В списанието ще прочетете

:

Съвременната Рациария

Славянка – непознатата планина

Богомилство и богомили

Там някъде...в "ничия земя"

Rex Consulting Ltd is a member of Russell Bedford International, an international network
of independent accounting and consulting firms with offices in more than 70 countries in
Europe, the Americas, Middle East, Africa and Asia-Pacific.

"Оренда"

бр. 6

Скритото съкровище на село Рельово

Нека ми бъде по думите Ти!

ÊÐÀÑÈÌÈÐÀ ËÓÊÀ

Съвременната

РАЦИАРИЯ

4 Îðåíäà

Êàçâàò, ÷å ñåëî Àð÷àð, ñãóøåíî â
ïëîäîðîäíà è êðàñèâà íèçèíà, òàì, êúäåòî ðåêà Àð÷àðèöà ñå âëèâà â Äóíàâà,
å ïîëó÷èëî ñâîåòî èìå îò ãîëåìèÿ è
äðåâåí ãðàä Ðàöèàðèÿ, ñúùåñòâóâàë íà
òîâà ìÿñòî ïðåäè äâå õèëÿäè ãîäèíè.
Âñúùíîñò, ìèíèàòþðíè ôðàãìåíòè
êåðàìèêà îò 13-14 âåê, êàêòî è îò ïîðàíî – 8-9 âåê ïîêàçâàò, ÷å ãðàäúò íèêîãà íå å çàãèâàë. Òóê âèíàãè å èìàëî
æèâîò, à èìåòî, ïðåíåñåíî ïðåç âåêîâåòå ïîêàçâà, ÷å Ðàöèàðèÿ ïðîäúëæàâà
äà å ÷àñò îò ñúâðåìåííèÿ ñâÿò, ìàêàð
è ïî ñâîé íà÷èí – íå ñúñ ñïîìåíà çà
ñâîÿ âúçõîä, à ñ èñòîðèÿòà çà ñâîåòî
ïàäåíèå.
Áåçêðàéíî ïîëå îò äúëáîêè èçêîïè,
êàìàðè îò íàòðóïàíà ïðúñò è ìÿðêàùè ñå òóê-òàì ñèëóåòè íà îêúñàíè è
ìðúñíè õîðà, ðîâè÷êàùè â ïðúñòòà ñ
íàäåæäà çà ïðåõðàíà ... Òîâà å òúæíèÿò è êàòî ÷å ëè íåðåàëåí êðàé íà åäèí
îò íàé-áëÿñêàâèòå è áîãàòè ðèìñêè
ãðàäîâå íà Áàëêàíèòå. Ïàðàäîêñàëíî å,
íî òîçè ãðàä âñå îùå èçõðàíâà ñâîåòî
íàñåëåíèå. È íàé-ñòðàííîòî – òîâà
íàñåëåíèå ïðîäúëæàâà äà æèâåå ñðåä
ðàçâàëèíèòå, äà ñå äîêîñâà âñåêè äåí
äî äðåâíèòå çèäîâå è îñòàíêè, äà ðàçðàâÿ ïåïåëòà íà ñâîèòå ïðåäöè è äà
âÿðâà – ÷å òîâà å íîðìàëíî, ÷å íÿìà
äðóã íà÷èí è äðóã èçáîð.
Òàçè äåéñòâèòåëíîñò å ÷àñò îò íàøèÿ ñâÿò. "Ñúâðåìåííàòà Ðàöèàðèÿ" å
áåçïîùàäíîòî è ìíîãî èñòèíñêî îãëåäàëî íà "Ñúâðåìåííàòà Áúëãàðèÿ". Òàêàâà, êàêâàòî òÿ å â äåéñòâèòåëíîñò.
"Ïîðàäè èñòîðè÷åñêèòå îñîáåíîñòè
íà ðàéîíà îáëàñòèòå Âèäèí, Âðàöà è
Ìîíòàíà ñà ñ ïî-ìàëêî çíà÷åíèå çà íàöèîíàëíîòî êóëòóðíî íàñëåäñòâî â
ñðàâíåíèå ñ îñòàíàëèòå ïëàíîâè ðàéîíè." – ïèøå â Ðåãèîíàëíèÿ ïëàí çà ðàçâèòèå íà Ñåâåðîçàïàäíèÿ ðåãèîí (20072013 ã.). "Â ïîñëåäíèòå äåñåòèíà ãîäè-

íè çà èìàíÿðñêà äåéíîñò âúâ Âèäèíñêî
ñà îñúäåíè êúì 240 ÷îâåêà ..." – ïîìïîçíî ñúîáùàâà ìåñòíàòà ïðåñà (â. "Íèå",
áðîé 91), à åäíîâðåìåííî ñ òîâà Âúðõîâíà êàñàöèîííà ïðîêóðàòóðà îáÿâàâà ïóáëè÷íî "5 àðõåîëîçè â àíòè÷íàòà
ìàôèÿ!", ñðåä êîèòî è äèðåêòîðêàòà
íà Âèäèíñêèÿ ìóçåé (â. "Òåëåãðàô",
25.08.2010 ã.).
"Ñúâðåìåííàòà Ðàöèàðèÿ", ñ íåéíèòå êàëíè óëè÷êè â "Òóðñêàòà ìàõàëà" íà
ñåëî Àð÷àð å, ñòúïèëà âúðõó ðàçâàëèíèòå íà äðåâíèÿ ãðàä. Ñúñ çëîâåùèòå îñòàíêè íà ðàçðóøåíàòà äæàìèÿ â ñúùàòà òàçè ìàõàëà. Ïðåä óëè÷íàòà ïîðòà, íàñòëàíà îòïðåä ñ ðèìñêè òóõëè
(çà äà íå ñòúïâà â êàëòà), íè ïîñðåùà
áàé Ëþáåí. Îòäàâíà ÷àêà àðõåîëîçè, íà
êîèòî äà ïîêàæå. Ïîâåæäà íè íàãîðå
ïî óëè÷êàòà, ïðàâî êúì "Êàëåòî". Ïðåç
íàòðóïàíàòà ïðúñò è äúëáîêèòå èçêîïè. "Ïîêðèë ñúì ãî ñ êëîíå, ÷å äà íå ãî
îòìúêíàò àïàïèòå. ×àêàéòå... Ìàé
áåøå íàñàì." Îùå åäíà ÿìà è ñå èçïðàâÿìå ïðåä êàìúê, óìåëî ïðèêðèò ñðåä
äðóãèòå ðóøåâèíè. Îòìÿòàì ïîðåäíèÿ áîäëèâ õðàñò è ñå íàâåæäàì ... "Pro
salute Imperatoris"* – íè ïðèâåòñòâàò
äðåâíèòå â íàäïèñ, èçñå÷åí â ÷åñò íà
èìïåðàòîð Êàðàêàëà! Îáðúùàì ñå êúì
Ëþáåí, â ÷èèòî î÷è ñå ÷åòå íåòúðïåíèå. "Êàêâî å? Êàêâî å òîâà? Öåííî ëè
å? Íàëè ùå ãî ïðèáåðåòå?"
"Ñúâðåìåííàòà Ðàöèàðèÿ" íå ñå èíòåðåñóâà êàêâî ïèøå â Ðåãèîíàëíàòà
ñòðàòåãèÿ. Ñðåä ïðÿñíî èçðîâåíàòà
ïðúñò è çåéíàëèòå ÿìè â ñúðöåòî íà
äðåâíèÿ ãðàä íå äîñòèãàò ïðàçíèòå
äóìè îò âåñòíèöèòå. Òóê ñìå ñàìî íèå
è áàé Ëþáåí, êîéòî èñêà äà ðàçáåðå –
ùå ïîìîãíåì ëè, èìà ëè íàäåæäà? Äàëè
è íèå íå ñìå ïîðåäíàòà "êîìèñèÿ"?
"Äîéäîõà, ãëåäàõà, ïèñàõà ïî âåñòíèöèòå ..." – ãîâîðè êàòî ÷å ëè íà ñåáå ñè èçíèêíàë îòíèêúäå äðåáåí ÷îâå÷åö,

