P. 1
TENKİT ÖRNEĞİ

TENKİT ÖRNEĞİ

|Views: 10|Likes:
Published by Dzuneis Nureski

More info:

Published by: Dzuneis Nureski on Aug 26, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/09/2014

pdf

text

original

METİN Hazâ rısâle-i zeynü’l-elhân1

Bismi’llahi’r-rahmâni’r-rahîm (1b) Elhamdulillahillezi teferrade bite’lîfi edvâri tabakâti’ssemavât 2 ve tevahhade biterkîbi eb‘âdi’l- elhâni ve’l- ecnâsı ve’nnagâmâti 3 ve haşi‘a min heybetihi’l- îkâ‘u’l- makrûn bi’l- ezmineti 4 ’l- mevzûneti ve’n- nakarâtu ve terenneme bisenâihi’l- cem‘u’lmulâyimu’l- mesmû‘u 5 mine’l- hulûkı ve’l- âlâtı ve’s- salâvâtu ve’sselâmu2 ‘alâ ekremi 6 ‘uşşâkıhi Muhammedini’l- muhtâri beyne tavâyifi’l- Hicâzi ve’l- ‘Iraki 7 ve’l- ‘acemi ve ‘alâ âlihî ve ashabihi’llezine3 cu‘ile şu‘betu eşcârü 8 ’l- muhabbeti lehum mekâmen mahmûden beyne’l- halâyıkı ve’l- ümemi
4

(2a) Vaktâ kim5 ‘ilm-i mûsikî eşref-i ulûm-ı riyâziyye 6 2 fi’l- ezmân oldıysa dahı bu ‘ilmden gâyet ve garaz 3 ma‘rifet-i keyfiyyet-i te’lîf-i elhân oldıysa elhânuñ 4 ve ikâ‘uñ dahı zamânımuzda müsta‘mel ve meşhûr olanların 5 bilmeklik7 metâlib-i eşrâf ve a‘yân oldıysa ve resâil-i 6 kudemâda dahı8 bu makasıduñ mâ‘rifetin müfîd risale 7 ma‘dûmu’ş- şân9 oldıysa efkâr-ı münteşire10 zabt itdüm 8 ve bir neçe evrâk kim bu maksûdlaruñ husûlında 11 elfâz-ı 9 şâfiye ve ‘ibârât-ı vâfiye müştemil ola lisân-i Türkîde 10 cem‘ itdüm ta havâssa ve ‘avâma12 hıyn-ı mütâla‘alarında 11 makâsıd-ı ‘asîrelerine
HaõÀ rısÀle-i zeynü’l-elóÀn:B / RısÀle-i zeynü’l-elóÀn:Ü / K.:Başlıksız ve’s-selÀmu:B / Ü’de ve K’de yok 3 ve ‘alÀ Àlihì ve aãóabihi’lleõine:B / ve Àlihì ve ãahbihì’lleõìne:Ü, K 4 sema katlarını ve devirlerini birbiriyle uyumlu kılmada tek olan terkiple naàme aralıklarını ve cinslerle naàmeleri yaratmada bir olan, zamanları birbirine uyumlu, vuruşları dengeli ikÀların heybetinden korkulan boàazlardan ve aletlerden ahenkli sesleri duyan toplumun şükür ile terennüm ettiài Allah’a hamd olsun. Halklar ve ümmetler, Hicaz, Irak ve Acem toplulukları arasından seçkin Muhammed'in faziletli aşıkları ve kendilerine sevgi denizlerinde hamd edilen makam verilen ehli beytine ve ashabına salÀt ve selam olsun. 5 vaútÀ kim: B / ammÀ ba‘d vaútÀ: K 6 eşref-i ulÿm-ı riyÀøiyye:Ü / eşref-i riyÀøiyyÀt: B 7 bilmeklik:B / bilmek: Ü, K 8 resÀil-i úudemÀda daòı:B / resÀil-i úudemÀda ya‘ni: Ü 9 ma‘dÿmu’ş-şÀn:B / ma‘dÿmetu’ş-şÀn: Ü 10 efkÀr-ı münteşire:B / efkÀr-ı münteşireyi: Ü 11 maúãÿdlaruñ òuãÿlında:B / maúãuduñ òuãÿlında: Ü, K 12 òavÀssa ve avÀma:B / òavÀss ve avÀmm: Ü, K
1 2

1

vusûl-i yesîr ola ve bu za‘îf (2b) ve nahîf meyan-ı vazî‘ ve şerîf du‘âi hayrıla anılmaga cedîr ola. Ve 2 anı müştemil kıldum, bir mukaddimeye ve üç makâleye ve bir hâtimeye. 3 Ammâ mukaddime ta‘rîf-i mûsikî ve mâbâdı tabî‘iyye 4 ve ‘adediyye ve hendesiyye beyânındadur. Makâle-i ûla, 5 taksîm-i desâtîn ve mebâhis-i eb‘âd-ı mülâyime beyânındadur. 6 Makâle-i sâni 13, elhân-ı meşhûre fi zamâninâ beyânındadur. Makâle-i 7 sâlis 14, ikâ‘-ı mütedâvil ve meşhûr15 beyânındadur. Òâtime, fevâyid-i şerîfe 8 beyânındadur ve buña16 Zeynü’l- Elhan diyü ad virdüm. 9 “Vallahü’l- müste‘an ve aleyhi’t- tüklani”17 Mukaddime: Ta‘rîf-i mûsikî 10 ve mâbâdi-i şerîfe-i mezkûre beyânındadur. “ El mûsikîyyu ‘ilmun 11 riyâøiyyun yubhasu fihi ‘an ahvâli’n- nagami min haysu’littifâkı (3a) ve’t- tenâfuru ve ahvâli’l- ezmineti’l- mutahallileti beyne’n- nakarâti 2 min haysu’l- vezni ve ‘ademihi liyahsula ma‘rifetu keyfiyyet-i 3 te’lîfi’llahni” ya‘ni mûsikî bir ‘ilm-i riyâziyyedür ki anda nagmelerüñ 4 mülâyemet ve tenâfüri 18 cihetinden bahs olına. Ve19 nakarât arasına 5 giren zamânlaruñ mevzûnlugı ve na-mevzûnlugı cihetinden20 6 dahı bahs olına ta te’lîf-i lahn ne tarîk idügi biline. 7 Bilgil bu zikr olınanı 21 hemân Şeyh, Şifâ’sında zikr itdügi 8 ta‘rifüñ ‘aynıdur. İlla bu kadar vardur ki anda beyne’n-nakarât lafzı22 9 yirine beynehâ vâki‘ olmışdur. “Ey beyne’n- nagâmâti’l- hâsılati 10 mine’n- nakarâti” ya‘ni nakarât-ı munaggame arasına giren zamânlardan dahı 23 11 bahs olına pes bu ‘ibaret-i bahs24 ‘ani’l- ezminenüñ (3b) nakarât-ı munaggameye
MaúÀle-i åÀnì:B / MaúÀle-i åÀniye: Ü MaúÀle-i åÀliå:B / MaúÀle-i åÀliåe: Ü 15 meşhÿr:B / meşhÿra: Ü 16 buna:B / aña: Ü 17 Yardım eden Allah’tır ve biz ona güveniriz. 18 naàmelerüñ mülÀyemet ve tenÀfüri:B / naàÀmÀtuñ mulÀyime ve tenÀfüri: Ü 19 ve:B / daòı: Ü 20 nÀmevzÿnluàı cihetinden:B / nÀmevzÿnluàından: Ü 21 te’lif-i laón ne ùarìú idügi biline bilgil bu õikr olınanı:B / lannuñ te’lifine ùarìúla yidügi biline bilgil kim bu meõkur: Ü 22 lafôi: Ü / B’de yok 23 daòı: Ü / B’de yok 24 olına pes bu ‘ibaret-i baóå:B / Ü’de yok
13 14

2

ihtisâsını25 müş‘ir oldugı ecilden andan ‘udûl 2 olındı. Zîrâ bahs-i 26 ‘ani’l- ezmân, nakarât-ı munaggame arasına 3 giren 27 ve nakarât-ı selâse arasında olana dahı28 şâmildür. 4 “Ve’r- riyâøiyyu ‘ilmun bahisun ‘an umûrin maddiyetin yumkinu tecrîduha 5 ‘ani’l- maddeti fi’l- bahsi” ya‘ni ‘ilm-i riyâzi bir ‘ilmdür ki 6 anda maddeye mensûb emirlerden29 bahs olına. 7 Ancılayın30 emirler ki hıyn-i bahsde maddeden tecrîdleri 8 câyiz ola. Kudemâ evvel-i emirden yakinıyyâta üns dutsunçün 9 sıbyâna bundan ta‘lîm itdükleri ecilden buña ‘ilm-i ta‘lîmî 10 dahı dirler. 31 Bunuñ usûl(i) dört ‘ilimdür: ‘İlm-i hey’etdür 11 ve ‘ilm-i hendesedür ve ‘ilm-i hesâb 32 ve ‘ilm-i te’lîf ya‘ni ‘ilm-i mûsikî (4a)dür33 ki mu‘zamı mûsikîdür ya‘ni mu‘teber. 34 Ammâ fürû‘ kesîrdür.35 Bu evrâk, 2 zikrini mütehammil olmadugı ecilden terk olındı. Pes mûsikî 3 iki bahs(i) müştemil oldı. Bir(i) bahsi ‘ani’n- nagâm ve 4 biri bahs-i ‘ani’l- ezmine. 36 Bahs-i evveli müştemil olana37 ‘ilm-i te’lîf 5 dirler bahs-i sâni içün zabt olınan ‘ilme38 ‘ilm-i ikâ‘ dirler. Bu ikisinden dahı 39 6 gâyet ve garaz, ma‘rifet-i keyfiyyet-i te’lîf-i elhândur.40 7 Niteki41 zikr olındı. Elhân

iótiãÀãını:B / liàtisasını: Ü baóå:B / maóå: Ü 27 ‘ani’l-ezman-i naúarÀt-ı munaààame arasına giren:B / ‘ani’l-ezmine-i naúarÀt-ı munaààame arasında olana: Ü 28 naúarÀt-ı åelÀåe arasında olana daòı: Ü / naúarÀt-ı sadec arasına mütehallil olana: B 29 anda maddeye mensÿb emirlerden:B / maddeye mensÿb emirlerden anda: Ü 30 ancılayın:B / eyle: Ü 31 úudemÀ evvel-i emirden yaúinıyyÀta üns dutsunçün sıbyana bundan ta‘lim itdükleri ecilden buña ‘ilm-i ta‘limi daòı dirler:B / buña ‘ilm-i ta‘limi daòı dirler zìrÀ úudemÀ evvel-i emirden yaúinıyyÀta üns dutsunçün sübyana bundan ta’lim iderlerdi: Ü 32 ‘ilm-i óesÀb:B / ‘ilm-i óesÀbdur: Ü 33 ‘ilm-i te’lif ya‘ni ‘ilm-i mÿsiúìdür:B / ‘ilm-i mÿsiúìdür: Ü 34 ki mu‘ôamı mÿsiúìdür ya‘ni mu‘teber:B / Ü’de yok 35 keåìrdür:B / çokdur: Ü 36 biri baóå-i ‘ani’l-ezmine:B / bir baóå-i ‘ani’l-ezmine: Ü 37 müştemil olana:B / müştemil olan ‘ilme: Ü 38 içün żabù olınan ‘ilme: Ü / müştemil olana:B 39 Bu ikisinden daòı: Ü / Bu ikisinden:B 40 ma‘rifet-i keyfiyyet-i te’lif-i elhÀndur: Ü / laón te’lifi ne ùarìú idügine ‘ilm óÀãıl olmaúdur:B 41 Niteki:B / Nitekim: Ü
25 26

3

ki:B / kim: Ü 44 şol óÀlde ki tertìb-i mülÀyim:B / tertìb-i mülÀyimi: Ü 45 ola:B / olduàı óÀlde: Ü 46 muúÀrenetin:B / muúÀreneteyni: Ü 47 pes:B / Ü’de yok 48 òuffÀôdan óÀl-i úırÀ’atlerinde ãÀdır olan:B / òuffÀzdan ãÀdır olan: Ü 49 daòı: Ü / B’de yok 50 naàÀmÀt-ı meõkÿrenin:B / bu naàÀmın: Ü 51 maôrÿf olan elfÀô-i manôÿmeye: Ü / B’de yok 52 daòı:B / bile: Ü 53 bi. (4b) Şol hâlde ki tertîb-i mülâyim44 ve mahbûb-ı müştemil ola 45 gerekse 2 elfâz ve ‘ibârete mukârin olsun gerekse olmasun 3 ba‘zılar ta‘rifde cemâ‘at-ı nagâmuñ me‘âni-i lezîze-i muharrikeye 4 delâlet idici elfâza mukârenetin46 bile şart itdiler.lahnu cemâ‘atu nagâmin muhtelifeti’l.hiddeti ve’s. Eyle olsa ta‘rîf-i evvel ikisinden dahı 52 mutlakâ 9 ‘âm oldı.lahnuñ cem‘idür.elfÀô-ı manôÿme-i meõkÿra olmasalar ve lìkin: Ü / manôÿme olmasalar lìkin:B 54 åÀliå ãÀdıú olmaz: Ü / åÀliå bulınmaz:B 55 elfÀô-i meõkÿre şi‘ir olsa:B / evvel lafıôlara elfÀô-i manôÿme-i meõkÿre olsalar: Ü 56 me‘Ànì-i leõìõe-i muóarrikeye:B / me‘Ànì-i leõìõeye:Ü 57 ta‘rìf-i åÀliå ãÀdıú olur:B / ta‘rif-i åÀliå bulınur: Ü 58 ve: Ü / B’de yok 42 43 4 .54 3 Eger elfâz-ı mezkûre şi‘ir olsa 55 lîkin me‘âni-i lezîze-i 4 muharrikeye56 delâlet itmeseler ta‘rîf-i sâlis sâdık olur57 sâni bulınmaz ve58 5 eger mukâreneti şart olınan lafızlar elfâz-ı konuşmada hata yapma. 11 Zîrâ cemâ‘at-i nagme mukârenetini şart olınan lafızlar (5a) bi. 8 Lahn(a) lugatta “Òatâ fi’l.‘irâbe”42 dirler. Ve ba‘zılar nagâmât-ı 7 mezkûrenin 50 ezmine-i mevzûneye mazrûf olan elfâz-ı manzûmeye51 mukârenetin bile şart 8 itdiler. Nitekim hafî degül ve ta‘rîf-i sâniyle sâlis 10 arasında ‘umûm ve husûs min vech oldı.mulâyimi ” ya‘ni lahn bir bölük nagmelerdür ki43 aralarında 11 hiddet ya‘ni tîzlik ve sıkal ya‘ni bamlık birle tefâvüt bulına. 5 Pes47 bu takdîrce dahı hutebâ ve huffâzdan hâl-i kırâ’atlerinde 6 sâdır olan48 nagâmâta dahı49 lahn-ı sâdık olur.sıkal-i 10 bi’t. Ammâ bu kavmüñ 9 ıstılâhında elhân “El.elfaz-ı manzûme-i mezkûra olmasalar ve lîkin53 me‘âni-i lezîze-i 2 muharrikeye delâlet itseler ta‘rîf-i sâni sâdık olur sâlis sâdık olmaz.tertîbi’l.

Kudemâ (6a) zamânuñ mâ‘lumu’l-kadr olmasına. 4 Andan geçerek zamânları gayr-ı muúÀreneti şart olınan lafıôlar elfÀô-i manôume-i meõkÿra: Ü / elfÀô-i meõbÿre şi‘ir :B 60 me‘Ànì-i leõìõe-i muóarrikeye:B / me‘Ànì-i leõìõeye: Ü 61 ta‘rifeyne:Ü / B’de yok 62 óÀãıl olur:B / bulınur: Ü 63 ‘umÿmından ötüri mutlaúa ikisinden bile ulı ve marøì oldı:B / ikisinden evla oldı ‘umÿmı ve şümÿli müştemil olduàından ötüri: Ü 64 ‘aleyhi:B / Ü’de yok 65 ‘aynıdur:B / ‘aynı oldı :Ü 66 mübÀyeneti:B / müàayereti: Ü 67 murÀdı: Ü / murÀd:B 68 Şeyh:B / şeyh-i kÀmil mahdÿddan: Ü 69 fehm-i müte‘allime i’timÀddan ötüri úaydına mülÀyemeti óaõf itdi:B / úayd-ı mulÀyimet-i lafıôdan haõf itdügi fehm-i müte‘allime i‘timÀddan ötüridür: Ü 70 Abdülmü’min äafiyüddìn Urmevì:B / Abdülmü’min äafiyüddìn: Ü 71 eàlenici ãavte:B / eàlence-yi ãavte: Ü 72 mÀ‘lumu’l-úadr olmasına:B / ma‘lumu’l-úadr olmasında:Ü 73 vaúıt:B / vaúıtda: Ü 59 5 .73 arasına mütehallil 3 olan zamânı takdîr itdiler ve aña zamân-ı elif diyü ad virdiler. Ammâ Sâhib-i Edvâr 8 Abdülmü’min Safiyüddîn Urmevî 70 rahmetullahi ‘aleyh 9 katında ta‘rîf-i merzâ ta‘rîf-i şeyh-i mezkûrdur.65 Zîrâ kavm arasında (5b) lahnla cem‘-i mütenâfiruñ mübâyeneti66 meşhûr ve müta‘âraf 2 oldugı murâdı67 Şeyh68 mahdûd-ı mülâyim idügine karînedür fehm-i 3 müte‘allime i‘timâddan ötüri kaydına mülâyemeti hazf itdi 69 4 pes ‘adem-i tafattun-ı murâddan ta‘rîf-i Şeyh mütenâfirâta 5 dahı şâmildür diyü olınan i‘tirâz ‘inde’l. Nitekim didi: 10 “Ennagmetü savtun lâbisun zamânan zâ kadrin mahsûsin” ya‘ni nagme 11 diyü zamân-ı mâ‘lumu’l-kadrde eglenici savte71 dirler.ezkiyâ 6 hayyiz-i kabûlde vâki‘ olmadı ve kavm arasında nagmeçün 7 ta‘rifât-ı muhtelife vâki‘ olmışdur. 62 7 Ammâ ta‘rîf-i evvel ‘umûmından ötüri mutlakâ ikisinden 8 bile ûlâ ve marzî oldı63 ve Şeyh Ebu Nasr Farâbi rahmetullahi 9 ‘aleyh64 eydür: “Ellahnü cemâ‘atü nagamin muhtelifeti’l-hiddeti ve’s-sıkali 10 bi’ttertîbi’l-mahdûdi eyi’l-ma‘lumi’l-mulâyimi” bunuñ mefhûmı 11 dahı ta‘rîf-i evvel mefhûmınuñ ‘aynıdur.manzûme-i mezkûra59 olsalar dahı me‘âni-i lezîze-i 6 muharrikeye 60 delâlet itseler ta‘rifeyne61 madde-i ictimâ‘î hâsıl olur.72 ekall mertebe iki harf-i müteharrik 2 i‘tidâl üzere telaffuz olındugı vakıt.

Bu nev‘ sıkışmayıla 6 hevâ-yı mütekeyyif bikeyfiyyetü’s-savt sâmi‘aya vâsıl 7 olur.müteóaúúıú: Ü ya‘ni durur suya:B / Ü’de yok 6 . Mebâdi-i tabî‘iyye bilgil kim ‘ilm-i te’lîfde mevøû‘ı 10 nagme77 oldugı cihetden basiretiçün 78 ‘ilm-i tabî‘iyyeden ba‘zı 11 mukaddimâta ihtiyâc olınur ona mebâdi-i tabî‘iyye dirler. Ammâ kaçan makrû-ı kar‘a ve maklû-ı kali‘a 81 10 mukâvemet itmeseler şunınla kim ya kendü nefislerinüñ 11 ‘umkına mündefi‘ olalar nitekim ecsâm-ı leyyinede ya muharrik (7a) olalar nitekim ecsâm-ı ratbada ya hareket vâki‘ oldugı cihetde 82 2 ekleseler savt hâdis olmaz ve her kaçan kim beyne’l. Hevâ-yı âhir-i 5 mücâvir dahı mücâvir-i âhire tokınur.müteóaúúıú:B / muúavemetuñ na. Bu mahallüñ 6 tafsîli bahs-ı ikâ‘da gelse gerek inşâallah te‘âlâ. Bu hareket ve temevvüc kar‘la ya kali‘la 6 hâsıl olur. Ve 7 nagamuñ74 ta‘rifât-ı muhtelifesinüñ tafsîli. ıùnÀbını fÀyıda-ı müstelzim:B / tafãili ıùnÀbı müstelzim: Ü iòtiyÀr-ı tafãìl olındı:B / iòtiyÀr olındı: Ü mevøÿ‘ı naàme:B / mevøÿ‘-ı naàme: Ü baãiretiçün:B / baãiret-i tam içün: Ü úatı:B / úatıca: Ü Bu ikisi ile:B / Bu ikisi bile: Ü maúrÿ‘-ı úar‘a ve maúlÿ-ı úali‘a:B / maúrÿ‘ maúlÿ‘: Ü óareket vÀki‘olduàı cihetde:Ü / óareket olduàı cihetine :B muúavemete ma. Kar‘ diyü cismi cisme katı 79 tokunmaga dirler. (6b) Essavtu keyfiyyetun mine’l-keyfiyyâti mesmû‘ati li-zâtiha 2 tahdusu bi-halki’llahi te‘âlâ ve icadihi fi’l-havayi’l-mutemevvici 3 bisebebi’l-kari‘ evi’l-kali‘” ya‘ni âvâze.maklû‘ ve’l-kali‘ mukavemete ma-mütehakkık 83 olsa 4 ara yirden hevâ kalkar hevâ-yı âhire mücâvere tokınur. vâsıtasuz işidilür 4 keyfiyyetlerden bir keyfiyyetdür kim hevânuñ hareketi ve temevvüci 5 hâlinde Hakk te‘âlânuñ ihdâsıyla hâdis olur. 5 dahı bahslerini mahsûsu’l-kadr(e) tahsîs itdiler. Bu ikisi ile 80 savtuñ 8 hudûs-ı makrû‘uñ kar‘a ve maklû‘uñ kali‘a 9 mukâvemeti ile meşrûtdur. 7 Kali‘ diyü katı ayırmaga dirler. Pes şol mâ’-ı râkide ya‘ni durur suya84 taş 8 bıraguldugı vakıt hâsıl olan 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 naàamuñ:B / naàmenüñ: Ü tafãìli. ıtnâbını fâyıda-ı müstelzim75 8 oldugı ecilden ta‘rîf-i merzâ ihtiyâr-ı tafsîl 9 olındı76 bâkisi terk olındı.mahsûsu’l-kadr dutdılar.makrû‘ 3 ve’lkar‘ ve’l.

Geldük savt-ı lâbis88 ki aña 10 nagme dirler hiddetine sebeb ammâ âlât-ı zevâtü’levtâr89 da veterüñ 11 kasîrligidür ve inceligidür ve çekilmesidür. (7b) Lîkin bi-zâtihâ mesmû‘ olmazlar belki tabe‘iyyet-i 2 savtla mesmû‘ olurlar. Ammâ hafâtet 11 ve cehâret ve hiddet ve sıkal dahı keyfiyyât-ı mesmû‘adandururlar. Esbâb-ı sıkal bunlaruñ ‘aksidür.buluà ÀvÀzları: Ü ve sebeb-i åıúal ‘aúsidür ya‘ni gine hevÀdur ve öyken úamışınuñ genligidür ve daòı: Ü / B’ de yok 93 beyÀn-ı tafsìl-i keyfiyet-i óudÿå-ı naàme-i mine’l-alÀt ve àayrıhim. Ve dahı92 7 beyân-ı tafsîl-i keyfiyet-i hudûs-ı nagme-i mine’l-alât ve gayrıhim.: Ü 94 cess olınduàı:B / cessi olduàı: Ü 92 7 .evtÀr:B ya‘ni sebeb-i óadde:Ü / B’de yok úable’l.buluà oàlancuúlaruñ ÀvÀzları:B / oàlancuúlaruñ úable’l.nefhde 11 hevâ katılıgla âletüñ 85 86 87 88 89 90 91 leyyinetle:B / linetile: Ü leyyinet-i úar‘ sebeb-i åaúìl:B / linet-i úar‘ åaúìl: Ü ÀlÀt-ı õevÀt-ı nefò:B / ÀlÀt-ı õevÀtu’n. Esbâb-ı sıkal (8a) bunlaruñ ‘aksidür. Bir ‘illetden ötüri meselâ savt 4 vâsıl olacak cihete muhalif yil esmek gibi. Ve dahı ne mikdâr ki 5 kar‘ veya kalı‘ şiddetle mütehakkık ola ol kadar savtda cehâret 6 ziyâde olur ve ne kadar ki leyyinetle85 bulınsa ol kadar savtda 7 hafâtet ziyâde olur ve gâh olur ki şiddet-i kar‘ sebeb-i 8 hiddet dahı olur ve leyyinet-i kar‘ sebeb-i sakîl86 nitekim âlât-ı 9 zevât-ı nefh87 zâhirdür. Ammâ âlât-ı zevâtü’n.temevvüce müşâbih 9 hevânuñ istidareti üzere temevvüci sebebiyle her tarafdan 10 keyfiyyet-i hâdise bi-zâtihâ mesmû‘ olur. Ammâ hulûk-ı insaniyede ya‘ni sebeb-i hadde90 5 şiddet-i hevâdur ve dahı öyken kamışınuñ tarlıgıdur.bulug oglancuklaruñ âvâzları 91 tîzce olur ve sebeb-i sıkal ‘aksidür ya‘ni gine hevâdur ve öyken kamışınuñ genligidür. Ammâ gâh olur ki savt ba‘zı 3 cânibden za‘if işidilür.evtÀr:Ü / õevÀtü’l.:B / beyÀn-ı tafsìl-i keyfiyet-i óudÿå-ı naàme-i ÀlÀtda. Ammâ âlât-ı zevâtü’n.nefhde 2 âletüñ delüklerinüñ ve içinüñ tarlıgıdur ve delükleri 3 minfaha ya‘ni üfüricek yire yakın olmakdur ve şiddet-i 4 nefhdür. Anuñçündür ki 6 kable’l.93 8 Ammâ âlât-ı zevâtü’l.evtârda veter cess olındugı94 9 vakıt ditreyüb hevâ ile kendü arasında kara‘at 10 hâsıl olmagla olur.nafiòda Geldük ãavt-i labiå:B / Biz geldük ãavt-i labiå: Ü ÀlÀt-ı õevÀtü’l.

