P. 1
Soan Tai Lieu Khoa Hoc Voi Latex

Soan Tai Lieu Khoa Hoc Voi Latex

|Views: 177|Likes:
Published by nqdinh

More info:

Published by: nqdinh on Aug 17, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/19/2011

pdf

text

original

Sections

So¤n t i li»u khoa håc A vîi L TEX

Biên so n: Gary L. Gray Laboratory for Parallel and Computational Mechanics Engineering Science and Mechanics Department The Pennsylvania State University D ch b i: Nguy n Phi Hùng Ngày 24 tháng 08 năm 2004

ii

B n quy n c 2000-2004 thu c v Gary L. Gray, “All rights reserved”.

C¡m ìn!
Ph n l n n i dung c a tài li u này đư c l y t b n hư ng d n s an tài li u khoa A h c v i L TEX b ng ti ng Anh c a Gary L. Gray, đ i h c Pennsylvania State.

iv

Cám ơn!

A Tài li u này đư c d ch v i mong mu n giúp các b n h c và s d ng L TEX t t hơn. N u có sai sót trong vi c đánh máy, hay c n b sung thêm tài li u này các b n hãy liên h v i tôi.

Nguy n Phi Hùng email: phihung_sp@yahoo.com

Líi giîi thi»u
A L TEX là m t h th ng so n th o r t phù h p v i vi c t o ra các tài li u khoa h c và toán h c v i ch t lư ng b n in r t cao. Đ ng th i, nó cũng r t phù h p v i các công vi c so n th o các tài li u khác t thư t cho đ n nh ng cu n sách hoàn A ch nh. L TEX s d ng TEX làm b máy đ nh d ng. A Tài li u này s gi i thi u cho các b n cách s d ng L TEX 2ε đ so n tài li u khoa h c và còn hơn th n a.

Tài li u này đư c chia làm 7 chương: Chương 1 gi i thi u v c u trúc cơ b n c a m t tài li u đư c so n th o b ng A L TEX 2ε . Ngoài ra, chương này cũng gi i thi u v m t s thu t ng và ki n th c cơ b n đ làm cơ s cho vi c đ nh d ng tài li u c a b n.. Chương 2 Gi i thi u sâu hơn v các môi trư ng li t kê, tabbing, list, . . . Chương 3 Hư ng d n cách so n th o các công th c Toán trên hàng và trên m t hàng riêng bi t. Chương 4 Hư ng d n cách so n th o các công th c Toán nhi u hàng. Chương 5 Nói v các gói l nh h tr chén hình nh và b ng vào tài li u. Chương 6 Hư ng d n b n t o l nh m i và môi trư ng m i. Chương 7 T o danh sách tài li u tham kh o v i BIBTEX.

A N u b n có nhu c u v các v n đ liên quan đ n L TEX, hãy tham kh o thêm tài li u trang web c a Comprehensive TEX Archive Network (CTAN). Trang ch đư c đ t t i http://www.ctan.org. B n có th t i v t t c các gói d li u thông qua các chương trình FTP đ a ch ftp://www.ctan.org hay r t nhi u đ a ch liên k t ph khác trên th gi i như ftp://ctan.tug.org (US), ftp://ftp.dante.de (Germany), ftp://ftp.tex.ac.uk (UK). N u b n không các nư c trên thì hãy l a ch n đ a ch nào g n b n nh t. A N u b n mu n s d ng L TEXtrên máy tính cá nhân, hãy xem qua nh ng thông tin đ a ch CTAN:/tex-archive/systems.

Möc löc
Cám ơn! L i gi i thi u
A 1 Gi i thi u v L TEX 1.1 Gi i thi u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A 1.1.1 L TEX là gì ? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A 1.1.2 T i sao ta dùng L TEX ? . . . . . . . . . . . . . . . A 1.1.3 Các ngu n cung c p ph n m m và tài li u v L TEX . A 1.2 B t đ u v i L TEX . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2.1 C u trúc chung c a tài li u . . . . . . . . . . . . . A 1.2.2 Các l nh c a L TEX. . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2.3 Môi trư ng (Environment) . . . . . . . . . . . . . . 1.2.4 Declarations . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2.5 Kí t (character), t (word), đo n văn (paragraph) . . 1.2.6 Câu (Sentence) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2.7 Quotes, Hyphens, & Dashes . . . . . . . . . . . . . 1.2.8 Ki u tài li u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2.9 Các gói thêm vào (Package) . . . . . . . . . . . . . 1.2.10 Biên gi y, ph n đ u và chân trang . . . . . . . . . . 1.3 T ng h p nh ng gì đã bi t . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iii v 1 1 1 1 2 2 2 3 3 3 4 4 4 5 5 5 6 7 7 7 7 7 7 8 8 8 8 9 10

. . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . .

2 Font ch , các môi trư ng li t kê A 2.1 T ng quan v L TEX . . . . . . . . 2.1.1 Ví d v các sách đ p so n b A 2.1.2 Font trong L TEX . . . . . . 2.2 Thay đ i font cho kí t . . . . . . . 2.2.1 Nh n m nh . . . . . . . . . 2.2.2 Đ l n font ch . . . . . . . 2.2.3 H Font, đ s c nét, Đ m nh 2.3 Canh gi a và th t đ u hàng . . . . 2.3.1 Canh gi a . . . . . . . . . . 2.3.2 Trích d n m t đo n văn . . 2.4 Các môi trư ng li t lê . . . . . . .

. . ng . . . . . . . . t. . . . . . . . .

. . . . A L TEX . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . .

M CL C

vii

2.5 2.6

2.4.1 Danh sách ch m đi m 2.4.2 Danh sách đánh s . . 2.4.3 Danh sách mô t . . . 2.4.4 Thay đ i nhãn cho môi 2.4.5 Môi trư ng li t kê t ng 2.4.6 Môi trư ng tabbing . . A H p trong L TEX . . . . . . . A B ng trong L TEX . . . . . .

. . . . . . . . . . . . trư ng quát . . . . . . . . . . . . .

. . . li . . . .

. . . t . . . .

. . . . . . kê. . . . . . . . .

. . . . . . . .

. . . . . . . .

. . . . . . . .

. . . . . . . .

. . . . . . . .

. . . . . . . .

. . . . . . . .

. . . . . . . .

. . . . . . . .

. . . . . . . .

. . . . . . . .

. . . . . . . .

10 10 11 12 12 14 15 16 18 18 18 19 19 20 21 24 25 28 29 30 32 33 34 34 34 36 37 37 38 39 40 40 42 42 43 44 46 47 47 48 48

A 3 So n th o Toán trong L TEX A X . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1 S d ng AMS-L TE 3.2 Các ch đ hi n th công th c . . . . . . . . . . . . . . 3.2.1 Môi trư ng math . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.2 Kho ng tr ng trong ch đ so n công th c Toán. 3.2.3 Các phương trình Toán h c . . . . . . . . . . . 3.2.4 Các c u trúc cơ b n . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.5 Chèn ch vào công th c Toán . . . . . . . . . . 3.2.6 Các d u ngo c . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.7 Hàm s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.8 Các d u nh n trên m t kí hi u . . . . . . . . . 3.2.9 Kho ng tr ng xung quanh các kí hi u . . . . . . 3.2.10 Kí t và kí hi u Toán h c . . . . . . . . . . . . 3.2.11 Phân s t ng quát . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . .

4 Các 4.1 4.2 4.3 4.4

4.5

4.6 4.7

4.8

phương trình nhi u dòng Bi u di n công th c Toán trên nhi u dòng . G p nhóm các công th c . . . . . . . . . . . Ng t dòng các công th c dài . . . . . . . . . Vài nguyên t c cơ b n . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Công th c con . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Ng t dòng và s p theo c t các công th 4.4.3 Đánh s nhóm các công th c . . . . . Canh ngay các c t . . . . . . . . . . . . . . 4.5.1 Môi trư ng align . . . . . . . . . . . 4.5.2 Môi trư ng flalign . . . . . . . . . . . 4.5.3 Môi trư ng alignat . . . . . . . . . . Môi trư ng Toán con . . . . . . . . . . . . . 4.6.1 Môi trư ng con split . . . . . . . . . Đ nh d ng c t . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.1 Các d ng c a môi trư ng matrix . . . 4.7.2 Môi trư ng array . . . . . . . . . . . 4.7.3 Môi trư ng cases . . . . . . . . . . . Ng t trang . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . .

viii

M CL C

5 Hình nh và các đ i tư ng đ c bi t 5.1 Gói graphicx . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1.1 Cơ b n v l nh \includegraphics . . . . . . . . 5.1.2 L nh \includegraphics: tùy ch n scale . . . . . . 5.1.3 L nh \includegraphics: tùy ch n width, height, aspectratio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1.4 L nh \includegraphics: tùy ch n angle . . . . . 5.1.5 L nh \includegraphics: tùy ch n bb . . . . . . . 5.2 Gói lscape . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.3 Các v n đ x y ra khi chèn hình nh . . . . . . . . . . . 5.4 S d ng màu v i gói color . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.4.1 Đ nh nghĩa màu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.4.2 Tên màu có trong tùy ch n dvips . . . . . . . . . . 5.5 Môi trư ng float . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.5.1 Nơi đ t đ i tư ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.5.2 Ví d v môi trư ng table . . . . . . . . . . . . . 5.5.3 Ví d s d ng môi trư ng figure . . . . . . . . . . 6 T i ưu cho ngư i s d ng A 6.1 T i ưu vi c s d ng L TEX . 6.1.1 B đ m (Counters) . 6.1.2 Đ dài . . . . . . . 6.1.3 Đ nh nghĩa l nh m i 6.1.4 Vài chú ý cơ b n . .

. . . . . . . . . . . . . . . và keep. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

50 50 51 51 53 54 54 57 59 61 62 63 64 64 66 67 69 69 69 71 72 73 75 75 75 76 80

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

7 Danh sách tài li u tham kh o 7.1 Tài li u tham kh o & BIBTEX . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.1.1 T o danh sách tài li u tham kh o đơn gi n . . . . . . . . . 7.1.2 T o danh sách tài li u tham kh o v i BIBTEX . . . . . . . Ch m c

Ch÷ìng 1 A Giîi thi»u cì b£n v· L TEX

1.1 Giîi thi»u
1.1.1
A LTEX là gì ? A L TEX đư c phát âm là “Lay-tech” hay “Lah-tech”. Chúng ta đã s n sàng đ s d ng A A A A L TEX 2ε và có th nâng c p lên L TEX3. Chúng ta vi t L TEX có nghĩa là L TEX 2ε . A L TEX là ph n m m x lí văn b n, hơn n a có th d dàng t o ra file .html. Nó r t t t đ t o các văn b n khoa h c mà nh t là Toán h c. TEX, b máy đ nh d ng A c a L TEX, s d ng các font có ch t lư ng r t t t (Computer Modern), đư c t o b i Donald Knuth, m t nhà khoa h c máy tính Stanford, trong khi vi t tác ph m “The Art of Computer Programming”. B i v y, ông ta tr i qua nhi u năm đ l p trình TEX trư c khi hoàn thành cu n sách này.

1.1.2

A T i sao ta dùng LTEX ?

• Nó không gi ng Microsoft Word !!!
A • V i L TEX, b n có th d dàng t o ra các tài li u dài, ph c t p nhưng r t

đ p và chuyên nghi p1 .
A • L TEX h tr r t t t cho vi c so n th o các tài li u Toán h c và khoa h c kĩ

thu t.

• Các phương trình, hình nh, b ng, chương, m c . . . có th đư c gán nhãn,
A đư c L TEX đánh s t đ ng vì th ta có th tham kh o đ n chúng d dàng.

• Chúng ta có th t o ra và tham chi u đ n m t danh sách tài li u tham kh o
r t l n nh s d ng BIBTEX.

• TEX hoàn toàn mi n phí và ta có th dùng n đ nh trên m i h th ng có c u
hình cao hay th p, dòng PC hay Mac.
A các tài li u t o ra b i LTEX là ki u m u đư c s d ng b i các nhà xu t b n n i ti ng nư c ngoài. 1

2

A Gi i thi u v L TEX

• File ngu n c a TEX lưu

d ng kí t ASCII (file .tex) nên r t nh .

A • Sau khi biên d ch file ngu n, L TEX t o ra k t qu có th là file .pdf (Adobe

Portable Document Format), .ps (PostScript), ho c .dvi (Device Independent format).

• Hi n nay trên th gi i có r t nhi u cá nhân và t ch c s d ng TEX.

1.1.3

A Các ngu n cung c p ph n m m và tài li u v LTEX

• Web site c a tài li u này: http://www.esm.psu.edu/courses/LaTeX ( th i
đi m này nó đã đư c thay b ng m t đ a ch m i.)

• C ng đ ng ngư i dùng TEX: comp.text.tex • Comprehensive TEX Archive Network (CTAN): http://www.ctan.org • TEX Users Group (TUG) http://www.tug.org
A • American Mathematical Society (AMS), t o ra AMSL TEX (h r t thông

minh !): http://www.ams.org

• N. J. Higham, Handbook of Writing for the Mathematical Sciences, SIAM,
Philadelphia, PA, 1993.
A • Macintosh TEX/L TEX Web Site: http://www.esm.psu.edu/mac-tex

A 1.2 B­t ¦u vîi LTEX

1.2.1

C u trúc chung c a tài li u

A M i file ngu n c a L TEX có c u trúc cơ b n sau:

\documentclass[options]{class} Ph n đ u tài li u \begin{document} . . . n i dung tài li u . . . \end{document} trong đó class là m t trong các ki u tài li u sau article, report, book hay letter2 và options là m t danh sách các tùy ch n.
2

th c ra trên Internet còn có nhi u ki u tài li u khác, m t s trong chúng có b n quy n.

A 1.2 B t đ u v i L TEX

3

1.2.2

A Các l nh c a LTEX.

A M t l nh c a L TEX có c u trúc cơ b n sau:

\name[parameter]{mandarg} name là tên l nh, parameter là tham s (hay là bi n), s lư ng các tham s có th A có là t 0 đ n 9, mandarg là n i dung c a l nh. Các l nh c a L TEX có hai d ng:
A • Các kí t & $ % ∼ _ { } # ˆ có nghĩa đ c bi t và r t hay dùng trong L TEX.

Kí t \ theo sau b i duy nh t m t kí t nói trên s in ra chính nó trong văn b n.

• Kí t \ theo sau b i m t hay nhi u kí t thông thư ng.
Sau này chúng ta s bi t và dùng nhi u l nh như th này.

1.2.3

Môi trư ng (Environment)
ngoài môi

Ph n văn b n bên trong m t môi trư ng thì khác v i ph n văn b n trư ng đó. M t môi trư ng có d ng: \begin{environment} ph n thân c a môi trư ng \end{environment}

A Đây cũng là m t c u trúc quan tr ng c a L TEX mà ta s dùng r t nhi u. M t ví d là môi trư ng center (canh gi a m t đo n văn b n) gi ng như th này:

Đo n văn b n này n m trong môi trư ng center và nó đư c canh đ u hai biên gi y.

1.2.4

Declarations

Declaration là nh ng l nh mà nó làm thay đ i cách ho t đ ng c a m t tham s hay l nh nào đó mà nó không in ra văn b n gì c . Ví d như l nh \setlength{\topmargin}{-0.9in} đư c dùng trong tài li u đ đi u ch nh l i biên trên (top margin) c a t gi y là

−0.9 inches (vâng, đ dài v n có th âm). Như m t ví d khác, chúng ta dùng
declaration \footnotesize đ t o kích thư c nh hơn kích thư c thông thư ng, gi ng như th này: Đây là footnotesize. M t declaration có tác d ng tr c ti p t khi g i nó và k t thúc khi có m t declaration khác cùng lo i đư c g i l i. N u m t declaration xu t hi n bên trong m t môi trư ng hay c p d u {... } thì tác d ng c a nó ch có trong môi trư ng này hay đ i v i ph n văn b n trong c p d u ngo c gi ng như khi th y ví d trên v i declaration \footnotesize.

4

A Gi i thi u v L TEX

1.2.5

Kí t

(character), t

(word), đo n văn (paragraph)

A L TEX xem xét đ x p m t nhóm các kí t thành m t t thông qua các kho ng tr ng (nhi u kho ng tr ng hay xu ng hàng cũng ch đư c coi là m t kho ng tr ng). A M t hàng tr ng hay nhi u hàng tr ng ch cho L TEX r ng ta mu n k t thúc m t đo n và b t đ u đo n m i. M t kho ng tr ng không b ng t đư c đưa vào v i d u ∼. Chúng ta s th y nhi u ví d lo i này. Nh ng kí t : & $ % ∼ { } # ˆ có nh ng A nghĩa đ c bi t đ i v i L TEX. N u b n mu n xu t ra chúng thì ta ph i đ t trư c A nó kí t \ gi ng như th này: \$ \& \# .... T t c các l nh c a L TEX b t đ u A v i kí t \, kí t % làm cho L TEX b qua t t c các ph n văn b n trên hàng k t sau nó.

1.2.6

Câu (Sentence)

A M t câu k t thúc v i . (ho c có th là ? hay !) và L TEX t đ ng thêm vào m t kho ng tr ng l n hơn khi b t đ u câu m i (g p đôi kho ng tr ng thông thư ng). A Trong s thêm vào đó, s có vài trư ng h p L TEX làm sai khi trư c d u ch m câu là ch in hoa. Sau đây là m t ví d minh h a, n u ta nh p vào: G. L. Gray sent a proposal to NSF. How nice., ta s đư c k t qu là: G. L. Gray sent a proposal to NSF. How nice.

• Chú ý r ng kh năng ng t câu và thêm vào các kho ng tr ng t đ ng c a
A L TEX s b sai khi trư c d u ch m là ch in hoa, đ kh c ph c đi u này ta có th thêm vào l nh \@ trư c d u ch m. Gi ng như th này: G. L. Gray sent a proposal to NSF\@. How nice. Nó s cho ta k t qu là: G. L. Gray sent a proposal to NSF. How nice.

• L nh \frenchspacing s t t ch c năng thêm vào kho ng tr ng khi k t thúc
câu vì đây là đ c trưng c a ti ng Pháp.

1.2.7

Quotes, Hyphens, & Dashes

Chúng ta h u như không bao gi dùng kí t " , b i vì đ m hay đóng ngo c (đơn hay kép) ta thư ng dùng như sau ‘single’ hay “double”. Chúng đư c nh p vào như sau: ‘single’ và ‘‘double’’. Nh ng lo i d u g ch n i (dash) đư c dùng trong so n th o tùy t ng hoàn c nh. A X có th t o ra b n lo i d u g ch n i sau:3 L TE Hyphen (-) s d ng đ n i các t b ng t quãng khi k t thúc hàng, ví d như docu-ment. En dash (–) dùng bi u th dãy có th t , ví d như “t 12–16 Tháng Tám”. d u tr ($-$) dùng trong ch đ so n th o công th c toán gi ng như x − y 2 , chú ý đ dài c a d u tr và các kho ng tr ng l n xung quanh nó. dash ho c emdash (—) Các trư ng h p khác.
3

Nh ng ngư i s d ng Microsoft Word dư ng như ch bi t m t lo i trong chúng.

A 1.2 B t đ u v i L TEX

5

1.2.8

Ki u tài li u

A Đ i v i m i tài li u, L TEX đ u yêu c u ngư i so n xác đ nh c u trúc c a tài li u thông qua các tùy ch n (option) và ch n ki u tài li u (class) mu n so n. Các ch n l a có th dùng là:

font size 10pt, 11pt, 12pt, trong đó m c đ nh là 10pt.
A paper size/orientation Kh gi y m c đ nh ph thu c vào b n L TEX mà b n cài 1 đ t. Kh gi y letterpaper dùng cho U.S. là 8 2 × 11 in. Ki u dáng m c đ nh là portrait, nhưng ta có th thay thành landscape.

one/two column onecolumn là giá tr m c đ nh. Tùy ch n twocolumn t đ ng đ nh d ng l i tài li u thành 2 c t. Vì th , b n có th b t đ u tài li u v i l nh: \documentclass[letterpaper,12pt]{article} Xem Sách [4] đ có các thông tin chi ti t hơn và các tùy ch n khác.

1.2.9

Các gói thêm vào (Package)

M t ph n m i đư c thêm vào đ u tài li u là các gói l nh. Có hàng ngàn gói l nh có s n và mi n phí trên CTAN mà ta có th dùng. A Nh ng gói nào có th dùng ph thu c vào b n L TEX mà b n cài đ t, nhưng ta cũng có th cài b sung thêm sau đó. Sách [4] s cho b n nh ng ý tư ng t t đ cài các gói thêm vào. Nơi b n cài các gói ph thu c vào thư m c g c mà b n cài A A L TEX. Ví d , v i h đi u hành Mac OS X (UNIX), thư m c cài L TEX là /Library/texmf/tex/latex/misc/ và trong Windows v i MikTEX thì m c đ nh là thư m c C:\texmf\tex\
A M i file .sty mà L TEX c n dùng đ u trong thư m c này, có th đư c tìm th y và A s d ng. Đây là thư m c cài L TEX thông d ng, và ta có th cài các gói vào đây. Khi biên d ch, TEX s tìm các file c n dùng trong thư m c này, và thư m c đ t file c n biên d ch.