* "Çà çäðàâåòî íà èìïåðàòîðà."

Îðåíäà 5

îáóò â ãàëîøè è îïðÿí íà ñòàðîòî ñè,
ïîèçòúðêàíî îò âðåìåòî êîëåëî. "Ìèíàëàòà ãîäèíà èäâàõà è ïîïîâå! À è íÿêàêâè îò ìóçåÿ âúâ Âèäèí. Ïîêàçàõ èì
ìàíàñòèðà â ìîåòî ñåëî – Äúðæàíèöà.
Êàçàõà, ÷å ùå êîïàÿò, àìà ïîâå÷å íå
äîéäîõà. Àéäå äà âè ãî ïîêàæà è íà
âàñ."
À ìåæäóâðåìåííî ïîëó÷àâàì ïîêàíà:
"Óâàæàåìà ãîñïîæî Ëóêà,
Îïàçâàíåòî íà êóëòóðíîòî è èñòîðè÷åñêîòî íàñëåäñòâî å ñâúðçàíî ñúñ
ñúõðàíÿâàíå íà èñòîðè÷åñêàòà ïàìåò
è èçâåæäàíå íà íàøàòà íàöèîíàëíà
èäåíòè÷íîñò. Òåðèòîðèÿòà íà îáëàñò
Âèäèí å áîãàòà íà àðõåîëîãè÷åñêè íàõîäêè ñ íàó÷íà è êóëòóðíà ñòîéíîñò.
Ñðåä òÿõ ñ îñîáåíî çíà÷åíèå è ïîïóëÿðíîñò å àíòè÷åí ãðàä "Ðàöèàðèÿ". È
ò.í., è ò.í.
"Ñâèêâàì ðàáîòíà ñðåùà â çàñåäàòåëíàòà çàëà íà Îáëàñòíà àäìèíèñòðàöèÿ – Âèäèí.
Ðàç÷èòàì íà Âàøåòî ïðèñúñòâèå, çà
êîåòî ïðåäâàðèòåëíî áëàãîäàðÿ.
ÏËÀÌÅÍ ÑÒÅÔÀÍÎÂ
Îáëàñòåí óïðàâèòåë íà îáëàñò Âèäèí"

Ðåçóëòàòèòå â êðàÿ íà ñðåùàòà: "Â
êðàòêî èçëîæåíèå ã-í Èëêî Öâåòêîâ
(àðõåîëîã ÐÈÌ-Âèäèí) çàïîçíà ïðèñúñòâàùèòå ñ òåçàòà, ÷å àðõåîëîãè÷åñêèÿò èíòåðåñ êúì àíòè÷åí ãðàä Ðàöèàðèÿ å èç÷åçíàë ñëåä íà÷àëîòî íà 90òå ãîäèíè ..." è "Ã-í Ñòåôàíîâ çàêëþ÷è,
÷å ñå íàëàãà èçâîäúò, ÷å äúðæàâàòà,
èíñòèòóöèîíàëíî ïðåäñòàâåíà îò
Ìèíèñòåðñòâî íà Êóëòóðàòà è ÐÈÌ
(Ðåãèîíàëåí Èñòîðè÷åñêè Ìóçåé) – Âèäèí, íå áè ìîãëà äà ðàçðàáîòâà òîçè
àðõåîëîãè÷åñêè îáåêò, ïîðàäè ëèïñà
íà ôèíàíñîâè ñðåäñòâà."
Ïðèïîìíÿì ñè íàäåæäàòà â î÷èòå
íà áàé Ëþáåí è îòíîâî ñå âðúùàì íà

6 Îðåíäà

îáåêòà. Òîçè ïúò â "Ìàõàëàòà" – ðîìñêèÿ êâàðòàë. Ïîêàíèëè ñà íè â êúùàòà íà Éîñêî, à òîé íè ïîäíàñÿ øêåìáå
÷îðáà è óèñêè. "Âèå êàòî ñòå áúëãàðè
ùî ÿäåòå è ïèåòå ñ öèãàíèòå?" – ïèòà. "Çàùîòî è íèå íå çíàåì êàêâè
ñìå." – îòãîâàðÿ ìó ìîé ïðèÿòåë. Ïîñëå çàåäíî îòèâàìå äà âèäèì îùå åäèí
êàìúê – íà íåãî ïèøåëî ROMA (ñïîðåä
Éîñêî). Îòíîâî èçêîïè, êàìàðè, ïðåïÿòñòâèÿ è îòíîâî íàäïèñ: DEORUM
(íà âñè÷êè áîãîâå). Éîñêî ãî âäèãà íà
ðàìî (ñàì) è ãî ïîíàñÿ êúì ÷èòàëèùåòî. Îùå åäíî áåçöåííî ñâèäåòåëñòâî
çà èñòîðèÿòà íà äðåâíèÿ ãðàä, íèùî
÷å âúðõó íåãî íå ñå ñïîìåíàâàò "ðîìè",
à "áîãîâå"!
"Àç èñêàõ äà ãîâîðÿ ñ òåáå íàñàìå."
– îáëàñòíèÿò óïðàâèòåë Ïëàìåí
Ñòåôàíîâ îòíîâî ìå å ïîêàíèë â êàáèíåòà ñè – "Ìîæå è äà ãðåøà, íî
èìàì ÷óâñòâîòî, ÷å òè ñè åäèíñòâåíàòà, êîÿòî ïðàâè íåùî?". Áëàãîäàðÿ
ìó. Íà÷àëîòî íà ðàçãîâîðà å îáíàäåæäàâàùî. "Çàùî íàøèÿò ìóçåé íå
ïðàâè òàêèâà íåùà?" Âäèãàì ðàìåíå
è çàïî÷âàì äà âàäÿ äîêóìåíòè. Òîâà å
ìîëáàòà ìè äî äèðåêòîðà íà ìóçåÿ
äà ïðèáåðå äâà íàäïèñà îò òåðèòîðèÿòà íà îáåêòà. Òîâà ïúê ñà ñíèìêè
íà íàäïèñèòå åäíà ãîäèíà ïî-êúñíî –
ðàçáèòè ñ êèðêà è âñå îùå íà ñúùîòî
ìÿñòî. Òîâà å ìîëáàòà ìè äî Ìèíèñòåðñòâîòî íà Êóëòóðàòà äà ïîòúðñÿò îòãîâîðíîñò îò äèðåêòîðà íà
ìóçåÿ çà áåçñòîïàíñòâåíîñò. "Ñðåùó
íåÿ èìà çàâåäåíî è äåëî, íàëè? - ïèòà
îáëàñòíèÿò - Çà ó÷àñòèå â òðàôèê íà
àíòèêè èëè íåùî òàêîâà?" È ñúâñåì
íåî÷àêâàíî ìå ñðÿçâà: "Òîãàâà íå ìîãà
äà ïðåäïðèåìà íèùî! Ñëåä êàòî òàçè
æåíà âñå îùå å íà ïîñòà ñè – çíà÷è
èìà ìîãúùè ïîêðîâèòåëè â Ñîôèÿ!"