Ammâ eger nagme-i müte‘addid olsa bundan 7 hâlî degüldür kim ta‘addüdi ve tekerrüri nagme-i vâhideyle ola 107 ya 8 nagmeteyn ile ola108 ya nagâmâtla ola ve ‘alâ külli’t-tekâdiri 9 bundan hâlî degüldür kim aralıkda hiddet ve sıkal birle tefâvüt 10 bulına ya bulınmaya eger bulınmayıcak olursa kendü tabakasında 11 mükerrer olmış olurlar109 bu nev‘ nagâmâtdan dahı mûsikîde def‘-i ùaşra itdükde:B / ùaşra defi‘ itdügi: Ü çıúması ile óÀãıl olur. Eger kar‘-ı 7 mükerrerle olsa müte‘addid olur.içinde devr idüb delüklerinden yol bulub şiddetle çıkmagla olur.:B 97 kim :B / ki:Ü 98 Geldük:B / ve daòı: Ü 99 şundan:B / bundan: Ü 100 leyåi:B / lebåi: Ü 101 gözlenmeye:B / uzlanmaya: Ü 102 andan:B / bundan: Ü 103 buña:Ü / ki:B 104 ehl-i mÿsiúì:Ü / B’de yok 105 tenÀfüret:B / münaferet: Ü 106 tenÀfüret:B / münaferet: Ü 107 ola:B / Ü’de yok 108 ola:B / Ü’de yok 109 olmış olurlar:B / olmuşdur: Ü 95 96 8 .96 Anuñçündür kim97 aheste teneffüs olınsa 4 savt işidilmez. Ol mültefetün ileyh degüldür. ehl-i mûsikî104 gayrıla inzimâmından 2 hâsıl olan mülâyemet ve tenâfüret105 cihetinden bahs iderler. Geldük98 nagme didügimüz dahı şundan99 5 hâlî degüldür kim vâhid ola ya müte‘addid ola. Belki mertebe-i 5 ‘ademde dutarlar.103 te’sîrât-ı ‘acibinüñ ‘urûzına sebeb-i (9a) te’lîf ve terkîb oldugı ecilden. Lîkin bu nagme-i müfred cemi‘-i te’lîfatdan 6 cüz’ olmaga sâlihdür.:Ü / çıúması ile olur. (8b) Ammâ hulûk-ı insaniyyede kuvvet-i dafi‘a def‘-i taşra itdükde95 yil 2 şiddetle bogazuñ iç yüzine tokınub taşra çıkması ile hâsıl 3 olur. Nagme-i vâhideye nagme-i 8 basite dirler egerçi ezmine-i mütecezziyede leysi 100 cihetinden 9 inkısâma kâbil ise bu nagme-i basite madam ki 10 gayrıla terekküb gözlenmeye101 ‘ilm-i mûsikîde andan102 bahs 11 olınmaz zîrâ buña. Eger kar‘-ı 6 vâhid ile hâdis olsa vâhid olur. 3 Fakat ammâ şol mülâyemet ve tenâfüret 106 kim hâlet-i infiradında 4 ‘ârız olur.

Bu‘ud-ı zi’l. Nitekim Sâhib-i Edvâr. Ve ol iki nagme ki ol mesâfetün iki cânibine vâki‘ olur.veter ve tûluhû mesâfet-i 11 eyniyye-i müştemil oldugına bina’en bu‘ud ıtlâk iderler. hakîkatde ol mesâfe-i mezkûredür kim nagmeteyn 2 arasında mütehakkıkdur. Gerekse ortada daòı naàme vÀúi‘ olsun ya olmasın vÀúi‘ olmayan bu‘ud-ı õi’l.küllüñ nagmeteyni gibi vâki‘ ola. Bu nev‘ te’lîfe 6 ıstılahlarında cem‘-i te’lîf dimezler ve eger ‘ala 114 külli 7 ’t-tekâdirü’lmezkûre.bahsolınmaz. Pes tabaka-i vâhidde 4 tekrar olan nagmeler nagme-i vâhide hükmünde olurlar113 5 ve te’sîrleri dahı te’sîr-i vâhid gibi oldı.küll-i merreteyni ya selâse-i merreteyn nagâmât gibi ve câyizdür ki bu‘ud-ı zi’lküll-i merreteynde ya selâse-i merretdeki iki nagmeden artuk mütehakkık olmıya nitekim iki cânib cess olınsa gayrına müfîd olınmasa 118 (10a) ammâ bu‘ud. (9b) Zîrâ bunlaruñ katında şol te’sîr kim te’lîf. Bu‘ud-ı õi’l. mine’lmuhtelifâtdan 2 hâsıl olmaz110 lezzâz-ı muhtelifeyi111 ve hâlât-ı ‘acibeyi mukayyid112 3 olmadugından ötüri aña i‘tibâr yokdur.muòtelifÀtdan óÀãıl olmaz:B / mine’l. Gerekse ortada dahı nagme vâki‘ olsun ya olmasun vâki‘ olmayan bu‘ud-ı zi’l.küll-i merreteynde ya åelÀåe-i merretdeki iki naàmeden artuú müteóaúúıú olmıya nitekim iki cÀnib cess olınsa àayrına müfìd olınmasa:Ü / B’de yok 110 111 9 . aralıkda hiddet ve sıkal birle 8 tefâvüt bulınsa görelüm ta‘addüdi hemân ya‘ni nagmeteyn-i mütekerrireteynle tekerrürde fi tabaka-i vâhide birle115 nagme-i vâhide 9 ile ola ya olmaya eger ta‘addüd hemân116 nagme-i vâhide ile olacak olursa117 10 ol vakıt nagmeteyne bi haseb-i kasru’l.küll-i merreteyni ya åelÀåe-i merreteyn naàÀmÀt gibi ve cÀyizdür ki bu‘ud-ı õi’l.küllüñ naàmeteyni gibi vÀúi‘ ola. Edvâr’ında 3 didi: “Elbu‘udu mecmû‘un nagmeteyn-i muhtelifteyn-i bi’l-hiddeti ve’ssıkal”119 4 ey mikdâr-ı mecmû‘-ı nagmeteyn hazf-ı muzâf itdügi mine’l.muòtelifÀtdan nÀşi olmaz: Ü muòtelifeyi:B / muòtelife: Ü 112 óÀlÀt-ı ‘acibeyi muúayyid:B / óÀlÀt-ı ‘acibe-i müfìd: Ü 113 olurlar:B / oldılar: Ü 114 dimezler ve eger ‘ala:B / Ü’de yok 115 ya‘ni naàmeteyn mütekerrireteynle tekerrürde fi ùabaúa-i vÀóide birle:Ü / B’de yok 116 te‘addud hemÀn:Ü / B’de yok 117 olacaú olursa:B / olsa: Ü 118 Ve ol iki naàme ki ol mesÀfetün iki cÀnibine vÀúi‘ olur.

131 Zîrâ ta‘rîf-i lahn dahı hemân 4 bu ta‘rifdür. 132 Mebadi-i buud tizlikte ve pestlikte değişik iki nağmenin arasınadaki mesafenin toplamıdır. Bundan iştibah olınması iki cemâ‘at yâhûd nagâm üçe ıtlak olınur. Ancaú naàmeteyne cem‘ deñilmez zìrÀ cema‘at yÀòÿd naàÀm ki naàmenüñ cem‘idür. Manùıúıyyÿn ıãùılÀóında nitekim dügÀh ve òazzan müberkÀ‘ ikişer naàmedür faúaù:Ü / B’de yok 130 belirli düzen ile tertip edilmiş olup uyum olsa da olmasa da bilinmektedir.:B / müştemil olalar: Ü 128 cem‘ tizlikte ve pestlikte deàişik naàmeler topluluàudur. Ancak nagmeteyne cem‘ deñilmez zîrâ cemâ‘at yâhûd nagâm ki nagmenüñ cem‘idür. İki nagmenuñ tahakkukına ki bir bu‘udı müştemil ola yâhûd 126 üç nagmenüñ tahakkukına ki iki bu‘udı müştemil oldı. Vasf-ı mülâyemetle meşrût oldugı hâlde nitekim 5 geçdi. Bil ki her cem‘ ve her cins içün ki nev‘-i eb‘âd 6 hâsıldur. 120 binÀendür:B / binadur: Ü 121 murÀddan:B / muvaddan :Ü 122 ve:Ü / B’de yok 123 veya naàÀmÀtla:B / ya naàmetile: Ü 124 ya‘ni naàmeteyn-i àayr-ı mükerreteyn ya naàÀmÀt-ı àayr-ı mütekerrire fi ùabaúatin vÀóidetin birle ola daòı:Ü / B’de yok 125 pes:Ü / B’de yok 126 İki naàmenuñ taóaúúuúına ki bir bu‘udı müştemil ola yÀòÿd:Ü / B’de yok 127 müştemil oldı. Mantıkıyyûn ıstılâhında nitekim dügâh ve hazzan müberkâ‘ ikişer nagmedür fakat 129 (10b) “ruttibet tertîben mahdûden ey mâ‘lumen seva’un ‘araza lehu 2 ’lmulâ‘imetu evlâ ”130 bu takdîrce lahnla cem‘ ü cins arasında 3 ‘umûm ve husûs oldı. İkiye daòı dirler.fehm-i 5 müte‘allime binâendür120. 127 11 Sâhib-i Edvâr. Pes ‘adem-i fehm-i murâddan121 Sâhib-i Edvâr. İkiye dahı dirler. Bundan iştibah olınması iki cema‘at yÀòÿd naàÀm üçe ıtlaú olınur. 131 òuãÿã oldı:B / òuãÿã-ı muùlaú olur:Ü 132 Bil ki her cem‘ ve her cins içün ki nev‘-i eb‘Àd óÀãıldur. 129 cemi‘ cema‘atu naàÀmin didi. Şerefiyye’sinde eydür: “Elcem‘ü cami‘atün nagâmin muhtelifetin elhiddetü ve’s-sıkal cemi‘ cemâ‘atu nagâmin”128 didi.:B / Ü’de yok 119 10 . 6 nagmeye bu‘ud didi diyü olınan i‘tirâz zâhirü’ddef‘ oldı ve122 7 eger ta‘addüdi hemân nagme-i vâhide ile olmasa belki nagmeteynle 8 veya nagâmâtla 123 ya‘ni nagmeteyn-i gayr-ı mükerreteyn ya nagâmât-ı gayr-ı mütekerrire fi tabakatin vâhidetin birle ola dahı124 olsa ol vakıt nagâmât-ı müte‘addiye cem‘ dirler 9 ve cins dirler pes125 ekall mertebeyi tahakkuk cem‘ u cins mevkûf 10 oldı.

Pes her bu‘uduñ ve her cinsüñ elbetde 3 iki nihayet(i) olur. Eger bu‘ud-ı nisbet. Bir nev‘. Bir nihayeti taraf-ı hiddetde144 ve biri dahı taraf-ı sıkalde. nagâmât arasına140 5 mütehallil olandur ve birisi dahı taraf-ı ekberi ile taraf-ı 6 asgarı arasına girendür. Ve nagmenüñ ‘ilm-i mûsikîde 2 mevøû‘ olmasına dahı 138 sebeb.‘adediyye ve hendesiyye bilgil kim133 bu iki nev‘ mebadiye 7 ‘ilm-i te’lîfde ziyâde basiretiçün134 ihtiyâc olındugı 8 mevøû‘ına terekküb hâlinde ‘ârız olan hey’ete 9 sûret-i mülâyime ya mekruha135cihetindendür. Zîrâ 10 bu hey’et ve sûretüñ bu iki vasıfla mevsuf 11 oldugı.úıãar: Ü óÀãıl olan niseb-i ‘adediyye:Ü / nisbet-i ‘adediyye:B daòı:Ü / B’de yok her:B / Ü’de yok arasına:B / arasında: Ü Eger:Ü / B’de yok bu‘ud:B / bu‘udun: Ü ki:B / Ü’de yok ùaraf-i óiddetde:B / ùaraf-i óiddete: Ü binÀen:B / bina: Ü binÀen:B / bina: Ü 11 . (11b) ‘adediyye-i şerîfe-i müştemil olsa mülâyim-i mesmû‘ olur 2 ve illa mütenâfir olur. nagâmâtuñ evtârı arasında bi-hasebi’t-tûl ve’lkasr136 (11a) hâsıl olan niseb-i ‘adediyye137 sebebiyledür.infirad 7 nagmeleri mülâyim olsalar cem‘ dahı mülâyim olur ve illâ cem‘e 8 tenâfür ‘ârız olur. La gayr bilgil kim her cem‘ ve her139 cins içün 4 iki nev‘ eb‘âd hâsıldur. Ammâ sebeb-i mücânese ve müşâkele bi’l-kuvve 11 nisbet-i ‘adediyye-i şerîfenüñ tahakkukıdur. bu iki hey’etüñ mülâyiminüñ 3 mergûbiyyetidür. Eger141 bu iki nev‘ eb‘âduñ ale’l. 4 Nihayet-i ‘ûlâya hadd-ı asgar ve hâşiye-i sugrâ dirler veterinüñ 5 kasîrligine binâen 145 ve nihayet-i sâniye hadd-ı a‘zam ve hâşiye-i ‘uzmâ 6 dirler veterinüñ tavîlligine binâen146 eyle olsa her bu‘uduñ haşiyelerinüñ 7 mesâfet-i 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 bilgil kim:Ü / B’de yok ziyÀde basiretiçün:B / Ü’de yok mekruha:B / mekrube: Ü bi-óasibe’t-tÿl ve’l-úaãr:B / bi-óasebi’t-tÿli ve’l. Ammâ bu‘ud142 mülâyemeti şol vakıtdur ki143 9 nagmeteyn-i muhtelifeteynüñ arasında müşâkele-i bi’l-kuvve sebebi ile 10 âşinâlık mütehakkık ola.

Ya‘ni nisbet müsâvî ve tefâzul 4 muhtelif ola. nisbet-i hendesi dirler. Hudûd diyü 11 şol rükünlere dirler kim nisbet anlaruñ ortasında sâbit olur (12a) ve149 eger haddeyn-i ‘adedeyn olsalar nisbete. Nitekim 11 vâhidle isnânla selâseyile 153 erba‘ayile dahı yukaru nazm-ı tabî‘î üzere ne kadar i‘tibâr olınsa (12b) aralarında nisbet mütehallif154 ve tefâzul müsavidür. Lîkin kudemâ 8 katında müsta‘mel ve meşhûr olan münâsebetler üç nev‘ üzerinedür. Eger haddeyn-i 2 mikdâreyn-i mütecaniseyn olsalar nisbete. 151 9 Münâsebet-i ‘adediyye ve hendesiyye ve te’lîfiyyedür.152 muhtelifetü’n. Pes her cem‘üñ ve her cinsüñ kemâl-i temeyyüzi olmaz. Buña nisbet-i 2 tabî‘î155 dahı dirler. 151 Pes nisbet daòı bu üç nev‘ üzerine mütenevvi‘ olur:Ü / B’de yok 152 müsaviyyetü’t. Ü. nisbet-i ‘adedi dirler.niseb ola. 3 [“En-nisbetu kudru ahadi haddeyni ‘inde’l-âhira ” ya‘ni nisbet diyü iki haddüñ birinüñ âhir 4 katında kadrine dirler hudûd diyü şol rükünlere]150 Ve’l-münâsebetü 5 cem‘u kadreyni ev eksere ‘ammu min enyekune hunâke ihtilâfun fi’n-nisbeti evla ” 6 ya‘ni münâsebet diyü iki kadrüñ cem‘ine dirler gerekse nisbetde ihtilâf 7 olsun. Nüshasında ‘muòtelifdür’ ibaresi sahh kaydıyla ‘mütehallif’e çevrilmiştir) 155 nisbet-i ùabì‘i:B / münÀsebet-i ùabì‘iyye:Ü 156 buña münÀsebet-i mısaóiyye daòı dirler:Ü / B’de yok 147 148 12 .156 5 Ammâ münâsebet-i te’lîfiyye oldır kim eczÀ-yı veterden:B / eczÀ-ı tamÀm veterden birinüñ óadd-ı aòar:Ü / birinüñ aòar:B 149 ve:B / Ü’de yok 150 Bu bölüm ikinci defa yazılmıştır. Pes nisbet dahı bu üç nev‘ üzerine mütenevvi‘ olur. Ammâ münâsebet-i hendesiyye aña dirler kim 3 bunuñ ‘aksi ola. İlla 9 eb‘âdınuñ kemâl-i temeyyüzi ile olur “En-nisbetu kudru ahadi haddeyni ‘inde’l-âhira” 10 ya‘ni nisbet iki haddüñ birinüñ hadd-ı ahar148 katında kadrine dirler.eczâ-yı veterden147 nısf gibi ve sülüs gibi bir mikdâr-ı mu‘ayyeni 8 müştemil olur. Nüshasında da yokdur. Ammâ münâsebet kesîrdür. gerekse olmasun.tefÀøul:B / mütesaviyetü’t.tefÀøul:Ü 153 åelÀåeyile:Ü / åülüå ile:B 154 müteòallif:B / muòtelifdür:Ü (B. Vâhidle isnân erba‘a arasında gibi buña münâsebet-i misahiyye dahı dirler. Münâsebet-i ‘adediyye 10 oldır kim haddleri müsâviyyetü’ttefâzul.

168 Òamse. Şerefiyye’sinde eydür: “Her iki ‘aded kim farz olınur. ‘Aşera. nisbet-i ahadd-ı a‘zamiyyenin 158 a‘zam üzerine fazlasınuñ ahadd-ı 7 asgarınuñ 159 asgar üzerine fazlasına nisbet(i) gibi ola. Sitte. Misâli 8 selâseyile 160 erba‘a sitte nisbetleri gibi ve dahı isneynle 9 selâse sitte nisbetleri gibi. Ahada ve 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 nisbeti:Ü / B’de yok nisbet-i aóadd-ı a‘zamiyyenin:Ü / nisbet-i a‘ôamiyyenin:B fażlasınuñ aóadd-ı asàarınuñ:Ü / fazlasınuñ asàarınuñ:B miåÀli åelÀåeyile:Ü / åülüåeyle:B gibi:B / Ü’de yok ekåer:B / ekåeri:Ü biz:Ü / B’de yok bir:Ü / B’de yok óadd-ı a‘zamuñ asàara nisbet(i):B / óadduñ bir óadde nisbeti:Ü miåldür veya:B / miålidür ya :Ü ve żi‘f:B / Ü’de yok miåli ve cüz’idür:B / miål-i cüz‘idür 13 . Erba‘. selâsenüñ (13b) misli ve cüz’idür. 5 Selâse ‘aşera. 3 Zîrâ bir 164 hadd-ı a‘zamuñ asgara nisbet(i)165 ya müsavâtdur. ‘aşera dahı emsâldür. Sitte. Seb‘a. ‘aşera 8 emsâl-i cüz’dür. Meselâ hamse. Biz 163 geldük nisbet beyânına: Sâhib-i (13a) Edvâr. 5 Bu dört nev‘üñ her birine ikişer nev‘ dahı lâhik 6 olur. emsâl-i cüz’idür. zı‘f 3 eczâsıdur. emsâl-i eczâsıdur. zı‘f-ı cüz’idür. emsâlidür. Buña münâsebet-i te’lîfiyye didükleri 10 gibi161 zîrâ ekser162 te’lîfât-ı mülâyeme bu münâsebet üzere 11 mütehakkık olurlar. Semâniye. 2 Beynehuma mütehakkık olan nisbet on iki nev‘e munhasırdur.hadd-ı a‘zamuñ 6 asgara nisbeti157. misl-i eczâsıdur. Ahada 4 ‘aşera. Tis‘a. ez‘âf-ı eczâsıdur. Semâniye. ez‘âfıdur. ez‘âf –ı cüz’idür. ‘aşera emsâldür. İsnâ ‘aşera. selâsenüñ mislidür. 6 Bundan yukaru ‘adedler selâseye nisbet olınsa gerü hemân bunlara 7 râci‘ olur. Meselâ 11 selâse. 2 zı‘fdur. 4 Ya‘ni misildür veya 166 zı‘fdur ya emsâldür ya ez‘âfdur. Pes cümlesi on iki nev‘ olur misl ve misl-i cüz’ ve misl-i eczâ 7 ve zı‘f167 ve zı‘f-ı cüz’ ve zı‘f-ı eczâ ve emsâl ve 8 emsâl-i cüz’ ve emsâl-i eczâ ve ez‘âf ve ez‘âf-ı 9 cüz’ ez‘âf-ı eczâ kaçan selâse havâşi-i ‘uzmâsı 10 nazm –ı tabî‘î üzere kıyâs olınsa dükeline misâl olur. Erba‘a ‘aşera.

178 Pes her kaçan kim bir bu‘ud bu nisbeti ya bunuñ 11 emsâlini müştemil olsa tarîk-i hassa-i sem‘den dahı (15a) hıyn-ı sem‘de ‘adem-i kemâl-i şu‘uri ecilden hayret-i fikriyye sebebiyle 179 elem-i rûhânî 2 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 aóada ve ‘işrÿn:B / aóadun ve ‘işrÿne:Ü daòı:Ü / B’de yok Pes her eż‘Àf emåÀldür her emåÀl eø‘Àf degüldür:Ü / B’de yok Ya‘ni åelÀåe-i eø‘Àf degüller:Ü / eø‘Àf degüller :B emåÀl degüller:B / emåÀl daòı sÀdıú olur:Ü Pes:Ü / B’de yok kim:Ü / B’de yok isnÀn nisbeti gibi:B / isnÀn nisbetidür:Ü müstemi‘:B / sÀmi‘:Ü daòı nisbet-i şerif olmaz:Ü / B’de yok óayret-i fikriyye sebebiyle:B / óayret sebebiyle:Ü 14 .‘işrûn169 dahı170 9 emsâldür.173 4 Bu envâ‘uñ her birinüñ tahtında esnâf-ı gayr-ı mütenâhiye 5 vardur.176 Zîrâ müstemi‘ü’l. Pes nagmeteyn gâyet-i mülâyemetle mesmû‘ olurlar. Lîkin müntic 7 te’lîf-i elhân degüldür. Meselâ 2 tokuz ve on biş ve on sekiz emsâl dürürler. nisbet-i misldür. Ammâ te’lîf-i elhân müntic olan 8 nisbetlerde eşref-i niseb nisbet-i zı‘fdur kim 175 vâhidle isnân 9 nisbeti gibi. 171 11 Zîrâ ez‘âf oldur kim tansîfile ‘adedi mensûb-i ileyhe (14a) râci‘ ola. 2 Her bu‘ud kim bu nisbeti müştemil olsa tarîk-i hassa-i sema‘dan 3 dahı mefhûm-ı kaziyyeye sür‘at-i şu‘ur sebebiyle hey’et-i 4 hayret-i fikriyye ‘ârız olmaz dahı elem-i rûhânîyeden 5 halâs olur.isnân zı‘fu’l. Bunlaruñ ba‘zı şerîfdür ve ba‘zı hasîsdür. Yigirmi dört ve kırk sekiz ez‘âf dürürler. şu‘uri olmazsa 7 ammâ her kaçan kim felân ‘aded felân ‘adedüñ misli ve 8 hamse-i esdasıdur denilse meselâ müstemi‘ 177 bu kazıyyenüñ mefhûmına 9 sür‘at-ı intikâl idemedügi ecilden hayret-i fikriyye sebebi ile 10 elem-i rûhânî ‘ârız olur.vâhid 10 kaziyyesin istimâ‘ itdügi vakıt mefhûmına şu‘ûrî kim 11 kemâl nefsidür. Dahı nisbet-i şerîf olmaz. Pes174 bunlaruñ 6 ortasında eşref-i niseb. her emsâl ez‘âf degüldür. Emsâlde bu mâ‘nâ meşrût degüldür. 10 Pes her ez‘âf emsâldür. emsâl degüller.Ya‘ni selâse-i ez‘âf 3 degüller 172 ve yigirmi dört ve on iki ez‘âf dürürler. Sür‘atle vâki‘ olması ecilden ona hey’et-i (14b) hayret-i fikret kim müstelzim-i elem-i rûhânîdür ‘ârız olmaz. 6 Egerçi hıyn-ı istimâ‘da şu‘ura.