1.2.10

Biên gi y, ph n đ u và chân trang

B n có th đi u ch nh hình dáng c a trang in khi c n cho phù h p v i m c đích c a mình. M i trang ch a ph n đ u trang (head), chân trang (foot) và ph n thân A (ph n ch a văn b n–body). L TEX dùng các kích thư c m c đ nh nhưng ta có th thay đ i nó. Hãy c n th n, thay đ i các giá tr này có th làm m t đi tính trong sáng và chuyên nghi p c a văn b n. Vì th , như m t ví d , v i kh gi y 8 1 × 11in, có th thi t l p l i biên trái và 2 ph i là 1 in b ng các l nh sau:

6

A Gi i thi u v L TEX

\setlength{\textwidth}{6.5in} \setlength{\oddsidemargin}{0.0in} Như m t ví d khác, đ u tài li u ta có th dùng l nh:

\setlength{\textwidth}{9.75in} \setlength{\textheight}{6.8in} \setlength{\oddsidemargin}{-0.25in} \setlength{\topmargin}{-0.9in} Đ có trang in đ p b n hãy xem trang 555–557 trong Sách [4].

1.3 Têng hñp nhúng g¼ ¢ bi¸t
Đây là m t ph n file ngu n t ng h p các hư ng d n trên đây. \documentclass[12pt,letterpaper]{article} \title{Tài li u đ u tiên c a b n so n b ng \LaTeX} \author{Tên tác gi \thanks{chú thích cho tác gi : nơi làm vi c, email,...} \and Đ ng tác gi \thanks{chú thích như trên}} \date{\today}% in ra ngày trong máy \begin{document} \maketitle % l nh yêu c u t o tiêu đ \begin{abstract} % tóm t t bài báo cáo c a b n \addcontentsline{toc}{section}{Tóm t t} Đây là tóm t t c a b n. \end{abstract} \tableofcontents % t o m c l c \section{Đây là m c th nh t} \label{sec:01} Ph n thân c a M c~\ref{sec:01} đây. \subsection{Đây là m c con c a M c~\ref{sec:01}} \label{ssec:01} Ph n thân c a M c~\ref{ssec:01} đây. ...................... \end{document}

Ch֓ng 2

Font chú, c¡c mæi tr÷íng li»t k¶
A 2.1 Têng quan v· LTEX

2.1.1

Ví d

A v các sách đ p so n b ng LTEX

A Chúng tôi luôn mu n làm cho b n bi t đư c m t tài li u đư c so n v i L TEX ch a nh ng gì và nó đ p như th nào, b n hãy xem

• M t trang trong Journal of the Mechanics and Physics of Solids. • M t trang trong Journal of Applied Mechanics.
A • M t quy n sách c a George Gr atzer: First Steps in LTEX: A Short Course.
A M t ngư i có th tranh cãi r ng có ph i L TEX t o ra các trang in nói trên đ t p trung vào n i dung hơn là cách th c đ nh d ng không ? V i ph n đông nh ng ngư i so n th o, h c g ng so sánh và làm theo nh ng trang văn b n đã đ nh d ng hoàn ch nh hay các quy n sách mà các nhà xu t b n đã s p x p l i các đ m c, tham chi u chéo ...

2.1.2

A Font trong LTEX

A M t b n L TEX cài đ t hoàn ch nh s ch a các font đ y đ các font h “cm...”, có th thêm các font “lazy..., logo...” . N u có cài gói vietnam thì s có thêm các font “vn...”. Chúng trong thư m c: \texmf\font\...

2.2 Thay êi font cho k½ tü
2.2.1 Nh n m nh
Nh ng ngư i đánh máy khi h mu n nh n m nh (emphasisze) đi u gì thì h g ch dư i nó. Trong so n th o, ta không nên dùng bi n pháp g ch dư i đ nh n m nh mà ph i THAY Đ I FONT c a đo n văn b n đó.

8

Font ch , các môi trư ng li t kê

Thông thư ng, ta có th nh n m nh m t đo n văn b ng cách in nghiêng nó trong font th ng đ ng, l nh \emph cho phép nh n m nh m t đo n văn trong m i font.Ta có th nh n m nh m t ph n đo n văn mà đo n đó đã đư c nh n m nh. Hãy xem ví d sau: B n có th nh n m nh văn b n khi mà nó đư c ch nh là in nghiêng, trong font ch d ng sans-serif, hay ki u đánh máy.

2.2.2

Đ l n font ch

Đ l n c a font có th đư c thay đ i b ng các declarations (xem m c 2.4 c a Chương 1) sau đây: \tiny (tiny) \footnotesize (footnotesize) \normalsize (normalsize) \Large (Large) \huge (huge) \scriptsize (scriptsize) \small (small) \large (large) \LARGE (LARGE) \Huge (

Huge)

Các c ch trong các l nh trên ph thu c vào font ch ch n đ u tài li u. Chú ý r ng hai l nh \huge và \Huge có cùng đ l n khi ch n c ch là 12pt hay ki u tài li u là FoilTEX . Thêm n a, đ dài kho ng tr ng và kho ng cách gi a các hàng s thay đ i khi thay đ i c ch .

2.2.3

H Font, đ s c nét, Đ m nh t.

A S d ng các font chu n c a L TEX (Computer Modern fonts), chúng ta có th :

family: cho ta nh ng ki u ch sau: Roman, Typewriter, Sans Serif. shape: cho ta nh ng d ng đ ng, nghiêng: upright, italic, slanted, small caps. series: cho ta đ s c nét c a ch : medium, bold. Chú ý r ng h font san serif thư ng dùng m c đ nh trong trình di n và không có các ki u in nghiêng và ch in nh . Đ thay đ i h font, ki u, đ s c nét ta có th dùng các l nh dư i đây hay chính xác hơn là các declarations (xem trong K&D). family : \textrm{text},\texttt{text},\textsf{text} shape: \textup{text},\textit{text},\textsl{text},\textsc{text} series: \textmd{text},\textbf{text}

2.3 Canh giúa v  thöt ¦u h ng
2.3.1 Canh gi a
A Có nhi u cách đ canh gi a m t đo n, nhưng v i L TEX, chúng ta ch có môi trư ng center đ làm vi c này, gi ng như th này:

2.3 Canh gi a và th t đ u hàng

9

\begin{center} dòng 1\\ dòng 2 dài hơn\\ dòng này dài nh t \end{center} nó s cho ta k t qu sau dòng 1 dòng 2 dài hơn dòng này dài nh t trong đó l nh \\ cho ta m t hàng m i. K&D có nói đ n hai declaration là \centering và \centerline nhưng c hai không t t.

2.3.2

Trích d n m t đo n văn

Ta có th thêm vào m t đo n trích d n nhi u hàng b ng cách s d ng môi trư ng quote ho c quotation. Đây là ví d v môi trư ng quote: “My father was a relentlessly self-improving boulangerie owner from Belgium with low-grade narcolepsy and a penchant for buggery. My mother was a fifteen-year-old French prostitute named Chloe with webbed feet. My father would womanize, he would drink, he would make outrageous claims, like he invented the question mark. Sometimes he would accuse chestnuts of being lazy. A sort of general malaise that only the genius possess and the insane lament. My childhood was typical. Summers in Rangoon, luge lessons. In the spring we’d make meat helmets. If I was insolent, I was placed in a burlap bag and beaten with reeds. Pretty standard, really. At the age of twelve I received my first scribe.” —Dr. Evil, Austin Powers. và đây là môi trư ng quotation: “My father was a relentlessly self-improving boulangerie owner from Belgium with low-grade narcolepsy and a penchant for buggery. My mother was a fifteen-year-old French prostitute named Chloe with webbed feet. My father would womanize, he would drink, he would make outrageous claims, like he invented the question mark. Sometimes he would accuse chestnuts of being lazy. A sort of general malaise that only the genius possess and the insane lament. My childhood was typical. Summers in Rangoon, luge lessons. In the spring we’d make meat helmets. If I was insolent, I was placed in a burlap bag and beaten with reeds. Pretty standard, really. At the age of twelve I received my first scribe.” —Dr. Evil, Austin Powers. B n hãy tìm s khác nhau 1 gi a hai môi trư ng này đi !
1 Môi trư ng quote không có th t đ u hàng (noindent) đ u m i đo n nhưng kho ng tr ng d c gi a hai đo n thì l n hơn thông thư ng; môi trư ng quotation có phân cách đo n t c là l nh \par có tác d ng và có th t đ u hàng.

10

Font ch , các môi trư ng li t kê

2.4 C¡c mæi tr÷íng li»t l¶
2.4.1 Danh sách ch m đi m
đ u dòng, hãy xem Đây là môi trư ng li t kê v i các d u ch m hay kí t đ c bi t ví d sau:

\begin{itemize} \item C p đ l n nh t là ch m đen l n. \begin{itemize} \item Sau đó ta đư c m t g ch đ u hàng (\engidx{dash}). \begin{itemize} \item K đó ta có d u sao (\engidx{asterisk}). \begin{itemize} \item Cu i cùng là d u ch m nh . \end{itemize} \item M t d u sao khác. \end{itemize} \end{itemize} \item Item 2 \end{itemize} nó s cho ta

• C p đ l n nh t là ch m đen l n.
– Sau đó ta đư c m t g ch đ u hàng.

∗ K đó ta có d u sao. · Cu i cùng là d u ch m nh . ∗ M t d u sao khác.
– M t g ch đ u hàng n a.

• Item 2
Có b n lo i môi trư ng li t kê và ta có th dùng xen k hay l ng vào nhau đ n 4 l n.

2.4.2

Danh sách đánh s

Môi trư ng enumerate cho phép t o ra các danh sách đánh s . Sau đây là ví d v môi trư ng này: \begin{enumerate} \item Đánh s b ng s ki u Arabic \begin{enumerate} \item Đánh s b ng ch thư ng. \begin{enumerate}

l n s

d ng th

nh t.

2.4 Các môi trư ng li t lê

11

\item Đánh s b ng s ki u Roman \begin{enumerate} \item Cu i cùng dùng ch in hoa. \end{enumerate} \item Và đây là đánh s ki u Roman. \end{enumerate} \end{enumerate} \item Number 2 \end{enumerate} Nó s cho ta: 1. Đánh s b ng s ki u Arabic

c p đ

th

3.

l n s d ng th nh t.

(a) Đánh s b ng ch thư ng. i. Đánh s b ng s ki u Roman A. Cu i cùng dùng ch in hoa. ii. Và đây là đánh s ki u Roman. 2. Number 2 Chú ý r ng c hai môi trư ng itemize và enumerate đ u có th l ng vào nhau xen k tùy ý đ n 4 l n. c p đ th 3.

2.4.3

Danh sách mô t

Ánh x là m t qui t c tương ng t m t t p h p, g i là t p xác đ nh, vào m t t p h p khác g i là t p giá tr mà m i ph n t t p xác đ nh có duy nh t m t nh t p giá tr . Hàm s là ánh x có t p xác đ nh là t p con c a tâp s th c R.

Tích phân Riemann là gi i h n c a m t dãy các t ng Riemann c a hàm f , t c là gi i h n
b n

f (x) dx = lim
a

|P |→0

f (ξk )(xk − xk−1 )
k=1

trong đó x0 = a < x1 < . . . < xn−1 < xn = b và ξk ch n tùy ý trong (xk−1 , xk ). Các đ nh nghĩa trên so n b i môi trư ng description như sau: \begin{description} \item[Ánh x ] là g i là \emph{t p \emph{t p giá tr nh t m t nh t

m t qui t c tương ng t m t t p h p, xác đ nh}, vào m t t p h p khác g i là } mà m i ph n t t p xác đ nh có duy p giá tr .

12

Font ch , các môi trư ng li t kê

\item[Hàm s ] là ánh x có t p xác đ nh là t p con c a t p s th c R. \item[Tích phân Riemann] là gi i h n c a m t dãy các t ng Riemann c a hàm $f$, t c là gi i h n $$\int_a^bf(x)\,dx= \lim_{|P|\rightarrow0}\sum_{k=1}^nf(\xi_{k})(x_k-x_{k-1}) $$ trong đó $x_0=a<x_1<\ldots<x_{n-1}<x_n=b$ và $\xi_k$ ch n tùy ý trong $(x_{k-1},x_k)$. \end{description} Chúng ta s th o lu n v vi c so n các công th c Toán Chương 3.

2.4.4

Thay đ i nhãn cho môi trư ng li t kê.

Trong môi trư ng li t kê (itemize) các nhãn đ u m i m c (item) có th đư c thay đ i toàn b hay t ng cái m t. Đ làm vi c này ta có th dùng thêm m t tham s l nh \item.

♣ clubs ♥ hearts ♦ diamonds ♠ spades
Nó đư c so n như sau: \begin{itemize} \item[$\clubsuit$] clubs \item[$\heartsuit$] hearts \item[$\diamondsuit$] diamonds \item[$\spadesuit$] spades \end{itemize} Đ thay đ i toàn b các nhãn thành m t nhãn m i, ta có th dùng l nh \labelitemi theo ví d sau \begin{itemize} \renewcommand{\labelitemi} {$\checkmark$} \item item 1 \item item 2 \end{itemize} cho ta k t qu item 1 item 2

2.4.5

Môi trư ng li t kê t ng quát

Đư c t o b i môi trư ng list theo d ng sau:

2.4 Các môi trư ng li t lê

13

\begin{list}{label}{declarations} \item m c 1 \item m c 2 \end{list} trong đó label là nhãn m c đ nh cho nh ng m c nào không có ch r nhãn c th l nh \item. declarations là các l nh đi u khi n đ dài ngang và d c cho môi trư ng list gi ng như các l nh xác đ nh đ dài khác. Sau đây là ví d v môi trư ng list: \begin{list}{}{% % đ r ng biên trái \setlength{\leftmargin}{1.6in} % đ r ng ph n ch a nhãn \setlength{\labelwidth}{1.2in} % kho ng tr ng ngang gi a nhãn và text \setlength{\labelsep}{0.0in} % kho ng tr ng d c gi a hai item \setlength{\parsep}{5pt plus 1pt minus 0pt} % kho ng tr ng d c gi a hai item \setlength{\itemsep}{7pt plus 1pt minus 0pt} % kho ng tr ng d c trư c và sau môi trư ng list \setlength{\topsep}{10pt plus 1pt minus 0pt} } \item[\textsc{\textbf{Education}}\hfill] Ph.D., Engineering Mechanics, 1993\\ \emph{University of Wisconsin--Madison} M.S., Engineering Mechanics, 1988\\ \emph{University of Wisconsin--Madison} S.M., Engineering Science, 1987\\ \emph{Harvard University} B.S. \emph{cum laude}, Mechanical Engineering, 1985\\ \emph{Washington University} \item[\textsc{\textbf{Experience}}\hfill] Some jobs here and some jobs there. \end{list} K t qu là ta đư c đo n sau: Education Ph.D., Engineering Mechanics, 1993 University of Wisconsin–Madison M.S., Engineering Mechanics, 1988

14

Font ch , các môi trư ng li t kê

University of Wisconsin–Madison S.M., Engineering Science, 1987 Harvard University B.S. cum laude, Mechanical Engineering, 1985 Washington University Experience Some jobs here and some jobs there.
tabbing

2.4.6

Môi trư ng

Đây là ví d s d ng môi trư ng tabbing Professors Dr. Gary L. Gray Associate Professor ESM Dept. Dr. Francesco Costanzo Associate Professor ESM Dept. và đây là đo n mã c a nó \begin{tabbing} \hspace{1.7in} \= \hspace{3.4in} \= \kill \textbf{Professors} \> Dr.\ Gary L. Gray \> 409C Earth-Engineering Sciences Bldg. \+ \\ Associate Professor \> phone: 863-1778 \\ ESM Dept. \> email: \texttt{gray@engr.psu.edu} \\[0.1in] Dr.\ Francesco Costanzo \> 409D Earth-Engineering Sciences Bldg.\\ Associate Professor \> phone: 863-2030\\ ESM Dept. \> email: \texttt{costanzo@engr.psu.edu} \end{tabbing} Đây là vài l i gi i thích c a tôi: môi trư ng tabbing làm vi c gi ng như cách canh ngay các c t c a nh ng ngư i dùng máy đánh ch canh ngay các c t v bên trái. tab d ng khi g p l nh \=. không có ng t dòng t đ ng trong môi trư ng này, mu n ng t dòng ph i dùng l nh \\. \> ngăn cách các c t. Vi c d ng tab có th thi t l p trên m t dòng không đư c in ra n u dòng đó k t thúc v i \kill. B n có th xem ví d ph c t p hơn file tabbing_demo.pdf. V môi trư ng này b n có th tham kh o thêm trong Sách [1]. 409C Earth-Engineering Sciences Bldg. phone: 863-1778 email: gray@engr.psu.edu 409D Earth-Engineering Sciences Bldg. phone: 863-2030 email: costanzo@engr.psu.edu

A 2.5 H p trong L TEX

15

A 2.5 Hëp trong LTEX
A M i h p box là m t v t th mà L TEX xem như là m t đơn v , gi ng như m t kí A t . Do đó m i kí t đư c L TEX xem như m t cái h p, nh ng cái h p này có th di chuy n sang m i hư ng xung quanh nó nhưng không th phá v nó.

• M t \framebox là m t h p th c s mà ta có th th y đư c, l nh \framebox{text}
s cho ta k t qu text , l nh \framebox có th thay đ i theo ý thích, hãy xem chi ti t trong K&D.

• M t đo n có th đưa vào m t cái h p l n b ng cách s d ng l nh \parbox
hay là đ t nó trong môi trư ng minipage. Ta s có ví d v nó dư i đây.

• M t rule box cho phép v m t h p đen ch nh t v i chi u dài và r ng xác
đ nh, c u trúc c a nó là \rule[lift]{width}{height}. Sau đây là nh ng ví d v các l nh trên. L nh \framebox thì không c n ph i đưa vào ví d vì nó quá rõ ràng. L nh \rule{\textwidth}{1pt} s cho ta đư ng th ng ngang dài b ng đ dài c a l nh \textwidth và đ dày là 1 pt. và đây là l nh \rule{0.3\textwidth}{1pt}. Các tham s width và height có th thay tùy ý b ng đ dài hay các l nh xác đ nh đ dài như trên. Ví d tinh t hơn v l nh \rule và \baselineskip file rule_command_demo.pdf. Đ i v i l nh \parbox, đây là c u trúc đư c dùng trong r t nhi u ví d : \parbox[pos][height][innerpos]{width}{text} Problem 1 The mechanism shown at the right consists of the disk whose center is pinned at O and two links AB ωO and BC . The disk O has radius R and is rotating with a constant counterclockwise angular velocity ω0 . If the lengths of AB and BC are also equal to R, determine the angular accelerations of link AB , αAB , and link BC , αBC , at the instant shown.

R O A R R C B

Nó đư c t o ra b ng cách dùng đo n sau: \textsf{\textbf{Problem 1}}\\\parbox[t][][t]{3in}{\textsf{ The mechanism shown at the right consists of the disk whose center is pinned at $O$ and two links $AB$ and $BC$. The disk $O$ has radius $R$ and is rotating with a constant counterclockwise angular velocity $\omega_0$. If the lengths of $AB$ and $BC$ are also equal to $R$,

16

Font ch , các môi trư ng li t kê

determine the angular accelerations of link $AB$, $\alpha_{AB}$, and link $BC$, $\alpha_{BC}$, at the instant shown.}}\hfill\parbox[t][][b]{2.1in}{ \includegraphics[scale=.8]{Problem1}} L nh \parbox t o ra m t h p (không có biên nhìn th y như l nh \framebox) có chi u r ng và dài l n lư t cho b i tham s width và height, pos và innerpos là tham s ch v trí c a h p ng v i chi u d c và chi u ngang. A 2.6 B£ng trong LTEX Đây là đo n nh p li u c a m t cái b ng r t đ p. \begin{table}[ht] \begin{center} \begin{tabular}{||l|c|c|c|c||} \hline \hline \multicolumn{2}{||c|}{Onset of Delamination} & \multicolumn{3}{c||}{Laminate Type} \\ \hline Result & Source & $[0]$ & $[(0/90)_{N}]_{S}$ & $[(0_7/90_5)_N]_S$ \\ \hline\hline $\rho$ & Martin’s Analysis & 0.42 & N/A & 0.42 \\ \cline{2-5} & Martin’s Experiment & 0.33--0.49 & N/A & N/A\\ \cline{2-5} & DDSHM & 0.41 & 0.41 & 0.41\\ \hline $\theta^{\circ}$ & Martin’s Analysis & 25 & N/A & 25 \\ \cline{2-5} & DDSHM & 25.4 & 25.4 & 25.4\\ \hline $P$ (N) & Martin’s Experiment & 7.23--14.60 & N/A & 6.50--10.50\\ \cline{2-5} & DDSHM & 9.13--9.74 & 7.99--8.49 & 8.88--9.48\\ \hline \hline \end{tabular} \caption{Đây là m t b ng r t ph c t p và tinh t , đúng không b n ?} \label{table} \end{center} \end{table} Nó t o ra b ng sau:

A 2.6 B ng trong L TEX

17

Onset of Delamination Result Source

Laminate Type

[0]
0.42 0.33–0.49 0.41 25 25.4 7.23–14.60 9.13–9.74

[(0/90)N ]S
N/A N/A 0.41 N/A 25.4 N/A 7.99–8.49

[(07 /905 )N ]S
0.42 N/A 0.41 25 25.4 6.50–10.50 8.88–9.48

ρ

θ◦ P (N)

Martin’s Analysis Martin’s Experiment DDSHM Martin’s Analysis DDSHM Martin’s Experiment DDSHM

B ng 2.1: Đây là m t b ng r t ph c t p và tinh t , đúng không b n ?
A V cách so n th o các b ng trong L TEX, b n có th tham kh o chi ti t trong m c 2.11.5 Sách [3] ho c [2].