Èìàíÿðñêè èçêîïè â Ðàöèàðèÿ.

Äèðåêòîðêàòà íà Âèäèíñêèÿ ìóçåé
Ôèîíåðà Ôèëèïîâà ïðåä êîðèíòñêèÿ
êàïèòåë – â. "Íèå" 2009 ã.

Âåëè÷êèÿò åïèñêîï ïðåä êàïèòåëà.

Îðåíäà 7

Îñòàíêèòå îò "Ðåçèäåíöèÿòà íà óïðàâèòåëÿ íà ïðîâèíöèÿ Êðàéáðåæíà Äàêèÿ". Ïðîó÷åíà å ïðåç 80-òå ãîäèíè îò àðõåîëãà Ãåîðãè Êóçìàíîâ. Áèëà å êîíñåðâèðàíà è åêñïîíèðàíà. Ñúâðåìåííîòî ´ ñúñòîÿíèå ñå âèæäà îò ñíèìêàòà.

Èñòîðèÿòà íà "Ñúâðåìåííàòà
Ðàöèàðèÿ" å ïúëíà ñ ïàðàäîêñè, òî÷íî
êàòî òîçè ðàçãîâîð. Îò åäíà ñòðàíà å
ïðîñòàòà ÷îâåøêà ëîãèêà è äóìèòå
íà ñòîòèöè ó÷åíè è õóìàíèñòè îò öÿë
ñâÿò, êîèòî ïðîäúëæàâàò äà ïèøàò è
äà ñå âúëíóâàò îò óíèùîæàâàíåòî íà
åäèí äðåâåí ãðàä. Îò äðóãàòà ñòðàíà
å ïðîñòèÿò è íåîáðàçîâàí ÷îâåê, æèâååù âúðõó ðàçâàëèíèòå íà ãðàäà è
ïðåõðàíâàù ñå îò íåãî, íî è ñî÷åí êàòî ãëàâíèÿ âèíîâíèê çà íåãîâàòà ðàçðóõà. À îò òðåòà – òåçè, îò êîèòî çàâèñè.

8 Îðåíäà

Steve Stevens: "Èçãëåæäà, ÷å âñåêè
ïëàñò íà òîâà óïðàâëåíèå å êîðóìïèðàí. Èíà÷å òåçè ðàçðóøåíèÿ áèõà áèëè
ñïðåíè. Âíèìàâàé, Áúëãàðèÿ! Ñâåòúò
âèæäà..."
Jon Abbink, NL: "Ðàçðóøàâàíåòî íà
òàêúâ âàæåí èñòîðè÷åñêè îáåêò å íàöèîíàëåí ñðàì çà Áúëãàðèÿ è êàòàñòðîôà çà åâðîïåéñêàòà èñòîðèÿ."
Dr. Markus Scholz: "Áúëãàðèÿ èñêà äà
áúäå äîìàêèí íà ÕÕII Ìåæäóíàðîäåí
Limes (ðèìñêà ãðàíèöà) êîíãðåñ ïðåç
2012 ã. – åäèí îò íàé-èçâåñòíèòå àðõåîëîãè÷åñêè êîíãðåñè. Èñêà ëè Áúëãàðèÿ

íÿêîãà äà áúäå ÷àñò îò ñâåòîâíîòî
íàñëåäñòâî íà UNESCO? Àêî å òàêà –
íå áè òðÿáâàëî äà ïðåíåáðåãâàòå ñîáñòâåíèòå ñè àðõåîëîãè÷åñêè îáåêòè."
Dr. Andreas Selent: "Êàòî íåìñêè àðõåîëîã ïîäêðåïÿì èçöÿëî áîðáàòà çà
çàùèòà íà áúëãàðñêîòî êóëòóðíî íàñëåäñòâî."
Gautier: "Ìåñòíèòå âëàñòè òðÿáâà
äà ñå ñðàìóâàò îò áåçäåéñòâèåòî ñè.
Ìîæå áè òå òðÿáâà äà îòèäàò äà âèäÿò êàê òåçè íåùà èçãëåæäàò â äðóãèòå äúðæàâè è êàê ïàðèòå ñå âðúùàò
îáðàòíî ïðè ìåñòíîòî íàñåëåíèå, êîãàòî èìà ãðèæà çà ñòàðèíèòå è âðúçêà
ñ êóëòóðíèÿ òóðèçúì. Ïîäêðåïÿì áúëãàðñêèòå àðõåîëîçè, êîèòî ñå áîðÿò ñ
òðàôèêà íà êóëòóðíè öåííîñòè."
Ïåòèöèÿ çà çàùèòà íà Ðàöèàðèÿ:
www.ipetitions.com/petition/ratiaria
×åòâúðòèÿò ó÷àñòíèê â òàçè èñòîðèÿ ñìå âñè÷êè íèå – õîðàòà, îò êîèòî íèùî íå çàâèñè, íî êîèòî èìàìå
èçáîð. Áåç ó÷àñòèåòî íà Îáëàñòíàòà
óïðàâà, áåç ïîìîùòà íà Îáùèíñêàòà
àäìèíèñòðàöèÿ, áåç äîðè ïîäêðåïàòà
íà Àðõåîëîãè÷åñêèÿ èíñòèòóò. Çà äâå
ãîäèíè õîðàòà îò Àð÷àð ïðåíåñîõà è
ïîäðåäèõà â ìåñòíîòî ÷èòàëèùå 14
ëàòèíñêè íàäïèñà, àðõèòåêòóðíà ïëàñòèêà, ÷àñòè îò óêðàñàòà íà âåëè÷åñòâåíè íÿêîãà ñãðàäè è õðàìîâå.  ìóçåéíàòà ñáèðêà íà ñåëîòî áÿõà ïðåäàäåíè
ïîâå÷å îò 200 ïðåäìåòà – êåðàìè÷íè
ñúäîâå, ìîíåòè, íàêèòè. È íÿìà çíà÷åíèå, ÷å òåçè, îò êîèòî çàâèñè, íå èñêàò äà ïîìîãíàò! Äî ñíèìêàòà íà áåçïîìîùíàòà äèðåêòîðêà íà Âèäèíñêèÿ
ìóçåé, íàïðàâåíà ïðåç 2009 ã. ïðåä èçÿùåí êîðèíòñêè êàïèòåë, âúðãàëÿù ñå
ñðåä ðàçðîâåíàòà ïðúñò, ñå íàðåæäàò
ñíèìêèòå íà õîðà, êîèòî ãî ìåñòÿò â
ñåëîòî. Ñëåäâàò ñíèìêè íà Íåãîâî
Ïðåîñâåùåíñòâî Âåëè÷êèÿ åïèñêîï Ñèîíèé, ãîðäî èçïðàâåí äî ñúùèÿ êàïè-