Andan aşaga misl-i seb‘dür.:B / Ü’de yok ve:B / Ü’de yok miål-i tis‘dur:Ü / tis‘dur:B 15 . 11 Zîrâ nisbet-i zı‘fda bir mertebede mülâyemet vardur kim nagmeteyn (15b) birbirine nazîr ola185 nite kim gelse gerek inşaallah te‘âlâ 2 ve dahı bundan aşaga nisbet. 2 Selâsetü’l-emsâl evvel mertebe nisbet-i emsâldür. Pes her bu‘ud kim bu nisbeti 8 müştemil ola tarîk-i hassa-i sem‘den tevakkuf filcümle sebebi ile 9 ol kadar elem-i rûhânî ‘ârız 183 olmaz kim mucib-i tenâfür ola pes 10 nagmeteyn-i mülâyim işideler lîkin 184 ol mertebede degül kim nisbeti zı‘fdadur. miål ü åülüådür:Ü Bundan aşaàa miål-i òamsdur.182 5 Bunuñ şerefi bir mertebede ednâ oldugı essülüse misl ü nısfu’l. nisbet-i misl ü sülüsdür 186 kim 3 erba‘ıla selâse nisbeti gibidür.isneyn 6 kaøıyyesi mesmû‘ oldugı vakıt mazmunına şu‘urda 7 filcümle tevakkufa ihtiyâcı sebebi iledür. Bundan aşaga 6 misl-i hamsdur.3 emsâl ve sittetü’l-emsâl merâtîb-i 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 elem-i rÿhÀnì ‘Àrız olur:B / elem ‘Àrız olur kim åelÀåeyile:Ü / åülüåü ile:B nisbet-i miål ü cüz’idür.11 emsâl ve hamsetü’l-emsâl ve sittetü’l-emsâl ve semâniyetü’l-emsâl (16a) ve nisbet-i misleyn ve sülüseyn bunlar dahı nisbet-i şerîfe dürürler. Erba‘atü’l-emsâl evvel mertebe nisbet-i ez‘âfdur ve hamsetü’l. Sitteyle hams nisbetidür.‘ârız olur180 dahı nagmeteyn mütenâfir işidilür ammâ nisbet-i zı‘fdan 3 geçse nisbet-i şerîf nisbet-i misldür ve nısfdur kim selâseyile 181 4 isneyn nisbeti gibidür. Sitteyle òams nisbetidür. nisbet-i miål ü åülüådür:B / nisbet. Bu nisbet evvel-i merâtîb nisbet-i misl ü cüz’idür.187 Bundan aşaga 7 misl-i südüsdür.:Ü / nisbet-i miål:B ‘Àrız:B / óÀãıl:Ü işideler lìkin:B / işidürligin:Ü naôir ola:B / naôir olurlar:Ü nisbet. Bunda dahı tevakkuf-ı fi’l-cümle 4 muzırr olmadugı ecilden mülâyim işidilür bundan aşaga misl-i 5 rub‘dur kim hamseyle erba‘ nisbeti gibidür. Andan aşaga 8 misl-i sümndur ve188 andan aşaga misl-i tis‘dur189. İla gayrı nihaye gittikçe 9 tevakkuf ziyâde oldugı ecilden mülâyemet nâkıs olur ve dahı 10 bilmek vâcibdür kim nisbet-i selâsetü’l-emsâl ve erba‘atü’l.

190 7 “Haza ‘alâ mâ zekarahu sıkâtu haza’lfenni fi kutubihim 8 vallahu a‘lemu hakîkatü’l-hâl ”191 MAKALE-İ ‘ÛLA Taksîm-i 9 desâtîn ve mebâhis-i eb‘âd-ı mülâyeme beyânındadur. 192 DesÀtìn-i cem‘-i deste ve destÀn:Ü / B’de yok 193 naàÀmÀt-ı maòãÿãalardur:B / naàÀmÀt-ı maòãÿãadururlar:Ü 194 ki:B / Ü’de yok 195 Konya nushasında (2a) buradan başlıyor 196 naàme-i elif:B / naàmesine elif :K 197 ta‘yìn:B / ta‘bir:Ü. evtârdan hâsıl olan nagâmâtdan 11 bahs itdiler. Bundan ziyâde tafsîl-i nisbet ve münâsebet 6 bu evrâk-ı mücmeleye münâsib olmadugı ecilden bu kadar ile iktifâ’ olındı. Pes ‘adât-ı 7 kavm şöyle câri olmışdur ki veterüñ cânib-i enf 8 nihayetinden hâsıl olan nagmeye ki (*)195mutlak-ı 9 veter nagmesidür. Evvelâ mesmû‘ oldugı ecilden 10 nagme-i elif196 diyü ad virdiler. Kısm-ı evvelinüñ âhirine ye he vaz‘ itdiler ba‘dehû 7 bu úadar ile iktifÀ’ olındı:Ü / iktifÀ’ olındı:B bu sanatta güvenilir kişilerin kitaplarında zikrettiài şeylerdir. Pes bilmek 2 vâcibdür kim her nagme kim eczâ’-ı veterden mesmû‘ olur 3 cemi‘si cüz’-i te’lîf-i mülâyim olmaga sâlih degüldür. Halin hakikatini en doàru Allah bilir. Andan mim ile ta‘yîn 197 itdiler pes (17a) veter-i elif ve mimi198 tansîf itdiler. K 198 veter-i elif ve mimi:B / veter-i elif mimi:Ü 199 ùaraf-i åıúalde:B / ùaraf-ı åıúalden:Ü 200 úısm-ı evvelinüñ Àòirine:Ü / úısm-ı evveline:B 201 ‘alÀmet úodılar:B / vaz‘ itdiler:Ü. cem‘-i deste vü destân 192 bilgil 10 kim kavm. Cânib-i muştuñ nihayet(i) kim 11 cüz’-i râkibdür.emsâlden dürürler ve dahı nisbet-i 4 misleyn ve sülüseyn ol mertebe-i nisbet-i zı‘f ve 5 eczâdur. Nokta-ı muntasıfaya 2 ye ha ‘alâmet kodılar ba‘dehû tamâm-ı veteri teslîs itdiler 3 taraf-ı sıkalde199 kısm-ı evvelinüñ nihayetine ye elif ‘alâmet kodılar 4 ba‘dehû tamâm-ı veteri terbi‘ itdiler. Sâyir mevâzi‘den nâşi olan nagmeleri (16b) aña kıyâs itdiler ta mübtedîlere âsân ola. Desâtîn. 4 Belki te’lîf-i mülâyime cüz’ olanlar nagâmât-ı mahsûsalardur193 ki 5 mahâric-i mu‘ayyeneden mesmû‘ olurlar ki 194 ol mahârici 6 kavm taksîmile ta‘yîn itmişlerdür.K 190 191 16 . Taraf-ı sıkalden kısm-ı 5 evvelinüñ âhirine200 ha ‘alâmet kodılar201 ba‘dehû mâbeyn-i ha mimi terbi‘ 6 itdiler.

Nihayetine 5 vav ‘alâmet kodılar ba‘dehû sümn-i vav ve mimi kendü nefsi üzerine 6 ziyâde itdiler. 2 202 203 204 205 206 207 208 209 210 Àòirine:B / nihayetine :Ü cim:B / ha:Ü cim:B / ha:Ü nihayetine ye cim:B / Àòirine ye he :Ü eåúal:B / Ü’de yok baàlanur:B / konılur ta :Ü ba‘żına :B / ba‘żısına :Ü ba‘żına :B / ba‘żısına :Ü oldı:B / oldılar:Ü 17 . “ Kale Sâhibü’l-Edvâru: 4 Ed-desâtînü hiye ‘alâmâtun tûøa‘u ‘alâ seva‘idün alâti 5 zevâtü’l-evtâr leyüstedille biha ‘alâ mahârici’nnagâm” 6 ya‘ni destânlar şol ‘alâmetlerdür kim âlât-ı zevâtü’l. Taraf-ı sıkalden kısm-ı 8 evvelinüñ âhirine dal vaz‘ itdiler ba‘dehû tis‘a eskal-i 9 dal mime ze ‘alâmet kodılar ba‘dehû sümn-i he ve mim(i) he ve mim 10 üzerine ziyâde itdiler. Bu mahârice ehl-i ‘amel ba‘zı 3 âletlerde desâtîn bagladılar. 210 (18b) mecmû‘-ı cem‘û-ı mülâyemeyi bu on yidi nagme medârdur. Nihayetine cim 203 vaz‘ itdiler ba‘dehû cim204 mimüñ 7 rub‘unuñ nihayetine ye vaz‘ itdiler ba‘dehû ye mimüñ 8 rub‘unuñ nihayetine ye ze ‘alâmet kodılar ba‘dehû vav mimüñ 9 rub‘-ı eskalinüñ nihayetine ye cim205 ‘alâmet kodılar 10 ba‘dehû sülüs-i eskal206 dal mimüñ nihayetine ye dal ‘alâmet 11 kodılar ba‘dehû sülüs-i eskal ze mime ye be vaz‘ itdiler. Nihayetine (17b) be vaz‘ itdiler ba‘dehû be ve mimüñ rub‘-ı eskalinüñ 2 âhirine tı ‘alâmet kodılar ba‘dehû tı mimüñ rub‘-ı eskalinüñ 3 âhirine 202 ye vav ‘alâmet kodılar ba‘dehû ye vav mimüñ nısfı 4 mikdârın kendü üzerine ziyâde itdiler. Nihayet(ine) he ‘alâmet kodılar 11 ba‘dehû sümn-i he mimi he mim üzerine ziyâde itdiler. (18a) Pes bu tahsîsâtdan ta‘bîr içün mahâric-i mahsûsaya 2 esâmi hâsıl oldı.7 evtâruñ kollarına baglanur207 nagâmât-ı medâr-ı elhândan 8 her nagme eczâ-yı veterden kangı cüz’den mesmû‘ olındugına 9 delâlet olına zamânımuzuñ ‘amele-i elhân(ı) bu destânlaruñ 10 ba‘zına 208 perde dirler ve ba‘zına209 girift dirler. Pes mahâric-i 11 mu‘ayyene-i mezkûreden hâsıl olan nagâmât on yidi nagme oldı.tamâm-ı veteri tokuz bahş itdiler.

ya‘ni 6 tîzlerüñ tîzleri dirler. İki kere on yidi nagme dahı hâsıl oldı. Nısf-ı evvel gibi212 tasnîf 3 itdiler nokta-i muntasıfaya 213 lam he vaz‘ itdiler. Nokta-i 5 muntasıfa nun be yazdılar. Gine tansîf itdiler. Ba‘dehû rub‘-ı veter ki mâbeyn ye ha lam he’dür. 11 Lîkin mütenâfir bundan ötüri mikdâr-ı sümni ahadd-ı taksîm215 itmediler. eczâ-yı sıkallerden 219 8 her bir cüz’e ale’t-tertîb nazîr olurlar tîzlikle ve eczâ-yı 9 havâdd-ı havâddan her bir cüz’e gine ale’t-tertîb nazîr olurlar 10 bemlikle ‘alâ haza’lmisâl Havâdd-ı havâd nun be sıkal Ye Ye Ke Ke Ke Ke Ke Ke Ke Ke Ke Ke la La La La La ha tı f f f f f f f f f f tı m m m m m elif be ci dal eli be ci dal he va ze ha nıãf-ı åÀnì:B / nıãf-ı åÀniye:Ü Nıãf-ı evvel gibi:Ü/ B’de yok 213 muntaãıfaya:B / muntaãıfa:Ü 214 rub‘-ı aóadd-ı veteri:Ü / rub‘-ı veteri:B 215 miúdÀr-ı åümni aóadd-ı taúsìm:Ü / miúdÀr-ı åümni taúsìm:B 216 bir daòı miúdÀr:Ü / bir miúdÀr:B 217 ve bir daòı miúdÀr:B / bir miúdÀr daòı :Ü 218 dirler:B / Ü’de yok. 218 Hiddet ve sıkal umûr-ı nisbi oldugı 7 ecilden eczâ-yı havâddan her bir cüz’. Rub‘da bulınana havâdd dirler. Ekser eczâsından 9 gayet kasîrligine binâen ihtizâza kâbil olmadugı ecilden 10 nagâmât mesmû‘ olmazlar ve ba‘zından mesmû‘ olurlar. Nısf-ı evvel gibi 7 taksîm itdiler. 8 Ammâ sümn-i ahad-ı veter kim mâbeyn nun be mim’dür. (19a) Pes nagâmât-ı medâr-ı elhân on yidi nagme oldı ki veter-i 2 vâhidde üç mikdârda bulındı bir mikdâr nısfda 3 ve bir dahı mikdâr216 rub‘da ve bir dahı mikdâr217 sümnde. 6 Dahı sümn-i veter ki mâbeyn lam he nun be’dür. 219 åıúallerden:B / åıúalden :Ü 211 212 18 .Ba‘dehû nısf-ı sâni211 veteri ki mâbeyn ye he mimdür. Sümnde bulınana havâdd-ı havâd dirler. Nısfda 4 bulınana sıkal dirler ya‘ni bemm dirler. Ba‘dehû rub‘-ı ahadd-ı 4 veteri214 ki mâbeyn lam he mimdür. 5 ya‘ni tîzler.

Elbetde nisbet-i zı‘fı müştemil 7 oldugı ecilden 228 olur. Zîrâ bir nagme bir nagmeye hiddetde ya sıkalde nazîr olmak mevkûfdur. 3 Nısf aña nisbet-i külldür. (20a) Tenbîh(e) ihtiyâc yok ammâ nagme-i nısfla rub‘ ve rub‘la sümn 2 arasında tahakkuku anuñçündür kim226 rub‘ dahı nısf-ı nısfdur. Rub‘ aña göre 4 küll’dür.i erba‘adan 9 gayrı yirlerden mesmû‘ olan nagâmât arasında bu nisbet ma‘dûm 10 oldugı ecilden birbirine nazîr olmak bunlara mahsûs oldı. Pes bunlarda dahı tansîf sebebi ile nisbet-i zı‘f 5 bulındı.f (19b) Elif Be Ci D m al v m havâd He Va Ze Ha Tı Ye Ye Ye Ye Ye Ye Ye Ye v elif be ci dal he va ze m v m sıkal 3 ve dahı220 bilmek gerekdür kim her veterden mesmû‘ olan nagâmât birbirine keyfiyetde 4 nazîr olub te’lîfât-ı lahniyyede makâmına kayim olmaz221 illa dört nagme olur222 5 bir nagme-i mutlak-ı veter bir dahı nagme-i nısf ve223 bir dahı nagme-i rub‘ ve bir dahı 6 nagme-i sümn. Sümn dahı nısf-ı rub‘dur. 7 Nagmeteyn arasında eşref-i nisbüñ tahakkukına ki nisbet 8 zı‘fdur ki tansîfden hâsıl olur. Pes eczâ-ı sıkal ve havâd 227 ve havâd-ı havâddan her nagme kim hiddetle 6 ya sıkalle nagme-i uhrâya nazîr olur. Ammâ224 eşref-i 11 nisbüñ nagme-i mutlakla munassafa225 arasında tahakkuku ezhârdur.küllü selâse 10 merretdür ve taraf-ı sıkalde nihayeti nagme-i mutlakdur ki bu 220 221 222 223 224 225 226 227 228 ve daòı:Ü / B’de yok olmaz:B / olmazlar:Ü olur:B / olurlar:Ü ve:B / Ü’de yok ammÀ:Ü / B’de yok munaããafa:B / naàme-i muntaãıfa:Ü kim:Ü / B’de yok Pes eczÀ-ı åıúal ve óavÀd :Ü / EczÀ-ı åıúal óavÀd :B olduàı ecilden:B / olduàından ötüri:Ü 19 . La gayr bu ahvâl-i sâbıkadan bize mâ‘lum oldı ki 8 evtârdan hâsıl olan nagâmât kim anuñla intifâ‘ olına taraf-ı 9 hiddetde nihayeti nagme-i sümndür ki taraf-ı ahad zi’l. Pes mahâric.

òalúa muhaldür:B / bi-óasbi’l-òılúa irişmek mahaldür:Ü muóal:B / mahal :Ü İbn-i Aóraã :B / İbn-i Aóvaã :Ü doàrusu “şahrÿd” olmalıdır.bu‘uduñ 11 taraf-ı sıkalde nihayetidür. Bu on yidi nokta-ı eczâ. On altı nokta hâsıl oldı. On yidi mahrec hâsıl oldı. Anda ahadd-ı nagme. Andan yukaru intikâl olındukça meşakkatıla intikâl 5 olınur.halka muhâldür. óiddete :Ü / óiddetde:B evvelÀ :B / evvelen :Ü naàÀmuñ:B / naàmenuñ :Ü miúdÀrı:Ü / B’de yok bu:B / aãıl :Ü 20 .küll-i merreteyndür ki terbi‘den hâsıl 4 olur. İlla bu kadar vardur kim cânib-i hiddete 237 intikâlde 2 ifrat-ı i‘tidâlden hurûc müstelzimdür. On yidi 10 nokta hâsıl oldı. tevcîh-i 229 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 240 241 òulÿú-ı insÀnìden:B / òulÿú-ı insÀniyeden:Ü evvel mesmÿ‘ :B / evvelden mesmÿ‘:Ü cÀnib-i enf óiddete :B / canib-i óiddete intiúÀl :Ü irişilür ki ùaraf-i aóadd:Ü / irişilür ki aóadd :B irişmek bi-óasbi’l. (21b) Pes bu on yidi mahrecden on yidi nagme mesmû‘ oldı. Ehl-i hendese 7 katında mikdârı240 dört noktadan mürekkebdür. Ammâ nagme sümnüñ nazîrine irişmek bihasebi’l. eb‘âd-ı ‘uzmânuñ 4 beyânında zi’l. 2 On sekizinci keyfiyetde ‘ayn-ı evvel vâki‘ oldı.Şeyh didi kim: İbn-i Ahras 235 bir âlet te’lîf itdügi.233 7 Meger âlâtda muhâl234 olmaya nitekim Sâhib-i Edvâr. Ammâ hulûk-ı insânîden 229 mesmû‘ olanuñ (20b) hâli kaçan cânib-i sıkalde evvel mesmû‘230 olan nagmeden cânib-i 2 enf hiddete 231 kasd olınsa âsânlıgıla nazîrinüñ nazîrine 3 irişilür ki taraf-ı ahadd232 zi’l. Lîkin nagme-i rub‘uñ nazîrine ki nagme-i sümndür irişilmez illa 6 nedretile. Nitekim 3 geçdi lîkin bu tevcîh. Şerefiyye’sinde 8 naklen ‘ani’ş. 9 Bir nokta dahı tamâm-ı elf içün i‘tibâr itdiler. nagme-i 10 sümnüñ ahaddiydi ki nagme-i elifüñ haddinüñ haddinüñ 11 haddinüñ haddi olur. Bundan 3 ötüridür kim Sâhib-i Edvâr.küll-i merreteyne iktisâr eyledi. 11 mikdâr-ı nısf-ı vetere taksîm itdiler. Hesâbda nagme-i sin tı vâki‘ (21a) olur. 9 aña şahrûz 236 diyü ad virdi. Pes bu241 elifi kendü 8 nefsine êarb itdiler. Ammâ medâr-ı 5 elhânuñ on yidiye inhisârında ba‘zılar şöyle dimişler kim 6 elif ki evvelâ 238 mesmû‘ olan nagâmuñ239 adıdur.

Pes hasr. mülâyemet ve mütenâferet245 8 esbâbı olmaları zâhir dürürler “Yef’alullahu mâ yeşâ’ bikudretihi” 246 9 ve dahı bilmek gerekdür kim nagâmât-ı medâr-ı elhândan dört 10 nagmeye247 ekser hâlde ekser mevcûd oldıkları ecilden 11 sevâbit dirler. Bu nisbet meselâ 9 ‘işrînüñ tis‘a ‘aşeraya nisbeti gibidür 257 ve yüzüñ 10 toksan bişe nisbeti gibi. Bu şol 7 bu‘uddur kim nagme-i hadd-i 256 ekber. Biri nagme-i elif. biri nagme-i ye he.zâhirîdür.242 Hasr-ı ‘aklî-i 4 müfîd degüldür. Pes cümle eb‘âd-ı mülâyeme-i müsta‘mele. Kalanına 2 mütebeddilât dirler “ vallahu 250 3 Bilgil kim envâ‘-ı eb‘âd-ı mülâyeme252 kesîrdür. :Ü müfìd degüldür:B / müfìd olmaz:Ü 244 haãr:Ü / B’de yok 245 mütenÀferet:B / münaferet :Ü 246 Allah kudretiyle dilediài şeyi yapar. 243 Nitekim taksîm-i veter müfîd olmaz.” 248 (22a) biri nagme-i ye ha ki buña vustâ-yı Mebâhis-i Eb‘âd 251 müştereke dahı249 dirler. 247 naàmeye:B / naàme:Ü 248 naàme-i ye he:B / naàme-i ye dal:Ü 249 daòı:B / Ü’de yok 250 Allah doğruyu en iyi bilendir. nagme-i hadd-ı asgarınuñ misli dahı 8 on tokuz cüz’inden bir cüz’ ola.258 Pes bu bu‘ud medâr-ı elhândan 11 her nagmenüñ yanındagıyla aralıgı olur eyle olsa (22b) nisbeti: tevcìh-i ôÀhiridür:B / sıhhat-ı farø olınduàı taúdirce daòı zÀhiri olur. 6 zamânımuzda on dört nev‘ oldı. MebÀhise’lEb‘Àd :Ü 252 envÀ‘-ı eb‘Àd-ı mülÀyeme:Ü / eb‘Àd-ı mülÀyeme:B 253 meşhÿr ve müsta‘mel:B / müsta‘mel ve meşhÿr:Ü 254 on dört nev‘oldu:Ü / on dört oldı :B 255 Evvelki:B / Evvelkisi :Ü 256 metinde “óadd” kelimesine “ye” ilave edilmiş. 251 “vallahu a‘lamu bi’ã-ãavÀb. a‘lamu bi’s-savâb. 254 Evvelki255 bu‘ud-ı bakiyyedür.” MebÀhis-i Eb‘Àd :B / “vallahu a‘lem”. biri nagme-i ha.244 hasr-ı 5 istıkrâ’î oldı zîrâ henüz bu fenn tedvîn olmadan 6 bu medrârât mütehakkık idilir. Ammâ ‘inde’l-kudemâ meşhûr ve müsta‘mel253 4 olanları tokuz nev‘dür. Nitekim nisbet-i zı‘fuñ nazariyyata 7 sebeb olması ve dahı sâyir esbâb. 257 ‘işreynüñ tis‘a ‘aşeraya nisbeti gibidür:B / yigirminüñ on ùoúuza :Ü 258 gibi:B / gibidür :Ü 242 243 21 . Ancak kelime tamlama olarak okunmalıdır. Müteahhirîn bu tokuzdan gayrı biş nev‘ 5 dahı isti‘mâl itdiler.

desâtîn-i mücenneb272 didükleri 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 üzere:B / üzerine :Ü bu nisbet:Ü / B’de yok ve:B / Ü’de yok. Bundan yukaru bu kıyâs üzere 259 gitdükçe bu nisbet260 bulınur. Bu bu‘ud fi-nefsihi mütenâfir 7 mesmû‘ olur.:B / mutaóaúúıúdur dirler. Pes hakîkatde nisbet-i ‘adediyye 4 makâdir-i evtâr arasında bulınur la gayr ikincisi bu‘ud-ı mücennebdür. 3 Her kaçan bu‘ud-ı zi’l.Elif Be Be Vav Be Be Ha Vav Ha Be Dal Vav Dal Be elif elif elif elif bu nisbet 2 olurlar. desÀtìn-i mücenneb:B / destÀnına destÀn-ı mücenneb :Ü 22 .erba‘dan zı‘f-ı tanînî tarh olınsa 4 tamâm-ı bu‘uduñ husûline fazla ve bakî bu bu‘ud kaldugı ecilden 5 buña bu‘ud-ı bakiyye ve 261 bu‘ud-ı fazla dirler.266 Meselâ nagme nagmenüñ misli 3 ya misl ü nısfı ya misl ü sülüsüdür 267 dirler. Anuñçündür kim kaçan bu bu‘ud nisbeti üzere 8 bir nice nagâmât mesmû‘ olınsa263 mütenâfir olurlar. 6 ‘Aşeranuñ tis‘aya nisbeti gibi ve yüzüñ toksana nisbeti gibi 7 pes bu269 bu‘ud-ı medâr-ı elhândan her nagmeyle üçincisi aralıgıdur. Bundan yukaru gine 10 buncılayın i‘tibâr olınsa bu nisbet üzere i‘tibâr olurlar271 desâtîn-i 11 seb‘a-i meşhûre arasında bunuñ desâtînine. :Ü miål ü nıãfı ya miål ü åülüåüdür:B / miål-i nıãfı ya miål-i åülüåüdür :Ü miåli ve tis‘u :B / miåli tus‘ı :Ü bu:Ü / B’de yok heye:B/ mime :Ü üzere i‘tibÀr olurlar:Ü / üzere olurlar:B desÀtìnine. 8 Eyle olsa elifüñ cime ve benüñ dala ve cimüñ 9 heye270 nisbeti bu nisbetdür. 5 Bu şol bu‘uddur kim nagme-i ekber asgarınuñ misli ve tis‘u268 ola. úasdü’l-iòtisÀr:B / úasden li’l-iòtisÀr :Ü olınsa:B / olınsalar:Ü bióasebi’t-tÿl ve’l-úaãr:B / bióasebi’t-tavli ve’l-úaãri :Ü mütecevvizen:B / tecavvüzen:Ü müteóaúúıú olur. Ammâ kaçan 9 tanînîye yâhûd mücennebe koşılsa imtizâc sebebi ile 10 mülâyemet ‘ârız olur ve dahı bilmek vâcibdür kim kaçan bu‘uduñ 11 hâşiyelerinüñ veterleri arasında bi-hasebi’t-tûl ve’l-kasr264 (23a) nisbet-i ‘adediyye mütehakkık olsa mütecevvizen 265 nagmeleri arasında 2 dahı mütehakkık olur. Kasdü’l-ihtisâr262 6 buña bu‘ud-ı be dahı dirler.

2 Eyle olsa nisbet 273 274 275 276 277 dirler:B / didiler:Ü ùanìn-i zübÀbe:B / ùanìni ÀvÀza-i õubÀba sinege:Ü pes bu: Yanlışlıkla iki defa yazılmış.277 Pes bunlaruñ katında eb‘âd-ı 10 sıgâr-ı lahniyye biş oldı. Bu şol bu‘uddur kim nagme-i ekber ile 5 asgarı arasında nisbet misl-i rub‘ ola pes bu medâr-ı 6 elhândan her nagmenüñ altıncısıyla aralıgıdur. nagmesi 11 sugrâsı nagmesinüñ misl ü hamsı ola pes bu (24a) pes bu275 medâr-ı elhândan her nagmenüñ bişincisiyle aralıgıdur. Zevk-i selîm katında bu bu‘uduñ 7 nagmeteyni tanîn-i zübâbe274 benzedüginden ötüri buña 8 bu‘ud-ı tanînî didiler. Eyle olsa 7 nisbet: Elif Be Vav Vav Be Be Ze Vav Cim Be Ha elif elif elif ve gayr-ı zâlik bu nisbet dürür.:Ü 23 . 8 Buña bu‘ud-ı vav dahı dirler ki276 müteahhirîn katında bu iki bu‘ud dahı 9 eb‘âd-ı sıgâr-ı lahniyyedendür. Bu şol bu‘uddur kim nagme-i ‘uzmâsı sugrâsınuñ 3 misli ve sümni ola tis‘ayla semâniye ortasında bulınan gibi 4 pes bu medâr-ı elhândan her nagmenüñ dördincisi ile 5 aralıgıdur.(23b) ecilden buña bu‘ud-ı mücenneb dirler. Altıncısı bu‘ud-ı zi’l. Buña bu‘ud-ı tı dahı didiler. Eyle olsa nisbet: Elif Be Dal Vav Be Be He Vav Cim Be Vav Vav Dal Be ze elif elif elif elif 6 ve gayr-ı zâlik bu nisbetdürür. Ki:B / Ü’de yok laóniyyedendür:B / laóniyyeden dürür. 273 Bu(na) bu‘ud-ı cim dahı dirler. 2 Eyle olsa nisbeti: Elif Be He Vav Be Be Vav Vav Cim Be Ze Vav Dal Be Ha elif elif elif elif 3 ve gayr-ı zâlik bu nisbetdür. Üçincisi 2 bu‘ud-ı tanînîdür. 11 Bu şol bu‘uddur kim nagmeteyn arasında nisbet-i misl ü sülüs (24b) ola pes bu medâr-ı elhândan her nagmenüñ sekizincisi ile aralıgıdur. 4 Bişinci bu‘ud-ı elif vavdur.erba‘dur. Bu üç 9 bu‘uda eb‘âd-ı sıgâr-ı lahniyye dirler dördincisi bu‘ud-ı elif he’ 10 dür. Bu‘ud-ı he dahı dirler. Bu şol bu‘uddur kim hâşiye-i ‘uzmâsı.

Elif Be

Ha Vav Be Be

Tı Vav Cim Be

Ye Vav Dal Be

Ye

elif elif elif elif elif 3 ve gayr-ı zâlik bu nisbetdürür. Ekser hâlde dört 4 nagme müştemil oldugı ecilden278 buña zi’l- erba‘ didiler.279 Ellezi 5 bi’l-erba‘ dahı dirler. Yidincisi zi’l- hamsdur. Bu şol 6 bu‘uddur kim nagmeteyn arasında nisbet-i misl ü nısf ola. 7 Sülüsenüñ isneyne nisbeti gibi pes bu medâr-ı elhândan her nagmenüñ 8 on birincisi ile aralıgıdur. Eyle olsa nisbet Elif Be elif Ye elif Vav Be Be elif Ye be Vav Cim Be elif Ye cim 9 ve gayr-ı zâlik bu nisbet dürür. 10 Ekser ahvâlde biş nagme müştemil oldugından buña zi 11 ’l- hams dirler. 280 Ellezi bi’l- hams dahı didiler. Sekizincisi bu‘ud-ı zi’l- külldür. (25a) Bu şol bu‘uddur kim nagmeteyn arasında nisbet, nisbet-i 2 zı‘f ya‘ni hâşiye-i ‘uzmâsı, veter-i sugrâsı, veterüñ zı‘fı281 ola isneynle vâhid nisbeti gibi pes medâr-ı 3 elhândan her nagmenüñ on sekizincisiyle aralıgıdur. 4 Eyle olsa nisbet: Elif Be Ye Va Be Be Be Va Ci Be Kef Va Dal Be Kef elif ha v elif tı v m elif v elif elif 5 ve gayr-ı zâlik bu nisbet dürür. Cem‘i nagâmât-ı sıkâl(i) 6 müştemil oldugı ecilden buña282 zi’l- küll 7 dirler. Ellezi bi’l-küll dahı dirler. Tokuzıncısı bu‘ud-ı zi’l- küll ve’l-erba‘dur. Bu şol 8 bu‘uddur kim nagmeteyn arasında nisbeti, nisbet-i misleyn ve sülüseyndür. 283 Evvelâ ya‘ni hadd-ı a‘zamı veter-i asgarınuñ misleyni ve sülüseyni kadar ola.284 9 Sekizüñ üçe nisbeti gibi pes bu medâr-ı elhândan her nagmenüñ yigirmi 10 bişincisiyle aralıgıdur. Eyle olsa nisbet Elif Be
278 279

Kef Vav Be Be

Kef Va Ci

Be

Kef Va Dal Be

Kef

olduàı ecilden:B / olduàından ötüri:Ü didiler.:B / dirler:Ü 280 dirler:B / didiler:Ü 281 ya‘ni óÀşiye-i ‘uômÀsı veter-i suàrası veterüñ zi‘fı:Ü / B’de yok. 282 buña:Ü / B’de yok 283 nisbeti, nisbet-i miåleyn ve åülüåeyndür:Ü / nisbeti, miåleyn ve åülüåeyndür:B 284 EvvelÀ ya‘ni óadd-ı a‘zamı veter-i asàarınuñ miåleyni ve åülüåeyni úadar ola:Ü / B’de yok 24

elif he elif vav v m elif ze v elif ha 11 ve gayr-ı zâlik bu nisbet dürür. Onıncısı bu‘ud-ı zi’l- küll ve’l- hamsdur.285 (25b) Bu şol bu‘uddur kim nagmeteyn arasında nisbet ya‘ni hadd-i ‘ızâm veteri asgar-ı veterünüñ286 sülüsetü’lemsâl(i) ola. 2 Sülüsenüñ287 vâhid(e) nisbet(i) gibi pes bu288 medâr-ı elhândan her nagmenüñ 3 yigirmi sekizincisiyle aralıgıdur. Eyle olsa nisbet Elif Be Kef Va Be Be Kef Va Ci Be La Vav Dal Be Lam elif ha v elif tı v m elif m elif elif 4 ve gayr-ı zâlik bu nisbetdür. On birincisi bu‘ud-ı 5 zi’l- küll-i merreteyndür.289 Bu şol bu‘uddur kim nagmeteyn arasında nisbet ya‘ni hâşiye-i ‘uzmâsı veteri, sugrâsı veterünün 290 6 erba‘atü’lemsâl(i) ola. Bu nisbet291 evvel-i mertebe-i nisbet-i ez‘âfdur. 7 Dördüñ bire nisbet(i) gibi pes bu bu‘ud292 medâr-ı elhândan her nagmenüñ 8 otuz bişincisi ile aralıgıdur. Eyle olsa nisbet Elif Be Lam Va Be Be Lam Va Ci Be Lam Va Dal Be Lam elif he v elif vav v m elif ze v elif ha 9 ve gayr-ı zâlik bu nisbet dürür. 10 kavm bu bu‘uda havâdla293 sıkali müştemil oldugından ötüri294 11 cem‘-i a‘zam ve cem‘-i kâmil-i bi’l-fi‘l dirler. Nitekim zi’l- küll-i vâhide (26a) ikisin bile müştemil olmadugı ecilden 295 cem‘-i kâmil-i bi’l-kuvve dirler. 2 On ikincisi bu‘ud-ı zi’l- küll-i merreteyn ve’l-erba‘dur. Bu şol 3 bu‘uddur kim nagmeteyn arasında nisbet hamsetü’l-emsâl 4 ola. Bunda nazar var. Zîrâ hamsetü’l-emsâl degüldür. Bil ki bir bu‘ud-ı bakiyye mikdârı ziyâdesi var. Òamsetü’l-emsâl hadd-ı a‘zam-ı nagmesinüñ
bu nisbet dürür. Onıncısı buud-ı õi’l- küll ve’l- òamsdur.:Ü / on üçincisi õi’l- küll ve’l- òamsdur:B 286 ya‘ni óadd-i ‘ızÀm veteri aãgar-ı veterünüñ:Ü / B’de yok 287 æülüåenüñ:B / åelÀåenüñ:Ü 288 bu:B / Ü’de yok 289 bu‘ud-ı õi’l- külli merreteyndür:Ü / õi’l- külli merreteyndür:B 290 ya‘ni óÀşiye-i ‘uômÀsi veteri, suàrası veterünün:Ü / B’de yok 291 Bu nisbet:Ü / B’de yok. 292 bu‘ud:B / Ü’de yok. 293 óavÀdla:B / mecmÿ‘-ı óavÀddile.Ü 294 olduàından ötüri:B / olduàı ecilden:Ü 295 olmaduàı ecilden:B / olmaduàından ötüri:Ü
285

25

veterinüñ asgar-ı nagmesi veteri üzerine. Korkud 296 bişüñ bire nisbeti gibi297 pes bu bu‘ud298 her nagmenüñ kırk ikincisiyle299 5 aralıgıdur. Eyle olsa nisbet: Elif Be Mi Vav Be Be Mi Va Ci v m Be Mi Va Dal Be v Mi elif m elif m elif m elif m

be cim dal he 6 bu nisbetdür.300 On üçincisi301 bu‘ud-ı zi’l- küll-i merreteyn 7 ve’l-hamsdur. Bu şol bu‘uddur kim nagmeteyn arasında nisbet sittetü 8 ’l-emsâl ola altınuñ bire nisbeti gibi 302 pes bu medâr-ı elhândan 9 her nagmenüñ kırk bişincisi ile aralıgıdur. Eyle olsa nisbet: 10 Elif Be Mim Va Be Be Mim Vav Ha Be Mim Va Dal Be Mim elif he v elif vav elif ze v elif ha ve gayr-ı zâlik bu nisbetile303 dürür. 11 Ve on dördincisi bu‘ud-ı zi’l- küll-i sülüs-i merret.304 Bu şol bu‘uddur kim (26b) nagme-i ekberi, - Bu geçen mebâhis ziyâde mâ‘lum olmagiçün şu şekl bast olındı. Ta buña im‘an nazarıla tafsîl-i mâ-sâbıka-i tamâm-ı vukûf hâsıl ola.305

Bunda naôar var. ZìrÀ òamsetü’l-emåÀl degüldür. Bil ki bir bu‘ud-ı baúiyye miúdÀrı ziyÀdesi var òamsetü’l-emåÀl óadd-ı a‘zam-ı naàmesinüñ veterinüñ asàar-ı naàmesi veteri üzerine. Úorúud:Ü / B’de yok. 297 bişüñ bire nisbeti gibi:B / Ü’de yok 298 bu‘ud:B / Ü’de yok 299 úırú ikincisiyle:B / úırúıncısıyla:Ü 300 bu nisbetdür:B / nisbetdürür. 301 On üçincisi:B / onıncısı:Ü 302 altınuñ bire nisbeti gibi:B / Ü’de yok 303 nisbetile:B / nisbet:Ü 304 åülüå-i merret:B / åelÀåe-i merretdürür.:Ü 305 Bu geçen mebÀhis ziyÀde ma‘lum olmaàçün şu şekl basù olındı. Ta buña im‘an naôarıla tafãìl-i mÀ-sÀbıúa-i tamÀm-ı vuúÿf óÀãıl ola:Ü / B’de yok
296

26

erba‘ ahadd-ı ahadd h m Òumus-ı ahadd b Kt Le Lc l lb ld ahadd khkvkzkhSülüs-ı ahadd lh Rub‘-ı 27 .hamsi ahadd-ı ahadd Zi’l.külli ahadd-ı ahadd Zi’l.Cânibü’l-müşt TARAF-I AHADD nbSümün-ı ahadd m Südüs-ı ahadd Zi’l.

eb‘âd-ı evsâtdur. Sülüsetü 8 ’l306 307 308 309 bu:B / pes bu‘ud naàme-i :Ü ‘AlÀ haõa’l. Sıgâr dahı308asgar-ı eb‘âddan mürekkeb olur. sıgârdan 6 mürekkeb olur. Pes asgar-ı 7 eb‘âd. ‘Alâ haza’l. Eb‘âd-ı evsât. Eb‘âd-ı 4 sıgârdur. eb‘âd-ı ‘ızâmdur.misÀl şekl-i eb‘Àd yazılmaú gerek ve:B / Ü’de yok daòı:B / Ü’de yok ki:Ü / B’de yok 28 yt k ke kb kc kd Zi’l.misâl şekl-i eb‘âd yazılmak gerek 3 ve 307 dahı bilgil kim cem‘i eb‘âd üç nev‘ üzerinedür. 5 eb‘âd-ı evsâtdan mürekkeb olur.külli ahadd Mücenneb Zi’l.Zi’l-küll-i sülüs-i merrât semâniyetü‘l-emsâl Zi’l-küll-i merrateynü ve’l-hamsu sittetü’l-emsâl Zi’l-küll-i merrateynü ve’l-erba‘a hamsetü’l-emsâl Zi’l-küll-i merrateynü’n-nisbetü erba‘atü’l-emsâl Zi’l-küll ve’l-hamsu’n-nisbetü selâsetü’l-emsâl Zi’l-küll ve’l-erba‘atü’n-nisbetü misleyn ve selâseyn Zi’l-külli’n-nisbetü’z-zı‘f Zi’l-hams-ı misl-i nısf Zi’l-erba‘-ı misl-i sülüs Bu‘ud-ı elif vav misl-i rub‘ Bu‘ud-ı elif he misl-i Tanini misl-i Zi’l.hamsi ahadd Bakiye hams yvvzyhnısf ydyh ybyc yeSülüs-ı eskal y Rub‘-ı eskal Òumus-ı eskal Südüs-i eskal tus‘ ‘aşru t z h v h sümn d c b Ve cânibü’l-enf Vâhid min ‘işreyni’n- eskale’n nisbetü mislü tis‘a TARAF-I ESKAL nisbeti misl-i cüz’ tis‘a ‘aşara Asgarınuñ semâniyetü’l emsâl(i) ola bu306 elifle nagme-i nun be 2 aralıgıdur. Żı‘fından mücenneb hâsıl olur. Eb‘âd-ı ‘ızâm.erba‘ ahadd Sülüsetü’l -esmân min tarafi’lahadd . ki 309 bu‘ud-ı bakiyyedür.

Dal . tabakateynden mürekkeb olur”317 dirler.hamsdur. .. 10 Meselâ şunuñ gibi: Elif . Mertebe-i a‘lası 2 bu‘ud-ı zi’l.emsâlinden bu‘ud-ı elif vav hâsıl olur ve dahı 10 evsât ki zi’l. Bilgil kim bu‘ud-ı zi’l. .küll-i vÀóidüñ terekkübinde:B / õi’l. (27a) Mertebe-i evsâtı bu‘ud-ı zi’l. Pes “zi’l. Ye ha Kenârda vâki‘ olmış 11 bu mezkûr ve bu dahı zikrolınsa gerek320 bu takdîrce tabakateyn (27b) ve fâsıladan321 mürekkeb olur.emsâlinden310 tanînî hâsıl olur. 311 Pes bize vâcib oldı kim zi’l. Erba‘tü’l..erba‘-i evvele tabaka-i ‘ûlâ dirler. . Zîrâ zi’l.318 Mezheb-i sâni üzere zi’l. Mezheb-i mansûr dahı budur.erba‘-ı sâniye tabaka-ı sâni319 dirler. Biri budur kim zi’l.erba‘ tabaka-i evvel-i ‘ûlâ 314 dirler ve315 zi’l hamse tabaka-i sâni316 8 dirler.küll-i vÀóidüñ terekkübinde:Ü 314 ùabaúa-i evvel-i ‘ÿlÀ:B / ùabaúa-i ‘ulÀ 315 ve:B / Ü’de yok 316 åÀnì:B / åÀniye:Ü 317 Pes õi’l.erba‘ ile bir tanînîden mürekkeb ola.hamsdan mürekkeb ola ve biri dahı budur kim iki 6 zi’l. .hamsuñ 2 zi’l.küll-i sülüs-i merretdür. Eger fâsıla 4 eskalde vâki‘ olsa åülüåetü’l-emåÀlinden:B / åelÀåetü’l-emåÀlinden :Ü åülüå-i merretdür.küll ùabaúateynden mürekkeb olur:B / ùabaúÀtından :Ü 318 dirler:Ü / B’de yok 319 åÀnì:B / åÀniye:Ü 320 MeåelÀ şunuñ gibi . Tanînîye fâsıla dirler.:B / åelÀåe-i merretdür:Ü 312 terekküb(i):B / terkìbi:Ü 313 bu‘ud-ı õi’l. .küll-i 4 vâhidüñ terekkübinde 313 iki mezheb vardur. ..küll-i vâhidüñ 3 terekküb(i) 312 mâ‘lum olına. Sıgârdan mürekkeb olur 11 ve dahı ‘ızâmı ki zi’l. 9 Zi’l.5 erba‘ ile zi’l.küllâtdur.küll-i merreteyndür.erba‘la zi’l. .küll-i merretdür. Ye elif .emsâlinden bu‘ud-ı 9 elif he hâsıl olur. Evvel mertebesi bu‘ud-ı zi’l.erba‘ üzerine ziyâdeligi hemân bir bu‘ud-ı tanînî oldugı 3 ecilden mezheb-i evvel dahı me‘alde322 buña râci‘ olur. . . kenÀrda vÀki‘ olmış bu mezkÿr ve bu daòı zikrolınsa gerek:B / Ü’de yok 321 ùabaúateyn ve fÀãıladan:B / ùabaúateynile bir fÀãıladan :Ü 322 me‘alde buña rÀci‘ olur:Ü/ buña rÀci‘ olur mÀlde:B 310 311 29 .küll. Òamsetü’l. Mezheb-i evvel üzerine 7 zi’l.

küll-i munfasılü 8 ’lahad dirler. olınsalar335 323 324 325 326 327 328 329 330 331 332 333 334 335 munfasılü’l. . 11 Meselâ zi’l.küll-i munfaãilu’l. . .küll-i eskalde bulındı.küll-i eskal munfasılü’l ahad me‘a zi’l.külle :Ü miåÀl:B / Ü’de yok. Evvelkisi õi’l. . . munfasılü’l-ahad 2 ve dahı zi’l.küll-i Elif ha Ye elif Ye cim 7 Eger fâsıla ahadda vâki‘ olsa aña zi’l.evsât munfasılü’l ahad adını329 tefekkürle 6 mâ‘lûm olındugı ecilden şekl-i veterde misâlleri terk 7 olındı ve dahı bilmek gerekdür kim330 her bu‘ud-ı mülâyim iki nev‘ üzerinedür.küll-i ahad (28a) munfasılü’l-eskal.evsât dirler.küll-i eskal munfasılü’l-evsât me‘a zi’lkülli’l-ahad 3 munfasılü’l-eskal munfasılü’l-evsât munfasılü’l-ahad 4 ve dahı zi’l.eskal dirler.küll(e) 6 zi’l.hasbi’l-êarb:Ü õi’l. . munfasılü’l-evsât.küll-i munfaãilü’l-eåúalü’l-eåúal:B / õi’l.külli eåúal-i munfaãılü’l-eåúali:Ü õi’l. Ahad dahı i‘tibâr 10 olıcak bi-hasebi’d-êarb 326 tokuz nev‘ cem‘-i kâmil-i a‘zam hâsıl olur.óasibe’d-êarb:B / olıncaú bi. . 333 Biri dahı budur kim ma‘iyyetle 10 istimâ‘ olınsalar mütenâfir olurlar.külli aóadd-i munfaãilu’l-asúali :Ü adını:B / ednÀ:Ü kim:Ü / B’de yok.küll-i munfasılü’leskalü’l-eskal327 me‘a zi’l. Üzerine:B / üzre:Ü üzere:B / üzre:Ü olur:B / olurlar:Ü ammÀ tetÀlìyle:Ü / tetÀlì üzere:B olınsalar:B / olsalar:Ü 30 . .küll-i munfasılü’l.ahadu 5 ’l-eskal(i) 328 munfasılü’l. Ye ha Eger fâsıla vasatda vâki‘ olsa zi’l.aóadu’l-eåúal(i):B / õi’l. 8 Biri budur kim nagmeteyn gerekse tetâlî üzerine 331 gerekse ma‘iyyet üzere332 9 mesmû‘ olınsalar mülâyim olur. Dal . 5 Misâl 324 şunuñ gibi: Elif . Meselâ325 şunuñ gibi: Ammâ tetâlîyle 334 mesmû‘ eb‘âd-ı sülüse-i 11 mülâyim olurlar.küll-i munfasılü’l.zi’l.küllüne323 zi’l.küllüne:B / õi’l. Misâl şunuñ gibi: Elif ha Ye he Ye cim Ve dahı bilmek vâcibdür 9 kim bu üç nev‘ zi’l. Ye elif . . MeåelÀ:B / misÀl:Ü olıcaú bi.

lahniyyeden gayrındadur.:Ü åülüåe:B / åelÀåe:Ü mülÀyemeti:B / mülÀyimi:Ü bu :B / ve:Ü åÀniyede:B / åÀnìde:Ü te’lif olınsa:Ü / B’de yok.ı tenâfür Sâhib-i Edvâr. Ammâ nev‘-i evvelde ziyâde mülâyemeti 338 zi’lküllâtdur. Edvâr’ında342 didügi 6 üzerine dört emirdür. Esbâb. Zîrâ nagme-i ahadd-ı zi’l.erba‘da cem‘ olınmakdur ve bir dahı taraf-ı ahadd-ı bu‘ud-ı be (29a) taraf-ı eskal-ı bu‘ud-ı cim olmakdur ve biri dahı bir347 bu‘udda tetâlî 2 eb‘âd-ı bakâyâdur. EdvÀr’ında:B / EdvÀr’da tecavüzde olmaúdur:B / tevacüz olınmaú:Ü kim:Ü / B’de yok.349 Eyle olsa gâh olur ki bu esbâbuñ vucûd(ı) katında 4 tenâfür bulınmaz diyü Sâhib-i Edvâr’a olınan i‘tirâz zâhirü 5 ’d-def‘ oldı. Pes eger 350 bu esbâbdan ihtirâz hâlinde tabaka-i evveli351 ki 6 iki mezheb üzerine bile 352 aña zi’l. Ammâ geldük te’lîf-i 3 mülâyim hâline.:Ü eger:Ü / B’de yok evveli:B / ula:Ü bile:B / üç:B / üçi:Ü 31 .erba‘dan tecâvüzde 7 olmakdur.:B / åelÀåe-i laóniyeden àayrısındadur. Eb‘âd-ı sıgâr-ı 7 lahniyyeden terkîb olınsa yidi kısımdan artuk aksâm-ı 8 mülâyeme bulınmaz üç 353 takdîm-i bu‘ud-ı 336 337 338 339 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 åülüåe-i laóniyeden àayrındadur. Lîkin bu esbâb348 esbâbiyyeti ekserîdür 3 küllî degül. Bir(i) taraf-ı ahad-ı zi’l. Bilmek gerekdür kim eb‘âd-ı sıgârdan nice olursa.erba‘a dirler. te’lîf olınsa 341 4 mülâyemet hâsıl olmaz.336 Sânîsi (28b) eb‘âd-ı sülüse337-i lahniyededür. Bil ki hıyn-ı te’lîfde esbâb-ı tenâfürden 5 ihtirâz vâcibdür. 343 Anuñçündür kim344 üç bu‘ud-ı tanînî yâhûd dört 8 bu‘ud-ı mücenneb bir biri ardınca getürüb te’lîf eylemek345 tenâfüri 9 müstelzim olur. 2 Bu339 nev‘-i sâniyede340 ziyâde mülâyim-i tanînîdür. te’lif eylemek:B / te’lif olınsa:Ü eb‘Àd-ı åülüåe-i laóniyye:B / eb‘Àd-ı åelÀåe-i laóniyye:Ü bir:B / Ü’de yok esbÀb:B / esbÀbın:Ü degül:B / degüldur.erba‘dan tecâvüz 10 lazım gelür ve biri dahı eb‘âd-ı sülüse-i lahniyye346 bir zi 11 ’l.

kısm-ı sâlis tı tı be. 2 kısm-ı sâdis cim tı cim.hams dirler. kısm-ı sâbi‘. Pes cümlesi on üç kısm-ı mülâyim olur. nagâmâtehû ha vav dal elif.tı’dan ve üçi dahı354 takdîm-i 9 bu‘ud-ı cimden ve biri dahı takdîm-i bu‘ud-ı be’den hâsıl 10 olur. (30a) Hâkezâ kısm-ı evvel 2 tı be tı tı nagâmâtehû yeha yehe yedal yeelif ha kısm-ı sânî tı tı be tı nagâmâtehû 3 yeha yehe yebe yeelif ha kısm-ı sâlis tı tı tı be nagâmâtehû yeha yehe yebe yeelif ha kısm-ı râbi‘ tı cim cim tı nagâmâtehû yeha yehe yecim yeelif ha kısm-ı hâmis 4 tı tı cim cim nagâmâtehû yeha yehe yebe ye ha kısm-ı sâdis tı ha tı ha nagâmâtehû 5 yeha yehe yedal yebe ye ha kısm-ı sâbi‘ tı be cim cim cim nagâmâtehû yeha yehe yedal yebe ye ha 6 kısm-ı sâmin be cim cim cim tı nagâmâtehû yeha yeze yehe yecim yeelif ha kısm-ı tâsi‘ be cim cim tı cim 7 nagâmâtehû yeha yeze yehe yecim ye ha kısm-ı ‘âşir cim cim tı be cim nagâmâtehû yeha yevav 8 yedal yeelif ye ha kısm-ı hâdiye ‘aşera cim tı be cim cim nagâmâtehû yeha yevav yecim yebe ye ha 9 kısm-ı sâniye ‘aşera üçi daòı:Ü / üç:B cins-i musaúúale ve:B / buna:Ü 356 Bu aúsÀmda ekåer naàme ki hÀşeteyn naàmeleridür. nagâmâtehû 11 ha he dal elif. 10 Ammâ esbâb-ı mezkûreden ihtirâz olınmasa dört kısm-ı 11 mülâyim dahı tasarruf olınur. TebeddülÀt-ı ecnÀs õi’lerba‘la mübeddel olmaduúları ecilden anlara åevÀbit dirler. be cim cim cim nagâmâtehû 3 ha ze he cim elif. nagâmâtehû ha he be elif. 356 7 Gine buncılayın tabaka-i sâniye ki ahad-ı mezhebeyn üzerine 8 aña zi’l. Bu aksâmda ekser nagme ki hâşeteyn 5 nagmeleridür. nagâmâtehû ha vav cim elif. Bu kısmuñ nagâmât(ı) biş oldugı ecilden cins-i 4 müsakkale ve 355 cins-i müfred dirler. Tebeddülât-ı ecnâs zi’l. kısm-ı hâmis tı cim cim. Esbâb-ı tenâfürden ihtirâz hâlinde 9 te’lîf olınsa tokuz kısımdan artuk aksâm-ı mülâyeme hâsıl olmaz. Úalanına mütebeddilÀt dirler:B / Ü’de yok. nagâmâtehû ha ze dal elif. kısm-ı râbi‘ (29b) cim cim tı. Kısm-ı evvel be tı tı. nagâmâtehû ha he cim elif. 354 355 32 . kısm-ı sâni tı be tı. Kalanına mütebeddilât dirler.erba‘la mübeddel olmadukları 6 ecilden anlara sevâbit dirler.

Anda tasarruf362 itmek sebebiyle bunuñ içün363 aksâm-ı kesîre 8 hâsıl oldı.erba‘ tahtında münderic oldugı bedâhetle 3 mâ‘lumdur. 6 şol cem‘-i mülâyimdür ki bu‘ud-ı zi’l.hamsuñ on üçinci kısmın (31a) Edvâr‘ına yazmadugı ecilden365 êarb-ı kısmeynden hâsıl olan 2 seksen dört dâyire ‘ala’ttafsîl beyân olındı. Lîkin bu aksâmdan hâricdür.òamsın:Ü / bu aúsÀm-ı õi’l.366 3 “Ed-devru ve’d-dayiretu’n-nagâmiyyetu te’lîfun lahniyyun müştemilun 4 ‘alâ bu‘udi zi’l. Lîkin zi’l. Meselâ Hicâzî 2 fizamâninâ bu‘ud-ı zi’l. 368 Biri dahı daire-i ikâ‘îdür.òamsın:B tasarruf:B / ta‘arruf:Ü bunuñ içün :Ü / B’de yok ideni te’emmülle:B / ednÀ-i te’emmülle:Ü ecilden:B / cihetden:Ü olındı:B / eyledi:Ü devr dÀyire:B / devir ve dÀyire:Ü naàÀmìdür:B / naàmedür:Ü didiler:B / dirler:Ü mükerrer:B / tekrÀr:Ü 33 . 11 Lîkin Sâhib-i Edvâr cins-i zi’l. Ve dahı bilmek gerekdür kim bu ecnâs-ı vasatı357 11 egerçi zamân-ı kudemâda hasr-ı istikrâ’ ile bu aksâma munhasır idi.küll(i) müştemil ola. Nitekim gele göresin inşaallahu te‘âlâ. “cemâ‘atün mine’nnakarâtihi ” didiler369 kim bir tarîk ve bir hey’et 8 üzerine tasnîfâtda mükerrer370 ola. 9 Ammâ şol 357 358 359 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369 370 ecnÀs-ı vasaùı:B / ecnÀs-ı vusùa:Ü idi:B / idiler:Ü İnşaallah ‘an úaribü’z-zamÀn:B / İnşaallah ‘an úaribi:Ü kim:Ü / B’de yok. İnşaallah ‘an karibü’z-zamân359 mâ‘lum ola 5 ve dahı bilmek gerekdür kim360 bu aksâm-ı cins-i zi’l.küll ” ya‘ni devr dâyire367 iki nev‘ üzerinedür. bu aúsÀm-ı cins-i õi’l. Daire-i 7 ikâ‘î. Toksan bir dâyire hâsıl oldı.hamsuñ fazlasına 7 fâsıla dirler.erba‘uñ ‘aynıdur.hamsın361 cem‘isi aksâm-ı 6 zi’l. Bunuñ emsâl(i) 4 kesîrdür. Cihet-i tasarruf ideni te’emmülle364 mâ‘lum olındugı 9 cihetden beyân olınmadı. Biri 5 daire-i nagâmîdür. Daire-i nagâmî. Pes bu aksâm-ı tabakateyn(i) kudemâ 10 birbirine êarb itdiler. 358 (30b) Lîkin zamân-ı müteahhirînde munhasır degüldürürler.cim tı cim tı nagâmâtehû yeha yevav yecim yeelif ha kısm-ı sâlise ‘aşera cim cim tı tı 10 nagâmâtehû yeha yevav yeze yeelif ha.

5 Egerçi vech-i münâsebet bize386 mâ‘lum degülse ammâ makâmât 6 on ikidür. Mülâyematına esâmi vaz‘ itdiler. Bu mensûbdur Hamel burcuna.küll(i) müştemil olmaya aña dâyire ve cem‘-i tamm dimezler pes eb‘âd-ı vustâ’ı (31b) ve sugrâ’ı müştemil olan cem‘i’lere dahı cem‘-i nâkıs dirler. Mütenâfiratını tarh 3 itdiler.) 384 ve:Ü / B’de yok 385 daòı:Ü / B’de yok 386 bize:B / àayrıhi:Ü 371 372 34 .376 8 Ba‘zına377 terkîb didiler ba‘zı dahı bulınur kim hiçbir isimle 9 müsemmâ degüldür. 7 Pes tabî‘atı devÀyirden:B / dÀyirelerden:Ü beyÀnındadur:Ü / beyÀnında:B 373 cem‘-i mülÀyimeye:Ü / mülÀyime:B 374 ÀvÀze diyü ad virdiler:B / ÀvÀz didiler:Ü 375 ba‘żına:B / ba‘żısına:Ü 376 diyü ad virdiler:B / didiler:Ü 377 Ba‘żına:B / Ba‘żısına:Ü 378 degüldür:Ü / degül:B 379 ve ÀvÀzÀtdan:Ü / B’de yok. 378 Nitekim mahfî degül gine buncılayın makâmâtdan ve âvâzâtdan379 10 dahı380 ve şu‘beden381 ve terâkibden dahı her bir ferde382 bir ism-i mahsûs 11 ta‘yîn itdiler. Dahı385 anlara mensûbdur didiler. Evvelkisi Rast’dur. “İz lâ nezâ‘a fi’ş-şehevâti ve lâ munakaşeten (32a) fi’l-istılahi bi’lkülli ahadin en yestaliha ‘alâ mâ yeşâ’ ”383 2 andan soñra ba‘zı murtâzîn bu elhânuñ tabâyı‘ile 3 burûc ve kevâkib ve ‘anâsır tabî‘atleri arasında münâsebet ve384 4 ‘alâka-i mâ‘neviyye müşâhede itdiler. ıstılahlarda da münakaşa olmaz.cem‘-i mütenâfir ki bu bu‘ud(ı) müştemil ola. MAKALE-İ SANİYE elhân-ı meşhûre fi zamâninâ 6 beyânındadur. İsteyen istediği deyimi kullanabilir. 380 daòı:B / Ü’de yok 381 şu‘beden:B / şu‘belerden:Ü 382 daòı her bir ferde:Ü / her ferde:Ü 383 şehvetli zevklerde ağız dalaşı.372 Bilgil kim ba‘zı cem‘-i mülâyimeye 373 makâm diyü ad virdiler ve ba‘zına 7 âvâze diyü ad virdiler 374 ve ba‘zına375 şu‘be diyü ad virdiler. 2 Ve dahı kudemâ bu devâyirden371 bahs itdiler. Aña dayire 10 didükleri istitrâdîdür ve şol cem‘-i mülâyim ki bu‘ud-ı 11 zi’l. münazaa olmaz. (Bu gün bu deyim zevkler ve renkler tartışılmaz şeklinde kullanılmaktadır. Bu mahallüñ tafsîl(i) 4 ıtnâbı bî-fâyıda-i müstelzim oldugı ecilden bu kadarla iktifâ’ 5 olındı.

Nitekim taksîm-i veterde mâ‘lum oldı ve dahı bilmek 6 vâcibdür kim her cinsüñ erkân u müzeyyenât(ı) var392 ya‘ni muhassenât-ı 7 ‘arziyyesi var. Ammâ müteahhirîn katında dahı gine hemân bu kısımdur. Pes bu ecilden erkânuñ ve hudûduñ zikrine iktisâr 9 olındı.erba‘dan 387 kısm-ı râbi‘dür.nârîdür ve bu Rast kudemâ katında ecnâs-ı 8 cins-i zi’l. Zîrâ bu. Üçinci 2 387 388 389 390 391 392 393 394 395 396 ecnÀs-ı cins-i õi’l.396 Zîrâ bu bu‘ud tahmîsden hâsıl olur.erba‘dan:B / aúsÀm-ı cins-i õi’l. Zîrâ her bu‘ud390 ki bu‘ud-ı zi’l. Bu mensûbdur Sevre. Pes dört nagme olur 9 ki müştemil ola 388 üç bu‘udı.393 Bu muhassenâta bir hadd-ı mu‘ayyen yokdur. Bil ki bi-haseb-i isti‘mâlü 8 ’l-müsta‘meldür.erba‘ı müştemil ola 391 4 elbetde rub‘-ı veterden müstahrec olur. bu‘ud-ı terbi‘den 5 hâsıl olur. Nitekim aksâm-ı seb‘ada beyân 10 olındı. 11 Lîkin intikâlde su‘ud i‘tibâr itdükleri ecilden bunlaruñ katında (32b) yidi nagme oldı ki altı bu‘ud(ı) müştemil ola şu tertîble meselâ:389 2 Mahatt-ı mebde’ gayr-ı Su‘ûd Mebde Elif Dal Vav Ha Vav Dal Elif ’ tı Cim Cim Cim Cim Tı pes bu cins Rast rub‘-ı veterden 3 müstahrec oldı.erba‘dan:Ü ola:B / olalar:Ü meåelÀ:Ü / B’de yok bu‘ud:B / cins:Ü ola:Ü / B’de yok erkÀn u müzeyyinÀt(ı) var:B / erkÀnı var ve daòı müzeyyinÀt var:Ü ‘arżiyyesi var:Ü / ‘arżiyye:B kim:B / ki:Ü hÀkezÀ:B / şu tertìble bi’l-ittifÀú:Ü olurlar:B / olur:Ü 35 . Tabî‘atı türâbidür 10 ve üç nagmedür kim394 müştemil olalar iki bu‘ud(ı) hâkezâ:395 Su ‘ûd Elif cim elif Tı cim 11 Hâşeteyni bu‘ud-ı elif vavdur ve her cins ki bu bu‘udı müştemil ola humsı veterden (33a) müstahrec olurlar. İkincisi ‘Irak’dur.

4 Altıncısı Zengûle’dür.erba‘dan kısm-ı sâbi‘dür. 7 Nitekim geçdi dördincisi Zirefkend’dür. 12 Pes tabî‘atı nârîdür ve altı nagmedür ki biş bu‘ud(ı) müştemil olalar.e(r)ba‘dan gayrınuñ402 nagmeleridür dirler.e(r)ba‘dan gayrınuñ:B / õi’l.Isfahân’dur. Zîrâ zi’lhams teslîsden hâsıl olur. bu‘ud-ı elif vav’dur:Ü hÀkezÀ bi’l-iòtilÀf:B / şol tertìble bi’l-ittifÀú:Ü 36 . Bi’l-ittifâk 398 bunuñ399 nagâmât(ı) 5 biş oldugı cihetden400 cins-i müfred ve cins-i müstakil dahı401 dirler.e(r)ba‘da bundan àayrınuñ:Ü mÀ’ì:B / mÀ’ìdür:Ü ola:B / olalar:Ü ùarafeyn-i bu‘ud elif vav’dur:B / ùarafeyn-i bu‘udı. Bu mensûbdur Seretan(a). 405 ‘Irak gibi bişincisi Büzürg‘dür. Erbab-ı muvaşşah kahbetü’l-engâm dahı dirler 9 pes tabî‘atı mâ'î 403 ve yidi nagmedür ki müştemil ola 404 altı bu‘udı 10 şu tertîbile me‘a’l-ihtilâf: Mahatt Su‘ûd Cim He Cim He Cim elif Cim Cim Be Be cim cim 11 Tarafeyn-i bu‘ud elif vav’dur. Bu mensûbdur Elif 397 398 399 400 401 402 403 404 405 406 şu tertìble:Ü / B’de yok Bi’l-ittifÀú:Ü / El-ittifÀú:B bunuñ:B / buna:Ü cihetden:B / ecilden:Ü daòı:Ü / B’de yok õi’l. (33b) Hâkezâ bi’lihtilâf:406 Mim Mim be ha Ye elif Ye Ha Vav Cim Elif Be Cim Cim Tı Cim Bu aksâm-ı zi’l. Buña kûçek 8 dahı dirler. Pes tabî‘atı hevâyîdür 3 ve biş nagmedür ki müştemil olalar dört bu‘udı şu tertîble:397 Ha Ze He Cim elif Cim Cim Cim 4 Bu aksâm-ı zi’l. Bu mensûbdur Cevzâya.hamsdan 2 kısm-ı tâsi‘dür ve her cins ki bu bu‘udı müştemil ola sülüs-i 3 veterden müstahrec olur. Zîrâ 6 aksâm-ı seb‘a-i zi’l. Bu mensûbdur Esed’e.

Bu mensûbdur Mîzâne.He cim Be Be Be Cim Be ı cim cim Tarafeyn-i bu‘ud(ı) aksâm-ı gayr-ı meşhûre-i 7 zi’l- hams’dandur. Her cins ki bu bu‘ud(ı) müştemil 11 ola südüs-i veterden müstahrec olurlar. 8 Pes tabî‘atı hevâyîdür ve altı nagmedür ki 409 biş bu‘ud(ı) müştemil ola410 9 şu tertîble me‘a’l-ihtilâf: Mim ha Elif Mim be Ye ze Elif Cim Dal Elif Be Be Cim Be Cim 10 Tarafeyn-i bu‘udı bu‘ud-ı elif hedür. Zîrâ bu bu‘udı 12 tesdîsden hâsıl olur. Bu ‘Akrebe (34a) mensûbdur. Bi’l-ittifâk tokuzıncısı Hicâzî’dür. Yidincisi Rehâvî’dür. 4 Bu mensûbdur Kavs’e. Sekizinci Hüseynî’dür. Pes tabî‘atı türâbîdür 5 ve on üç nagmedür ki on iki bu‘udı müştemil ola407 şu tertîble408 me‘a’l-ihtilâf 6 Mim Sad Sad Sad He Ye Dal Vav Ye elif Be tı Cim Bu‘ud-ı He He He Sad He He Sad He be Ye Vav Dal Cim Dal Cim Elif Cim Elif Elif he Be Bu‘ud.Sünbüle’ye. Tabî‘atı mâ’îdür ve biş nagmedür ki dört bu‘ud(ı) müştemil 2 ola hâkezâ:411 Mim Mim be ha Ye elif Ha He Cim Elif Tı Tı Cim Cim Bu aksâm-ı zi’l.hamsdan 3 kısm-ı hâmisdür. Pes 412 tabî‘atı nârîdür413 ve dört nagmedür ki414 5 üç bu‘ud(ı) müştemil ola şu tertîble bi’l-ihtilâf: 407 408 409 410 411 412 413 414 ola:B / olalar:Ü şu tertìble:Ü / B’de yok ki:B / Ü’de yok ola:B / olalar:Ü ola hÀkezÀ:B / olalar şol tertìble:Ü pes:Ü / B’de yok nÀrìdür:B / türÀbìdür:Ü ki:Ü / B’de yok 37 .

Mim be Ha Mim ha Ze Cim Elif Be Bu‘ud-ı elif cim Tarafeyn-i he bu‘ud(ı) aksâm-ı gayr-ı meşhûre-i zi’l- 6 erba‘dandur. Pes tabî‘atı 8 türâbidür ve biş nagmedür ki müştemil ola 416 dört bu‘udı 9 şu tertîble: Mim Mim be ha Ye elif Ha He Dal elif Tı Tı Be Tı Bu kısm-ı sâni zi’l. Bi’l-ittifâk417 on birincisi Nevâ‘dur. Pes tabî‘atı hevâyidür ve dört 11 nagmedür ki müştemil ola üç bu‘udı hâkezâ: Mim ha Ha He Cim Elif Tı Cim Cim Bu kısm-ı hâmisdür zi’l. Ammâ buña kudemâ Nevâ dimezler.erba’dan. Belki anlaruñ úatında NevÀ úısm-ı åÀnì-yi õi’l. AmmÀ buña úudemÀ NevÀ dimezler...òamsdur. Bu 10 mensûbdur Delv’e.hamsdur.:Ü 415 416 38 . 7 Onıncısı Bûselik415’dür. Dört nagmedür ki müştemil ola üç bu‘udı 3 şu tertîble:419 Mim ha Ha Ze Cim Elif Be Tı Tı Pes bu kısm-ı evvel420 zi’l.. Dört naàmedür ki müştemil ola üç bu‘udı şu tertìble:B / Bu dört naàmedür ki müştemil ola üç bu‘udı şu tertìble . Bu mensÿbdur Óÿt’e pes ùabìatı mÀ’ìdür:Ü 420 evvel:B / evveldür.erba‘dur.. Bi’l-ittifÀk:Ü / B’de yok 418 Bu úısm-ı òÀmisdür õi’l. Bu mensûbdur Cedy’e. Ammâ âvâzât ekser kudemâ katında altıdur. Belki anlaruñ katında Nevâ kısm-ı sâni-yi zi’l. Bu mensûbdur Hût’e. Pes tabî‘atı 2 mâ’îdür. Ammâ 5 müteahhirîn kevâkib(e) Bÿselik:B / Ebÿselik:Ü ola:B / olalar:Ü 417 Bu úısm-ı åÀnì õi’l.erba‘dur 4 bi’l-ittifâk.erba‘dur:Ü / B’de yok 419 Bu mensÿbdur Óÿt’e pes ùabì‘atı mÀ’ìdür.erba’dan.418 (34b) On ikincisi ‘Uşşâk’dur.

423 (35a) Anuñçün kim her cins kim424 zi’lküll ola nısf-ı veterden 2 müstahrec olur. Zîrâ bu bu‘ud. 428 Bu mensûbdur 7 Mirrih’e.:B / bu‘ud-ı óÀşeteyn-i elif ye’dür.:Ü 423 müstaòrec olur:B / müstaòrecdür:Ü 424 kim:B / ki:Ü 425 úavsıla ve mÀ’ìdür Óÿt’de:Ü / B’de yok. Pes cümlesi yidi oldı. ZìrÀ bu‘udı ùarafeyn daòı bile ma‘durdur. tansîfden hâsıl olur. Bu mensûbdur Müşteri’ye. Tabî‘atı nârîdür Hamel’de ve mâ’îdür ‘Akreb’de 429 ve tokuz nagmedür ki sekiz bu‘udı müştemil 8 ola hâkezâ430 Mim be 421 422 Ze He Ze He Elif He Ze Ha Evvelkisi Geveşt’dür:Ü / Geveşt:B ve ùoúuz naàmedür ki sekiz bu‘udı müştemil ola hÀkezÀ:B / cedide ve hevÀ’ìdür delevde ve on naàmedür ki ùoúuz bu‘udı müştemil ola şu tertìble bil ittifÀú. Pes tabî‘atı 4 nârîdür Kavsıla ve mâ’idür Hût’de 425 ve on nagmedür ki tokuz bu‘udı müştemil ola hâkezâ426 me‘a 5 ’l-ihtilâf: Mim be Vav He Cim He Vav Ye Vav He Cim Elif Be Cim Cim Be Elif he Elif he Be Cim Cim Bu‘ud-ı hâşeteyni bu‘ud-ı elif ye’dür.:Ü 428 Selmek’dür:Ü / Selmek:B 429 Óamel’de ve mÀ’ìdür ‘Aúreb’de:Ü / B’de yok 430 hÀkezÀ:B / şu tertìble bi’l-ittifÀú:Ü 39 .421 Bu mensûbdur 7 Zühâl’e. İkincisi Nevrûz’dur. Pes tabî‘atı türâbîdür ve tokuz nagmedür ki sekiz bu‘udı 8 müştemil ola hâkezâ422 Mim be Ye ha Ye vav Ye cim Ye be Ye Ha Vav Cim Elif Cim Tı Be Cim Cim Cim Tı cim Pes bu tabaka-i ‘ûlâdan 9 kısm-ı sâdisüñ tabaka-i sâniyeden kısm-ı hâdiye ‘aşera ile inzimâmından 10 hâsıl oldugı ecilden toksan bir dâyireden yetmiş altıncı 11 dâyire vâki‘ olur. Üçincisi Selmek’dür. 426 hÀkezÀ:B / şu terkìble:Ü 427 bu‘ud-ı óÀşeteyni bu‘ud-ı elif ye’dür. Evvelkisi Geveşt’dür.nisbet itdükleri vaktın bir dahı zamm 6 itdiler. Bu cins nısf-ı veterden müstahrec olur.427 6 Bu bu‘ud eb‘âd-ı Sad Sad mülâyime-i garîbedendür. Nitekim 3 geçdi.

Bu mensûbdur 10 Şems’e. ‘Utarid’e. Dördincisi Şehnâz’dur. mümtezicdür 437 5 ve Bu 436 sekiz nagmedür ki 6 yidi bu‘udı müştemil ola hâkezâ438 bi’l-ittifâk: Mim Su‘ûd ha Ye ha Ye vav Ye dal Ye elif Ha Vav Dal Elif Cim Cim Tı Tı Cim Cim tı 7 bu‘ud-ı tarafeyn zi’l. Pes Altıncısı tabî‘atı Gerdaniye’dür. 2 Pes tabî‘atı nârîdür Mim Sad 432 mebde’ Mizân’da ve türâbîdür Sevr’e.erba‘uñ 9 aksâm-ı garîbesindendür. 435 Bu dahı eb‘âd-ı mülâyime-i mensûbdur Mim be garîbedendür. Bu mensûbdur Zühre’ye.hamsuñ (35b) aksâm-ı garîbesindendür.Mahatt-ı ‘ayn-ı Ha Be Cim Cim Cim Bu‘uud-ı Bu‘uud-ı Cim Be elif he elif he Bu‘ud-ı hâşeteyn-i zi’l.433 ve on nagmedür He Sad Sad Sad Sad Sad Mim ki tokuz bu‘udı müştemil ola 3 hâkezâ434 bi’l-ihtilâf: He be ha Ye elif Ye Ye elif Ye cim Ye elif Ye Vav He Cim Elif Be Be Ha Cim Be Elif He Be Cim Cim Bu‘ud-ı hâşeteyn 4 bu‘udı elif ye cim(dür).külldür. Zîrâ tabaka-i ‘ûlâdan kısm-ı râbi‘üñ 8 tabaka-i sâniyeden on üçinci kısma 439 inzimâmından hâsıl 431 432 433 434 435 436 437 438 439 hÀkezÀ:B / şu tertìble:Ü nÀrìdür:B / hevÀ’idür:Ü MizÀn’da ve türÀbìdür æevr’e:Ü / B’de yok hÀkezÀ:B / şol tertìble:Ü elif ye cim:B / elif ha hadur:Ü bu:B / Ü’de yok mümtezicdür:B / tumtezicdür:Ü hÀkezÀ:B / Şu tertìble:Ü úısma:B / úısmına:Ü 40 . Bişincisi Hisâr’dur. Pes tabî‘atı nârîdür ve yidi nagmedür ki altı bu‘udı müştemil ola 11 hâkezâ:431 Ye elif Ye Ha Vav He Cim elif Be Cim Cim Be Cim Cim Bi’l-ittifâk bu‘ud-ı hâşeteyn-i zi’l.

10 Bu mensûbdur Kamer’e.:Ü 445 mülÀyemedür:B / mülÀyimdür:Ü 446 maúÀmÀtdan:B / maúÀmdan:Ü 447 ikisi:Ü / B’de yok. Pes tabî‘atı hevâyîdür 441 ve dört nagmedür442 ki üç 11 bu‘udı müştemil ola bi’l-ittifâk hâkezâ:443 Mim be Ye elif Ha Vav Elif Tı Cim Bu‘ud-ı elif tarafeyn-i kudemâ şöyle (36a) tefsîr he bu‘ud-ı kim zi’l3 hamsuñ “Eş-şu‘betü me’hûz aksâm-ı hey’etün 5 ola. mezkûreden elli ikinci dâyire olur. 6 Pes ikisi 447 lafzeyn-i müteradifeyn beyne’t-tâ’ifeteyn oldılar. Ammâ şu‘beler(i) itdiler444 intikâliyyetün ‘alâ nagâmâti’l-makâmi” ya‘ni 4 şu‘be şol cem‘-i mülâyemedür445 nagâmât makâmatdan446 Müteahhirîn katında terkîbden dahı murâd budur.452 Pes bunuñ bu‘udı yokdur. Biri Yekgâh’dur. 11 Ekser 453 resâil-i kudemâda Yekgâh’uñ zikri metrûk oldugı (36b) ecilden ötüri454 ba‘zı kâsıreyn olur:B / olandur:Ü hevÀyìdür:B / mÀ’ìdür 442 naàmedür:Ü / naàme:B 443 bi’l-ittifÀú hÀkezÀ:B / şu tertìble bi’l-ittifÀú:Ü 444 şu‘beler(i) úudemÀ şöyle tefsir itdiler:B / şu‘beyi ba‘zi úudemÀ şöyle tefsir eylediler. Buña ‘Irak. 7 Lîkin ba‘zı448 müteahhirîn katında şu‘beden murâd dört 8 emirdür kim dört ‘anâsıra nisbet itdiler. 448 ba‘żı müteaòòirìn:B / mecmÿ‘-ı müteaòòirìn 449 Bu şu:B / ve bu şol:Ü 450 naàme-i vÀóiddür:B / naàme-i vÀóidedür ki:Ü 451 bi’l-iòtilÀf:B / bi’l-ittifÀú beynehum:Ü 452 mÀ’ya:B / suya:Ü 453 ekåer:B / bilgil kim:Ü 454 ötüri:Ü / B’de yok 440 441 41 . Yidincisi Mâye’dür.olur. Su‘ûd Mim ha garîbesindendür. 9 Bu şu 449 nagme-i vâhiddür450 eskal-i dügâh vâki‘ ola bi’l-ihtilâf451 10 ve bu mensûbdur mâ’ya.2 mâye dahı dirler.440 9 Pes devâyiri.

Şu tertìble:Ü 463 olsun:Ü / B’de yok 464 zìrÀ aóaddından bile isti‘mÀl olınur:B / ammÀ eåúalinden isti‘mÀl àÀlibdür. 462 müştemil ola hÀkezÀ:B / müştemil olalar. Bu her üç 5 nagmedür ki mücenneble tanînî461 müştemil ola hâkezâ462 bi’l-ittifâk: 6 Dal Elif Cim tı Bu mensûbdur türâba. 3 Ammâ terâkibi çokdur.464 Bu‘ud-ı tarafeyn elif vav’dur ve dördincisi 465 9 Çargâh’dur. Lîkin zamânımuzda müsta‘mel 4 ve meşhûr Vav 455 456 buña yerine “bunu” olması gerekiyor.erba‘uñ kısm-ı râbi‘idür. Bunuñ dahı mebde’i 7 gerekse ahadı olsun gerekse eskali olsun463 câyizdür. Bu dahı Rast gibi zi’l. Ba‘øılar buña aóaddından isti‘mÀl olınduàı taúdirce Türkì Hicaz dirler nitekim gelse gerek:Ü 465 dördincisi:B / biri daòı:Ü 466 ötüri:Ü / B’de yok 467 MeåelÀ şunuñ gibi:B / faúaù miåÀli:Ü 42 . 2 Bu her iki nagmedür ki457 Bu‘ud-ı tanînî müştemil ola bi’l-ittifâk hâkezâ458 3 Dal Elif Ye elif ha Bu mensûbdur hevâya.erba‘ dahı dirler. Buña Çargâh-ı zi’l.buña455 inkâr iderler ve ikincisi456 Dügâh’dur. Zîrâ ahaddından 8 bile isti‘mâl olınur. 459 Üçincisi460 Segâh’dur. Meselâ şunuñ gibi:467 Mim be Su‘ûd Mim ha Ha Vav Dal Elif Cim Cim tı 2 bu mensûbdur nâra. Bunuñ mebde’-i Büzürge ahaddı 4 olavirür ki eskali ola. İllâ bu kadar var ki eskalinden isti‘mâli gâlibdür ba‘zılar buña ahaddından isti‘mâl olındugı takdîrce hazzanı vasfa Yekgâh dirler. ikincisi:B / biri daòı:Ü 457 ki:Ü / B’de yok 458 hÀkezÀ:B / miåÀl şunuñ gibi:Ü 459 illa bu úadar var ki eåúalinden isti‘mÀli àÀlibdür ba‘zilar buña aóaddından isti‘mÀl olındugı taúdirce òazzan-ı vaãfa yekgÀh dirler:Ü / B’de yok 460 üçincisi:B / ve biri daòı:Ü 461 tanìnì: metinde ùabì‘ati şeklinde yazılmış. 10 İlla bu kadar vardur kim Rast’uñ mebde’i eskal oldugı ecilden 11 intikâl-i hâbıtı müştemildür ve bunuñ mebde’-i ahaddı oldugundan ötüri 466 (37a) intikâl-i sâ‘idi müştemildür.

te’emmüli bi’l-ittifÀú:Ü / B’de yok cins:Ü / B’de yok 470 BeynehumÀ:B / BeynehumÀda:Ü 471 hÀkezÀ:B / şu tertìble:Ü 472 dügÀh:B / yekgÀh:Ü 473 yidi bu‘ud(ı) müştemil ola:B / müştemil olalar yidi bu‘dı:Ü 474 hÀkezÀ:B / şu tertìble:Ü 475 olur:B / olandur:Ü 476 Muòayyer:Ü / B’de yok 477 bu:B / Ü’de 478 ikincisidür:B / altıncısıdur:Ü 479 Bu taúdirce devÀyir-i meõkÿreden olmaz bil ki devÀyir-i mülÀyeme-i àarìbeden olur:B / Ü’de yok 468 469 43 . Bu biş nagmedür ki dört bu‘ud(ı) müştemil ola 6 şu tertîble bi’l-ittifâk:468 Mim be Su‘ûd Mim ha Ye elif Ha Vav Dal Elif Tı Cim Cim tı Bu cins469 zi’l.hamsuñ kısm-ı 7 râbi‘idür. 11 Biri dahı Muhayyer’dür. 9 Bu altı nagmedür ki biş bu‘udı müştemil ola hâkezâ471 10 Mim be Mim ha Ye elif Ye Ha Vav Dal Elif Be Cim Cim Cim tı Pes bu Isfahân’dur ki mahattı dügâh 472 ola.479 “Kemâ la yahfâ ‘ala 9 ’t.külldür. Bu477 5 toksan bir dâyireden elli ikincisidür 478 ve dahı 6 bu ki Nevâdur ki mahattı Hüseynî ola dimek dahı sâdık 7 olur. Pes Muhayyer476 4 hakîkatde Pençgâh-ı asl’dur.olanlarınuñ ekserini getürdik. Birisi Pençgâh-ı 5 asl’dur.erba‘uñ kısm-ı râbi‘inüñ ‘aynıdur. Bu şol sekiz nagmedür ki yidi bu‘ud(ı) müştemil ola473 (37b) hâkezâ:474 Mim be Su‘ûd Mim ha Ye ha Ye he Ye cim Ye elif Ha He Cim Elif Tı Cim Cim Tı Tı Cim Cim Bu‘ud-ı hâşiyeteyni zi’l. 8 Beynehumâ 470 fark fâsıladur ve bir dahı Pençgâh-ı zâyid’dür. Mahattı Nevâ ola. 2 Zîrâ tabaka-i ‘ûlâdan kısm-ı hamisüñ tabaka-i sâniyeden kısm-ı 3 râbi‘e inzimâmından hâsıl olur475 bi’l-ittifâk. Bu takdîrce devâyir-i mezkûreden olmaz bil ki 8 devâyir-i mülâyeme-i garîbeden olur. Hemân zi’l.

küllüñ aksâm-ı garîbesindendür ve biri dahı Evc’dür. Bu biş nagmedür ki müştemil ola dört 4 bu‘udı hâkezâ:485 Ye elif Ha Ze Cim Tı Be Elif he cim Pes bu Dügâh’dur ki 5 mahattı Hicâzî ola bu‘ud-ı tarafeyn zi’lhamsuñ aksâm-ı garîbesindendür 6 ve birisi dahı Nühüft’dür. Pes zi’l. Ammâ toksan bir dâyireden 2 hâricdür. Pes bu yetmiş yidinci dâyire vâki‘ olur ve 3 hakîkatde buña dimek sâdık olur ki 480 481 482 483 484 485 486 487 488 Mim ha Elif bunun gibi örnekler dikkatle düşünen için gizli değildir. zi’l.küllüñ aksâm-ı garîbesindendür. Tarafeyn-i bu‘udı zi’l.emsâli haza”480 ve birisi481 dahı Sünbüle’dür. 484 3 Ve biri dahı ‘Uzzâl’dur. Bu dahı sekiz nagmedür ki 7 müştemil ola yidi bu‘udı şu tertîble bi’lihtilâf 8 Mim be Su‘ûd Ye ha Ye he Ye cim Ye elif Ha Ze Cim Elif Tı Cim Cim Tı Be Elif he Cim 486 Pes Nühüft Nevâ’dur ki mahattı ‘Uzzâl 9 ola. birisi:B / biri:Ü hÀkezÀ:B / şu tertìble bi’l-iòtilÀf:Ü Zirefkend:B / Úÿçek:Ü àarìbesindendür:B / àarìbesinden olur:Ü hÀkezÀ:B / şu tertìble bi’l-iòtilÀf:Ü Nühüft:B / bu:Ü hÀkezÀ:B/ iş bu tertìble:Ü ùabaúa-i åÀnìden:B / ùabaúa-i åÀniyeden:Ü 44 . 10 Bu dahı sekiz nagmedür ki yidi bu‘udı müştemil ola hâkezâ487 11 bi’l-ittifâk Mim be Ye ha Ye vav Ye cim Ye elif Ha Vav Cim elif Cim Tı Cim Tı Cim Tı Cim Bu tabaka-i ‘ûlâdan kısm-ı (38b) sâdisle tabaka-i sânîden488 on ikinci kısmuñ inzimâmından 2 hâsıl olandur.külldür. Bu dahı 10 sekiz nagmedür ki yidi bu‘udı müştemil ola hâkezâ482 11 Mim be Su‘ûd Mim ha Ye ha Ye he Ye cim Ye elif Vav He Cim Elif Tı Cim Cim Bu‘ûd-ı Be Cim Cim elif he Pes Sünbüle hakîkatde Nevâdur ki (38a) mahattı Zirefkend483 ola.

493 Bu dahı494 sekiz nagmedür ki yidi bu‘udı müştemil olalar 495 şu 9 tertîble bi’littifâk: Mim be Su‘ûd Mim ha Ye ha Ye vav Ye dal Ye elif Ha Ze Dal Elif Cim Cim Tı Tı Be Tı Tı Pes bu Mâhûr-ı sagîrdür kim mahattı ‘Uşşâk ola pes bu Mâhûr.496 Ve birisi dahı Nîyrîz-i 10 kebîr’dür. Pes bu499 Mâhûr-ı sagîr’dür ki 2 mahattı Nîyrîz-i sagîr ola bunuñ dahı 500 bu‘ud-ı ammÀ mücenneb muúaddem olur ‘Iraú-ı åelÀåe üzerine “kemÀ la yaòfÀ ‘ala’lmüteemmil”:Ü / B’de yok. Pes bu 492 7 hakîkatde zi’lerba‘uñ kısm-ı râbi‘idür ve bir dahı Mâhûr-ı 8 kebîr’dür. Ammâ mücenneb mukaddem olur ‘Irak-ı selâse üzerine “kemâ la yahfâ ‘ala’l-müteemmil ”489 5 Bu biş nagmedür ki dört bu‘udı müştemil ola490 6 şu tertîble bi’l-ittifâk491 Mim be Su‘ûd Mim ha Ye ha Ye vav Ye dal Ye elif Ha Cim Cim Tı Tı Bu zi’l.:Ü 494 daòı:Ü / B’de yok 495 müştemil olalar:Ü / müştemil:B 496 Pes bu MÀhÿr-ı saàìrdür kim maóaùùı ‘UşşÀú ola pes bu MÀhÿr ùabaúa-i åÀniyeden on üçinci úısmuñ ùabaúa-i ‘ÿlÀdan úısm-ı evvele izÀfetinden hÀsıl olandur:Ü / B’de yok 497 hÀkezÀ:B / şu terkìble:Ü 498 naàÀmÀtı:Ü / B’de yok 499 bu:B / Ü’de yok 500 bunuñ daòı:Ü / B’de yok 489 45 .” 490 ola:B / olalar:Ü 491 bi’l-ittifÀú:Ü / B’de yok 492 bu:Ü / B’de yok 493 úısm-ı rÀbi‘idür ve bir daòı MÀhÿr-ı kebìr’dür:B / úısm-ı rÀbi‘i olur.terkîbi üç ‘Irak’dan 4 ve bir bu‘ud-ı mücennebden olur ve bir dahı Mâhûr-ı sagîr’dür. “dikkatle düşünen için gizli değildir. Bir tanìnìyle biri daòı MÀhÿr gibidür. Bu sekiz nagmedür ki yidi bu‘udı müştemil ola 11 hâkezâ:497 Mim be Su‘ûd Mim ha Ye ha Ye vav Ye dal Ye elif Ye Vav Dal Elif Cim Cim Tı Be Elif he cim Tı Pes Mâhûr-ı sagîr’üñ ekser nagâmâtile (39a) tamâm nagâmâtı498 Nîyrîz-i sagîrden mürekkeb olur. tabaka-i sâniyeden on üçinci kısmuñ tabaka-i ‘ûlâdan kısm-ı evvele izâfetinden hâsıl olandur.hamsuñ on üçinci kısmıdur.

hamsuñ aksâm-ı garîbesindendür. Bu biş nagmedür ki 4 dört bu‘udı müştemil ola hâkezâ bi’l-ittifâk502 Mim be Su‘ûd Mim ha Ye elif Ye Vav Dal elif Be Elif he Cim tı 5 Bu‘ud-ı tarafeyn zi’l.:Ü / B’de yok 511 hÀkezÀ:B / işbu tertìble:Ü 46 . On altınuñ tokuza nisbeti gibi pes bu Hicâzîdür ki mahattına Hicâzî ola. 2 Bu on bir nagmedür ki on bu‘udı müştemil ola hâkezâ511 3 bi’l-ihtilâf: Mim be He 501 502 Sad He Mim ha Dal Elif Dal He Ha He Dal Elif Be Tı Tı Tı Tı Be Tı Tı Be tı ve bir:B / biri:Ü müştemil ola hÀkezÀ bi’l-ittifÀú:B / müştemil olalar şu tertìble:Ü 503 ÓicÀz budur:B / bu ÓicÀzdur:Ü 504 Bu daòı:Ü / bu:B 505 ki:B / kim:Ü 506 hÀkezÀ bi’l-ittifÀú:B / şu tertìble bi’l-iòtilÀf:Ü 507 bu:Ü / B’de yok 508 hÀkezÀ:B / şu tertìble:Ü 509 ùarafeyn(i) bu‘ud-i elif ye’dür:B / bu‘ud-ı ùarafeyni bu‘ud-ı elif ye’dür:Ü 510 Bu bu‘duñ óÀşiyelerinüñ nisbeti miålìdür ve seb‘atu’t-tis‘udur.510 Bir(i) dahı Karcigar’dur.küllüñ aksâm-ı garîbesindendür. Bir dahı 10 Nihavend-i sagîr’dür. Bu yidi nagmedür ki altı bu‘udı müştemil ola 11 hâkezâ508 bi’l-ihtilâf: Mim be Su‘ûd Mim ha Ye he Ye dal Ye Ha Ze Cim Elif Be Elif he Cim Be Elif he Cim Tarafeyn(i) bu‘ud-ı elif ye’dür509 ki (39b) zı‘f-ı zi’l.hâşeteyni zi’l. Bu dahı504 sekiz 7 nagmedür ki505 yidi bu‘udı müştemil ola hâkezâ bi’l-ittifâk:506 8 Mim be Su‘ûd Mim ha Ye ha Ye ze Ye cim Ye elif Ha Ze Cim Elif Be Elif he Cim Tı Be Elif he cim Pes bu507 Hicâzî’dür ki mahattı ‘Uzzâl ola 9 bu dahı zi’l.küllüñ envâ‘-ı 3 garîbesindendür ve bir 501 dahı Nîyrîz-i sagîr’dür.erba‘dan hâsıl olur. Bu bu‘duñ hâşiyelerinüñ nisbeti mislîdür ve seb‘atu’ttis‘udur. Pes Hicâz 6 budur503 ki mahattı Rast ola bir dahı Nihavend-i kebîr’dür. On altınuñ ùoúuza nisbeti gibi pes bu Hicazì’dür ki maóaùùına Óicazì ola.

520 Biri dahı Isfahân’dur.hamsuñ aksâm-ı 6 garîbesinden 514 bir(i) dahı ‘Acem’dür. Şu tertìble bi’l-iòtilÀf:Ü / B’de yok ki:Ü / B’de yok hÀkezÀ:B / şu tertìble:Ü 47 . Olına:B / ola:Ü aúsÀm-ı àarìbesinden:B / aúsÀm-ı ‘acibesindendür:Ü biş yerine pes yazılmış. Lîkin şu şartla ki 512 4 nagâmât-ı ‘Uşşâk’da intikâ’ sâ‘id u hâbıt ola ve üç tanînî ve bir bakiyye 5 dahı zamm olına 513 nitekim hafî degül bu‘ud-ı tarafeyn-i zi’l. İlla bu kadar vardur ki taraf-ı 9 ahadındaki517 tanînî mücenneble bakiyye bozılmışdur. Şu tertîble bi’l-ihtilâf521 Mim be Su‘ûd Mim ha Ye elif Ye Ha Vav Dal elif Ye vav Be Cim Cim Cim Tı Cim 4 Pes bu Isfahân ve oldı ki mahattı ‘Irak ola tarafeyn-i bu‘ud elif ye cim’dür. Bu dört nagmedür ki üç bu‘udı müştemil ola 11 şu tertîble bi’l-ittifâk: Vav He Cim Elif Be Cim Cim Pes bu Isfahân’dur ki mahattı (40a) ahad-ı Segâh olur. Bu altı nagmedür ki522 biş bu‘udı müştemil ola 6 hâkezâ523 bi’l-ihtilâf: Mim be Ye elif Ye Vav Dal Be Elif he Cim 512 513 514 515 516 517 518 519 520 521 522 523 Elif Tı cim Mim ha Ye vav şu şarùla ki:Ü / B’de yok. Nitekim hafî degül518 10 bir(i) dahı Bestenigâr’dur.Bu ‘Uşşâk’dur ki mahattı Dügâh ola.519 Ya‘ni tamâm Isfahân’dan bir bu‘ud-ı mücenneb 2 eksük ola bu‘ud-ı tarafeyn elif vav’dur.hamsuñ kısm-ı hâmisidür. Bu altı nagmedür ki biş515 bu‘udı 7 müştemil ola hâkezâ516 bi’l-ihtilâf: Mim be Mim ha Ye elif Ye Ha He Cim Elif Be Cim Tı Cim Cim Bu hemân 8 zi’l. 3 Bu yidi nagmedür ki müştemil ola altı bu‘udı. 5 Bir(i) dahı Râhatü’l-ervâh’dur. hÀkezÀ:B / şu tertìble:Ü ùaraf-i aóadındaki:B / ùaraf-ı aóaddında:Ü degül:B / degüldür:Ü aóad-ı SegÀh olur:B / aóad-ı SegÀh ola:Ü bu‘ud-ı ùarafeyn elif vav’dur:B / Ü’de yok.

Lîkin kudemâ bunuñ528 taraf-ı ahadına bu‘ud-ı irha 11 zammitmegi şart iderler. Bu dört nagmedür ki 525 9 üç bu‘udı müştemil ola hâkezâ:526 Mim be Mim ha Vav Dal Elif Dal Cim Tı Tı Pes bu527 Segâh’dur ki 10 mahattı Dügâh ola. Bu tokuz nagmedür ki 2 sekiz bu‘ud(ı) müştemil ola hâkezâ529 bi’l-ihtilâf: Mim Su‘ûd Mim be ha Ye elif Ye Ha Vav Dal Ha Dal Elif Dal Be Cim Cim Cim Elif he Elif he Tı Tı 3 Pes bu Isfahân’dur ki ba‘zı nagâmın 530 Karcigar karâr ide. Bu bu‘ud mikdârda rub‘-ı tanînîdür. Bu‘ud-ı (40b) tarafeyn. Bu altı nagmedür ki biş 8 bu‘ud(ı) ola şu vaz‘la:533 Mim be Ha Ye elif Ha Tı Tı He Tı cim Cim cim Mim ha Elif 524 525 526 527 528 529 530 531 532 533 ola:Ü / B’de yok ki:B / Ü’de yok hÀkezÀ:B / şu tertìble:Ü bu:Ü / B’de yok bunuñ:B / bu zÀvilìnüñ tahúıúinde SegÀh’uñ:Ü hÀkezÀ:B / şu tertìble:Ü ba‘żı nagÀmın:B / ba‘z-ı naàÀmÀt :Ü hÀkezÀ:B / şu tertìble:Ü BestenigÀr’dur:B / ba‘żı nagÀmÀt-ı ‘Acemdür ki:Ü vaż‘la:B / tertìble:Ü 48 . Tarafeyn-i 4 bu‘ud zi’l. Biri dahı Zâvilî Isfahân’dur. 5 Bu sekiz nagmedür ki yidi bu‘udı müştemil ola hâkezâ531 bi’l. bu‘ud-ı elif vav’dur.Pes bu Hicâzî’dür ki 7 mahattı ‘Irak ola524 tarafeyn-i bu‘ud elif ye cimdür ancılayın bu bu‘ud dahı eb‘âd-ı mülâyeme-i 8 garîbedendür.hamsuñ aksâm-ı garîbesindendür.6 ihtilâf Mim be Mim ha Ye elif Ye Ha Dal Cim Elif Ye vav Elif Be Cim Elif he Be Cim Be Be Pes bu Bestenigâr’dur532 ki 7 mahattı Rehâvî ola bir dahı Nişâbûrek’dür. Bir(i) dahı Zâvilî Segâh’dur. Biri dahı Nigâr’dur.

òamsdur:B müştemil ola yidi bu‘udı şu ãÿretle:B / yidi bu‘udı müştemil ola şu tertìble:Ü ba‘zı:Ü / B’de yok bu‘ud-ı õi’l.ihtilâf tarafeyn bu‘ud-ı zi’l. bu‘ud-ı õi’l. 535 10 Bir dahı Òuzî’dür ki bu sekiz nagmedür ki müştemil ola yidi bu‘udı 11 şu sûretle536 me‘a’l-ihtilâf: Mim be Mim ha He Ha He Dal Elif Ye he Ye ha Ye elif Tı Tı Be Tı Tı Cim Cim Pes ba‘zı537 bu nagâmât (41a) Karcıgar’dur ki ‘Acem karâr eyleye. Bu her iki nagmedür. Bu on nagmedür ki tokuz bu‘udı müştemil ola 3 hâkezâ539 me‘a’l-ihtilâf: Mim Mim be ha Ye elif Ye cim Ye elif Ye Ha He Cim Elif Ye vav Elif Cim Cim Be Cim Tı Cim Cim Be Be 540 Pes ba‘zı nagâmât. 4 nagâmât-ı Zengûledür ki ‘Acem yüzünden Rehâvî karâr ide. Bi’l-ittifâk bir(i) dahı Zemzem’dür bu tokuz nagmedür ki 9 sekiz bu‘ud(ı) ola şu vechile: Mim Mim be ha Vav Ye Vav He Elif Cim Dal Cim elif Elif he Elif he Be Elif he Cim Be Be Cim 534 535 536 537 538 539 540 541 542 naàÀmÀt:Ü / B’de yok.òamsdandur:Ü / õi’l.hamsdandur. 538 2 Bir dahı Òocest’dür. Bu‘ud-ı 6 mücenneb(i) müştemil ola.erba‘dandur:B / bu‘ud-ı ùarafeyni ikidür:Ü hÀkezÀ:B / şu tertìble:Ü naàÀmÀt-ı Zengÿledür:B / Zengÿledür:Ü Bu‘ud-ı mücenneb müştemil ola:B / müştemil ola bu‘ud-ı mücennebi:Ü bu:B / buna:Ü 49 . Tarafeyn-i 5 bu‘udı elif ye dal’dur ve bir dahı Müberkâ‘dur. Bu‘ud-ı zi’l.Pes bu nagâmât534 tanînî 9 merreteyndür ki Nevâ karâr eyleye me‘a’l.erba‘dandur.541 Ammâ şol şartla ki mebde’-i ahaddı 7 ola Mim be Mim ha Ha Vav cim Ehl-i ‘amel “bu542 Çargâh’dur ki mahattı Segâh ola” 8 dirler.

Me‘a’l-ihtilâf 11 tarafeyn-i bu‘ud. Bu dört nagmedür ki üç bu‘udı 8 müştemil ola şu tertîble552 me‘a’l-ihtilâf: Mim be Mim ha Ye elif Ha Ze Cim Tı Be Elif he 9 Pes bu ‘Uzzâl’dur ki mahattı Segâh ola ya‘ni tamâm-ı ‘Uzzâl’den553 bir bu‘ud-ı 10 mücenneb eksük ola. bu‘ud-ı elif ye’dür. Bu dahı eb‘âd-ı 4 mülâyemedendür. bu‘ud-ı elif tı’dur. Bu on üç (41b) nagmedür ki on iki544 bu‘udı müştemil ola hâkezâ545 me‘a’l-ihtilâf: 2 Mim ha Elif Be Ye ze Be Cim Be Tı Cim Elif Be Elif Cim Cim Cim he vav Pes bu ba‘zı546 nagâmât Zengûle’dür ki 3 Rehâvî karâr eyleye. Bu altı nagmedür ki549 biş bu‘udı 5 müştemil ola hâkezâ550 Mim be Ye ze Mim ha Ye elif Ha Cim Dal Elif Tı Tı Cim Cim tı Pes bu Hüseynî’ 6 dür ki mahattı iki Dügâh 551(ola). Me‘a’l-ihtilâf tarafeyn-i bu‘ud elif tı’dur. Biri dahı548 ‘Aşîrân’dur. Me‘a’l-ihtilâf547 tarafeyn-i bu‘udı. 11 Bir(i) dahı Türkî Hicâz’dur. 7 Bir(i) dahı Müste‘ar’dur. Bu hemân Elif Cim Cim Elif Cim Ze Ha Mebd e’ Cim Elif Cim Elif 543 544 545 546 547 548 549 550 551 552 553 ki:Ü / B’de yok on iki:Ü / iki:B hÀkezÀ:B / şu tertìble:Ü ba‘zı:Ü / B’de yok Me‘a’l-iòtilÀf:Ü / B’de yok daòı:Ü / B’de yok ki:Ü / B’de yok hÀkezÀ:B / şu tertìble:Ü iki DügÀh:B / YekgÀh ola:Ü üç bu‘udı müştemil ola şu tertìble:B / üç bu‘udı ola şol tertìble:Ü tamÀm-ı ‘UzzÀl’den:Ü / ‘UzzÀl’den:B 50 . Bir dahı Hümâyun’dur.10 Pes bu ba‘zı nagâmât Nevrûz’dur ki 543 mahattı Rehâvî ola. Bi’l-ittifâk tarafeyn-i bu‘ud elif ye dal’dur.

İlla bu kadar (42a) var ki bunuñ mebde’-i ahadı ve mahattı eskal olmakdur. Ol zamânlaruñ ve devirlerüñ 7 tesâvisini ya‘ni 554 555 556 557 558 559 560 561 562 563 eåúal olmaúdur:B / eåúal olmaú vÀcibdür:Ü pes:Ü / B’de yok daòı:B / bu‘ud-ı:Ü Birisi:B / biri:Ü ki:Ü / B’de yok Baúiyesi:B / BÀúisi:Ü maúÀle-i åÀliåe:B / maúÀle-i åÀliå:Ü meşhÿr:B / meşhÿre:Ü naàmelere:B / naúrelere:Ü birinüñ devri:B / bir devir:Ü 51 . Birisi 557 dahı Nigârînik. Vaktâ ki terâkibe nihâyet olmadıysa zamânımuzda 7 müsta‘mel ve meşhûr olanlar beyân olındı. MAKALE-İ beyânındadur.ezminete ve’l-edvârı bi-mizâni’t-tab‘ı 2 ’s-selîm” ya‘ni ikâ‘ diyü bir bölük nagmelere562 dirler kim aralarına 3 mikdârları mâ‘lum zamânlar gire. Mahattı Nigâr ola tarafeyn-i bu‘ud 6 zi’l. Bu on bir nagmedür ki558 on bu‘ud(ı) 4 müştemil ola şu tertîble me‘a’l-ihtilâf: Mim be Ye ha Ye Cim Ye Ye Ye Ha Dal Cim elif Mim ha ze elif ze dal elif Cim Tı Tı Be Cim Elif Be Cim Be he be 5 pes bu Mâhûr-ı sagîrdür.kemiyyete ‘alâ nisbin vâzı‘ın mahsûsatin (42b) yudraku tesâviye’l. Bakiyesi559 terk 8 olındı. ancılayın zamânlar ki anlar içün 4 mâ‘lum nisbetler ve mahsûs vaz‘lar üzerine kemiyyetde 5 müsâvî devirler bulınur.makâdîru bihâ 11 edvârun musavâtu’l.külldür.Segâh gibidür. Ya‘ni bir devrinüñ nakresinüñ 6 ‘adedi birinüñ devri563 gibi olur.554 2 Şunuñ gibi: Mim be Vav Dal Elif Cim Tı Pes555 tarafeyn-i bu‘ud bunuñ dahı556 3 elif vav’dur. SALİSE560 Sâhib-i ikâ‘-ı mütedâvil ve meşhûr561 cemâ‘atun 9 10 Kâle Edvâr: “El-ikâ‘u nakarâtu beynehuma ezminetün mahdûdetü’l.

Bilgil ki572 kaçan ednâ-ı mertebe iki nakre farz olınsa 4 aralıkda zamân573 ya seri‘ ya batî ya mutavassıt olur. Biri dahı oldır kim mâ‘lumü’l-kadr 10 olmayalar. Bu nev‘ zamânlara ter‘îd ve taz‘îf dirler.miúdÀr:Ü bize:Ü / B’de yok mi‘yÀr:B / mi‘yÀrı:Ü Bilgil ki:B / Pes bilmek gerekdür kim:Ü zamÀn:Ü / B’de yok mertebeye varır kim ezmine:B / mertebe vardur kim ezmineye:Ü òulÿk-ı insanìde:B / òulÿk-ı insaniyede:Ü ellerinde:B / ellerinden:Ü Ehl-i mÿsiúÀr Fars luàatında:B / mÿsiúÀr-ı Fars luàatında:Ü 52 . Belki ekser evkâtda 564 kanûnla dahı idrâk idemez. 8 Ehl-i mûsikâr Fars lugatında577 mergûl dirler. Bu muhtasar mecmû‘anuñ zikrine 4 tahammül idici566 olmadugı ecilden ikâ‘-ı müsta‘mel ahvâline 5 iktisâr olındı. Bir nev‘ oldur kim 9 mahsûsatü’l-kadr569 olalar. 2 Nitekim yukaruda beyân olındı. Pes bize570 vâcibdür kim 2 mahsûsatü’l-kadr olmakda ve ekall-i mertebe ve mi‘yâr 571 3 beyân olına. Pes şol zamânlar ki nakarât arasına 6 mütehallil olurlar gerekse ol 567 nakarât-ı munaggame olsunlar gerekse 7 sâdec olsunlar ve gerek lisândan ve gerek 568 sâyir cevârihden 8 sâdır olsunlar.mevzûn olmasını tab‘-ı selîm bir mizâna 8 ihtiyâcsuz fark ider. Bilgil ki kudemâyiçün ‘ilm-i ikâ‘da 3 mebâhis-i kesîre vardur. 11 Òusûsan ki idrâk-ı vezn-i ikâ‘. idrâk-i vezn-i şi‘rden (43a) müşkildür. Ammâ zamân-ı 9 batî dahı 564 565 566 567 568 569 570 571 572 573 574 575 576 577 ekåer evúÀtda:B / ekåer evúÀtında:Ü úar‘aya:Ü / B’de yok taóammül idici:B / müteóammil:Ü ol:Ü / B’de yok gerek lisÀndan ve gerek:B / gerekse lisÀndan yÀòÿd:Ü maósÿsatü’l-úadr:B / maósÿsatü’l. Seri‘ 5 dahı bir mertebeye varır kim ezmine574 ta‘yîn ve takdîr mümkin 6 olmaz. Nitekim hulûk-ı insânîde575 ya tabllarda mahirler ellerinde 576 7 müşâhede olınur. Nakre diyü kar‘aya565 cism(i) cisme katıca misâs itmege dirler. İki nev‘ üzerinedür. Bu kısımdan bahs mümkin olmadugı ecilden kudemâ 11 vezn ü ‘adem-i vezn cihetinden bahslerini ezmine-i (43b) mahsûsatü’l-kadre tahsîs itdiler. Nitekim vezn-i şi‘ri ‘arûza ihtiyâcsuz 9 idrâk ider ammâ tab‘-ı selîm olmasa elbetde kanûnsuz idrâk 10 idemez.

Pes bu iki nev‘ zamânları 11 ölçmek içün ‘ayar olmaga sâlih olmadugı ecilden zamân-ı mutavassıtı (44a) mi‘yar kıldılar. âayr-ı mazrûbiye gâh olur sıfır yazarlar ve gâh olur ki 584 5 nesne yazmazlar. Pes vardılar bu zamân-ı mutavassıtı iki harf-i 2 müteharrik i‘tidâl üzerine telaffuz olındugı vakıt arasına 3 giren zamâna578 takdîr itdiler dahı buña evvel mertebe mahsûsiyyeti 4 müştemil kıldukları ecilden zamân-ı elif diyü ad virdiler ve zı‘fına 5 zamân-ı be didiler ve sülüse-i emsâline zamân-ı cim didiler ve erba‘ı 6 emsâline zamâ(n)-ı dal didiler ve hamse-i emsâline zamân-ı he 7 didiler. Cevab-ı misâl mukadder.bir hadd-ı mu‘ayyen müştemil degüldür. Ve dahı bilmek gerekdür kim bu tayifenüñ 3 ‘adât ve rüsûmındandur ki nakarât-ı mazrûbiye mim 4 yazarlar. Ammâ kaçan sâyir a‘zayla birer harf 6 aşurı ya‘ni hemân teden teye nakre koşılsa ten ten ten585 7 dimek gibi aralıkda bulınan zamânlaruñ her biri nakarât-ı 8 matviyyenüñ lisânda vukû‘ları zamânlarından586 gayrı 9 elif zamânlarınuñ zı‘fı oldugı ecilden ezmine-i 10 be olurlar. Bu579 dügelisinde vücûh-ı tesmiye zâhirdür. (45a) Anuñçün bahsden 578 579 580 581 582 583 584 585 586 587 zamÀna:B / zamÀnı:Ü Bu:Ü / B’de yok ve’l-i‘tidÀl:Ü / B’de yok ten ten ten:B / tene tene tene:Ü bir:B / iki:Ü daòı:Ü / B’de yok ki:Ü / B’de yok ten ten ten:B / tene tene tene tene:Ü zamÀnlarından:B / zamÀnından:Ü Cevab-ı miåÀl muúadder:Ü / B’de yok 53 . 587 Zîrâ cem‘-i mevâdda. nakre-i matviyye zamân-ı 11 ezmine-i mütehallile beyne’n-nakarâtdan degüldügi zâhirdür. Belki bu bi-hasebi 10 isti‘mâlü’l-müsta‘mel olur. 11 Gerekse sâyir a‘zadan dahı583 nakarât koşılsun gerekse koşılmasun (44b) pes beyn-i nakara ve nakara vâki‘ olan zamânlar ezmine-i ezmine-i 2 ezmine olurlar. Pes kaçan 8 sebeb-i sakîl ya‘ni harfeyn-i müteharrikeyn ‘alâ sebîli 9 ’t-tevâlî ve’li‘tidâl580 telaffuz olınsa ten ten ten581 dimek gibi 10 elbetde her harf içün lisândan bir582 nakre sâdır olur.

Ammâ evtad-ı mecmû‘ıyla iktifâ’ olındugı ecilden594 9 evtad-ı mefrûkunuñ isti‘mâl(i) terk olındı. Bila farkin 8 8 beynehumâ zîrâ nûn.595 10 Ve dahı kaçan596 üç harf aşurı a‘zayıla nakre koşılsa ten ten 11 ten ten597 dimek gibi beyn-i nakre ve nakre nakarât-ı sülüse-i matviyye598 zamânlarından (46a) gayrı zamânları erba‘-ı emsâl oldugı ecilden ezmine-i dal olurlar. 590 anuñçün ki591 nûn-ı sâkinle tı 7 arası nûn-ı müteharrikle tı arası gibidür. ten ten ten ten:B / tene tene tene tene:Ü naúarÀt-ı åülüåe-i maùviyye:Ü / åülüåe-i maùviyye:B tenenen tenenen tenenen tenenen:B / tenenen tenenen tenenen:Ü 54 . Gine buncılayın588 sebeb-i hafîfine589 sünâ’î sâkinü’ 4 l-âhirdür.hâricdür. 3 Biri biri ardınca telaffuz olınsa dahı tillerine nakre zamm 4 olsa tenenen tenenen tenenen tenenen599 dimek gibi 588 589 590 591 592 593 594 595 596 597 598 599 gine buncılayın:B / dense ancılayın:Ü sebeb-i òafìfine:B / sebeb-i òafìf ki:Ü ezmine-i be olur. 2 Gine buncılayın fâsıla-i sugrâ ki rubâ‘î sâkinü’l-âhirdür. Lîkin hatâ-yı 3 fâhişdür. harf-i med oldugı ecilden sâkin. Kaçan biri bir ardınca i‘tidâlle telaffuz olınsa 5 dahı tillerine nakre zamm olınsa ten ten ten dimek gibi 6 zamânları ezmine-i be olur. Yâhûd veted-i mefrûk ki 5 sülâsî sâkinü’l-evsâtdur.593 Gine buncılayın veted-i 4 mecmû‘ ki sülâsî sâkinü’l-âhirdür. Bir bir ardınca telaffuz olınsalar 6 dahı tillerine nakre koşulsa tenen tenen tenen gibi yâhûd 7 tâni tâni tâni dimek gibi beyn-i nakre ve nakre zamânları 8 ezmine-i cim olurlar.:B / zamÀn-ı be olurlar:Ü ki:B / kim:Ü zamÀnlarınuñ:B / zamÀnlaruñ:Ü olur:B / olurlar ki:Ü evtÀd-ı mecmÿ‘ıyla iktifÀ’ olınduàı ecilden:B / Ü’de yok isti‘mÀl(i) terk olındu:B / isti‘mÀlini terk itdiler:Ü úaçan:Ü / B’de yok. ‘Adem-i te’emmül-i sâdıkdan 2 ba‘zılar bun(ı) dahı ezmine-i mütehallilden sayarlar. 9 müteharrik yirinedürür ve dahı kaçan sâyir a‘za ile ekser-i 10 harf aşurı ya‘ni teyile ikinci nûna ve dördinci teye 11 nakre koşılsa dahı bir nûn ve bir tınuñ nakresi tarh olınsa (45b) ten ten ten ten dimek gibi beyn-i nakre ve nakre zamânlarınuñ 592 2 her biri nakreteyn-i matviyyeteyn zamânlarından gayrı sülüse-i 3 emsâl oldugı ecilden ezmine-i cim olur.

Ammâ zamân-ı he’den yukarusı isti‘mâl 8 olındugı vakıt lahna fesad geldügi anuñçündür kim bu takdîrce 9 nakre-i sâniye-i munaggame. Gine buncılayın fâsıla-i kübrâ ki humâsî 10 sâkinü’l-âhirdür. Meselâ zamân-ı vav 4 veya604 zamân-ı ze veya605 gayrısın isti‘mâl itmediler.beyn-i nakre 5 ve nakre zamânları ezmine-i dal olurlar ve dahı kaçan dörder harf 6 aşurı nakre koşılsa tene tene tene tene tene tene 7 dimek gibi beyn-i nakre ve nakre nakarât-ı erba‘-ı matviyye 8 zamânlarından gayrı zamânlar hamsetü’l-ezmân600 oldugı 9 ecilden ezmine-i he olur. sâmi‘de 5 tamâm mürtesem olmadan nagme-i sâniye 611 vârid olur ve sâniye òamsetü’l-ezmÀn:B / òamsetü’l-emåÀl:Ü tenenenen tenenenen tenenenen tenenenen:B / tenenenen tenenenen tenenenen:Ü 602 dimek gibi:Ü / B’de yok 603 daòı:Ü / B’de yok 604 veya:B / ya:Ü 605 veya:B / ya:Ü 606 muømahill:B / muømaóóil:Ü 607 bulışub:Ü / B’de yok 608 sÀmi‘de:B / úuvvet-i sÀmi‘ada:Ü 609 ve:B / Ü’de yok 610 ve:Ü / B’de yok 611 olmadan naàme-i åÀniye:Ü / evvelden:B 600 601 55 . Nitekim bu sebepden 5 ötüri ezmine-i elifden aşaga zamân-ı mutavassıtuñ 6 efrâdında filcümle takdîri ve ta‘yîni mümkin olan zamânlardan 7 i‘tibâr itmediler. nakre-i ‘ûlâ-i munaggame sâmi‘den muømahill606 10 olub gitdükden soñra vârid olmak lazım gelir. 11 Pes nagme-i ‘ûlâ nagme-i sâni’yle bulışub607 imtizac baglamaz zîrâ mukarrerdür ki (47a) nagme nagmeye sâmi‘de608 bulışub arada nisbet-i şerîfe sebebiyle 2 imtizâc hâsıl olmayınca ve609 mülâyemet ve hoş âyandalık 3 hâsıl olmaz ve610 ammâ ezmine-i elifden aşaga i‘tibâ(r) olındugı vakıt 4 sebeb-i fesâd-ı lahn oldugı anuñçündür kim nagme-i ‘ûlâ. Biri biri ardınca telaffuz olınsa tenenenen 11 tenenenen tenenenen tenenenen601 dimek gibi602 beyn-i nakre ve nakre zamânları (46b) ezmine-i he olurlar lîkin zamân-ı he ve dahı603 zamân-ı elif kalîlü’ 2 l-isti‘mâl olurlar. Ammâ sebeb-i fesad-ı lahn oldugı ecilden 3 kavm ezmine-i he’den yukaru tecâvüz itmediler.

Bu mahalde dahı 6 bu kadarla iktifâ’ olındı.dahı tamâm mürtesem 6 olmadan sâlise vârid olur. Pes gine sâmi‘de 7 ictimâ-ı tamm hâsıl olmadugı ecilden imtizâc ma‘dûm 8 olur. Pes mâ‘lum oldı kim zamânlaruñ gayet tavîl olması 9 ve gayet kasîr olması mâni‘-i te’lîf-i elhânmış. Ortasında:B / arasında:Ü nisbet:Ü / B’de yok. mülâyemetin 612 10 mutavassıt613 olması sebeb-i te’lîf-i mülâyim imiş ve dahı 11 zamânı elifle zamân-ı be ve cim ve dal arasında nisbet (47b) beyân olındı. Zîrâ ezmine-i 8 mütehallile beyne’n-nakarât eger birbirine beraber olsalar ya‘ni 9 eger zamân-ı sâbık. biri ikâ‘-ı mufassal. Ammâ zamân-ı cimle zamân-ı be ortasında 614 2 nisbet-i misl ü nısfdur ve zamân-ı dal’la zamân-ı cim arasında 3 nisbet-i misl ü sülüsdür ve zamân-ı he’yile zamân-ı dal 4 arasında nisbet 615 misl ü rub‘dur ve zamân-ı he ile zamân-ı cim 5 arasında nisbet-i misl ü sülüsândur. 7 Biri ikâ‘-ı muvassal. Ve dahı 616 bilgil kim ikâ‘ iki nev‘ üzerinedür. Ekser619 tasnîfler bu nev‘de olurlar ve nev‘ içün620 4 bölük bölük nakreler olur. Aña fâsıla dirler ve dahı ikâ‘-ı muvassal 8 dört nev‘ üzerinedür. Ekser pîşrevler ve muvaşşahlar bu nev‘ 11 ikâ‘da617 olurlar dahı zamânuñ ehl-i ‘amelleri buña (48a) Revân usûl dirler ve eger ezmine-i sâbıka ezmine-i 2 lâhıkıla618 müttehid-i bi’n-nev‘ olmasalar aña ikâ‘-ı mufassal 3 dirler. Vaz‘da ve hey’etde ve ‘aded-i 5 nakarâtda bir bölük bir bölügüñ ‘ayn(ı) olur ve her bir bölüge 6 bir devir dirler ve her iki devrüñ arasında bir zamân 7 cük olur. 10 Aña ikâ‘-ı muvassal dirler. ve daòı:Ü / B’de yok iúÀ‘da:B / iúÀ‘ müştemil:Ü ezmine-i lÀóıúıla:B / ezmine-i lÀhiúa ile:Ü ekåer:B / ekåeriya:Ü ve nev‘ içün:B / bununçün:Ü Evvelki nev‘i:B / evvelkisi:Ü ki:B / kim:Ü 56 . Evvelki nev‘i621 oldur ki622 nakarât-ı 9 ezmine-i elif(i) müştemil olalar 612 613 614 615 616 617 618 619 620 621 622 mülÀyemetin:B / Ü’de yok metinde müteùavassıù yazılmış. zamân-ı lâhik ile müttehiz-i bi’n-nev‘ olsalar.

Pes nakre diyüb 5 harf dilemek mecâz olur ki637 dahı onlardan638 bişi mazrûb ve kalan matrûh 6 ola şu hey’etle tenen tenen tenen ten tenenen Ba‘zılar 7 bunuñ ikinci vetedinüñ yirine fâsıla-i sugrâ getürdiler. Üçinci nev‘i631 oldur kim ezmine-i 5 cim(i) müştemil olalar evtâr-ı mecmû‘a telaffuz olındugı vakıt 6 evâyiline zamm olınan nakarât gibi meselâ tenen tenen 7 tenen nakarât(ı) gibi buña hafîf sakîlü’lhezec dirler. Geldük. fevÀsıl-ı aãàarıyyÀt:B / fevÀsıl-ı suàriyyÀt:Ü kim:B / Ü’de yok dimekle ma‘rÿfdur:Ü / B’de yok naúre:B / naúresi:Ü mecÀz olur ki:B / mecÀzdur:Ü daòı onlardan:Ü / B’de yok şu ùarìúla:Ü / B’de yok 57 .626 İkinci nev‘ oldur ki627 nakarât-ı ezmine-i be’yi müştemil olalar. 8 dahı Berefşan usûl diyü ad virdiler.i‘tidâl telaffuz olındugı vakıt her bir624 harfine 11 koşılan nakarât gibi meselâ ten ten ten625 nakarâtı gibi (48b) buña serî‘ü’l-hezec dirler. Bu şol usûl 3 dür kim on altı nakre636 ola ya‘ni on altı harf 4 ola ki on altı nakreden hâsıl olur. 2 Esbâb-ı sıkal 628 telaffuz olındugı vakıt evvelkilerine 629 3 koşılan nakarât gibi meselâ630 ten ten ten nakarât(ı) gibi buña 4 hafîfü’l-hezec dirler. (49a) Lîkin kudemâ katında altı nev‘dür kim 634 buña usûl-i sitte-i 2 ‘arabiyye dimekle mâ‘rûfdur.misâli623 esbâb-ı sıkal. ikâ‘-ı mufassaluñ envâ‘ı kesîrdür. Şu tarîkla639 tenen tenenen tenenen 9 ten tenenen Pes 623 624 625 626 627 628 629 630 631 632 633 634 635 636 637 638 639 müştemil olalar miåÀli:Ü / müştemil ola:B bir:Ü / B’de yok ten ten ten:B / tene tene tene :Ü buña serì‘ü’l-hezec dirler:Ü / B’de yok ki:B / kim:Ü esbÀb-ı åıúÀl:B / esbÀb-ı òıfÀfe:Ü evvelkilerine:B / evvellerine:Ü meåelÀ:Ü / B’de yok Üçinci nev‘i:B / Üçincisi:Ü ezmine-i dalı müştemil olalar:Ü / B’de yok. 635 Evvelkisine sakîl-i evvel dirler. ‘alâ tarîkı 10 ’l. 8 Dördincisi oldur kim ezmine-i dalı müştemil olalar 632 fevâsıl-ı asgarıyyât633 telaffuz 9 olındugı vakıt evâyiline koşılan nakarât gibi 10 meselâ tenenen tenenen tenenen nakarât(ı) gibi buña sakîlü 11 ’l-hezec dirler.

Nitekim tenen ten tenen ten.642 2 İkincisine sakîl-i sâni dirler. Mebde’leri tefâvütle 9 mütefâvit oldılar.650 Bu şol 4 usûldür kim on nakre ola kim 651 dördi mazrûb bâkisi 5 matrûh ola şu tarîkle ten tenen ten tenen. Üçincisi hafîf 8 sakîldür. Pes644 bir devir sakîl-i sâni 7 iki devir muhammes olmış olur. Birisi 640 641 642 643 644 645 646 647 648 649 650 651 652 653 beyn-i naúara ve naúara:B / beyn-i naúaratin ve naúaratin:Ü yirde:B / mevaøı‘da:Ü ya‘ni beyÀn olınmadı terk olındı:B / beyÀnı terk olındı:Ü ya‘ni åaúìl-i evvelini:B / ya‘ni åaúìl ola gibi naúarÀtda berÀber ola:Ü Pes:B / Ü’de yok ol:B / şol:Ü ola:B / Ü’de yok dördincisine æaúìl-i remeldür dirler:B / dördincisi åaúìl-i remeldür:Ü kim:B / ki:Ü úalanı:B / bÀúisi:Ü bişincisine Remel-i hafìf dirler:B / bişincisi òafìf remeldür:Ü kim:B / Ü’de yok ten tenen ten tenen:Ü / B’de yok geldük:B / Ü’de yok 58 . Bu dahı şol usûldür kim on nakre ola 7 ki dördi mazrûb ve kalan(ı) matrûh ola ten tenen ten tenen. Kalanı 4 matrûhdur. 6 Ba‘zılar buña muhammes didiler.647 Bu şol usûldür kim yigirmi dört (50a) nakre ola kim648 tokuzı mazrûb ve kalanı649 matrûh ola 2 şu vaz‘la tenenen tenenen ten ten ten ten ten ten 3 tenenen. 643 Lîkin bunuñ altısı mazrûbdur. Nakarâtdan murâd 10 şol nakarâtdur ki ezmine-i elif(i) müştemil ola ve dahı 11 beyn-i nakara ve nakara 640 ezmineden kangı nev‘ idügi ednâ-ı (49b) teemmülle mâ‘lum oldugı ecilden ekser yirde641 ya‘ni beyân olınmadı. terk olındı. 5 Bunuñ nısfı ki iki veted ve bir sebeb-i hafîfdür. Altıncısı 6 hezecdür. Bişincisine remel-i hafîf dirler. Şu vaz‘la tenen tenen ten tenenen ten tenenen. Bu ol645 usûldür kim on altı nakre ola ki 9 on ikisi mazrûb ola 646 ve dördi matrûh ola 10 şu tarîkle ten tenenen tenenen tenenen ten.652 Pes bu iki 8 nev‘ usûl bi’z-zât müttehid oldılar. Dördincisine 11 sakîl-i remeldür dirler.bu on yidi nakre olur. Ammâ geldük653 10 zamânımuzda müsta‘mel ve meşhûr olanları on sekiz 11 nev‘ usûldür. Bu şol ikâ‘dur kim ancılayın 3 on altı nakre ola ya‘ni sakîl-i evvelini.

8 Bu iki nev‘dür. Ve birisi dahı Çarêarb usûldür. Ve birisi dahı hafîf 5 usûldür. Nitekim hafî degül 11 ve biri dahı Fâhte-i meşhûrdur. Ve birisi dahı seêarbdur. Buña Çaharêarb-ı usûl-i 9 kadîm663 dirler pes nakarât usûli sakîlüñ zı‘fı olur. Bu şol kırk sekiz nakredür ki 2 tokuzı mazrûb ve kalanı matrûh ola şu tarîkle 3 tenenen tenenen ten tenenen ten tenenen ten tenenen ten 4 tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen.664 Anuñçündür kim 10 bir devir Çaharêarb iki devir sakîl çalınur. Bu şol otuz iki nakredür ki yidisi mazrûb 6 ve kalanı matrûh ola bu tertîble 655 tenenen tenenen tenenen ten 7 tenenen ten tenenen tenenen tenenen.Berefşan’dur. Şol657 11 tarîkila tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen (51a) tenenen tenenen.660 4 Bu şol usûldür kim toksan altı nakre ola ki on biri 5 mazrûb ve kalanı661 matrûh ola şu vaz‘la662 tenenen tenenen 6 tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen 7 tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen 8 tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen. Ammâ Seêarb-ı tavîl şol otuz iki 10 nakredür ki üçi mazrûb ve kalan(ı)656 matrûh ola. Bu şol usûldür kim on nakredür 665 (51b) kim666 üçi ve:Ü / B’de yok tertìble:B / ùarìúla:Ü 656 úalan(ı):B / bÀúisi:Ü 657 Şol:B / şu:Ü 658 ve:B / Ü’de yok 659 şu:B / işbu:Ü 660 çarêarb usÿldür:B / çaharêarbdur:Ü 661 úalanı:B / bÀúisi:Ü 662 vaż‘la:B / ùarìkla:Ü 663 çaharêarb-i usÿl-i úadìm:Ü / usÿl-i úadìm:B 664 pes naúarÀt usÿl-i åaúìlüñ zı‘fı olur:B / pes bu naúarÀt saúìl usÿl naúarÀtınuñ zı‘fı olur:Ü 665 naúredür:B / naúre ola:Ü 666 kim:B / Ü’de yok 654 655 59 . Ve Seêarb-ı kasîr oldur ki on altı nakre ola ki 2 üçi mazrûb ve 658 bâkisi matrûh ola şu659 vaz‘la 3 tenenen tenenen tenenen. Birisi Seêarb-ı tavîldür ve birisi dahı 9 Seêarb-ı kasîrdür. Bunuñ zikri geçdi. (50b) Ve654 birisi dahı Sakîl usûldür.

Şu tarîkle ten tenen ten 7 tenni. Zamânımuzuñ ehl-i ‘amelleri 668 3 buña Tarâb-engiz dirler. 11 Bu şol on dört672 nakredür kim üçi mazrûb ve bâkisi673 matrûh (52a) ola şol674 vaz‘la tenenen tenenen tenenen. êarb ururlar şunuñ bu gibi mâ‘nâ ekseriyâ evâyil ten cedvellerde Meselâ tenenen tenenen tenenen.676 Bu şol on dört 8 nakredür ki bişi mazrûb ve kalan(ı) matrûh ola şu tarîkla 9 ten ten tenenen ten tenenen. Ve biri dahı Serendâz usûldür. Lîkin ‘adet-i kavm677 şöyle câri 10 olmışdur kim gâh olur ki678 evvelindeki sebebleri fâsılaya tebdîl 11 iderler dahı birer679 olur. Ve birisi dahı Evsât usûldür. 10 Ve biri dahı ‘Amel usûldür.680 (52b) Ve biri dahı Semâ‘îdür.mazrûb ve bâkisi matrûhdur şu tarîkle 667 ten tenenen 2 tenenen. 5 Gâh olur ki670 bunuñ nakre-i ‘ûlâyla nakre-i râbi‘isini 671 êarb 6 iderler bâkisini tarh iderler. Bu şol yigirmi dört 8 nakredür kim ikisi mazrûb ve bâkisi matrûh ola şu 9 tarîkle tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen. Bu şol on nakredür ki bişi 669 mazrûb 4 ve kalan(ı) matrûh ola şol tarîkle ten tenen ten tenni. Bu şol on nakredür ki üçi 667 668 669 670 671 672 673 674 675 676 677 678 679 680 maùruódur şu ùarìúla:B / maùruó ola şol vaz‘ıla:Ü ehl-i ‘amelleri:B / ehl-i ‘ameli:Ü bişi:B / altısı:Ü ki:Ü / B’de yok naúre-i rÀbi‘isini:B / naúre-i sÀdisini:Ü on dört:Ü / on:B bÀúisi:B / úalanı:Ü şol:B / şu:Ü vaż‘la:B / ùarìúla:Ü serendÀz usÿldür:B / serendÀzdur:Ü lìkin Àdet-i úavm:B / ve lìkin Àdetleri:Ü kim gÀh olur ki:Ü / ki gÀh olur:B birer:B / bir:Ü MeåelÀ şunuñ gibi tenenen tenenen ten tenenen:Ü / B’de yok 60 . Ve biri dahı Revân usûldür. Bu şol yigirmi dört nakredür ki üçi mazrûb 3 kalan(ı) matrûh ola şu vaz‘la675 tenenen tenenen tenenen 4 tenenen tenenen tenenen ve birisi dahı Remel-i tavîldür. Bu şol 5 yigirmi dört nakredür ki dördi mazrûb ve bâkisi matrûh 6 ola şu tarîkla tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen 7 tenenen. Buña Türkî êarb dahı dirler. Ve biri dahı 2 Remel-i kasîrdür.

mazrûb 2 ve kalan(ı) matrûh ola. Bu şol otuz iki 8 nakredür ki dördi mazrûb ve bâkisi matrûh 9 ola şol tarîkle 695 tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen 10 tenenen tenenen tenenen tenenen. 4 Bu şol yigirmi dört nakredür ki bişi mazrûb ve kalanı 5 matrûh ola hâkezâ682 tenenen tenenen ten ten tenenen 6 tenenen.687 Bu şol tokuz nakredür ki 10 üçi mazrûb kalan(ı) matrûh ola şu vaz‘la 688 ten tenen 11 tenenen. 681 hÀkezÀ:B / şu ùarìúla:Ü 61 . Buña nim sakîl dahı dirler ve cerr-i sakîl dahı dirler. Bu şol kırk 3 sekiz nakredür ki on biri mazrûb ve kalanı 4 matrûh ola şu vaz‘la tenenen tenenen tenenen 5 ten tenenen ten tenenen tenenen tenenen ten ten ten 6 ten ten ten ten ten. Ve biri 3 dahı cerrîdür. 7 Bu şol bir bölük nakredür ki684 ezmine-i elifi müştemil 8 olalar. Nitekim yukaru(da) beyân olındı. Ve biri ëarbü’l-fethdür. Pes bu Sakîl usûlle nakarâtda 7 bir oldı anuñçündür kim bu vaz‘-ı sakîl vaz‘ına ve sakîl bu çalınub nitekim hafî degül694 ve biri Rikâb’dur. Az olur 689 bu usûlde (53a) tasnîf dahı baglarlar ol vakıt tasnîfe ehl-i ‘amel 2 savtü’l-‘amel dirler. Misâli şunuñ gibi 685 Tene tene tene tene tene 9 tene gibi. Ve bir dahı Muhaccildür 690 bu şol elli altı nakre 3 dür ki on üçi mazrûb ve kalan(ı) 691 matrûh ola şol vaz‘la692 4 ten tenenen ten tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen ten tenenen 5 ten tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen. Buña serîü’l-hezec dahı 683 dirler. 6 Bu şol seksen sekiz nakredür ki yigirmi ikisi mazrûb 7 ve kalan(ı) matrûh ola hâkezâ 693 tenenen tenenen ten ten ten 8 tenenen ten tenenen tenenen tenenen ten tenenen ten tenenen 9 tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen tenenen ten 10 ten ten ten tenenen tenenen. 2 Cümlesinden birisi Cerr-i hafîfdur. Ve biri dahı ezec’dür.686 Ve biri dahı Revândur. Ekser nakışlar bu usûlde olurlar. Ve dahı bilmek gerekdür kim bu on 11 sekiz nev‘den gayrı zamânımuzda müsta‘mel (53b) usûller ki halk arasında makbûl ola bulınur. Hâkezâ 681 tenen tenen tenenen.

Zirefkend’e707 şedd-i hüzn dirler ve 696 697 698 699 700 701 702 703 704 705 706 707 daòı:Ü / B’de yok ki:B / kim:Ü nefse:Ü / B’de yok PençgÀh ve GerdÀniye:B / GerdÀniye ve PençgÀh:Ü basù-i tam:Ü / basù:B Zenc Àdemlerine:B / zenci òalúına ve sukkan-ı cibÀle:Ü ya‘ni feró-i fi’l-cümle:B / ya‘ni fi’l-cümle ferh:Ü bunlaruñ:B / Ü’de yok Te’sirde:Ü / Te’sir:B eyler:B / ider:Ü nev‘de:B / nev‘ te’sirde:Ü Zirefkend’e:B / Úÿçege:Ü 62 . Ya‘ni ferh-i tamm bagışlar. Pes ekâbir-i vesîkâtdan 3 şöyle mervîdür ki 697 Rast ve ‘Irak ve Isfahân nefse bast-ı 4 mu’tedil ve lezzet-i latîfe verür. Nitekim Sâhib-i 4 Edvâr beyân eyledi.‘İlm-i ikâ‘da dahı696 bu kadarla 11 iktifâ’ olındı ve baki-yi mebâhis-i garîbesi terk olındı. Anuñçündür kim bu üçi ıklîm-i râbi‘üñ 6 ve ıklîm-i sâlisüñ halk(ı) gibi mu’tedilü’l-mizac olan kimselere 7 ziyâde mülâyim gelür. Mâhur ve Nihâvend dahı bunlaruñ gibidür (54b) ve Zirefkend ve Büzürg ve Zengûle ve Rehâvi ve Hüseynî 2 ve Hicâzî. Pes bu kavl şunu iktizâ eyler705 ki 9 makâmâtdan bu altı nev‘ bir nev‘de 706 müttehid olmayalar 10 ve dahı ba‘zılardan şöyle menkûldür kim Rehâvi’ye 11 şedd-i bükâ dirler. Anuñçündür kim bunlar memâlik-i Türk’e ve Habeş’e 11 ve Zenc âdemlerine 701 ziyâde te’sîr iderler. Lîkin ba‘zılar didiler kim ve Geveşt 5 ve Şehnâz ve Hisâr ve Hümâyûn ve Müberkâ‘ ve Bestenigâr 6 bunlaruñ 703 Rehâvi ve Zirefkend gibidür. Nevrûz ve Pençgâh ve Gerdâniye699 ve Zâvilî 8 bunlaruñ te’sîr(i) dahı anlaruñ gibidür ve dahı ‘Uşşâk ve Nevâ 9 ve Bûselîk bunlar nefse kuvvet ve şecâ‘at ve bast-ı tamm700 10 verür. Bilgil ki cümle-i fevâyid-i şerîfeden 2 bir fâyıda budur ki envâ‘-ı te’sîrât-ı elhân biline. bunlar nefse bast-ı za‘if ya‘ni ferh-i 3 fi’l-cümle 702 belki nev‘-i mine’l-hüzn verür. Ya‘ni nefse 698 i‘tidâl üzerine 5 ferh ü lezzet bagışlar. Te’sîrde704 ve mâye 7 ve Selmek ve Nühüft ve ‘Uzzâl ve Evc ve Òuzî-Hicâzî 8 ve Zengûle te’sîr(i) gibidür. (54a) ÒATİME fevâyid-i şerîfe beyânındadur.

) kim717 emr-i Resul der (‘a.m. Ya‘ni şedd-i havf dirler708 ve Isfahân’a 2 şedd-i cûd dirler ve ‘Irak’a şedd-i lezzât dirler ve ‘Uşşâk’a şedd-i 3 êıhk dirler ve Zengûle’ye şedd-i nevm dirler ve Nevâ’ya şedd-i 4 şecâ‘at dirler ve Bûselik’e şedd-i kuvve dirler 5 ve Hüseynî’ye şedd-i sulh dirler ve Hicâz’a şedd-i tevâzû‘ dirler. uyhu vaktinde Zirefkend 5 ve dahı fevâyid-i şerîfeden bir fâyıda dahı oldur kim bu fennüñ 6 sâyir fünûn arasında halka gereklü olması ne cihetledür 7 beyân olına. ikra’u 2 ’l-Kur’ane bi-hûni’l-‘arab” lîkin eyle gerekdür kim tahsîn-i savt 719 tagyîr-i 3 Büzürg’e şedd-i cebìn dirler. 9 Anda muhtâc olurlar.Büzürg’e (55a) şedd-i cebîn dirler.Kur’âne bi-esvâtikum feinne savte’l-hasene yezidü 11 fi’l-Kur’ane hasenen ve Kale a.m. Bilgil kim halk 8 bu fenne tahsîn-i savt-ı fi’l-Kur’an716-ı (k. Ya‘ni şedd-i òavf dirler:B / Büzürge şedd-i òavf dirler:Ü 709 bir fÀyıda daòı oldur kim:Ü / fÀyıda oldur ki:B 710 eyle gerekdür kim:Ü / B’de yok 711 olına:B / olınur:Ü 712 isti‘mÀl olına:B / Ü’de yok 713 ve:Ü / B’de yok 714 anuñla:B / bunuñla:Ü 715 daòı:Ü / B’de yok 716 taósìn-i ãavt-i fi’l-Úur’an:Ü / taósìn-i òulk-i fi’l-Úur’an:B 717 kim:Ü / B’de yok 718 zìrÀ bu ‘ilimden àayrı ‘ilim taósìn-i ãavtı müfìd degüldür.m.718 Kale’n-Nebiyyü sallallahu ‘aleyhi ve sellem: 10 “Zeyyinü’l. 6 Ammâ Rast içün nesne dimezler ve dahı fevâyid-i şerîfeden bir fâyıda dahı 7 oldur kim709 elhânuñ isti‘mâlinüñ te’sîrât-ı tâmmesiçün 8 evkât beyân olına pes şöyle dimişlerdür kim eyle gerekdür kim 710 subh-ı 9 kâzib vaktinde Rehâvi isti‘mâl olına 711 ve subh-ı 10 sâdıkda Hüseynî isti‘mâl olına ve êuhâ-i sugrâda 11 Rast isti‘mâl olına ve êuhâ-i kübrada Bûselik isti‘mâl olına 712 (55b) ve nısf-ı nehârda Zengûle ve vakt-ı zuhûrda ‘Uşşâk 2 ve 713 beyne’s-salâteynde Hicâzî ve vakt-ı ‘asrda ‘Irak 3 ve vakt-ı gurûbda Isfahân ve vakt-ı magrîbde Nevâ. Zîrâ bu ‘ilimden gayrı ‘ilim tahsîn-i savtı müfîd degüldür. Anuñla714 şerefi dahı715 mâ‘lum olına.:Ü / B’de yok 719 taósìn-i ãavt:Ü / B’de yok 708 63 . salât-ı 4 ‘aşâdan soñra Büzürg.m. li-külli şey’in hilyetün (56a) ve hilyetü’l-Kur’âne’s-savte’l-hasene ve Kale a.).

ve hassıl ‘ilmen 3 garîben” ya‘ni dur felan deñizüñ kenârına var.724 harâm olmazlar.m) şâkirdlerindendür. 10 Zîrâ bu takdîrce bundan hâlî degüldür kim elfâz-ı müsta‘meyile 11 mukârin olalar ya olmayalar ‘alâ külli’t-takdîrîn anlara hürmet725 ‘ârız olmaz. Süleymân Peygamber (‘a. (57a) Üç gice bir bir ardınca düşünde gördi kim bir kimesne eydür: 2 “ Ya Fisaguris kum ve izheb ila sahilü’l-bahr. Ammâ lahn-ı hulûk-ı insanîden 6 gayrdan sâdır olsa ya‘ni 728 âletlerden mesmû‘ olsalar 7 mezhebimüzde lehv oldugı cihetden harâm ve memnu‘ dururlar. Bilgil ki731 bu fennüñ vâzı’ı 11 Fisaguris-i Hakîm’dür. bir ‘ilm-i garîb 4 te’lîf eyleyesiz. Sevab umana 720 günâh hâsıl olur. 8 Hulûk-ı insaniyyeden mesmû‘ olsalar madam ki723 elfâz-ı 9 mühmeliye ve mâlâya‘niyye mukârin olmaya. (56b) Ve illa zamânımuzda726 hutabâ ve huffâz ve hïnendelerden sâdır 2 olanlar gerekdi kim şeri‘atde nehy olalardı. Lîkin 3 kaçan elfâz-ı mühmeleye mukârin olalar727 anlara lehiv sâdık 4 olur dahı “ Küllü lehvin harâmun” hadîsi üzere hürmet 5 ve men‘-i şer‘i vârid olur.kelimâtdan ve hurûfdan ve harekâtdan ve sekenâtdan 4 ‘âri ola ve illa vech-i âhirden ifsâd tahsîn(i) 5 ibtâl ider. 8 Bigayri ısrârin sagâyirden olurlar ve dahı fevâyid-i şerîfeden 9 bir fâyıdası dahı oldur 729 kim bu ‘ilmüñ evvelâ te’lîfine ve tedvînine 10 kim bâ‘is olmışdur 730 mâ‘lum olına. 732 Pes üç sabâh ol umana:B / uma gelirken:Ü ve:Ü / B’de yok 722 nagamÀt-ı mülÀyime-i muòtelife ki aña laón-ı cem‘-i mülÀyim:Ü / nagamÀt-ı mülÀyime ki laón-ı vec‘-i mülÀyim:B 723 ki:Ü / B’de yok 724 olmaya:B / olmayalar:Ü 725 óürmet:Ü / B’de yok 726 zamÀnımuzda:B / zamÀnımuzdaki:Ü 727 olalar:B / olsalar:Ü 728 laón-ı òulÿú-ı insanìden àayrdan ãÀdır olsa ya‘ni:B / úaçan òulÿú-ı insaniyeden àayrı:Ü 729 fÀyıdası daòı oldur:B / fÀyıda daòı oldı:Ü 730 olmışdur:B / oldı:Ü 731 ki:B / kim:Ü 732 eyleyesiz:B / eyle:Ü 720 721 64 . Pes sâbit 6 oldı ki bu fenn-i şerîf ve 721 gereklü fenn oldı ve dahı bilmek 7 vâcibdür kim nagamât-ı mülâyime-i muhtelife ki aña lahn-ı cem‘-i mülâyim722 dirler.

Bedeninden:B EflÀtun didi:B / EflÀtun’dan rivayetdür ki:Ü kim ki bir şiirin musiki ile söylenmesini tam şekliyle duyarsa kendini kaybeder. Lîkin bedeninüñ738 sıkleti sebebi ile 9 urûc idemez az olur ki iştiyâkı bir vechile gâlib olur ki 10 bedenden 739 müfârekat ider nitekim Eflâtun didi740: 11 “Men semi‘a’l-gınâ bi-kemâli edâ’ihi mâte taraben”741 ve dahı (58a) bilmek gerekdür ki742 bu fenne mûsikî didükleri niçündür 2 mâ‘lum olına. Dahı musâhabete 6 nufûs-ı aliye ve mücâveret-i ‘alem-i ‘ulvî tezekkür ider. Bunlaruñ 7 êurûb-ı tenasübünde tefekkürât-ı kesîre eyledi ve döndi evine 8 geldi. (57b) Andan soñra hukemâ buña736 ihtira‘at ilhâk itdiler. 2 Ve dahı bilmek gerekdür kim anlaruñ bu fenni te’lîf itmelerinden 3 garazları oldur kim ervâh ü nufûs ‘alem-i kudse me’nûs kılalar. Hakk subhanehû ve te‘âlâ feyzi birle bu ‘ilm 733 kavaidini 9 te’lîf eyledi.bahr kenârına vardı 5 hiç kimesne bulmadı illa gördi ki bir bölük demirciler 6 usûl-i mütenâsibe üzere çekiç ururlardı. 733 734 735 736 737 738 739 740 741 742 743 744 te‘ÀlÀ feyzi birle bu ‘ilm:B / te‘ÀlÀnuñ feyzile bu ilmin:Ü dÀyim:B / dÀyima:Ü işidüren:B / işidürüm:Ü buña:B / Ü’de yok úılalar:B / úılalardı:Ü bedeninüñ:B / bedeninde:Ü iştiyÀúı bir vechile àÀlib olur ki bedenden:Ü / iştiyÀúı àÀlib olur. Andan soñra riyâzetle bir mertebeye irişdi kim 10 dâyim734 dirdi: “İnnî esme‘u nagâmâtin şehiyyeten min harekâti’l11 eflâk” ya‘ni “ben harekât-ı eflâkden mahbûb nagmeler işidüren735” dirdi. Pes bu 4 fenn dahı nagâmât-ı mülezzenüñ 743 keyfiyyet-i te’lîfin744 bildürdiginden 5 ötüri mûsikî didiler. Temmetü’l-kitâb bi‘avnillahi melikü 6 ’l-vahhâb fi evsât-ı şehr-i cemâdi’l-evvel min şehûr. 7 Anuñçündür ki nefs kendü kalıbın harekete getürür 8 ve raks itdürür. Zîrâ “musî” lugat-ı yunanca nagmeler 3 dimek olur ve “ki” dimek mevzûn dimek olur.737 4 Mücerred lehv ü tarâb degül idi zîrâ nefse nagâmât-ı mülâyeme 5 istimâ‘ itmekden bast hâsıl olur. ki:B / kim:Ü müleõõenüñ:B / müliõõenüñ te’lifin:B / te’lifini:Ü 65 . Sene 914.

7 Fi yevmi’l. 745 66 .hâdiye ‘aşera yevmü’l-erba‘ fi vakti beyne’s-salâteyn” 745 8 Òâlikü’l-ekvânu celle bi’l-bûrhânu mucidü’l-insânu 9 şânuhu gufrânu leyletü’l-ramazânu sâret vehbeten 10 li-erbâbi’d-din sûmû bi’l-yakini zümrete’l-müslimîn 11 feinne nasirahû ‘aczün ve hızlânun meniste‘âne bi gayrı’llahi fi talebin 12 feinne nâsırahû ‘aczun ve hızlânun” Allah’ın yardımıyla kitap aylardan cemaziyelevvel ayının ortasında sene 914 de. onbirinci günü Çarşamba öàle ile ikindi namazı arasında tamamlandı.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->