Ch÷ìng 3 A So¤n th£o To¡n trong L TEX
A 3.1 Sû döng AMS-LTEX Tôi gi s r ng b n đã cài đ t và có th s d ng các gói l nh sau: amsmath, amssymb, exscale, eucal và m i khi b n so n văn b n Toán h c, tôi khuyên b n nên n p h t b n gói này. Đây là mô t ng n g n v b n gói l nh trên:
A A amsmath Đây là gói l nh đ u tiên c a AMS-L TEX, b sung vào L TEX các l nh và môi trư ng m i đ so n các công th c, h phương trình nhi u hàng, thêm nhi u kí hi u Toán in đ m, d dàng t o ra kí hi u m i và nhi u tính năng khác.

amssymb Thêm vào hơn m t trăm kí hi u Toán h c m i mà chúng không có trong A L TEX thông thư ng.
A exscale Gói này cho phép L TEX dùng các font m r ng khác nhau (font cmex) trong trư ng h p có th . Các font cmex đư c dùng cho các kí hi u toán l n như , , , . . . và exscale còn cho phép nh ng font này có th đư c làm l n lên cho phù h p v i l p tài li u headings và nh ng ki u tài li u dùng font l n khác. A eucal Thay th kĩ thu t t o ra các kí t Toán h c đ p c a L TEX v i các kí t Toán Euler Script. V i tùy ch n mathscr, b n có c hai lo i font b ng cách A dùng \mathcal đ t o ra các kí t Toán đ p c a L TEX, gi ng như ABCD , và s d ng l nh \mathscr đ t o ra các kí t Euler Script, gi ng như ABCD. A AMS-L TEX còn bao g m nhi u gói khác, t đ ng n p vào khi n p b n gói trên, c th là amsmath t đ ng n p thêm vào amsgen, amsbsy, amsopn và amstext còn amssymb t đ ng n p vào amsfonts.

3.2 C¡c ch¸ ë hiºn thà cæng thùc
Thông thư ng, công th c Toán đư c hi n th trên cùng m t hàng, đó là m t ph n c a hàng hi n th i, ho c đư c hi n th trên m t hay nhi u hàng khác song song

3.2 Các ch đ hi n th công th c

19

v i hàng hi n th i. Đ u tiên, chúng ta s th o lu n v công th c hi n th trên cùng hàng hay trên m t hàng riêng bi t sau đó s nói v công th c trên nhi u hàng.

3.2.1

Môi trư ng

math
+∞ −∞ f (Xc (t))

Cùng m t công th c nhưng đây là cùng trên hàng M (θ) = g(Xc (t), t + θ) dt và đây là trên m t hàng riêng bi t
+∞

M (θ) =
−∞

f (Xc (t)) ∧ g(Xc (t), t + θ) dt

Có m t vài chú ý nh

đây:

• Hai công th c trên đư c nh p vào khác nhau tùy vào ta mu n công th c
trên hàng hay m t hàng riêng.

• Công th c trên hàng đư c gi i h n b i c p d u $...$, ta cũng có th dùng
c p d u \(...\) hay môi trư ng math, tôi luôn dùng d u $.

• Công th c hi n th trên m t dòng riêng bi t có th nh p vào b i c p d u
$$...$$ hay là \[...\] hay có th dùng môi trư ng displaymath.

• Thông thư ng, đ i v i công th c Toán, các s và hàm đư c dùng font Roman
A th ng đ ng, và các bi n thì in nghiêng (italics). L TEX t đ ng thêm vào các kho ng tr ng xung quanh các toán t như +, −, = . . .

• Đ i v i công th c trên cùng hàng thì các ch s (trên và dư i) không đư c
đ y ra xa, các kí hi u tích phân, t ng không l n, còn đ i v i công th c trên m t dòng riêng thì ngư c l i. B n hãy xem ví d trên đ th y rõ s khác nhau này. T t c nh ng c p kí t hay môi trư ng nói trên (và còn nh ng môi trư ng khác n a) đ u cho phép ta vào hay thoát kh i ch đ so n th o Toán h c. Hơn n a, ta không c n ph i thêm vào các kho ng tr ng 1 khi đang trong ch đ Toán h c, A và n u b n nh p vào m t hàng tr ng trong nó thì L TEX s báo l i. ! Missing $ inserted. <inserted text> $ l. 67 ?

3.2.2

Kho ng tr ng trong ch đ so n công th c Toán.

A L TEX b qua m i kho ng tr ng trong ch đ so n công th c Toán theo qui lu t sau:
1

Ngo i tr kho ng tr ng dùng đ ngăn cách các l nh v i kí t ngay sau nó

20

A So n th o Toán trong L TEX

• B n ph i gi i h n tên l nh b ng kho ng tr ng, s hay kí hi u mà không là
các kí t : a, b, c, ...

• N u b n t m th i chuy n qua ch đ so n th o thông thư ng trong ch đ
Toán, khi đó kho ng tr ng trong ph n so n theo ch đ thư ng v n có tác d ng. Th t v y, như m t ví d , b n s th y có cùng m t k t qu khi nh p vào $\ddot{x}+\sin x=0$ và $ \ddot{x} + \sin x =0 $, đó là công th c x + sin x = 0. Chú ý r ng ¨ kho ng tr ng theo sau l nh \sin và trư c bi n x là c n thi t vì n u không có nó A thì t c là ta đã nh p vào l nh \sinx, mà l nh này chưa có nên L TEX báo l i ! Undefined control sequence Th t là t t n u b n có th so n file ngu n m t cách rõ ràng đ có th d dàng tìm ki m n u có l i.

3.2.3

Các phương trình Toán h c

Equation đư c hi u là m t phương trình hay m t công th c, nó luôn đư c đánh s và hi n th riêng trên m t hàng, đư c nh p vào thông qua môi trư ng equation. Theo m c đ nh, s th t phương trình hi n th sát biên ph i và l nh \label cho phép b n gán cho nó m t tên g i b t kì, đ sau này có th tham kh o hay đ i chi u đ n nó. Ví d sau đây s giúp b n rõ hơn: \begin{equation} \label{int:Mel} M(\theta) = \int_{-\infty}^{\infty} \mathbf{f}(\mathbf{x}_c(t)) \wedge \mathbf{g}(\mathbf{x}_c(t), t + \theta) \, dt. \end{equation} s cho ta công th c sau

M (θ) =
−∞

f (xc (t)) ∧ g(xc (t), t + θ) dt.

(3.1)

mà nó có th đư c tham kh o tr l i b i l nh \eqref như là tích phân Melnikov A (3.1). Chú ý r ng L TEX chu n dùng l nh \ref, nó yêu c u b n ph i t nh p vào c p d u ngo c đơn: tích phân Melnikov~(\ref{int:Mel}). L nh \eqref r t t t vì nó luôn gi s c a phương trình font Roman th ng đ ng mà không ch u tác đ ng c a các l nh thay đ i font như \emph, \textsl,. . . Các phương trình đư c đánh s liên ti p bên trong tài li u, và cách đánh s ph thu c l p tài li u mà b n ch n. Đ i v i ki u tài li u article, phương trình đư c đánh s d ng 1, 2, 3, ... nhưng ta có th thay đ i nh l nh sau đ t đ u tài li u \numberwithin{equation}{section} s cho ta cách đánh s bên trong section như tích phân (3.1) nói trên. Do đó phương trình th hai trong m c này s đư c đánh s như sau:

y(x) = e−

x a

x p(ξ) dξ a

e−

ξ a

p(ζ) dζ

q(ξ) dξ + b

(3.2)

3.2 Các ch đ hi n th công th c

21

Cu i cùng ta có th dùng môi trư ng equation* đ t o ra các công th c không đánh s theo dãy trên, ví d như công th c tích phân Leibniz sau đây

d dt

b(t)

b(t)

f (x, t) dx =
a(t) a(t)

∂f dt + b (t)f (b(t), t) − a (t)f (a(t), t) ∂t

Th t ra, h u như ta không c n dùng equation* đ t o ra các công th c không đánh s vì đ t o ra nó ta ch c n dùng c p d u $$...$$ s làm cho vi c nh p li u tr nên đơn gi n. M c đích chính c a ngư i so n khi dùng equation* là ta có th dùng l nh \tag{nhãn riêng} đ gán m t nhãn riêng vì tính ch t đ c bi t c a công th c đó, ví d :

x2 y 2 + 2 =1 a2 b

(elip)

Và ta có th tham chi u đ n nó b ng các l nh \label và \ref: Công th c trên là m t elip tâm 0, đi qua các đi m (a, 0) và (0, b). M t l n n a, tôi nh c các b n r ng không th có m t hàng tr ng bên trong môi trư ng equation.

3.2.4

Các c u trúc cơ b n

Bây gi tôi s ch cho b n cách so n các công th c nh các chú ý v tính ch t c a công th c mà b n mu n t o ra. Đ l n c a công th c D a vào môi trư ng so n th o trên dòng hay trên m t dòng riêng mà b n đã nh p A vào, L TEX t đ ng thêm vào các kho ng tr ng có đ dài thích h p t i v trí thích h p. Ví d x + y , x − y , x/y , −x, xy , x × y , x · y và x ÷ y . Trong ch đ so n Toán, phân s luôn đư c nh p vào b i l nh \frac{ }{ } có k t qu gi ng như sau:

·v =

∂vx ∂vy ∂vz + + ∂x ∂y ∂z

(3.3)

Các phương trình hay công th c l n, quan tr ng2 thư ng không đ t trên cùng hàng mà nên đ t riêng bi t trên m t hàng và có đánh s hay không là tùy thu c vào b n có c n nh c l i nó hay không. Th nhưng, có khi b n mu n đ t nó trên cùng hàng ? Thông thư ng, k t qu s không đ p n u b n nh p vào b ng l nh \frac gi ng như th này: · v = ∂vx + ∂x

+ ∂vz , có l các phân s trong công th c này hơi nh ? T t nh t b n nên dùng ∂z d u / đ bi u di n phân s trên cùng hàng: · v = ∂vx /∂x + ∂vy /∂y + ∂vz /∂z .
2

∂vy ∂y

Các công th c này thư ng là k t qu c a m t vài suy lu n mà b n s dùng l i sau

này.

22

A So n th o Toán trong L TEX

Các ch s trên và dư i — S mũ Ch s dư i (subscript) và trên (superscript) l n lư t đư c nh p vào b i d u ‘_’ và “^”. Nh p vào $x^y, e^{x+y}, x_1, x_2, a_i^1, a^1_i$ s cho k t qu là xy , ex+y , x1 , x2 , a1 , a1 . B n có th dùng c p d u ngo c { } đ nhóm các i i bi n c n làm ch s hay s mũ3 . B n hãy nh p vào $x^{y^z}, x^{yz}, x_1, z A x_12, x_{12}$ ta s đư c xy , xyz , x1 , x1 2, x12 . L TEX t đ ng đi u h nh kích thư c nh hơn cho các s mũ và ch s (subscript và superscript) như b n th y trên. Có m t kí t luôn t đ ng n m cao hơn (theo trên g i là superscript) các kí t thư ng, đó là d u ph y (prime) ‘’’. Như m t ví d , trong công th c tích phân Leibniz, ta đã dùng d u ph y b (t)f (b(t), t)−a (t)f (a(t), t) đ ch đ o hàm. Ngoài cách nh p tr c ti p t bàn phím, d u ph y trong ch đ Toán có th đư c nh p vào b i l nh \prime và d u ph y này không ch đ superscript.
A D u ba ch m trong L TEX

Ellipses là s lư c b m t hay nhi u t c a m t câu mà ta v n hi u đư c nghĩa c a nó. Đây là m t c u trúc r t quan tr ng trong Toán h c. Nó đư c s d ng trong các bi u th c liên quan v i s t nhiên, s nguyên, gi ng như đ nh nghĩa hàm logarit c a s ph c:

log z = log r + i(θ0 + k2π),

def

k = 0, ±1, ±2, ±3, . . .

Trên đây, tôi đã dùng l nh \ldots đ t o ra d u ba ch m trên chân c a hàng “. . . ”, còn đây là l nh \cdots, ta dùng l nh này t o ra d u ba ch m gi a hàng trong phương trình vi phân tuy n tính b c n sau

L=

def

dn dn−1 d + p1 (x) n−1 + · · · + pn−1 (x) + pn (x) n dx dx dx

B n hãy so sánh các d u ba ch m hai công th c trên. A Khi dùng AMS-L TEX, tôi khuyên b n không bao gi dùng l nh \ldots hay \cdots, th nhưng \dot (và \ddot) thì h u ích hơn, nó t o ra m t ch m (tương ng hai ch m) trên m t kí ki u gi ng như bi n x này đư c nh p vào b i l nh ˙ A \dot{x}. L nh \dots cũng t o ra d u ba ch m gi ng như l nh \ldots, AMS-L TEX còn cung c p cho chúng ta các l nh h u ích sau đ t o ra các d u ch m:

• \dotsc: l nh này t o ra các d u ch m theo sau d u ph y; • \dotsb: t o ra d u ba ch m theo sau các phép toán nh phân như x · y · · · ; • \dotsm: t o ra d u ba ch m theo sau các phép nhân, ví d x1 x2 x3 · · · ; • \dotsi: d u ba ch m v i tích phân;
A T t c các l nh trong LTEX, tr các declaration, đ u dùng c p d u { } đ gi i h n ph m vi tác d ng c a nó. 3

3.2 Các ch đ hi n th công th c

23

• \dotso: s d ng trong các trư ng h p khác (tôi thú th t r ng tôi không bi t
v nó). Bây gi , ta nh p vào công th c Taylor c a hàm f t i a \begin{equation}\label{ct Taylor} f(x)=f(a)+f’(a)(x-a)+\frac{1}{2!}f’’(a)(x-a)^2+\dotsb, \end{equation} và ta đư c

f (x) = f (a) + f (a)(x − a) +
nó đư c so n như v y là r t t t. Tích phân

1 f (a)(x − a)2 + · · · , 2!

(3.4)

L nh \int s in ra kí hi u tích phân và hai c n c a nó đư c nh p vào như hai A ch s b ng d u ^ và _, cách L TEX in ra các c n tùy vào ta nh p vào ch đ trên cùng hàng (in-line) hay là trên m t hàng riêng (displaymath). Chúng ta đã g p tích phân Melnicov công th c (3.1) nhưng tôi s nh c l i đây đ ti n so sánh

M (θ) =
−∞

f (xc (t)) ∧ g(xc (t), t + θ) dt.

(3.5)

V ch đ hi n th in-line và displaymath b n có th xem l i M c 3.2.1. N u b n mu n các c n th c s trên và dư i kí hi u tích phân thì b n có th thêm l nh \limits ngay sau l nh \int. Nó s in ra công th c sau:

M (θ) =
−∞

f (xc (t)) ∧ g(xc (t), t + θ) dt.

(3.6)

B n hãy so sánh cách x p các c n c a tích phân trong công th c (3.5) và (3.6). Tôi nghĩ r ng (3.6) trông t t hơn (3.5), n u b n mu n t t c các tích phân trong ch đ displaymath đ u có các c n gi ng như công th c (3.6) mà không c n ph i nh p l nh \limits t ng công th c thì có th dùng tùy ch n intlimits trong gói amsmath \usepackage[intlimits]{amsmath} Các d u tích phân hai, ba hay nhi u l p có th đư c nh p vào như sau \iint, \iiint, \iiiint, \idotsint, \oint và l n lư t ta có

···

24

A So n th o Toán trong L TEX

D u căn D u căn b c hai đư c nh p vào b i l nh \sqrt gi ng như \sqrt{x} ta đư c x. Căn b c l n hơn hai đư c nh p vào nh m t tùy ch n c a l nh \sqrt gi ng như √ l nh \sqrt[x]{y}, nó s cho ta x y . D u căn này r t d nhìn th y và r t đ p nhưng cũng có đôi khi có m t vài kí t mà font ch làm ta r t khó nhìn th y, ví d như √ g A x. AMS-L TEX cung c p hai l nh \leftroot và \uproot đ c i thi n m t ít cho s khuy m khuy t trên. B n hãy xem xét các ví d sau đây: \sqrt[g]{x} \sqrt[\uproot{2}{g}]{x} \sqrt[q]{x} \sqrt[\leftroot{-1}{q}]{x}

√ g x √ g x √ q x √ q x

L nh \uproot kéo b c c a căn lên phía trên, ph thu c tham s , tương t l nh \leftroot kéo b c c a căn v bên trái, d u tr trong ví d trên cho hư ng ngư c l i.

3.2.5

Chèn ch vào công th c Toán

A Khi so n th o trong L TEX, nhi u ngư i s làm như sau, ví d sau là đ nh nghĩa t p h p các đi m n đ nh trong dòng ch y (a local stable manifold:)

s Wlot (x) = {x ∈ U | φt (x) → xast → ∞, andφt (x) ∈ U f orallt ≥ 0}

def

(3.7)

M c dù b n đã có đ các kho ng tr ng trư c và sau các t “as, and, for all” nhưng k t qu hoàn toàn không như mong đ i, t t c các kho ng tr ng đó đ u b b qua vì nó n m trong môi trư ng so n công th c Toán, hơn n a, t t c các kí t trong các t “lot, as, and, for all” đ u đư c TEX coi là bi n, đư c in nghiêng và hi u là nhi u bi n nhân v i nhau, chúng làm ta nh m v i các t “ast, fooralt”. Đó là m t ác m ng !. Tôi có m t vài chú ý nh cho b n v đi u này:

• Các ch “loc”, “as”, “and”, “for all” đư c TEX hi u là nhi u bi n nhân v i
nhau;

• Không có đ y đ các kho ng tr ng gi a các bi n và các ch theo ý ta, đi u
này làm ngư i đ c r t d hi u nh m th m chí không hi u;

• Các ch “loc”, “as”, “and”, “for all” đư c đ nh d ng là in nghiêng mà l ra là
th ng đ ng.
A Nhi u tài li u v L TEX ch cho b n dùng l nh \mbox đ gi i quy t các v n đ trên khi c n so n vài ch ch đ thư ng bên trong môi trư ng so n công th c Toán. T t nhiên, nó có th gi i quy t h u h t các v n đ trên. B n hãy nhìn công th c 3.8 dư i đây mà tôi có dùng l nh \mbox:

s Wlot (x) = {x ∈ U | φt (x) → x as t → ∞, and φt (x) ∈ U for all t ≥ 0} (3.8)

def

3.2 Các ch đ hi n th công th c

25

Nó đã tương đ i t t nhưng ch “lot” do n m trong l nh \hbox nên thoát kh i tính năng đi u ch nh kích thư c t đ ng trong môi trư ng Toán v i các ch s trên và dư i và vì th nó hơi l n so v i m t ch s dư i thông thư ng. May m n thay, A AMS-L TEX cung c p cho ta l nh \text làm cho công th c (3.8) tr nên hoàn h o như dư i đây:
s Wlot (x) = {x ∈ U | φt (x) → x as t → ∞, and φt (x) ∈ U for all t ≥ 0} (3.9)
def

Các công th c (3.7), (3.8) và (3.9) đư c t o ra như sau:

%%%%%%%%%%%%%% Công th c (2.7) %%%%%%%%%%%%%%%%%%% \begin{equation}\label{def:stable1} W_{lot}^s(\overline{\mathbf{x}})\stackrel{def}{=} \{x\in U\,|\,\phi_t(x)\rightarrow\overline{\mathbf{x}} as t\rightarrow\infty, and \phi_t(x)\in U for all t\geq0\} \end{equation} %%%%%%%%%%%%% Công th c (2.8) %%%%%%%%%%%%%%%%%%%% \begin{equation}\label{def:stable2} W_{\mbox{lot}}^s(\overline{\mathbf{x}})\stackrel{ \mbox{def}}{=}\{x\in U\,|\,\phi_t(x)\rightarrow \overline{\mathbf{x}}\mbox{ as }t\rightarrow\infty, \mbox{ and }\phi_t(x)\in U\mbox{ for all }t\geq0\} \end{equation} %%%%%%%%%%%%% Công th c (2.9) %%%%%%%%%%%%%%%%%%%% \begin{equation}\label{def:stable3} W_{\text{lot}}^s(\overline{\mathbf{x}})\stackrel{ \text{def}}{=}\{x\in U\,|\,\phi_t(x)\rightarrow \overline{\mathbf{x}}\text{ as }t\rightarrow \infty,\text{ and }\phi_t(x)\in U\text{ for all } t\geq0\} \end{equation} B n cũng có th dùng l nh \textrm{small text} đ đ t m t vài ch bên trong môi trư ng so n công th c Toán nhưng nó có nh ng h n ch gi ng h t như l nh \mbox.

3.2.6

Các d u ngo c
m c này có th là (), {}, [ ], và các ph n sau là nói chung cho c

Các d u ngo c ba lo i đó.