òåë, åêñïîíèðàí â öåíòúðà íà Àð÷àð.
Ïðåäè âðåìå, êîãàòî íà òîâà ìÿñòî
âñå îùå ñà ðàáîòèëè àðõåîëîçè, ñðåä
ðàçâàëèíèòå íà çàïàäíàòà ïîðòà íà
ãðàäà å áèë îòêðèò íàäïèñ: "ÐÀÖÈÀÐÈß ÙÅ ÏÐÎÖÚÔÒßÂÀ ÇÀÂÈÍÀÃÈ!" À
ïðåä íàäïèñà å ïîñòàâåí õðèñòèÿíñêè
êðúñò. Âÿðà, ãîðäîñò è ñèãóðíîñò â áúäåùåòî - âñè÷êî, êîåòî íè ëèïñâà â
ìîìåíòà. È ìîæå áè èìåííî çàòîâà
Ðàöèàðèÿ å òîëêîâà âúëíóâàùà. Çàùîòî âñåêè, êîéòî å ïîìîãíàë ïîíå ìàëêî äà áúäå çàïàçåíà äîðè ÷àñòèöà îò
òîçè äðåâåí ñâÿò, âñúùíîñò âÿðâà.
Âñåêè, êîéòî å çàñòàíàë ïðåä êðàñèâèÿ
êàïèòåë â öåíòúðà íà ñåëîòî è ñå å
ñíèìàë ñ íåãî, âñúùíîñò ñå ãîðäåå ñúñ
ñâîåòî ìèíàëî. À òîâà ñà äâåòå åäèíñòâåíè óñëîâèÿ, çà äà ïîãëåäíåì â áúäåùåòî ñïîêîéíè è óâåðåíè â ñåáå ñè.
"Ñàìî òè âÿðâàøå, ÷å îò Ðàöèàðèÿ
âñå ïàê å îñòàíàëî íåùî!" - ìè êàçà
æóðíàëèñòêà îò Áúëãàðñêîòî Íàöèîíàëíî Ðàäèî, çàñòàíàëà ïðåä òîêó-ùî
ðàçêðèòàòà ãëàâíà óëèöà íà ãðàäà. À â
î÷èòå é âèäÿõ ðàäîñò - îíàçè ñìåñèöà
îò óäèâëåíèå, èçíåíàäà è ãîðäîñò, êîÿòî ñàìî ÷îâåê, äî áîëêà îáè÷àù ðîäíèÿ ñè êðàé, ìîæå äà èçïèòà ïðåä ëèöåòî íà íåãîâîòî ìèíàëî âåëè÷èå. Óñìèõâàì ñå è àç, íî íå çàðàäè êîìïëèìåíòà, à çàùîòî ñå ñåùàì çà äóìèòå
íà äðåâíèòå æèòåëè íà ãðàäà - "Ðàöèàðèÿ ùå ïðîöúôòÿâà çàâèíàãè!" Âñúùíîñò - íå ñàìî àç âÿðâàõ. Îò äúëáî÷èíàòà íà èçìèíàëèòå ãîäèíè, ñòðîèòåëèòå íà ãðàäà êàòî ÷å ëè íè ïðàùàõà
ïîñëàíèå - õîðàòà îòäàâíà ãè íÿìàøå,
ñïîìåíúò çà òåõíèÿ æèâîò îòäàâíà å
ïîòúíàë â çàáðàâà, íî ñúòâîðåíîòî
îò òÿõ âñå îùå áåøå ïðåä íàñ - ðåàëíî
è âúëíóâàùî. Ñòúïâàìå âúðõó ìàñèâíèòå ïëî÷è íà äðåâíàòà óëèöà. Îò
äâåòå íè ñòðàíè ñà îñòàíêèòå îò
ñòàðèòå ñãðàäè, à ïðåä î÷èòå íè ÷àñ-

Îðåíäà 9

òèöà îò àíòè÷íà Ðàöèàðèÿ. Êàêâî ëè
íè î÷àêâà îùå, çàòðóïàíî ïîä òîíîâåòå èçðîâåíà îò èìàíÿðèòå ïðúñò?
Íàêúäå âîäè äðåâíàòà óëèöà? Ùå íè
ïîêàæå ëè êúäå ñå å íàìèðàë ôîðóìúò
(öåíòðàëíèÿò ïëîùàä íà ãðàäà)? Çàïî÷âàì äà ãîâîðÿ è äà îáÿñíÿâàì, à
æóðíàëèñòèòå ìå ñëóøàò ñ ëþáîïèòñòâî. Çàùîòî áàâíî ïðîóìÿâàò - äðåâíàòà óëèöà âñúùíîñò âîäè êúì áúäåùåòî.
Èñòîðèÿòà íà Ñúâðåìåííà Ðàöèàðèÿ ùå ïðîäúëæè ... Çàùîòî òîâà å
ìÿñòîòî, êúäåòî âñåêè ìîæå äà îòêðèå ñåáå ñè, êúäåò äîñåãúò ñ äðåâíîñòòà å íàé-èñòèíñêè è êúäåòî
åæåäíåâèåòî ñå ïðåïëèòà ñ íåïðåõîäíîòî è ñòîéíîñòíîòî – ñèëàòà
íà ÷îâåøêàòà âîëÿ!

Colonia Ulpia Traiana Ratiaria
Àíòè÷íèÿò ãðàä Colonia Ulpia
Traiana Ratiaria (Ðàöèàðèÿ) å íàé-çíà÷èòåëíèÿò ðèìñêè è âèçàíòèéñêè öåíòúð â äíåøíà Ñåâåðîçàïàäíà Áúëãàðèÿ. Íåãîâèòå ðàçâàëèíè ñå íàìèðàò
â ñåâåðíèòå ïîêðàéíèíè íà ñ. Àð÷àð,
Âèäèíñêî – â áèâøàòà òóðñêà ìàõàëà
è â ì. Êàëåòî, áëèçî äî ðåêà Äóíàâ. Â
äðåâíîñòòà îòòóê ñà ìèíàâàëè äâå
âàæíè ïúòíè àðòåðèè: Via Danubiana
(Êðàéäóíàâñêèÿò ïúò) è ïúòÿò êúì
Àäðèàòèêà, êîéòî îñèãóðÿâàë íàé-áúðçàòà âðúçêà îò Ðèì äî Äóíàâñêàòà
ãðàíèöà. Êàòî çíà÷åíèå è êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêà ñòîéíîñò Ðàöèàðèÿ ìîæå
äà áúäå ñðàâíåí ñ ãðàäîâå êàòî Ñåðäèêà (ñúâðåìåííà Ñîôèÿ), Ôèëèïîïîëèñ
(Ïëîâäèâ), Íèêîïîëèñ àä Èñòðóì (äî ñ.
Íèêþï, Âåëèêîòúðíîâñêî), Óëïèÿ – Åñêóñ, îáùèíà Ãóëÿíöè, îáëàñò Ïëåâåí
(äî óñòèåòî íà ðåêà Èñêúð).
Ïîñëåäíèòå ïðîó÷âàíèÿ ïîêàçâàò, ÷å
ãðàäúò å îñíîâàí â ñàìîòî íà÷àëî íà I

10 Îðåíäà

â. èëè ìàëêî ïî-ðàíî, êàòî âîåíåí ëàãåð
íà IV Ôëàâèåâ è VII Êëàâäèåâ ëåãèîí.
Ñïîðåä Äèîí Êàñèé ïðåç 29 ã.ïð.Õð.
Ìàðê Ëèöèíèé Êðàñ äîñòèãíàë äî çåìèòå íà ìèçèòå, êúäåòî îáñàäèë è ïðåâçåë íàé-ñèëíàòà ìèçèéñêà êðåïîñò, çà
êîÿòî ñå ïðåäïîëàãà, ÷å å ïðåðàñíàëà â
áúäåùàòà Ðàöèàðèÿ. Ïðåç II â. Ðàöèàðèÿ
ñå ñïîìåíàâà îò Êëàâäèé Ïòîëåìåé êàòî "Ðàöèàðèÿ Ìèçèéñêà", ïðåç III â. êàòî
Ratiaria – ñåëäàëèùå íà XIII Äâîåí ëåãèîí
áëèçíàê (Gemina), à ïðåç IV â. èìåòî
Ratiaris å îòáåëÿçàíî â èçâåñòíàòà Ïåâòèíãåðîâà êàðòà, ñúñòàâåíà ïî îáðàçåö îò âòîðàòà ïîëîâèíà íà II â.
Ïðè óïðàâëåíèåòî íà èìïåðàòîð
Òðàÿí (98-117 ã.), Ðàöèàðèÿ ñòàâà èçõîäåí ïóíêò çà âîåííàòà ìó åêñïàíçèÿ â
Äàêèÿ. Ñëåä êðàÿ íà Âòîðàòà Äàêèéñêà
âîéíà, ïðåç 106 ã. èìïåðàòîðúò îñíîâàâà 5 êîëîíèè, åäíà îò êîèòî å Ðàöèàðèÿ. Êîëîíèèòå áèëè ãðàäîâå ñ íàé-ãîëÿìà ñòåïåí íà àâòîíîìíîñò, êàòî
âñÿêà îò òÿõ ïðåäñòàâëÿâàëà ìîäåë íà
ñàìèÿ Ðèì. Ïúëíîòî íàçâàíèå íà ãðàäà
å îòðàçåíî â åäèí íàäïèñ îò 125 ã. –
Colonia Ulpia Traiana Ratiaria.
Ïðåç II-III âåê Ðàöèàðèÿ ñå ïðåâðúùà
â öåíòúð íà îáøèðíà ãðàäñêà òåðèòîðèÿ è äîñòèãà ãîëÿì èêîíîìè÷åñêè è
êóëòóðåí ðàçöâåò. Íåñúìíåíî âàæíî
êîìóíèêàòèâíî çíà÷åíèå å èìàëî íåéíîòî ïðèñòàíèùå. Òóê áèëà ðàçïîëîæåíà è áàçà íà ðèìñêèÿ âîåíåí ðå÷åí
ôëîò. Ñàìîòî èìå "Ratiaria" ñå òúëêóâà
êàòî ïðîèçëèçàùî îò "ratis" – âèä êîðàáè. Â Ðàöèàðèÿ å áèë ðàçïîëîæåí è
ìèòíè÷åñêè
ïóíêò
(Portorium
Illyricum). Çà âðåìåòî íà II-III â. ãðàäúò
ñå îïðåäåëÿ êàòî òúðãîâñêè öåíòúð
(emporion) íà îáëàñòòà. Ïðåäïîëàãà ñå
è ÷å â áëèçîñò ñå å íàìèðàëî èìïåðàòîðñêî èìåíèå, òúé êàòî îò îêîëíîñòòà ñà èçâåñòíè ìíîãî ïå÷àòè íà
èìïåðàòîð Õàäðèàí (117-138 ã.).

Íàäãðîáåí ïàìåòíèê íà âåòåðàí îò VII Êëàâäèåâ ëåãèîí. Ëåãèîíåðèòå ñà ñëóæèëè ïî 25 ãîäèíè è â êðàÿ íà ñëóæáàòà ñè ñà ïîëó÷àâàëè
çåìÿ è ðèìñêî ãðàæäàíñòâî. Íàäïèñúò ñå äàòèðà îò âðåìåòî íà Ñåâåð (3 âåê) îò Ñåâåðîâî âðåìå, à çàïàçåíàòà ÷àñò îò èìåòî ñî÷è òðàêèéñêè ïðîèçõîä.  äîëíèòå ðåäîâå âåðîÿòíî å áèëà îòðàçåíà öèâèëíàòà ìó êàðèåðà, ñëåä çàñåëâàíåòî íà âåòåðàíà â Ðàöèàðèÿ.