26

A So n th o Toán trong L TEX

Đ l n các d u ngo c N u b n nh p vào các d u ngo c mà không có các l nh đi u khi n đ l n thì chúng s có cùng m t kích thư c như trong công th c (3.10)

ωr = ˙

1 1 1 γ ˙ h2 − Ir ωr )] (3.10) [( − )h1 h3 + (B + ∆)ωr − ∆( Ir − B − ∆ A C + A Ir B+∆

Các d u ngo c này quá nh làm ta khó phân bi t t ng c p tương ng nhau. Kh c ph c v n đ này, ta có th đi u ch nh kích thư c các d u ngo c b ng các l nh \big, \Big, \bigg, \Bigg (m i l nh cho kích thư c l n d n) gi ng như công th c sau

ωr = ˙

1 Ir − B − ∆

1 1 γ ˙ h2 − Ir ωr − h1 h3 + (B + ∆)ωr − ∆ A C +A Ir B+∆

(3.11) Chý ý r ng t ng c p d u ngo c tương ng nhau ph i có cùng đ l n, v i các l nh này công th c so n ra đã tương đ i t t nhưng v n còn m t khuy t đi m, đó là ph n bi n gi a các c p d u ngo c mà đ c bi t là các kho ng tr ng có đ l n không phù h p v i c p d u ngo c l n xung quanh nó. T t c các d u ngo c (có 22 lo i, xem trang 130 Sách [4]) có th ch dùng m t bên (trái hay ph i) c a m t t , m t s h ng, ví d d u “ | ” ch dùng m t l n trong công th c sau
b a

F (x) dx = F (x)
a

b

v i F (x) liên t c trên [a, b]

(3.12)

Đ l n các bi n bên trong c p d u ngo c Như đã nói trên, các l nh thay đ i kích thư c m c 3.2.6 không làm thay đ i kích thư c các bi n bên trong c p d u ngo c, do đó công th c không đư c đ p. A May thay, L TEX có cung c p hai l nh \left và \right s d ng thành t ng c p có tác d ng thay đ i kích thư c c p d u ngo c đó và c ph n bi n bên trong m t cách t đ ng cho phù h p v i ng c nh. Công th c (3.11) đư c so n l i dùng l nh \left và \right như sau:

ωr = ˙

1 Ir − B − ∆

1 1 − A C +A

h1 h 3 +

γ ˙ (B + ∆)ωr − ∆ Ir

h2 − Ir ωr B+∆

(3.13) B n hãy so sánh công th c (3.11) và (3.13) đ th y s khác bi t, chú ý các kho ng tr ng g n các d u ngo c và trư c bi n h1 h3 . Các l nh \left và \right ph i dùng thành t ng c p, do đó v n đ đ t ra là làm sao bi u di n công th c (3.12) vì nó ch dùng m t d u |. Câu tr l i là b n ph i dùng m t “d u ngo c tr ng” đư c t o ra b i l nh \left. hay \right., công th c (3.12) tr thành:
b a

F (x) dx = F (x)
a b

v i F (x) liên t c trên [a, b]

(3.14)

3.2 Các ch đ hi n th công th c

27

ho c
b

F (x) dx = F (x)
a

a b

v i F (x) liên t c trên [a, b]

(3.15)

C hai trong chúng thì đ u gi ng v i công th c (3.12) (theo ý tôi, (3.12) là công th c đư c so n t t nh t). B n có ý tư ng gì cho vi c so n ra công th c (3.14) và (3.15) hay không, hãy suy nghĩ và làm th đi !. Sau đây là m t ví d v các l nh \left và \right., nó giúp b n tr l i câu h i trên. $$D(x)=\left\{\begin{array}{ccl} 1 & \text{n u} & x\text{ h u t }\\ 0 & \text{n u} & x\text{ vô t } \\ \end{array}\right.$$

D(x) =

1 n u xh ut 0 n u x vô t

A Cu i cùng, b n s đư c th y m t s th t r ng L TEX không ph i luôn luôn t đ ng đi u ch nh kích thư c các d u ngo c m t cách chính xác. Đ làm ví d , b n hãy so sánh4 hai d ng c a công th c sau
1 p 1 p

ai
i


i

ai

T t nhiên tôi thích cái th hai hơn. Ví d th hai x y ra v i các nhóm d u ngo c

z1 ((x1 + y1 )(x2 + y2 ) + z2 ) và z1 (x1 + y1 )(x2 + y2 ) + z2
trong đó ta th y bi u th c th hai có các d u ngo c v i kích thư c phù h p hơn. T t nhiên, tr khi b n đ nh nghĩa l i d u ngo c vuông v i m t ý nghĩa nào khác, trong trư ng h p thông thư ng tôi th y bi u th c th hai dư i đây hoàn thi n hơn cái th nh t.

z1 [(x1 + y1 )(x2 + y2 ) + z2 ] và z1 (x1 + y1 )(x2 + y2 ) + z2
Các d u ngo c có quan h v i nhau theo t ng đôi Hãy c n th n và b n ph i s d ng đúng các l nh đ đi u ch nh đ l n c a c p d u ngo c mà gi a chúng có m i quan h nào đó. Hãy xem s khác bi t gi a hai cách đ nh d ng sau: {x ∈ R | x ≤ 2} và {x ∈ R|x ≤ 2} trong đó công th c th hai không có đ các kho ng tr ng trư c và sau d u “ | ”. N u b n mu n có các d u ngo c đ l n, b n có th dùng các d ng c a l nh \big
x

x
0

t2 dt ≤ 5

4 T ng c p trong ba ví d t đây đ n cu i m c này, bi u th c th nh t các d u ngo c ngoài đư c đi u ch nh kích thư c b i c p l nh \left, \right còn bi u th c th hai d u ngo c ngoài đư c đi u ch nh kích thư c b i l nh \big.

28

A So n th o Toán trong L TEX

nhưng ph i chú ý đ n đ dài các kho ng tr ng nh ng v trí c n thi t trong công th c. Các l nh thêm b t m t kho ng tr ng nh trong khi so n th o s đư c nói đ n trong B ng 3.3 – Trang 31.

3.2.7

Hàm s

Các hàm s cơ b n (sin, cos, tan, sup, inf, . . . ) có vai trò r t quan tr ng trong A Toán h c, do đó đ i v i L TEX chúng đư c đ nh d ng khác bi t so v i các bi n. B n có th nh p vào “$sin x$” (không có hai d u nháy kép đâu) và k t qu là sinx, không có s phân bi t gi a hàm và bi n x. Thay vì làm như v y, b n có th dùng l nh \sin, nh p vào \sin x và ta đư c k t qu là sin x. Quan sát ví d trên, tên hàm dùng font Roman th ng đ ng bi n đư c in nghiêng, hơn n a có m t kho ng tr ng nh gi a tên hàm và bi n, t t c nh ng đi u này là đ nh d ng chu n c a A L TEX đ i v i vi c so n th o các hàm trong Toán h c. A H u h t các hàm s sơ c p cơ b n đ u đư c AMS-L TEX h tr và có th nh p vào theo cách trên, t c là \<tên hàm>, ví d \tan, \cos, \log, \ln, \exp, \lim, ... A L TEX phân bi t hai lo i hàm

• Các hàm không có gi i h n hay ch s mà ch tác đ ng tr c ti p vào bi n sau nó ví d như: sin, cos, tan, cotan, ln, log, exp, . . . , ví d cos x, log x, exp x; • Các hàm có gi i h n, ch s hay đi u ki n bên dư i: inf, sup, lim, limsup, liminf, max, min . . . , ví d như lim supx→0 f (x), maxx∈A g(x).
Các hàm s có ch s dư i thì ch s s đư c đ nh d ng ki u subscript (xem M c 3.2.4), ví d như trong ch đ displaymath ta có

sin x =1 x→0 x lim
và trong ch đ in-line, b n s đư c limx→0 sin x = 1 ho c b n có th vi t x limx→0 (sin x/x) = 1. B n hãy so sánh cách đ t ch s (đ i v i công th c trên là “ x → 0”) trong ch đ in-line và ch đ displaymath, nó tuân theo các qui lu t đã nói trong M c 3.2.4 v subscript và superscript. Đ nh nghĩa tên hàm m i
A M c dù AMS-L TEX đã h tr h u h t các hàm ph d ng trong Toán h c, nhưng ta v n luôn có nhu c u đ nh nghĩa hàm m i cho riêng mình. V i gói amsmath ta A có th đ nh nghĩa tên hàm m i v i l nh \DeclareMathOperator. Ví d , L TEX và A AMS-L TEX đ nh nghĩa các hàm hyperbolic: \cosh, \coth, \sinh và \tanh nhưng không có \sech và \csch. B i v y, chúng ta s đ nh nghĩa hai hàm này:

\DeclareMathOperator{\sech}{sech} \DeclareMathOperator{\csch}{csch}

3.2 Các ch đ hi n th công th c

29

Nó cho phép so n công th c sau:

sin ax sech2 bx tanh bx dx =
−∞

πa2 πa csch( ); 2b3 2b

b>0

(3.16)

B n hãy lý gi i t i sao ta không dùng l nh \text{sech} cho vi c so n hàm “sech” ? Các toán t có kích thư c l n

A Có vài toán t Toán h c như , , , . . . đư c L TEX t đ ng đi u ch nh kích thư c cho phù h p ch đ hi n th , đ i v i ch đ in-line chúng thư ng đư c bi u A di n v i kích thư c nh và trong ch đ displaymath thì đư c L TEX s d ng kích thư c l n. A Không có gì ph i nói nhi u v đi u này vì L TEX đã t đ ng đi u ch nh kích thư c chúng m t cách thích h p, ch có m t đi u là làm th nào đ t o ra các ch s nhi u hàng

n

n

n

n

Fi +
i=1 i=1 j=1 j=i

fij =
i=1

mi ai ,

(3.17)

Công th c trên đư c so n v i l nh \substack như sau \begin{equation} \sum_{i=1}^{n} \vec{F}_i + \sum_{i=1}^{n} \sum_{\substack{j=1 \\ j \neq i}}^{n} \vec{f}_{ij} = \sum_{i=1}^{n} m_i \vec{a}_i, \end{equation}

3.2.8

Các d u nh n

trên m t kí hi u

Trong Toán h c, đ bi u di n m t bi n ph thu c vào bi n x theo m t ý nghĩa nào đó, ta có th kí hi u nó là x. Các kí hi u như x, x, a, x và r t nhi u cái khác n a ˜ ˙ ¨ ˆ làm cho các kí hi u Toán h c vô cùng phong phú. Các l nh và k t qu c a nó v các d u nh n này đư c cho trong B ng 3.1. Có hai d ng l n hơn c a l nh \hat và \tilde là \widehat và \widetilde, hai l nh này theo th t t o ra d u nh n có đ l n phù h p v i đ l n c a bi n s bên dư i nó. Ví d

w, ˆ

wi,

wid,

wide,

wider,

widest.

A Thêm n a, AMS-L TEX làm r t t t trong vi c ch ng các d u nh n, t c là ta có ˆ ” nh l nh \hat{\hat{a}}. Hơn n a, các bi n d ng x hay ˙ th t o ra bi n “ a ˆ ˆ1 ¨3 đư c so n r t t t b i l nh $\dot{\hat{x}}’_1$ hay $\ddot{\vec{x}}_3$. Vì x A L TEX s đi u ch nh đ d u nh n n m bên trên và chính gi a kí hi u dư i nó nên

ˆ v i l nh \dot{\hat{x’_1}} ta s đư c kí hi u “ x1 ”, nó không đ p và có th làm sai ý nghĩa n u các d u mũ có m t nghĩa riêng nào đó.

˙

30

A So n th o Toán trong L TEX

B ng 3.1: Các l nh t o d u nh n cho kí hi u. \acute{a} \bar{a} \breve{a} \check{a} \dot{a} \ddot{a} \dddot{a}

a ´ a ¯ a ˘ a ˇ a ˙ a ¨ ... a

\ddddot{a} \grave{a} \hat{a} \widehat{a} \tilde{a} \widetilde{a}

....

a a ` a ˆ a a ˜ a

B ng 3.2: Vai trò c a d u |. L nh Vai trò kí hi u thông thư ng quan h hai ngôi ngo c bên trái ngo c bên ph i

|
\mid \left| \right|

3.2.9

Kho ng tr ng xung quanh các kí hi u

A Thông thư ng, L TEX bi t c n ph i đ t m t kho ng tr ng có đ dài bao nhiêu xung quanh nh ng kí hi u khác nhau, đư c phân lo i như sau:

• Các kí hi u Toán h c thông thư ng như D, α, x, . . . ; • Quan h hai ngôi: =, ∈, ≤, |, ⊥, . . . ; • Phép toán hai ngôi: +, −, ×, ◦, • Các d u ngo c: {, (, [, . . . .
M t khác, các kí hi u +, − và | có th xu t hi n trong nh ng tình hu ng không là A phép toán hai ngôi, ví d +, − có th là d u (sign) gi ng như −x. L n n a, L TEX chèn vào kho ng tr ng r t phù h p nh dùng qui lu t “ + hay − là m t phép toán hai ngôi n u chúng đư c đ ng trư c và theo sau b i m t kí hi u hay m t nhóm tr ng {} ”. B n s th y nhi u ví d khi ta so n các công th c nhi u hàng. A Kí hi u | có b n vai trò đư c nói B ng 3.2. Có nh ng trư ng h p mà L TEX thêm vào các kho ng tr ng không phù h p và chúng ta d dàng nhìn th y nh ng A ch đó, thư ng là kho ng tr ng hơi h p, do đó ta có th yêu c u L TEX thêm vào m t kho ng tr ng nh b ng l nh \,. Ví d , khi so n công th c tích phân m t cách thông thư ng s đư c

, ...;

cos2 xdx = π
0

3.2 Các ch đ hi n th công th c

31

B ng 3.3: Kho ng tr ng trong Toán h c. “mu” là đơn v và 18 mu = 1 em. Kho ng tr ng L nh ng n Thêm vào L nh dài \qquad \quad \thickspace \medspace \thinspace \mspace{1mu} \negthickspace \negmedspace \negthinspace \mspace{-1mu}

2 em 1 em Kho ng tr ng nh Kho ng tr ng nh hơn Kho ng tr ng nh nh t 1 mu

\; \: \,

B t đi Kho ng tr ng nh \; Kho ng tr ng nh hơn \: Kho ng tr ng nh nh t \, 1 mu

Trong công th c trên ta th y không có s phân bi t gi a hàm l y tích phân cos2 x và vi phân dx, do đó ta thêm vào m t kho ng tr ng nh gi a chúng

cos2 x dx = π
0
A A L TEX và AMS-L TEX cung c p m t s lư ng l n các l nh đi u ch nh kho ng tr ng, chúng đư c nói đ n trong B ng 3.3. N u b n so n $|-f(x)|$ s đư c | − f (x)|, A vi c chèn kho ng tr ng không thích h p vì L TEX hi u nh m − là phép toán hai ngôi. Đ đư c hoàn h o, b n ph i so n $\left|-f(x)\right|$ và ta có |−f (x)|. N u b n so n $\sin x/\log n$ đ đư c công th c sin x/ log n ch đ in-line, b n s th y r ng có hơi nhi u kho ng tr ng gi a / và log n. Ta có th s a nó v i m t kho ng tr ng âm thinspace như $\sin x/\!\log n$ và ta đư c sin x/log n. √ N u b n nh p vào $f(1/\sqrt{n})$ s đư c f (1/ n), b n th y r ng kí hi u căn b c hai dính vào d u ngo c. Có th s a đi u này b ng cách nh p $f(1/\sqrt{n}\,)$ √ và s cho ta k t qu đ p hơn f (1/ n ). Cu i cùng, l nh \colon đư c dùng ph bi n trong vi c in ra d u “ : ” c a m t ánh x . N u b n nh p tr c ti p $$f:A\rightarrow B$$ ta đư c

f :A→B
còn n u dùng l nh này $$f\colon A\rightarrow B$$ thì

f: A→B
Hãy chú ý kho ng tr ng trư c d u “ : ” trong hai công th c trên, rõ ràng công th c th hai t t hơn.

32

A So n th o Toán trong L TEX

L nh \mathbf \mathit \mathsf \mathrm \mathtt \mathcal \mathscr \mathfrak \mathbb \alpha\beta

B ng 3.4: Các ch cái trong Toán h c. B ng ch cái K t qu in đ m abcdef gh in nghiêng abcdef gh sans serif abcdef gh Roman abcdef gh ch đánh máy a b c d e f g h vi t hoa ABC DE F G H Euler script ABCDEFGH Euler Fraktur abcdefgh ch hai l p Ch cái Hi l p

Ki u Hoa, Hoa, Hoa, Hoa, Hoa, Hoa Hoa Hoa,

ch thư thư thư thư thư

ng ng ng ng ng

thư ng

ABCDEFGH NZQRCP αβ γ δ εζ ΩΨΓ∆Σ

Hoa Hoa, thư ng

3.2.10

Kí t

và kí hi u Toán h c

A L TEX dùng các font Computer Modern in ngiêng (CM italic) cho các ch cái trong Toán h c và dùng font CM Roman cho s . Thêm n a, b n thư ng mu n dùng các font ch đ m đ bi u di n các kí hi u vectơ, ma tr n, ten-xơ. B n cũng có nhu c u dùng các ch trong các b ng ch cái khác đ bi u di n cho các kí hi u Lagrangians, không gian vectơ, các t p h p đ c bi t hay các đ i tư ng Toán h c khác. T t nhiên, A A L TEX và AMS-L TEX hoàn toàn có th th a mãn nh ng nhu c u trên. B ng 3.4 cho ta các b ng ch cái có th dùng trong Toán h c và chúng trông như th nào.

Kí hi u Toán in đ m Đ t o ra các ch cái in đ m trong công th c Toán ta ch c n dùng l nh \mathbf và d dàng t o ra công th c sau:

M (θ) =
−∞

f (xc (t)) ∧ g(xc (t), t + θ) dt.

(3.18)

Ta không th làm như th đ đư c các kí hi u in đ m, do đó ta ph i dùng l nh \boldsymbol như sau:

α,

Γ,

B,

D,


gi ng như sau nh l nh

B n có th t o m t công th c đư c in đ m toàn b \mathversion{bold}

¨ g θ + sin θ = 0 l

L nh \mathversion đ t trư c và bên ngoài môi trư ng so n công th c Toán và có tác d ng k t đó v sau, khi ta mu n quay tr l i ch đ thư ng c n đ t l i l nh \mathversion{normal}. Vài kí hi u không có d ng in đ m, b n hãy so sánh

3.2 Các ch đ hi n th công th c

33

hai công th c sau, cái th nh t đã dùng l nh \mathversion{bold} và cái th hai ch đ thư ng
n n

i2
i=1 i=1

i2

Quan sát kĩ s th y kí hi u t ng công th c th nh t gi ng như công th c th hai, t c là nó không đư c in đ m hơn. B n có th t o ra kí hi u t ng đ m hơn nh l nh \pmb (vi t t t c a ch poor man’s bold ). L nh \pmb làm ra các kí hi u đ m b ng cách d ch chuy n nó v bên ph i và ch ng lên kí hi u có s n, do đó ta có th làm kí hi u r t đ m nh dùng nhi u l n l nh này nhưng h u qu là nó s phá h y c u trúc c a kí hi u đó.

3.2.11

Phân s t ng quát

L nh \genfrac cung c p m t công c ti n l i đ t o các phân s có các d u ngo c bên ngoài và đi u ch nh các kho ng tr ng. C u trúc c a l nh này \genfrac{ldelim}{rdelim}{thick}{style}{num}{den} trong đó ldelim d u ngo c bên trái c a phân s ; rdelim d u ngo c bên ph i c a phân s ; thick đ dày c a kí hi u phân s ; style the math style of fraction; num t s ; den m u s . Đ dùng l nh này d hơn ta hãy đ nh nghĩa các l nh sau đ u tài li u

\newcommand{\pfrac}[2]{\genfrac{(}{)}{}{}{#1}{#2}} \newcommand{\bfrac}[2]{\genfrac{[}{]}{}{}{#1}{#2}} \newcommand{\vfrac}[2]{\genfrac{|}{|}{}{}{#1}{#2}} và hãy so sánh hai phân s có hai d u ngo c sau, m t so n v i l nh \genfrac và m t so n theo cách thông thư ng

a+b c+d

a+b c+d

Rõ ràng phân s th nh t có các kho ng tr ng đư c s p t t hơn.

Ch֓ng 4

C¡c ph÷ìng tr¼nh nhi·u dáng
4.1 Biºu di¹n cæng thùc To¡n tr¶n nhi·u dáng
Đ c i thi n s sáng s a và d đ c c a m t bài vi t có nhi u công th c, thư ng ngư i ta đ t các công th c hay phương trình lên nhi u dòng. Các tài li u ngày nay thư ng đư c chia thành nhi u ch đ , k t h p v i bi u di n các công th c trên nhi u hàng. M t cách t nhiên, m c đích c a vi c t ch c các công th c thành nhi u hàng là đ ngư i đ c d ti p c n nó. Vì lí do đó, các công th c nhi u hàng đư c s p ngay theo c t, có th m t hay nhi u c t. Gr¨tzer đ ngh t o ra m t môi trư ng a Toán cho phép ngư i s d ng đ nh d ng các công th c trên nhi u hàng d a vào hai tham s sau:

• Đ nh d ng c t, khi đó các công th c đư c canh trái canh ph i hay canh gi a. • Canh l c t, trong đó s s p x p các công th c đư c thi t l p b i tham s
do ngư i dùng ch đ nh.