Íàäãðîáåí ïàìåòíèê íà âåòåðàí îò ïîìîùíèòå âîéñêè. Ñïîìåíàòàòà ÷àñò, â êîÿòî å
ñëóæèë êàòî êîíåí ïîäîôèöåð (decurio) âåðîÿòíî å ala ñ ïðèñúåäèíåí êúì íåÿ numerus (ëåêà ïåõîòà èëè ëåêà êàâàëåðèÿ).
Îðåíäà 11

Ñëåä 272 ã. Ðàöèàðèÿ ñòàâà ãëàâåí
ãðàä íà ïðîâèíöèÿ Êðàéáðåæíà Äàêèÿ è
êàòî òàêúâ å íàé-çíà÷èòåëíèÿò èêîíîìè÷åñêè, àäìèíèñòðàòèâåí è ñòðàòåãè÷åñêè öåíòúð â äíåøíà Ñåâåðîçàïàäíà Áúëãàðèÿ. Òóê ñà ðåçèäèðàëè âîåííèÿò è àäìèíèñòðàòèâíèÿò óïðàâèòåë íà ïðîâèíöèÿòà. Àðõåîëîãè÷åñêèòå ðàçêîïêè ðàçêðèâàò îñòàíêè îò
ïðåäñòàâèòåëíà ìîíóìåíòàëíà ñãðàäà, êîÿòî ñå èíòåðïðåòèðà êàòî ðåçèäåíöèÿ íà óïðàâèòåëÿ íà ïðîâèíöèÿòà. Ïðåç 2010 ã., ïðè ïîäíîâåíèòå ñïàñèòåëíè äåéñòâèÿ â Ðàöèàðèÿ, â îêîëíîñòèòå íà ãðàäà å îòêðèò è íàäïèñ
íà Aurelius Priscus – dux Daciae Ripensis
(óïðàâèòåë íà Êðàéáðåæíà Äàêèÿ). Òîâà å âòîðèÿò dux íà ïðîâèíöèÿòà, çàñâèäåòåëñòâàí â íàäïèñ, îò îáùî òðèìà, èçâåñòíè äî ñåãà.
Ïðåç IV â. Ðàöèàðèÿ å è åïèñêîïñêè
öåíòúð. Îò ïèñìåíèòå èçâîðè ñå çíàÿò èìåíàòà íà íåéíè åïèñêîïè, åäèí
îò êîèòî Sylvester å ó÷àñòâàë â ïðî÷óòèÿ Ñåðäåêèéñêè ñúáîð ïðåç 343 ã., à
äðóã – Palladius, å èçâåñòåí çàùèòíèê è
òåîðåòèê íà àðèàíñòâîòî.
Ïî âðåìå íà àðõåîëîãè÷åñêèòå ïðîó÷âàíèÿ äî 1991 ã. å ïðîó÷åíà ñúâñåì
ìàëêà ÷àñò îò Ðàöèàðèÿ. Íàé-âïå÷àòëÿâàùèòå ìîíóìåíòàëíè ñãðàäè è ñúîðúæåíèÿ ñà âñå îùå íåèçñëåäâàíè. Òàêà
íàïðèìåð, îò âúçäóøíà ñíèìêà íà ãðàäà ñå çíàå, ÷å òóê ñà ñå íàìèðàëè íàéãîëåìèòå òåðìè (áàíè îò èìïåðàòîðñêè òèï) íà Áàëêàíèòå. Ïî âðåìå
íà ñïàñèòåëíèòå äåéñòâèÿ ïðåç 20092011 ã. å ëîêàëèçèðàíî è ïðåäïîëàãàåìîòî ìÿñòî íà àìôèòåàòúðà íà ãðàäà, çà êîåòî ñâèäåòåëñòâàò è îòêðèòèòå òóê áðîíçîâè òåàòðàëíè ìàñêè.
Íàõîäêèòå íà ñòðèëèãè îò ñâîÿ ñòðàíà ïîêàçâàò, ÷å â ãðàäà å èìàëî è ñòà-

12 Îðåíäà

äèîí. Ïðåç 2011 ã. å îòêðèòà è ÷àñò
îò ãëàâíàòà óëèöà íà ãðàäà (decumdnus maximus), ÷èåòî ìåñòîïîëîæåíèå
ïîêàçâà, ÷å çàåìàíàòà îò Ðàöèàðèÿ
ïëîù å áèëà äâà ïúòè ïî-ãîëÿìà îò
ïðåäïîëàãàíàòà äî òîçè ìîìåíò.
Áåçñïîðíî å äîêàçàíî, ÷å â Ðàöèàðèÿ
å åêñïëîàòèðàíà çëàòíà ìèíà è å ñúùåñòâóâàëà çëàòàðñêà øêîëà. Àðõåîëîçèòå ñà îòêðèëè íàä 50 ðàçëè÷íè ïî
âèä è õàðàêòåð çëàòíè è ñðåáúðíè íàêèòè – ïîâå÷å îò êîéòî è äà å äðóã
àðõåîëîãè÷åñêè îáåêò â Áúëãàðèÿ. Ïðåç
1986 ã. å îòêðèòî è çëàòíî ñúêðîâèùå,
à èçëîæáàòà "Çëàòîòî íà Ðàöèàðèÿ"
ïðåäèçâèêâà èçêëþ÷èòåëíî ãîëÿì îáùåñòâåí èíòåðåñ.
Çà ïåðèîäà îò IV äî ñðåäàòà íà V
âåê Ðàöèàðèÿ ñïîðåä îïèñàíèÿòà îò
ïúòåïèñèòå ñå ñëàâè êàòî åäèí îò
íàé – ãîëåìèòå ïðîèçâîäèòåëè íà îðúæèå ïî òîâà âðåìå – òóê å è åäíà îò
6-òå èìïåðàòîðñêè îðúæåéíè.
Áëåñòÿùàòà êóëòóðà ñå âèæäà â áîãàòî óêðàñåíè ñàðêîôàçè, ñòàòóè,
ñêóëïòóðè, ðàçíîîáðàçíî óêðàñåíè íàäãðîáíè ïëî÷è, êàêòî è â àðõèòåêòóðíèòå ôðàãìåíòè è áîãàòè ÷àñòíè äîìîâå ñ ìíîãîöâåòíè ìîçàéêè. Ïîñëåäíèòå íàõîäêè (ìîíóìåíòàëíè àðõèòåêòóðíè óêðàñè) ïîêàçâàò, ÷å îáùåñòâåíàòà àðõèòåêòóðà íà Ðàöèàðèÿ å
áèëà ïî-ìîíóìåíòàëíà è ïî-áîãàòà îò
òàçè â Åñêóñ, Íîâå è Äóðîñòîðóì.
Ñêóëïòóðíèòå ïàìåòíèöè îò Ðàöèàðèÿ ñà ìíîãî èçÿùíè, îòëè÷àâàò ñå ñ
âèñîêè õóäîæåñòâåíè êà÷åñòâà è ðàçêðèâàò äîáðå ðàçâèòà è íàïðåäíàëà
øêîëà. Ìíîãî îò áðîíçîâèòå è êàìåííè ñòàòóåòêè, ïðîèçõîæäàùè îò òóê,
ïðåñúçäàâàò êëàñè÷åñêè îðèãèíàëè íà
Ïîëèêëåò, Ïðàêñèòåë èëè Ëèçèï.

Äîáðå çàïàçåíàòà óëèöà – íà 2 ì. ïîä ïðúñòòà ëåæàò îñòàíêèòå íà äðåâíèÿ ãðàä è
÷àêàò ñâîÿ ïðîó÷âàòåë.
Íà CD-òî êúì ñïèñàíèåòî ìîæå äà âèäèòå ðåïîðòàæ íà Ðàäèî Âèäèí ñ Êðàñèìèðà
Ëóêà, çàñíåò îêòîìâðè 2011 ã. ñëåä íàïðàâåíèòå îòêðèòèÿ.

ÊÐÀÑÈÌÈÐÀ ËÓÊÀ, ÁÀÑ "ÈÂÀÍ ÂÅÍÅÄÈÊÎÂ"
ÑÂÅÒÎÑËÀÂ ÃÅÎÐÃÈÅÂ, ÁÍÊ ÍÀ ÈÊÎÌÎÑ*

РАЦИАРИЯ –
провал или надежда за бъдеще
Ïðåç ïîñëåäíèòå äâå äåñåòèëåòèÿ
âìåñòî äà ñå ïðîó÷âà îò àðõåîëîçè, Ðàöèàðèÿ ñòàâà åäèí îò îñíîâíèòå îáåêòè íà èìàíÿðñêà èíòåðâåíöèÿ è òðàôèê íà àíòèêè.
Îñíîâíèòå ïðîáëåìè, ñâúðçàíè ñ
îïàçâàíåòî íà îáåêòà êúì ìîìåíòà ñà:
– íåàäåêâàòíà èíñòèòóöèîíàëíà
àíãàæèðàíîñò ñ êðèòè÷íàòà ñèòóàöèÿ íà îáåêòà;
– ëèïñà íà ïëàí çà óïðàâëåíèå è ïðîåêòè çà êîíñåðâàöèÿ è ðåñòàâðàöèÿ
íà îáåêòà;
– ëèïñà íà îáùåñòâåíè è îáðàçîâàòåëíè èíèöèàòèâè ñðåä ìåñòíîòî
íàñåëåíèå, íàñî÷åíè êúì ïîâèøàâàíå
íà ñúçíàíèåòî çà öåííîñòà íà àðõåîëîãè÷åñêèÿ îáåêò;
– ñèëíî èçÿâåíè êðèìèíàëíè è êîðóïöèîííè ïðàêòèêè.

Êàêâî å íàïðàâåíî?
Ïðåç 2009 ã. Áúëãàðñêîòî àðõåîëîãè÷åñêî ñäðóæåíèå "Èâàí Âåíåäèêîâ" èíèöèèðà êàìïàíèÿòà "Help to preserve the
biggest archaeological site in North
Bulgaria – COLONIA ULPIA TRAIANA
RATIARIA". Áëàãîäàðåíèå íà òîâà è ñúñ
ñúäåéñòâèåòî íà Èíñïåêòîðàòà çà
îïàçâàíå íà êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî
êúì Ìèíèñòåðñòâîòî íà êóëòóðàòà
áÿõà ïðåäïðèåòè è ïúðâèòå äåéñòâèÿ
çà îïàçâàíå íà îáåêòà.
Ïðåç 2010 ã. ñ Ðàçðåøåíèå íà ìèíèñòúðà íà êóëòóðàòà, Áúëãàðñêîòî àðõåîëîãè÷åñêî ñäðóæåíèå èçâúðøè ñïàñè-

òåëíî àðõåîëîãè÷åñêî ïðîó÷âàíå, ïðè
êîåòî ñà ïðåäïðèåòè ñëåäíèòå äåéñòâèÿ:
– ïîäðîáåí îãëåä íà òåðèòîðèÿòà,
âúðõó êîÿòî ñå ðåãèñòðèðàò êóëòóðíè
îñòàíêè â ì. "Êàëåòî".
– ôîòîäîêóìåíòèðàíå è ëîêàëèçèðàíå íà äâèæèìè è íåäâèæèìè êóëòóðíè
öåííîñòè.
– ñúáèðàíå è äîêóìåíòèðàíå íà ïîäåìåí àðõåîëîãè÷åñêè ìàòåðèàë, ñúîòâåòíî áèòîâà è ñòðîèòåëíà êåðàìèêà,
ìîíåòè, ìåòàëíè íàõîäêè è äð.
– ïðîâåðêà ñúñòîÿíèåòî íà ïðîó÷åíèòå äî 1991 ã. è êîíñåðâèðàíè àðõèòåêòóðíè îñòàíêè îò óêðåïèòåëíàòà
ñèñòåìà è îáùåñòâåíè ñãðàäè.
– çàñèïâàíå íà èìàíÿðñêè èçêîïè è
ïîäðàâíÿâàíå íà òåðåíà â þãîèçòî÷íèÿ ñåêòîð íà ì. "Êàëåòî".
– äîêóìåíòèðàíå íà åïèãðàôñêè è àðõèòåêòóðíè äâèæèìè êóëòóðíè öåííîñòè.
– èçíàñÿíå îò òåðåí è åêñïîíèðàíå
íà äâèæèìè êóëòóðíè öåííîñòè è ñúçäàâàíå íà âðåìåííà åêñïîçèöèÿ â ÷èòàëèùå "Îáðàçîâàíèå" â ñ. Àð÷àð.
Ïðåç 2011ã. Áúëãàðñêèÿò íàöèîíàëåí
êîìèòåò íà ÈÊÎÌÎÑ ñúâìåñòíî ñ Áúëãàðñêîòî àðõåîëîãè÷åñêî ñäðóæåíèå
"Èâàí Âåíåäèêîâ" ðàçðàáîòèõà ïðîåêò
çà íîìèíàöèÿ íà àðõåîëîãè÷åñêèÿ îáåêò
Ðàöèàðèÿ â ëèñòàòà íà 100-òå íàé-çàñòðàøåíè îáåêòè íà ìåæäóíàðîäíàòà îðãàíèçàöèÿ World Monuments Watch, êîéòî çà ñúæàëåíèå íå áåøå îäîáðåí.