4.2 Gëp nhâm c¡c cæng thùc
Môi trư ng gather là m t trong nh ng môi trư ng có th hi n th nhóm các công th c mà m i công th c n m trên m t hàng riêng bi t. Nh ng công th c này s xu t hi n trên nh ng hàng song song và đư c canh gi a. Ví d , b n hãy xem các h th c lư ng giác cơ b n sau:

sin2 (x) + cos2 (x) = 1, sin (α + β) = sin (α) cos (β) + sin (β) cos (α) , cos (α + β) = cos (α) cos (β) − sin (α) sin (β) .
Các công th c trên đư c t o ra b i đo n sau: \begin{gather} \sin^{2}\left(x\right)+\cos^{2}\left(x\right)=1,

(4.1) (4.2) (4.3)

4.2 G p nhóm các công th c

35

\label{TrigA1}\\ \sin\left(\alpha+\beta\right)=\sin\left(\alpha\right)\,\cos \left(\beta\right)+\sin\left(\beta\right)\,\cos\left(\alpha \right)\label{TrigB1}\\ \cos\left(\alpha+\beta\right)=\cos\left(\alpha\right)\,\cos \left\beta\right)-\sin\left(\alpha\right)\,\sin\left(\beta \right).\label{TrigC1} \end{gather} Chúng ta quan tâm đ n s khác nhau gi a môi trư ng gather và môi trư ng equation mà các công th c dư i đây dùng:

sin2 (x) + cos2 (x) = 1 sin (α + β) = sin (α) cos (β) + sin (β) cos (α) cos (α + β) = cos (α) cos (β) − sin (α) sin (β)

(4.4) (4.5) (4.6)

Rõ ràng kho ng tr ng d c gi a các công th c (4.4), (4.5) và (4.6) là không đ u, và do đó trong trư ng h p này môi trư ng gather th a mãn t t hơn yêu c u c a ta. Tôi có vài chú ý cho b n v vi c s d ng môi trư ng gather:

• Các công th c riêng bi t đư c xu ng hàng b i l nh \\; • Công th c cu i cùng trong môi trư ng này không bao gi có l nh \\; • M i hàng đư c đánh s t đ ng tr khi có l nh \tag ho c \notag trư c l nh
\\;

• Nhãn c a m i công th c ph i đ t trư c l nh \\; • Không đư c phép có m t hàng tr ng trong môi trư ng này.
N u mu n t t c các công th c bên trong gather đ u không đư c đánh s , chúng ta có th dùng môi trư ng gather* mà các công th c trong môi trư ng này có th đư c đánh s v i l nh \tag. S d ng môi trư ng gather*, công th c trên đư c so n l i như sau:

sin2 (x) + cos2 (x) = 1 sin (α + β) = sin (α) cos (β) + sin (β) cos (α) cos (α + β) = cos (α) cos (β) − sin (α) sin (β)

(TrigID)

V i l nh \label theo sau l nh \tag ta có th tham chi u đ n các công th c có đ t l nh \tag. Ví d tôi có th nh c l i công th c (TrigID) b ng l nh \eqref. Chú ý r ng, môi trư ng gather ch ch a các “one-line formula” không có nghĩa là m i công th c không th bi u th trên nhi u hàng. Đi u này có nghĩa là m i công th c ch đánh s m t l n.

36

Các phương trình nhi u dòng

4.3 Ng­t dáng c¡c cæng thùc d i
Môi trư ng multline là môi trư ng cho phép ng t dòng các công th c quá dài. Chú ý đ u tiên là b n ph i phân bi t đây là môi trư ng multline ch không ph i là multiline (multi-line). Cách s d ng c a môi trư ng này không gi ng như môi trư ng gather. B n hãy xem xét ví d sau:

(x+y+z)2 (x−y)4 (x−z)2 = x8 −2 x7 y−x6 y 2 +4 x5 y 3 −x4 y 4 −2 x3 y 5 +x2 y 6 −2 x6 y z+6 x5 y 2 z−4
(4.7) mà nó đư c nh p vào như sau: \begin{equation} (x + y + z)^2 \, (x - y)^4 \, (x - z)^2 =x^8 - 2\,x^7\,y x^6\,y^2 + 4\,x^5\,y^3 - x^4\,y^4 - 2\,x^3\,y^5 + x^2\,y^6 2\,x^6\,y\,z + 6\,x^5\,y^2\,z - 4\,x^4\,y^3\,z-4\,x^3\,y^4\,z + 6\,x^2\,y^5\,z - 2\,x\,y^6\,z - 2\,x^6\,z^2 + 6\,x^5\,y\,z^2 3\,x^4\,y^2\,z^2 - 8\,x^3\,y^3\,z^2 + 12\,x^2\,y^4\,z^2 6\,x\,y^5\,z^2 + y^6\,z^2 + 2\,x^4\,y\,z^3 - 8\,x^3\,y^2\,z^3 + 12\,x^2\,y^3\,z^3 - 8\,x\,y^4\,z^3 + 2\,y^5\,z^3 + x^4\,z^4 4\,x^3\,y\,z^4 +6\,x^2\,y^2\,z^4 - 4\,x\,y^3\,z^4 + y^4\,z^4. \end{equation} Rõ ràng công th c trên quá dài đ n n i không th trình bày trên m t hàng mà ph i ng t ra thành t ng hàng ng n hơn, gi ng như sau:

(x + y + z)2 (x − y)4 (x − z)2 = x8 − 2 x7 y − x6 y 2 + 4 x5 y 3 − x4 y 4 − 2 x3 y 5 + x2 y 6 − 2 x6 y z + 6 x5 y 2 z − 4 x4 y 3 z − 4 x3 y 4 z + 6 x2 y 5 z − 2 x y 6 z − 2 x6 z 2 + 6 x5 y z 2 − 3 x4 y 2 z 2 − 8 x3 y 3 z 2 + 12 x2 y 4 z 2 − 6 x y 5 z 2 + y 6 z 2 + 2 x4 y z 3 − 8 x3 y 2 z 3 + 12 x2 y 3 z 3 − 8 x y 4 z 3 + 2 y 5 z 3 + x4 z 4 − 4 x3 y z 4 + 6 x2 y 2 z 4 − 4 x y 3 z 4 + y 4 z 4 . (4.8)
\begin{multline}\label{MulLnEx1} (x + y + z)^2 \, (x - y)^4 \, (x - z)^2 =x^8 - 2\,x^7\,y x^6\,y^2 + 4\,x^5\,y^3 - x^4\,y^4\\ - 2\,x^3\,y^5 + x^2\,y^6 -2\,x^6\,y\,z + 6\,x^5\,y^2\,z - 4\,x^4\,y^3\,z\\-4\,x^3\,y^4\,z + 6\,x^2\,y^5\,z - 2\,x\,y^6\,z - 2\,x^6\,z^2 + 6\,x^5\,y\,z^2\\ - 3\,x^4\,y^2\,z^2 - 8\,x^3\,y^3\,z^2 + 12\,x^2\,y^4\,z^2 - 6\,x\,y^5\,z^2 + y^6\,z^2\\ + 2\,x^4\,y\,z^3 - 8\,x^3\,y^2\,z^3 + 12\,x^2\,y^3\,z^3 - 8\,x\,y^4\,z^3\\ + 2\,y^5\,z^3 + x^4\,z^4 - 4\,x^3\,y\,z^4 +6\,x^2\,y^2\,z^4 - 4\,x\,y^3\,z^4 + y^4\,z^4. \end{multline}

4.4 Vài nguyên t c cơ b n

37

Các chú ý v môi trư ng multline:

• Nơi t t nh t đ đ t l nh \label là ngay sau l nh \begin{multline}; • Ng t dòng b ng l nh \\ , dòng cu i không dùng l nh \\ ; • Quan sát công th c (4.8) ta th y hàng đ u tiên đư c canh trái, hàng cu i
cùng đư c canh ph i và các hàng còn l i đư c canh gi a;

• Công th c luôn đư c đánh s t đ ng tr khi có l nh \tag hay \notag và
s th t đư c đ t bên ph i c a hàng cu i cùng (hay bên trái hàng đ u tiên). Ta có th không đánh s nó v i l nh \notag. Môi trư ng multline* t o ra công th c nhi u hàng không đánh s t đ ng nhưng v n có th dùng l nh \tag. B n nh r ng khi dùng môi trư ng này thì c công th c ch đư c đánh s m t l n ho c không có đánh s .

4.4 V i nguy¶n t­c cì b£n
Sau đây là nh ng nguyên t c cơ b n đ so n các công th c Toán nhi u hàng: 1. Xu ng hàng b i l nh \\ và không dùng l nh này khi k t thúc hàng cu i cùng; 2. Không đư c phép có hàng tr ng bên trong các môi trư ng này; 3. N u m t môi trư ng có ch a nhi u hơn m t công th c thì các công th c đư c đánh s song song. Đánh s t đ ng có th lo i b b i l nh \notag hay \tag. 4. L nh \label hay \tag luôn đ t trư c l nh \\; 5. M i môi trư ng so n công th c trên nhi u hàng đ u có tương ng m t môi trư ng d ng “ * ” mà v i nó các công th c không đư c đánh s t đ ng m c dù l nh \tag v n có hi u l c.

4.4.1

Công th c con

V i m t công th c dài đư c ng t thành nhi u hàng b i môi trư ng multline, ta g i m i hàng nh là m t công th c con (subformula) và chúng cũng có th đư c tham chi u đ n như là m t công th c. Trong các môi trư ng khác thì đ nh nghĩa c a công th c con có thay đ i đôi chút. Ví d , trong các môi trư ng canh l , môi trư ng mà trong nó các hàng khác nhau c a công th c đư c t ch c ngay ng n trong nh ng c t, công th c con là

• B t c ph n nào c a công th c mà nó n m gi a v trí b t đ u và kí t & đ u
tiên; ho c

• N m gi a hai kí t &; ho c • M t kí t & và m t l nh \\; ho c

38

Các phương trình nhi u dòng

• Kí t & cu i cùng và k t thúc công th c.
Trong môi trư ng canh l , kí t & đư c dùng đ ngăn cách các c t, b n c n nh nh ng nguyên t c sau khi dùng các môi trư ng lo i này đ t o ra các công th c con:
A 1. M i công th c con đ u ph i là m t công th c hoàn ch nh mà L TEX x lí đ c l p;

2. N u m t công th c con k t thúc v i m t trong các phép toán hai ngôi như + hay −, chúng ta ph i nh p vào +{} hay -{}, theo th t ta thu đư c kho ng tr ng thích h p gi a công th c con và kí hi u đó; 3. N u m t công th c con b t đ u v i m t trong các phép toán hai ngôi như + hay −, chúng ta ph i nh p vào {}+ hay {}-, theo th t ta thu đư c kho ng tr ng thích h p gi a kí hi u đó và công th c con.

4.4.2

Ng t dòng và s p theo c t các công th c

Dư ng như đây là m t v n đ đ i v i s thích và phong cách riêng c a m i cá nhân, th c t , ph i có m t s ch p nh n các nguyên t c in n đang đư c s d ng đ quy t đ nh ng t dòng các công th c dài khi nào và t i đâu, cũng như s p x p theo c t các ph n c a m t công th c nhi u hàng như th nào. George Gr¨tzer, tác a A gi chính c a sách “Math into L TEX”, cùng v i Ellen Swanson, Arlene A. O’Sean, và Antoinette Tingley Schleyer (American Mathematical Society, Providence, RI, 1999) quy t đ nh xu t b n sách hư ng d n v i t a đ “Mathematics into Type”, như là m t s gi i thi u làm cách nào đ đ nh d ng các công th c có nhi u hàng. Ph n nhi u trong sách ch u nh hư ng b i phong cách riêng c a h , đây là m t vài nguyên t c cơ b n mà h nói đ n trong sách: 1. Công th c ph i đư c ng t dòng trư c phép toán hai ngôi như + hay −. 2. N u d u ng t x y ra trư c d u +, − thì {}+ hay {}-. dòng k ti p ta ph i b t đ u v i

3. N u ng t dòng x y ra bên trong c p d u ngo c đơn, ngo c vuông, . . . thì dòng k ti p ph i th t vào phù h p, đó là, nó ph i b t đ u bên ph i c a d u m ngo c. 4. Vi c t ch c các công th c trong các c t gi ng như cách các c t đư c s p v trí các quan h hay phép toán hai ngôi. 5. N u các c t đư c s p t i ch có các phép toán hay quan h hai ngôi, kí t & ph i đư c đ t tr c ti p bên trái phép toán hai ngôi đó. 6. N u s s p hàng đư c làm b i d u + ho c - như là m t phép toán hai ngôi thì nó ph i đư c nh p vào như sau: &{}+ ho c &{}-.

4.4 Vài nguyên t c cơ b n

39

4.4.3

Đánh s nhóm các công th c

M c dù vi c đánh s các công th c có nhi u hàng đư c làm t đ ng b i môi trư ng mà b n dùng, nhưng thông thư ng, chúng ta có th thay đ i phong cách đánh s theo ý riêng. Ví d , quan sát cách đánh s các phương trình trong môi trư ng gather sau:

sin2 (x) + cos2 (x) = 1, sin (α + β) = sin (α) cos (β) + sin (β) cos (α) , cos (α + β) = cos (α) cos (β) − sin (α) sin (β) .

(4.9) (4.9a) (4.9b)

Cách đánh s phương trình th hai và th ba thu đư c nh s d ng hai l nh \tag{\ref{TrigA3}a} và \tag{\ref{TrigA3}b}. Chú ý r ng ta có th tham chi u đ n c ba phương trình trên b ng các l nh \label và \ref (hay \eqref), gi ng như “ hai phương trình (4.9a) và (4.9b) đư c đánh s bên trong phương trình (4.9).” M t cách khác đ thay đ i cách đánh s các phương trình trên là dùng môi trư ng subequations như sau

sin2 (x) + cos2 (x) = 1 sin (α + β) = sin (α) cos (β) + sin (β) cos (α) cos (α + β) = cos (α) cos (β) − sin (α) sin (β)
\begin{subequations} \label{SubEqEx1} \begin{gather} \sin^{2} \left( x \right) + \cos^{2} \left( x \right) = 1 \label{SubTrigA1} \\ \sin \left(\alpha+\beta\right) = \sin \left( \alpha \right)\, \cos\left( \beta \right) + \sin \left( \beta \right) \, \cos \left( \alpha \right) \label{SubTrigB1} \\ \cos \left(\alpha+\beta\right) = \cos \left( \alpha \right)\, \cos\left( \beta \right) - \sin \left( \alpha \right) \, \sin \left( \beta \right) \label{SubTrigC1} \end{gather} \end{subequations}

(4.10a) (4.10b) (4.10c)

Ưu th c a môi trư ng subequations là ta có th đánh s cho c nhóm công th c và cho t ng công th c nh trong nhóm, do đó ta có th tham chi u đ n t ng công th c ho c c nhóm: Các công th c (4.10a), (4.10b) và (4.10c) là m t ph n c a công th c (4.10). và nó đư c so n như sau: Các công th c~\eqref{SubTrigA1}, \eqref{SubTrigB1} và \eqref{SubTrigC1} là m t ph n c a công th c~\eqref{SubEqEx1}.

40

Các phương trình nhi u dòng

4.5 Canh ngay c¡c cët
Trong m c này ta s xét các môi trư ng mà nó cho phép s p các phương trình thành nhi u c t.

4.5.1

Môi trư ng

align

Môi trư ng align đư c dùng đ s p các phương trình thành nhi u c t. S c t b h n ch b i đ r ng c a trang gi y, và kho ng tr ng gi a các c t đư c đi u ch nh m t cách t đ ng. Ví d v môi trư ng align:

f (x, y) = x + y,

g(y, z) = y + sin(z),

φ(x, y) = (x + y)3 , ψ(y, z) =

z, (4.11) √ log x + z y + sin(z), ζ(x, z) = , (4.12) 1 + |z|

h(x, z) = log x +

trong đó đo n l nh nh p vào là

\begin{align} f(x,y) & = x + y, & g(y,z) &= y+\sin(z), & h(x,z) &= \log x + \sqrt{z}, \label{AlignExA1}\\ \phi(x,y) &= (x + y)^{3}, & \psi(y,z) &= \sqrt{y+\sin(z)}, & \zeta(x,z) &= \frac{\log x + \sqrt{z}}{1+|z|},\label{AlignExA2} \end{align} D a vào cú pháp c a môi trư ng align, ta th y kí t & đư c dùng v i tác d ng ngăn cách các c t v i nhau. Bây gi ta s xem xét nh ng ví d khác. Gi s ta mu n canh ngay công th c sau

  y(t) + y (t) +  ˙ ¨  y (t) ¨ 1 + | sin(t) + y(t)|
t

 +
−∞

y 2 (t) sin(t) 1 + log
1 √ 1+ t

 dt = 0 

và công th c


t

 y 2 (t) sin(t) 1 + log
1 ζ(t) −∞

 ψ (y(t), y(t), y (t)) + ˙ ¨ 

 dt 

4.5 Canh ngay các c t

41

Ta có th dùng môi trư ng align đ canh ngay hai công th c trên theo d u ngo c đơn như sau:

  y(t) + y (t)+  ˙ ¨  y (t) ¨ 1 + | sin(t) + y(t)|
t

 +
−∞

y 2 (t) sin(t) 1 + log
1 √ 1+ t

 dt = 0 
(4.13)


t

 y 2 (t) sin(t) 1 + log
1 ζ(t) −∞

 ψ (y(t), y(t), y (t)) + ˙ ¨ 

 dt . 

(4.14)

\begin{align} \dot{y}(t) + \ddot{y}(t) + & \left( \frac{\ddot{y}(t) }{1 + |\sin(t) + \sqrt{y(t)}|} + \int_{-\infty}^{t} \frac{y^{2}(t)\sin(t)}{\sqrt{1+\log\left(\frac{1}{1+ \sqrt{t}}\right)}} \, dt \right)=0\label{AlignExB1}\\ & \left( \psi\left(y(t),\dot{y}(t), \ddot{y}(t)\right) + \int_{-\infty}^{t} \frac{y^{2}(t)\sin(t)} {\sqrt{1+\log \left( \frac{1}{\zeta(t)} \right) }} \, dt \right).\label{AlignExB2} \end{align} ho c cũng có th dùng l nh \phantom1 theo cách sau:

\begin{align} & \dot{y}(t) + \ddot{y}(t) + \left( \frac{\ddot{y}(t) }{1 + |\sin(t) + \sqrt{y(t)}|} + \int_{-\infty}^{t}\frac{y^{2}(t)\sin(t)} {\sqrt{1+\log\left(\frac{1}{1+\sqrt{t}}\right)}} \, dt \right) = 0 \\ & \phantom{\dot{y}(t) + \ddot{y}(t) +{}} \left( \psi\left(y(t),\dot{y}(t), \ddot{y}(t)\right) + \int_{-\infty}^{t}\frac{y^{2}(t)\sin(t)} {\sqrt{1+\log \left( \frac{1}{\zeta(t)} \right) }} \, dt \right). \end{align}
L nh \phantom xu t ra m t kho ng tr ng trong công th c b ng v i đ dài c a tham s c a l nh này, ví d l nh $\phantom{aaaaa} cho ta kho ng tr ng dài b ng đ dài c a năm ch “a” gi ng như sau . L nh này đư c dùng ph bi n đ canh ngay nhi u công th c theo c t t i m t v trí nào đó.
1

42

Các phương trình nhi u dòng

Ví d này th c hi n vi c canh ngay hai công th c trên theo d u tích phân bên trong c p d u ngo c đơn:

  y(t) + y (t) +  ˙ ¨  y (t) ¨ 1 + | sin(t) + y(t)| +

t

 y 2 (t) sin(t) 1 + log
1 √ 1+ t

−∞

 dt = 0 
(4.15)

  ψ (y(t), y(t), y (t)) + ˙ ¨ 

t

 y 2 (t) sin(t) 1 + log
1 ζ(t)

−∞

 dt . 

(4.16)

4.5.2

Môi trư ng

flalign

Môi trư ng flalign là m t d ng c a môi trư ng align trong đó c t th nh t đư c đ y v bên trái và c t cu i cùng đ y v bên ph i n u có th . Đây là ví d trên nhưng s d ng môi trư ng này:

f (x, y) = x + y, φ(x, y) = (x + y)3 ,

g(y, z) = y + sin(z), ψ(y, z) =
alignat

h(x, z) = log x +

y + sin(z),

z, (4.17) √ log x + z ζ(x, z) = , (4.18) 1 + |z|

4.5.3

Môi trư ng

M t bi n th khác r t linh đ ng c a môi trư ng align là môi trư ng alignat. C u trúc và cách s d ng c a nó g n gi ng v i môi trư ng align nhưng ph i có chú ý là môi trư ng alignat yêu c u ngư i dùng xác đ nh s c t c a môi trư ng này. So sánh công th c này

f (x, y) = x + y,g(x, y) = log x + φ(x, y) = (x + y) + log x,ψ(x, y) =
v i công th c sau
3

y, √ x,

(4.19) (4.20)

y + sin(x) + log y + √

f (x, y) = x + y, φ(x, y) = (x + y) + log x,
3

g(x, y) = log x + ψ(x, y) =

y, √ x,

(4.21) (4.22)

y + sin(x) + log y +

M t ng d ng r t h u ích c a môi trư ng alignat là thêm vào chú ý sau công th c

f (x, y) = x + y, φ(x, y) = (x + y) + log x
3

(Đây là m t công th c) (và đây là m t công th c khác)

(4.23) (4.24)

L nh \intertext cho phép ta thêm m t đo n văn b n vào môi trư ng Toán mà nó không b s p x p như m t c t, b n có th xem ví d sau:

f (x, y) = sin x cos y + cos x + sin y,

(4.25)

4.6 Môi trư ng Toán con

43

ho c, b ng v i,

= sin (x + y) ,
và nó đư c nh p vào: \begin{align} f(x,y) &= \sin x \cos y + \cos x + \sin y, \\ \intertext{ho c, b ng v i,} &= \sin\left( x + y \right), \end{align}

(4.26)

4.6 Mæi tr÷íng To¡n con
Môi trư ng toán con là m t môi trư ng Toán mà nó ch có th đư c dùng bên trong m t môi trư ng Toán khác. Các công th c đư c t o ra b i môi trư ng Toán con đư c xem như m t v t mà ta có th tư ng tư ng như là m t “kí hi u Toán l n” hay đơn gi n là m t “cái h p”. Các môi trư ng align, alignat, và gather có các môi trư ng Toán con tương ng là aligned, alignedat, và gathered. Xem xét các công th c sau:

f (x, y) = x + y,

g(y, z) = y + sin(z),

φ(x, y) = (x + y)3 , ψ(y, z) =

z, √ log x + z (4.27) y + sin(z), ζ(x, z) = , 1 + |z|

h(x, z) = log x +

Công th c (4.27) đư c t o ra nh đ t môi trư ng aligned bên trong môi trư ng equation. Đi m khác nhau cơ b n gi a s bi n di n trên và nh ng công th c này so n b ng môi trư ng align ( trang 42) là công th c trên đư c xem như m t phương trình duy nh t, có đ c trưng là ch đánh s m t l n. Bây gi b n hãy xem xét ví d sau:

f (x, y) = x + y φ(x, y) = (x + y)3

sin2 (x) + cos2 (x) = 1 sin (α + β) = sin (α) cos (β) + sin (β) cos (α) (4.28) cos (α + β) = cos (α) cos (β) − sin (α) sin (β)

Công th c (4.28) đư c nh p vào như sau: \begin{equation}\label{Sub02} \begin{aligned} f(x,y) & = x+y \\ \phi(x,y) & =(x+y)^{3} \end{aligned} \qquad \begin{gathered} \sin^{2}\left(x\right)+\cos^{2}\left(x\right)=1\\ \sin\left(\alpha+\beta\right)=\sin\left(\alpha\right)\,\cos \left(\beta\right)+\sin\left(\beta\right)\,\cos

44

Các phương trình nhi u dòng

\left(\alpha\right)\\ \cos\left(\alpha+\beta\right)=\cos\left(\alpha\right)\,\cos \left(\beta\right)-\sin\left(\alpha\right)\,\sin \left(\beta\right) \end{gathered} \end{equation} B n hãy chú ý cách đ t môi trư ng gathered và aligned bên trong môi trư ng equation, và c hai môi trư ng này đư c canh gi a theo chi u d c như th nào. V trí c a các môi trư ng con bên trong theo chi u d c đư c đi u khi n b i tham s vertical alignment mà nó có th nh n các giá tr sau: c–canh gi a, t–canh đ u v phía trên, b–canh đ u v phía dư i. Ví d , chúng ta có th đ nh d ng l i công th c (4.28) đ u v phía trên như sau:

f (x, y) = x + y φ(x, y) = (x + y)
3

sin2 (x) + cos2 (x) = 1 sin (α + β) = sin (α) cos (β) + sin (β) cos (α) cos (α + β) = cos (α) cos (β) − sin (α) sin (β)

(4.29)

hay đ u v phía dư i:

sin2 (x) + cos2 (x) = 1 f (x, y) = x + y φ(x, y) = (x + y)
3

sin (α + β) = sin (α) cos (β) + sin (β) cos (α) cos (α + β) = cos (α) cos (β) − sin (α) sin (β) (4.30)

hay theo m t cách đ c bi t:

f (x, y) = x + y φ(x, y) = (x + y)3 sin2 (x) + cos2 (x) = 1 sin (α + β) = sin (α) cos (β) + sin (β) cos (α) cos (α + β) = cos (α) cos (β) − sin (α) sin (β)
M t hi u ng thư ng dùng trong trình di n c a môi trư ng aligned là bi u th k t qu c a các phép tính đơn gi n, ví d : (4.31)

sin (2α) = sin (α + α) = sin α cos α + cos α sin α = 2 sin α cos α
(4.32)

4.6.1

Môi trư ng con

split

Môi trư ng split đư c dùng đ ng t m t công th c đư c canh ngay theo m t ph n nào đó. Môi trư ng này cung c p hai thu c tính quan tr ng làm cho nó tr nên h u ích, đ c bi t khi dùng bên trong môi trư ng align.

• Môi trư ng Toán ch a nó ch xem c công th c t o ra b i môi trư ng split
như là m t công th c duy nh t và ch đánh s m t l n.

4.6 Môi trư ng Toán con

45

• Môi trư ng split th c s là môi trư ng aligned v i m t c t, nó cho phép ta
đ nh nghĩa ch m t v trí canh ngay các c t. Khi môi trư ng split dùng bên trong môi trư ng align thì đi m đ canh ngay các c t trong môi trư ng split đư c ch p nh n b i môi trư ng align và đư c dùng đ canh ngay t t c các công th c bên trong môi trư ng align. ng d ng tr c ti p môi trư ng split:

Và đây là m t ví d

  y(t) + y (t) +  ˙ ¨  y (t) ¨ 1 + | sin(t) + y(t)|
t

 +
−∞ t

y 2 (t) sin(t) 1 + log dt
1 1+t

 dt 
(4.33)

+

ψ (y(t), y(t), y (t)) + ˙ ¨
−∞

y 2 (t) sin(t) 1 + ζ(t)

= 0.

nó đư c nh p vào như sau:

\begin{equation} \label{SplitEx1} \begin{split} \dot{y}(t)+\ddot{y}(t) & {}+\left(\frac{\ddot{y}(t)} {1+|\sin(t)+\sqrt{y(t)}|}+\int_{-\infty}^{t} \frac{y^{2}(t)\sin(t)}{\sqrt{1+\log\left( \frac{1}{1+t}\right)}}\,dt\right)\\ & {}+\left(\psi\left(y(t),\dot{y}(t),\ddot{y}(t)\right)+ \int_{-\infty}^{t} \frac{y^{2}(t)\sin(t)} {\sqrt{1+\zeta(t)}}\,dt\right)=0. \end{split} \end{equation} Nhưng ta cũng có th dùng môi trư ng multline đ đ nh d ng l i công th c trên:

  y(t) + y (t) +  ˙ ¨  y (t) ¨ 1 + | sin(t) + y(t)|
t

 +
−∞ t

y 2 (t) sin(t) 1 + log
1 1+t

 dt 

+

ψ (y(t), y(t), y (t)) + ˙ ¨
−∞

y 2 (t) sin(t) 1 + ζ(t)

dt

= 0. (4.34)

Trong trư ng h p này, theo tôi, công th c (4.34) trông đ p hơn công th c (4.33).

46

Các phương trình nhi u dòng

Còn đây là ví d s d ng môi trư ng split bên trong môi trư ng align:

p1 (x) = (x + sin x)3 + 3 log 1 √ x 1 √ x ,

p2 (x) = (x + sin x)3 + 33 log 1 √ x 1 √ x ,
(4.35)

p(x)3 = (x + sin x)3 + 4 log ,

p4 (x) = (x + sin x)3 + 44 log .
(4.36)

và đây là đo n l nh nh p vào \begin{align} \begin{split} p_{1}(x) & = (x + \sin x )^{3} \\ & {}+ 3 \log\left(\frac{1}{\sqrt{x}}\right), \end{split} & \begin{split} p_{2}(x) & = (x + \sin x )^{3} \\ & {}+ 33 \log\left(\frac{1}{\sqrt{x}}\right), \end{split} \\ \begin{split} p(x)_{3} & = (x + \sin x )^{3} \\ & {}+ 4 \log\left(\frac{1}{\sqrt{x}}\right), \end{split} & \begin{split} p_{4}(x) & = (x + \sin x )^{3} \\ & {}+ 44 \log\left(\frac{1}{\sqrt{x}}\right). \end{split} \end{align}

4.7 ành d¤ng cët
Khi b n làm vi c v i nh ng đ i tư ng đư c s p x p nhi u theo c t gi ng như ma tr n, thông thư ng chúng ta mong mu n các ph n t c a ma tr n đư c canh gi a bên trong c t ch a nó. Đ th c hi n vi c này, chúng ta không th d a vào các môi trư ng canh ngay theo l mà ph i dùng đ n các môi trư ng m i, đư c g i là môi trư ng Toán canh ngay theo nhi u c t. Các môi trư ng array, matrix và case đ u có th làm đư c yêu c u này. Sau đây là vài ví d :

A=

A11 A12 A21 A22

4.7 Đ nh d ng c t

47

Môi trư ng matrix có th cho phép so n các ma tr n có th có t i 10 c t, n u b n mu n nhi u hơn thì b n ph i đi u ch nh tham s MaxMatrixCols đ xác đ nh s c t nhi u nh t, b n hãy nhìn ví d này: \begin{equation*} \setcounter{MaxMatrixCols}{12} \begin{matrix} 1 & 2 & 3 & 4 & 5 & 6 & 7 & 8 & 9 & 10 & 11 & 12 \\ 1 & 2 & \hdotsfor{8} & 11 & 12 \end{matrix} \end{equation*} và nó xu t ra k t qu là

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 12

4.7.1

Các d ng c a môi trư ng

matrix

Các d ng c a môi trư ng matrix cho phép t o ra các ma tr n v i các d u ngo c vuông, chu n, d u đ nh th c. Xem xét các ma tr n sau:

A11 A12 A21 A22 A11 A12 A21 A22

A11 A12 A21 A22 A11 A12 A21 A22

A11 A12 A21 A22 A11 A12 A21 A22

Chúng l n lư t đư c t o ra b i các môi trư ng matrix, pmatrix, bmatrix, vmatrix, Vmatrix và Bmatrix.

4.7.2

Môi trư ng

array

A Môi trư ng array cung c p b i AMS-L TEX có trong gói amsmath. Th c ch t nó g n gi ng v i môi trư ng matrix nhưng cho phép ta đi u ch nh vi c đ nh d ng các c t trong môi trư ng này. Các tham s là c, l, r l n lư t canh gi a, canh trái, canh ph i các c t trong môi trư ng này. Sau đây là m t ví d có b n c t, trong đó c t th nh t đư c canh trái, hai c t gi a canh gi a và c t cu i cùng canh ph i

1  11 A=  111 1111
nó đư c nh p vào như sau:

A12 A22 A32 A42

 A13 1 A23 11   A33 111  A43 1111

48

Các phương trình nhi u dòng

\[ A=\left(\begin{array}{lccr} 1 & A_{12} & A_{13} & 1 \\ 11 & A_{22} & A_{23} & 11 \\ 111 & A_{32} & A_{33} & 111 \\ 1111 & A_{42} & A_{43} & 1111 \end{array}\right) \]

4.7.3

Môi trư ng

cases

Môi trư ng cases là m t môi trư ng Toán con, đ c bi t có ích trong trư ng h p b n đ nh nghĩa các hàm có nhi u công th c khác nhau ng v i nh ng t p xác đ nh khác nhau. Ví d  log(−x), n u x < 0; 

f (x) =

0,   sin x x

n u x = 0; n u x > 0.

\begin{equation*} f(x) = \begin{cases} \log(-x), & \text{n u } x<0; \\ 0, & \text{n u } x=0; \\ x^{\,\sin x} & \text{n u } x>0. \end{cases} \end{equation*}

4.8 Ng­t trang
Theo m c đ nh, các môi trư ng Toán nhi u hàng không cho phép ng t trang gi a nó. Vì v y, khi dùng các môi trư ng này, không hi m khi ta có th th y m t vài trang đư c l p đ y không hoàn ch nh. Đ b t bu c ng t trang x y ra bên trong môi trư ng Toán nhi u hàng, chúng ta có th dùng declaration \allowdisplaybreaks như ví d sau: { \allowdisplaybreaks \begin{multline} \dot{y}(t) + \ddot{y}(t) {}+ \left( \frac{\ddot{y}(t) } {1 + |\sin(t) + \sqrt{y(t)}|} + \int_{-\infty}^{t} \frac{y^{2}(t)\sin(t)}{\sqrt{1+\log\left(\frac{1}{1+t} \right)}} \,dt\right) \\ {}+ \left( \psi\left(y(t),\dot{y}(t), \ddot{y}(t)\right)+ \int_{-\infty}^{t} \frac{y^{2}(t)\sin(t)}{\sqrt{1+\zeta(t)}}

4.8 Ng t trang

49

\, dt \right) = 0, \end{multline} }

Ch֓ng 5

H¼nh £nh v  c¡c èi t÷ñng °c bi»t
5.1 Gâi graphicx
Gói graphicx là m t trong nhi u gói h tr cho vi c chèn vào văn b n các hình nh bên ngoài, đó là các hình nh đư c t o b i các chương trình x lý nh khác mà A không ph i là b n thân L TEX. Gói này có th t o ra m t s k t qu thông d ng, cho phép ta thêm vào tài li u hình nh và hơn th n a, nó có th tùy bi n đ l n, hư ng, nơi đưa nh vào. Các l nh đ đi u khi n vi c đưa nh vào và đi u ch nh dáng v c a nó có tác d ng ph thu c vào s tương thích gi a đ nh d ng nh và A driver dùng đ hi n th hay in k t qu xu t ra c a L TEX. B n ch t c a v n đ này là b n ph i ch n driver phù h p c a gói graphicx v i yêu c u c a b n. Ví d , khi n p vào gói graphicx đ u tài li u, hai l a ch n driver pdftex và dvips ph i đư c xác đ nh, ph thu c vào b n dùng TEX hay pdfTEX.

L nh cơ b n cung c p b i gói này là \includegraphics, nó cho phép ta đưa hình nh vào tài li u. Nh ng gì sau đây, chúng ta xem như là m t th o lu n tóm t t v l nh này và các tham s c a nó. Các ví d s giúp b n th y đư c kh năng cũng như minh h a tác d ng c a t ng tùy ch n mà tôi nói đ n. Đ có nh ng thông tin chi ti t hơn b n có th tham kh o M c 6.2 c a Sách [4].

5.1 Gói graphicx

51

5.1.1

Cơ b n v l nh \includegraphics

CCOD vs. Temperature
8
σc (θ)/µ

Sensitivity to β ∗

7 6 uz ( , 0)/δCR 5 4 3 2 1

C.Z. Constitutive Law 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0.00 0.0 0.5 1.0 1.5 2.0 θ

β ∗ = 500 β ∗ = 5000 β ∗ = 50000

v

lim ∗

uz ( , 0) = 1.2165 →0 δCR

0.0

0.4

0.8

θ( )

1.2

1.6

2.0

Ví d này cho b n m t cách đơn gi n đ dùng l nh \includegraphics, ch c n đ t tên file hình và không có m t tùy ch n nào đư c dùng. \includegraphics{CCODMasterCurve}

5.1.2
Thu nh

L nh \includegraphics: tùy ch n
CCOD vs. Temperature

scale

8
σc (θ)/µ

Sensitivity to β ∗

7 6 uz ( , 0)/δCR 5 4 3 2 1

C.Z. Constitutive Law 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0.00 0.0 0.5 1.0 1.5 2.0 θ

β ∗ = 500 β ∗ = 5000 β ∗ = 50000

v ∗ →0

lim

uz ( , 0) = 1.2165 δCR

0.0

0.4

0.8

θ( )

1.2

1.6

2.0

\includegraphics[scale=0.75]{CCODMasterCurve}

52

Hình nh và các đ i tư ng đ c bi t

Phóng l n

CCOD vs. Temperature
8
σc (θ)/µ

Sensitivity to β ∗

7 6 uz ( , 0)/δCR 5 4 3 2 1

C.Z. Constitutive Law 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0.00 0.0 0.5 1.0 1.5 2.0 θ

β ∗ = 500 β ∗ = 5000 β ∗ = 50000

v

lim ∗

uz ( , 0) = 1.2165 →0 δCR

0.0

0.4

0.8

θ( )

1.2

1.6

2.0

\includegraphics[scale=1.25]{CCODMasterCurve}

5.1 Gói graphicx

53

5.1.3

L nh \includegraphics: tùy ch n width, height, và keepaspectratio

Đi u ch nh chi u r ng và chi u cao

CCOD vs. Temperature
8
σc(θ)/µ

Sensitivity to β ∗

7 6

uz ( , 0)/δCR

5 4 3 2 1 0.0

C.Z. Constitutive Law 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0.00 0.0 0.5 1.0 1.5 2.0 θ

β ∗ = 500 β ∗ = 5000 β ∗ = 50000

v ∗ →0

lim

uz ( , 0) = 1.2165 δC R

0.4

0.8

θ( )

1.2

1.6

2.0

\includegraphics[width=5.3in,height=3in]{CCODMasterCurve} Gi hình cân đ i

CCOD vs. Temperature
8
σc (θ)/µ

Sensitivity to β ∗

7 6 uz ( , 0)/δCR 5 4 3 2 1

C.Z. Constitutive Law 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0.00 0.0 0.5 1.0 1.5 2.0 θ

β ∗ = 500 β ∗ = 5000 β ∗ = 50000

v

lim ∗

uz ( , 0) = 1.2165 →0 δCR

0.0

0.4

0.8

θ( )

1.2

1.6

2.0

\includegraphics[width=6in,height=3in,keepaspectratio=true] {CCODMasterCurve}

54

Hình nh và các đ i tư ng đ c bi t

5.1.4

L nh \includegraphics: tùy ch n

angle

CC

.Z .C on st

itu

tiv e

v ns s. iti Te La vi m w ty p to er β ∗ at ur β∗ e β∗ = β ∗ = 50 = 50 0 50 00 00 0
Se

O

D

C

µ 0 05 )/ .0 (θ 0.0 4 σ c 0. 3 0. 02 0. 01 00 0. 0 0. 5 1. θ 0

1. 2

0.

16

1.

5

5

R 6 C /δ 5 ) ,0 ( uz 4 3 v ∗lim → u 0 z( δC , 0) R =

8

7

2

\includegraphics[angle=45,origin=tl]{CCODMasterCurve}

1 0.

0

0.

4

5.1.5

L nh \includegraphics: tùy ch n

đây, bb đ i di n cho “bounding box”. Bounding box c a m t hình đ nh nghĩa đ A l n c a nó cho L TEX phân ph i lư ng kho ng tr ng đ đ t hình nh vào.

0.

8 θ(

bb

) 1.2

1.

6

2. 0

2.

0

5.1 Gói graphicx

55

Gi i h n m t ph n và c t hình

CCOD vs. Temperature
8
σc (θ)/µ

Sensitivity to β ∗

7 6 uz ( , 0)/δCR 5 4 3 2 1

C.Z. Constitutive Law 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0.00 0.0 0.5 1.0 1.5 2.0 θ

β ∗ = 500 β ∗ = 5000 β ∗ = 50000

v

lim ∗

uz ( , 0) = 1.2165 →0 δCR

0.0

0.4

0.8

θ( )

1.2

1.6

2.0

\includegraphics{CCODMasterCurve}

CCOD vs. Temperature
8
σc (θ)/µ

Sensitivity to β ∗

7 6 uz ( , 0)/δCR 5 4 3 2 1

C.Z. Constitutive Law 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0.00 0.0 0.5 1.0 1.5 2.0 θ

β ∗ = 500 β ∗ = 5000 β ∗ = 50000

v ∗ →0

lim

uz ( , 0) = 1.2165 δCR

0.0

0.4

0.8

θ( )

1.2

1.6

2.0

\includegraphics[bb=0.000 10.000 150.000 230.000] {CCODMasterCurve}

56

CCOD vs. Temperature và các đ Hình nh
8
σc (θ)/µ

i tư ng đ c bi t

Sensitivity to β

7 6 uz ( , 0)/δCR 5 4 3 2 1

C.Z. Constitutive Law 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0.00 0.0 0.5 1.0 1.5 2.0 θ

β ∗ = 500 β ∗ = 5000 β ∗ = 50000

v

lim ∗

uz ( , 0) = 1.2165 →0 δCR

0.0

0.4

0.8

θ( )

1.2

1.6

2.0

\includegraphics[bb=0.000 0.000 150.000 200.000, clip=true]{CCODMasterCurve}

Phóng to

CCOD vs. Temperature
8
σc (θ)/µ

Sensitivity to β ∗

7 6 uz ( , 0)/δCR 5 4 3 2 1

C.Z. Constitutive Law 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0.00 0.0 0.5 1.0 1.5 2.0 θ

β ∗ = 500 β ∗ = 5000 β ∗ = 50000

v

lim ∗

uz ( , 0) = 1.2165 →0 δCR

0.0

0.4

0.8

θ( )

1.2

1.6

2.0

\includegraphics[bb=0.000 0.000 266.000 236.000] {CCODMasterCurve}

CCOD vs. Temperature
5.2 Gói lscape

8
σc (θ)/µ

Sensitivity to 57 ∗ β

7 6 uz ( , 0)/δCR 5 4 3

C.Z. Constitutive Law 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0.00 0.0 0.5 1.0 1.5 2.0 θ

β ∗ = 500 β ∗ = 5000 β ∗ = 50000

uz ( , 0) lim = 1.2165 ∗ →0 v δCR

\includegraphics[clip=true,scale=2.0,viewport=0.0 100.0 150.0 200.0]{CCODMasterCurve}

2 5.2 Gâi lscape
M t ph n c a gói l nh x lý hình nh, gói lscape cung c p m t cách gi i quy t đ i v i nh ng hình nh l n mà nó ph i hi n th trong c m t trang in ngang (landscape). Khi ph i đưa vào tài li u m t hình đ l n, ta thư ng không mu n làm v c u trúc xuyên su t c a c tài li u. Vì th , đ b o đ m c u trúc c tài li u trong khi có m t vài đ i tư ng đư c thêm vào t i nh ng trang riêng ch đ landscape, môi trư ng landscape đư c cung c p b i gói lscape. M t ví d v vi c s d ng nó là Hình 5.1.

1

0.0

0.4

0.8

θ( )

1.2

1.6

2

\afterpage{\clearpage \begin{landscape} \begin{figure} \begin{center} \includegraphics[scale=0.75]{Specter} \end{center} \caption{\label{fig:girls}Đây là m t nh tr ng đen nhưng r t đ p.} \end{figure} \end{landscape} }

58 Hình nh và các đ i tư ng đ c bi t

Hình 5.1: Đây là m t nh tr ng đen nhưng r t đ p.

5.3 Các v n đ x y ra khi chèn hình nh

59

5.3 C¡c v§n · x£y ra khi ch±n h¼nh £nh
Th nh tho ng, ph thu c vào cách t o ra đ i tư ng hình nh b n có th s g p vài v n đ trong vi c đưa hình nh vào hay đ t nó vào tài li u không đúng ý đ nh. đây, chúng tôi mô t vài v n đ thư ng x y ra mà nguyên nhân c a nó là kích thư c c a hình quá l n so v i kh gi y. B n hãy xem xét nh ng ví d sau.

60

Hình nh và các đ i tư ng đ c bi t

5.4 S

d ng màu v i gói color

61

Hình này đư c đưa vào như m t trang riêng, Đi u b t ti n này có th d dàng s a ch a b ng cách ch nh s a kích thư c c a nh. Ví d , hình trên đư c t o b i Adobe Illustrator 9.0 và lưu tr d ng file PDF. May m n thay, b ng cách m file PDF này trong m t chương trình so n văn b n đơn gi n (a text editor, ví d như Notepad) ta có th th y các “kích thư c c a hình” (air box) r t khác và th m chí nh hơn kích thư c c a trang văn b n. B n có th m file nh đó và có th th y nh ng dòng g n trên như sau: /MediaBox [ 0 0 612 792 ] /ArtBox [ 181.80859 473.23535 398.08789 637.84473 ] %%BoundingBox: 181 473 399 638 %%HiResBoundingBox: 181.8086 473.2354 398.0879 637.8447
1 Chú ý r ng /MediaBox chính là kích thư c c a trang gi y 8 2 × 11 inch (kích thư c th c c a nh trong file PDF r t l n). Các kích thư c /ArtBox, BoundingBox, và HiResBoundingBox xác đ nh “bounding box” c a hình. Do đó, ta có th d dàng ch nh s a các thông s này, b ng cách s a l i các kích thư c x p x trong file PDF và s d ng nó cho các giá tr c a bb. Ví d v đi u này có k t qu là Hình 5.3.

Hình 5.3: Đây là m t ví d v b c tranh theo phong cách hi n đ i.

5.4 Sû döng m u vîi gâi color
Gói color là m t ph n c a gói graphicx và có vài ph n đư c s d ng b i gói graphicx, đ c bi t, xa hơn n a m t s driver c a hai gói có liên quan đ n nhau. Đ thêm vào m t s tính năng cho gói graphicx, gói color có th đư c n p v i các l a ch n sau:

• monochrome: chuy n m i l nh xác đ nh màu thành tr ng đen; • dvipsnames: làm các tên màu c a tùy ch n dvips có th s d ng cho các driver
khác;

62

Hình nh và các đ i tư ng đ c bi t

• nodvipsnames: vô hi u hóa tên màu c a dvips đ ti ki m b nh ; • usenames: n p t t c các tên màu mà ta đ nh nghĩa (Tôi thư ng không dùng
nó v i TEX).

5.4.1

Đ nh nghĩa màu

Màu s c có th đư c ta đ nh nghĩa b ng cách pha tr n các màu cơ b n (modelcomponent). Ví d : [rgb]{1,0,0} đ nh nghĩa màu m i theo h màu rgb v i {1,0,0} là các tham s đ pha tr n màu. Trong ví d đ c bi t trên màu m i đó là màu đ . N u m t h màu đư c dùng, màu m i đư c đ nh nghĩa như sau: [named]{ColorName} trong đó ColorName là b g m tên màu và các tham s đ trôn màu. Hai h màu thư ng dùng là rgb ho c cmyk. Màu m i đư c đ nh nghĩa b i l nh: \definecolor{name}{model}{specs} Ví d : \definecolor{MyKindOfBlue}{rgb}{0.3,0.5,0.7} đ nh nghĩa tên màu MyKindOfBlue cho b i h màu rgb v i các thông s {0.3,0.5,0.7}. Sau đó ta có th dùng màu này trong tài li u. Các l nh s d ng màu đư c th o lu n thông qua các ví d . Màu n n c a trang văn b n L nh \pagecolor xác đ nh màu n n c a trang văn b n hi n th i và c nh ng trang sau đó. Màu c a ch Màu c a ch có th xác đ nh b i l nh \color theo d ng \color{<tên màu> text} hay \textcolor{tên màu}{text} Vì khi in ra t t c đ u có màu đen nên tôi không đưa ra các ví d ph n này. Đ tr l i màu ch “thông thư ng” ta có th s d ng l nh \normalcolor. Bây gi tôi có vài chú ý đây.

5.4 S

d ng màu v i gói color

63

• Màu BurntOrange đư c đ nh nghĩa trong file dvipsnam.def, mà nó đư c
n p t đ ng khi gói color đư c n p v i tùy ch n dvipsnames.

• Đ thay đ i màu cho m t vài ch mà không là t t c ta có th dùng l nh
\textcolor dư i d ng sau: \textcolor{tên màu}{text} B n hãy so n các l nh này và biên d ch đ xem th k t qu th nào. \textcolor{red}{red}, \textcolor{green}{green}, \textcolor{blue}{blue}, \textcolor{yellow}{yellow}, \textcolor{cyan}{cyan}, \textcolor{magenta}{magenta}, \textcolor{black}{black}, and \textcolor{white}{white}.

• N u mu n t o ra m t “h p” có màu n n v a đ ch a m t đo n ng n thì b n
có th dùng l nh \colorbox.

• N u mu n thay đ i c màu n n và biên c a h p ch c văn b n ta có th dùng
l nh \fcolorbox v i hai tham s v màu, cái th nh t cho biên và th hai là màu n n.

5.4.2

Tên màu có trong tùy ch n

dvips

Tên màu trong file dvipsnam.def GreenYellow Yellow Goldenrod Dandelion Apricot Peach Melon YellowOrange Orange BurntOrange Bittersweet RedOrange Mahogany Maroon BrickRed Red OrangeRed RubineRed WildStrawberry Salmon CarnationPink Magenta VioletRed Rhodamine Mulberry RedViolet Fuchsia Lavender Thistle Orchid DarkOrchid Purple Plum Violet RoyalPurple BlueViolet Periwinkle CadetBlue CornflowerBlue MidnightBlue NavyBlue RoyalBlue Blue Cerulean Cyan

64

Hình nh và các đ i tư ng đ c bi t

ProcessBlue SkyBlue Turquoise TealBlue Aquamarine BlueGreen Emerald JungleGreen

SeaGreen Green ForestGreen PineGreen LimeGreen YellowGreen SpringGreen OliveGreen

RawSienna Sepia Brown Tan Gray Black White

5.5 Mæi tr÷íng float
Chèn hình b ng l nh \includegraphics s đư c th c hi n ch ng bao lâu sau nơi ta đ t l nh đó, cũng gi ng như ta t o các b ng v i môi trư ng tabular. M t cách khác đ chèn hình ho c b ng không khác m y so v i cách trên là dùng các môi trư ng figure hay table đ làm cho TEX đ t các đ i tư ng này t i m t v trí có th đư c v i m c đích là làm cho tài li u tr nên sáng s a. Đi m khác là các hình hay b ng này đư c đ t tên và có th tham chi u d dàng. Các môi trư ng figure và table là nh ng d ng đ t bi t c a m t môi trư ng float t ng quát đư c cung c p b i gói floats.

5.5.1

Nơi đ t đ i tư ng

Hình nh và b ng có th đư c xem là m t đ i tư ng linh đ ng b ng cách đ t chúng vào các môi trư ng figure, figure*, table, và table*. D ng * c a hai môi trư ng trên ch dùng khi b n đang dùng c u trúc văn b n hai c t và nó làm cho đ i tư ng đưa vào n m ngang c hai c t t c là không ch u tác đ ng c a môi trư ng hai c t này. Nh ng trư ng h p khác b n nên dùng các môi trư ng thông thư ng. Hình 5.4 đư c chèn vào b ng môi trư ng figure. Ví d này s d ng đo n l nh sau: \begin{figure} \begin{center} \includegraphics{TCCODExample} \end{center} \caption{\label{fig:AnExamFig}Đây là m t hình \end{figure}

nh h p d n.}

Thành ph n cơ b n c a ví d này là hình nh có s n, thêm vào đó là tên hình đ gi i thích n i dung cơ b n hay m t nh n đ nh c a b n v nó. B ng các l nh \label và \ref ta có th gán nhãn và tham chi u đ n nó d dàng. V n đ chính c a m c này là th o lu n v nơi đ t đ i tư ng mà c th đây là hình nh. Các tham s đi u khi n vi c v trí đ t hình g m có:

• h (here): đ t hình nh hay b ng gi ng như trư ng h p ta ch dùng l nh
\includegraphics hay môi trư ng tabular;

5.5 Môi trư ng float

65

8
σc (θ)/µ

CCOD vs. Temperature
C.Z. Constitutive Law 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0.00 0.0 0.5 1.0 1.5 2.0 θ

7 6 uz ( , 0)/δCR 5 4 3 2 1

β ∗ = 5000 v ∗ = 0.3 v ∗ = 0.8 v ∗ = 0.5 v ∗ = 0.9 a v ∗ = 0.7 v ∗ = 0.6 v ∗ = 0.4 1.6 2.0 Zone III

v ∗ = 0.2 v = 0.1 v ∗ = 0.05

v = 0.025 v = 0.01 b

0.0

0.4

Zone I

θ( ) Zone II

0.8

1.2

Hình 5.4: Đây là m t hình nh h p d n.

• t (top): quy t đ nh đ t đ i tư ng
khác sau đó;

đ u trang hi n t i hay đ u nh ng trang

• b (bottom): đ t đ i tư ng cu i trang hi n t i hay cu i nh ng trang k ti p; • p (page): đ t các đ i tư ng này lên m t trang đ t bi t ch ch a các đ i tư ng
linh đ ng, đây là hình hay b ng;

• !: không quan tâm đ n các tham s bên trong nh hư ng đ n s s p x p nó.
L n n a, ta ph i hi u r ng t t c nh ng tùy ch n trên đây không có tính tuy t đ i. N u ph i s d ng nhi u thì gói float có th giúp nhi u cho b n nh có thêm tùy ch n H.1 Khi s d ng các môi trư ng float đ chèn hình hay b ng, ta có th dùng các l nh \clearpage hay \cleardoublepage đ ch a ra m t hay hai trang tr ng đ xu t các hình và b ng còn trong hàng đ i. Đi m b t l i khi dùng hai l nh này là trang hi n th i s có th b b tr ng m t ph n làm cho trang đó không đ p. Đ c i thi n v n đ này ta có th dùng l nh \afterpage cung c p b i gói afterpage. Đi m l i c a l nh này là trang hi n th i đư c l p đ y b i ph n văn b n ti p theo, sau khi k t thúc trang đó thì trang sau s b tr ng đ chèn hình vào. Ta có th làm vi c này b i l nh sau: \afterpage{\clearpage}.
tùy ch n H có hi u l c tuy t đ i b t bu c đ i tư ng ph i đư c đ t ngay t i nơi đưa vào, đ s d ng nó b n c n có gói here.
1

66

Hình nh và các đ i tư ng đ c bi t

Các l nh sau đư c đ nh nghĩa l i đ thu đư c m t dáng v t t hơn cho môi trư ng float. \renewcommand{\floatpagefraction}{0.85} \renewcommand{\topfraction}{0.85} \renewcommand{\bottomfraction}{0.85} \renewcommand{\textfraction}{0.15}

5.5.2

Ví d

v môi trư ng

table

Đây là m t ví d minh h a vi c s d ng môi trư ng table. B ng 5.1 đư c t o b i các l nh sau: \begin{table}[b] \begin{center} \begin{tabular}{@{}p{1.7in}p{3.3in}@{}} Course and Date & Brief Description \\ \hline Introduction to LSEDIT\newline March 14 -- 16 & Logging on --explanation of the VMS file system --explanation and intensive application of the VMS editor LSEDIT --- user modifications \\ \hline Introduction to \LaTeX{}\newline March 21 -- 25 & Word processors and formatting programs --text and commands --- environments --document and page styles --displayed text --- math equations --simple user-defined structures \end{tabular} \end{center} \caption{\label{TableExample1}Đây là m t b ng r t đ p.} \end{table} Course and Date Introduction to LSEDIT March 14 – 16
A Introduction to L TEX March 21 – 25

Brief Description Logging on — explanation of the VMS file system — explanation and intensive application of the VMS editor LSEDIT — user modifications Word processors and formatting programs — text and commands — environments — document and page styles — displayed text — math equations — simple user-defined structures

B ng 5.1: Đây là m t b ng r t đ p.

5.5 Môi trư ng float

67

Chú ý r ng trong B ng 5.1 tên b ng đư c đ t phía dư i. Ta có th đ t nó phía trên c a b ng b ng cách đ t l nh \caption trư c môi trư ng tabular gi ng như B ng 5.2. B ng 5.2: Đây là m t b ng r t đ p. Course and Date Introduction to LSEDIT March 14 – 16
A Introduction to L TEX March 21 – 25

Brief Description Logging on — explanation of the VMS file system — explanation and intensive application of the VMS editor LSEDIT — user modifications Word processors and formatting programs — text and commands — environments — document and page styles — displayed text — math equations — simple user-defined structures

5.5.3

Ví d

s d ng môi trư ng

figure

Xác đ nh nơi đ t hình nh gi ng như làm đ i v i b ng. Khi đưa vào các hình nh chúng ta mu n đ t hai hình trên m t hàng ngang. Khi đó ta có th dùng môi trư ng minipage gi ng như Hình 5.5 và 5.6. Hình 5.5 và 5.6 đư c t o b i các l nh sau:
8
σc (θ)/µ

CCOD vs. Temperature
C.Z. Constitutive Law 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0.00 0.0 0.5 1.0 1.5 2.0 θ

CCOD vs. Temperature
8
σc (θ)/µ

Sensitivity to β ∗

7 6 uz ( , 0)/δCR 5 4 3 2 1

β ∗ = 5000 v ∗ = 0.3 v ∗ = 0.8 v ∗ = 0.5 v = 0.9 a v = 0.7 v ∗ = 0.6 v = 0.4 1.6 2.0 Zone III
∗ ∗ ∗

7 6 uz ( , 0)/δCR 5 4 3 2 1

v ∗ = 0.2 v ∗ = 0.1 ∗ v = 0.05 v ∗ = 0.025 v ∗ = 0.01 b 0.0 0.4 Zone I

C.Z. Constitutive Law 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0.00 0.0 0.5 1.0 1.5 2.0 θ

β ∗ = 500 β ∗ = 5000 β ∗ = 50000

v ∗ →0

lim

uz ( , 0) = 1.2165 δCR

θ( ) Zone II

0.8

1.2

0.0

0.4

0.8

θ( )

1.2

1.6

2.0

Hình 5.5: Đây là tên c a hình này. Nó có Hình 5.6: M t tên quá dài, hi v ng nó đ p không? đư c in ra trên nhi u hàng.

\begin{figure}[ht] \begin{minipage}[t]{2.7in} \begin{center} \includegraphics[scale=0.5]{TCCODExample} \end{center} \caption{\label{fig:CZFragmentation}Đây là tên c a hình này. Nó có đ p không?}

68

Hình nh và các đ i tư ng đ c bi t

\end{minipage} \hfill \begin{minipage}[t]{2.7in} \begin{center} \includegraphics[scale=0.5]{CCODMasterCurve} \end{center} \caption{\label{fig:StriationMarks} M t tên quá dài, hi v ng nó đư c in ra trên nhi u hàng.} \end{minipage} \end{figure}

Ch֓ng 6

Tèi ÷u cho ng÷íi sû döng
A 6.1 Tèi ÷u vi»c sû döng LTEX Trong m c này tôi hư ng d n các b n đi u ch nh, đ nh nghĩa các l nh và môi trư ng m i đ s d ng v i m c đích riêng c a mình.

6.1.1

B đ m (Counters)

A M i b đ m c a L TEX là m t bi n dùng đ đ m s l n xu t hi n c a m t đ i tư ng nào đó trong tài li u, và do đó nó nh n giá tr là s nguyên; ngoài ra m i gói l nh có th có thêm các bi n đ m khác; khi b t đ u tài li u các bi n đ m này đư c gán m t giá tr nh t đ nh, m i khi g p m t đ i tư ng cùng lo i thì bi n đ m này đư c A c ng thêm 1. B n thân L TEX đã có s n m t s b đ m và ch ng bao lâu ta s ph i A s d ng đ n nó. M t s trong r t nhi u b đ m c a L TEX cho trong B ng 6.1. Trong B ng 6.1 enumi, enumii, enumiii và enumiv là các b đ m c a b n môi trư ng đánh s . Khi b t đ u tài li u d ng article t t c các b đ m k c b đ m s trang đ u đư c gán là 0, t t nhiên m i b đ m đư c tăng lên hay kh i đ ng l i khi b n b t đ u m c m i hay môi trư ng m i. Ta có th gán giá tr c a m t b đ m b i m t giá tr b t kì b ng l nh \setcounter theo cách sau:

\setcounter{counter}{number} Ví d , tài li u c a b n có nhi u chương đư c so n riêng l , khi biên d ch chương th tám ta ph i gán l i b đ m s chương b ng l nh sau:

A B ng 6.1: M t s b đ m cơ b n c a L TEX.

section subsection subsubsection

page equation figure

table footnote enumi

enumii enumiii enumiv

70

T i ưu cho ngư i s

d ng

\setcounter{chapter}{8} B ng cách này ta có th thay đ i cách đánh s phương trình (theo d ng (1.1.3)) trong tài li u như sau: \renewcommand{\theequation}{\arabic{section}.% \arabic{subsection}.\arabic{equation}} Đ nh nghĩa b đ m m i B n có th t o m t b đ m m i b ng l nh \newcounter theo cách sau: \newcounter{name}[supercounter] trong đó name là tên c a b đ m m i và tham s supercounter là tên c a m t b đ m đã có (do b n đ nh nghĩa hay có s n). N u tham s trên đư c dùng thì b đ m name tr v giá tr 0 m i khi b đ m supercounter đư c tăng lên khi s d ng m t trong hai l nh \stepcounter hay \refstepcounter. Giá tr m c đ nh c a m t b đ m m i t o ra là 0. Thay đ i giá tr c a m t b đ m B n có th thay đ i giá tr c a m t b đ m v i các l nh có trong B ng 6.2. L nh \setcounter{counter }{num} \addtocounter{counter }{num} Tác d ng L nh này gán s nguyên num cho giá tr c a b đ m counter Giá tr c a b đ m counter đư c c ng thêm b i s nguyên num, mà nó có th âm hay dương. Giá tr c a b đ m counter đư c tăng lên b i chúng ta. Thêm n a, t t c các b đ m con, b đ m nh n counter làm supercounter đ u tr v giá tr 0. Xem trong K&D.

\stepcounter{counter }

\refstepcounter{counter }

A B ng 6.2: L nh làm thay đ i giá tr c a m t b đ m do ngư i dùng hay L TEX đ nh nghĩa.

N u mu n bi t giá tr c a m t b đ m đã dùng, ta có th dùng l nh \value{counter }. Ví d , b n có th đánh s m c này b ng v i s trang ch a nó b ng cách dùng l nh \setcounter{section}{\value{page}} m c dù tôi nghĩ vi c làm này không có ích l i gì nhưng cũng nêu ra như là m t ví d đ c bi t. Cu i cùng, b n có th in ra giá tr c a b đ m counter b ng m t trong các l nh sau:

6.1 T i ưu vi c s

A d ng L TEX

71

\arabic{counter} \Roman{counter} \roman{counter} \alph{counter} \Alph{counter} \fnsymbol{counter}

s s s kí kí t

thông thư ng; La Mã in hoa; La Mã in thư ng; t in thư ng; t in hoa; 1 đ n 9 kí hi u chú thích.

trong đó 9 kí hi u chú thích theo th t là: ∗, †, ‡, §, ¶, , ∗∗, ††, và ‡‡. B n hãy tìm cách đ in ra các kí t trên. V i m i b đ m đã đư c đ nh nghĩa, ta có thêm l nh \thecounter gi ng như l nh \thesection đã bi t. V i h u h t các b đ m, l nh này đơn gi n ch là l nh \arabic{counter }, nhưng nó có th đư c đ nh nghĩa l i tùy vào ki u tài li u hay theo ý thích c a b n. Vì th , ví d , \thesubsection cho ta m c con hi n th i là 6.1.1, \thepage cho ta s trang hi n t i là 71, và \thefootnote cho ta 0.

6.1.2

Đ dài

A Chúng ta đã bi t r t nhi u đ i lư ng đo chi u dài trong L TEX, m t ví d là các thi t l p c a trang gi y in, g m có

\hoffset \oddsidemargin \headheight \textheight \marginparsep \footskip \paperwidth

\voffset \topmargin \headsep \textwidth \marginparwidth \marginparpush \paperheight

A Các đ dài trong L TEX có th d dàng thay đ i. Ví d ta có th gán m t đ dài b t kì cho m t bi n đ dài b ng l nh

\setlength{\length_cmd }{length_spec} trong đó length_spec là m t đ dài b t kì như 20mm hay m t đ dài khác như \textwidth, khi đó, bi n đ dài length_cmd có giá tr là đ dài cho b i length_spec. Ta cũng có th tăng thêm giá tr c a m t bi n đ dài v i l nh: \addtolength{\length_cmd } {length_spec} mà nó s thêm vào giá tr c a length_cmd đ dài length_spec. Chú ý r ng length_spec có th âm. Thêm n a, b n có th nh p vào dư i d ng 3\baselineskip cho giá tr c a length_spec v i nghĩa đơn gi n là đ dài length_spec là giá tr c a \baselineskip nhân 3. Cu i cùng, v i gói calc, ta có th dùng các phép toán đơn gi n trong vi c xác đ nh các giá tr đ dài gi ng như hi u sau: \headsep-\topskip.

72

T i ưu cho ngư i s

d ng

B n có th dùng l nh \settowidth{\length_cmd }{text} đ xác l p đ dài c a length_cmd cho chi u r ng t nhiên c a text. Cu i cùng, b n cũng có th đ nh nghĩa m t đ dài m i b ng l nh \newlength{\new_length_cmd } Đ dài m i này đư c gán giá tr là 0 nhưng ta có th dùng các l nh nói trên đ thay đ i nó khi c n dùng.

6.1.3

Đ nh nghĩa l nh m i

Chúng ta có th đ nh nghĩa l nh m i b ng l nh \newcommand và đ nh nghĩa l i l nh đã có b ng l nh \renewcommand. B n hãy xem các ví d trong các m c sau. L nh không có tham s Lo i này có l i khi trong tài li u b n ph i thư ng nh p m t đo n ng n, thu t ng , hay m t t có đ nh d ng ph c t p. Ví d , b n ph i thư ng xuyên nh p vào công th c tích phân sau:
b

f (x, t) dx.
a

Th t là dài dòng và m t m i khi ph i nh p vào tích phân trên r t nhi u l n. Do đó, ta có th t o ra l nh m i đ t đ u tài li u có tên là “intf” b ng cách sau: \newcommand{\intf}{\ensuremath{\int_a^b f(x,t)\,dx}} và sau đó ta ch c n nh p vào \intf s thu đư c tích phân a f (x, t) dx. A B n đã bi t r ng L TEX k t thúc m t l nh khi g p kí t đ u tiên không ph i là ch cái và b qua m i kho ng tr ng ngay phía sau tên l nh, do đó, n u ta b nh p vào ‘‘tích phân \intf b ng’’, và ta s đư c “tích phân a f (x, t) dxb ng”. L nh \intf k t thúc b i kho ng tr ng trư c ch “b ng” và kho ng tr ng đó b b qua. Đ kh c ph c nó, ta ph i nh p vào “tích phân \intf{} b ng” ho c b ‘‘tích phân \intf\ b ng’’ s đư c “tích phân a f (x, t) dx b ng”. V y l nh A \ensuremath có tác d ng gì? Nó cho phép L TEX đ t tham s c a l nh \ensuremath trong ch đ toán khi c n và không n u không c n. Do đó c hai l nh $\intf$ và \intf đ u làm vi c t t. L nh có tham s Các l nh có tham s r t có ích khi b n ph i thư ng xuyên l p l i m t c u trúc nào đó nhi u l n. Ví d , b n c n so n d u tích phân trên nhưng có th thay đ i hai c n, khi đó ta có th đ nh nghĩa l nh sau: \newcommand{\intfl}[2]{\ensuremath{\int_{#1}^{#2} f(x,t)\,dx}} và ta có th đ t −3ξ và 3ξ vào hai c n c a tích phân \intfl{-3\xi}{3\xi}
b

6.1 T i ưu vi c s

A d ng L TEX

73

ta đư c:

f (x, t) dx.
−3ξ

Chú ý r ng tôi có m t ít thay đ i tên l nh khi đ nh nghĩa l nh \intfl. T i sao? A Nguyên nhân là trên tôi đã đ nh nghĩa l nh \intf trong tài li u và L TEX không ch p nh n b n đ nh nghĩa l i nó l n n a. T t nhiên, trong trư ng h p này ta có A th dùng l nh \renewcommand đ b o L TEX b đi đ nh nghĩa cũ và thay b ng đ nh nghĩa m i \renewcommand{\intf}[2]{\ensuremath{\int_{#1}^{#2}f(x,t)\,dx}} M t s l nh sau có th có ích cho các b n: \newcommand{\pfrac}[2]{\genfrac{(}{)}{}{}{#1}{#2}} \newcommand{\bfrac}[2]{\genfrac{[}{]}{}{}{#1}{#2}} \newcommand{\vfrac}[2]{\genfrac{|}{|}{}{}{#1}{#2}} \newcommand{\fig}[1]{Hình~\ref{#1}} \newcommand{\figtwo}[2]{Hình~\ref{#1} và~\ref{#2}} \newcommand{\tab}[1]{B ng~\ref{#1}} Chú ý: m t l nh có th có nhi u nh t 9 tham s và ngoài hai l nh trên ta có th dùng l nh \def đ đ nh nghĩa l nh m i.

6.1.4
S

Vài chú ý cơ b n

d ng l nh \input

Khi t o ra các tài li u l n, b n nên chia nó ra thành nhi u ph n và lưu tr trên nh ng file riêng, ví d như layout.tex, chapter1.tex, chapter2.tex . . . và file chính ta có th dùng l nh \input đ đưa n i dung các chương vào tài li u: \documentclass{12pt}{book} \input{layout} \begin{document} \input{chapter1} \input{chapter2} ............... \end{document} M c đích c a vi c đ nh nghĩa l nh m i Đây là vài nguyên t c giúp t o ra các l nh hay môi trư ng m i.

• Các l nh hay môi trư ng g i chung là c u trúc đư c đ nh nghĩa
li u thì có tác d ng trong su t tài li u đó.

đ u tài

74

T i ưu cho ngư i s

d ng

• Các c u trúc đư c đ nh nghĩa

trong m t môi trư ng thì ch có tác d ng trong môi trư ng đó. Đi u này cho phép chúng ta t o ra các l nh ch có hi u l c m t nơi nào đó.

• Các c u trúc đư c đ nh nghĩa

đ u tài li u có th đư c thay đ i sau đó v i l nh \renewcommand hay \renewenvironment. N u chúng đư c đ nh nghĩa trong m t môi trư ng thì ch có tác d ng trong môi trư ng đó. Khi thoát kh i môi trư ng, c u trúc đó s d ng l i đ nh nghĩa đ u tài li u.

Ch֓ng 7

Danh s¡ch t i li»u tham kh£o
7.1 T i li»u tham kh£o & BIBTEX
7.1.1 T o danh sách tài li u tham kh o đơn gi n
A L TEX cung c p m t môi trư ng đơn gi n đ t o ra danh sách tài li u tham kh o, đó là môi trư ng thebibliography. Trong môi trư ng này, danh sách tài li u tham kh o đư c s p thành nhi u m c, m i m c xác đ nh m t tài li u. M i l nh \bibitem A (bibliography item) cho phép t o m t tài li u tham kh o và đư c L TEX t đ ng đánh s . Đ hi u cách s d ng môi trư ng này b n hãy xem ví d sau:

\begin{thebibliography}{xxx} \bibitem{AndiaEtAl:mrs:2000:1} P.~C. Andia, F. Costanzo, G.~L. Gray, and T.~J. Yurick (2000) ‘‘Calculation of Intrinsic Stresses and Elastic Moduli in Nonhomogeneous Thin Films,’’ In: L. Kubin, J.~L. Bassani, K. Cho, H. Gao, and R.~L.~B. Selinger (eds.): \emph{Multiscale Modeling of Materials--2000}, Vol.~653 of \emph{Materials Research Society Symposium Proceedings}, Pittsburgh, PA: Materials Research Society. In print and currently available on the web via the Materials Research Society web site at http://www.mrs.org. \bibitem{GrayCostanzo:ijee:1999:1} G.~L. Gray and F.~Costanzo (1999), ‘‘The Interactive Classroom and its Integration into the Mechanics Curriculum’’, \emph{ International Journal of Engineering Education}, \textbf{15} (1), pp.~41--50. \bibitem{GrayCostanzo:ijee:2000:1} F.~Costanzo and G.~L.~Gray (2000), ‘‘On the Implementation of Interactive Dynamics’’, \emph{International Journal of Engineering Education}, \textbf{16} (5), pp.~385--393. \end{thebibliography} Và đây là vài chú ý cho b n:

76

Danh sách tài li u tham kh o

1. xxx đư c thay b ng s tài li u tham kh o mà b n khai báo, đây là thành ph n b t bu c c a môi trư ng thebibliography. 2. Ph n ch theo sau l nh \bibitem b t bu c ph i có, nh ng ch đó là nhãn cho tài li u đó và nó đư c dùng đ tham chi u đ n tài li u đó b ng l nh \cite như sau \cite{GrayCostanzo:ijee:1999:1}. L nh \cite g n gi ng v i l nh \ref hay \pageref, . . . 3. Khi dùng môi trư ng thebibliography, phong cách th hi n các tài li u tham kh o là do ta t đ nh d ng, do đó, khi mu n thay đ i ta ph i s a l i th công hoàn toàn. 4. Trong l p tài li u article, tên c a danh sách tài li u tham kh o là “References” đ i v i ti ng Anh, còn khi kích ho t gói vietnam thì đ i thành “Tài li u”, và nó đư c đ nh d ng như là tên m t m c l n (section). Trong l p tài li u book và report, tên c a danh sách tài li u tham kh o là “Bibliography” hay “Tài li u tham kh o” và đư c đ nh d ng như tên m t chương. Ta cũng có th thay đ i tên danh sách tài li u tham kh o b ng l nh \renewcommand{\refname{YourBibName} đ i v i l p tài li u article, và l nh \renewcommand{\bibname}{YourBibName} cho l p tài li u report hay book. 5. L nh \bibitem cho phép ta đ t vào m t tham s , đó là, \bibitem[label ]{refkey } khi đó tài li u này không đư c đánh s th t t đ ng mà s đó s đư c thay th b ng label mà b n cung c p.

7.1.2

T o danh sách tài li u tham kh o v i BIBTEX

BIBTEX cung c p m t cách khác đ t o và tham chi u đ n m t danh sách tài li u tham kh o l n b ng cách s d ng cơ s d li u các tài li u tham kh o. V i các file cơ s d li u đã t o ra trư c đó và các đ nh nghĩa cách th hi n danh sách tài A li u tham kh o (bibliography style definition) có s n, L TEX có th t đ ng t o ra danh sách tài li u tham kh o phù h p v i tài li u c a b n. Đi u này có ích trong vì nh ng lí do sau:

• B n có th t o ra và lưu gi m t cơ s d li u g m t t c các tài li u tham
kh o thư ng s d ng, và v i BIBTEX b n có th dùng m t s trong chúng n u c n; đ c bi t có ích khi b n dùng chung m t danh sách tài li u tham kh o v i nhi u tài li u khác nhau;

7.1 Tài li u tham kh o & BIBTEX

77

• BIBTEX có th làm vi c v i m t ho c nhi u cơ s d li u và ta có th đ nh
nghĩa l i cách in ra danh sách tài li u tham kh o theo ý mình b ng cách đ nh nghĩa l i các file .bst.
A Đ b o L TEX và BIBTEX làm vi c v i các file cơ s d li u mu n s d ng, ta ch c n thêm vào tài li u l nh:

\bibliography{database1 ,database2 ,. . . } t i nơi mà ta mu n danh sách tài li u tham kh o xu t hi n. T t nhiên, ta v n có th dùng l nh \cite{key } đ tham kh o đ n m t tài li u nào đó trong cơ s d li u. Nh ng file cơ s d li u: database1, database2, . . . là nh ng file text thông thư ng nhưng lưu l i v i ph n m r ng là .bib . Ví d b n đã t o ra m t file cơ s d li u là Complex Analysis.bib đ lưu danh sách tài li u tham kh o v môn Gi i tích ph c thì khi mu n dùng nó ta s dùng l nh \bibliography{Complex Analysis} Như gi i thi u kh o nh l nh: trên, ta có th ch n phong cách th hi n danh sách tài li u tham

\bibliographystyle{style} trong đó style là cách th l nh này ngay trư c l nh trong h th ng TEX c a b .bst trong h th ng TEX c có th t o danh sách tài li hi n mà b n ch n, và theo tôi t t nh t là b n nên đ t \bibliography. Tham s style là tên c a file .bst có n và không có ph n m r ng. Có r t nhi u các file style a b n và trên Internet. Ví d , k t h p v i l nh trên ta u tham kh o b ng hai l nh sau:

\bibliographystyle{plain} % ph i ch c r ng h th ng TeX % c a b n có file ‘‘plain.bst’’ \bibliography{Complex Analysis} Sau khi biên d ch v i BIBTEX s đư c file .bbl và v i MikTeX 2.3 thì file này s đư c t đ ng thêm vào tài li u. N u m file đó ra xem thì ta s th y trong đó là m t môi trư ng thebibliography v i các tài li u tham kh o mà b n có tham chi u đ n trong ph n thân tài li u chính c a b n. Chú ý r ng trong cơ s d li u có r t nhi u tài li u tham kh o nhưng ch có nh ng tài li u nào đư c tham chi u đ n ph n thân tài li u chính thì m i đư c in ra trong danh sách. File cơ s d li u c a BIBTEX

File cơ s d li u c a BIBTEX là file text thông thư ng nhưng có ph n m r ng là .bib. M i tài li u tham kh o đư c lưu trong file theo m u sau

78

Danh sách tài li u tham kh o

@article{label, author = {<tên các tác gi >}, title = {<tên sách>}, journal = {<phiên b n>}, year = {<năm in sách>}, volumn = {<t p ? c a b sách>}, number = {<s phát hành>}, page = {<các trang trích d n>} } trong đó label là nhãn c a sách và có th dùng v i l nh \cite{label}. Chú ý r ng không nh t thi t ph i có đ các m c trong ph n khai báo trên. Ngoài lo i tài li u là article, còn có th có các lo i khác như: book, incollection, techreport, misc,. . . tùy thu c vào lo i tài li u tham kh o c a b n. Ví d : @article{MillerGray:jgcd:2001:1, author = {Andrew J. Miller and Gary L. Gray and Andre P. Mazzoleni}, title = {Nonlinear Spacecraft Dynamics with a Flexible Appendage, Damping, and Moving Internal Submasses}, journal = {Journal of Guidance, Control, and Dynamics}, year = {2001}, volume = {24}, number = {3}, pages = {605--615} @article{ AbrahamGao:prl:2000:1, Author = {Abraham, F. F. and Gao, H. J.}, Title = {How Fast can Cracks Propagate?}, Journal = {Physical Review Letters}, Volume = {84}, Number = {14}, Pages = {3113-3116}, Abstract = {We have performed atomic simulations of crack propagation along a weak interface joining two harmonic crystals. The simulations show that a mode II shear dominated crack can accelerate to the Rayleigh wave speed and then nucleate an intersonic daughter that travels at the longitudinal wave speed. This contradicts the general belief that a crack can travel no faster than the Rayleigh speed.},

7.1 Tài li u tham kh o & BIBTEX Keywords = {fracture mechanics dynamics}, Year = {2000} } } .......................................

79

Có nhi u cách đ t o file .bib cho BIBTEX s d ng, b n có th xem trong ph l c B.2 c a Sách [4].

T i li»u tham kh£o
A [1] Nguy n H u Đi n & Nguy n Minh Tu n. L TEX, Tra c u và So n th o. 2001. A [2] Nguy n Tân Khoa. M t tài li u ng n g n gi i thi u v L TEX, Phiên b n ti ng Vi t c a [3]. 2003. A [3] Tobias Oetiker. The Not So Short Introduction to L TEX 2ε . 2003. A [4] Kopka và P. W. Daly. A Guide to L TEX: Document Preparation for Beginners and Advanced Users. 1999.

Ch¿ sè
đánh s , 35, 43 đ l n c a font, 8 B đ m b đ m, 69 enumiii, 69 enumii, 69 enumiv, 69 enumi, 69 equation, 69 figure, 69 footnote, 69 page, 69 section, 69 subsection, 69 subsubsection, 69 table, 69 Command \,, 30, 31 \:, 31 \;, 31 \=, 14 \>, 14 \Alph, 71 \Bigg, 26 \Big, 26 \DeclareMathOperator, 28 \Huge, 8 \LARGE, 8 \Large, 8 \Roman, 71 \\, 9, 14 \acute, 30 \addtocounter, 70 \addtolength, 71 \afterpage, 65 \allowdisplaybreaks, 48 \alpha, 32 \alph, 71 \arabic, 71 \bar, 30 \baselineskip, 15 \beta, 32 \bibitem, 75, 76 \bibliography, 77 \bibname, 76 \bigg, 26 \big, 26, 27 \boldsymbol, 32 \breve, 30 \cdots, 22 \centering, 9 \centerline, 9 \check, 30 \cite, 76, 77 \cleardoublepage, 65 \clearpage, 65 \colon, 31 \cosh, 28 \cos, 28 \coth, 28 \csch, 28 \ddddot, 30 \dddot, 30 \ddot, 22, 30 \def, 73 \dotsb, 22 \dotsc, 22 \dotsi, 22 \dotsm, 22 \dotso, 23

82

CH S

\dots, 22 \dot, 22, 30 \emph, 8, 20 \ensuremath, 72 \eqref, 20, 35 \exp, 28 \fcolorbox, 63 \fnsymbol, 71 \footnotesize, 3, 8 \frac, 21 \framebox, 15 \frenchspacing, 4 \genfrac, 33 \grave, 30 \hat, 29, 30 \huge, 8 \idotsint, 23 \iiiint, 23 \iiint, 23 \iint, 23 \includegraphics, 51 \input, 73 \intertext, 42 \int, 23 \item, 13 \kill, 14 \labelitemi, 12 \label, 20, 35, 37, 64 \large, 8 \ldots, 22 \left., 26 \leftroot, 24 \left, 26 \limits, 23 \lim, 28 \ln, 28 \log, 28 \mathbb, 32 \mathbf, 32 \mathcal, 18, 32 \mathfrak, 32 \mathit, 32 \mathrm, 32 \mathscr, 18, 32

\mathsf, 32 \mathtt, 32 \mathversion, 32 \mbox, 24 \medspace, 31 \mid, 30 \mspace, 31 \negmedspace, 31 \negthickspace, 31 \negthinspace, 31 \newcommand, 72 \newcounter, 70 \newlength, 72 \normalcolor, 62 \normalsize, 8 \notag, 35, 37 \numberwithin, 20 \oint, 23 \pagecolor, 62 \pageref, 76 \parbox, 15, 16 \par, 9 \phantom, 41 \pmb, 33 \prime, 22 \qquad, 31 \quad, 31 \refname, 76 \refstepcounter, 70 \ref, 64, 76 \renewcommand, 72–74 \renewenvironment, 74 \right., 26 \right, 26 \roman, 71 \rule, 15 \scriptsize, 8 \sech, 28 \setcounter, 69, 70 \setlength, 71 \settowidth, 72 \sinh, 28 \sin, 20, 28 \small, 8

CH S

83

\sqrt, 24 \stepcounter, 70 \substack, 29 \tag, 21, 35, 37 \tanh, 28 \tan, 28 \textcolor, 63 \textrm, 25 \textsl, 20 \textwidth, 15 \text, 25 \thecounter , 71 \thefootnote, 71 \thepage, 71 \thesubsection, 71 \thickspace, 31 \thinspace, 31 \tilde, 29, 30 \tiny, 8 \uproot, 24 \widehat, 29, 30 \widetilde, 29, 30 Documentclass article, 2, 20, 69, 76 book, 2, 76 headings, 18 letter, 2 report, 2, 76 Environment Bmatrix, 47 Vmatrix, 47 alignat, 42 alignedat, 43 aligned, 43–45 align, 40, 46 array, 46, 47 bmatrix, 47 cases, 48 case, 46 center, 3, 8 description, 11 displaymath, 19, 23 enumerate, 10, 11 equation*, 21

equation, 20, 21, 35, 43 figure*, 64 figure, 64 flalign, 42 float, 64 gather*, 35 gathered, 43 gather, 34, 35, 39 itemize, 11 landscape, 57 list, 12 math, 19 matrix, 46, 47 minipage, 15, 67 multline*, 37 multline, 36, 37, 45 pmatrix, 47 quotation, 9 quote, 9 split, 44, 46 subequations, 39 tabbing, 14 table*, 64 table, 64 thebibliography, 75 vmatrix, 47 Option , 65 H, 65 angle, 54 bb, 54 b, 65 cmyk, 62 dvipsnames, 61, 63 dvips, 50 height, 53 h, 64 intlimits, 23 keepaspectratio, 53 landscape, 5 mathscr, 18 monochrome, 61 nodvipsnames, 62

84

CH S

onecolumn, 5 pdftex, 50 portrait, 5 p, 65 rgb, 62 scale, 51 twocolumn, 5 t, 65 usenames, 62 width, 53 Package afterpage, 65 amsbsy, 18 amsfonts, 18 amsgen, 18 amsmath, 18, 23, 28, 47 amsopn, 18 amssymb, 18 amstext, 18 calc, 71 color, 61 eucal, 18 exscale, 18 floats, 64 graphicx, 50 here, 65 lscape, 57 vietnam, 7 Thu t ng Ti ng Anh Computer Modern fonts, 8 Computer Modern, 1 Counters, 69 Declaration, 3 Ellipses, 22 Environment, 3 Equation, 20 Package, 5 air box, 61 bibliography style definition, 76 body, 5 box, 15 character, 4 class, 5 dash, 4

displaymath, 23 emphasisze, 7 foot, 5 head, 5 in-line, 23 itemize, 12 item, 12 landscape, 57 noindent, 9 option, 5 paragraph, 4 prime, 22 rule box, 15 section, 76 sign, 30 subformula, 37 subscript, 22 superscript, 22 thinspace, 31 top margin, 3 word, 4 .bbl, 77 .bib, 77, 79 .bst, 77 .dvi, 2 .html, 1 .ps, 2 .sty, 5 .tex, 2 .bib, 77 B ng, 16 c u trúc, 22 công th c con, 37 công th c không đánh s , 21 ch s dư i, 22 ch s trên, 22 cmex, 18 d d d d u u u u ba ch m, 22 căn, 24 ngo c, 26 ph y, 22

CH S

85

Euler Script, 18 Font cm..., 7 lazy..., 7 logo..., 7 vn..., 7 font, 1, 7, 8 font ch , 24 font m r ng, 18 gói l nh, 18 hàng tr ng, 19 kí t Toán h c đ p, 18 môi trư ng, 3 môi trương Toán con, 43 ma tr n, 47 nh n m nh, 7 nhãn riêng, 21 s mũ, 22 tích phân, 23 tài li u tham kh o, 75 thay đ i font, 7

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->