*Áúëãàðñêèÿò íàöèîíàëåí êîìèòåò (ÁÍÊ) îáåäèíÿâà áúëãàðñêèòå ÷ëåíîâå íà
Ìåæäóíàðîäíèÿ ñúâåò çà ïàìåòíèöèòå íà êóëòóðàòà è çàáåëåæèòåëíèòå ìåñòà
(ÈÊÎÌÎÑ)

Êàêâî å íåîáõîäèìî äà ñå
íàïðàâè?
Âúç îñíîâà íà ïîñòèãíàòèòå ïðåç
2010 ã. ðåçóëòàòè å íåîáõîäèìî äà áúäàò ïðåäïðèåòè ñïåøíè ìåðêè çà ñïàñÿâàíåòî íà Ðàöèàðèÿ :
– ïðîâåæäàíå íà øèðîêà ìåäèéíà
êàìïàíèÿ è ïðåäèçâèêâàíå íà îáùåñòâåí äåáàò çà ïðîáëåìèòå íà çàñòðàøåíèòå êóëòóðíè öåííîñòè;
– çàäúëáî÷åíî ïðîó÷âàíå è àíàëèç íà
ðèñêà, çà äà ñå äîáèå ïî-äîáðà ïðåäñòàâà çà ìàùàáèòå, õàðàêòåðà è òðàôèêà
íà êóëòóðíè öåííîñòè, ñ öåë åôåêòèâåí êîíòðîë;
– èçðàáîòâàíå íà öÿëîñòåí ïëàí çà
îïàçâàíå è óïðàâëåíèå íà àðõåîëîãè÷åñêèÿ îáåêò Ðàöèàðèÿ, êàêòî è íà ïðîåêòè çà êîíñåðâàöèÿ è åêñïîíèðàíå íà
îáåêòà.
– âúçñòàíîâÿâàíå íà ïúðâîíà÷àëíèÿ
èçãëåä íà òåðåíà, êîåòî îò åäíà
ñòðàíà ùå ñúçäàäå óñëîâèÿ çà áúäåùè
ñèñòåìíè àðõåîëîãè÷åñêè ïðîó÷âàíèÿ
íà îáåêòà, à îò äðóãà ùå îñèãóðè âúçìîæíîñò çà íåãîâàòà îõðàíà è ñúîòâåòíî ñïèðàíå íà èìàíÿðñêèòå äåéñòâèÿ íà òåðåíà.
– ïðåìàõâàíå íà èìàíÿðñêèòå íàñèïè, êîåòî ùå ñúçäàäå óñëîâèÿ çà ðàçêðèâàíå íà ìíîæåñòâî ðàçêîïàíè îò èìàíÿðèòå îñòàíêè îò ñãðàäè, êîèòî â
ïðîöåñà íà ïîäðàâíÿâàíå ìîãàò äà áúäàò äîêóìåíòèðàíè è âïîñëåäñòâèå
ðàçêðèâàíè ÷ðåç ñèñòåìíè ïðîó÷âàíèÿ.
– ïî÷èñòâàíå è îñèãóðÿâàíå íà äîñòúï äî ðåñòàâðèðàíèòå è êîíñåðâèðàíè
îñòàíêè îò àíòè÷íè ãðàäåæè, ïðîó÷åíè
äî 1991 ã., êîåòî ùå äîïðèíåñå çà èçÿñíÿâàíå ïëàíèðîâêàòà íà àíòè÷íèÿ ãðàä.

Êàêâè ïåðñïåêòèâè è âúçìîæíîñòè èìà?
Ïðèâëè÷àíåòî íà âíèìàíèåòî íà
ìåæäóíàðîäíàòà íàó÷íà îáùíîñò ùå

äàäå øàíñ íà Ðàöèàðèÿ äà ïîêàæå ïðîáëåìèòå ñè è äà ïîòúðñè âúçìîæíîñò çà
òÿõíîòî ðåøàâàíå â äúëãîñðî÷åí ïëàí.
 óñëîâèÿòà íà òîòàëíàòà èêîíîìè÷åñêà êðèçà è óïàäúê íà äóõîâíèòå öåííîñòè, øàíñúò íà Ðàöèàðèÿ å â àêòèâíàòà ãðàæäàíñêà ïîçèöèÿ. Çà äà áúäå óñïåøåí ïëàíúò çà âúçñòàíîâÿâàíå íà
àðõåîëîãè÷åñêèÿ îáåêò Ðàöèàðèÿ å íåîáõîäèì ïðîôåñèîíàëåí ìîíèòîðèíã
îò êîìïåòåíòíè ìåæäóíàðîäíè íåïðàâèòåëñòâåíè îðãàíèçàöèè, êîéòî äà
äîïðèíåñå çà ôîêóñèðàíå íà îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ è ñòèìóëèðàíå íà ÷àñòíèÿ
ñåêòîð.

Ñòðàòåãè÷åñêèòå öåëè çà âúçñòàíîâÿâàíå íà àðõåîëîãè÷åñêèÿ
îáåêò Ðàöèàðèÿ âêëþ÷âàò:
– çàñèëâàíå íà ïóáëè÷íèÿ àíãàæèìåíò çà îöåíêà, àêòóàëèçèðàíå è èçïúëíåíèå íà ñïåöèàëíîòî çàêîíîäàòåëñòâî è äîáðèòå ïðàêòèêè â îïàçâàíåòî
íà êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî.
– íàñúð÷àâàíå íà ïóáëè÷íî-÷àñòíîòî
ïàðòíüîðñòâî êàòî åëåìåíò îò ñîöèàëíî-èêîíîìè÷åñêîòî ðàçâèòèå íà ðåãèîíà.
– ðàçðàáîòâàíå è ïðèëàãàíå íà ïîäõîäÿùè ñòàíäàðòè çà îïàçâàíå, âêëþ÷âàùè ïëàí çà óïðàâëåíèå ïðè êðèòè÷íè
ñèòóàöèè.
– ïîäîáðÿâàíå íà ïðîöåäóðèòå çà ðåãèñòðàöèÿ, êîíòðîë è ïîääðúæêà, ñ àêöåíò çà çàñòðàøåíèòå îáåêòè íà êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî.
– ïîäîáðÿâàíå íà âçàèìîäåéñòâèåòî è êîîðäèíàöèÿòà ìåæäó ïóáëè÷íè,
÷àñòíè è íåïðàâèòåëñòâåíè ñóáåêòè.
– âúâåæäàíå íà îáðàçîâàòåëíè ïðîãðàìè è ïðàêòèêè çà ïîâèøàâàíå íà ïîçíàíèÿòà íà ìåñòíèòå âëàñòè è íàñåëåíèåòî çà ñòîéíîñòòà íà êóëòóðíîòî
íàñëåäñòâî êàòî ðåñóðñ çà óñòîé÷èâî
èêîíîìè÷åñêî ðàçâèòèå.

Îðåíäà 15

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful