You are on page 1of 505

p r a rm m p o o f s c e a , i r d c a e n c z i d e n l t i a a r e d u p i p t l c o m a o ibi m , c r o i c e ir s s n u e o e q t d n d u o a t m i v t i lu t p de a a a c s , u o s d e s e i d r d a a a r d s i a m p n e r abil . O siste i p c , a o r b t a o c s 2 e p f r n . e l o o l c p a s n t i e ona r a a r s a s a P r a n t . e u s e r t a o p t n l a n u o d ane c a e t e s n a x e a o n z s s i r a a e d i m p n c r e e r en p t p e s a e p a l a m p d s s o r n e c e r r i v s iliac ceso uni rn nova esmo, co p c a e a m c u o q s i t r s A i n e . l e Lexislacin nt 4 b d i i .

b d i i . da x n s t e a i s c c e i e i t l s x n a e z d pb a adqui i n d o n p e Secundaria s r n e i p r Educacin s a n r o e a n c d e s s s a a ara o t , r v i o e t s f a b a o c c r u P e u d v e s e s n Obrigatoria en Galicia a o mo i m n c e , a t e s tr i s s e s i a e n c o i i d s n m n d ro i a A sb c n a s o a m r r t e nd s o a i r f b n a i t a a h m ili n d c u a que A f r s a e d d b a e e s c d d a a t n r o e f p s tivo hegue a o e s r r a o o e c s r C r b . n e o 6 p s i s e. n t a n oac i s e c l a a ta d v n o m i e e T u i t r . q s i o e 1 s . s o ou e a d t n s a e r i s c e a f a d o e a m s d e o i r c c t c a n nfor a p e d e ca , d t s a n s a d e e i s d v m a s e a a v d l lid r o o a i v g l n n p a e i o s l m c e i a o d p e a u ro

Lexislacin da Educacin Secundaria Obrigatoria en Galicia

Edita: Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria Imprime: Trculo Artes Grficas, S.A. DL: C 2517-2008

ndice
Presentacin .................................................................................................................................. 1.- O currculo da educacin secundaria obrigatoria ........................................ 7 11

Decreto 133/2007, do 5 de xullo, polo que se regulan as ensinanzas da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia (DOG do 13 de xullo de 2007)1

Prembulo......................................................................................................... Articulado ....................................................................................................... Disposicins adicionais.............................................................................. Disposicin derrogatoria ........................................................................ Disposicins derradeiras ......................................................................... ANEXO I: Competencias bsicas .............................................................................. ANEXO II: Currculo das materias ............................................................................ - Ciencias da natureza..................................................................... - Terceiro curso. Fsica e qumica........................................... - Terceiro curso. Bioloxa e xeoloxa...................................... - Cuarto curso. Fsica e qumica ............................................. - Cuarto curso. Bioloxa e xeoloxa........................................ - Ciencias sociais, xeografa e historia...................................... - Educacin para a cidadana ....................................................... - Segundo curso: educacin para a cidadana e os dereitos humanos...................................................................... - Cuarto curso: educacin tico-cvica................................ - Educacin plstica e visual......................................................... - Msica ................................................................................................. - Lingua galega e literatura........................................................... - Lingua castel e literatura .......................................................... - Lingua estranxeira.......................................................................... - Segunda lingua estranxeira........................................................
1

13 15 35 37 38 39 55 56 75 80 86 93 101 125 132 138 145 156 169 205 235 264

Queda recollido no texto a derrogacin contemplada no Decreto 126/2008.

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

ANEXO III: ANEXO IV: ANEXO V: ANEXO VI:

- Matemticas ..................................................................................... - Tecnoloxas ........................................................................................ - Informtica........................................................................................ - Educacin fsica............................................................................... - Latn. Cuarto curso......................................................................... - Historia e cultura das relixins................................................. - Cultura clsica ................................................................................. - Obradoiro de iniciativas emprendedoras.............................. - Proxecto interdisciplinar.............................................................. Cadro de distribucin horaria ............................................................. Relacin de materias coas especialidades do profesorado Proxecto lector de centro ..................................................................... Plan de integracin das tecnoloxas da informacin e a comunicacin ...............................................................................................

291 329 344 353 379 388 398 406 415 417 419 420 422

2.- A implantacin da educacin secundaria obrigatoria................................. 427


Orde do 6 de setembro de 2007 pola que se desenvolve a implantacin da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia (DOG do 12 de setembro de 2007)2

3.- A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria ....................................... 439


Orde do 21 de decembro de 2007 pola que se regula a avaliacin na educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia (DOG do 7 de xaneiro de 2008) 3

ANEXO I: ANEXO II: ANEXO III: ANEXO IV: ANEXO V:


2

Prembulo......................................................................................................... Articulado ....................................................................................................... Disposicins transitorias ......................................................................... Disposicin derrogatoria ......................................................................... Disposicins derradeiras ......................................................................... Actas de avaliacin de educacin secundaria obrigatoria Expediente acadmico do alumnado de educacin secundaria obrigatoria .............................................................................. Historial acadmico de educacin secundaria obrigatoria Informe persoal por traslado de educacin secundaria obrigatoria ...................................................................................................... Informe de avaliacin final de curso .............................................

441 442 453 453 454 455 468 475 482 485

Queda recollido no texto a correccin de erros publicada no DOG do 24 de setembro de 2007.

3 Queda recollido no texto a correccin de erros publicada no DOG do 8 de febreiro de 2007 e a modificacin publi-

cada no DOG do 24 de xuo de 2008.

ndice

4.- Programas de diversificacin curricular na educacin secundaria obrigatoria. .......................................................................................................................... 487


Orde de 30 de xullo de 2007 pola que se regulan os programas de diversificacin curricular na educacin secundaria obrigatoria (DOG do 21 de agosto de 2007)

5.- A avaliacin diagnstica ............................................................................................. 499

PRESENTACIN

Presentacin
A Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria aposta pola publicacin deste libro no que se recolle o marco lexislativo correspondente a esta etapa, consciente da sa obriga de proporcionarlles aos diferentes sectores da comunidade educativa unha referencia clara sobre o currculo da educacin secundaria obrigatoria. Nesta publicacin recomplase e faciltase a lexislacin ata o momento vixente para esta etapa Decreto 133/2007, do 5 de xullo, polo que se regulan as ensinanzas da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia. Orde do 6 de setembro de 2007, pola que se desenvolve a implantacin da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia. Orde do 21 de decembro de 2007, pola que se regula a avaliacin na educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia. Orde do 30 de xullo de 2007, pola que se regulan os programas de diversificacin curricular na educacin secundaria obrigatoria. A publicacin incle, as mesmo, informacin da avaliacin diagnstica. A Administracin educativa, coecedora de que o desenvolvemento efectivo da Lei orgnica de educacin depender en ltima instancia da actividade realizada polo profesorado nos centros, busca con este texto contribur ao logro dos seus principios bsicos: Calidade da educacin para todo o alumnado Equidade que garanta a igualdade de oportunidades

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Esforzo compartido por todas as persoas compoentes da comunidade educativa Do mesmo xeito, esta tamn responde ao recoecemento que a lexislacin vixente fai da necesidade de adecuacin diversidade de intereses, caractersticas e situacins persoais... que se poidan producir nos centros educativos, os cales debern dar respostas diferentes con base n sa capacidade de decisin, tanto no relativo sa organizacin coma no referido ao seu funcionamento. Conseguir que todo o alumnado desenvolva ao mximo as sas capacidades nun marco de calidade e equidade, converter os logros xerais en logros concretos, adaptar o currculo e a accin educativa s circunstancias especficas en que os centros se desenvolven, conseguir que os pais e as nais se impliquen na educacin dos seus fillos ser posible na medida en que contemos cun profesorado comprometido na sa actividade. En definitiva, esta publicacin ten a ambiciosa finalidade de axudar aquelas persoas implicadas na tarefa de educar os mozos e as mozas da educacin secundaria. Esperamos e confiamos que os novos retos que a educacin nos demanda atopen na escola unha boa resposta.

Laura Snchez Pin Conselleira de Educacin e Ordenacin Universitaria

10

1. O CURRCULO DA EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA

1. O currculo da educacin secundaria obrigatoria


Decreto 133/2007, do 5 de xullo, polo que se regulan as ensinanzas da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia.(DOG do 13 de xullo de 2007)

Prembulo
A Lei orgnica 2/2006, do 3 de maio, de educacin, no captulo III determina que se entende por currculo o conxunto de obxectivos, competencias bsicas, contidos, mtodos pedagxicos e criterios de avaliacin de cada unha das ensinanzas reguladas pola citada lei. As mesmo, establece que lle corresponde ao Estado fixar os aspectos bsicos do currculo en relacin aos obxectivos, contidos e criterios de avaliacin que constiten as ensinanzas mnimas s que se refire a disposicin adicional primeira, punto 2, letra c, da Lei orgnica 8/1985, do 3 de xullo, reguladora do dereito educacin. O Real decreto 1631/2006, do 29 de decembro, establece as ensinanzas mnimas correspondentes educacin secundaria obrigatoria. A finalidade das ensinanzas mnimas asegurar unha formacin comn a todas as alumnas e alumnos dentro do sistema educativo espaol e garantir a validez dos ttulos correspondentes, como indica o artigo 6.2 da Lei orgnica 2/2006, do 3 de maio, de educacin. A dita formacin facilitar a continuidade, progresin e coherencia da aprendizaxe en caso de mobilidade xeogrfica. O Estatuto de autonoma de Galicia, no seu artigo 31, determina que competencia plena da Comunidade Autnoma galega o regulamento e administracin do ensino en toda a sa extensin, niveis e graos, modali-

13

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

dades e especialidades, sen prexuzo do disposto no artigo 27 da Constitucin e nas leis orgnicas que, conforme o punto primeiro do seu artigo 81, a desenvolvan. A Lei orgnica de educacin indica que sern as administracins educativas as que establezan o currculo das distintas ensinanzas reguladas pola citada lei, do que formarn parte os aspectos bsicos anteriormente indicados. Os centros docentes desenvolvern e completarn, se for o caso, o currculo das diferentes etapas e ciclos no uso da sa autonoma, tal e como se recolle no captulo II do ttulo V da Lei orgnica da educacin, respondendo ao principio de autonoma pedagxica, de organizacin e xestin que a citada lei lles atribe aos centros educativos coa finalidade de adecuarse s caractersticas e realidade educativa de cada un deles. O currculo que se establece neste decreto ten como obxectivo contribur ao logro dos principios bsicos desta Lei orgnica de educacin que se expresan no prembulo e que se resumen en lograr: Calidade de educacin para todo o alumnado. Equidade que garanta a igualdade de oportunidades. Esforzo compartido por todos os compoentes da comunidade educativa. A educacin secundaria obrigatoria constite, xunto coa etapa de educacin primaria, o ensino bsico, que obrigatorio e gratuto para todas as persoas. A educacin secundaria obrigatoria debe combinar o principio dunha educacin comn para todo o alumnado coa atencin diversidade. Porn os centros educativos, no uso da sa autonoma, adoptarn as medidas organizativas e curriculares que, de forma flexible, se adecuen s caractersticas do seu alumnado. Na regulacin das ensinanzas mnimas ten especial relevancia a definicin das competencias bsicas que comezaron a desenvolverse na etapa anterior, que sern completadas na educacin secundaria obrigatoria e debern ser alcanzadas por todo o alumnado. As competencias bsicas permiten identificar aquelas aprendizaxes que se consideran imprescindibles desde un enfoque integrador e orientado aplicacin dos saberes adquiridos. O seu logro deber capacitar s alumnas e os alumnos

14

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

para a sa realizacin persoal, a incorporacin satisfactoria vida adulta e o desenvolvemento dunha aprendizaxe permanente ao longo da vida. Os obxectivos da educacin secundaria obrigatoria defnense para toda a etapa. Para cada unha das materias que constiten o currculo fxanse os obxectivos, as achegas consecucin das competencias bsicas, os contidos e os criterios de avaliacin. Neste decreto determnanse as competencias bsicas, o currculo das materias desta etapa educativa, o cadro de distribucin horaria, a relacin de materias coas especialidades do profesorado, o proxecto lector de centro e o plan de introducin das tecnoloxas da informacin e a comunicacin, que se publican como anexos a el coa seguinte numeracin: Anexo I. Competencias bsicas. Anexo II. Currculo das materias desta etapa educativa. Anexo III. Cadro de distribucin horaria. Anexo IV. Relacin de materias coas especialidades do profesorado. Anexo V. Proxecto lector de centro. Anexo VI. Plan de introducin das tecnoloxas da informacin e a comunicacin. De conformidade co exposto, por proposta da conselleira de Educacin e Ordenacin Universitaria, no exercicio da facultade outorgada polo artigo 34 da Lei 1/1983, do 22 de febreiro, reguladora da Xunta e da sa Presidencia, modificada pola Lei 11/1988, do 20 de outubro, e pola Lei 2/2007, do 28 de marzo, do traballo en igualdade das mulleres de Galicia, odos os ditames do Consello Consultivo e do Consello Escolar e logo de deliberacin do Consello da Xunta de Galicia, na sa reunin do da cinco de xullo de dous mil sete, DISPOO: Artigo 1.- Obxecto e mbito de aplicacin. Este decreto ten por obxecto establecer a ordenacin xeral e o currculo da educacin secundaria obrigatoria, que ser de aplicacin en todos

15

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

os centros docentes que impartan estas ensinanzas no mbito territorial da Comunidade Autnoma de Galicia. Artigo 2.- Principios xerais. 1. A educacin secundaria obrigatoria unha etapa educativa que ten carcter obrigatorio e gratuto. A educacin secundaria obrigatoria xunto coa educacin primaria constiten a educacin bsica. 2. A educacin secundaria obrigatoria comprende catro cursos acadmicos, que se realizarn ordinariamente entre os doce e os dezaseis anos de idade. 3. O alumnado incorporarase, con carcter xeral, ao primeiro curso da educacin secundaria obrigatoria, de acordo coas normas de promocin a estas ensinanzas, unha vez cursada a educacin primaria, no ano natural en que cumpran os doce anos de idade, ags nos seguintes supostos: a) Alumnado que permanecese un ano mis na educacin primaria en virtude do establecido nas normas de promocin de ciclo destas ensinanzas. b) Alumnado con altas capacidades intelectuais aos cales se lles flexibilizase o inicio e/ou a duracin da educacin primaria. c) Alumnado con necesidades educativas especiais que prolongase a sa escolarizacin na educacin primaria en centros ordinarios un ano mis do previsto na alnea a) deste punto 3. d) Alumnado que se incorpore tardiamente ao sistema educativo espaol, de acordo co establecido neste decreto. 4. Sen prexuzo do establecido no punto 2, o alumnado ter dereito, con carcter xeral, a permanecer escolarizado no rxime ordinario cursando esta etapa educativa ata os dezaoito anos cumpridos no ano en que remate o curso acadmico. 5. Na educacin secundaria obrigatoria prestarase especial atencin orientacin educativa e profesional do alumnado. O cuarto curso ter carcter orientador, tanto para os estudos postobrigatorios como para a incorporacin vida laboral. 6. A Educacin secundaria obrigatoria organzase en materias e de acordo cos principios de educacin comn e de atencin diversidade do alumnado.

16

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

7. O alumnado maior de dezaoito anos que non obtivese o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria e non poida ou non desexe continuar escolarizado nun centro educativo no rxime ordinario poder rematar os seus estudos polo rxime de ensinanzas para adultos. Poder, as mesmo, incorporarse s ensinanzas de adultos o alumnado que cumpra dezaoito anos no ano en que comece o curso acadmico ou, excepcionalmente, os maiores de dezaseis anos que tean un contrato laboral que non lles permita acudir aos centros educativos en rxime ordinario ou sexan deportistas de alto rendemento. Artigo 3.- Fins. A finalidade da educacin secundaria obrigatoria consiste en lograr que o alumnado adquira os elementos bsicos da cultura, especialmente en aspectos humanstico, artstico, cientfico e tecnolxico; desenvolver e consolidar hbitos de estudo e de traballo; preparalo para a sa incorporacin a estudos posteriores e para a sa insercin laboral e formalo para o exercicio dos seus dereitos e obrigas na vida como cidadns e cidads. Artigo 4.- Obxectivos da educacin secundaria obrigatoria. A educacin secundaria obrigatoria contribuir a desenvolver no alumnado as capacidades que lles permita: a) Asumir responsablemente os seu deberes, coecer e exercer os seus dereitos no respecto s outras persoas, practicar a tolerancia, a cooperacin e a solidariedade entre as persoas e grupos, exercitarse no dilogo afianzando os dereitos humanos como valores comns dunha sociedade plural e prepararse para o exercicio da cidadana democrtica. b) Desenvolver e consolidar hbitos de disciplina, estudo e traballo individual e en equipo como condicin necesaria para unha realizacin eficaz das tarefas da aprendizaxe e como medio de desenvolvemento persoal. c) Valorar e respectar a diferenza de sexos e a igualdade de dereitos e oportunidades entre eles. Rexeitar os estereotipos que supoan discriminacin entre homes e mulleres. d) Fortalecer as sas capacidades afectivas en todos os mbitos da personalidade e nas sas relacins coas outras persoas, as como

17

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

rexeitar a violencia, os prexuzos de calquera tipo, os comportamentos sexistas e resolver pacificamente os conflitos. e) Desenvolver destrezas bsicas na utilizacin das fontes da informacin para, con sentido crtico, adquirir novos coecementos. Adquirir unha preparacin bsica no campo das tecnoloxas, especialmente as da informacin e a comunicacin. f) Concibir o coecemento cientfico como un saber integrado que se estrutura en distintas disciplinas, as como coecer e aplicar os mtodos para identificar os problemas nos diversos campos do coecemento e da experiencia. g) Desenvolver o esprito emprendedor e a confianza en si mesmo, a participacin, o sentido crtico, a iniciativa persoal e a capacidade para aprender a aprender, planificar, tomar decisins e asumir responsabilidades. h) Comprender e expresar con correccin, oralmente e por escrito, na lingua galega e na lingua castel, textos e mensaxes complexos, e iniciarse no coecemento, a lectura e o estudo da literatura. i) Comprender e expresarse en mis dunha lingua estranxeira de maneira apropiada. j) Coecer, valorar e respectar os aspectos bsicos da cultura e a historia propia e das outras persoas, as como o patrimonio artstico e cultural, coecer mulleres e homes que realizaron achegas importantes cultura e sociedade galega ou a outras culturas do mundo. k) Coecer o corpo humano e o seu funcionamento, aceptar o propio e o das outras persoas, aprender a coidalo, respectar as diferenzas, afianzar os hbitos do coidado e sade corporais e incorporar a educacin fsica e a prctica do deporte para favorecer o desenvolvemento persoal e social. Coecer e valorar a dimensin humana da sexualidade en toda a sa diversidade. Valorar criticamente os hbitos sociais relacionados coa sade, o consumo, o coidado dos seres vivos e o ambiente,contribundo sa conservacin e mellora. l) Apreciar a creacin artstica e comprender a linguaxe das distintas manifestacins artsticas, utilizando diversos medios de expresin e representacin.

18

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

m) Coecer e valorar os aspectos bsicos do patrimonio lingstico, cultural, histrico e artstico de Galicia, participar na sa conservacin e mellora e respectar a diversidade lingstica e cultural como dereito dos pobos e das persoas, desenvolvendo actitudes de interese e respecto cara ao exercicio deste dereito. n) Coecer e valorar a importancia do uso do noso idioma como elemento fundamental para o mantemento da nosa identidade. Artigo 5.- Currculo. 1. Entndese por currculo da educacin secundaria obrigatoria o conxunto de obxectivos, competencias bsicas, contidos, mtodos pedagxicos e criterios de avaliacin desta etapa educativa. 2. As competencias bsicas que se deben adquirir na educacin bsica, xa iniciadas na educacin primaria, publcanse no anexo I deste decreto. Ao seu logro deber contribur a educacin secundaria, de acordo cos criterios de avaliacin que para cada curso e materia figuran no anexo II. 3. O currculo para a educacin secundaria obrigatoria en todos os centros de ensino regrado de Galicia ser o que se recolle para cada materia e nos diferentes cursos no anexo II a este decreto. 4. Os centros docentes desenvolvern e completarn o currculo para a educacin secundaria obrigatoria establecido polas administracins educativas, concrecin que formar parte do proxecto educativo ao cal fai referencia o artigo 121.1 da Lei orgnica 2/2006, de 3 de maio, de educacin. 5. A lectura constite un factor primordial para o desenvolvemento das competencias bsicas. Os centros docentes garantirn na prctica docente de todas as materias un tempo dedicado lectura en todos os cursos da etapa, de acordo co proxecto lector do centro, ao constitur a lectura un factor esencial para o desenvolvemento das competencias bsicas. Artigo 6.- Organizacin dos tres primeiros cursos. 1. En cada un dos tres primeiros cursos todo o alumnado cursar as seguintes materias: Ciencias da natureza. Ciencias sociais, xeografa e historia.

19

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Educacin fsica. Lingua galega e literatura. Lingua castel e literatura. Primeira lingua estranxeira. Matemticas. 2. No primeiro curso o alumnado cursar, ademais, a materia de educacin plstica e visual e segunda lingua estranxeira, e realizar un proxecto interdisciplinar. 3. No segundo curso o alumnado cursar as materias relacionadas no punto 1 e, ademais, msica, educacin para a cidadana e os dereitos humanos, Tecnoloxas e segunda lingua estranxeira. 4. A Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria poder establecer que a segunda lingua estranxeira non sexa materia obrigatoria para o alumnado que, tendo un desfase curricular, precise de apoios complementarios. 5. No terceiro curso o alumnado cursar as materias relacionadas no punto 1 e, ademais, tecnoloxas, plstica, msica e unha materia optativa, nos termos previstos no artigo 9 deste decreto. 6. No terceiro curso a materia de ciencias da natureza desdbrase en bioloxa e xeoloxa por un lado, e fsica e qumica por outro. O profesorado avaliar por separado cada unha destas materias anda que a citada materia de ciencias da natureza manter o seu caracter unitario para efectos de promocin tal como figura no artigo 12 deste decreto. 7. Sen prexuzo do tratamento especfico nalgunhas das materias da etapa, a comprensin lectora, a expresin oral e escrita, a comunicacin audiovisual, as tecnoloxas da informacin e a comunicacin, e a educacin en valores traballaranse en todas elas. Artigo 7.- Organizacin do cuarto curso. 1. Todo o alumnado deber cursar neste curso as seguintes materias: Ciencias sociais, xeografa e historia. Educacin tico-cvica.

20

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Educacin fsica. Lingua galega e literatura. Lingua castel e literatura. Matemticas. Primeira lingua estranxeira. 2. Ademais das materias relacionadas no punto anterior, todo o alumnado deber cursar tres materias de entre as seguintes: Bioloxa e xeoloxa. Educacin plstica e visual. Fsica e qumica. Informtica. Latn. Msica. Segunda lingua estranxeira. Tecnoloxa. 3. Todo o alumnado cursar neste cuarto curso unha materia optativa, nos termos regulados no artigo 9 deste decreto. 4. Na materia educacin tico-cvica prestarase especial atencin igualdade entre homes e mulleres. 5. A materia de matemticas poder presentarse en das opcins, A e B, en funcin do carcter terminal ou propedutico que tea para cada alumna e alumno. Se o centro opta por unha soa opcin, sempre ser a opcin B. 6. Sen prexuzo do tratamento especfico nalgunhas das materias deste curso, a comprensin lectora, a expresin oral e escrita, a comunicacin audiovisual, as tecnoloxas da informacin e a comunicacin, e a educacin en valores traballaranse en todas elas. 7. Os centros informarn e orientarn o alumnado co fin de que a eleccin de materias a que se refire o punto 2, as como a eleccin da

21

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

materia optativa, facilite tanto a consolidacin de aprendizaxes fundamentais como a sa orientacin educativa posterior ou a sa posible incorporacin vida laboral. 8. Os centros debern ofrecer a totalidade das materias a que se refire o punto 2 deste artigo. Coa finalidade de orientar a eleccin do alumnado, podern establecer agrupacins destas materias en diferentes opcins. 9. S se poder limitar a eleccin de materias e opcins do alumnado cando haxa un nmero insuficiente de alumnas e alumnos, en funcin dos criterios que fixe a Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria. Artigo 8.- Horario. O nmero de sesins lectivas semanais de cada unha das materias da educacin secundaria obrigatoria o que figura no anexo III deste decreto. Artigo 9.- Materias optativas. 1. A oferta de materias optativas deber ser diversa e equilibrada. 2. Os centros incluirn, en todo caso, na oferta de materias optativas a cultura clsica e obradoiro de iniciativas emprendedoras, que podern ser cursadas no terceiro ou no cuarto curso; e a segunda lingua estranxeira, que poder ser cursada en terceiro e en cuarto curso, tal como figura no anexo III. 3. En cuarto curso o alumnado poder cursar como optativa calquera das materias relacionadas no artigo 7. 2 que non fose elixida de acordo co establecido nese punto do artigo. 4. Con carcter excepcional poderanse autorizar, de acordo co procedemento que se estableza, unha materia optativa proposta polos centros que garde relacin coas caractersticas do seu medio xeogrfico e sociocultural e que facilite a insercin na vida activa. 5. As ensinanzas de materias optativas que oferten os centros s podern ser impartidas se existe un nmero mnimo de alumnos e alumnas matriculados, en funcin dos criterios que fixe a Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria.

22

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Artigo 10.- Profesorado. 1. Sen prexuzo das competencia docente das mestras e mestres adscritos aos cursos primeiro e segundo da educacin secundaria obrigatoria, de acordo coa disposicin transitoria primeira da Lei orgnica 2/2006, do 3 de maio, de educacin, as materias da educacin secundaria obrigatoria que se indican no anexo IV sern impartidas prioritariamente polo profesorado de ensino secundario das especialidades que se relacionan nel. 2. Excepcionalmente, nas condicins que se establezan, os funcionarios do corpo de profesores tcnicos de formacin profesional podern impartir determinadas materias da educacin secundaria obrigatoria. Artigo 11.- Avaliacin. 1. A avaliacin do proceso de aprendizaxe do alumnado da educacin secundaria obrigatoria ser continua e diferenciada segundo as distintas materias do currculo. 2. O profesorado avaliar o alumnado tendo en conta todos os elementos que compoen o currculo. 3. Os criterios de avaliacin das materias sern referentes fundamentais para valorar o grao de adquisicin das competencias bsicas e de consecucin dos obxectivos. 4. A avaliacin ser realizada polo equipo docente, que estar constitudo polo conxunto de profesoras e profesores de cada grupo de alumnas e alumnos, que actuar de forma colexiada, coordinado pola persoa titora e asesorado polo Departamento de Orientacin. 5. A cualificacin de cada materia e, se o caso, mbitos e mdulos, ser decidida polo profesor ou profesora que as imparte. As restantes decisins sern adoptadas por maiora do equipo docente. 6. Se no proceso de avaliacin continua se advertise que unha alumna ou un alumno non progresa adecuadamente, o centro educativo, tan pronto como detecte as dificultades de aprendizaxe, adoptar medidas de reforzo educativo coa finalidade de que o alumnado adquira as aprendizaxes necesarias para continuar o proceso educativo. 7. O profesorado avaliar tanto as aprendizaxes do alumnado como os procesos de ensino e a sa propia prctica docente.

23

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Artigo 12.- Promocin. 1. Ao finalizar cada un dos cursos, e como consecuencia do proceso de avaliacin, o equipo docente tomar as decisin correspondentes sobre a promocin do alumando, de acordo co establecido neste artigo. 2. O alumnado promocionar ao curso seguinte cando tea superados os obxectivos das materias cursadas ou tea avaliacin negativa en das materias como mximo. 3. O alumnado repetir curso cando sexa avaliado negativamente en tres ou mis materias. 4. Excepcionalmente, o equipo docente poder autorizar a promocin con avaliacin negativa en tres materias, se considera que a natureza destas non lle impide ao alumnado seguir con xito o curso seguinte, que ten expectativas favorables de recuperacin e que a dita promocin beneficiar a sa evolucin acadmica. 6. Coa finalidade de lle facilitar ao alumnado a recuperacin das materias con avaliacin negativa, a Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria determinar as condicins e regular o procedemento para que os centros organicen as oportunas probas extraordinarias en cada un dos cursos. As probas extraordinarias realizaranse no mes de setembro. 7. O alumnado que promocione sen ter superadas todas as materias seguir un programa de reforzo educativo destinado a recuperar as aprendizaxes non adquiridas e deber superar a avaliacin correspondente ao devandito programa. Esta circunstancia ser tida en conta para os efectos das cualificacins das materias non superadas, as como aos de promocin e, se o caso, de obtencin do ttulo de graduado ou graduada en educacin secundaria obrigatoria. 8. O alumnado que non promocione permanecer un ano mis no mesmo curso, sen prexuzo do que se establece no punto seguinte. Os centros debern organizar para este alumnado un plan especfico personalizado, orientado superacin das dificultades detectadas no curso anterior, de acordo co que estableza a Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria. 9. O alumnado poder repetir o mesmo curso unha soa vez e das veces como mximo dentro da etapa. Excepcionalmente, unha alumna ou alumno poder repetir unha segunda vez en cuarto curso se non repetiu en cursos anteriores desta etapa.

24

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

10. Cando a segunda repeticin se deba producir no ltimo curso da etapa, prolongarase un ano o lmite de idade establecido no artigo 1.4 deste decreto. 11. As decisins do equipo docente adoptaranse por maiora simple dos seus membros. Artigo 13.- Atencin diversidade. 1. A educacin secundaria obrigatoria organzase de acordo cos principios de educacin comn e de atencin diversidade. As medidas de atencin diversidade nesta etapa estarn orientadas a responder s necesidades educativas concretas do alumnado e consecucin das competencias bsicas e dos obxectivos da educacin secundaria obrigatoria e non podern, en ningn caso, supoer unha discriminacin que lles impida alcanzar os devanditos obxectivos e a titulacin correspondente. Teranse en conta as dificultades especficas das rapazas que por razn de xnero e pertenza a determinados colectivos tean dificultades especiais para rematar a etapa. 2. En canto se detecten dificultades de aprendizaxe, os centros debern poer en funcionamento as medidas de atencin diversidade que se consideren mis convenientes s caractersticas do seu alumnado e que podern ser tanto organizativas como curriculares. 3. A Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria regular estas medidas de atencin diversidade que lles permitan aos centros, no exercicio da sa autonoma, ter en conta os agrupamentos flexibles, o apoio en grupos ordinarios, o apoio ocasional fra do grupo ordinario, os desdobramentos de grupo, a oferta de materias optativas, as medidas de reforzo, as adaptacins do currculo, a integracin de materias en mbitos, os programas de diversificacin curricular e outros programas de tratamento personalizado para o alumnado con necesidade especfica de apoio educativo. 4. A integracin de materias en mbitos est destinada a diminur o nmero de profesoras e profesores que interveen nun mesmo grupo e deber respectar os obxectivos, contidos e criterios de avaliacin de todas as materias que se integran, as como o horario asignado ao conxunto delas. Esta integracin ter efectos na organizacin das ensinanzas pero non as nas decisins asociadas promocin. 5. A escolarizacin do alumnado que se incorpora tardiamente ao sistema educativo realizarase atendendo s sas circunstancias, coecementos, idade e historial acadmico.

25

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Cando presenten graves carencias na lingua galega e/ou na lingua castel recibirn unha atencin especfica que ser, en todo caso, simultnea escolarizacin nos grupos ordinarios, cos cales compartirn o maior tempo posible do horario semanal. Os que presenten un desfase no seu nivel de competencia curricular de dous ou mis anos, podern ser escolarizados nun ou en dous cursos inferiores ao que lles correspondera por idade, sempre que a dita escolarizacin lles permita completar a etapa nos lmites de idade establecidos con carcter xeral, adoptndose as medidas de reforzo educativo mis adecuadas para facilitar a sa integracin escolar e a recuperacin do desfase curricular e para que lles permitan continuar con aproveitamento os seus estudos. As alumnas e alumnos que en virtude desta escolarizacin non puidesen completar a etapa nos lmites de idade establecidos con carcter xeral podern continuar estudos nas ensinanzas de persoas adultas. 6. A escolarizacin do alumnado con altas capacidades intelectuais flexibilizarase de tal forma que se poida incorporar a esta etapa cando proceda a sa promocin desde a educacin primaria. As mesmo, poderase reducir a duracin da educacin secundaria obrigatoria cando se prevexa que estaamedidamis adecuada para o desenvolvemento do seu equilibrio persoal e a sa socializacin, nos termos que estableza a Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria. Atenderase, neste sentido, normativa estatal que se poida desenvolver para tal efecto. Artigo 14.- Alumnado con necesidades educativas especiais. 1. Entndese por alumnado que presenta necesidades educativas especiais aquel que requira, por un perodo da sa escolarizacin ou ao longo de toda ela, determinados apoios e atencins educativas especficas derivadas de discapacidade ou trastornos graves da conduta. 2. Para que este alumnado poida alcanzar o mximo desenvolvemento das sas capacidades persoais e os obxectivos da etapa, estableceranse as medidas curriculares e organizativas oportunas que aseguren o seu adecuado progreso. 3. Na educacin secundaria obrigatoria poderanse realizar adaptacins curriculares que se aparten significativamente dos contidos e criterios de avaliacin do currculo, dirixidas a este alumnado con necesidades educativas especiais.

26

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

4. Estas adaptacins curriculares, que estarn precedidas en todo caso dunha avaliacin das necesidades educativas especiais do alumnado e a conseguinte proposta curricular especfica, realizaranse buscando o mximo desenvolvemento das competencias bsicas de acordo coas posibilidades da alumna ou alumno; a avaliacin e a promocin tomarn como referencia os obxectivos e criterios de avaliacin fixados nas adaptacins. 5. A Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria determinar o procedemento de autorizacin das adaptacins referidas neste artigo. 6. Sen prexuzo das repeticins de curso previstas no artigo 12.9 deste decreto, a escolarizacin deste alumnado na educacin secundaria obrigatoria poderase prolongar un ano mis, sempre que iso favoreza a obtencin do ttulo de graduado a que se fai referencia no artigo 17. Artigo 15.- Programas de diversificacin curricular. 1. A Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria regular os programas de diversificacin curricular para o alumnado que, tras a oportuna avaliacin, precise dunha organizacin dos contidos, actividades prcticas e materias do currculo diferente establecida con carcter xeral e dunha metodoloxa especfica para alcanzar os obxectivos e competencias bsicas da etapa e o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria. 2. Poderanse incorporar aos programas de diversificacin curricular, nos termos que estableza a Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria, as alumnas e alumnos desde o terceiro curso da educacin secundaria obrigatoria que en cursos anteriores tivesen dificultades xeneralizadas de aprendizaxe e que recibisen medidas complementarias de adaptacin do currculo. Tamn os podern realizar as alumnas e alumnos que tivesen cursado segundo, que non estean en condicins de promocionar a terceiro e xa repetisen unha vez na etapa. En todo caso, a sa incorporacin requirir a avaliacin tanto acadmica como a psicopedagxica a travs do ditame emitido polo Departamento de Orientacin, informe do equipo docente, e logo de audiencia do propio alumnado e dos seus pais, nais ou titores. 3. Con carcter xeral, a duracin destes programas ser de dous anos. Non obstante, poderanse establecer programas dun ano de duracin para aquelas alumnas ou alumnos que cursasen o cuarto curso de educacin secundaria obrigatoria ou que repetisen o terceiro curso sen superalo.

27

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

4. A Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria establecer o currculo destes programas no cal se incluirn dous mbitos especficos, un deles con elementos formais de carcter lingstico e social, e outro con elementos formativos de carcter cientficotecnolxico e tres materias das establecidas para a etapa non recollidas nos mbitos anteriores, entre as cales se encontrar lingua estranxeira, que o alumnado cursar preferentemente no grupo ordinario. Poderase establecer, ademais, un mbito de carcter prctico. O mbito lingstico-social incluir, como mnimo, os aspectos bsicos do currculo correspondentes s materias de ciencias sociais, xeografa e historia, lingua galega e literatura e lingua castel e literatura. O mbito cientfico-tecnolxico incluir, como mnimo, os correspondentes s materias de matemticas, ciencias da natureza e tecnoloxas. Se a Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria incorpora un mbito de carcter prctico, incluir nel os contidos correspondentes a tecnoloxas. 5. Cada programa de diversificacin curricular deber especificar a metodoloxa, contidos e criterios de avaliacin que garantan o logro das competencias bsicas. 6. O referente para avaliar as aprendizaxes do alumnado que cursa un programa de diversificacin curricular sern as competencias bsicas e os obxectivos xerais da educacin secundaria obrigatoria, as como os criterios de avaliacin establecidos para cada mbito do programa e das materias que curse cada alumna ou alumno, coas adaptacins curriculares que, se o caso, lles correspondan. 7. O alumnado que, ao rematar o programa, non estea en condicins de obter o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria e cumpra os requisitos de idade establecidos no artigo 1.4 deste decreto, poder permanecer un ano mis no programa. 8. O nmero de alumnas e alumnos de cada programa non poder ser superior a 10. 9. Cada mbito deber ser impartido por un nico profesor ou profesora. Artigo 16.- Programas de cualificacin profesional inicial. 1. A Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria organizar e, s o caso, autorizar programas de cualificacin profesional inicial coa finalidade de favorecer a insercin social, educativa e laboral das mozas e mozos.

28

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

2. Podern acceder a un programa de cualificacin profesional inicial as alumnas e alumnos maiores de dezaseis anos, cumpridos con anterioridade ao 31 de decembro do ano en que se inicia o programa, que non obtivesen o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria. 3. Excepcionalmente, podern acceder a un programa de cualificacin profesional as alumnas e alumnos de quince anos de idade, sempre que se cumpran os seguintes requisitos: a) Acordo das alumnas e alumnos, nais e pais ou titores. b) Ter cursado segundo da educacin secundaria obrigatoria, non estar en condicins de promocionar a terceiro e ter repetido xa unha vez na etapa. c) Compromiso de cursar os mdulos voluntarios aos cales se fai referencia no artigo 30.3.c) da Lei orgnica 2/2006, do 3 de maio, de educacin. d) Informe favorable do Departamento de Orientacin do centro. 4. Os programas de cualificacin profesional inicial debern responder a un perfil profesional expresado a travs da competencia xeral, as competencias persoais, sociais e profesionais, e a relacin de cualificacins profesionais e, se o caso, unidades de competencia de nivel 1 do Catlogo nacional de cualificacins profesionais includas no programa. 5. Os programas de cualificacin profesional inicial incluirn tres tipos de mdulos: a) Mdulos especficos, que desenvolvern as competencias do perfil profesional e que, se o caso, prevern unha fase de prcticas nos centros de traballo, respectando as exixencias derivadas do Sistema Nacional das Cualificacins Profesionais e Formacin Profesional. b) Mdulos formativos de carcter xeral, que posibiliten o desenvolvemento das competencias bsicas e favorezan a transicin desde o sistema educativo ao mundo laboral. c) Mdulos que conduzan obtencin do ttulo de graduado en educacin secundaria e que se podern cursar de maneira simultnea cos mdulos obrigatorios ou unha vez superados estes.

29

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

6. Os mdulos que conduzan obtencin do ttulo de graduado en educacin secundaria tern carcter voluntario, ags para o alumnado o que se refire o punto 3 deste artigo, e debern ser impartidos en centros autorizados pola Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria e que, en todo caso, sern de educacin secundaria obrigatoria ou de educacin permanente de adultos. 7. Os mdulos conducentes obtencin do ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria organizaranse de forma modular en tres mbitos: a) mbito da comunicacin. b) mbito social. c) mbito cientfico-tecnolxico. 8. A Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria aprobar os currculos dos diferentes mbitos. O mbito de comunicacin incluir os aspectos bsicos do currculo das materias de lingua galega e literatura, lingua castel e literatura e primeira lingua estranxeira. O mbito social incluir os referidos s materias de ciencias sociais, xeografa e historia, educacin para a cidadana, os aspectos de percepcin recollidos no currculo de educacin plstica e visual e msica. O mbito cientfico-tecnolxico incluir aqueles referidos s materias de ciencias da natureza, matemticas, tecnoloxas e aos aspectos relacionados coa sade e o medio natural recollidos no currculo de educacin fsica. 9. A Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria poder establecer procedementos que permitan que os centros educativos recoezan as aprendizaxes adquiridas tanto na escolarizacin ordinaria na educacin secundaria obrigatoria coma no resto dos mdulos do programa, para aquelas alumnas e alumnos que vaian cursar os mdulos conducentes obtencin do ttulo. 10. A oferta de programas de cualificacin profesional inicial poder adoptar as seguintes modalidades: a) Modalidade A, en que todos os mdulos se imparten nun mesmo centro educativo. b) Modalidade B, en que os mdulos especficos se imparten nun centro educativo e os mdulos formativos de carcter xeral e os mdulos de carcter voluntario se imparten noutro.

30

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

c) Modalidade C, en que podern participar as corporacins locais, as asociacins profesionais, as organizacins non gobernamentais e outras entidades empresariais e sindicais, baixo a coordinacin da Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria. En todo caso, os mdulos voluntarios conducentes expedicin do ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria sern impartidos nos centros educativos. 11. Coa finalidade de facilitar a integracin social e laboral do alumnado con necesidades educativas especiais, de conformidade co establecido no artigo 75.1 da Lei orgnica 2/2006, do 3 de maio, de educacin, a Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria incluir unha oferta especfica de programas de cualificacin profesional inicial, adaptada para este alumnado que non se pode integrar na modalidade ordinaria. Artigo 17.- Ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria. 1. O alumnado que, ao terminar a educacin secundaria obrigatoria, alcanzase as competencias bsicas e os obxectivos da etapa obter o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria. 2. O alumnado que supere todas as materias da etapa obter o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria. Da mesma maneira, podern obter o devandito ttulo as alumnas e alumnos que rematasen o cuarto curso con avaliacin negativa nunha ou das materias, e excepcionalmente en tres, sempre que o equipo docenteconsidere que a natureza e o peso destas no conxunto da etapa non lles impediu alcanzar as competencias bsicas e os obxectivos da etapa. 3. O alumnado que curse programas de diversificacin curricular obter o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria se supera todos os mbitos e materias que integran o programa. As mesmo, poder obter o devandito ttulo o alumnado que, tendo superado os dous mbitos, tean avaliacin negativa nunha ou das materias, e excepcionalmente en tres, sempre que ao xuzo do equipo docente alcanzasen as competencias bsicas e os obxectivos da etapa. 4. O alumnado que curse un programa de cualificacin profesional inicial obter o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria se cursa e supera, ademais dos mdulos obrigatorios, os mdulos voluntarios indicados no artigo 16. 6 deste decreto.

31

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

5. O alumnado con dezaoito anos cumpridos que non obtea o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria e non tea avaliacin negativa en mis de cinco materias dispor, durante os dous anos inmediatamente seguintes ao remate da escolarizacin, dunha convocatoria anual de probas para superar as materias pendentes de cualificacin positiva, nos termos que estableza a Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria. En todo caso, as probas tern lugar no mes de xuo e sern incompatibles con estar cursando as ensinanzas de adultos e presentarse s probas para obter o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria previstas no artigo 68.2 da Lei orgnica 2/2006, do 3 de maio, de educacin. 6. O ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria permitir acceder ao bacharelato, formacin profesional de grao medio, aos ciclos de grao medio de artes plsticas e deseo, s ensinanzas deportivas de grao medio e ao mundo laboral. 7. O alumnado que curse a educacin secundaria obrigatoria e non obtea o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria recibir un certificado de escolaridade en que se farn constar os anos e materias cursados. Artigo 18.- Autonoma dos centros. 1. A Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria fomentar a autonoma pedagxica e organizativa dos centros, favorecer o traballo en equipo do profesorado e estimular a actividade investigadora a partir da sa prctica docente. 2. Os centros, no exercicio da sa autonoma, podern adoptar experimentacins, plans de traballo, formas de organizacin ou ampliacin do horario escolar nos termos que estableza a Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria, sen que, en ningn caso, se impoan contribucins s familias. 3. Os centros docentes, no exercicio da sa autonoma pedagxica, incluirn no proxecto educativo do centro a concrecin do currculo, que contar polo menos coas seguintes epgrafes: a) Adecuacin dos obxectivos xerais de etapa ao contexto socioeconmico e cultural do centro, e s caractersticas do alumnado, tendo en conta o establecido ao respecto no propio proxecto educativo.

32

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

b) Decisins de carcter xeral sobre a metodoloxa e a sa contribucin consecucin das competencias bsicas. c) Proxecto lingstico. d) Incorporacin, a travs das distintas reas e materias da educacin en valores. e) Criterios xerais sobre a avaliacin e promocin do alumnado. f) Lias xerais de atencin diversidade. g) Plans especficos para o alumnado que permaneza un ano mis no mesmo curso. h) Proxecto lector de centro. i) Plan de integracin das tecnoloxas da informacin e da comunicacin. j) Plan de convivencia, facendo especial atencin promocin de actividades para a igualdade entre mulleres e homes e a prevencin de violencia de xnero. k) Atencin educativa ao alumnado que non opte por ensinanzas de relixin. l) Lias xerais para a elaboracin dos plans de orientacin e accin titorial. m) Aspectos xerais para a elaboracin das programacins docentes. 4. As programacins docentes sern elaboradas polos rganos de coordinacin docente que corresponda e contarn, polo menos, cos seguintes elementos: a) Contribucin das materias ao logro das competencias bsicas. b) Obxectivos, contidos e criterios de avaliacin para cada curso. c) Metodoloxa e materiais curriculares. d) Procedementos e instrumentos de avaliacin. e) Mnimos exixibles para a obtencin dunha avaliacin positiva. f) Medidas de atencin diversidade.

33

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

g) Programa de reforzo para a recuperacin das materias pendentes de cursos anteriores. h) Actividades complementarias e extraescolares. Artigo 19.- Avaliacin de diagnstico. 1. Ao finalizar o segundo curso da educacin secundaria obrigatoria todos os centros realizarn unha avaliacin de diagnstico das competencias bsicas alcanzadas polo seu alumnado. Esta avaliacin, que non ter efectos acadmicos, ter carcter formativo e orientador para os centros, informativo para as familias e para o conxunto da comunidade educativa, conxugando as normas legais dos preceptos educativos coas correspondentes ao dereito intimidade, honra e proteccin de datos. 2. A Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria facilitaralles aos centros educativos os modelos e apoios necesarios, co fin de que todos realicen de xeito adecuado estas avaliacins. 3. A informacin que se obtea destas avaliacins de diagnstico ser tida en conta polos centros para organizar as medidas e programas que sexan necesarios para mellorar a atencin ao alumnado e garantir que este obtea as correspondentes competencias bsicas. As mesmo, estes resultados permitirn, xunto coa avaliacin dos procesos de ensino e a prctica docente, analizar, valorar e reorientar, se procede, as actuacins desenvolvidas nos dous primeiros cursos da etapa. Artigo 20.- Titora e orientacin. 1. A accin titorial e a orientacin acadmica e profesional tern un papel relevante en cada un dos cursos para guiar o alumnado na eleccin de materias optativas, na transicin ao mundo laboral ou acadmico ao finalizar o ensino obrigatorio, as como nos plans de acollida no centro. 2. Cada grupo de alumnas e alumnos contar cunha persoa titora, designada polo titular da direccin do centro entre o profesorado que imparta docencia ao dito grupo. Ter a responsabilidade de coordinar o equipo docente que imparta clases nese grupo, tanto no relativo avaliacin como aos procesos de ensino e aprendizaxe. Ser a responsable da orientacin do alumnado en colaboracin co Departamento de Orientacin. 3. A orientacin educativa garantir, en especial no cuarto curso, un axeitado asesoramento ao alumnado para favorecer a sa continuidade no

34

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

sistema educativo ou unha orientacin profesional se for o caso. En todo caso, a orientacin educativa velar pola igualdade de xnero. Artigo 21.- Participacin das nais, pais ou titores. A Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria establecer o procedemento para que, de conformidade co establecido no artigo 4.2 e) da Lei orgnica 8/1985, do 3 de xullo, reguladora do dereito educacin, os pais, nais ou persoas titoras participen e apoien a evolucin do proceso educativo dos seus fillos e fillas ou tutelados, coezan as decisins relativas avaliacin e promocin e colaboren nas medidas de apoio, reforzo, adaptacin ou diversificacin que adopten os centros educativos para facilitar o seu progreso educativo.

Disposicin adicionais
PRIMEIRA.-EDUCACIN
DE PERSOAS ADULTAS.

A Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria regular o ensino bsico para as persoas adultas, no marco do establecido na disposicin adicional primeira do Real decreto 1631/2006, do 29 de decembro, polo que establecen as ensinanzas mnimas correspondentes educacin secundaria obrigatoria. SEGUNDA.-ENSINANZAS
DE RELIXIN.

1. As ensinanza de relixin incluiranse na educacin secundaria obrigatoria, de acordo co establecido na disposicin adicional segunda da Lei orgnica 2/2006, do 3 de maio, de educacin. 2. Ao inicio de cada curso as alumnas e alumnos maiores de idade e os pais, nais ou titores legais do alumnado menor de idade manifestarn a sa vontade de recibir ou non ensinanzas de relixin. 3. Os que opten por recibir ensinanzas de relixin podern elixir entre as ensinanzas de relixin catlica, ou daqueloutras outras confesins relixiosas a que se refire o punto 2 da disposicin adicional segunda da Lei orgnica 2/2006, do 3 de maio, de educacin, ou o ensino de historia e cultura das relixins.

35

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

4. Os centros docentes disporn as medidas organizativas para que o alumnado que non curse as ensinanzas de relixin reciba a debida atencin educativa, co fin de que a eleccin dunha ou outra opcin non supoa discriminacin ningunha. A devandita atencin, en ningn caso comportar a aprendizaxe de contidos curriculares asociados ao coecemento do feito relixioso nin a calquera materia da etapa. As medidas organizativas que dispoan os centros debern ser includas no proxecto educativo para que nais, pais, titores e alumnado as coezan con anterioridade. 5. A determinacin do currculo do ensino de relixin catlica e das diferentes confesins relixiosas coas cales o Estado espaol subscribiu acordos de cooperacin en materia educativa ser competencia, respectivamente, da xerarqua eclesistica e das correspondentes autoridades relixiosas. O seu contido ser respectuoso cos dereitos das persoas marcados na lexislacin vixente, especialmente co valor da igualdade entre homes e mulleres. 6. A avaliacin das ensinanzas da relixin catlica e de historia e cultura das relixins realizarase nos mesmos termos e cos mesmos efectos que as outras materias da etapa. A avaliacin da ensinanzas das diferentes confesins relixiosas coas cales o Estado subscribir acordos de cooperacin axustarase ao establecido neles. 7. As cualificacins obtidas na avaliacin das ensinanzas de relixin non computarn nas convocatorias en que deban entrar en concorrencia os expedientes acadmicos, nin na obtencin da nota media para os efectos de admisin do alumnado, cando houbese que acudir a ela para realizar unha seleccin entre as persoas solicitantes. TERCEIRA.-LMITE
DE IDADE NA EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA.

O lmite de idade establecido no artigo 2.4 deste decreto prorrogarase un ano para aquel alumnado que se incorpore a esa etapa educativa cunha idade superior establecida con carcter xeral, en aplicacin das normas de promocin na educacin primaria, e non se lle establezan medidas de adaptacin ou diversificacin curricular. CUARTA.-PROBAS
PARA MAIORES DE DEZAOITO ANOS.

A Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria convocar anualmente probas para que as persoas maiores de dezaoito anos poidan obter directamente o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria, sempre que alcancen as competencias bsicas e os obxectivos da etapa.

36

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

QUINTA.-ENSINANZAS

IMPARTIDAS EN LINGUAS ESTRANXEIRAS.

A Administracin educativa poder autorizar que unha parte do currculo se imparta en linguas estranxeiras sen que isto supoa modificacin dos aspectos bsicos do currculo regulados neste decreto e de acordo co que se regula na lexislacin de normalizacin lingstica. Os centros que impartan unha parte das reas de currculo en linguas estranxeiras non podern inclur en ningn caso requisitos lingsticos entre os criterios de admisin do alumnado.

Disposicin transitoria
Aplicabilidade do currculo establecido polo Decreto 78/1993, do 25 de febreiro, modificado polo Decreto 331/1996, do 26 de xullo, polo que se establece o currculo da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia. O currculo establecido no Decreto 78/1993, do 25 de febreiro, continuar vixente ata que se vaia implantando o novo currculo aprobado neste decreto, conforme o previsto no Real decreto 806/2006, do 30 de xuo, polo que se establece o calendario de aplicacin da nova ordenacin do sistema educativo, establecida pola Lei orgnica 2/2006, do 3 de maio, de educacin. Os centros adaptarn o proxecto educativo e as programacins docentes ao contido deste decreto en dous cursos escolares contados desde o curso 2007/2008, de acordo co calendario de implantacin destas ensinanzas.

Disposicin derrogatoria
DERROGACIN
NORMATIVA.

Queda derrogado o Decreto 78/1993, do 23 de febreiro, polo que se establece o currculo da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia as como as demais normas de igual ou inferior rango que se opoan ao establecido neste decreto.

37

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Disposicin derradeiras
PRIMEIRA.-DESENVOLVEMENTO
NORMATIVO.

Autorzase a Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria para ditar as disposicins que sexan necesarias para a execucin e desenvolvemento do establecido neste decreto. SEGUNDA.-ENTRADA
EN VIGOR.

Este decreto entrar en vigor o da seguinte ao da sa publicacin no Diario Oficial de Galicia.

Santiago de Compostela, cinco de xullo de dous mil sete. EMILIO PREZ TOURIO Presidente LAURA SNCHEZ PIN Conselleira de Educacin e Ordenacin Universitaria

38

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

ANEXO I Competencias bsicas


Unha posible definicin de competencia bsica podera ser a capacidade de poer en prctica de forma integrada, en contextos e situacins diversos, os coecementos, as habilidades e as actitudes persoais adquiridas. O concepto de competencia incle tanto os saberes como as habilidades e as actitudes e vai mais al do saber e do saber facer, inclundo o saber ser ou estar. A incorporacin de competencias bsicas ao currculo permite poer o acento naquelas aprendizaxes que se consideran imprescindibles desde unha formulacin integradora e orientada aplicacin dos saberes adquiridos. De a o seu carcter bsico. Son aquelas competencias que debe desenvolver un mozo ou unha moza ao finalizar o ensino obrigatorio para poder lograr a sa realizacin persoal, exercer a cidadana activa, incorporarse vida adulta de xeito satisfactorio e ser capaz de desenvolver unha aprendizaxe permanente ao longo da vida. A inclusin das competencias bsicas no currculo ten varias finalidades: integrar as diferentes aprendizaxes, tanto as formais, incorporadas s diferentes reas ou materias, coma as informais e non formais; permitirlle a todo o alumnado integrar as sas aprendizaxes, poelas en relacin con distintos tipos de contidos e utilizalas de xeito efectivo cando lle resulten necesarias en diferentes situacins e contextos, e orientar o ensino, ao permitir identificar os contidos e os criterios de avaliacin que teen carcter imprescindible e, en xeral, inspirar as distintas decisins relativas ao proceso de ensino e de aprendizaxe, metodoloxa, organizacin dos centros educativos, s relacins persoais e participacin de toda a comunidade educativa. Coas materias do currculo pretndese que todas as alumnas e os alumnos alcancen os obxectivos educativos e, consecuentemente, que adquiran as competencias bsicas. Con todo, non existe unha relacin unvoca entre o ensino de determinadas materias e o desenvolvemento de certas competencias. Cada unha delas contribe ao desenvolvemento de diferentes competencias e, pola sa vez, cada unha das competencias bsicas alcanzarase como consecuencia do traballo en varias materias. Ao seren as competencias un elemento organizador van ter influencia non s nos contidos e na avaliacin senn tamn na metodoloxa.

39

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

O traballo nas materias do currculo para contribur ao desenvolvemento das competencias bsicas dbese complementar con diversas medidas organizativas e funcionais, imprescindibles para o seu desenvolvemento. As, a organizacin e o funcionamento dos centros e das aulas, a participacin do alumnado, as normas de rxime interno, o uso de determinadas metodo loxas e recursos didcticos, ou a concepcin, organizacin e funcionamento da biblioteca escolar, entre outros aspectos, poden favorecer ou dificultar o desenvolvemento de competencias asociadas comunicacin, anlise do contorno fsico, creacin, convivencia e cidadana ou alfabetizacin dixital. Igualmente, a accin titorial permanente pode contribur de modo determinante adquisicin de competencias relacionadas coa regulacin das aprendizaxes, o desenvolvemento emocional ou as habilidades sociais. A planificacin das actividades complementarias e extraescolares pode reforzar o desenvolvemento do conxunto das competencias bsicas. No marco da proposta realizada pola Unin Europea, e de acordo coas consideracins que se acaban de expoer, identificronse oito competencias bsicas: 1. Competencia en comunicacin lingstica. 2. Competencia matemtica. 3. Competencia no coecemento e na interaccin co mundo fsico. 4. Tratamento da informacin e competencia dixital. 5. Competencia social e cidad. 6. Competencia cultural e artstica. 7. Competencia para aprender a aprender. 8. Autonoma e iniciativa persoal. Neste anexo recllense a descricin, finalidade e aspectos distintivos destas competencias e ponse de manifesto, en cada unha delas, o nivel considerado bsico que debe alcanzar todo o alumnado ao finalizar a educacin secundaria obrigatoria. O currculo da educacin secundaria obrigatoria estrutrase en materias; nelas onde se deben buscar os referentes que permitan o desenvolvemento e a adquisicin das competencias nesta etapa. As pois, en

40

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

cada materia incluiranse referencias explcitas sa contribucin a aquelas competencias bsicas s cales se orienta en maior medida. Doutra banda, tanto os obxectivos como a propia seleccin dos contidos buscan asegurar o desenvolvemento de todas elas. Os criterios de avaliacin serven de referencia para valorar o progresivo grao de adquisicin. COMPETENCIA
EN COMUNICACIN

LINGSTICA.

Esta competencia refrese utilizacin da linguaxe como instrumento de comunicacin oral e escrita, de representacin, interpretacin e comprensin da realidade, de construcin e comunicacin do coecemento e de organizacin e autorregulacin do pensamento, das emocins e da conduta. Os coecementos, destrezas e actitudes propios desta competencia permiten expresar pensamentos, emocins, vivencias e opinins, as como dialogar, formarse un xuzo crtico e tico, xerar ideas, estruturar o coecemento, dar coherencia e cohesin ao discurso e s propias accins e tarefas, adoptar decisins e desfrutar escoitando, lendo ou expresndose de forma oral e escrita, todo o cal contribe, ademais, ao desenvolvemento da autoestima e da autoconfianza. Comunicarse e conversar son accins que supoen habilidades para establecer vnculos e relacins construtivas cos demais e co contorno, as como achegarse a novas culturas, que adquiren consideracin e respecto na medida en que se coecen. Por iso, a competencia de comunicacin lingstica est presente na capacidade efectiva de convivir e de resolver conflitos. A lingua, como ferramenta de comprensin e representacin da realidade, debe ser instrumento para a igualdade; para a construcin de relacins, en termos de igualdade, entre mulleres e homes; para a eliminacin de estereotipos e expresins machistas ou xenfobas. A comunicacin ser o eixe da resolucin pacfica de conflitos na comunidade escolar. Escoitar, expoer e dialogar implica ser consciente dos principais tipos de interaccin verbal, ser progresivamente competente na expresin e comprensin das mensaxes orais que se intercambian en situacins comunicativas diversas e adaptar a comunicacin ao contexto. Supn tamn a utilizacin activa e efectiva de cdigos e habilidades lingsticas e non lingsticas e das regras propias do intercambio comunicativo en diferentes situacins, para producir textos orais adecuados a cada situacin de comunicacin.

41

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Ler e escribir son accins que supoen e reforzan as habilidades que permiten buscar, recompilar e procesar informacin, e ser competente hora de comprender, compoer e utilizar distintos tipos de textos con intencins comunicativas ou creativas diversas. A lectura facilita a interpretacin e comprensin do cdigo que permite facer uso da lingua escrita e , ademais, fonte de pracer, de descubrimento doutros contornos, idiomas e culturas, de fantasa e de saber, todo o cal contribe pola sa vez a conservar e mellorar a competencia comunicativa. A habilidade para seleccionar e aplicar determinados propsitos ou obxectivos s accins propias da comunicacin lingstica (o dilogo, a lectura, a escritura, etc.) est vinculada a algns trazos fundamentais desta competencia, como as habilidades para representarse mentalmente, interpretar e comprender a realidade, e organizar e autorregular o coecemento e a accin dotndoos de coherencia. Comprender e saber comunicar son saberes prcticos que se deben apoiar no coecemento reflexivo sobre o funcionamento da lingua e as sas normas de uso, e implican a capacidade de tomar a lingua como obxecto de observacin e de anlise. Expresar e interpretar diferentes tipos de discurso acordes situacin comunicativa en diferentes contextos sociais e culturais implica o coecemento e a aplicacin efectiva das regras de funcionamento do sistema da lingua e das estratexias necesarias para interactuar lingisticamente dun xeito adecuado. Dispoer desta competencia implica ter conciencia das convencins sociais, dos valores e aspectos culturais e da versatilidade da lingua en funcin do contexto e da intencin comunicativa. Implica a capacidade emptica de poerse no lugar doutras persoas; de ler, de escoitar, de analizar e de ter en conta opinins distintas propia con sensibilidade e esprito crtico; de expresar adecuadamente -en fondo e forma- as propias ideas e emocins, e de aceptar e realizar crticas con esprito construtivo. Con distinto nivel de dominio e de formalizacin especialmente en lingua escrita- esta competencia significa, no caso das linguas estranxeiras, poder comunicarse nalgunhas delas e, con iso, enriquecer as relacins sociais e desenvolverse en contextos distintos ao propio. As mesmo, favorcese o acceso a mis e diversas fontes de informacin, comunicacin e aprendizaxe. En sntese, o desenvolvemento da competencia lingstica ao final da educacin obrigatoria comporta o dominio da lingua oral e escrita en mltiples contextos, e o uso funcional de, polo menos, unha lingua estranxeira.

42

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Na Comunidade Autnoma de Galicia, recollendo as normas do Estatuto de autonoma, todos estes elementos que configuran a competencia lingstica estarn referidos s das linguas oficiais, o galego, lingua propia de Galicia, e o casteln, as como, polo menos, a unha lingua estranxeira. COMPETENCIA
MATEMTICA.

Consiste na habilidade para utilizar e relacionar os nmeros, as sas operacins bsicas, os smbolos e as formas de expresin e razoamento matemtico, tanto para producir e interpretar distintos tipos de informacin como para ampliar o coecemento sobre aspectos cuantitativos e espaciais da realidade, e para resolver problemas relacionados coa vida coti e co mundo laboral. Forma parte da competencia matemtica a habilidade para interpretar e expresar con claridade e precisin informacins, datos e argumentacins, o que aumenta a posibilidade real de seguir aprendendo ao longo da vida, tanto no mbito escolar ou acadmico como fra del, e favorece a participacin efectiva na vida social. As mesmo, esta competencia implica o coecemento e manexo dos elementos matemticos bsicos (distintos tipos de nmeros, medidas, smbolos, elementos xeomtricos, etc.) en situacins reais ou simuladas da vida coti, e a posta en prctica de procesos de razoamento que levan solucin dos problemas ou obtencin de informacin. Estes procesos permiten aplicar esa informacin a unha maior variedade de situacins e contextos, seguir cadeas argumentais identificando as ideas fundamentais, e estimar e axuizar a lxica e validez de argumentacins e informacins. En consecuencia, a competencia matemtica supn a habilidade para seguir determinados procesos de pensamento (como a inducin e a deducin, entre outros) e aplicar algns algoritmos de clculo ou elementos da lxica, o que conduce a identificar a validez dos razoamentos e a valorar o grao de certeza asociado aos resultados derivados dos razoamentos vlidos. A competencia matemtica implica unha disposicin favorable e de progresiva seguridade e confianza cara informacin e s situacins (problemas, incgnitas, etc.) que conteen elementos ou soportes matemticos, as como cara sa utilizacin cando a situacin o aconsella, baseadas no respecto e no gusto pola certeza e na sa procura a travs do razoamento. Esta competencia cobra realidade e sentido na medida en que os elementos e razoamentos matemticos son utilizados para enfrontarse a

43

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

aquelas situacins cotis que os precisan. Xa que logo, a identificacin de tales situacins, a aplicacin de estratexias de resolucin de problemas e a seleccin das tcnicas adecuadas para calcular, representar e interpretar a realidade a partir da informacin dispoible estn includas nela. En definitiva, a posibilidade real de utilizar a actividade matemtica en contextos tan variados como sexa posible. Por iso, o seu desenvolvemento na educacin obrigatoria alcanzarase na medida en que os coecementos matemticos se apliquen de xeito espontneo a unha ampla variedade de situacins, provenientes doutros campos de coecemento e da vida coti. O desenvolvemento da competencia matemtica ao final da educacin obrigatoria implica utilizar espontaneamente -nos mbitos persoal e social- os elementos e razoamentos matemticos para interpretar e producir informacin, para resolver problemas provenientes de situacins cotis e para tomar decisins. En definitiva, supn aplicar aquelas destrezas e actitudes que permiten razoar matematicamente, comprender unha argumentacin matemtica e expresarse e comunicarse na linguaxe matemtica, utilizando as ferramentas de apoio adecuadas, e integrando o coecemento matemtico con outros tipos de coecemento para dar unha mellor resposta s situacins da vida de distinto nivel de complexidade. COMPETENCIA
NO COECEMENTO E A

INTERACCIN CO MUNDO FSICO.

a habilidade para interactuar co mundo fsico, tanto nos seus aspectos naturais como nos xerados pola accin humana, de tal modo que se posibilite a comprensin de sucesos, a predicin de consecuencias e a actividade dirixida mellora e preservacin das condicins de vida propia, das demais persoas e do resto dos seres vivos. En definitiva, incorpora habilidades para desenvolverse adecuadamente, con autonoma e iniciativa persoal, en mbitos da vida e do coecemento moi diversos (sade, actividade produtiva, consumo, ciencia, procesos tecnolxicos, etc.) e para interpretar o mundo, o que exixe a aplicacin dos conceptos e principios bsicos que permiten a anlise dos fenmenos desde os diferentes campos de coecemento cientfico involucrados. As, forma parte desta competencia a adecuada percepcin do espazo fsico en que se desenvolven a vida e a actividade humana, tanto a grande escala coma no contorno inmediato, e a habilidade para interactuar co espazo circundante: moverse nel e resolver problemas nos cales intervean os obxectos e a sa posicin.

44

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

As mesmo, a competencia de interactuar co espazo fsico leva implcito ser consciente da influencia que ten a presenza das persoas no espazo, o seu asentamento, a sa actividade, as modificacins que introducen e as paisaxes resultantes, as como da importancia de que todos os seres humanos se beneficien do desenvolvemento e de que este procure a conservacin dos recursoseadiversidadenatural,ese manteaasolidariedade global e interxeracional. Supn, as mesmo, demostrar esprito crtico na observacin da realidade e na anlise das mensaxes informativas e publicitarias, as como uns hbitos de consumo responsables na vida coti. Esta competencia, partindo do coecemento do corpo humano, da natureza e da interaccin dos homes e mulleres con ela, permite argumentar racionalmente as consecuencias duns ou doutros modos de vida, e adoptar unha disposicin a unha vida fsica e mental saudables nun contorno natural e social tamn saudable. As mesmo, supn considerar a dobre dimensin individual e colectiva da sade, e mostrar actitudes de responsabilidade e de respecto cara s outras persoas e de cara a un mesmo. Esta competencia fai posible identificar preguntas ou problemas e obter conclusins baseadas en probas, coa finalidade de comprender e tomar decisins sobre o mundo fsico e sobre os cambios que a actividade humana produce no medio natural, na sade e na calidade de vida das persoas. Supn a aplicacin destes coecementos e procedementos para dar resposta ao que se percibe como demandas ou necesidades das persoas, das organizacins e do medio natural. As habilidades asociadas ao movemento no espazo fsico e sade activan esta competencia a travs da actividade fsica e do control do propio corpo. A actividade fsica est mediatizada polo movemento e as sas funcins. Unha correcta utilizacin do movemento por medio da actividade fsica facilitar, ademais dun maior coecemento de si mesmo, unha utilizacin mis produtiva do contorno, unhas mellores relacins entre as persoas e un incremento da calidade de vida e da sade, entendida como un estado de benestar fsico, mental e social. Tamn incorpora a aplicacin dalgunhas nocins, conceptos cientficos e tcnicos, e de teoras cientficas bsicas previamente comprendidas. Isto implica a habilidade progresiva para poer en prctica os procesos e actitudes propios da anlise sistemtica e de indagacin cientfica: identificar e formular problemas relevantes; realizar observacins directas e indirectas con conciencia do marco terico ou interpretativo que as dirixe; formular preguntas; localizar, obter, analizar e representar informacin cualitativa

45

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

e cuantitativa; suscitar e contrastar solucins, tentativas ou hipteses; realizar predicins e inferencias de distinto nivel de complexidade; e identificar o coecemento dispoible (terico e emprico) necesario para responder s preguntas cientficas, e para obter, interpretar, avaliar e comunicar conclusins en diversos contextos (acadmico, persoal e social). As mesmo, significa recoecer a natureza, fortalezas e lmites da actividade investigadora como construcin social do coecemento ao longo da historia. Esta competencia proporciona, ademais, destrezas asociadas planificacin e ao manexo de solucins tcnicas, seguindo criterios de economa e de eficacia, para satisfacer as necesidades da vida coti e do mundo laboral. En definitiva, esta competencia supn o desenvolvemento e a aplicacin do pensamento cientfico-tcnico para interpretar a informacin que se recibe e para predicir e tomar decisins con iniciativa e autonoma persoal nun mundo en que os avances que se van producindo nos mbitos cientfico e tecnolxico teen unha influencia decisiva na vida persoal, na sociedade e no mundo natural. As mesmo, implica a diferenciacin e valoracin do coecemento cientfico beira doutras formas de coecemento, e a utilizacin de valores e de criterios ticos asociados ciencia e ao desenvolvemento tecnolxico. En coherencia coas habilidades e destrezas relacionadas ata aqu, son parte desta competencia bsica o uso responsable dos recursos naturais, o coidado do ambiente, o consumo racional e responsable, e a proteccin da sade individual e colectiva como elementos clave da calidade de vida das persoas. TRATAMENTO
DA INFORMACIN E

COMPETENCIA DIXITAL.

Esta competencia consiste en dispoer de habilidades para buscar, obter, procesar e comunicar informacin, e para transformala en coecemento. Incorpora diferentes habilidades, que van desde o acceso informacin ata a sa transmisin en distintos soportes unha vez tratada, inclundo a utilizacin das tecnoloxas da informacin e da comunicacin como elemento esencial para informarse, aprender e comunicarse. Est asociada coa procura, seleccin, rexistro e tratamento ou anlise da informacin, utilizando tcnicas e estratexias diversas para acceder a ela segundo a fonte cal se acuda e o soporte que se utilice (oral, impreso, audiovisual, dixital ou multimedia). Require o dominio de

46

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

linguaxes especficas bsicas (textual, numrica, icnica, visual, grfica e sonora) e das sas pautas de descodificacin e de transferencia, as como aplicar en distintas situacins e contextos o coecemento dos diferentes tipos de informacin, das sas fontes, das sas posibilidades e da sa localizacin, as como as linguaxes e soportes mis frecuentes en que esta adoita expresarse. Dispoer de informacin non produce de forma automtica coecemento. Transformar a informacin en coecemento exixe de destrezas de razoamento para organizala, relacionala, analizala, sintetizala e facer inferencias e deducins de distinto nivel de complexidade; en definitiva, comprendela e integrala nos esquemas previos de coecemento. Significa, as mesmo, comunicar a informacin e os coecementos adquiridos empregando recursos expresivos que incorporen non s diferentes linguaxes e tcnicas especficas, senn tamn as posibilidades que ofrecen as tecnoloxas da informacin e da comunicacin. Ser competente na utilizacin das tecnoloxas da informacin e da comunicacin como instrumento de traballo intelectual incle utilizalas na sa dobre funcin de transmisoras e xeradoras de informacin e de coecemento. Utilizaranse na sa funcin xeradora ao empregalas, por exemplo, como ferramenta no uso de modelos de procesos matemticos, fsicos, sociais, econmicos ou artsticos. As mesmo, esta competencia permite procesar e xestionar adecuadamente informacin abundante e complexa, resolver problemas reais, tomar decisins, traballar en contornos colaborativos ampliando os contornos de comunicacin para participar en comunidades de aprendizaxe formais e informais, e xerar producins responsables e creativas. A competencia dixital incle utilizar as tecnoloxas da informacin e da comunicacin extraendo o seu mximo rendemento a partir da comprensin da natureza e modo de operar dos sistemas tecnolxicos, e do efecto que eses cambios teen no mundo persoal e sociolaboral. As mesmo, supn manexar estratexias para identificar e resolver os problemas habituais de software e de hardware que vaian xurdindo. Igualmente, permite aproveitar a informacin que proporcionan e analizala de forma crtica mediante o traballo persoal autnomo e o traballo colaborativo, tanto na sa vertente sincrnica como diacrnica, coecendo e relacionndose con contornos fsicos e sociais cada vez mis amplos. Ademais de utilizalas como ferramenta para organizar a informacin, procesala e orientala para conseguir obxectivos e fins de aprendizaxe, traballo e lecer previamente establecidos.

47

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

En definitiva, a competencia dixital comporta facer uso habitual dos recursos tecnolxicos dispoibles para resolver problemas reais de modo eficiente. Ao mesmo tempo, posibilita avaliar e seleccionar novas fontes de informacin e innovacins tecnolxicas a medida que van aparecendo, en funcin da sa utilidade para acometer tarefas ou obxectivos especficos. En sntese, o tratamento da informacin e a competencia dixital implican ser unha persoa autnoma, eficaz, responsable, crtica e reflexiva ao seleccionar, tratar e utilizar a informacin e as sas fontes, as como as distintas ferramentas tecnolxicas; tamn ter unha actitude crtica e reflexiva na valoracin da informacin dispoible, contrastndoa cando for necesario, e respectar as normas de conduta acordadas socialmente para regular o uso da informacin e as sas fontes nos distintos soportes. COMPETENCIA
SOCIAL E CIDAD.

Esta competencia fai posible comprender a realidade social en que se vive, cooperar, convivir e exercer a cidadana democrtica nunha sociedade plural, as como comprometerse a contribur sa mellora. Nela estn integrados coecementos diversos e habilidades complexas que permiten participar, tomar decisins, elixir como comportarse en determinadas situacins e responsabilizarse das eleccins e decisins adoptadas. Globalmente supn utilizar, para desenvolverse socialmente, o coecemento sobre a evolucin e organizacin das sociedades e sobre os trazos e valores do sistema democrtico, as como utilizar o xuzo moral para elixir e tomar decisins, e exercer activa e responsablemente os dereitos e deberes da cidadana. Esta competencia favorece a comprensin da realidade histrica e social do mundo, da sa evolucin, dos seus logros e dos seus problemas. A comprensin crtica da realidade exixe experiencia, coecementos e conciencia da existencia de distintas perspectivas ao analizar esa realidade. Supn recorrer anlise multicausal e sistmica para axuizar os feitos e problemas sociais e histricos e para reflexionar sobre eles de forma global e crtica, as como realizar razoamentos crticos e loxicamente vlidos sobre situacins reais, e dialogar para mellorar colectivamente a comprensin da realidade. Significa tamn entender os trazos das sociedades actuais, a sa crecente pluralidade e o seu carcter evolutivo, ademais de demostrar comprensin da achega que as diferentes culturas fixeron evolucin e

48

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

progreso da humanidade, e dispoer dun sentimento comn de pertenza sociedade en que se vive. En definitiva, mostrar un sentimento de cidadana global compatible coa identidade local. As mesmo, forman parte fundamental desta competencia aquelas habilidades sociais que permiten saber que os conflitos de valores e de intereses forman parte da convivencia, resolvelos con actitude construtiva e tomar decisins con autonoma empregando tanto os coecementos sobre a sociedade como unha escala de valores construda mediante a reflexin crtica e o dilogo no marco dos patrns culturais bsicos de cada rexin, pas ou comunidade. As dinmicas persoais ou de grupo a travs do propio corpo, en situacins de cooperacin e de oposicin, fomentan a reflexin sobre os fenmenos deportivos na actualidade, as como os valores deportivos mis esenciais de colaboracin, de compaeirismo e de solidariedade e a sa aplicacin a outros mbitos da vida do alumnado. A dimensin tica da competencia social e cidad entraa ser consciente dos valores do contorno, avalialos e reconstrulos afectiva e racionalmente para crear progresivamente un sistema de valores propio e comportarse en coherencia con eles ao afrontar unha decisin ou un conflito. Iso supn entender que non toda posicin persoal tica se non est baseada no respecto a principios ou valores universais como os que encerra a Declaracin universal dos dereitos humanos, e a Declaracin dos dereitos da infancia. En consecuencia, entre as habilidades desta competencia destacan coecerse e valorarse, saber comunicarse en distintos contextos, expresar as propias ideas e escoitar as alleas, ser capaz de poerse no lugar das outras persoas e comprender o seu punto de vista anda que sexa diferente do propio, e tomar decisins nos distintos niveis da vida comunitaria, valorando conxuntamente os intereses individuais e os do grupo. Ademais, implica a valoracin das diferenzas vez que o recoecemento da igualdade de dereitos entre os diferentes colectivos, en particular entre homes e mulleres. Igualmente, a prctica do dilogo e da negociacin para chegar a acordos como forma de resolver os conflitos, tanto no mbito persoal como no social. Para rematar, forma parte desta competencia o exercicio dunha cidadana activa e integradora que exixe o coecemento e a comprensin dos valores en que se asentan os estados e as sociedades democrticas,

49

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

dos seus fundamentos, modos de organizacin e funcionamento. Esta competencia permite reflexionar criticamente sobre os conceptos de democracia, liberdade, solidariedade, corresponsabilidade, participacin e cidadana, con particular atencin aos dereitos e deberes recoecidos nas declaracins internacionais, na Constitucin espaola e na lexislacin autonmica, as como sa aplicacin por parte de diversas institucins; e mostrar un comportamento coherente cos valores democrticos, que sa vez implica dispoer de habilidades como a toma de conciencia dos propios pensamentos, valores, sentimentos e accins, e o control e autorregulacin deles. En definitiva, o exercicio da cidadana implica dispoer de habilidades para participar activa e plenamente na vida cvica. Significa construr, aceptar e practicar normas de convivencia acordes cos valores democrticos, exercer os dereitos, liberdades, responsabilidades e deberes cvicos, e defender os dereitos dos demais. En sntese, esta competencia supn comprender a realidade social en que se vive, afrontar a convivencia e os conflitos empregando o xuzo tico baseado nos valores e prcticas democrticas, e exercer a cidadana, actuando con criterio propio, contribundo construcin da paz e da democracia, e mantendo unha actitude construtiva, solidaria e responsable ante o cumprimento dos dereitos e obrigas cvicas. COMPETENCIA
CULTURAL E ARTSTICA.

Esta competencia supn coecer, comprender, apreciar e valorar criticamente diferentes manifestacins culturais, artsticas e deportivas, utilizalas como fonte de enriquecemento e desfrute e consideralas como parte do patrimonio dos pobos. Apreciar o feito cultural en xeral, e o feito artstico en particular, leva implcito dispoer daquelas habilidades e actitudes que permiten acceder s sas distintas manifestacins, as como habilidades de pensamento, perceptivas e comunicativas, sensibilidade e sentido esttico para poder comprendelas, valoralas, emocionarse e desfrutalas. Esta competencia implica poer en xogo habilidades de pensamento diverxente e converxente, posto que comporta reelaborar ideas e sentimentos propios e alleos; atopar fontes, formas e canles de comprensin e expresin; planificar, avaliar e axustar os procesos necesarios para alcanzar uns resultados, xa sexa no mbito persoal ou acadmico. Trtase, xa que

50

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

logo, dunha competencia que facilita tanto expresarse e comunicarse como percibir, comprender e enriquecerse con diferentes realidades e producins do mundo da arte e da cultura. Require poer en funcionamento a iniciativa, a imaxinacin e a creatividade para expresarse mediante cdigos artsticos e, na medida en que as actividades culturais e artsticas supoen en moitas ocasins un traballo colectivo, cmpre dispoer de habilidades de cooperacin para contribur consecucin dun resultado final, e ter conciencia da importancia de apoiar e apreciar as iniciativas e contribucins alleas. A competencia artstica incorpora, as mesmo, o coecemento bsico das principais tcnicas, recursos e convencins das diferentes linguaxes artsticas, as como das obras e manifestacins mis destacadas do patrimonio cultural. Ademais, supn identificar as relacins existentes entre esas manifestacins e a sociedade -a mentalidade e as posibilidades tcnicas da poca en que se crean, ou coa persoa ou colectividade que as crea. Isto significa tamn ter conciencia da evolucin do pensamento, das correntes estticas, das modas e dos gustos, as como da importancia representativa, expresiva e comunicativa que os factores estticos desempearon e desempean na vida coti da persoa e das sociedades. Supn igualmente unha actitude de aprecio da creatividade implcita na expresin de ideas, experiencias ou sentimentos a travs de diferentes medios artsticos, como a msica, a literatura, as artes visuais e escnicas, ou das diferentes formas que adquiren as chamadas artes populares. Exixe, as mesmo, valorar a liberdade de expresin, o dereito diversidade cultural, a importancia do dilogo interculturalearealizacin de experiencias artsticas compartidas. En sntese, o conxunto de destrezas que configuran esta competencia refrese tanto habilidade para apreciar e desfrutar coa arte e outras manifestacins culturais, como a aquelas relacionadas co emprego dalgns recursos da expresin artstica para realizar creacins propias. Implica un coecemento bsico das distintas manifestacins culturais, artsticas e deportivas; a aplicacin de habilidades de pensamento diverxente e de traballo colaborativo,; unha actitude aberta, respectuosa e crtica cara diversidade de expresins artsticas e culturais; o desexo e vontade de cultivar a propia capacidade esttica e creadora e un interese por participar na vida cultural e por contribur conservacin do patrimonio cultural e artstico, tanto da propia comunidade como doutras.

51

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

COMPETENCIA

PARA APRENDER A APRENDER.

Aprender a aprender supn dispoer de habilidades para iniciarse na aprendizaxe e ser capaz de continuar aprendendo de xeito cada vez mis eficaz e autnomo de acordo cos propios obxectivos e necesidades. Esta competencia ten das dimensins fundamentais. Por unha banda, a adquisicin da conciencia das propias capacidades (intelectuais, emocionais, fsicas), do proceso e das estratexias necesarias para desenvolvelas, as como do que se pode facer por un mesmo e do que se pode facer coa axuda doutras persoas ou recursos. Doutra banda, dispoer dun sentimento de competencia persoal, que redunda na motivacin, na autoconfianza e no gusto por aprender. Significa ser consciente do que se sabe e do que cmpre aprender, de como se aprende, e de como se xestionan e controlan de forma eficaz os procesos de aprendizaxe, optimizndoos e orientndoos a satisfacer obxectivos persoais. Require coecer as propias potencialidades e carencias, sacando proveito das primeiras e tendo motivacin e vontade para superar as segundas desde unha expectativa de xito, aumentando progresivamente a seguridade para afrontar novos retos de aprendizaxe. Por iso, comporta ter conciencia daquelas capacidades que entran en xogo na aprendizaxe, como a atencin, a concentracin, a memoria, a comprensin e a expresin lingstica ou a motivacin de logro, entre outras, e obter un rendemento mximo e personalizado delas coa axuda de distintas estratexias e tcnicas: de estudo, de observacin e rexistro sistemtico de feitos e de relacins, de traballo cooperativo e por proxectos, de resolucin de problemas, de planificacin e de organizacin de actividades e tempos de forma efectiva, ou do coecemento sobre os diferentes recursos e fontes para a recolla, seleccin e tratamento da informacin, includos os recursos tecnolxicos. Implica, as mesmo, a curiosidade de formularse preguntas, identificar e manexar a diversidade de respostas posibles ante unha mesma situacin ou problema utilizando diversas estratexias e metodoloxas que permitan afrontar a toma de decisins, racional e criticamente, coa informacin dispoible. Incle, ademais, habilidades para obter informacin -xa sexa individualmente ou en colaboracin- e, moi especialmente, para transformala en coecemento propio, relacionando e integrando a nova informacin cos coecementos previos e coa propia experiencia persoal e sabendo aplicar

52

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

os novos coecementos e capacidades en situacins parecidas e contextos diversos. Por outra banda, esta competencia require proporse metas alcanzables a curto, medio e longo prazo e cumprilas, elevando os obxectivos de aprendizaxe de forma progresiva e realista. Fai necesaria tamn a perseveranza na aprendizaxe, desde a sa valoracin como un elemento que enriquece a vida persoal e social e que , xa que logo, merecedor do esforzo que require. Supn ser capaz de autoavaliarse e autorregularse, responsabilidade e compromiso persoal, saber administrar o esforzo, aceptar os erros e aprender de e coas demais persoas. En sntese, aprender a aprender implica a conciencia, xestin e control das propias capacidades e coecementos desde un sentimento de competencia ou eficacia persoal, e incle tanto o pensamento estratxico como a capacidade de cooperar, de autoavaliarse, e o manexo eficiente dun conxunto de recursos e tcnicas de traballo intelectual, todo o cal se desenvolve a travs de experiencias de aprendizaxe conscientes e gratificantes, tanto individuais como colectivas. AUTONOMA
E INICIATIVA PERSOAL.

Esta competencia refrese, por unha banda, adquisicin da conciencia e aplicacin dun conxunto de valores e actitudes persoais interrelacionadas, como a responsabilidade, a perseveranza, o coecemento de si mesmo e a autoestima, a creatividade, a autocrtica, o control emocional, a capacidade de elixir, de calcular riscos e de afrontar os problemas, as como a capacidade de demorar a necesidade de satisfaccin inmediata, de aprender dos erros e de asumir riscos. Por outra banda, remite capacidade de elixir con criterio propio, de imaxinar proxectos, e de levar adiante as accins necesarias para desenvolver as opcins e plans persoais -no marco de proxectos individuais ou colectivos- responsabilizndose deles, tanto no mbito persoal coma no social e no laboral. Supn poder transformar as ideas en accins; dicir, propoerse obxectivos e planificar e levar a cabo proxectos. Require, xa que logo, poder reelaborar as formulacins previas ou elaborar novas ideas, buscar solucins e levalas prctica. Ademais, analizar posibilidades e limitacins, coecer as fases de desenvolvemento dun proxecto, planificar, tomar deci-

53

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

sins, actuar, avaliar o feito e autoavaliarse, extraer conclusins e valorar as posibilidades de mellora. Exixe, por todo iso, ter unha visin estratxica dos retos e oportunidades que axude a identificar e cumprir obxectivos e a manter a motivacin para lograr o xito nas tarefas emprendidas, cunha ambicin persoal, acadmica e profesional. Igualmente, ser capaz de poer en relacin a oferta acadmica, laboral ou de lecer dispoible, coas capacidades, desexos e proxectos persoais. Ademais, comporta unha actitude positiva cara ao cambio e innovacin que presupn flexibilidade de formulacins para que se comprendan os devanditos cambios como oportunidades, para adaptarse crtica e construtivamente a eles, afrontar os problemas e atopar solucins en cada un dos proxectos vitais que se emprenden. Na medida en que a autonoma e iniciativa persoal involucran a mido outras persoas, esta competencia obriga a dispoer de habilidades sociais para relacionarse, para cooperar e para traballar en equipo: poerse no lugar do outro, valorar as ideas dos demais, dialogar e negociar, a asertividade para comunicarlles adecuadamente s outras persoas as propias decisins, e traballar de forma cooperativa e flexible. Outra dimensin importante desta competencia, moi relacionada con esta vertente mis social, est constituda por aquelas habilidades e actitudes relacionadas co liderado de proxectos, que inclen a autoestima, a empata, o esprito de superacin, as habilidades para o dilogo e a cooperacin, a organizacin de tempos e tarefas, a capacidade de afirmar e defender dereitos ou a asuncin de riscos. En sntese, a autonoma e a iniciativa persoal supoen ser capaz de imaxinar, emprender, desenvolver e avaliar accins ou proxectos individuais ou colectivos con creatividade, confianza, responsabilidade e sentido crtico.

54

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

ANEXO II Currculo das materias


INTRODUCIN. O alumnado da educacin secundaria obrigatoria ten, con carcter xeral, unha idade comprendida entre os 12 e os 16 anos. Este perodo coincide cunha etapa importante e complexa no referente a cambios, adaptacins e transformacins, tanto nos aspectos fisiolxicos coma nos psicolxicos e emocionais que configuran o proceso de maduracin das persoas. Como primeira informacin podemos dicir que os cambios non se producen dun xeito uniforme en todas as nenas e nenos da mesma idade. De a a grande importancia da atencin diversidade; nin os tempos nin os modos de evolucin son os mesmos (para todos e todas as nenas) como tampouco o son os gustos e intereses emerxentes. De a a grande importancia do papel da accin titorial e a sa relacin co resto do profesorado, para de forma conxunta, traballar na mellora da atencin ao alumnado. Se na etapa anterior da educacin primaria podiamos dicir que o alumnado estaba na etapa chamada de operacins concretas, a partir dos 12 anos entra no perodo de desenvolvemento das operacins formais. Nunha predominaba a percepcin concreta, inmediata manipulacin; nesta xa pode facer un razoamento lxico, conceptual. Cmpre non esquecer que nin automtico nin uniforme en todas as nenas e todos os nenos: un camio que s se percorrer en condicins de xito se conflen o grao de desenvolvemento do alumnado e as formas de ensino e aprendizaxe propostas. O alumnado nesta idade de 12 a 16 anos, capaz de analizar os retos que se lle presentan; capaz de formular preguntas cada vez mis complexas; capaz de formular hipteses, comprobando resultados, utilizando un pensamento lxico, e capaz de planificar accins. Todas estas capacidades deben ser desenvolvidas para acceder ao xito escolar. Isto implica uns principios fundamentais:

55

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Coecemento do alumnado e atencin diversidade. Transmitir con ideas claras o que se vai facer, como e con que normas. Asuncin de mtodos pedagxicos que incidan e non que se afasten do desenvolvemento destas capacidades. As lias metodolxicas xerais que se extraen de todo o anterior debern: Fomentar a participacin, a reflexin, tanto individual como grupal. Operar non s sobre o concreto senn tamn sobre conceptos, ideas. Fomentar a formulacin de hipteses. Buscar, seleccionar e tratar a informacin. Fomentar a confrontacin clara, respectuosa dela Insistir na ordenacin das ideas, comparacin, xerarquizacin. Elaborar percorridos ordenados, lxicos desde a formulacin de hipteses comprobacin dos resultados. Expresar correcta, clara e ordenadamente os resultados. Comprobar noutros contextos diferentes aos utilizados para o traballo. Relacionar os saberes aprendidos nas distintas materias. Os currculos presentados deste anexo corresponden s distintas materias que configuran o currculo da educacin secundaria obrigatoria, indicadas nos artigos 6 e 7 deste decreto. CIENCIAS DA NATUREZA. INTRODUCIN. Os avances tecno-cientficos na actualidade estn presentes nas nosas vidas cotis a travs de diversas aplicacins e dos medios de comunicacin. As persoas usan aparellos con tecnoloxa lser, placas solares, pantallas de cristal lquido, materiais con fibras sintticas, lmpadas de baixo consumo, telfonos mbiles, toman antibiticos, somtense a tratamentos xenticos, alimntanse con produtos ecolxicos ou transx-

56

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

nicos. O coecemento cientfico necesario para comprender situacins que afectan de xeito global o planeta, como o cambio climtico, os sismos, a reducin da biodiversidade, a diminucin de concentracin de ozono, o burato de ozono, a deforestacin, a contaminacin, os problemas de sade como a SIDA... por poer algn exemplo dos mis coecidos; e de xeito local as persoas, como a emisin de gases, os incendios, as verteduras de produtos txicos a ros e mares, a sobre-explotacin dos recursos, os diferentes usos do solo, o tratamento do lixo, o efecto das drogas sobre o organismo e a sociedade, etc. O ensino das ciencias da natureza ten, pois, que facilitar a comprensin de todos eses problemas e da responsabilidade humana neles, tamn dos avances cientficos de cara a lograr a mellora da sade individual e social, e para o desenvolvemento sustentable. As ciencias da natureza resumen o coecemento sobre o mundo natural e exprsano a travs dun conxunto de principios, teoras e leis integrados dentro de modelos explicativos e preditivos; caracterzanse polos procedementos empregados para xeralos, organizalos e valoralos. Estes procedementos capacitan as persoas para valoraren e incorporaren en forma de coecemento vlido o resultado da experiencia e a informacin sobre a natureza que se recibe ao longo da vida. O coecemento cientfico tamn produto dunha actividade social, desenvolvida por persoas que forman parte da sociedade de cada momento, que se ve influenciado polos coecementos previos que se posen, polas necesidades e condicionamentos de cada poca histrica. A ciencia, por tanto, considrase o resultado dun proceso de elaboracin susceptible de experimentar revisins e modificacins. As ciencias da natureza forman parte da cultura, non s como ferramenta de desenvolvemento dela, senn tamn con entidade propia. Na historia da ciencia atopamos mltiples casos en que, a raz dunha revolucin cientfica, cambia a concepcin do mundo. Personaxes que influron na forma de pensar da sa poca e posteriormente, como: Newton, Lavoisier, Boyle, Mendel, Wegener, Einstein, Dalton, Marie Curie, Rosalind Franklin, Watson, Crick, Lise Meitner, Severo Ochoa, Ramn M Aller Ulloa, Gallstegui e outros deben estar includos na bagaxe cultural dunha persoa crtica e preparada para afrontar os retos que se lle presenten na sa vida, polo que non se pode obviar no desenvolvemento curricular a perspectiva da historia da ciencia. A finalidade do ensino desta rea cntrase no desenvolvemento de habilidades e estratexias para recoller informacins de diferentes fontes, analizalas e valora-las, formarse opinins fundamentadas, formular hip-

57

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

teses, contrastalas mediante a observacin e experimentacins, e elaborar conclusins e informes; en suma, resolver problemas e formar cidadns e cidads crticos, con capacidade para elaborar opinins propias que lles permitan participar democraticamente nas decisins polticas que toman os representantes sociais sobre o ambiente, a sade e as aplicacins dos adiantos cientficos e tcnicos. Trtase de familiarizar o alumnado coa natureza e as ideas bsicas da ciencia co obxectivo de que poida comprender as problemticas de orixe cientfica que o afecten como persoa e cidadn, e as poder xerar actitudes responsables que lle permitan participar na toma de decisins cando se procura a sa solucin. A rea de ciencias da natureza comprende varios mbitos especializados do coecemento cientfico: bioloxa, xeoloxa, fsica, qumica, ecoloxa, astronoma, etc. Pero todos eles levan consigo o estudo do medio, dos fenmenos que ocorren nel, das sas interaccins e dos cambios. A maior parte dos obxectos de uso cotin son aplicacins dos avances no coecemento cientfico e tecnolxico da humanidade. En realidade este coecemento integra conceptos e procedementos propios de varias materias desta e doutras reas. A rea de ciencias da natureza contribe a desenvolver as capacidades plasmadas nos obxectivos da etapa, promovendo a formacin de persoas tolerantes, cooperativas, solidarias e democrticas; consolidando hbitos de estudo e traballo, individual e en equipo; respectando a diferenza de sexos e a igualdade de dereitos entre mulleres e homes; incentivando a busca de solucins dialogadas aos problemas, rexeitando a violencia e os comportamentos sexistas; desenvolvendo a capacidade de pensamento abstracto, a curiosidade, a creatividade e a actitude crtica. O desenvolvemento do currculo da rea de ciencias debe ter en conta as alumnas e os alumnos aos cales se dirixe, a diversidade nos niveis de desenvolvemento das sas capacidades, os seus intereses e expectativas, ofertando uns contidos que faciliten o achegamento natureza e s ideas bsicas da ciencia e que axuden comprensin dos problemas a cuxa solucin poida contribur o desenvolvemento cientfico e tecnolxico, favorecendo actitudes responsables dirixidas a sentar as bases dun desenvolvemento sustentable. Na educacin primaria, a rea de coecemento do medio integra aspectos sociais, naturais e culturais desde unha perspectiva global e baseada nas vivencias e coecementos cotins dos estudantes, para chegar a establecer relacins entre eles e unha formulacin mis cientfica.

58

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Na educacin secundaria obrigatoria hai que partir dos coecementos anteriores para irse achegando progresivamente a interpretacins mis elaboradas sobre o mundo que nos rodea. Nos dous primeiros cursos intgranse todas as materias nunha visin mis global de rea, coa finalidade de manter unha aproximacin de conxunto aos fenmenos naturais. Nos dous ltimos cursos, tendo en conta a madurez cognitiva do alumnado, diferncianse en bioloxa e xeoloxa e fsica e qumica, xa que se afonda mis en aspectos epistemolxicos de cada unha das materias. Os contidos estn secuenciados en cursos e organizados en bloques que inclen un conxunto de saberes relacionados, e permiten a sa organizacin arredor de eixes estruturantes de interese que sirvan de fo condutor para a sa interrelacin, o que facilita unha aprendizaxe integradora. Os ncleos en que se organiza o currculo son os de materia, enerxa, interaccin, cambio, unidade e diversidade. O primeiro bloque de cada curso recolle os contidos, procedementais e actitudinais, relacionados co xeito de construr a ciencia e de transmitir as experiencias e o coecemento cientfico. Estes contidos teen un papel transversal, xa que se relacionan con todos os bloques e debern desenvolverse da forma mis integrada posible co conxunto dos contidos de cada curso. Na distribucin dos contidos tense en conta a madurez intelectualdoalumnado e a exixencia cognitiva das materias; as, afndase nos dous primeiros cursos en aspectos mis descritivos e observables dos conceptos, anda que se introducen modelos explicativos sinxelos. En terceiro e cuarto afndase mis no nivel interpretativo das ciencias e emprganse modelos mis complexos e tericos para interpretar os fenmenos e aspectos do medio. No primeiro curso aparecen contidos relacionados coa Terra como planeta. En segundo curso aparece a enerxa como concepto estruturante, relacionada cos cambios nos sistemas materiais. No terceiro curso, nos bloques de fsica e qumica, afndase no nivel interpretativo sobre a materia, co emprego de modelos que explican e predn as propiedades das substancias e os seus cambios. Aparece tamn a idea de conservacin, tanto para a masa como para o elemento nos cambios qumicos. Na bioloxa e xeoloxa de terceiro curso, partindo das achegas da rea dentro do mbito da fsica e a qumica sobre materia e enerxa, trtanse dous sistemas, ocorpo humano e o ecosistema. O estudo da estrutu-

59

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

ra e funcin do corpo humano desde un enfoque de educacin para a sade, onde o estudo dos aparellos se abordar desde unha perspectiva globalizadora e integradora destacando a importancia de condutas e hbitos saudables dando a coecer as novas perspectivas no mbito do tratamento da enfermidade e nas sas diferenzas no mundo globalizado. Respecto ao estudo do ecosistema, abordaranse os temas desde unha perspectiva integradora e globalizadora da interaccin e interdependencia das persoas e o medio para rematar coa actividade xeolxica debido enerxa externa na Terra, enmarcado dentro dun planeta dinmico. Na fsica e qumica de cuarto curso abrdase o estudo das forzas como interaccins, os seus efectos como cambios no estado de movemento dos corpos ou as presins, tanto a nivel planeta como universal. Na bioloxa e xeoloxa de cuarto curso destcase a introducin das grandes teoras que fixeron posible a revolucin nas ciencias da vida e da terra no sculo XX e que estn a continuar na actualidade. hora de abordar os contidos da rea deberemos ter en conta a nosa propia realidade. Galicia ten unha situacin xeogrfica e un medio natural e cultural propios, o que fai necesaria unha contextualizacin especfica hora do tratamento na aula dos contidos de ciencias naturais. O coecemento do patrimonio ambiental propio e as consecuencias directas e indirectas das sa explotacin deben quedar reflectidos. Temticas de actualidade como os incendios, o trfico martimo, a explotacin dos recursos naturais, a biodiversidade, os espazos protexidos deben formar parte intrnseca da prctica da aula. CONTRIBUCIN
DA MATERIA S COMPETENCIAS BSICAS.

As ciencias da natureza contriben adquisicin das competencias bsicas desde a organizacin das materias que integran a rea, da sa estrutura conceptual, da metodoloxa utilizada e das actitudes e valores que promove. A comunicacin, nos mbitos da comprensin e expresin, tanto oral como escrita, constite un eixe fundamental no proceso de ensino e aprendizaxe do coecemento cientfico, contribundo ao desenvolvemento da competencia en comunicacin lingstica. Nesta rea trtase de desenvolver a capacidade de comprensin cando se fan lecturas de textos cientficos e o alumnado aprende a diferen-

60

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

cialos doutros que non son cientficos, cando se contrastan materiais escritos e audiovisuais de diferentes fontes, tanto descritivos como argumentativos, nun proceso que pasa pola identificacin dos conceptos e ideas principais, a interpretacin do papel que desempean segundo o contexto e as relacins que se establecen entre eles. Na resolucin de problemas dbese estimular a lectura comprensiva a travs da contextualizacin da situacin, da identificacin dos conceptos que aparecen e das relacins que se establecen entre os ditos conceptos e os datos. No ensino da rea a expresin oral e escrita busca a coherencia e precisin no uso da linguaxe, tanto no nivel descritivo como no interpretativo. Trabllase a expresin cando se emiten hipteses, contrstanse ideas, aclranse significados sobre conceptos ou procesos cientficos en contextos diferentes, realzanse snteses, elabranse mapas conceptuais, extrense conclusins, realzanse informes ou organzanse debates onde se fomenten actitudes que favorezan a mellora na expresin oral e escrita, a confianza para expresarse en pblico, o saber escoitar, o contrastar opinins e ter en conta as ideas dos demais. Contribe esta rea ao desenvolvemento da competencia matemtica, dado que o coecemento cientfico se cuantifica grazas linguaxe matemtica. O emprego de nmeros, smbolos, operacins e relacins entre eles forman parte da metodoloxa cientfica e constiten unha base importante para a comprensin de leis e principios. Na realizacin de investigacins sinxelas, traballos prcticos ou resolucins de problemas desenvlvense capacidades para identificar e manexar variables, para organizar e representar datos obtidos de maneira experimental, para a interpretacin grfica das relacins entre eles, para realizar operacins con nmeros e smbolos, para atopar as solucins correctas, para cuantificar as leis e principios cientficos e para utilizar estratexias bsicas na resolucin. Nas ciencias da natureza emprgase o razoamento matemtico como apoio cara a unha mellor comprensin das relacins entre conceptos. A competencia no coecemento e a interaccin co mundo fsico recae de xeito importante sobre esta rea na cal o alumnado aprende os conceptos bsicos que lle permitan a anlise, desde diferentes eidos do coecemento cientfico, da materia, dos seres vivos, dos fenmenos naturais, das sas transformacins, dos seus efectos sobre o ambiente e a sade, dos cambios e dos obxectos tecnolxicos.

61

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

A rea de ciencias da natureza contribe competencia de tratamento da informacin e competencia dixital, xa que se traballan habilidades para identificar, contextualizar, relacionar e sintetizar a informacin procedente de diferentes fontes e presentada en diversas linguaxes propias das tecnoloxas da informacin e comunicacin, como os buscadores pola internet, documentos dixitais, foros, chats, mensaxara, xornais dixitais, revistas divulgativas na web, presentacins electrnicas e simulacins interactivas. Cando se traballa a crtica reflexiva sobre as informacins de tipo cientfico que achegan as tecnoloxas da informacin e a comunicacin, fomntanse actitudes favorables ao emprego delas evitando o seu emprego indiscriminado. Cando se apoia a aprendizaxe de modelos tericos por medio de simulacins, cando se traballan representacins de datos por medio de programas informticos, cando se realizan experiencias virtuais para contrastalas coas reais, cando se representan estruturas moleculares, atmicas, anatmicas, xeolxicas, situacins problemticas coa axuda dos ordenadores, desde a rea estase a contribur competencia dixital. En relacin coa competencia social e cidad, esta rea trata de dotar o alumnado das habilidades necesarias para comprender a problemtica actual en relacin coa sa persoa, co resto da sociedade e co planeta. A aproximacin do currculo situacin concreta na cal se vive facilita a participacin activa do alumnado en actividades que impliquen esa cidadana responsable. As ciencias da natureza contriben a coecer e aceptar o funcionamento do corpo, respectar as diferenzas, afianzar os hbitos de coidado e sade corporais e ser crticos cos hbitos sociais pouco saudables e a contribur conservacin e mellora do ambiente. Os debates histricos sobre as diferentes concepcins dos fenmenos que afectan as persoas serven para traballar habilidades sociais relacionadas coa participacin, cooperacin e poerse en lugar dos outros, aceptar diferenzas, respectar os valores, crenzas e incluso a diversidade de culturas. A contribucin da rea competencia cultural e artstica. Na expresin das ideas, conceptos e principios das ciencias da natureza emprganse, de xeito creativo, diferentes cdigos artsticos para representar fenmenos ou situacins dun xeito comprensible. Desde a rea de ciencias contribese a desenvolver esta competencia cando se promove a presentacin das ideas ou traballos en formatos

62

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

diversos, onde se lles deixa s alumnas e aos alumnos a liberdade de elixir os ditos formatos estticos e artsticos, cando se utilizan os museos de ciencias para espallar os xeitos de pensar ou facer doutras culturas, ou nas exposicins relacionadas co mbito cientfico, como medio de coecer, comprender e desfrutar do coecemento cientfico. O desenvolvemento da competencia de aprender a aprender desde os mbitos cientfico e tecnolxico, nun mundo en continuo e acelerado cambio, implica espertar inquedanzas e motivacins cara aprendizaxe permanente. Cando afloran as ideas previas do alumnado sobre os contidos cientficos, favorcese esta competencia xa que se est a promover que as alumnas e os alumnos sexan conscientes do seus propios coecementos e limitacins. Pdese empregar a historia da ciencia para que os estudantes non caian no desnimo de estar case sempre errados nas sas concepcins, cando ata os mis grandes cientficos experimentaron erros e resistencias s novas ideas. Obxectivos. O ensino das ciencias da natureza nesta etapa ter como obxectivo o desenvolvemento das seguintes capacidades: 1. Comprender e utilizar as estratexias e os conceptos bsicos das ciencias da natureza para interpretar os fenmenos naturais, as como para analizar e valorar as repercusins do desenvolvemento cientfico e das aplicacins tecnolxicas. 2. Aplicar, na resolucin de problemas e en sinxelas investigacins, estratexias coherentes cos procedementos das ciencias, tales como a discusin do interese dos problemas propostos, a formulacin de hipteses, a elaboracin de estratexias de resolucin e de deseos experimentais, a anlise de resultados, a consideracin de aplicacins e repercusins do estudo realizado e a busca de coherencia global. 3. Comprender e expresar mensaxes con contido cientfico utilizando diferentes linguaxes como oral, escrita, grfica, icnica, multimedia, etc. con propiedade, as como comunicar a outros argumentacins e explicacins empregando os coecementos cientficos. 4. Buscar e seleccionar informacin sobre temas cientficos utilizando diferentes fontes e medios e empregala, valorando o seu contido, para fundamentar e orientar os traballos sobre temas cientficos e o ambiente, as como para contrastar as opinins persoais.

63

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

5. Desenvolver hbitos favorables promocin da sade persoal e comunitaria en mbitos como alimentacin, hixiene e sexualidade, facilitando estratexias que permitan facer fronte aos riscos da sociedade actual en aspectos relacionados co consumo, coas drogodependencias e coa transmisin de enfermidades. 6. Comprender a importancia de utilizar os coecementos provenientes das ciencias da natureza para satisfacer as necesidades humanas e participar na necesaria toma de decisins verbo de problemas locais e globais aos cales nos enfrontamos. 7. Adoptar actitudes crticas fundamentadas no coecemento cientfico para analizar, individualmente ou en grupo, cuestins relacionadas coa ciencia, a tecnoloxa e a sociedade. Coecer e valorar os problemas aos cales se enfronta hoxe a humanidade en relacin sobreexplotacin dos recursos, s diferenzas entre pases desenvolvidos e non, e a necesidade de busca e aplicacin de medidas, para avanzar cara ao logro dun futuro sustentable. 8. Valorar o carcter tentativo e creativo das ciencias da natureza as como as sas contribucins ao pensamento humano ao longo da historia, apreciando os grandes debates superadores de dogmatismos e as revolucins cientficas que marcaron a evolucin cultural da humanidade e as sas condicins de vida. 9. Ser quen de buscar e de utilizar o coecemento cientfico propio, planificando de forma autnoma a accin e posta en prctica das actividades de aprendizaxe, e de utilizar uns criterios de avaliacin para autocorrixirse no caso en que sexa necesario. CONTIDOS. PRIMEIRO Bloque 1. Contidos comns. Familiarizacin coas caractersticas bsicas do traballo cientfico, mediante a identificacin de situacins problema, discusin do seu interese, recoecemento de hipteses, experimentacin etc., para comprender mellor os fenmenos naturais e resolver os problemas que presenta o seu estudo. Utilizacin da experimentacin para coecer mellor os fenmenos naturais e formular suposicins sobre a sa evolucin.
CURSO.

64

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Emprego de modelos sinxelos que contriban interpretacin dos fenmenos. Utilizacin dos medios de comunicacin e das tecnoloxas da informacin para seleccionar informacin sobre a natureza. Identificacin de datos e feitos cientficos sobre a natureza e utilizacin desa informacin para coecela. Recoecemento da importancia do coecemento cientfico e a sa evolucin histrica para comprender mellor os argumentos que facilitan a toma de decisins sobre situacins sociais e individuais. Utilizacin coidadosa dos materiais e instrumentos bsicos da experimentacin e coecemento das medidas de seguridade. Bloque 2. A Terra no Universo. O Universo e o sistema solar. Identificacin dos elementos do sistema solar. Coecemento e explicacin das caractersticas da Terra como planeta. A sa orixe. Anlise das periodicidades nos calendarios, interpretando os movementos e as posicins no sistema sol-terra-la. Interpretacin, coa axuda de modelos sinxelos, dos fenmenos relacionados cos movementos da Terra: o da e a noite, o ano, as estacins, as fases lunares e as eclipses. Uso de tcnicas sinxelas de orientacin baseadas na observacin dos astros. Coecemento da evolucin histrica das concepcins sobre a situacin da Terra no Universo: xeocentrismo, heliocentrismo e como parte da Va Lctea. A materia no Universo. Realizacin de experiencias sinxelas para identificar e medir directa e indirectamente as propiedades xerais da materia en diferentes estados. Identificacin da densidade como propiedade caracterstica das substancias. Utilizacin, en situacins habituais para diferenciar materiais.

65

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Diferenciacin das caractersticas observables dos estados nos cales se presenta a materia. Clasificacin de diferentes materiais aplicando criterios. Identificacin dos cambios de estado. Determinacin experimental das temperaturas de fusin e de ebulicin dunha substancia pura. Representacin grfica da relacin entre a temperatura e o cambio de estado. Emprego do modelo cintico para interpretar os estados da materia, as dilatacins, os cambios de estado. Diferenciacin macroscpica entre mesturas heteroxneas e homoxneas. Preparacin de disolucins da vida coti e identificacin cualitativa dos seus compoentes. Procura de informacin e comparacin entre a composicin de materiais de interese e a sa utilizacin na vida coti. Utilizacin experimental dalgunhas tcnicas sinxelas de separacin de substancias en mesturas. Emprego do modelo cintico para diferenciar mesturas e substancias puras. Bloque 3. Materiais terrestres: atmosfera, hidrosfera e xeosfera. Explicacin dos factores que condicionan o tempo atmosfrico establecendo a relacin entre tempo e clima. Interpretacin de mapas de clima sinxelos. Uso de instrumentos para medir variables ambientais (temperatura, presin atmosfrica, humidade do aire, direccin do vento). Recolla sistemtica de datos e representacin grfica deles. Identificacin dos compoentes da atmosfera e as sas propiedades. Breve aproximacin descritiva estrutura vertical da atmosfera. Recoecemento do seu papel protector e a sa relacin cos seres vivos. Valoracin da influencia da actividade humana sobre a atmosfera e repercusins na sade das persoas.

66

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Recoecemento do importante papel da auga no clima, as como na paisaxe e nos seres vivos. O ciclo da auga, o seu percorrido na natureza e a sa incidencia no medio. Anlise da intervencin humana nese ciclo. Realizacin de experiencias sinxelas que axuden a comprender a contaminacin da auga e os procesos de depuracin e potabilizacin da auga. Anlise da distribucin da auga no planeta e valoracin da importancia da auga doce como recurso. Caracterizacin das rochas mis importantes en Galicia e dos minerais que as compoen; posterior observacin e identificacin cunha pequena anlise da sa formacin. Relacin entre as propiedadeseaexplotacin dos minerais e rochas. O seu impacto ambiental. Aproximacin descritiva ao modelo en capas e dinmico do interior da Terra. Bloque 4. A vida na Terra: os seres vivos. Os seres vivos e a sa diversidade. Identificacin dos requisitos necesarios para a vida. Descricin das caractersticas que definen os seres vivos: as funcins vitais. Identificacin dos seres unicelulares e pluricelulares e utilizacin da lupa para proceder sa observacin. Recoecemento da biodiversidade e a clasificacin dos seres vivos nos cinco reinos. Observacins de organismos caractersticos de cada un dos reinos prestando especial atencin aos principais grupos do reino vexetal e animal. Utilizacin de claves dicotmicas sinxelas para a sa clasificacin. Observacin dos fsiles como forma de medir a biodiversidade do pasado e indicadores de evolucin.

67

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Razns da importancia da biodiversidade e a sa valoracin como un patrimonio natural. Elaboracin de informes sobre algunha especie en perigo de extincin ou dalgn espazo protexido prximo e formulacin de propostas para contribur sa conservacin. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Identificar a situacin da Terra no universo e xustificar algns fenmenos que derivan dos movementos relativos entre a Terra, a La e o Sol, empregando modelos para interpretalos. Trtase de comprobar que o alumnado quen de situar a Terra no universo e explicar fenmenos como a duracin dos anos, o da e a noite, as eclipses, as fases da La, e as estacins, basendose na interpretacin dos movementos relativos da Terra no sistema solar. Valorarase a capacidade de empregar modelos sinxelos para a interpretacin dos fenmenos citados. 2. Describir cualitativamente algunhas observacins e procedementos cientficos que permiten avanzar no coecemento do noso planeta e do lugar que ocupa no Universo. Trtase de avaliar se o alumnado identifica os principais argumentos que permiten o desenvolvemento das teoras cientficas, facendo fincap nas relacionadas co coecemento astronmico, a sa evolucin histrica e as sas repercusins sociais. Valorarase a seleccin, a partir de diferentes fontes, e contraste de informacins sobre estes argumentos. 3. Identificar algunhas propiedades de diversos materiais cotins, como a masa, o volume, a densidade, os estados en que se presentan, os seus cambios, e planificar e desenvolver procedementos para coecelas. Pretndese comprobar que o alumnado capaz de recoecer e medir algunhas propiedades da materia utilizando experiencias sinxelas que lle permitan investigar as sas caractersticas e identificar os cambios de estado que experimenta, ao mesmo tempo que se valora a planificacin, a posta en prctica, o tratamento dos datos e a elaboracin de conclusins. 4. Identificar algunhas propiedades de diversos materiais cotins, relacionndoos co uso que se fai deles, e diferenciar mesturas de substancias puras.

68

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Trtase de saber se o alumnado relaciona o uso dos materiais na construcin de obxectos coas sas propiedades, e se capaz de diferenciar as mesturas de substancias puras as como de utilizar tcnicas de separacin sinxelas. Valorarase a planificacin, posta en prctica e comunicacin das tcnicas empregadas, as como a identificacin das propiedades diferenciadoras. 5. Interpretar cualitativamente fenmenos atmosfricos e o ciclo da auga na natureza a partir de datos e rexistros climticos e das propiedades da auga como substancia. Trtase de comprobar se os estudantes son capaces de explicar, de xeito sinxelo, os factores que inflen no tempo atmosfrico. Valorarase tamn a sa capacidade para obteren datos de distintas variables meteorolxicas utilizando instrumentos de medicin que lles permitan familiarizarse con estes conceptos as como para interpretaren algns fenmenos meteorolxicos sinxelos e elaborar en esquemas sobre o ciclo da auga. 6. Identificar as rochas e os minerais mis frecuentes de Galicia, utilizando claves sinxelas e coecer algunhas aplicacins. Pretndese que o alumnado sexa capaz de recoecer os diferentes tipos de rochas (magmticas, metamrficas e sedimentarias) e minerais mis comns en Galicia e coeza as sas aplicacins. Valorarase, ademais, a capacidade para diferencialos a partir de observacins e comprobacins experimentais dalgunhas das sas propiedades. 7. Valorar a importancia do sistema atmosfera-hidrosfera-xeosfera para o desenvolvemento da vida, identificando as repercusins da actividade humana sobre o medio e realizando propostas e compromisos de mellora. Trtase de avaliar se o alumnado identifica algn dos problemas ambientais, enunciando posibles consecuencias, e se propn medidas concretas de actuacin na realidade prxima que potencien a reducin no consumo, a reutilizacin e a reciclaxe. 8. Recoecer que os seres vivos estn constitudos por clulas e que levan a cabo funcins vitais que os diferencian da materia inerte. Trtase de comprobar que o alumnado quen de recoecer e describir as caractersticas referentes organizacin e funcins dos seres vivos, a partir de mostras, fotografas, debuxos ou outros medios. Valorarase tamn

69

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

que o alumnado sexa quen de clasificar os organismos vivos utilizando claves sinxelas e de identificar os trazos mis relevantes que os identifiquen como membros dun grupo a travs da sa observacin. 9. Participar activamente na construcin, comunicacin e utilizacin do coecemento cientfico. Trtase de comprobar que o alumnado se implica persoalmente na propia aprendizaxe, realizando o esforzo necesario, valorndose a reflexin sobre os propios procesos de aprendizaxe das ciencias desde a apropiacin dos obxectivos ata a utilizacin de criterios de realizacin para autocorrixirse, no caso de que sexa necesario. SEGUNDO Bloque 1. Contidos comns. Familiarizacin coas caractersticas bsicas do traballo cientfico, mediante a proposta de problemas, discusin do seu interese, aproximacin formulacin de hipteses, experimentacin, comunicacin dos resultados en diferentes formatos, etc., para comprender mellor os fenmenos naturais e resolver os problemas que presenta o seu estudo. Utilizacin da experimentacin para coecer mellor os fenmenos naturais e comprobar suposicins sobre a sa evolucin. Emprego de modelos sinxelos para interpretar os fenmenos e identificar as relacins entre conceptos. Utilizacin dos medios de comunicacin e das tecnoloxas da comunicacin e da informacin para obter informacin sobre os fenmenos naturais, no tratamento de datos e interpretacin grfica, na visualizacin de modelos explicativos, na busca de relacin entre variables e na comunicacin de resultados e conclusins. Interpretacin de informacin de carcter cientfico e utilizacin desta informacin para formar unha opinin propia e expresarse axeitadamente. Recoecemento da importancia do coecemento cientfico e da sa evolucin histrica, para comprender mellor os argumentos que facilitan a toma de decisins sobre situacins sociais e individuais.
CURSO.

70

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Utilizacin correcta dos materiais e instrumentos experimentais e respecto polas normas de seguridade. Bloque 2. Materia e enerxa. A enerxa nos sistemas materiais. Recoecemento da intervencin da enerxa en diferentes situacins cotis como movementos, deformacins, variacins da temperatura, cambios de estado, etc. Aproximacin ao concepto de enerxa e sa relacin cos cambios. Utilizacin de criterios para clasificar as diferentes fontes de enerxa. Valoracin, desde o punto de vista ambiental, do emprego de fontes de enerxa renovables e non renovables. Valoracin do uso da enerxa na sociedade. Problemas asociados intervencin humana sobre o ambiente. Busca de informacin e valoracin de medidas tanto individuais como colectivas de eficiencia e aforro enerxtico a curto, medio e longo prazo. Transferencia de enerxa: o traballo, a calor e a radiacin. Recoecemento de situacins e realizacin de experiencias elementais en que se manifesten os efectos da transferencia de enerxa entre os sistemas. Identificacin do traballo como mecanismo de transferencia de enerxa en situacins sinxelas. Valoracin das mquinas de uso cotin. Recoecemento do seu papel no desenvolvemento econmico e social. Realizacin de experiencias onde o mecanismo de transferencia de enerxa sexa a calor. Uso do termmetro para medir temperaturas. Diferenciacin entre calor e temperatura. Observacin e comprobacin experimental das formas de propagacin da calor. Procura, seleccin e contraste de informacin sobre as aplicacins cotis dos materiais illantes e condutores. Valoracin do emprego das mquinas trmicas, da sa eficacia e do seu rendemento. Anlise dos procesos de xeracin de enerxa a partir de diferentes fontes, do transporte e do consumo de enerxa en Galicia. Valoracin das repercusins ambientais.

71

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Identificacin da luz e do son como mecanismos de transferencia de enerxa. Realizacin de experiencias de propagacin da luz. Utilizacin de espellos e lentes para o estudo cualitativo da reflexin e refraccin da luz. Relacin entre a luz e a visin. Estudo cualitativo da descomposicin da luz branca. Realizacin de experiencias de propagacin e reflexin do son. Relacin entre o son e a audicin. Identificacin das aplicacins prcticas relacionadascoa luzeoson para asociedade. Valoracin do problema da contaminacin acstica e luminosa. Procura e anlise de solucins. Bloque 3. Transformacins xeolxicas debidas enerxa interna da Terra. Recoecemento das diferentes manifestacins da enerxa interna da terra: volcns, terremotos, pregamentos, fallas e formacin de montaas. Xustificacin cualitativa luz do modelo dinmico. Identificacin do papel da enerxa interna na formacin de materiais terrestres: magmatismo e metamorfismo. Clasificacin das rochas magmticas e metamrficas segundo a sa orixe e pola observacin da sa estrutura. Procura de noticias de xornais relacionadas coas manifestacins desa enerxa interna e anlise das sas repercusins segundo o grao de desenvolvemento do pas. Bloque 4. A vida en accin: as funcins vitais. Identificacin da clula como unidade bsica dos seres vivos e observacin ao microscopio apreciando a sa diversidade. Caracterizacin das funcin de nutricin como un intercambio de materia e enerxa co ambiente. Diferenciacin dos dous tipos de nutricin: auttrofa e hetertrofa. Descricin e comparacin cualitativa dos procesos de fotosntese, respiracin e fermentacin.

72

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Valoracin da importancia da fotosntese para a vida na Terra. Caracterizacin e comparacin da reproducin sexual e asexual e do seu significado desde o punto de vista da sa variabilidade. Recoecemento das funcins de relacin: percepcin, coordinacin e resposta (movemento). Planificacin e realizacin de experiencias sinxelas que poan de manifesto a influencia dalgunha variable (a luz, o osxeno, a temperatura, a clorofila....) que incide nos procesos citados. Bloque 5. Ambiente: o ambiente natural. Identificacin dos compoentes dun ecosistema, medio abitico e comunidade e recoecemento da influencia dos factores abiticos e biticos nos ecosistemas. Recoecer o papel dos organismos produtores, e consumidores e descompoedores no ecosistema e a relacin coa reciclaxe da materia e o fluxo de enerxa. Aproximacin aos conceptos de ecosistema e biosfera. Coecemento da variedade de ecosistemas (biodiversidade) e a sa organizacin en biomas. Utilizacin de tcnicas de campo para o estudo de dous ecosistemas galegos, acutico e terrestre: ecosistema litoral, de xunqueira, de bosque, de ro... Coecemento dalgn espazo protexido en Galicia. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Identificar a presenza da enerxa nas transformacins e cambios que teen lugar no noso contorno, valorando a importancia para a sociedade e as repercusins para o ambiente de diferentes fontes de enerxa. Pretndese avaliar se o alumnado capaz de recoecer a presenza da enerxa en procesos da vida coti, se enumera diferentes fontes de enerxa, e se quen de utilizar criterios para clasificalas. Valorarase se asocia a eficiencia e o aforro enerxtico coa utilizacin responsable da enerxa cara a contribur ao futuro sustentable.

73

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

2. Identificar situacins prcticas de equilibrio e desequilibrio enerxtico e os efectos da calor sobre os corpos. Pretndese comprobar se o alumnado diferencia calor de temperatura na anlise enerxtica de situacins prcticas sinxelas. Valorarase se sabe utilizar o termmetro, se coece o seu fundamento e se identifica situacins de equilibrio ou desequilibrio enerxtico. 3. Explicar fenmenos cotins referidos transmisin da luz e do son, e reproducir experimentalmente algns deles. Este criterio busca avaliar se o alumnado capaz de utilizar as propiedades da luz para interpretar a reflexin e a refraccin da luz e describir o funcionamento dalgns aparellos pticos; e para o son fenmenos como o eco. Valorarase se identifica as repercusins da contaminacin acstica e luminosa e formula propostas de solucins. 4. Identificar as accins dos axentes xeolxicos na orixe do relevo terrestre, as como no proceso de formacin das rochas magmticas e metamrficas. Trtase de comprobar que o alumnado ten unha concepcin dinmica da natureza e que quen de recoecer e interpretar no campo ou en imaxes algunhas manifestacins da dinmica interna no relevo, como a presenza de pregamentos, fallas, cordilleiras e volcns. Pretende tamn avaliar se o alumnado entende as transformacins que poden existir entre os distintos tipos de rochas endxenas en funcin das caractersticas do ambiente xeolxico en que se atopan. 5. Identificar os riscos asociados aos procesos xeolxicos internos e valorar a capacidade de prevencin e predicin. Trtase de valorar se o alumnado capaz de recoecer e interpretar axeitadamente os principais riscos asociados aos procesos xeolxicos internos e a sa repercusin, utilizando noticias de prensa, mapas e outras canles de informacin. 6. Interpretar os aspectos relacionados coas funcins vitais dos seres vivos a partir de observacins experimentais realizadas con organismos sinxelos, comprobando o efecto que teen determinadas variables nos procesos de nutricin, relacin e reproducin. Trtase de comprobar que o alumnado coece as funcins vitais dos seres vivos, as diferenzas entre a nutricin de seres auttrofos e hetertrofos,

74

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

as caractersticas e os tipos de reproducin, e os elementos fundamentais que interveen na funcin de relacin. Trtase tamn de avaliar se quen de desear experiencias sinxelas para comprobar a incidencia que teen variables como a luz, o osxeno, a clorofila, a temperatura, etc. sobre estas funcins. 7. Identificar o medio abitico e as comunidades dun ecosistema prximo, representar graficamente as relacins trficas establecidas entre os seus seres vivos e valorar a sa diversidade. Trtase de constatar que o alumnado quen de distinguir as partes dun ecosistema, ben nunha sada ou cando se presenten imaxes ou esquemas. As mesmo, haber que comprobar que capaz de recoecer os elementos dun ecosistema especfico, obtendo datos dalgns compoentes abiticos (luz, humidade, temperatura, topografa, rochas, etc.), e biticos (animais e plantas mis abundantes); interpretar correctamente as relacins nas cadeas trficas e valorar a diversidade do ecosistema e a importancia da sa preservacin. 8. Participar de forma construtiva en situacins de comunicacin relacionadas coa construcin do coecemento cientfico, respectando as normas que fan posible o intercambio. Trtase de comprobar se o alumnado capaz de escoitar, respectar as opinins alleas, chegar a acordos, achegar opinins razoadas nos traballos en grupo, debates, exposicins... TERCEIRO CURSO. FSICA E QUMICA. Bloque 1. Contidos comns. Utilizacin de estratexias propias do traballo cientfico, mediante a proposta de sinxelas investigacins para a resolucin de situacins problema, discusin do seu interese, identificacin de variables que interveen, formulacin dalgunha hiptese de traballo, seguimento dunha planificacin na posta en prctica, recolla organizada dos datos, interpretacin de resultados e comunicacin das conclusins. Busca, seleccin e valoracin crtica de informacin de carcter cientfico utilizando as tecnoloxas da comunicacin e da informacin e outras fontes. Interpretacin de informacin de carcter cientfico coa axuda de modelos axeitados, e utilizacin desta informacin para formar unha opi-

75

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

nin propia e expresarse axeitadamente, coa axuda das tecnoloxas da comunicacin e da informacin e outras fontes. Valoracin das achegas das ciencias da natureza ao longo da historia, para lles dar resposta s necesidades dos seres humanos e mellorar as condicins da sa existencia, as como para apreciar e desfrutar da diversidade natural e cultural, participando na sa conservacin, proteccin e mellora. Asimilar as diferenzas sociais derivadas da desigual reparticin da riqueza no mundo, que provoca unhas condicins de enorme desvantaxe en aspectos de sade e ambiente dos pases pobres respecto dos ricos. Posta en prctica correcta dos procedementos experimentais e respecto polas normas de seguridade. Bloque 2. Diversidade e unidade da estrutura da materia e os seus cambios. Diversidade da materia. Caracterizacin de mestura e substancia pura. Identificacin de substancias puras a travs das sas propiedades caractersticas. Planificacin e eleccin experimental das tcnicas de separacin de substancias mis axeitadas. Valoracin do uso das tcnicas de separacin de substancias en mesturas para o desenvolvemento da vida e para a obtencin de recursos. Identificacin de disolucins, dos seus compoentes, caracterizacin da sa composicin mediante as diferentes formas de expresar a concentracin das substancias. Preparacin de disolucins de concentracin coecida. Importancia das disolucins en produtos de consumo habitual e repercusins sobre a sade das persoas e o ambiente. A unidade na estrutura da materia. Estudo experimental cualitativo das relacins entre a presin, o volume e a temperatura dos gases. Interpretacin, coa axuda do modelo cintico de partculas, do volume, da temperatura, da presin e das relacins entre esas magnitudes para os gases. Extrapolacin do modelo cintico de partculas na interpretacin das propiedades dos lquidos e dos slidos.

76

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Interpretacin, coa axuda do modelo cintico da materia, dalgns procesos como os cambios de estado, a difusin e a dilatacin, as como da diferenza entre mestura e substancia pura. Caracterizacin do cambio fsico e qumico. Diferenciacin experimental entre substancias simples e compostas. Comprobacin experimental da conservacin da masa e da non-conservacin do volume nun sistema, antes e despois dun cambio fsico e qumico. Diferenciacin entre mestura e composto. Valoracin da importancia histrica do modelo atmico molecular de Dalton para interpretar a diferenza entre substancias simples e compostas. Utilizacin de diversos formatos como o verbal, o icnico, o grfico e o simblico para expresar, de xeito comprensivo, informacin sobre a estrutura e composicin das substancias de uso cotin. Os cambios qumicos. Realizacin experimental dalgunhas transformacins qumicas sinxelas. Reaccins de combustin. Identificacin do que se conserva e do que cambia nas reaccins qumicas. Recoecemento da transferencia de enerxa nas reaccins qumicas. Aplicacin s combustins e fotosntese. Interpretacin, coa axuda do modelo atmicomolecular, das reaccins qumicas como transformacin dunhas substancias noutras; representacin grfica e simblica; identificacin do elemento qumico; xustificacin da conservacin da masa e do elemento qumico nas reaccins a partir do modelo atmicomolecular. Estimacins e investigacins sobre a variacin da rapidez dunha reaccin en funcin da temperatura, concentracin, grao de divisin dos reactivos. A emisin dos gases nos vehculos e a influencia na calidade do aire: funcin dos catalizadores. Procura, seleccin de informacin e anlise crtica sobre os beneficios e riscos da fabricacin e uso dalgn material de uso cotin. Estimacin do impacto ambiental das reaccins de combustin. Bloque 3. A natureza elctrica da materia. Propiedades elctricas e magnticas da materia.

77

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Identificacin experimental das interaccins elctricas e magnticas. Utilizacin da carga elctrica na interpretacin das interaccins. Anlise de movemento de cargas: circuto elctrico. Importancia da electricidade nas condicins da nosa vida coti e no desenvolvemento cientfico e tecnolxico. Valoracin das medidas preventivas. A estrutura do tomo. Seleccin de informacin e anlise crtica da contribucin do estudo da electricidade ao coecemento da estrutura da materia. Incorporacin da carga elctrica estrutura atmica. Caracterizacin dos elementos qumicos. Identificacin dos compoentes estruturais da materia: tomos, molculas e ins. Comparacin de substancias con estruturas de tomos libres, moleculares e xigantes. Relacin entre a estrutura e as sas propiedades. Aproximacin cualitativa radioactividade e aos efectos das radiacins ionizantes sobre a sade e o ambiente. Importancia dos istopos na investigacin cientfica e mdica. Valoracin de medidas preventivas e protectoras. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Utilizar procedementos que permitan diferenciar mesturas, substancias simples e compostos en materiais de uso cotin, identificar a composicin das mesturas en produtos de consumo habitual e preparar algunha disolucin sinxela. Este criterio trata de constatar se o alumnado recoece cando un material unha substancia pura ou unha mestura e, neste ltimo caso, coece tcnicas de separacin, sabe desear e realizar algunhas delas, utiliza criterios para clasificar as substancias en simples e compostas e diferencia mesturas de compostos. Tamn se debe comprobar que utiliza a informacin das etiquetas dos produtos de consumo cotin para identificar a composicin das mesturas, especialmente a concentracin en masa e as porcentaxes tanto en masa coma en volume. Valoraranse as habilidades prcticas hora de preparar disolucins cunha determinada concentracin

78

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

en masa e a capacidade para salientar a importancia dalgns materiais para a sociedade. 2. Identificar e cuantificar algunhas propiedades dos materiais nos seus distintos estados de agregacin, diferenciando a descricin macroscpica da interpretacin con modelos. Trtase de verificar que o alumnado determina algunhas propiedades caractersticas das substancias, levando a cabo experiencias sinxelas que as poan de manifesto. Interpreta coa axuda do modelo cintico os conceptos de presin, temperatura e cambios de estado. Tamn se valorar a interpretacin cualitativa das representacins grficas que reflictan relacins entre propiedades. 3. Clasificar distintos tipos de substancias e os procesos de cambio utilizando criterios macroscpicos e as premisas do modelo de Dalton. Pretndese comprobar se o alumnado emprega algn criterio macroscpico que lle permita clasificar os cambios nas substancias, diferenciar mesturas de compostos e estes de substancias simples, utilizando procedementos experimentais sinxelos; valorando a contribucin de Dalton ao modelo de materia para xustificar os ditos cambios e interpretar a existencia de substancias simples e de compostos. 4. Interpretar e representar reaccins qumicas utilizando o modelo atmico-molecular, as como para xustificar a conservacin da masa en sistemas pechados. Este criterio pretende comprobar que o alumnado identifica experimentalmente a reaccin qumica como proceso en que unhas substancias se transforman noutras novas, onde se conserva a masa e o elemento qumico; que saben xustificala co modelo elemental de reaccin e que son quen de representalas de xeito verbal, grfico e simblico. Valorarase tamn se coecen a sa importancia na mellora da calidade de vida das persoas e as posibles repercusins negativas sobre o contorno, sendo conscientes da relevancia e responsabilidade de todos para a proteccin do ambiente e a sade das persoas. 5. Identificar fenmenos elctricos e magnticos cotins valorando as repercusins da electricidade no desenvolvemento cientfico e tecnolxico e nas condicins de vida das persoas. Pretndese constatar se o alumnado capaz de realizar experiencias elctricas e magnticas, explicalas cualitativamente co concepto de carga,

79

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

mostrando o seu coecemento da estrutura elctrica da materia. Valorarase tamn se capaz de utilizar instrumentos sinxelos e consciente das repercusins dos coecementos sobre a electricidade e a necesidade da eficiencia e do aforro enerxtico. 6. Analizar a evolucin do modelo atmico ao introducir a natureza elctrica da materia e identificar as aplicacins de substancias radioactivas. Trtase de comprobar que o alumnado comprende que os cambios nos modelos da materia teen como obxectivo a procura de explicacins das sas propiedades e dos fenmenos cotins. Tamn se trata de comprobar se valora as aplicacins da radioactividade, principalmente en medicina, mediante a participacin en traballos, debates, etc. sobre elas e se xustifica as medidas de proteccin nos traballos que impliquen perigos. 7. Participar activamente na construcin, comunicacin e utilizacin do coecemento cientfico. Trtase de comprobar que o alumnado se implica persoalmente na propia aprendizaxe, realizando o esforzo necesario, valorando a reflexin sobre os propios procesos de aprendizaxe das ciencias desde a apropiacin dos obxectivos ata a utilizacin de criterios de realizacin para autocorrixirse, no caso de que sexa necesario. TERCEIRO CURSO. BIOLOXA E XEOLOXA. Bloque 1. Contidos comns. Utilizacin de estratexias propias do traballo cientfico, mediante a proposta de sinxelas investigacins para a resolucin de situacins-problema, discusin do seu interese, identificacin de variables que interveen, formulacin dalgunha hiptese de traballo, seguimento dunha planificacin na posta en prctica, recolla organizada dos datos, interpretacin de resultados e comunicacin das conclusins. Busca, seleccin e valoracin crtica de informacin de carcter cientfico utilizando as tecnoloxas da comunicacin e da informacin e outras fontes. Interpretacin de informacin de carcter cientfico coa axuda de modelos axeitados e utilizacin desta informacin para formar unha opinin propia e expresarse axeitadamente, coa axuda das tecnoloxas da comunicacin e da informacin e outras fontes.

80

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Valoracin das achegas das ciencias da natureza ao longo da historia, para lles dar resposta s necesidades dos seres humanos e mellorar as condicins da sa existencia, as como para apreciar e desfrutar da diversidade natural e cultural, participando na sa conservacin, proteccin e mellora. Asimilar as diferenzas sociais derivadas da desigual reparticin da riqueza no mundo, que provoca unhas condicins de enorme desvantaxe en aspectos de sade e ambiente dos pases pobres con respecto aos ricos. Posta en prctica correcta dos procedementos experimentais e respecto polas normas de seguridade. Bloque 2. As persoas e a sade. A sade e a enfermidade. Identificacin dos niveis de organizacin do corpo humano: aparellos, sistemas, rganos, tecidos e clulas. Valoracin da sade como un ben individual e colectivo. Identificacin dos factores que condicionan a sade e a enfermidade. Importancia dos hbitos de vida saudable e o coecemento dos factores de risco. Coecemento de varios tipos de enfermidades: conxnitas, hereditarias, crnicas, deficitarias e infecciosas (tipos de seres vivos que as provocan). Valoracin do uso dos frmacos e problemticas derivadas. Seleccin de informacin e crtica das diferenzas dos tipos de enfermidades no mundo globalizado. Propostas de actuacin. Recoecemento da actuacin do sistema inmunitario nun caso concreto (a gripe, unha enfermidade bacteriana, as alerxias...). Valoracin da aplicacin das vacinas, os transplantes, a doazn de rganos e as novas terapias con clulas nai. Sexualidade e reproducin humana. Aproximacin a unha definicin de sexualidade. Recoecemento da diversidade de sexo. Evolucin dos hbitos sexuais ao longo da vida. Diferenciacin entre sexualidade e reproducin. Valoracin dos cambios fsicos e psquicos na adolescencia. Breve referencia aos cambios hormonais. Mtodos anticonceptivos.

81

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Identificacin do proceso de reproducin como un mecanismo de perpetuacin da especie. Caracterizacin dos aparellos reprodutores masculino e feminino as como dos gametos, vulo e espermatozoide. A preparacin do tero para a fecundacin: o ciclo menstrual. Identificacin da fecundacin, embarazo e parto cunha breve aproximacin ao embrin e ao feto. Recoecemento e valoracin dos novos mtodos de reproducin asistida. Procura e seleccin de informacin sobre as enfermidades de transmisin sexual e valoracin da sade e hixiene sexual. Alimentacin e nutricin humanas. Realizacin de diagramas e esquemas que axuden a dar unha visin global e integradora de todos os aparellos e procesos que interveen na nutricin. Diferenciacin entre alimento e nutriente recoecendo os principios inmediatos necesarios para o ser humano: protenas, glcidos, graxas, sales minerais, vitaminas e auga. Recoecemento dos pasos que segue o alimento desde que se inxire ata que se absorbe no aparello dixestivo. Coecemento do papel que desempean os aparellos: o respiratorio e a ventilacin pulmonar; o circulatorio e a circulacin; o excretor e a formacin da urina e a excrecin no proceso xeral de nutricin. Anlise de dietas e hbitos saudables na alimentacin, destacando a importancia dunha dieta equilibrada. Identificacin das principais enfermidades e trastornos da conduta alimentaria. Valoracin da alimentacin e a sade. Procura, seleccin de informacin e anlise de etiquetas identificando os aditivos alimentarios e produtos transxnicos. As funcins de relacin: percepcin, coordinacin e movemento. Identificacin dos mecanismos de resposta do ser humano ante un estmulo: rganos dos sentidos, sistema nervioso e aparello locomotor. Coecemento do papel do sistema endcrino e as hormonas. Identificacin da importancia das sas principais alteracins.

82

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Valoracin da sade mental e dunha actitude crticaeresponsable ante as condutas de risco e a influencia do medio social. Anlise da sa relacin co uso das substancias aditivas, alcol, tabaco, estupefacientes. Bloque 3. As persoas e o ambiente. Recoecemento da dependencia humana dos recursos naturais e da importancia fundamental da sa xestin sustentable. Anlise e valoracin do uso cotin de recursos bsicos (producin e consumo de enerxa, o uso da auga e do aire)eaproducin de residuos e o seu tratamento. Utilizacin de tcnicas sinxelas para coecer o grao de contaminacin e depuracin do aire e da auga. Procura de informacin verbo dalgns dos problemas ambientais globais, elaboracin de informes e exposicins de resultados utilizando as tecnoloxas da informacin e da comunicacin. O Cumio da Terra en Ro 1992 e o Tratado de Quioto. Aproximacin ao concepto de sustentabilidade. Planificacin e posta en prctica dunha actuacin para potenciar o desenvolvemento sustentable no medio mis prximo. Valoracin dos resultados. Bloque 4. Transformacins xeolxicas debidas enerxa externa. A actividade xeolxica externa do planeta. Anlise da paisaxe como resultado da accin conxunta dos fenmenos naturais e a intervencin humana. Uso de mapas topogrficos sinxelos para a sa lectura e interpretacin. Identificacin mediante imaxes e/ou observacins de campo da accin dos diferentes axentes xeolxicos externos sobre as rochaseapaisaxe:ameteorizacin, os torrentes, as augas subterrneas, os ros, o mar, o xeo e o vento. Identificacin do papel dos axentes internos na formacin do relevo. Recoecemento da formacin de sedimentos a partir dos fenmenos descritos anteriormente e a sa posterior transformacin en rochas sedimentarias. A orixe do carbn, o petrleo e o gas natural, e valoracin do seu uso e esgotamento.

83

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Recoecer que na sade inflen aspectos fsicos, psicolxicos, econmicos e sociais e valorar a importancia dos estilos de vida para previr enfermidades e mellorar a calidade de vida, as como as continuas achegas das ciencias biomdicas. Explicar os mecanismos de defensa que evitan ou loitan contra os axentes causantes de enfermidades. Con este criterio pretndese valorar se o alumnado pose un concepto actual de sade, e se capaz de establecer relacins entre as diferentes funcins do organismo, ademais dos factores que teen unha maior influencia na sade, como son os estilos de vida. Ademais, deber saber distinguir os distintos tipos de enfermidades: infecciosas, hereditarias, por intoxicacin, condutuais... relacionando a causa co efecto. As mesmo, deber comprender os mecanismos de defensa corporaleaaccindevacinas, antibiticos eoutras contribucins da ciencia mdica na loita contra a enfermidade. 2. Coecer os aspectos bsicos da reproducin humana e describir os acontecementos fundamentais da fecundacin, o embarazo e o parto.Comprendero funcionamento dos mtodos de control da natalidade e valorar o uso de mtodos de prevencin de enfermidades de transmisin sexual. Trtase de comprobar se as alumnas e os alumnos distinguen o proceso de reproducin como un mecanismo de perpetuacin da especie, da sexualidade entendida como unha actividade ligada a toda a vida do ser humano e de comunicacin afectiva e persoal. Deben coecer, ademais, os trazos xerais anatmicos e de funcionamento dos aparellos reprodutores masculino e feminino e explicar, a partir do seu coecemento, as bases dalgns mtodos de control de natalidade ou de certas solucins a problemas de infertilidade. Ademais, deben saber explicar a necesidade de tomar medidas de hixiene sexual individual e colectiva para evitar enfermidades de transmisin sexual. 3. Explicar os cambios fundamentais que sofre o alimento ao longo de todo o proceso de nutricin, utilizando esquemas ou ilustracins en cada unha das etapas. Xustificar a necesidade de adquirir hbitos alimentarios saudables. Pretndese avaliar se o alumnado coece o papel de cada un dos aparellos e rganos implicados na funcin de nutricin, as relacins entre

84

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

eles, as como as sas principais alteracins e a necesidade de adoptar determinados hbitos de hixiene. As mesmo, valorarase o desenvolvemento de actitudes solidarias ante situacins como a doazn de sangue ou de rganos e se relacionan as funcins de nutricin coa adopcin de determinados hbitos alimentarios saudables para previr enfermidades de cara a un consumo responsable. 4. Coecer os rganos dos sentidos e explicar a misin integradora dos sistemas nervioso e endcrino. Relacionar as alteracins mis frecuentes cos rganos e procesos implicados en cada caso; identificar os factores sociais que repercuten negativamente na sade como o estrs e o uso de substancias adictivas. Pretndese comprobar que as alumnas e os alumnos sabencomosecoordinan osistema nervioso e o endcrino, e aplican este coecemento a problemas sinxelos que poidan ser analizados utilizando modelos de simulacin. As mesmo, debern caracterizar as sas principais enfermidades, valorar a importancia de adoptar hbitos de sade mental, e identificar os efectos prexudiciais de determinadas condutas como o consumo de drogas, o estrs, a falta de relacins interpersoais sas, as presins dos medios de comunicacin, etc. 5. Identificar as accins dos axentes xeolxicos externos na orixe e modelado do relevo terrestre, as como no proceso de formacin das rochas sedimentarias. Trtase de comprobar que o alumnado ten unha concepcin dinmica da natureza e que quen de recoecer e interpretar, no medio natural ou en imaxes, a accin dos axentes xeolxicos externos mis importantes. Pretndese tamn avaliar se o alumnado pode explicar a orixe dos distintos tipos de modelaxe producidos polos axentes xeolxicos externos, as como a das rochas sedimentarias. 6. Valorar a capacidade para recompilar informacin procedente de distintas fontes sobre a influencia das actuacins humanas no ambiente, analizar esta informacin e formular propostas para promover unha xestin mis racional dos recursos naturais. Trtase de avaliar se o alumnado quen de identificar a relacin que existe entre a explotacin dos recursos naturais e determinados impactos e riscos ambientais. Valorarase a capacidade de realizar investigacins sobre algunhas alteracins concretas producidas polos seres humanos na natureza e se son quen de valorar o ambiente como un patrimonio da

85

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

humanidade e de argumentar as razns de certas actuacins individuais e colectivas para evitar a sa deterioracin. 7. Determinar os trazos distintivos do traballo cientfico analizando como se chegou formulacin e/ou s propostas de resolucin dalgn problema ambiental de actualidade. Trtase de pescudar se as alumnas e os alumnos son capaces de buscar bibliografa referente a temas de actualidade, como a conservacin das especies ou a intervencin humana na reproducin, e de utilizar as destrezas comunicativas suficientes para elaborar informes que estruturen os resultados do traballo. Pretndese avaliar tamn se teen unha imaxe do traballo cientfico como un proceso en continua construcin, que se apoia nos traballos colectivos de moitos grupos, que ten os condicionamentos de calquera actividade humana e que por iso se pode ver afectada por variables de distinto tipo. 8. Valorar a situacin mundial da distribucin da riqueza e as sas repercusins sobre a sade e o ambiente, identificando interrelacins xeopolticas, sociais, econmicas e culturais. Trtase de ver se o alumnado consciente das diferenzas que existen entre as distintos escenarios do mundo como son os dilogos nortesur, oriente-occidente, as interdependencias da globalizacin e capaz de enunciar cales son as consecuencias da sobreexplotacin de recursos, a industrializacin masiva, etc. CUARTO CURSO. FSICA E QUMICA. Bloque 1. Contidos comns. Utilizacin de estratexias propias do traballo cientfico, mediante a proposta de problemas e sinxelas investigacins, discusin do seu interese, anlise de variables que interveen, formulacin de hipteses, planificacin de experiencias, organizacin dos datos, interpretacin de resultados e comunicacin de conclusins. Busca, seleccin e anlise crtica de informacin de carcter cientfico utilizando as tecnoloxas da comunicacin e da informacin e outras fontes.

86

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Interpretacin de informacins de carcter cientfico e contraste destas informacins para formar unha opinin propia e expresarse axeitadamente. Elaboracin de argumentacins e explicacins sobre feitos, observacins ou resultados experimentais, empregando modelos cientficos axeitados. Valoracin das achegas das ciencias da natureza para lles dar resposta s necesidades dos seres humanos e mellorar as condicins da sa existencia, as como para apreciar e desfrutar da diversidade natural e cultural, participando na sa conservacin, proteccin e mellora. Valoracin da evolucin do pensamento cientfico ao longo da historia, salientando a importancia que supn para o desenvolvemento cientfico e tecnolxico de cada poca. Utilizacin comprensiva de protocolos experimentais e respecto polas normas de seguridade. Xustificacin de decisins persoais verbo de problemas reais do seu contorno que aseguren un desenvolvemento sustentable e da modificacin de hbitos de conduta que promovan a sade persoal e comunitaria. Contribucin do desenvolvemento cientfico e tecnolxico resolucin dos problemas. Importancia da aplicacin do principio de precaucin e da participacin cidad na toma de decisins. Valoracin da educacin cientfica da cidadana como requisito de sociedades democrticas sustentables. Consideracin da cultura cientfica como fonte de satisfaccin persoal. Bloque 2. As forzas como interaccin. As forzas e os cambios de movemento. Recoecemento do carcter relativo do movemento. Sistemas de referencia. Valoracin do uso do GPS para determinar a posicin dos obxectos na Terra.

87

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Anlise cualitativa dos movementos rectilneos e curvilneos. Anlise cuantitativa do movemento rectilneo e uniforme. Relacin entre o tipo de movemento e a representacin grfica correspondente. Valoracin das achegas de Galileo ao estudo experimental da cada libre. Identificacin da aceleracin como o cambio no estado de movemento dos corpos. Identificacin de forzas que interveen na vida coti. A mecnica de Newton. Caracterizacin do concepto de forza como interaccin: accinreaccin. Carcter vectorial das forzas e a sa representacin. Interpretacin de situacins de equilibrio de forzas: inercia. Composicin grfica de forzas. Comprobacin, experimental ou simulada, da relacin entre a forza resultante sobre un sistema, a sa masa e a aceleracin. Anlise dalgns cambios no movemento dos corpos e a sa relacin coa forza. Aplicacin a situacins relacionadas con accidentes de trfico de vehculos e discusin de medidas preventivas. As forzas e as deformacins e presins. Identificacin cualitativa da relacin entre forza e deformacin en corpos elsticos. Obxectos e aparellos relacionados. Recoecemento da relacin entre forza e presin nos slidos. Obxectos de uso cotin que utilizan esta relacin. Relacin entre a presin e a forza aplicada sobre lquidos: aplicacins prcticas. Realizacin dalgunha experiencia sinxela con slidos mergullados en lquidos. Identificacin das variables que determinan a presin nun slido no seo dun fludo. Achega de Arqumedes interpretacin cientfica da flotacin. Utilizacin da ecuacin fundamental da esttica de fludos para a comprensin de situacins cotis. Deseo, realizacin de experiencias para poer de manifesto a presin atmosfrica e comunicacin dos resultados. Utilizacin de aparellos para medir a presin como manmetros ou barmetros. Descricin do funcionamento dos altmetros.

88

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

A mecnica do Universo. Realizacin de observacins celestes directas ou simuladas e identificacin das primeiras ideas sobre o Universo. Comparacin entre a concepcin xeocntrica e a heliocntrica e a sa capacidade para interpretar as observacins. Relacin entre as melloras das observacins co telescopio e o reforzo do modelo heliocntrico. Recoecemento das achegas de Kepler e Galileo. Valoracin e implicacins do enfrontamento entre dogmatismo e liberdade de investigacin: o xuzo de Galileo. Unificacin da dinmica terrestre e celeste: a gravitacin universal de Newton. Aplicacins en resolucin de situacins problemticas sinxelas onde intervea a atraccin gravitatoria. Aproximacin cualitativa s ideas actuais sobre o Universo. Valoracin crtica dos avances cientficos e tecnolxicos para a exploracin do universo. Procura e seleccin de informacin sobre as axencias espaciais (ESA, NASA) e os proxectos conxuntos (ISS). Valoracin do uso dos satlites artificiais en mbitos cientficos, tecnolxicos e sociais. Bloque 3. Afondamento no estudo dos cambios. Transferencias e transformacins de enerxa. Identificacin das formas de enerxa mecnica: cintica e potencial gravitatoria cos cambios na velocidade e posicin dos obxectos. Realizacin de experiencias onde se poan de manifesto cambios na enerxa interna dos sistemas. Recoecemento das transformacins e transferencias de enerxa por traballo e calor en fenmenos prximos ao alumnado. Interpretacin cualitativa do traballo como mecanismo de transferencia de enerxa. Estudo da medida da eficacia na realizacin de traballo: concepto de potencia. Valoracin do emprego de mquinas simples para o desenvolvemento econmico e social. Interpretacin cualitativa da calor como mecanismo de transferencia de enerxa. Mquinas trmicas e as sas repercusins.

89

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Utilizacin do principio de conservacin da enerxa para resolver situacins fsicas sinxelas e prximas aos estudantes, onde se poan de manifesto transformacins e transferencias. Identificacin do problema da degradacin da enerxa. Valoracin do papel da enerxa na sociedade actual e do uso das diferentes fontes para a sa obtencin. Recoecemento dalgn desenvolvemento tecnolxico que contriba eficiencia e ao aforro enerxtico. Bloque 4. Estrutura e propiedades das substancias. Estrutura do tomo e do enlace qumico. Comparacin dalgunhas propiedades caractersticas de substancias. Elaboracin e aplicacin de criterios para clasificar as substancias basendose nas sas propiedades. Identificacin da relacin entre as propiedades e a estrutura das substancias. Interpretacin da estrutura atmica a partir de evidencias da distribucin dos electrns en niveis de enerxa. Seleccin e anlise crtica de informacin sobre diferentes criterios para a clasificacin dos elementos. Valoracin da informacin que proporciona a tboa peridica en canto capacidade de combinacin dos elementos. Interpretacin da estrutura das substancias a travs do enlace covalente, inico ou metlico. Valoracin de procesos industriais en Galicia relacionados co transporte inico como galvanizado e obtencin de metais. Introducin cualitativa sistemtica da formulacin e nomenclatura qumica da IUPAC: exemplo dos compostos binarios de uso habitual. Os compostos de carbono e os seres vivos. Recoecemento dos combustibles fsiles: carbn e petrleo, e a sa importancia como recursos enerxticos. Identificacin experimental dos produtos das reaccins de combustin dos hidrocarburos. Seleccin e anlise crtica de informacin sobre o incremento do efecto invernadoiro e a sa relacin co cambio climtico. Procura de medidas para a sa prevencin. Interpretacin das posibilidades de combinacin do tomo de carbono consigo mesmo, co hidrxeno e con outros tomos. As cadeas carbonadas.

90

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Papel dalgunhas biomolculas que constiten os seres vivos. Valoracin do papel da qumica na comprensin da orixe e desenvolvemento da vida. Seleccin e anlise crtica de informacin sobre materiais de envase e embalaxe formados por cadeas carbonadas e a sa influencia sobre o ambiente. Valoracin de actitudes favorables sa reducin, reciclaxe e reutilizacin. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Recoecer o carcter relativo do movemento, describir movementos comns da vida coti e valorar a importancia do seu estudo no xurdimento da ciencia moderna. Trtase de constatar se o alumnado quen de determinar e diferenciar as magnitudes necesarias para describir os movementos e se sabe formular e resolver cualitativamente problemas relacionados coa educacin viaria. Valorarase, as mesmo, se realiza e utiliza as representacins grficas para identificar os diferentes movementos, se sabe interpretar expresins como distancia de seguridade, ou velocidade media, e se comprende a importancia da cinemtica pola sa contribucin ao nacemento da ciencia moderna, no sculo XVII. 2. Identificar o papel das forzas como causa dos cambios de movemento e das presins, as como recoecer e representar as principais forzas presentes en situacins do contorno. Pretende comprobar se o alumnado comprende a idea de forza como interaccin e causa das aceleracins dos corpos, cuestiona as evidencias do sentido comn verbo da suposta asociacin forza-movemento, sabe identificar e representar forzas que actan en situacins cotis, as como o tipo de forza, gravitatoria, elctrica, elstica ou as exercidas polos fludos e recoece como se utilizaron as caractersticas dos fludos no desenvolvemento de tecnoloxas tiles nosa sociedade. 3. Empregar modelos para xustificar as observacins celestes e comparar as sas interpretacins, as como valorar as implicacins histricas do enfrontamento entre elas. Trtase de avaliar se o alumnado utiliza diferentes modelos celestes para xustificar as observacins diarias e anuais dos movementos dos

91

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

astros e se coece as implicacins do enfrontamento entre xeocentrismo e heliocentrismo. Valorarase o emprego de simulacins como axuda para o estudo das regularidades a longo prazo dos ditos movementos. 4. Utilizar a gravitacin universal para explicar a forza peso, os movementos no sistema solar, os satlites artificiais e as naves espaciais, e analizar de forma crtica as contribucins da ciencia espacial. Trtase de comprobar que o alumnado comprende que o establecemento do carcter universal da gravitacin supuxo a ruptura da barreira ceo-Terra, dando paso a unha visin unitaria da mecnica do Universo. Valorarase, as mesmo, a utilizacin da lei de gravitacin universal para explicar o peso dos corpos e o movemento de planetas e satlites no sistema solar. Valorarase tamn se o alumnado quen de expoer opinins razoadas sobre os beneficios e prexuzos que poden derivar dos usos dos satlites artificiais. 5. Aplicar o principio de conservacin da enerxa comprensin das transformacins e das transferencias enerxticas en situacins prcticas da vida diaria e analizar os problemas asociados coa sa obtencin e uso. Pretndese avaliar se o alumnado identifica as diferentes formas de enerxa (tanto mecnica como interna), sabe relacionar a transferencia de enerxa mecnica co traballo e a transferencia de enerxa trmica coa calor, as como realizar algns balances enerxticos sinxelos. Valorarase tamn se recoece a importancia do uso da enerxa e se sabe avaliar os seus beneficios fronte ao impacto ambiental que orixina a sa producin e consumo, as como a participacin en medidas de eficiencia e aforro enerxtico. 6. Identificar as caractersticas dos elementos qumicos mis representativos da tboa peridica e predicir o seu comportamento qumico. Con este criterio pretndese comprobar se o alumnado capaz de saber distribur os electrns dos tomos en niveis enerxticos, relacionando esta distribucin coa estrutura da tboa peridica. As mesmo, dbese comprobar que capaz de relacionar algunhas propiedades fsicas (temperaturas de fusin e ebulicin, condutividade elctrica, solubilidade en auga, etc.) co tipo de enlace que presentan e formular algunhas previsins sinxelas da unin con outros elementos e de propiedades das substancias simples e compostas formadas. 7. Xustificar a gran cantidade de compostos orgnicos existentes as como a formacin de macromolculas e a sa importancia nos seres vivos.

92

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Trtase de avaliar se o alumnado comprende as enormes posibilidades de combinacin que presenta o tomo de carbono e se capaz de escribir frmulas desenvolvidas de compostos sinxelos. As mesmo, deberase comprobar se comprende a formacin de macromolculas, o seu papel na constitucin dos seres vivos e o logro que supuxo a sntese dos primeiros compostos orgnicos fronte ao vitalismo na primeira metade do sculo XIX. 8. Recoecer as aplicacins tecnolxicas derivadas das reaccins de combustin e valorar a sa influencia no incremento do efecto invernadoiro. Con este criterio avaliarase se o alumnado recoece o carbn, o petrleo e o gas natural como combustibles fsiles e como as fontes enerxticas mis utilizadas actualmente en motores e centrais trmicas. Tamn se valorar se consciente do seu esgotamento, dos problemas que sobre o ambiente ocasiona a sa utilizacin e a necesidade de tomar medidas para tratar de buscar un desenvolvemento sustentable e non continuar aumentando o consumo actual. 9. Analizar os problemas e desafos, aos cales se enfronta a humanidade globalmente, o papel da ciencia e da tecnoloxa e a necesidade da sa implicacin persoal para resolvelos e avanzar cara ao logro dun futuro sustentable. Pretndese comprobar se o alumnado consciente da situacin planetaria caracterizada por toda unha serie de problemas intervinculados: contaminacin sen fronteiras, esgotamento de recursos, perda de biodiversidade e diversidade cultural, hiperconsumo, etc., e se comprende as repercusins do desenvolvemento cientfico-tcnico e a sa necesaria contribucin s posibles solucins tendo sempre presente o principio de precaucin e a responsabilidade individual e colectiva da sociedade na posta en prctica das medidas e vas de solucin. Valorarase se consciente da importancia da sa propia educacin cientfica para a sa participacin persoal na toma fundamentada de decisins. CUARTO CURSO. BIOLOXA E XEOLOXA. Bloque 1. Contidos comns. Utilizacin de estratexias propias do traballo cientfico, mediante a proposta de problemas e sinxelas investigacins, discusin do seu interese, anlise de variables que interveen, formulacin de hipteses, planifi-

93

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

cacin de experiencias, organizacin dos datos, interpretacin de resultados e comunicacin de conclusins. Busca, seleccin e anlise crtica de informacin de carcter cientfico utilizando as tecnoloxas da comunicacin e da informacin e outras fontes. Interpretacin de informacins de carcter cientfico e contraste destas informacins para formar unha opinin propia e expresarse axeitadamente. Elaboracin de argumentacins e explicacins sobre feitos, observacins ou resultados experimentais, empregando modelos cientficos axeitados. Valoracin das achegas das ciencias da natureza para lles dar resposta s necesidades dos seres humanos e mellorar as condicins da sa existencia, as como para apreciar e desfrutar da diversidade natural e cultural, participando na sa conservacin, proteccin e mellora. Valoracin da evolucin do pensamento cientfico ao longo da historia, salientando a importancia que supn para o desenvolvemento cientfico e tecnolxico de cada poca. Utilizacin comprensiva de protocolos experimentais e respecto polas normas de seguridade. Xustificacin de decisins persoais verbo de problemas reais do seu contorno que aseguren un desenvolvemento sustentable e da modificacin de hbitos de conduta que promovan a sade persoal e comunitaria. Contribucin do desenvolvemento cientfico e tecnolxico resolucin dos problemas. Importancia da aplicacin do principio de precaucin e da participacin cidad na toma de decisins. Valoracin da educacin cientfica da cidadana como requisito de sociedades democrticas sustentables. Consideracin da cultura cientfica como fonte de satisfaccin persoal. Bloque 2. A Terra, un planeta en continuo cambio. A historia da Terra. Recoecemento da variable tempo xeolxico: a sa magnitude, a datacin relativa e absoluta.

94

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Identificacin dos principios e procedementos que permiten reconstrur a historia da Terra e utilizacin do actualismo como mtodo de interpretacin. Recoecemento do proceso de fosilizacin. Identificacin dos fsiles mis importantes en cada etapa. Utilizacin dos fsiles como indicadores das caractersticas dos ambientes e climas do pasado. Reconstrucin de historias xeolxicas sinxelas a partir dunha columna estratigrfica. Identificacin das eras xeolxicas e situacin dos fenmenos xeolxicos e biolxicos mis relevantes que aconteceron en cada unha. A tectnica de placas e as sas manifestacins. Recoecemento e anlise das probas do desprazamento dos continentes. Localizacin e anlise da distribucin dos volcns, terremotos, cordilleiras, dorsais e fosas ocenicas. Coecemento do fenmeno da expansin do fondo ocenico, a sa relacin co volume constante da Terra e co modelo dinmico da estrutura interna da Terra. Recoecemento das placas litosfricas principais e os seus lmites. Anlise das interaccins entre os procesos xeolxicos internos e externos, a formacin das montaas, os seus tipos e os procesos xeolxicos asociados, magmatismo e metamorfismo, que completan o ciclo das rochas. Anlise e valoracin dos riscos xeolxicos en funcin da dinmica interna da Terra luz da tectnica de placas. Constatacin da evolucin das ideas no eido do pensamento cientfico partindo dalgunhas teoras oroxnicas vixentes a finais do sculo XIX, as ideas revolucionarias de Wegener ata a actual teora da tectnica de placas. Valoracin da construcin continuada do pensamento cientfico. Bloque 3. A vida no planeta. A clula, unidade de vida. Recoecemento da teora celular e a sa importancia nas ciencias da vida.

95

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Recoecemento da clula como unidade estrutural e funcional dos seres vivos. Caracterizacin dos diversos tipos de clulas: procariotas, eucariotas; vexetais e animais. Recoecemento dos principais orgnulos. Utilizacin do microscopio para a sa observacin. Identificacin do material hereditario no seu contexto celular: cromatina e cromosomas. Recoecemento do ADN como constitunte de cromosomas e cromatina e valoracin do papel de James Watson, Francis Crick e Rosalyn Franklin no descubrimento da sa estrutura e as importantes repercusins deste descubrimento. Caracterizacin dos procesos de divisin celular: mitose e meiose. Relacin da mitose co ciclo celular. Relacin da meiose coa formacin de gametos na reproducin sexual e valoracin do papel que desempea na variabilidade inter e intraespecfica. A herdanza e a transmisin dos caracteres. Xentica mendeliana. Recoecemento e anlise das achegas de Mendel e as sas leis da herdanza destacando a extraccin de conclusins a partir do tratamento estatstico dos datos. Resolucin de problemas sinxelos relacionados coas leis da herdanza constatando o uso de estratexias e procedementos da metodoloxa cientfica na sa resolucin. Valoracin das achegas de Mendel no contexto da evolucin constante do pensamento cientfico no eido da xentica. Xentica molecular. Aproximacin ao concepto de xene como unidade portadora da informacin xentica. Recoecemento do ADN como constitunte molecular do xene, coecemento do cdigo xentico e das mutacins e a sa relacin coa expresin proteica. Identificacin do cromosoma como forma de organizacin dos xenes e coecemento do xenoma, o xenotipo e o fenotipo. Anlise dun cariotipo.

96

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Xentica humana. Aproximacin xentica humana, anlise da herdanza de caracteres sinxelos. Procura e seleccin de informacin dalgunha enfermidade xentica, anlise da informacin, valoracin crtica dos posibles tratamentos e comunicacin de resultados. Coecemento e valoracin das aplicacins e repercusins da enxeara xentica: os alimentos transxnicos, a clonacin, o xenoma humano e a terapia xnica. Valoracin das implicacins ecolxicas, sociais e ticas dos avances biotecnolxicos. Anlise da repercusin das noticias desta temtica. Orixe e evolucin dos seres vivos. Anlise dalgunhas teoras sobre a orixe da vida na Terra e a evolucin dos seres vivos: teoras fixistas e evolucionistas. Identificacin e anlise de datos que apoian a teora da evolucin das especies. Recoecemento da aparicin e a extincin das especies. Comparacin entre as teoras de Lamarck e de Darwin. Recoecemento do gradualismo e o equilibrio puntuado. Procura e seleccin crtica de informacin acerca da evolucin do home. Valoracin da biodiversidade como resultado do proceso evolutivo. O papel da humanidade na extincin das especies. Bloque 4. As transformacins nos ecosistemas. A dinmica dos ecosistemas. Construcin e identificacin de cadeas e redes trficas no ecosistema como exemplo de dinmica e interaccin. Interpretacin de pirmides ecolxicas. Anlise do ciclo da materia e o fluxo de enerxa nos ecosistemas naturais. Idea de ciclo bioxeoqumico. Anlise do ciclo do carbono. Recoecemento e valoracin da formacin e destrucin do solo, do impacto dos incendios forestais, das especies invasoras e a sa relacin

97

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

coa evolucin e a sucesin no ecosistema. Constatacin da modificacins dos ambientes polos seres vivos e valoracin da intervencin humana. Investigacin dalgn problema ambiental do contorno, e anlise crtica a partir das achegas da ciencia. Valoracin e comunicacin de conclusins. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Identificar e describir feitos que mostren a Terra como un planeta cambiante e rexistrar algns dos cambios mis notables da sa longa historia utilizando modelos temporais a escala. Pretndese avaliar a capacidade do alumnado para recoecer a magnitude do tempo xeolxico mediante a identificacin dos acontecementos fundamentais da historia da Terra nunha tboa cronolxica e, especialmente a travs da identificacin e situacin dos fsiles mis representativos das principais eras xeolxicas e doutros rexistros xeolxicos tales como a datacin estratigrfica, os tipos de rochas, as cordilleiras e procesos oroxnicos. 2. Utilizar o modelo dinmico da estrutura interna da Terra e a teora da tectnica de placas para estudar os fenmenos xeolxicos asociados ao movemento da litosfera e relacionalos coa sa situacin en mapas terrestres. Trtase de avaliar a capacidade do alumnado para aplicar o modelo dinmico da estrutura interna da Terra e a teora da tectnica de placas na explicacin de fenmenos aparentemente non relacionados entre eles, como a formacin de cordilleiras, a expansin do fondo ocenico, a coincidencia xeogrfica de terremotos e volcns en moitos lugares da Terra, as coincidencias xeolxicas e paleontolxicas en territorios actualmente separados por grandes ocanos, etc. Tamn se debe comprobar se capaz de asociar a distribucin de sismos e volcns aos lmites das placas litosfricas en mapas de escala axeitada, e de relacionar todos estes procesos. 3. Aplicar os postulados da teora celular ao estudo de distintos tipos de seres vivos e identificar as estruturas caractersticas da clula procaritica, eucaritica vexetal e animal, e relacionar cada un dos elementos celulares coa sa funcin biolxica. Trtase de comprobar se o alumnado quen de recoecer e interpretar, empregando as tcnicas axeitadas, a existencia de clulas en

98

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

distintos organismos. Trtase de avaliar se capaz de identificar as estruturas celulares en debuxos e microfotografas, sinalando a funcin de cada unha delas. As mesmo, debe entender a necesidade de coordinacin das clulas que compoen os organismos pluricelulares. 4. Recoecer as caractersticas do ciclo celular e describir os procesos de divisin celular, sinalando as diferenzas principais entre meiose e mitose, as como o significado biolxico de ambas as das. Trtase de comprobar que o alumnado recoece a mitose como un tipo de divisin celular necesaria na reproducin dos organismos unicelulares e que asegura o crecemento e reparacin do corpo nos organismos pluricelulares. Tamn debe explicar o papel dos gametos e da meiose na reproducin sexual. Trtase de comparar ambos os dous tipos de divisin celular respecto do tipo de clulas que a sofren, o seu mecanismo de accin, os resultados obtidos e a importancia biolxica de ambos os dous procesos. 5. Resolver problemas prcticos de xentica mendeliana, explicar algns caracteres que presentan este tipo de herdanza nos seres humanos e realizar investigacins sinxelas sobre estes caracteres. Trtase de avaliar se o alumnado capaz de diferenciar conceptos bsicos da xentica e resolver exercicios sinxelos calculando porcentaxes xenotpicas e fenotpicas dos descendentes, recoecendo nestes o seu carcter aleatorio. Valorarase tamn a capacidade para aplicar as leis de Mendel en investigacins sobre caracteres humanos con este tipo de herdanza. 6. Coecer que os xenes estn constitudos por ADN e situados nos cromosomas. Interpretar o papel da diversidade xentica e as mutacins a partir do concepto de xene e valorar criticamente as consecuencias dos avances actuais da enxeara xentica. Pretndese comprobar se o alumnado pode explicar que o almacenamento da informacin xentica est nos cromosomas, interpreta as excepcins s leis de Mendel mediante a teora cromosmica da herdanza e coece o concepto molecular de xene, as como a existencia de mutacins e as sas implicacins na evolucin e diversidade dos seres vivos. Valorarase se capaz de utilizar os seus coecementos para elaborar un criterio propio sobre as repercusins sanitarias e sociais dos avances no coecemento do xenoma e analizar, desde unha perspectiva social, cientfica e tica, as vantaxes e inconvenientes da moderna biotecnoloxa (terapia xnica, alimentos transxnicos, etc.).

99

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

7. Expoer razoadamente os problemas que conduciron a enunciar a teora da evolucin, os principios bsicos desta teora e as controversias cientficas, sociais e relixiosas que suscitou. Pretndese avaliar se o alumnado coece as controversias entre fixismo e evolucionismo e entre distintas teoras evolucionistas como as de Lamarck e Darwin, as como as teoras evolucionistas actuais mis aceptadas. Trtase de valorar se o alumnado sabe interpretar, luz da teora da evolucin dos seres vivos, o rexistro paleontolxico, a anatoma comparada, as semellanzas e diferenzas xenticas, embriolxicas e bioqumicas, a distribucin bioxeogrfica, etc. 8. Relacionar a evolucin e distribucin dos seres vivos, destacando as sas adaptacins mis importantes, cos mecanismos de seleccin natural que actan sobre a variabilidade xentica de cada especie. Trtase de valorar se o alumnado sabe interpretar, luz da teora da evolucin, os datos mis relevantes do rexistro paleontolxico, a anatoma comparada, as semellanzas e diferenzas xenticas, embriolxicas e bioqumicas, a distribucin bioxeogrfica e outros aspectos relacionados coa evolucin dos seres vivos. 9. Explicar como se realiza a transferencia de materia e enerxa nun ecosistema, ao longo dunha cadea ou rede trfica. Explicar os mecanismos de restablecemento do equilibrio ecolxico e as consecuencias prcticas da xestin sustentable dalgns recursos por parte do ser humano. Trtase de comprobar se o alumnado capaz de explicar os fundamentos en que se asenta o equilibrio dos ecosistemas, e como pode actuarse sobre eles para obter un fluxo de alimentos para os seres humanos de xeito sustentables. Valorarase tamn a capacidade para explicar as repercusins das actividades humanas no mantemento da biodiversidade nos ecosistemas (desaparicin de depredadores, sobreexplotacin, introducin de especies exticas, destrucin de hbitats, etc.), o seu recoecemento no noso territorio e a participacin na xestin sustentable. 10. Analizar os problemas e desafos, estreitamente relacionados, a que se enfronta a humanidade globalmente, recoecer a responsabilidade da ciencia e da tecnoloxa e a necesidade da sa implicacin para resolvelos e avanzar cara ao logro dun futuro sustentable. Pretndese comprobar se o alumnado consciente da situacin planetaria caracterizada por toda unha serie de problemas intervinculados:

100

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

contaminacin sen fronteiras, esgotamento de recursos, perda de biodiversidade e diversidade cultural, etc., e se comprende a responsabilidade do desenvolvemento cientficotcnico e a sa necesaria contribucin s posibles solucins tendo sempre presente o principio de precaucin. Valorarase se consciente da importancia da educacin cientfica para a sa participacin na toma fundamentada de decisins. CIENCIAS SOCIAIS, XEOGRAFA E HISTORIA. INTRODUCIN. A rea ten unha recoecida especificidade nas ltimas construcins curriculares e resulta innegable que constite unha contribucin fundamental para a formacin do alumnado na educacin secundaria obrigatoria. Coas materias desta rea pretndese profundar no coecemento da sociedade, da sa organizacin e funcionamento nun territorio, a travs do tempo e na actualidade, utilizando o aprendido polo alumnado na etapa anterior na rea de coecemento do medio natural, social e cultural. A atencin particular que se concede xeografa e historia como referentes da rea, queda xustificada polo seu acusado carcter integrador e globalizador e pola sa sensibilidade ao interpretar o espazo natural e social e a sa evolucin a travs do tempo. Por outra parte, a complexidade das sociedades actuaiseaaparicin de novas temticas -educacin ambiental, cvica, para o consumo, a paz ou o lecer-, recomendan a incorporacin de contidos procedentes doutras disciplinas como a socioloxa, a antropoloxa, a economa, ou a ecoloxa, que ofrecen perspectivas de anlise diferentes para lograr o obxectivo comn, que o coecemento da realidade social. Para a anlise da dimensin espacial resulta axeitado o enfoque ecoxeogrfico, que permite tomar en consideracin as mltiples variables naturais e antrpicas que conforman un espazo e, ademais, atende o dinamismo interno de cada variable e das sas interaccins. A paisaxe, como unidade espacial de anlise ecoxeogrfica, ten especial relevancia e permite abordar o estudo dos problemas a que a xeografa debe dar reposta. A historia dbelle proporcionar ao alumnado un coecemento global que resulta necesario para entender o presente e para mellorar o futuro. preciso tamn facer emerxer no seu estudo suxeitos histricos ata hai pouco moi silenciados, como as mulleres, a clase obreira, os pobres... dn-

101

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

dolles o protagonismo que lles corresponde e que vai permitir unha renovacin do discurso histrico. En ambas as das materias non se debe esquecer o importante que resulta adquirir un vocabulario conceptual propio e a capacidade para utilizalo e xeneralizalo correctamente. Do mesmo xeito, cumprira enfiar ao longo do currculo de todos os cursos tres elementos de anlise que consideramos imprescindibles para comprender a realidade social: a historia, o espazo e os recursos. Por outra parte, as das materias permiten desenvolver unha metodoloxa que compare o inmediato e o afastado, o propio e o alleo, omisconcreto e o mis abstracto, xustificando as a importancia que no currculo debe concederse aos aspectos da xeografa, a historia e a cultura de Galicia. Non debe esquecerse, hora de introducir contidos metodolxicos, a importancia de saber interpretar fontes de diversa tipoloxa, a comprensin da multicausalidade e a intencionalidade na interpretacin dos procesos, o uso adecuado da informacin e o manexo da documentacin. A finalidade destas materias concretarase en dar unha visin global do mundo e un conxunto de valores para que os alumnos e alumnas adopten unha actitude tica e comprometida dentro dunha sociedade plural e solidaria. Os contidos e criterios de avaliacin organzanse por cursos. Por claridade, os primeiros agrpanse en bloques, e estes diferencian epgrafes con aspectos concretos. En todos os cursos prevese un bloque inicial denominado Contidos comns no cal se incle a aprendizaxe de aspectos fundamentais no coecemento xeogrfico e histrico, e que valoran, sobre todo, procedementos e actitudes que, en certa forma, condicionan o desenvolvemento dos contidos das outras epgrafes. No primeiro curso abrdase o estudo dos medios naturais -A Terra e os medios naturais, sociedades prehistricas, primeiras civilizacins e idade antiga-. No segundo curso, introdcese en primeiro lugar o bloque que abarca o marco temporal que vai das sociedades medievais ata a configuracin do estado moderno. A continuacin, prevese o estudo da poboacin, dos comportamentos e tendencias demogrficas e das sas consecuencias -Poboacin e

102

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

sociedade-e, as mesmo, os trazos particulares da sociedade galega, espaola, europea e mundial desde a comprensin da sa estrutura e diversidade. Abrdase tamn a realidade rural e urbana, con especial atencin aos procesos e modalidades de creacin do espazo urbano, os seus problemas e as formas de vida que o caracterizan. Corresponde a terceiro curso a anlise do territorio como espazo humanizado nas sas diferentes facetas e mbitos. En cuarto curso, insstese na evolucin e caracterizacin das sociedades actuais, comezando polas bases histricas desde a fin do antigo rxime e as transformacins econmicas, polticas e sociais que caracterizan o mundo contemporneo desde o sculo XVIII ata a primeira metade do sculo XX, sen esquecer referencias concretas a Espaa e a Galicia. CONTRIBUCIN
DA MATERIA S COMPETENCIAS BSICAS.

Estas materias unen ao carcter instrutivo o contextualizador, axudando a centrar unha informacin dentro dunha perspectiva social. A rea de ciencias sociais resulta fundamental para o desenvolvemento da competencia social e cidad, posto que facilita as relacins dentro dun modelo de sociedade cada vez mis plural, e as mesmo a comprensin da realidade social. ben coecido o papel que as ciencias sociais xogaron na conformacin das identidades sociais e territoriais. Na medida en que constren as categoras de tempo e espazo social permiten a construcin de tempo e espazo persoal no alumnado. Pero, para que estas categoras se traduzan no desenvolvemento dunha competencia social democrtica e posibiliten unha interaccin responsable co medio, teen que incorporar a visin de que o mundo en que vivimos froito das decisins que tomaron os nosos antepasados mis ou menos libremente. Esta visin permitiralle ao alumnado adquirir a conciencia de que o futuro est condicionado polas nosas decisins e actuacins, e adoptar, polo tanto, unha posicin comprometida e responsable ante este. O desenvolvemento desta competencia require ademais o tratamento destes contidos desde unhas metodoloxas participativas, interactivas e dialxicas, que propicien habilidades para participar na vida cvica, para asumir os valores democrticos e para o cumprimento dos deberes.

103

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Na competencia sobre coecemento e interaccin co mundo fsico, as contribucins son relevantes e permiten relacins interdisciplinares. Interactuar co mundo fsico, tanto no que ten de espazo natural como na medida en que o transforma a accin humana, un aspecto esencial no coecemento social, en canto permite comprender mellor o que sucede, as consecuencias dun proceso determinado e as condicins de vida de homes e mulleres, que son os suxeitos dos asuntos sociais. Contribese adquisicin desta competencia na medida en que se asegure que a dimensin espacial impregna a aprendizaxe dos contidos xeogrficos, adquirindo particular importancia o desenvolvemento de procedementos de orientacin, localizacin, observacin e interpretacin de espazos, paisaxes e a sa representacin cartogrfica. Permite, ademais, analizar a accin humana na utilizacin do espazo e os seus recursos, e non s os problemas que isto xera, senn tamn as accins que pode arbitrar de xeito responsable para asegurar a proteccin do ambiente. A competencia cultural e artstica supn apreciar, comprender e valorar as diferentes manifestacins culturais e artsticas materiais e inmateriais, utilizalas para o enriquecemento persoal e estimalas como elementos do patrimonio cultural de que dispoemos e que resulta necesario preservar. A contribucin da rea concrtase facilitando a seleccin e coecemento de obras de arte relevantes, ben polo seu significado na caracterizacin de estilos e artistas. No mundo actual innegable a importancia que ten a competencia no tratamento da informacin e competencia dixital para a comprensin dos fenmenos sociais e histricos. Poder contar con certas habilidades para buscar, obter, procesar e comunicar a informacin e transformala en coecemento. As TIC resultan imprescindibles na sociedade da informacin en que vivimos, aumentan as posibilidades de comunicacin e axilizan os intercambios, mesmo poden propiciar formas de traballo cooperativo que abarquen espazos fsicos e sociais cada vez mis amplos, que son precisamente os que interesa coecer desde esta rea. En todo caso, debe insistirse en que a informacin preciso saber utilizala, xa que por si mesma non produce unha forma axeitada de coecemento. Por iso, necesario comprendela e integrala nos esquemas pre-

104

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

vios de coecemento e, as mesmo, capacitarse para a transmisin desta informacin do xeito mis eficaz posible. Na medida en que a linguaxe un vehculo imprescindible de comunicacin no proceso de ensinanza aprendizaxe, a competencia en comunicacin lingstica resulta imprescindible. A lingua o principal instrumento para organizar o pensamento, para aprender e para explicar. Co discurso posible describir, narrar, disertar e argumentar, e as mesmo, adquirir un vocabulario preciso e especfico das ciencias sociais que deber asumir o alumnado, como tamn a capacidade para utilizalo e xeneralizalo correctamente. Esta competencia implica o dominio das habilidades de ler e escribir diferentes tipos de textos cada vez mis complexos e que resultan fundamentais como elementos de informacin social e histrica. Trtase de ser capaces de expoer clara e sistematicamente as ideas, argumentando con rigor e precisin. A competencia para aprender a aprender supn iniciarse na aprendizaxe e continuala dun xeito autnomo. Do que se trata de ter ferramentas que faciliten a aprendizaxe e de atopar repostas que se correspondan cun coecemento racional, asumindo que poden ser diversas e que posible atopalas desde distintas perspectivas metodolxicas. Para asumir esta competencia preciso tamn coecer o que se sabe e o que queda por aprender, orientando os procesos de aprendizaxe ata as nosas capacidades. Noutras palabras, trtase de coecer as propias potencialidades e as propias carencias. Obxectivos. O ensino das ciencias sociais, xeografa e historia, nesta etapa, ter como obxectivo o desenvolvemento das seguintes capacidades: Promover o sentimento de pertenza comunidade galega e s outras entidades polticas, sociais e culturais en que se integra, participando nelas con plena conciencia dos seus dereitos e deberes, desde posicins solidarias e respectuosas con outras comunidades, estados e culturas. Identificar os procesos e mecanismos bsicos que rexen a realidade social e as interrelacins entre os feitos polticos, econmicos, sociais e culturais, utilizando este coecemento para comprender o pasado e as sociedades actuais; asumir que estas son o resultado de longos procesos de cambio e dunha pluralidade de causas, e, o papel que xogan nelas os homes

105

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

e as mulleres e, as mesmo, analizar os problemas mis relevantes que se deducen dese estudo. Identificar, localizar e analizar, a diferentes escalas, as caractersticas do medio fsico e as interaccins que os grupos sociais establecen con el na utilizacin do espazo e dos seus recursos, valorando as consecuencias de tipo econmico, social, poltico e ambiental destas. Comprender que o territorio e a sa ordenacin son o resultado da interaccin das sociedades, ao longo da historia, sobre o medio en que se desenvolven e organizan. Identificar, localizar e comprender as caractersticas bsicas da diversidade xeogrfica do mundo, das grandes reas xeoeconmicas e os trazos fsicos e humanos de Europa, Espaa e Galicia. Identificar e localizar no tempo e no espazo os procesos e acontecementos mis relevantes na historia do mundo, de Europa, de Espaa e de Galicia, identificando as sas causas e consecuencia, para adquirir unha perspectiva global da evolucin da humanidade, e para conseguir ser capaces de elaborar unha interpretacin dinmica desta que permita comprender a pluralidade de comunidades en que se distriben os seres humanos e, de xeito particular, a propia. Valorar a diversidade cultural -puntos de vista, formas de vida, cdigos morais- manifestando actitudes de respecto e tolerancia por outras culturas e por opinins que non coinciden coas propias, sempre que non sexan atentatorias contra a dignidade humana, sen renunciar por iso a un xuzo crtico sobre elas. Comprender e identificar as novas necesidades sociais que se produciron a partir da revolucin industrialeamaneira en que inflen na organizacin das paisaxes rurais e urbanas. Coecer os elementos tcnicos bsicos das manifestacins artsticas dentro da sa realidade socio-cultural, para aprender as a valorar o patrimonio natural, histrico, cultural e artstico, asumindo a responsabilidade que supn a sa conservacin e aprecindoo como recurso para o enriquecemento individual e colectivo. Comprender a singularidade do patrimonio natural, histrico, cultural e lingstico galego, participando activamente na sa conservacin e mellora.

106

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Adquirir e empregar o vocabulario especfico que ofrecen as ciencias sociais para que a sa incorporacin ao vocabulario habitual aumente a precisin no uso da linguaxe e enriqueza a comunicacin. Obter, comprender e relacionar informacin verbal, escrita, grfica, icnica, estatstica e cartogrfica procedente de fontes diversas, includas as que corresponden ao contorno fsico e social, aos medios de comunicacin e s tecnoloxas da informacin. Aprender a tratala de xeito autnomo e crtico de acordo co fin perseguido, e comunicala aos demais de maneira organizada e intelixible. Valorar a construcin colectiva do coecemento cientfico, recoecendo o seu carcter provisional e comparalo co coecemento social. Realizar tarefas en grupo e participar en debates cunha actitude construtiva, crtica e tolerante, fundamentando adecuadamente as opinins e valorando o dilogo como unha va necesaria para a solucin dos problemas humanos e sociais. Resolver problemas e levar cabo estudos e investigacins escolares aplicando os instrumentos conceptuais, as tcnicas e os procedementos bsicos da indagacin caractersticos das ciencias sociais. Coecer o funcionamento das sociedades democrticas, apreciando os seus valores fundamentais e o feito de que os dereitos e liberdades humanas constiten un logro irrenunciable da humanidade e unha condicin necesaria para a paz. Denunciar, en consecuencia, actitudes e situacins discriminatorias e inxustas, amosndose solidario cos pobos, grupos sociais e persoas privados dos seus dereitos ou dos recursos econmicos necesarios. Procurar a comprensin da realidade social galega actual como unha realidade dinmica e cambiante que se constre continuamente en contacto con outras sociedades e culturas. Asumir a necesidade de ordenacin do territorio desde criterios sustentables, respectando o patrimonio natural e construdo e recollendo, as mesmo, o panorama futuro que pode ofrecerse tras a anlise destes presupostos. CONTIDOS. PRIMEIRO Bloque 1. Contidos comns.
CURSO.

107

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Lectura e interpretacin de imaxes e mapas de diferentes escalas e caractersticas. Percepcin da realidade xeogrfica mediante a observacin directa ou indirecta. Interpretacin de grficos e elaboracin destes a partir de datos. Obtencin de informacin de fontes diversas (iconogrficas, arqueolxicas, escritas, proporcionadas polas tecnoloxas da informacin, etc.) e elaboracin escrita da informacin obtida. Localizacin no tempo e no espazo dos perodos, culturas e civilizacins e acontecementos histricos. Representacin grfica de secuencias temporais. Identificacin de causas e consecuencias dos feitos histricos e dos procesos de evolucin e cambio relacionndoos cos factores que os orixinaron. Coecemento dos elementos bsicos que caracterizan as manifestacins artsticas mis relevantes, contextualizndoas na sa poca. Valoracin da herdanza cultural e do patrimonio artstico, particularmente o propio, como riqueza que hai que preservar e colaborar na sa conservacin. Realizacin de debates sobre temas de actualidade que poidan ter referentes na antigidade ou nos contidos xeogrficos. Elaboracin de traballos de campo sobre a realidade xeogrfica mis prxima e/ ou o patrimonio arqueolxico do contorno. Bloque 2. A Terra e os medios naturais. A representacin da Terra. Aplicacin de tcnicas de orientacin e localizacin xeogrfica. Localizacin no mapa e caracterizacin de continentes, ocanos, mares, unidades do relevo e ros no mundo, en Europa, en Espaa e en Galicia. Caracterizacin dos principais medios naturais, identificando os compoentes bsicos do relevo, os climas, as augas e a vexetacin; comprensin das interaccins que manteen. Observacin e interpretacin de imaxes representativas destes. Valoracin da diversidade como riqueza que hai que conservar. Os grupos humanos e a utilizacin do medio: anlise das sas interaccins. As paisaxes naturais e humanizadas. Principais unidades pai-

108

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

saxsticas en Galicia e Espaa. A organizacin do territorio en Galicia: a dispersin da poboacin en pequenos asentamentos ( aldeas ), as parroquias, as vilas e as reas urbanas. Riscos. Estudo dalgn problema ambiental como, por exemplo, a accin humana sobre a vexetacin, o problema da auga ou o cambio climtico. Toma de conciencia das posibilidades que o medio ofrece e disposicin favorable para contribur ao mantemento da biodiversidade e a un desenvolvemento sustentable. Bloque 3. Sociedades prehistricas, primeiras civilizacins e idade antiga. Cazadores e recolectores, os primitivos actuais. Cambios producidos pola revolucin neoltica. Aspectos significativos da prehistoria no territorio peninsular. As primeiras civilizacins urbanas. Orixe do poder poltico e patriarcado. As primeiras formas de poboamento e distribucin da poboacin en Galicia. A cultura castrexa. O mundo clsico: Grecia e Roma. As sociedades escravistas. A democracia ateniense. As formas de organizacin econmica, social, administrativa e poltica romanas. O proceso de romanizacin e as sas consecuencias na Hispania. A cidade e a forma de vida urbana. Achegas da cultura e da arte clsicas. Pervivencias do mundo cultural romano na Gallaecia. Orixe e expansin do cristianismo. Fin do imperio romano e fraccionamento da unidade mediterrnea. O reino suevo como exemplo de adaptacin de comunidades endxenas e esxenas. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Localizar lugares ou espazos nun mapa utilizando datos de coordenadas xeogrficas e obter informacin sobre o espazo representado a partir da lenda e da simboloxa. Elaborar mapas sinxelos inicindose no emprego de recursos informticos. Trtase de comprobar se o alumnado capaz de identificar as lias bsicas da orientacin xeogrfica e situar lugares no mapa mediante a lonxitude e a latitude. As mesmo, permite avaliar se se sabe descodificar

109

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

informacin simblica, e interpretala para describir o contido da informacin expresada nun mapa. 2. Localizar nun mapa os elementos bsicos que configuran o medio fsico mundial, de Espaa e de Galicia, caracterizando os trazos que predominan nun espazo concreto. Trtase de avaliar que se coece o mapa fsico do mundo nos seus trazos bsicos e en particular de Galicia e Espaa, que se localizan espacialmente os seus elementos e se capaz de salientar aqueles que predominan en cada territorio, a dispersin dos ncleos de poboacin en Galicia como resultado dunha longa evolucin histrica. 3. Comparar os trazos fsicos mis destacados (relevo, clima, augas e elementos bioxeogrficos) que configuran os grandes medios naturais do planeta, con especial referencia a Galicia, localizndoos no espazo representado e analizando exemplos das paisaxes que resultan da actividade humana. Trtase de avaliar que se capaz de recoecer e localizar no espazo os principais medios naturais do mundo, de caracterizalos e distinguilos en funcin da interaccin dos trazos fsicos predominantes para conformar paisaxes xeogrficas diferenciadas, vndoas en relacin coas formas de vida que posibilitan. 4. Interpretar a paisaxe do seu contorno, identificando os seus trazos caractersticos e relacionando elementos fsicos, recursos e formas de asentamento rurais ou urbanos. Trtase de avaliar a capacidade de transferir os coecementos adquiridos de cara anlise e interpretacin dun espazo concreto e prximo, e comprender as interaccins que nel se producen, como a especificidade da paisaxe rural galega, as formas tradicionais de construcin e asentamento ou as reas urbanas. 5. Identificar e explicar exemplos de riscos e de impactos que a accin humana ten sobre o medio, analizando as sas causas e efectos, e proporcionando medidas e condutas para prevelos e limitalos, facendo unha especial referencia ao mbito galego. Trtase de avaliar se o alumnado coece os principais problemas ambientais da actualidade, se os relaciona coas sas causas e os seus posibles efectos, as como se capaz de expoer accins que poden contribur sa mellora, a travs da ciencia, da tecnoloxa, do consumo responsable, etc.

110

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

6. Utilizar as convencins e unidades cronolxicas e as nocins de evolucin e cambio, aplicndoas a feitos e procesos referidos prehistoria e historia antiga do mundo, da Pennsula Ibrica e de Galicia. Tratase de avaliar se se usa como referencia temporal na localizacin de feitos e procesos histricos a periodizacin e datacin correcta, e se se ten capacidade para identificar, en procesos referidos s sociedades na Prehistoria e na Antigidade, elementos de permanencia e de cambio. Debern quedar claras as diferenzas entre tempo cronolxico e histrico. 7. Identificar e expoer os cambios que supuxo a revolucin neoltica na evolucin da humanidade e valorar a sa importancia e as sas consecuencias ao comparalos cos elementos que conformaron as sociedades cazadoras e recolectoras. Trtase de comprobar que se identifican os elementos bsicos que conformaron as principais sociedades depredadoras e os cambios que acompaaron a revolucin neoltica, constatando as consecuencias que esta ten na evolucin da humanidade. Valorarase a importancia cultural da arte rupestre e do megalitismo atlntico. 8. Diferenciar os trazos que caracterizan algunha das primeiras civilizacins urbanas e a civilizacin grega, identificando os elementos orixinais desta ltima e valorando aspectos relevantes da sa contribucin civilizacin occidental. Trtase de comprobar que se capaz de localizar no tempo e no espazo as civilizacins de Exipto e/ou Mesopotamia e de Grecia, e caracterizar os elementos bsicos que as conformaron -escravismo, patriarcado...e as diferenzas existentes na sa organizacin poltica -teocracia e democracia-. As mesmo, de verificar se se capaz de recoecer os elementos relevantes da contribucin de Grecia civilizacin occidental. 9. Comprender os trazos caractersticos da cultura castrexa, a rea xeogrfica en que se desenvolveu e a sa particular forma de ocupacin do territorio. Trtase de avaliar a capacidade para percibir a influenza do pasado no asentamento, comparando o espazo ocupado polos castrexos e os lmites actuais de Galicia, sen esquecer unha anlise dos elementos sociais e artsticos mis elementais desta cultura. Farase fincap nas relacins coas culturas urbanas mediterrneas e atlnticas.

111

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

10. Caracterizar os trazos da organizacin poltica, econmica e social da civilizacin romana na sa poca de expansin, valorando a transcendencia da romanizacin na Hispania e na Gallaecia e a pervivencia do seu legado. Pretndese comprobar se o alumnado coece a herdanza da civilizacin romana, con especial atencin organizacin poltico-administrativa, social, econmica e cultural, e identifica, no patrimonio artstico e noutros trazos actuais, o legado desa civilizacin no noso pas. As mesmo, procuraranse desenvolver algunhas ideas sobre o significado do cristianismo e os novos asentamentos que se producen no mundo tardorromano: suevo e visigodo. 11. Realizar unha lectura comprensiva de fontes de informacin e comunicar a informacin obtida de forma correcta por escrito. Con este criterio trtase de avaliar que se len de forma comprensiva diferentes fontes de informacin tanto arqueolxicas como escritas, obtendo as ideas principais que conteen e relacionndoas con outras para formar esquemas explicativos, sendo capaz de comunicalas utilizando correctamente a expresin escrita. SEGUNDO Bloque 1. Contidos comns. Localizacin no tempo e no espazo de perodos e acontecementos histricos. Nocins de simultaneidade e evolucin. Representacin grfica de secuencias temporais. Recoecemento de causas e consecuencias nos feitos e procesos histricos distinguindo a sa natureza. Identificacin da multiplicidade causal nos feitos sociais. Valoracin do papel dos homes e as mulleres como suxeitos da historia. Busca, obtencin e seleccin de informacin do contorno, de fontes escritas, iconogrficas, grficas, audiovisuais e proporcionadas polas tecnoloxas da informacin. Elaboracin escrita da informacin obtida. Transformacin de informacin estatstica en grficos. Recoecemento de elementos bsicos que caracterizan os estilos artsticos e interpretacin de obras significativas considerando o seu contexto. Valoracin da herdanza cultural e do patrimonio artstico como riqueza que hai que preservar e colaborar na sa conservacin.
CURSO.

112

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Anlise dalgn aspecto da poca medieval ou moderna relacionado cun feito ou situacin relevante da actualidade: as orixes da organizacin parroquial, o Camio de Santiago, a peste negra, sida,.... Bloque 2. As sociedades preindustriais. Os sculos medievais. Orixe e expansin do Islam. A sociedade, a economa e o poder na Europa feudal. O rexurdir das vilas, da cidade e o intercambio comercial. A cultura e a arte medieval. A Pennsula Ibrica na Idade Media. Al Andalus e os reinos cristins. A forma de vida nas cidades cristis e musulmanas. Galicia na Idade Media: a era compostel e as crises baixomedievais. Caractersticas do Estado moderno en Europa. O significado do Renacemento. Evolucin social, poltica e econmica da Pennsula Ibrica na poca moderna. A monarqua hispnica e a colonizacin de Amrica. A Galicia dependente e agraria. Fidalgos e foreiros. Arte, ciencia e cultura na poca moderna. O Barroco galego. Bloque 3. Poboacin e sociedade. A poboacin e a evolucin histrica da sa distribucin. Aplicacin dos conceptos bsicos de demografa comprensin dos comportamentos demogrficos actuais, anlise e valoracin das sas consecuencias no mundo, en Espaa e en Galicia. Elaboracin e interpretacin de datos e grficos de demografa. A mobilidade da poboacin: modalidades, etapas, causas e consecuencias. Anlise do fenmeno migratorio en Galicia. As sociedades actuais. Estrutura e diversidade. Desigualdades e conflitos. Caracterizacin da sociedade galega, espaola e europea. Anlise e valoracin relativa das diferenzas culturais. A transformacin das cidades a partir da industrializacin, como resposta s novas necesidades sociais. Urbanizacin do territorio no mundo actual e xerarqua urbana. A creacin do espazo urbano: diferenciacin social e funcional nas cidades espaolas e galegas. Problemas e planeamento urbano.

113

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

O poboamento galego: transformacin das formas tradicionais e novo sistema urbano. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Describir os trazos sociais, econmicos, polticos, culturais e artsticos que caracterizan a Europa medieval a partir das funcins desempeadas pola nobreza, o clero e o campesiado e recoecer a sa evolucin ata a aparicin do Estado moderno. Trtase de comprobar se os alumnos e alumnas recoecen os elementos bsicos que caracterizan a economa feudal, o papel social dos distintos estamentos coas sas relacins, identificando os cambios sociais, culturais e artsticos que introduce o renacemento das cidades e o fortalecemento progresivo da autoridade monrquica ata a aparicin do Estado moderno. 2. Situar no tempo e no espazo as diversas unidades polticas que coexistiron na Pennsula Ibrica durante a Idade Media, distinguindo as sas peculiaridades e recoecendo na Espaa actual exemplos da pervivencia do seu legado cultural e artstico, particularmente no mundo urbano. Pretende coecer como se identifican as distintas etapas na formacin e consolidacin dos reinos cristins e de Al-Andalus, as caractersticas polticas, econmicas, sociais e culturais fundamentais e se se recoece a sa contribucin cultural e artstica a partir da anlise dalgunhas obras relevantes e, en particular, a pervivencia destas contribucins nas cidades de orixe cristi e musulm. 3. Valorar a identidade do perodo medieval galego nos seus momentos fundamentais, destacando o papel hexemnico que exerce a Igrexa na economa, na cultura ou na articulacin do poboamento e establecendo unha relacin entre as sas crises sociais e a xeral do feudalismo. Trtase de saber se o alumnado quen de situar no tempo e valorar o momento de auxe do Reino de Galicia e as sas manifestacins culturais e sociais. Tamn, se sabe interpretar a significacin particular do movemento irmandio. 4. Distinguir os principais momentos na formacin e evolucin do Estado moderno destacando as caractersticas mis relevantes da monarqua hispnica e do imperio colonial espaol.

114

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Trtase de comprobar se se identifican as distintas etapas da monarqua hispnica e as sas caractersticas polticas, as como o seu relevo na hexemona europea, recoecendo a importancia econmica e poltica, para Espaa e para Amrica, do descubrimento e a formacin do imperio colonial espaol. As mesmo, destacar a posicin dependente de Galicia neste contexto temporaleaparticular forma de relacin socio-econmica que se establece no mundo rural galego. 5. Identificar e localizar os principais estilos artsticos do Medievo e da Idade Moderna, e aplicar ese coecemento anlise dalgunhas obras e autores representativos destes estilos. Trtase de comprobar se as alumnas e os alumnos diferencian os elementos bsicos dos estilos artsticos medievais e da Idade moderna, contextualizndoos e subliando a importancia dos estilos Romnico e Barroco en Galicia. 6. Describir os factores que condicionan os comportamentos e movementos demogrficos, utilizando os conceptos e indicadores bsicos, caracterizando as tendencias predominantes e aplicando este coecemento anlise do actual rxime demogrfico de Galicia e Espaa. Pretndese avaliar se o alumnado coece e se as alumnas e os alumnos son capaz de explicar, co vocabulario axeitado, as tendencias demogrficas e as sas causas, utilizando estes coecementos para analizar os contrastes, problemas e perspectivas que actualmente existen en Galicia, en Espaa e no mundo. Do mesmo xeito, tern que analizarse as etapas da emigracin galega e as sas consecuencias. 7. Identificar os trazos que caracterizan as sociedades actuais distinguindo a diversidade de grupos sociais que as configuran, e expoendo algunha situacin que relita a desigualdade social. Trtase de avaliar se se coecen os trazos da organizacin social, identificando os cambios que se produciron nos ltimos tempos na familia, na mobilidade social, nos valores, etc., analizando os contrastes que se producen en diferentes reas do mundo. Adoptara-se unha actitude crtica fronte a manifestacins sexistas, racistas.... 8. Analizar o crecemento das reas urbanas e as sas novas modalidades, a diferenciacin social e funcional do espazo urbano e algns dos seus problemas, aplicando este coecemento a exemplos de cidades espaolas e galegas.

115

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Con este criterio trtase de coecer se o alumnado consciente das causas que provocan o aumento da poboacin urbana. Tamn se trata de avaliar, a travs dalgn exemplo galego, se se identifican os sectores e funcins do espazo urbano e se se analizan os seus problemas e impactos, propoendo medidas que contriban a melloralo. 9. Realizar de forma individual e tamn en grupo, coa axuda do profesor, un traballo sinxelo de carcter descritivo sobre algn pazo ou mosteiro da comarca, utilizando fontes diversas (prensa, bibliografa, pxinas web, etc.), seleccionando a informacin mis relevante, integrndoa nun esquema ou guin e comunicando os resultados do estudo de forma intelixible. Trtase de avaliar en que medida o alumnado capaz de planificar e realizar un pequeno traballo de sntese ou indagacin, se selecciona informacin pertinente en funcin do obxectivo proposto e a organiza adecuadamente. Por outra parte, permite comprobar se asume con responsabilidade as tarefas que lle corresponden como membro dun grupo. TERCEIRO Bloque 1. Contidos comns. Obtencin e procesamento de informacin a partir da percepcin das paisaxes xeogrficas do contorno ou de imaxes, de fontes orais e de documentos visuais, cartogrficos e estatsticos, includos os proporcionados polas tecnoloxas da informacin e a comunicacin. Comunicacin oral ou escrita da informacin obtida. Realizacin de debates, anlises de casos ou resolucin de problemas sobre algunha cuestin de actualidade servndose, entre outras, das fontes de informacin que proporcionan os medios de comunicacin, valorando informacins diversas sobre un mesmo feito, fundamentando as opinins, argumentando as propostas, respectando as dos demais e utilizando o vocabulario xeogrfico axeitado. Realizacin de traballos de sntese e de indagacin, utilizando informacin de fontes variadas e presentndoos correctamente, combinando diferentes formas de expresin includas as que proporcionan as tecnoloxas da informacin e a comunicacin. Bloque 2. Actividade econmica e espazo xeogrfico.
CURSO.

116

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

A actividade econmica. Necesidades humanas e recursos econmicos. Conceptos, axentes e institucins bsicas que interveen na economa de mercado e a sa relacin coas unidades familiares. Cambios recentes no mundo do traballo e o seu impacto espacial: a deslocalizacin. O sector agrario e as transformacins no mundo rural. A actividade pesqueira. A actividade e os espazos industriais. O proceso de terciarizacin: diversidade e importancia dos servizos na economa actual. Localizacin, caracterizacin e dinamismo dos principais eixos e focos de actividade econmica, con especial referencia ao territorio galego. Observacin e identificacin das principais paisaxes xeogrficas derivadas da actividade humana. Toma de conciencia do carcter esgotable dos recursos e da necesidade de racionalizar o seu consumo. O impacto da actividade econmica: riscos e problemas ambientais. Medidas correctoras e polticas de sustentabilidade. Disposicin favorable para contribur racionalizacin no consumo e ao desenvolvemento humano de forma equitativa e sustentable. Bloque 3. Organizacin poltica e espazo xeogrfico. A organizacin poltica das sociedades. Diferentes tipos de rximes polticos. Identificacin dos principios e institucins dos rximes democrticos e as dificultades da sa implantacin en Latinoamrica, Asia e frica. O proceso de configuracin territorial de Estado espaol. A organizacin poltica e administrativa de Espaa. Diversidade xeogrfica e desequilibrios rexionais. A realidade territorial de Galicia. Aldeas, parroquias, vilas e reas urbanas. Comarcas e parroquias. Os desequilibrios espaciais. O espazo xeogrfico europeo. Organizacin poltica e administrativa da Unin Europea. Funcionamento das institucins. A condicin perifrica de Galicia e repercusin das polticas europeas. A eurorrexin atlntica Galicia-Norte de Portugal. Localizacin e caracterizacin dos grandes mbitos xeopolticos, econmicos e culturais do mundo. Bloque 4. Transformacins e desequilibrios no mundo actual. Interdependencia e globalizacin. Movementos antiglobalizacin.

117

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Desenvolvemento humano desigual: indicadores e evolucin recente. Actitude crtica cos desequilibrios no desenvolvemento. Polticas e organismos de cooperacin. Tendencias, causas e consecuencias dos grandes desprazamentos de poboacin no mundo actual. Anlise da situacin en Galicia, en Espaa e en Europa. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Identificar os principais axentes e institucins econmicas as como as funcins que desempean no marco dunha economa cada vez mis interdependente, e aplicar este coecemento anlise e valoracin crtica dalgunhas realidades actuais. Con este criterio pretndese avaliar se se coece o funcionamento bsico da economa e se dispoen, polo tanto, das claves imprescindibles para analizar algns dos feitos e problemas que lles afectan a eles ou s sas familias (inflacin, custo da vida, mercado laboral, consumo, etc.) ou que caracterizan a actual globalizacin da economa. 2. Caracterizar os principais sistemas de explotacin agraria e pesqueira existentes no mundo, e as paisaxes a que dan lugar, localizando algns exemplos representativos destes, e utilizar esa caracterizacin para analizar algns problemas do campo e da pesca espaois e galegos, identificando as sas orixes histricas. Avaliarase se o alumnado sabe recoecer os trazos dos principais sistemas agrarios e as sas paisaxes, as como as transformacins tcnicas e socioeconmicas do mundo rural. Tamn comprobar se utilizan estes conceptos ao analizar os problemas mis destacados do mundo agrario actual, en particular o galego. Igualmente, se son quen de analizar os principais problemas vinculados actividade pesqueira. 3. Comprender e describir as transformacins que nos campos das tecnoloxas, da organizacin empresarial e da localizacin se estn producindo nas actividades, espazos e paisaxes industriais, localizando e caracterizando os principais centros de producin no mundo, Espaa e Galicia, e analizando as relacins de intercambio desigual. Trtase de avaliar se as alumnas e os alumnos coecen os principais tipos de industrias, se identifican as actuais formas de producin e as

118

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

novas paisaxes industriais e se localizan as zonas produtoras mis destacadas, comprendendo os factores que explican tal distribucin. Igualmente, se se recoecen as correntes de intercambio que xeran a producin e o consumo, nun contexto de relacins desiguais, analizando a situacin actual da industria galega. 4. Identificar o desenvolvemento e a transformacin recente das actividades terciarias, para entender os cambios que se estn producindo tanto nas relacins econmicas como sociais, e analizar as sas diversas repercusins espaciais, en particular no mbito galego. Con este criterio trtase de avaliar que se coece o progresivo proceso de terciarizacin da economa actual, as como o papel que teen os transportes e as comunicacins no artellamento do espazo, utilizando este coecemento para explicar a extensin de novas formas e procesos urbanos a partir da anlise da realidade galega. 5. Describir algn caso, con preferencia do mbito galego, que mostre as consecuencias ambientais das actividades econmicas e os comportamentos individuais e colectivos, recoecendo as formas de desenvolvemento sustentable e ofrecendo algn exemplo de medidas correctoras, as como de acordos e polticas para frear a deterioracin do ambiente. Trtase de comprobar se o alumnado toma conciencia dos problemas que a ocupacin e explotacin do espazo pode xerar. Igualmente, que coece posturas e polticas de defensa do ambiente, suxerindo actuacins e medidas concretas que melloren a calidade ambiental e colaboren na busca dun desenvolvemento sustentable. 6. Identificar e localizar os principais pases e reas xeoeconmicas e culturais do mundo, os estados europeos, e as comunidades autnomas de Espaa, coecendoaestrutura da Unin Europea e a organizacin poltico-administrativa e territorial galega e espaola. Pretndese avaliar o grao de comprensin da realidade polticoterritorial como unha construcin ao longo do tempo, localizando os estados europeos, os grandes pases e reas xeoeconmicas do mundo, e as comunidades autnomas espaolas. Tamn a capacidade de analizar a situacin de Galicia en Europa, valorando as repercusins das polticas comunitarias e as posibilidades de cooperacin para superar as desvantaxes dunha posicin excntrica.

119

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

7. Comprender os trazos xeogrficos comns e diversos que caracterizan o territorio espaol e galego, e explicar as causas da sa diferente organizacin e os contrastes internos a partir do papel dos principais centros e eixos de actividade econmica e de comunicacin, en canto vertebradores do espazo. Trtase de avaliar a comprensin da organizacin espacial nestes dous mbitos, integrando o medio fsico, a ocupacin humana do territorio e a actividade econmica, para explicar os contrastes e desequilibrios internos, analizando a sa natureza, causas, consecuencias e interrelacins. 8. Analizar indicadores socioeconmicos de diferentes pases para comprender os conceptos de desenvolvemento humano e de estado de benestar, e recoecer desequilibrios na sa distribucin e a dos recursos, explicando algunhas das sas causas e consecuencias, e amosando sensibilidade ante as desigualdades. Avaliarase se se comprende a informacin estatstica, expoendo as sas conclusins, identificando diferenzas no grao de desenvolvemento e benestar entre pases e dentro deles. Ademais, se se deducen consecuencias, amosando rexeitamento cara as desigualdades, e valorando de xeito crtico o papel que desempean organismos e institucins na loita contra elas. 9. Analizar algn exemplo representativo das tendencias migratorias na actualidade, identificando as sas causas e relacionndoas co proceso de globalizacin, as como as consecuencias para os pases receptores e emisores, e manifestando actitudes de solidariedade no axuizamento deste fenmeno. Pretndese avaliar que se saben utilizar os coecementos sobre as tendencias do crecemento demogrfico e de desenvolvemento econmico -en particular a divisin mundial do traballo- para explicar os fluxos migratorios predominantes. Valorarase a capacidade para emitir un xuzo razoado desde o respecto pola diversidade cultural e o rexeitamento das situacins de explotacin e dos comportamentos xenfobos e racistas. 10. Utilizar fontes diversas para obter, relacionar e procesar informacin sobre feitos sociais e comunicar as conclusins de forma organizada e intelixible, empregando para isto as posibilidades que ofrecen as TIC. Avalase o manexo correcto dos instrumentos grficos e cartogrficos. Trtase de comprobar se se utilizan as posibilidades que proporcionan as ferramentas informticas bsicas.

120

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

11. Participar en debates sobre cuestins de actualidade prximas vida do alumnado, argumentando as propias opinins e manifestando actitudes de solidariedade. Con este criterio pretndese comprobar a sensibilidade ante problemas do mundo actual, tales como a existencia de situacins de racismo, sexismo, deterioracin ambiental, actitudes consumistas,... Por outra banda, avaliar o uso axeitado da linguaxe oral e da argumentacin, as como a aceptacin das normas que rexen o dilogo e a intervencin en grupo. CUARTO Bloque 1. Contidos comns. Localizacin no tempo e no espazo dos acontecementos e procesos histricos mis relevantes do mundo contemporneo. Identificacin dos factores que interveen nos procesos de cambio histrico, considerando as sas interrelacins. Diferenciacin de causas e consecuencias e valoracin do papel dos homes e as mulleres, individual e colectivamente, como suxeitos da historia. Procura, seleccin e obtencin de informacin de fontes escritas, obtida segundo criterios de veracidade e pertinencia, diferenciando os feitos das opinins e as fontes primarias das secundarias. Contraste de informacins contraditorias e/ou complementarias a propsito dun mesmo feito ou situacin. Anlise e traballo con textos histricos de especial relevancia. Anlise de feitos ou situacins relevantes da actualidade, particularmente de Galicia, con indagacin dos seus antecedentes histricos e das circunstancias que os condicionan. Valoracin dos dereitos humanos e rexeitamento de calquera forma de discriminacin ou de dominio. Visin crtica ante as situacins inxustas e valoracin do dilogo e a procura da paz na resolucin dos conflitos. Recoecemento dos elementos bsicos que configuran os principais estilos ou artistas relevantes do mundo contemporneo, contextualizndoos na sa poca, e interpretacin de obras artsticas significativas de arquitectura, artes plsticas, literatura e msica. Bloque 2. Bases histricas da sociedade actual. Transformacins polticas e econmicas na Europa do Antigo Rxime. A crise do Estado absoluto. As ideas ilustradas. Reformismo borbCURSO.

121

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

nico en Espaa. A Ilustracin galega: as Sociedades Econmicas de Amigos do Pas. Transformacins polticas e socioeconmicas no sculo XIX. Revolucin industrial. Liberalismo, nacionalismo e imperialismo: activismo revolucionario para a transformacin de Europa. Novo modelo social e movemento obreiro. A exclusin das mulleres do espazo pblico e a sa loita pola igualdade: sufraxismo e dereito educacin. Crise do Antigo Rxime e construcin do Estado liberal na Espaa do sculo XIX. A fin do imperio colonial espaol. As desamortizacins e a sa importancia en Galicia. Grandes cambios e conflitos na primeira metade do sculo XX. Imperialismo, guerra e revolucin. A depresin de 1929 e o auxe dos fascismos. A revolucin sovitica. Transformacins na Espaa do sculo XX: crise do Estado liberal; a II Repblica; guerra civil e represin en Galicia; franquismo. As reivindicacins perifricas: o nacionalismo galego. Arte e cultura na poca contempornea. Bloque 3. O mundo actual. A orde poltica e econmica mundial na segunda metade do sculo XX: bloques de poder e modelos socioeconmicos. Os procesos de descolonizacin e o terceiro mundo. O neocolonialismo. O papel dos organismos internacionais. Transicin poltica e configuracin do Estado democrtico en Espaa. O Estatuto de autonoma de Galicia. Proceso de construcin da Unin Europea. Espaa e Galicia dentro da Unin Europea hoxe. A eurorrexin Galicia-Norte de Portugal. Cambios nas sociedades actuais. Os novos movementos sociais e culturais. Os medios de comunicacin e a sa influencia. A desaparicin da URSS e a nova orde mundial: globalizacin e novos centros de poder. Focos de tensin e perspectivas no mundo actual.

122

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Situar no tempo e no espazo perodos, feitos e procesos histricos relevantes aplicando as convencins habituais no estudo da historia. Trtase de avaliar se as alumnas e os alumnos coecen as principais etapas e perodos cronolxicos e se son capaces de comprender as nocins de simultaneidade e cambio, e os momentos e procesos que caracterizan o trnsito dunhas etapas a outras, aplicando estas nocins evolucin histrica desde o sculo XVIII ao momento actual. 2. Identificar as causas e consecuencias de feitos e procesos histricos significativos, establecendo conexins entre elas e recoecendo a causalidade mltiple que comportan os feitos sociais. Trtase de comprobar que se capaz de explicar os factores que inflen nun feito ou proceso histrico significativo, recoecendo a natureza, xerarquizacin e interrelacin das causas, as como as sas consecuencias a curto e longo prazo. 3. Expoer as caractersticas sociais, econmicas e polticas do Antigo Rxime derivando delas as transformacins que se producen en Europa no sculo XVIII e explicando os trazos significativos do reformismo borbnico en Espaa e en Galicia. Trtase de comprobar, partindo do coecemento dos trazos xerais da sociedade no Antigo Rxime, que se recoecen os cambios producidos no sculo XVIII, describindo o carcter centralizador e reformista do despotismo ilustrado en Espaa e Galicia, destacando neste caso os esforzos de mellora econmica e a reivindicacin dunha cultura propia. 4. Identificar os trazos fundamentais das revolucins industriais e liberal-burguesas, valorando os grandes procesos de transformacin que experimentou o mundo occidental, e analizando as particularidades destes procesos en Espaa e Galicia en comparacin con outros exemplos representativos. Bscase comprobar que se recoecen os cambios que a revolucin industrial introduciu na producin e os diferentes ritmos de implantacin do proceso en Europa e en Galicia, as como as transformacins que dela se derivan coa aparicin de grupos sociais que planean reivindicacins desde posicins sindicais, socialistas ou anarquistas. Tamn, comprobar se

123

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

se identifican e se saben explicar as bases polticas, sociais, ideolxicas e administrativas do liberalismo e do nacionalismo e o xeito particular de implantacin do Estado liberal en Espaa e en Galicia, coa significacin que ten o proceso desamortizador e o sistema caciquil. 5. Explicar as razns da hexemona poltica e econmica dos pases europeos desde a segunda metade do sculo XIX, identificando os conflitos e problemas que caracterizan estes anos, tanto entre como dentro dos estados, especialmente os relacionados coa expansin colonial e coas tensins sociais e polticas. Trtase de avaliar que se coecen os acontecementos mis relevantes que explican o protagonismo de Europa durante a poca do imperialismo e as consecuencias desta expansin colonial no mbito das relacins internacionais e dos propios pases. 6. Caracterizar e situar cronolxica e xeogrficamente as grandes transformacins e conflitos mundiais que tiveron lugar na primeira metade do sculo XX. Pretndese valorar se se identifican os principais acontecementos e procesos e as sas interaccins no panorama internacional desta poca como son a revolucin rusa, as guerras mundiais, a gran depresin-, e os trazos bsicos dos totalitarismos contrapondoos cos rximes democrticos. 7. Analizar os procesos de cambio desde a segunda metade do sculo XX, e aplicar este coecemento comprensin dalgns dos problemas internacionais mis destacados da actualidade. Trtase de comprobar que o alumnado quen de analizar os procesos de de descolonizacin, a divisin do mundo en bloques, a sa crise e a problemtica conformacin dunha nova orde mundial, co fin de comprender mellor a realidade presente. Ser de interese comprobar a capacidade de analizar algns problemas internacionais actuais luz dos acontecementos citados. 8. Identificar e caracterizar as distintas etapas da evolucin poltica, social e econmica de Espaa e de Galicia durante o sculo XX e os avances e retrocesos no camio cara modernizacin econmica, consolidacin do sistema democrtico, e pertenza Unin Europea. Trtase de avaliar se o alumnado recoece as causas da crise da monarqua parlamentaria, as polticas reformistas emprendidas durante a

124

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Segunda Repblica, a quebra que supn a guerra civil, a caracterizacin e evolucin do franquismo -desenvolvemento econmico e cambios sociaise a transicin poltica ata a Constitucin de 1978, e a consolidacin do Estado democrtico e autonmico no marco da pertenza de Espaa e de Galicia Unin Europea. 9. Realizar traballos individuais e en grupo sobre algn foco de tensin poltica ou social no mundo actual, indagando os seus antecedentes histricos, analizando as causas e previndo posibles desenlaces, utilizando para iso diversas fontes de informacin, includas as que permitan obter interpretacins diferentes ou complementarias dun mesmo feito. Trtase de avaliar a capacidade do alumnado para abordar, asesorado polo profesor, o estudo dunha situacin do mundo en que vive, buscando os antecedentes e causas que a orixinan, aplicando os seus coecementos para prever, desde a lxica, as sas posibles consecuencias. Tamn de comprobar se ten iniciativa para planificar o traballo, acceder con certa autonoma a diversas fontes de informacin, analizar e organizar esta e presentar as conclusins de maneira clara utilizando, de ser o caso, as posibilidades que ofrecen as TIC. 10. Realizar en pequeno grupo unha investigacin no contorno sobre algn aspecto da historia recente, utilizando fontes orais que permitan traballar aspectos de vida coti e memoria histrica, e procurar conecta-los a contextos mis amplos, sendo capaz de expoer e defender as sas conclusins. Trtase de comprobar a capacidade do alumnado para valorar o papel que xogan as persoas annimas nos procesos histricos, que se inicie nun mtodo de investigacin e que sexa capaz de elaborar conclusins a partir de distintos datos que debe saber interpretar. EDUCACIN PARA A CIDADANA. INTRODUCIN. Nas sociedades democrticas contemporneas, a aprendizaxe do papel da cidadana debe ser unha tarefa compartida polas familias, o sistema educativo e os medios de comunicacin. Porn, a comunidade escolar debe estar preparada para asumir esta funcin e a responsabilidade que dela se deriva. A Unin Europea establece como obxectivo dos sistemas educativos velar por que na comunidade escolar se promova realmente a aprendi-

125

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

zaxe dos valores democrticos e da participacin, con fin de preparar as persoas para a cidadana activa. De acordo coas recomendacins internacionais, un dos principios que inspiran o sistema educativo a transmisin e posta en prctica de valores que favorezan a liberdade persoal, a responsabilidade, a cidadana democrtica, a solidariedade, a tolerancia, a igualdade, o respecto e a xustiza, as como que axuden a superar calquera tipo de discriminacin. Este principio pon de manifesto a necesidade de incorporar, con entidade propia, unha materia que capacite o alumnado para asumir responsabilidades pola vida en comn, construr pautas sociais comns que vaian mis al dos intereses sociais individuais e entender o exercicio da cidadana como valor importante nas relacins humanas. A educacin para a cidadana pretende contribur implicacin do alumnado na vida social, como cidads e cidadns que posan a informacin precisa e sexan conscientes das sas obrigas e responsabilidades, na medida en que os seus obxectivos impregnen todas as materias da etapa e a escola sexa qun de abrirse ao medio social en que as persoas van ter que exercer o seu rol de cidadns, introducindo novas prcticas educativas que lles permitan a toma de contacto con situacins do medio social, que incidan na construcin da sa identidade cvica. As das materias que configuran a educacin para a cidadana nesta etapa: a educacin para a cidadana e os dereitos humanos, que se imparte no segundo curso, e a educacin tico-cvica de cuarto curso, estrutranse en varios bloques que van desde o persoal e o mis prximo ao global e mis xeral; en ambas existe un conxunto de contidos comns a todos os bloques, orientados adquisicin de procedementos, habilidades sociais e actitudes bsicas para o desenvolvemento dunha convivencia pacfica e da cidadana democrtica. Os contidos da educacin para a cidadana e os dereitos humanos do segundo curso presntanse organizados en cinco bloques. No bloque 1 figuran os contidos comns, que estn encamiados a desenvolver habilidades e destrezas relacionadas coa reflexin e coa participacin. O bloque 2 Relacins interpersoais e participacin, centra a reflexin nas relacins humanas, desde o respecto dignidade persoal e igualdade de dereitos individuais, partindo do contorno mis prximo ao alumnado. O bloque 3 Deberes e dereitos cidadns, ademais do coecemento dos principios recollidos nos textos internacionais, propn a reflexin do

126

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

sentido deses principios, as como a identificacin de situacins de violacin dos dereitos humanos e ofrece informacin sobre a actuacin que, neses casos, corresponde s organizacins cvicas de defensa dos dereitos humanos as como aos tribunais ordinarios e aos tribunais internacionais. No bloque 4 Democracia e cidadana, a partir dunha concepcin de cidadana activa, disposta a asumir responsabilidades, analzase o papel dos distintos servizos pblicos administradores do ben comn. O bloque 5 Cidadana en tempos de globalizacin, analiza algunhas caractersticas da sociedade contempornea marcada polo proceso de globalizacin e interdependencia, prestando especial atencin s desigualdades e aos conflitos. Aborda tamn o papel dos principais organismos internacionais na prevencin e resolucin deses conflitos, as como as iniciativas para conseguir unha sociedade mis xusta e solidaria. Na educacin tico-cvica de cuarto curso comzase, igual que nos cursos anteriores, establecendo no bloque 1 contidos comns a todos os temas, enfocados adquisicin de determinados procedementos e destrezas bsicas, fundamentalmente saber problematizar as cuestins, conceptualizar as nocins e argumentar racionalmente as teses O bloque 2 Identidade e alteridade, cntrase na reflexin en torno construcin da identidade da persoa, a liberdade e a responsabilidade (individual e colectiva), con particular atencin xestin dos sentimentos e emocins. No bloque 3 Teoras ticas. As exixencias da xustiza e os dereitos humanos, inclese a anlise das grandes lias de reflexin tica que mis influron na conquista dos dereitos e liberdades e, particularmente, o referente tico que representan as diferentes formulacins dos dereitos humanos. O bloque 4 Democracia e participacin. As institucins democrticas, cntrase na anlise dos fundamentos ticos e xurdicos do noso sistema poltico democrtico e o funcionamento das principais institucins democrticas. No bloque 5 A igualdade entre homes e mulleres, abrdase como bloque con entidade propia para posibilitar a reflexin sobre a loita das mulleres polo recoecemento da igualdade de dereitos e oportunidades, do papel de suxeitos histricos e de cidadana e o rexeitamento de todas as formas de discriminacin que, de feito, anda sofren.

127

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

No bloque 6 Multiculturalismo e interculturalismo, analzanse os problemas ticos xerados nas comunidades polticas polo debate do multiculturalismo, desde a perspectiva do rexeitamento s discriminacins, o respecto s culturas e o dilogo intercultural. O bloque 7 Cidadana global e democracia, aborda desde a perspectiva dos dereitos humanos, os grandes problemas morais xerados pola intensificacin do proceso de globalizacin no mbito social, cultural, econmico e poltico, valorando o compromiso por unha globalizacin tica, da xustiza e da solidariedade. Contribucin da materia adquisicin das competencias bsicas. A educacin para a cidadana e os dereitos humanos e a educacin tico-cvica relacinanse directamente coa competencia social e cidad pero, a complexidade das sociedades democrticas exixe facer fronte a unha serie de novos desafos como o coidado do ambiente, a orientacin do desenvolvemento tecnocientfico, a responsabilidade polas xeracins futuras, a igualdade entre os sexos, a loita contra novas formas de exclusin social e contra as existentes, que impiden desvincular a competencia social e cidad do desenvolvemento das demais competencias bsicas. Negarlle cidadana a participacin no debate sobre estas cuestins, entre outras, sera contraditorio cos valores democrticos. Unha cidadana activa debe ter capacidade de elixir, pero ser quen de elixir exixe ser quen de formular preguntas, observar, seleccionar, analizar, sintetizar informacin e transformala en coecemento, explicitar ideas, construr argumentos, formular hipteses etc. Estamos a falar de destrezas relacionadas con diferentes competencias (competencia en comunicacin lingstica, para aprender a aprender, autonoma e iniciativa persoal, etc.), que necesario adquirir se o obxectivoaformacin integral do alumnado e a sa preparacin para a vida social. En relacin coa competencia social e cidad, a educacin para a cidadana propicia a adquisicin de habilidades para vivir en sociedade e para exercer a cidadana democrtica, ao favorecer o desenvolvemento de destrezas que permiten participar, tomar decisins, elixir a forma axeitada de comportarse en determinadas situacins e responsabilizarse das consecuencias derivadas das decisins adoptadas. Contribe as mesmo a reforzar a autonoma, a autoestima e a identidade persoal, a tomar conciencia e facilitar a expresin dos propios pensamentos, valores, sentimentos e accins. Ao impulsar os vnculos persoais baseados nos sentimentos e os valores da convivencia e a participacin, contribe a fomentar habilidades

128

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

sociais destinadas a mellorar as relacins interpersoais. O coecemento da diversidade axuda a xerar sentimentos non excluntes e a interiorizar o valor de respecto, as como a aceptar e usar convencins e normas sociais facilitadoras da convivencia. A sensibilizacin ante as situacins de discriminacin e inxustiza, permiten consolidar os valores de cooperacin, solidariedade, xustiza, non violencia, compromiso e participacin tanto no mbito persoal coma no social. A prctica do dilogo axuda a afrontar e resolver as situacins de conflito mediante procedementos non violentos. Contribese tamn dimensin tica da competencia social e cidad ao favorecer a identificacin e reflexin crtica sobre os valores do contorno e ao ofrecer como referente tico comn os valores que sustentan a Declaracin Universal dos Dereitos Humanos, a Constitucin espaola e o Estatuto de autonoma de Galicia. Contidos especficos como o coecemento dos fundamentos e os modos de organizacin dos estados e das sociedades democrticos, a evolucin histrica dos dereitos humanos, o achegamento pluralidade social ou ao carcter da globalizacin e as implicacins que comporta para os cidadns, proporcionanlle ao alumnado instrumentos para construr, aceptar e practicar normas de convivencia acordes cos valores democrticos, exercer os dereitos e liberdades e asumir as responsabilidades e deberes cvicos. A educacin para a cidadana, a travs da educacin afectivo emocional, contribe tamn ao desenvolvemento da competencia de aprender a aprender, porque facilita o recoecemento das propias capacidades e carencias e as habilidades para sacar proveito das primeiras e superar as segundas. Por outra banda, o desenvolvemento do dilogo e a valoracin das razns doutras persoas, require admitir a diversidade de respostas ante un mesmo problema. As mesmo, o estmulo das destrezas orientadas recompilacin e sntese de informacin, transformacin da informacin en coecemento, ao desenvolvemento das habilidades sociais que permiten o traballo en equipo e a participacin favorecen tamn as aprendizaxes posteriores. Os contidos da educacin para a cidadana, potencian tamn o desenvolvemento da competencia bsica autonoma e iniciativa persoal, xa que a reflexin sobre as relacins entre intelixencia, sentimentos e emocins, posibilita o coecemento dun mesmo, o autocontroleoequilibrio emocional, necesarios para o desenvolver un comportamento autnomo. O coecemento da contribucin de distintas teoras ticas, facilita a creacin dun cdigo moral propio. Por outra banda, os contidos procedementais do currculo atenden especialmente argumentacin, elaboracin de ideas propias, ao estudo de casos que exixan un posicionamento persoal sobre un

129

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

problema e a procura de posibles solucins. Prev as mesmo a necesidade de planificar, tomar decisins con criterio propio e asumir a responsabilidade da eleccin. A formulacin de dilemas morais, que caracterizan as materias desta rea, contriben tamn a que as alumnas e os alumnos constran un xuzo tico propio baseado nos valores e prcticas democrticas. O uso sistemtico do dilogo e do debate contribe competencia en comunicacin lingstica. Debater en serio exixe exercitarse na escoita, a exposicin e a argumentacin e para iso necesario verbalizar os conceptos, facer explcitas as ideas, formar os xuzos e estruturalos de forma coherente. A necesidade de buscar, obter, analizar, sintetizar e relacionar a informacin procedente de distintas fontes, comprendela e integrala para producir coecemento, comunicala, facer inferencias e deducins son procedementos que contriben tamn a desenvolver a competencia tratamento da informacin e competencia dixital. A educacin para a cidadana permite tamn mellorar a competencia cultural e artstica, porque o desenvolvemento de habilidades sociais para a convivencia nunha sociedade plural, exixe ser quen de apreciar o feito cultural nas sas diversas manifestacins. Finalmente, ser conscientes da importancia do uso responsable dos recursos naturais, da necesidade de preservar o ambiente, potenciar o consumo responsable e unha forma de vida saudable, son contidos con que desde a educacin para a cidadana posible contribur tamn ao desenvolvemento da competencia no coecemento e interaccin co mundo fsico. Obxectivos. As materias educacin para a cidadana e os dereitos humanos e a educacin tico-cvica nesta etapa, tern como obxectivo o desenvolvemento das seguintes capacidades: 1. Recoecer a condicin humana na sa dimensin individual e social, tomando conciencia da propia identidade, das caractersticas e experiencias persoais respectando as diferenzas cos outros e desenvolvendo a autoestima. 2. Coecer e expresar os sentimentos e as emocins e desenvolver a afectividade nas relacins cos outros, manifestando unha actitude aberta, solidaria e respectuosa, rexeitando os estereotipos, os prexuzos e a violencia en todas as sas formas.

130

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

3. Desenvolver a iniciativa persoal, actuar con autonoma, asumindo responsabilidades individuais e colectivas e practicar formas de convivencia e participacin baseadas no respecto, utilizando o dilogo e a mediacin para evitar e resolver os conflitos. 4. Coecer, valorar e exercer os dereitos e asumir responsablemente os deberes e as obrigas que se derivan das declaracins internacionais de dereitos humanos e da Constitucin espaola e o Estatuto de autonoma de Galicia, identificando os valores que os fundamentan. 5. Asumir a pluralidade das sociedades actuais recoecendo a diversidade como enriquecedora da convivencia e defender a igualdade de dereitos e oportunidades de todas as persoas, rexeitando as situacins de inxustiza e as discriminacins existentes por razn de sexo, orixe, crenzas, diferenzas sociais, orientacin afectivo-sexual ou de calquera outro tipo, como unha vulneracin da dignidade humana e causa perturbadora da convivencia. 6. Recoecer e asumir a igualdade de dereitos e oportunidades entre mulleres e homes, valorar a diferenza de sexos rexeitando os estereotipos e prexuzos que supoan discriminacin e participar activamente na prevencin da violencia de xnero. 7. Coecer e apreciar os principios e valores que fundamentan e lexitiman os sistemas democrticos e o funcionamento da Comunidade Autnoma de Galicia, do Estado espaol e da Unin Europea, tomando conciencia do patrimonio comn e da diversidade social e cultural. 8. Coecer os fundamentos do modo de vida democrtico e aprender a obrar de acordo con eles nos diferentes mbitos da convivencia. Asumir os deberes cidadns na mantenza dos bens comns e recoecer o papel do Estado como garante dos servizos pblicos. 9. Coecer as diversas formas de participacin poltica, desenvolver habilidades dialxicas orientadas participacin democrtica e valorar a importancia da participacin cidad ben sexa na vida poltica institucionalizada ou noutras formas de participacin como a cooperacin, o asociacionismo e o voluntariado. 10. Coecer as causas que provocan a violacin dos dereitos humanos, a pobreza e a desigualdade, as como a relacin entre os conflitos armados e o subdesenvolvemento. Valorar as accins encamiadas consecucin da paz e a seguridade e a participacin activa como medio para lograr un mundo mis xusto.

131

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

11. Recoecerse membros dunha cidadana global, baseada nosvalores da liberdade, a igualdade e a xustiza e implicarse activamente na sa realizacin, comezando por mostrar respecto crtico polos costumes e modos de vida de poboacins distintas propia e manifestar comportamentos solidarios coas persoas e colectivos desfavorecidos. 12. Coecer e analizar as principais teoras ticas que mis contriburon ao recoecemento das liberdades e dos dereitos das persoas. 13. Identificar as posicins morais que estn na orixe dos principais problemas e conflitos do mundo actual, valorar a importancia da anlise tica na orientacin da sa resolucin e desenvolver unha actitude crtica ante os modelos que se transmiten a travs dos medios de comunicacin, mediante a adquisicin de destrezas bsicas na utilizacin das fontes de informacin. 14. Adquirir un pensamento crtico, desenvolver un criterio propio e adquirir habilidades para comunicar as propias ideas e defender as propias posicins en debates, a travs da argumentacin documentada e razoada, as como para escoitar e valorar as razns e argumentos dos outros. 15. Practicar o dilogo coa realidade social en continuo proceso de transformacin, como instrumento para a anlise crtica das conviccins persoais e a formulacin dun proxecto de vida propio, na dimensin persoal, cvica e profesional. SEGUNDO CURSO: EDUCACIN PARA A CIDADANA E OS DEREITOS HUMANOS. CONTIDOS. Bloque 1. Contidos comns. Identificacin de problemas actuais, a sa conceptualizacin e reflexin argumentada. Anlise comparativa e avaliacin crtica de informacins proporcionadas polos medios de comunicacin sobre un mesmo feito ou cuestin de actualidade. Prcticas de exposicin (oral e escrita) das ideas propias ou dos resultados das lecturas e da informacin obtida a travs de diversos medios.

132

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Preparacin e intervencin en debates, sobre aspectos relevantes da realidade social, considerando as posicins e alternativas existentes e desenvolvendo unha actitude de compromiso para a sa mellora. Utilizacin do dilogo como estratexia para a identificacin dos conflitos e a solucin dos problemas. Bloque 2. Relacins interpersoais, convivencia e participacin Comprensin e incorporacin dos conceptos de amizade, fraternidade, dignidade, sinceridade, agradecemento, cordialidade, dilogo, etc., bsicos para a convivencia. Recoecemento e valoracin da convivencia familiar como un sistema de comunicacin e cooperacin entre xeracins. Posibles disfuncins: anlise e busca de solucins compartidas. Recoecemento e valoracin da amizade como un sistema de comunicacin e cooperacin entre iguais. Valoracin e uso do dilogo como instrumento para a prevencin e resolucin de conflitos nas relacins entre iguais e nas relacins interxeracionais. Anlise da importancia da sexualidade na vida humana, da necesidade dunha regulacin tica das relacins sexuais baseada no respecto e na equidade e prevencin de prcticas de risco. Valoracin crtica da divisin social e sexual do traballo e rexeitamento de prexuzos racistas, xenfobos, homfobos e sexistas. Axuda a compaeiras, compaeiros e, en xeral, a persoas en situacin desfavorecida e responsabilizacin no coidado das persoas dependentes. Participacin no centro educativo e en actividades sociais da comunidade como aprendizaxe dos deberes cidadns. Especial incidencia na mediacin e acollida de alumnado inmigrante. Bloque 3. Deberes e dereitos cidadns. Identificacin e exercicio dos deberes e dereitos que teen como alumnado dun centro. Coecemento e manexo da Declaracin universal dos dereitos humanos, asuncin dos deberes e responsabilidades que dela se derivan e

133

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

valoracin do proceso de recoecemento e proclamacin dos dereitos humanos como unha conquista histrica inacabada. Recompilacin de informacin sobre os distintos tipos de documentos que recollen a lexislacin internacional sobre os dereitos humanos (declaracins, pactos, convenios...) e sobre os mecanismos de control e proteccin dos acordos. Recoecemento da igualdade das persoas en dignidade e dereitos, identificacin e condena de situacins de violacins dos dereitos humanos e coecemento dos recursos para denunciar e combater a violacin dos dereitos. Valoracin das diferenzas de xnero como enriquecedoras das relacins interpersoais. Coecemento dos dereitos das mulleres na nosa sociedade actualealoita pola sa consecucin. Recoecemento da igualdade de dereitos de mulleres e homes e identificacin e rexeitamento das situacins de discriminacin de feito das cales anda son vtimas as mulleres. Bloque 4. Democracia e cidadana. Identificacin do sistema de dereitos e deberes como base da convivencia poltica. Valoracin do exercicio dunha cidadana activa, que coece os seus dereitos e asume as sas responsabilidades. Os sistemas de votacin democrtica. Identificacin das principias institucins e dos conceptos fundamentais que definen un sistema democrtico. Identificacin e coecemento dos principios, dereitos e deberes fundamentais recoecidos na Constitucin espaola e no Estatuto de autonoma de Galicia. Identificacin e valoracin das diversas formas de participacin cidad: cooperacin, asociacionismo e voluntariado. Valoracin da poltica como servizo cidadana: a responsabilidade pblica. Informacin sobre a estrutura e funcionamento da proteccin civil e coecemento do seu papel na prevencin e xestin dos desastres naturais e provocados. Os sistemas de votacin democrtica. Asuncin da responsabilidade cidad: identificacin e aprecio dos bens comns e servizos pblicos. Valoracin dos impostos como a contribucin dos cidadns aos gastos e investimentos pblicos e como instrumento para a distribucin da renda e compensacin das desigualdades.

134

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Reflexin sobre as causas, avaliacin das consecuencias dos accidentes de circulacin e implicacin na sa prevencin. Coecemento dos dereitos e deberes que implica o consumo, planificacin de condutas e adquisicin de hbitos de consumo racional e responsable compatible coa sustentabilidade. Observacin do impacto das actividades individuais e colectivas sobre o ambiente e valoracin da responsabilidade polo seu coidado. Bloque 5. Cidadana en tempos de globalizacin. Valoracin da diversidade social e cultural como enriquecedora da convivencia nunha sociedade plural. Identificacin dos elementos culturais propios que poidan estar en perigo nun mundo globalizado e posibles solucins. Identificacin de situacins de violacin de dereitos e sensibilizacin fronte s necesidades de colectivos e grupos desfavorecidos. Planificacin de iniciativas encamiadas construcin duna sociedade mis xusta e solidaria. Identificacin dos principais conflitos no mundo actual e sensibilizacin ante as situacin das persoas que sofren directamente as sas consecuencias. Informacin sobre o papel dos organismos internacionais e as forzas de pacificacin na prevencin e resolucin dos conflitos. Identificacin e valoracin das accins individuais e colectivas a favor da paz. Anlise e valoracin da influencia das novas formas de comunicacin, informacin e mobilidade no establecemento de relacins globais entre as persoas de diferentes lugares do mundo e das consecuencias da globalizacin econmica. Sensibilizacin ante as desigualdades: riqueza e pobreza. Coecemento de iniciativas encamiadas loita contra a pobreza e a axuda ao desenvolvemento. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Valorar a importancia das outras persoas para a construcin da propia identidade, tomar conciencia dos vnculos que estn na base da convivencia e iniciar a construcin dun cdigo de conduta autnomo, a partir do recoecemento da propia identidade e do respecto e tolerancia polas diferenzas persoais e sociais.

135

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Con este criterio pretndese avaliar se o alumnado quen de comezar a creacin do seu propio itinerario de madurez cvica, recoecendo a importancia das outras persoas na construcin da propia identidade, respectando criticamente as diferenzas para ir mis al dunha tolerancia pasiva baseada no relativismo ou na indiferenza, cara a unha tolerancia activa. 2. Practicar o dilogo para evitar e superar os conflitos nas relacins entre iguais e nas relacins interxeracionais. Con este criterio pretndese avaliar se o alumnado desenvolveu habilidades sociais de respecto e tolerancia coas persoas do seu contorno e se utiliza de forma sistemtica o dilogo como instrumento para evitar e resolver os conflitos nas relacins interxeracionais e entre iguais, rexeitando calquera tipo de violencia, cara aos membros da comunidade escolar, ou da familia. 3. Identificar e rexeitar, a partir da anlise de feitos reais ou figurados, as situacins de discriminacin cara a persoas de diferente orixe, xnero, ideoloxa, relixin, orientacin afectivo-sexual e outras, respectando as diferenzas persoais e mostrando autonoma de criterio. Este criterio permite comprobar se os alumnos, ante a presentacin dun caso ou situacin simulada ou real, recoecen a discriminacin que, por motivos diversos, sofren determinadas persoas e colectivos nas sociedades actuais e se manifestan autonoma de criterio, actitude de rexeitamento cara s discriminacins e respecto polas diferenzas persoais. 4. Participar, de modo democrtico e cooperativo, en todas as actividades programadas tanto na aula como fra dela, e en xeral na vida do centro e do contorno como preparacin para o exercicio duna cidadana activa. A travs deste criterio pretndese valorar o compromiso do alumnado co exercicio dunha cidadana activa, capaz de asumir responsabilidades observando o grao de participacin nas actividades do grupo-clase e do centro educativo. 5. Utilizar diferentes fontes de informacin e considerar as distintas posicins e alternativas existentes nos debates que se formulen sobre problemas e situacins de carcter local ou global. Este criterio pretende comprobar o coecemento e manexo das tcnicas do debate, se as alumnas e os alumnos se documenta debidamente

136

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

utilizando distintas fontes de informacin e se son quen de analizalas e sintetizar a informacin para presentar as sas opinins de forma rigorosa, se argumentan debidamente, consideran as distintas posicins e alternativas en cada un dos problemas formulados e chegan a elaborar un pensamento propio e crtico. 6. Identificar os principios bsicos das declaracins internacionais dos dereitos humanos e a sa evolucin, distinguir situacins de violacin destes e recoecer e rexeitar as desigualdades de feito e de dereito, en particular as que afectan as mulleres. Este criterio avala o grao de coecemento das declaracins internacionais de dereitos humanos e a sa evolucin histrica, se o alumnado recoece os actos e as situacins de violacin de dereitos humanos no mundo actual, as discriminacins que anda sofren algns colectivos, tanto na lexislacin como na vida real e, particularmente, se describe e rexeita a discriminacin de feito e, en casos, tamn de dereito que afectan as mulleres. 7. Identificar os conceptos fundamentais (pluralismo poltico, parlamentarismo, representatividade...) que definen un sistema democrtico, os principios e as institucins fundamentais, as como os dereitos e deberes que establece a Constitucin espaola e o Estatuto de autonoma de Galicia. Con este criterio trtase de comprobar se o alumnado identifica os conceptos fundamentais que definen un sistema democrtico (pluralismo poltico, parlamentarismo, representatividade...), as como os trazos fundamentais do sistema poltico espaol no que respecta identificacin das institucins fundamentais e os dereitos e deberes recollidos na Constitucin espaola e o Estatuto de autonoma de Galicia. 8. Identificar os principais servizos pblicos que deben garantir as administracins, recoecer a contribucin dos cidadns no seu mantemento e mostrar, ante situacins da vida coti, actitudes cvicas relativas ao coidado do contorno, seguridade vial, proteccin civil e ao consumo responsable. O obxectivo deste criterio comprobar que as alumnas e os alumnos recoecen os principais servizos que as administracins prestan cidadana e, vez, comprenden as obriga que corresponden a cada cidadn no mantemento dos servizos pblicos a travs da contribucin fiscal. As mesmo, trtase de comprobar que coecen as obrigas cvicas que lles corresponden no coidado do contorno e o respecto aos bens pblicos, seguridade viaria, proteccin civil ou ao consumo responsable.

137

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

9. Utilizar e contrastar con rigor informacin procedente de diversos medios para identificar as causas dalgns dos problemas de convivencia nas sociedades actuais, elaborar un punto de vista propio e desenvolver actitudes responsables que contriban sa mellora. Este criterio pretende avaliar se o alumnado sabe utilizar con certo rigor informacin procedente de distintas fontes para documentarse sobre os principias problemas de convivencia das sociedades actuais. 10. Identificar as caractersticas da globalizacin e o papel que xogan nela os medios de comunicacin, recoecer as relacins que existen entre a sociedade en que vive e a vida das persoas doutras partes do mundo. Con este criterio trtase de valorar se as alumnas e os alumnos coecen o papel da informacin e a comunicacin no mundo actual e as relacins existentes entre a vida das persoas de distintas partes do mundo como consecuencia da globalizacin, se comprenden as repercusins que determinadas formas de vida do mundo desenvolvido teen nos pases en vas de desenvolvemento e se manifestan actitudes de solidariedade cos grupos desfavorecidos. 11. Recoecer a existencia de conflitos e o papel que desempean neles as organizacins internacionais e as forzas de pacificacin. Valorar a importancia da participacin humanitaria para paliar as consecuencias dos conflitos. Con este criterio pretndese comprobar que o alumnado capaz de identificar os conflitos mis relevantes do mundo actual e a sa localizacin, d mostras de sensibilizacin ante a situacin das persoas que sofren directamente as consecuencias dos conflitos e se valora o papel da participacin humanitaria para mitigalas. CUARTO CURSO: EDUCACIN TICO-CVICA. CONTIDOS. Bloque 1. Contidos comns. Elaboracin, exposicin e discusin sobre textos e cuestionarios con problemticas reais referidas aos dereitos humanos para desenvolver unha consciencia crtica atenta aos desafos do presente e asumindo unha responsabilidade tica polo futuro.

138

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Adquisicin de informacins contrastadas e relevantes para a comprensin dos problemas e dos desafos da sociedade contempornea, mediante anlise comparativa e avaliacin crtica das informacins proporcionadas polos medios de comunicacin sobre un mesmo feito ou cuestin de actualidade. Recoecemento dos sentimentos propios e alleos e respecto polas conviccins e actitudes dos outros, polos seus sentimentos, ideas e comportamentos compatibles co respecto aos dereitos fundamentais. Interese por coecer as posicins e as razns dos quen pensa de modo distinto. Recolleita de informacin sobre temas de convivencia. Elaboracins de preguntas para a participacin en debates sobre temas previamente pactados, con intervencins que sigan as pautas de respecto e normas moderadoras. Elaboracin de conclusins. Recoecemento das inxustizas e as desigualdades. Interese pola busca e prctica de formas de vida mis xustas e participacin en proxectos que impliquen actitudes de solidariedade na vida comunitaria, dentro e fra do centro educativo, asumindo o exercicio da cidadana Bloque 2. Identidade e alteridade. Recoecemento da persoa como suxeito moral e asuncin dos compoentes individuais e colectivos na construcin da identidade e no comportamento moral. Recoecemento, valoracin e respecto pola dignidade da persoa. Asuncin da diversidade e rexeitamento de prexuzos baseados en estereotipos que supoan calquera forma de discriminacin. Coecemento, expresin e autocontrol dos propios sentimentos e emocins e rexeitamento da violencia como solucin aos conflitos nas relacins interpesoais. Asuncin de responsabilidades, individuais e colectivas, no exercicio da liberdade na toma de decisins morais. Bloque 3. Teoras ticas. As exixencias da xustiza e os dereitos humanos. Anlise dos elementos individuais e do contexto sociocultural que poden condicionar os diferentes sistemas de valores. Subxectivismo, relativismo e pluralismo.

139

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Coecemento das principias teoras ticas que mis teen contribudo conquista de dereitos e liberdades, desde a perspectiva da felicidade e a perspectiva da xustiza. Consideracin das dimensins tica, xurdica e poltica dos dereitos humanos. Valoracin dos dereitos humanos como exixencia mnima de xustiza. Identificacin das principias etapas na conquista dos dereitos humanos e valoracin das novas reivindicacins (terceira xeracin de dereitos). Implicacin na defensa efectiva dos dereitos humanos. Identificacin e rexeitamento das actitudes de intolerancia, inxustiza e exclusin. Avaliacin da discriminacin positiva desde a perspectiva das exixencias da xustiza e a igualdade de dereitos e oportunidades. Bloque 4. Democracia e participacin. As institucins democrticas. Conceptualizacin da nocin de democracia. Valoracin da importancia da participacin cidad para o funcionamento das institucins democrticas. Distincin entre formas de participacin non institucionalizada e a participacin poltica institucionalizada. Valoracin da formacin da opinin, de acordo con algn tipo de deliberacin, para unha a participacin responsable. Distincin entre democracia representativa e democracia deliberativa. Aproximacin ao sistema poltico espaol. Identificacin das principias institucins democrticas e recoecemento dos principios do funcionamento democrtico. Identificacin da liberdade, a xustiza e a igualdade como valores en que se fundamenta a democracia. Valoracin da democracia como conquista tica. Recoecemento do Estado democrtico de dereito como marco formal para a realizacin dos ideais ticos. Identificacin dos valores constitucionais, coecemento dos dereitos e deberes fundamentais recoecidos na Constitucin espaola e no Estatuto de autonoma de Galicia e da regulacin do seu exercicio.

140

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Bloque 5. A igualdade entre homes e mulleres. Coecemento da loita das mulleres e das sas organizacins para a conquista da igualdade de dereitos e oportunidades e o seu recoocemento como suxeitos histricos, de dereitos e de cidadana. Distincin entre igualdade de dereitos e igualdade de feito, e exemplificacin e toma de conciencia de situacins en que a igualdade de dereitos non se traduce en igualdade de feito. Anlise das causas e factores da discriminacin das mulleres. Planificacin de alternativas a situacins, reais ou simuladas, de discriminacin. Rexeitamento da violencia de xnero. Recompilacin de informacin sobre as medidas destinadas prevencin e proteccin integral da violencia contra as mulleres. Bloque 6. Multiculturalismo e interculturalismo. Identificacin e respecto polas diferenzas sociais e culturais e valoracin das sas manifestacins en actitudes, costumes e formas de vida distintas propia, como enriquecedoras da convivencia nunha sociedade plural. Anlise das posicins mis frecuentes ante o multiculturalismo e reflexin sobre os problemas ticos que delas se derivan: etnocentrismo e discriminacin, problemas ticos do relativismo cultural. Valoracin do interculturalismo como proxecto tico e poltico e reflexin sobre os valores mnimos dunha tica cvica. Bloque 7. Cidadana global e democracia. Toma de conciencia da nova orde global e identificacin dos procesos que contriben sa formacin: a integracin dos mercados e do espazo poltico e social. Identificacin dos recursos bsicos do poder dos medios de comunicacin (a seleccin das novas, a linguaxe da publicidade...) e a sa incidencia na construcin da realidade e nas nosas decisins e opinins. Recoecemento da crise do estado-nacin e valoracin da globalizacin econmica e a fragmentacin da autoridade poltica como risco para a proteccin efectiva dos dereitos civs, econmicos e sociais. Infor-

141

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

macin sobre os movementos comprometidos na defensa dos dereitos humanos e recoecemento do seu labor. Identificacin dos medios e iniciativas, tanto individuais coma colectivos para procurar un desenvolvemento humano sustentable. Recoecemento da pertenza a unha cidadana global e identificacin e valoracin dos procesos que poderan contribur a unha globalizacin tica. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Recoecer os sentimentos nas relacins interpersoais e practicar o dilogo nas situacins de conflito. Razoar sobre as motivacins das condutas e eleccins, asumindo as responsabilidades que delas se derivan. Con este criterio intntase comprobar que o alumnado identifica e recoece os seus propios sentimentos, que quen de poerse no lugar das outras persoas e utiliza o dilogo para superar os conflitos nas sas relacins interpersoais, que razoa as sas eleccins, que identifica aquelas cousas de que directamente responsable e aquelas en que comparte algunha clase de responsabilidade colectiva e asume axeitadamente a responsabilidade dos seus actos. 2. Identificar os eixos sobre os cales se constre a identidade persoal. Mediante este criterio intntase comprobar se as alumnas e os alumnos entenden e aceptan a propia identidade como algo construdo e non dado, que posible redefinir. Trtase tamn de avaliar se quen de respectar criticamente outras eleccins que configuran outras identidades, mediante o exercicio dunha tolerancia activa. 3. Diferenciar os trazos bsicos que caracterizan a dimensin moral das persoas, recoecer distintos sistemas de valores e identificar dilemas morais que teen a sa orixe na aplicacin de diferentes paradigmas de valoracin. Con este criterio pretndese avaliar se o alumnado identifica os distintos trazos que caracterizan a dimensin moral das persoas, aqueles que condicionan o comportamento humano (as normas, a xerarqua de valores, os costumes, etc.) e se recoece distintos paradigmas de valoracin na orixe dos dilemas morais que se formulan no mundo actual.

142

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

4. Mediante a formulacin de dilemas morais sobre cuestins de actualidade, identificar os problemas ticos xerados desde diversas posicins morais e propoer estratexias para a sa resolucin. Con este criterio pretndese comprobar se o alumnado identifica as posicins morais que estn na orixe de determinados debates ticos do mundo actual. As mesmo, trtase de valorar se comprende a eficacia do dilogo, fronte s posturas que o rexeitan por imposible (dogmatismo) ou por innecesario (relativismo) e se presentan unha actitude de tolerancia activa, fronte intolerancia ou a mera tolerancia pasiva baseada no relativismo ou na indiferenza. 5. Identificar e explicar axeitadamente as principais teoras ticas. Mediante este criterio intntase avaliar o coecemento dos ncleos conceptuais clave dalgns dos sistemas ticos occidentais que mis influron coas sas contribucins conceptuais e coa sa prctica social conquista e recoecemento das liberdades e dos dereitos das persoas. Tamn permite valorar a capacidade do alumnado para enxuizar, a partir das teoras estudadas, determinadas condutas e situacins da sa vida coti. 6. Recoecer e distinguir as dimensins tica, xurdica e poltica dos dereitos humanos. Valorar os dereitos humanos como principal referencia tica, en tanto que exixencia mnima de xustiza, manifestando actitudes a favor do exercicio activo e o respecto destes. Identificar a evolucin dos dereitos cvicos, polticos, econmicos, sociais e culturais e avaliar as novas reivindicacins en materia de dereitos humanos. A travs deste criterio trtase de comprobar o grao de comprensin dos conceptos claves dos dereitos humanos e a sa valoracin crtica do esforzo que supuxo na historia da humanidade. 7. Comprender e expresar o significado histrico e filosfico da democracia como forma de convivencia social e poltica e identificar os valores e principios morais en que se sustenta. Mediante este criterio pretndese avaliar no alumnado o coecemento dos procesos de democratizacin de moitos pases, en concreto Espaa, como unha conquista tico-poltica, se comprende o pluralismo poltico e moral vez que coece os conceptos clave do sistema democrtico, como o sistema de eleccins, o pluralismo poltico, o goberno da maiora e se recoece algo valioso nos procesos democrticos en si mesmos marxe da sa capacidade para lograr o ben comn.

143

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

8. Valorar de forma argumentada, a importancia da participacin cidad para o funcionamento das institucins democrticas e da formacin da opinin, de acordo con algn tipo de deliberacin, para unha participacin responsable. Con este criterio trtase de comprobar se as alumnas e os alumnos son quen de distinguir entre formas de participacin poltica institucionalizada e non institucionalizada, valorar a importancia da participacin cidad para o funcionamento dos sistemas democrticos e da formacin de opinin de acordo con algn tipo de deliberacin, fronte ao seguimento acrtico da opinin difundida polos medios de comunicacin, as como a responsabilidade dos poderes pblicos de cara cidadana. 9. Analizar as causas que provocan os principais problemas sociais do mundo actual utilizando de forma crtica a informacin que proporcionan os medios de comunicacin e identificar solucins comprometidas coa defensa de formas de vida mis xustas. Trtase de comprobar se o alumnado identifica e comprende algunhas das causas que provocan os principais problemas sociais do mundo actual (reparticin desigual da riqueza, explotacin infantil, emigracins forzadas, etc.), utilizando con precisin e de forma crtica a informacin obtida dos distintos medios de comunicacin, se recoece a actuacin de organismos e institucins comprometidas coa defensa de formas de vida mis xustas e se manifesta actitudes de tolerancia e solidariedade ao achegar solucins. 10. Analizar o camio percorrido ata o recoecemento da igualdade de dereitos das mulleres e poer de manifesto as sas contribucins en todos os campos do saber ao longo da historia e o coidado dos seres humanos. Identificar e rexeitar as causas e factores de discriminacin, as como as situacins de violencia machista de que son vtimas. Este criterio pretende coecer se as alumnas e os alumnos recoecen a igualdade e a dignidade de todas as persoas e os elementos diferenciadores que estn na base dalgunhas discriminacins, se identifican as sas contribucins aos diferentes campos do saber e o coidado dos seres humanos, as como os momentos histricos mis relevantes na conquista dos dereitos polticos das mulleres e a igualdade no mbito familiar e laboral, vez que permite indagar se saben identificar e localizar as situacins de discriminacin que anda sofren nas sociedades actuais e rexeitan activamente a violencia contra as mulleres.

144

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

11. Xustificar as propias posicins utilizando sistematicamente a argumentacin e o dilogo e participar de forma democrtica e cooperativa nas actividades do centro e do contorno. Mediante este criterio pretndese avaliar o uso axeitado da argumentacin sobre dilemas e conflitos morais, se son quen de desvelar os supostos de partida nas propias posicins e nas das outras persoas, de soster un punto de vista propio, de descubrir incoherencias nos procesos de razoamento e exixir claridade, precisin e pertinencia na argumentacin, pero tamn o respecto s posicins diverxentes dos interlocutores, tanto na aula coma no mbito familiar e social. Por outra parte, trtase de coecer a maneira e o grao en que as alumnas e os alumnos participan e cooperan activamente no traballo de grupo e se colaboran co profesorado e as compaeiras e compaeiros nas actividades do centro educativo e noutros mbitos externos. 12. Recoecerse membros dunha cidadana global e comprender a necesidade de compartir uns mnimos morais posibilitadores da convivencia. Este criterio pretende avaliar a capacidade do alumnado para concibir e implicarse na construcin dun futuro mellor. Pretende comprobar se quen de situarse nunha perspectiva intercultural, asumindo a natureza pluralista da nosa sociedade, valorando positivamente as diferenzas culturais, recoecendo o dilogo entre as culturas como unha posibilidade de enriquecemento mutuo e como o camio para lograr unha verdadeira integracin, as como o establecemento duns valores mnimos compartidos. Trtase, en definitiva de comprobar, se no seu papel de cidadns teen por referentes os cidadns do mundo. EDUCACIN PLSTICA E VISUAL. INTRODUCIN. A ensinanza secundaria obrigatoria entende a educacin plstica e visual como motor do desenvolvemento das capacidades perceptivas, estticas e expresivas da persoa. A sociedade actual pose unha extraordinaria capacidade para producir e consumir imaxes. Estas son facilmente transmisibles e chegan a toda a cidadana a travs dos medios de comunicacin, constitundo un poderoso medio de expresin, coecemento e transformacin da realidade, podndose converter nun medio de manipulacin do pensamento das persoas.

145

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Cmpre potenciar, a travs da anlise e da valoracin das mensaxes visuais, un xuzo crtico no alumnado co que poida alcanzar un criterio propio. Na educacin primaria, o desenvolvemento das capacidades perceptivas, creativas e expresivas exponse dun xeito global, nunha rea integrada por contidos procedentes de distintos mbitos. Na secundaria obrigatoria pdense adquirir destrezas e facer anlises mis particulares e especficas. Deste xeito a educacin plstica e visual organzase coma unha materia independente. A percepcin visual un proceso cognitivo relacionado co resto dos procesos cognitivos, que implica un conxunto de estratexias bsicas: seleccionar, analizar, distinguir, relacionar, etc. Anda que todas as reas do currculo desenvolven a capacidade de observacin do alumnado, a educacin plstica e visual incide especificamente no desenvolvemento da percepcin e no pensamento visual. A creacin de imaxes e o coecemento dos cdigos que interveen neste proceso, as como dos fundamentos da linguaxe visual e plstica, axudarn ao desenvolvemento da capacidade creativa e imaxinativa da persoa resolucin dos procesos de creacin artstica. A materia de educacin plstica e visual debe contribur a desenvolver dous aspectos fundamentais da formacin, estreitamente relacionados entre si: a percepcin e a representacin, saber ver e saber facer. Os eixos que vertebran este currculo representan das cuestins fundamentais para a adquisicin das capacidades que se pretenden: ensinar a ver, ensinar a representar. Saber ver implica valorar o continxente da informacin visualeaanlise crtica da realidade. Implica tamn a necesidade de educar na percepcin que supn ser capaz de valorar criticamente unha informacin visual e mesmo chegar a conclusins persoais de acordo cunha escala de valores propia. Saber facer implica a accin de investigacin tendente producin artstico-creativa e a realizacin de representacins expresivo-comunicativas, propiciando a adquisicin de capacidades creativas Saber facer implica a necesidade de educar no deseo, planificacin, producin e creacin de mensaxes icnicas, que supn ser capaz de expresarse utilizando cdigos propios das linguaxes visuais. Os contidos presntanse agrupados en catro bloques: Bloque 1 Observar e comprender. Bloque 2 Interpretar, expresar e crear. Bloque 3 Contorno visual e multimedia e bloque 4 Dimensin social e cultural.

146

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

O cuarto curso, en que a materia ten carcter opcional, formlase de xeito mis especializado e agrupa tamn os contidos en bloques. Partindo dos Procesos comns creacin artstica no bloque 1 desenvolve en contidos diferenciados algns dos principais procesos de creacin. Bloque 2 A expresin plstica e visual. Bloque 3 Artes grficas e deseo. Bloque 4. Imaxe e o son, e no bloque 5 Descricin obxectiva das formas. Para conseguir unha forma ordenada e coherente de presentacin de contidos, organizronse en bloques diferenciados co obxectivo de acadar unha maior claridade nas aprendizaxes bsicas que se van abordar. Esta estruturacin non supn priorizacin nin formulacin de puntos de partida. Anda as, proponse unha estreita vinculacin entre os contidos de distinta categora que conforman os bloques. O horizonte acadar cidadns e cidads con autonoma, con capacidade crticas, e con capacidade para discriminar, que sexan quen de defenderse da vorxine de informacin que nos rodea, que coezan e usen as distintas linguaxes visuais e as sas tcnicas, que sexan capaces de percibir, experimentar, comunicarse e crear no gozo esttico. Contribucin da materia adquisicin das competencias bsicas. A competencia artstica e cultural adqurese fundamentalmente a travs da rea de educacin plstica e visual, estando presente ao longo de todo o currculo. O alumnado aprende a mirar, ver, observar e percibir, e desde o coecemento da linguaxe visual, a apreciar os valores estticos e culturais das producins artsticas do propio patrimonio cultural e do alleo. Contribese tamn a acadar esta competencia cando se experimenta e investiga con distintas tcnicas plsticas e visuais para expresarse a travs da imaxe. A educacin plstica e visual colabora na adquisicin de autonoma e iniciativa persoal dado que todo proceso de creacin supn converter unha idea nun produto. Incide estreitamente en desenvolver estratexias de planificacin, de previsin de recursos, de anticipacin e avaliacin de resultados. Deste xeito, sita o alumnado ante un proceso que o obriga a tomar decisins de maneira autnoma. Todo isto, xunto co esprito creativo, a experimentacin, a investigacin e a autocrtica, fomentan a iniciativa e autonoma persoal. Esta materia constite un bo vehculo para o desenvolvemento da competencia social e cidad. Na medida en que a creacin artstica supoa

147

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

un traballo en equipo, promoveranse actitudes de respecto, tolerancia, cooperacin, flexibilidade e contribuirase adquisicin de habilidades sociais. A reflexin sobre os procesos e experimentacin creativa contribe a favorecer a competencia de aprender a aprender que implica a aceptacin dos propios erros como instrumento de mellora. A importancia que adquiren no currculo os contidos relativos ao contorno audiovisual e multimedia, expresa o papel que se outorga a esta materia na adquisicin da competencia no tratamento da informacin e, en particular, a que achega o mundo das imaxes. Ademais, o uso de recursos tecnolxicos especficos non s supn un recurso vlido para a producin de creacins visuais, senn que pola sa vez, colabora na adquisicin da competencia dixital. A educacin plstica e visual contribe adquisicin da competencia no coecemento e a interaccin no mundo fsico mediante a utilizacin de procedementos relacionados co mtodo cientfico, como a observacin, a experimentacin, o descubrimento e a reflexin e posterior anlise. As mesmo introduce valores de sustentabilidade e reciclaxe en canto as boas prcticas na utilizacin de materiais para a creacin de obras. Esta rea contribe adquisicin da competencia matemtica desenvolvendo a linguaxe simblica e profundando no coecemento de aspectos espaciais da realidade, mediante a xeometra e a representacin obxectiva das formas. A educacin plstica e visual enriquece a capacidade comunicativa, dado que, como toda forma de comunicacin, pose uns procedementos comns que permiten facer uso duns recursos especficos para expresar ideas, sentimentos e emocins integrando a linguaxe plstica e visual con outras imaxes. Obxectivos. 1. Recoecer a importancia da imaxe nos medios de comunicacin de masas, a sa influencia no pensamento social e actuar de modo crtico ante as mensaxes visuais. 2. Valorar a expresin plstica como medio de expresin artstica de sociedades e culturas diferentes. Apreciala como un xeito de entendemento e concordia entre pobos, valorando as sas similitudes e diferenzas.

148

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

3. Recoecer, comprender e valorar as manifestacins da cultura galega, apreciando o patrimonio cultural e contribundo sa conservacin e mellora. 4. Sensibilizar o alumnado ante o goce artstico e acadar os recursos suficientes para apreciar as diferentes representacins artsticas. 5. Adquirir e empregar con precisin a terminoloxa especfica da linguaxe plstica e visual. 6. Desenvolver o pensamento lxico e matemtico na resolucin do proceso creativo aplicado representacin de formas e espazos mediante o emprego das proporcins e da perspectiva. 7. Expresarse con creatividade, utilizando as diversas ferramentas e tcnicas plsticas e visuais, relacionndoas con outras linguaxes e aplicando nas sas creacins as tecnoloxas da informacin e da comunicacin mais axeitadas. 8. Utilizar a linguaxe plstica para expresar emocins e sentimentos, vivencias e ideas, contribundo comunicacin, reflexin crtica e respecto entre as persoas. 9. Planificar e reflexionar, de forma individual ou colectiva, sobre o proceso de realizacin dun obxecto partindo duns obxectivos prefixados e revisar e valorar, ao final de cada fase, o estado do seu desenvolvemento. 10. Aplicar as distintas tcnicas de traballo cooperativo fomentando a responsabilidade e favorecendo o dilogo e a comunicacin. 11. Establecer unha actitude positiva ante os novos retos, admitindo os erros e valorando os acertos como parte do proceso de formacin do individuo. TRES PRIMEIROS CURSOS. CONTIDOS. Bloque 1. Observar e comprender. Lectura de imaxes, recoecendo os elementos visuais, conceptuais e relacionais. Recoecemento das finalidades comunicativa, expresiva e esttica da comunicacin visual.

149

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Exploracin dos posibles significados dunha imaxe segundo o seu contexto expresivo e referencial, e descricin dos seus elementos formais. Interese pola observacin sistemtica. Bloque 2. Interpretar, expresar e crear. Anlise e realizacin de composicins utilizando os elementos conceptuais propios da linguaxe visual como elementos de descricin e expresin, tendo en conta conceptos de equilibrio, proporcin e ritmo. Experimentacin e exploracin dos elementos que estruturan as formas e as imaxes (luz, forma, cor, textura, dimensin). Descubrimento e representacin subxectiva das formas (posicin, situacin, ritmos, claroscuro, efectos visuais, imaxinacin, fantasa). Sensibilizacin ante as variacins visuais producidas polos cambios lumnicos. Experimentacin e utilizacin de tcnicas en funcin das intencins expresivas e descritivas. Realizacin de apuntamentos, boquexos e esquemas en todo o proceso de creacin (desde a idea inicial ata a elaboracin de imaxes e formas), facilitando o proceso de reflexin, autoavaliacin e avaliacin. Producin colectiva de obras plsticas en distintos soportes. Representacin persoal de ideas, en base a uns obxectivos, utilizando a linguaxe visual e plstica e manifestando iniciativa, creatividade e imaxinacin. Construcin de formas tridimensionais en funcin dunha idea ou obxectivo con diversidade de materiais. Actitude responsable no desenvolvemento da obra propia ou colectiva. Bloque 3. Contorno audiovisual e multimedia. Identificacin da linguaxe visual en prensa, publicidade e televisin. Anlise e experimentacin dos procesos, tcnicas e procedementos propios dos medios de captura e manipulacin de imaxes fixas, seriadas e en movemento, para producir mensaxes audiovisuais.

150

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Experimentacin e utilizacin das tecnoloxas da informacin e da comunicacin para a procura, tratamento e creacin de imaxes plsticas. Actitude crtica ante as necesidades de consumo creadas pola publicidade e rexeitamento dos elementos desta que supoan discriminacin social, de xnero ou racial. Recoecemento e valoracin da presenza e influencia da imaxe no noso tempo. Bloque 4. Dimensin social e cultural. Anlise de obras do patrimonio cultural propio detectando as similitudes e as diferenzas respecto doutras sociedades e culturas. Determinacin dos valores plsticos e factores persoais e sociais que destaquen nunha obra determinada e o seu autor, realizando esquemas e snteses sobre algunhas obras para destacar os valores mais importantes. Diferenciacin de distintos estilos e tendencias das artes visuais, determinando os factores plsticos, simblicos, etc. que os definen e caracterizan. Valoracin, respecto e gozo do patrimonio histrico-artstico, da obra allea e dos espazos de divulgacin artstica. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Recoecer a linguaxe visual e plstica como un modo de comunicacin, tendo en conta as sas contribucins no desenvolvemento das capacidades perceptivas, expresivas e estticas do individuo. Este criterio pretende avaliar se as alumnas e os alumnos son quen de apreciar a importancia da comunicacin a travs de linguaxes non verbais. 2. Representar obxectos e ideas de forma bidimensional ou tridimensional tendo en conta elementos visuais establecidos previamente e utilizando as bases dos sistemas proxectivos convencionais. Este criterio pretende avaliar a progresin dos coecementos xeomtricos e se o alumnado capaz de tomar decisins especificando os obxectivos e as dificultades e propoer e avaliar as consecuencias, elixindo a mellor solucin.

151

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

3. Identificar os elementos constitutivos esenciais de obxectos e/ou aspectos da realidade (estrutura, variacins de luz e cor, orientacin espacial e textura) e de relacin entre eles. Con este criterio comprbase se o alumnado capaz de identificar as calidades que determinan o valor fsico, funcional e esttico e de describir por medio de recursos plsticos as proporcins e as relacins de forma, cor, ritmo e textura, presentes na realidade para interpretala obxectiva ou subxectivamente. 4. Diferenciar e recoecer os procesos, tcnicas, estratexias e materiais en imaxes do contorno audiovisual e multimedia. Mediante este criterio pretndese comprobar se o alumnado capaz de utilizar e analizar os medios tecnolxicos como instrumentos de expresin visual mostrando unha actitude crtica fronte s manifestacins consumistas, insolidarias, sexistas e discriminatorias. 5. Elaborar e participar, activamente, en proxectos de creacin visual cooperativos como, por exemplo, producins videogrficas ou plsticas, aplicando as estratexias propias e adecuadas da linguaxe plstica e visual. Este criterio permite avaliar se o alumnado manifesta actitudes de respecto, tolerancia, flexibilidade e interese dentro dun equipo de traballo, as como se manexa axeitadamente os recursos, medios, ferramentas e tcnicas que se empregan nos distintos procesos. 6. Realizar creacins plsticas seguindo o proceso de creacin, amosando interese, iniciativa, creatividade e imaxinacin. Mediante este criterio pretndese avaliar se o alumnado toma conciencia das necesidades en funcin dos obxectivos e de valorar criticamente a sa producin aceptando os propios erros como instrumento de mellora. 7. Elixir e manexar os materiais mis adecuados para elaborar un produto visual e plstico en base a uns obxectivos prefixados e a autoavaliacin continua do proceso de realizacin. Comprbase con este criterio se o alumnado capaz de utilizar estratexias compositivas adecuadas, fai un bo uso das tcnicas e diferenza a orixe e as variacins dos elementos visuais para realizar as sas propias creacins.

152

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

8. Diferenciar os estilos e as tendencias das artes visuais a travs do tempo e atendendo diversidade cultural. Este criterio pretende avaliar se o alumnado capaz de valorar as formas e as imaxes que propoen as distintas expresins artsticas e o interese mostrado polo seu estudo, anlise e interpretacin. CUARTO CURSO. CONTIDOS. Bloque 1. Procesos comns creacin artstica. Realizacin e seguimento do proceso de creacin: bosquexo ou esquema, guin ou proxecto, presentacin final ou maqueta e avaliacin (reflexin, autoavaliacin e avaliacin colectiva do proceso e do resultado final). Seleccin e utilizacin das tecnoloxas da informacin e da comunicacin nas producins propias. Elaboracin de proxectos plsticos de forma cooperativa. Utilizacin da linguaxe plstica e visual para a representacin persoal de ideas a partir de obxectivos. Iniciativa, creatividade e autoexixencia no proceso de creacin artstica e na superacin das creacins propias. Bloque 2. Expresin plstica e visual. Tcnicas de expresin grfico-plstica (debuxo artstico, pintura e volume) e de gravado e reprografa. Realizacin de experiencias de experimentacin con materiais diversos. Interese pola busca e investigacin sobre materiais, soportes, tcnicas e ferramentas cuns fins concretos. Bloque 3. Artes grficas e deseo. Valores funcionais e estticos nas artes aplicadas. Fundamentos do deseo e das sas tcnicas grfico-plsticas.

153

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Sintaxe das linguaxes visuais do deseo e da publicidade. Lectura e valoracin das imaxes do contorno do deseo e da publicidade. Bloque 4. Imaxe e son. Tcnicas de expresin grfico-plsticas aplicadas imaxe fixa, seriada e en movemento. Recoecemento e lectura de imaxes presentes en distintos soportes. Sintaxe da linguaxe audiovisual. Integracin de produtos multimedia. Valoracin crtica da utilizacin dos medios audiovisuais e das tecnoloxas da informacin e da comunicacin como ferramentas para o rexistro, tratamento, creacin e difusin de produtos audiovisuais Bloque 5. Descricin obxectiva das formas. Representacin obxectiva da realidade nun soporte bidimensional. Contornos de aplicacin dos sistemas de representacin. Normalizacin. Recoecemento e lectura de representacins bidimensionais de obras arquitectnicas e de obxectos e aparellos tcnicos. Criterios de avaliacin.1. Tomar decisins especificando os obxectivos e as dificultades, propoendo diversas opcins e avaliando cal a mellor opcin. Este criterio pretende coecer se as alumnas e os alumnos adquiren habilidades para teren autonoma, creatividade e responsabilidade no traballo. 2. Utilizar recursos informticos e novas tecnoloxas no proceso de elaboracin da imaxe fotogrfica, o deseo grfico, o debuxo asistido por ordenador e a edicin videogrfica. Este criterio pretende avaliar se o alumnado capaz de utilizar diversidade de ferramentas da cultura actual relacionadas coas tecnoloxas da informacin e da comunicacin para realizar as sas propias creacins.

154

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

3. Colaborar na realizacin de proxectos plsticos que requiren unha organizacin de forma cooperativa. Mediante este criterio intntase comprobar se o alumnado capaz de elaborar e participar, activamente, en proxectos cooperativos aplicando estratexias propias e adecuadas da linguaxe visual. 4. Realizar obras plsticas experimentando e utilizando diversidade de tcnicas de expresin grfico-plsticas (debuxo, volume, pintura, gravado...) Con este criterio pretndese comprobar se o alumnado coece distintos soportes e tcnicas bidimensionais e tridimensionais. 5. Utilizar a sintaxe propia das formas visuais do deseo e da publicidade para realizar proxectos concretos. Con este criterio pretende avaliar se o alumnado capaz de distinguir nun obxecto simple ben deseado os seus valores funcionais estticos (proporcin entre as partes, cor, textura, forma, etc.). 6. Elaborar obras multimedia e producins videogrficas utilizando as tcnicas adecuadas ao medio. Pretndese avaliar se o alumnado capaz de recoecer e integrar os procesos, as tcnicas e os materiais utilizados no eido multimedia, fotogrfico, da animacin, do son e videogrfico, as como de utilizar as sas linguaxes especficas. 7. Describir obxectivamente as formas, aplicando sistemas de representacin e normalizacin. Avalase a capacidade de representar a realidade tal como se ve sobre un soporte bidimensional mediante operacins que non requiran operacins complicadas no seu trazado. Terase en conta a correccin do trazado xeomtrico dos elementos utilizados, a sa adecuada relacin entre distancia e tamao e a sa disposicin no espazo. 8. Recoecer e ler imaxes, obras e obxectos dos contornos visuais (obras de arte,deseo, multimedia...) Pretndese coecer se o alumnado capaz de ter actitudes crticas e de aprecio e respecto cara as manifestacins plsticas e visuais do seu contorno.

155

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

MSICA. INTRODUCIN. A msica unha das principais manifestacins culturais habidas ao longo dos tempos, a travs da cal homes e mulleres expresaron o seu mundo interior, as sas inquedanzas, pensamentos e emocins, dun xeito artstico e excepcional. As mesmo, unha arte viva e experiencial, que lle permite a todo o alumnado experimentar coas sas posibilidades instrumentais, vocais e de movemento, a travs do coecemento dos procedementos compositivos constitutivos desta arte. A posibilidade de gravar o son fixo que se modificasen sensiblemente as relacins entre creadores, intrpretes e pblico; en efecto, os medios de comunicacin contriben difusin masiva desta arte, ao mesmo tempo que as tecnoloxas da comunicacin permiten ampliar considerablemente os referentes musicais da sociedade grazas s sas achegas a toda a producin musicogrfica mundial. Neste senso, a msica faise presente en todas os opcins de lecer da mocidade: os concertos en vivo, os CD, reprodutores de msica en formato dixital, a televisin, os videoxogos, o cine, a publicidade, a internet, etc. A materia de msica na educacin secundaria obrigatoria ten como obxecto guiar e afianzar os coecementos musicais e a actitude ante a msica que o alumnado alcanzou na educacin primaria, situndoos nun marco de competencias que lle posibilite gozar da creacin e da escoita musical; as mesmo, ten o obxecto de establecer puntos de contacto entre a msica de carcter masivo e a gran tradicin musical, xa que un medio habitual de diversin e entretemento entre os mozos e mozas; por isto, cmpre afondar nesta etapa nasracesculturais da msica galega e a europea, recoecndoa como parte fundamental do noso patrimonio cultural, xa que, soamente a travs do coecemento profundo da nosa realidade cultural ser posible desenvolver un achegamento s culturas musicais doutros pobos. Por estes motivos, a educacin neste mbito na etapa secundaria obrigatoria quere ser unha canle que permita por en funcionamento a iniciativa, a sensibilidade e a creatividade do alumnado, estimular a creacin dunha conciencia artstica propia, ao mesmo tempo que desenvolver actitudes de valoracin da liberdade de expresin, ao achegarse s expresin musicais doutros pobos, o que contribe ao fomento da sensibilidade e ampliacin do propio horizonte esttico. A va de consecucin destes obxectivos a travs da audicin, da interpretacin e da creacin propia e allea.

156

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Alcanzar estes obxectivos exixe do noso alumnado o afianzamento da sa iniciativa propia e do sentido crtico sobre as manifestacins musicais que a sociedade da comunicacin pon ao seu alcance. Tomar conciencia do gusto esttico propio exixe as mesmo, o desenvolvemento de valores persoais como os da dignidade, a liberdade, a autoestima e a seguridade nun mesmo, entre outros valores, especialmente no desenvolvemento artstico da prctica musical e do movemento en grupo, que require respecto e coordinacin cos demais. Cmpre ter en conta que o alumnado que inicia esta etapa vn de coecer na educacin primaria os fundamentos musicais mis xerais, polo que na nova etapa da sa formacin est en condicins de afondar neles a travs dunha metodoloxa analtica e propedutica, que incida nos aspectos vertebradores da materia na educacin secundaria obrigatoria e que son: Bloque 1 A escoita. Bloque 2 A interpretacin. Bloque 3 A creacin. Bloque 4 Os contextos musicais. A formacin musical do alumnado debe incidir na comprensin e asimilacin dos parmetros musicais que articulan estes distintos bloques, desde unha perspectiva cultural, artstica e estimuladora da iniciativa persoal. As, a escoita engloba a percepcin e a introspeccin analtica desta que completa e d sentido percepcin formal, tmbrica, rtmica, etc., da msica. Nesta etapa, o alumnado est en condicins de desenvolver as capacidades que lle permitan escoitar activamente e comprender globalmente distintas manifestacins musicais, producidas en perodos histricos precedentes, nos momentos actuais e na propia aula de msica. A interpretacin e creacin refrese capacitacin do alumnado para que este sexa quen de desenvolver, ben individualmente, ben coas sas compaeiras e compaeiros accins musicais que impliquen a voz, os instrumentos e o movemento. Mediante o desenvolvemento destas capacidades trtase de facilitar a consecucin dun dominio bsico de tcnicas vinculadas ao canto, a interpretacin instrumental, individual e de grupo, e as que conducen ao movemento e danza. Estes dous bloques estn pois, estreitamente ligados expresin. O bloque contextos musicais, incle contidos relacionados cos referentes culturais das msicas e o seu papel nos distintos contextos sociais e culturais, dicir, que o bloque se vertebra a partir duns contidos referen-

157

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

ciais a travs dos cales pivota a historia da msica occidental en que se insire a nosa tradicin musical. En cuarto curso, onde a materia opcional, o primeiro dos bloques Audicin e referentes musicais, que se relaciona directamente co eixo mencionado de escoita. O segundo bloque, Interpretacin e creacin, enmrcase no mbito de expresin e recolle todos aqueles contidos vinculados coa interpretacin vocal e instrumental, o movemento e a danza,aimprovisacin, a elaboracin de arranxos e a composicin, as como a participacin en proxectos musicais de diversa ndole. O terceiro bloque, que est moi vinculado cos anteriores, Msica e tecnoloxas; como se deriva do seu encabezamento, introduce contidos que permiten coecer e utilizar ferramentas tecnolxicas en actividades de audicin e producin musical. Da organizacin dos contidos en bloques e eixos non se deriva unha priorizacin na sa secuencia. dicir, na prctica, o profesorado combinar ambos os aspectos do xeito que lle resulte mis coherente e que fomente a comprensin dos contidos e conceptos musicais por parte do seu alumnado. Contribucin da materia adquisicin das competencias bsicas. A materia de msica contribe de forma directa adquisicin da competencia cultural e artstica en todos os aspectos que a configuran. Fomenta a capacidade de apreciar, comprender e valorar criticamente diferentes manifestacins culturais e musicais, a travs de experiencias perceptivas, expresivas e do coecemento de msicas de diferentes culturas, pocas e estilos. Pode potenciar as, actitudes abertas e respectuosas e ofrecer elementos para a elaboracin de xuzos fundamentados respecto das distintas manifestacins musicais, establecendo conexins con outras linguaxes artsticas e cos contextos social e histrico os que se circunscribe cada obra. Colabora ao desenvolvemento da competencia de autonoma e iniciativa persoal, mediante o traballo colaborativo e a habilidade para planificar e xestionar proxectos. A interpretacin e a composicin son dous claros exemplos de actividades que requiren dunha planificacin previa e de toma de decisins para obter os resultados desexados. Por outra banda, naquelas actividades relacionadas especialmente coa interpretacin musical, desenvlvense capacidades e habilidades tales como a perseveranza, a responsabilidade, a autocrtica e a autoestima, sendo estes factores clave para a adquisicin desta competencia. Non pode esquecerse tampouco que

158

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

a organizacin e realizacin de actividades musicais no centro escolar require a utilizacin de habilidades sociais para traballar en equipo co fin de levar a cabo un proxecto comn: poerse no lugar doutro, valorar as ideas dos demais, dialogar, negociar e traballar de forma cooperativa e flexible para un ben comn. A msica contribe tamn competencia social e cidad. A participacin en actividades musicais e de movemento de distinta ndole, especialmente as relacionadas coa interpretacin e creacin colectiva que requiren dun traballo cooperativo colabora na adquisicin de habilidades para relacionarse cos demais. A participacin en experiencias colectivas, musicais e de movemento d a oportunidade de expresar ideas propias, valorar as dos demais e coordinar as sas propias accins coas doutros integrantes do grupo responsabilizndose na consecucin dun resultado. A toma de contacto cunha ampla variedade de msicas, tanto do pasado como do presente, favorece a comprensin de diferentes culturas e da sa contribucin sociedade en que vivimos, fomentando a valoracin das distintas achegas e a percepcin da progresiva fusin de estilos e culturas que se est a realizar nesta arte. A reflexin sobre a presenza incesante da msica nas nosas vidas, sobre o uso que dela se fai na publicidade e noutros medios como elemento de manipulacin emotiva, e sobre o seu papel na economa e na creacin de novas profesins, desenvolve a valoracin crtica e a comprensin da realidade. A msica tamn contribe de xeito directo ao desenvolvemento do tratamento da informacin e da competencia dixital. O uso dos recursos tecnolxicos no campo da msica posibilita o coecemento e dominio bsico do hardware e o software musical, os distintos formatos de son e de audio dixital ou as tcnicas de tratamento e gravacin do son relacionados, entre outros, coa producin de mensaxes musicais, audiovisuais e multimedia. Favorece, as mesmo, o seu aproveitamento como ferramenta para os procesos de autoaprendizaxe e a sa posible integracin nas actividades de lecer. Ademais a obtencin de informacin musical require de destrezas relacionadas co tratamento da informacin anda que desde esta materia, merece especial consideracin o uso de produtos musicais e a sa relacin coa distribucin e os dereitos de autor. A msica tamn contribe ao desenvolvemento da competencia para aprender a aprender, potenciando capacidades e destrezas fundamentais para a aprendizaxe guiada e autnoma como a atencin, a concentracin e a memoria, vez que desenvolve o sentido da orde e da anlise.

159

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Respecto competencia en comunicacin lingstica, a msica contribe, do mesmo xeito que outras reas, a enriquecer os intercambios comunicativos, e adquisicin e uso dun vocabulario musical bsico. Tamn colabora coa integracin da linguaxe musical e da linguaxe verbal e coa valoracin do enriquecemento que a dita interaccin xera. Desde o punto de vista da competencia no coecemento e a interaccin co mundo fsico a msica realiza a sa achega mellora da calidade do ambiente identificando e reflexionando sobre o exceso de rudo, a contaminacin sonora e o uso indiscriminado da msica, co fin de xerar hbitos saudables. Ao mesmo tempo os contidos relacionados co uso teraputico da msica ou co uso correcto da voz e do aparello respiratorio, non s para conseguir resultados musicais ptimos, senn tamn para previr problemas de sade, inciden no desenvolvemento desta competencia. A msica contribe competencia matemtica poendo en evidencia a necesidade do manexo de principios matemticos para a comprensin dos elementos bsicos da linguaxe musical: a relacin entre as distintas figuras, o comps, o timbre ou as agrupacins dos sons en distintos tipos de escalas. Por outra parte non podemos esquecer a relacin que teen coas matemticas e a fsica correntes musicais como a msica aleatoria, algortmica, a estocstica e a fractal. Obxectivos. A ensinanza da msica nesta etapa ter como obxectivo o desenvolvemento das seguintes capacidades: Utilizar a voz, o corpo, obxectos, instrumentos e dispositivos electrnicos para expresar ideas e sentimentos, enriquecendo as propias posibilidades de comunicacin e respectando outras formas distintas de expresin. Desenvolver e aplicar diversas habilidades e tcnicas que posibiliten a creacin, a interpretacin vocal e a instrumental, o movemento e a danza, tanto de forma individual como en grupo. Escoitar unha ampla variedade de obras, de distintos estilos, xneros, tendencias e culturas musicais, apreciando o seu valor como fonte de coecemento, enriquecemento intercultural e gozo persoal, interesndose por ampliar e diversificar as preferencias musicais propias. Recoecer as caractersticas de diferentes obras musicais como exemplos da creacin artstica e do patrimonio cultural, recoecendo as

160

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

sas intencins e funcins e aplicando a terminoloxa apropiada para describilas e valoralas criticamente. Utilizar de forma autnoma diversas fontes de informacin medios audiovisuais, internet, textos, partituras e outros recursos grficospara o coecemento e gozo da msica. Coecer e utilizar diferentes medios audiovisuais e tecnoloxas da informacin e da comunicacin como recursos para a producin musical, valorando a sa contribucin s distintas actividades musicais e a aprendizaxe autnoma da msica. Participar na organizacin e realizacin de actividades musicais desenvolvidas nos diferentes contextos, con respecto e disposicin para superar estereotipos e prexuzos, tomando conciencia, como membro dun grupo, do enriquecemento que se produce coas contribucins dos demais. Comprender e valorar as relacins entre a linguaxe musical e outras linguaxes e mbitos de coecemento, as como a funcin e o significado da msica en diferentes producins artsticas e audiovisuais e nos medios de comunicacin. Elaborar xuzos e criterios persoais, mediante unha anlise crtica dos diferentes usos sociais da msica, sexa cal sexa a sa orixe, aplicndoos con autonoma e iniciativa a situacins cotis e valorando a contribucin que a msica pode facer vida persoal e a da comunidade. Valorar o silencio e o son como fenmenos naturais e como elementos musicais, tomando conciencia da sa funcin como parte integral do ambiente e utilizando coecementos da ecoloxa acstica para aproximarse a paisaxes sonoras de diferentes pocas e espazos para combater a polucin sonora. CONTIDOS. TRES PRIMEIROS CURSOS. Bloque 1. Escoita. Utilizacin dos recursos necesarios para a comprensin da msica escoitada.

161

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Elementos que interveen na construcin dunha obra musical: meloda, ritmo, harmona, timbre, textura, forma, tempo, dinmica, etc. Identificacin dos elementos da msica e das sas caractersticas na audicin e na anlise de obras musicais. Clasificacin e discriminacin auditiva dos diferentes tipos de voces e instrumentos e das distintas agrupacins vocais e instrumentais. Audicin, anlise elemental e apreciacin crtica de obras vocais e instrumentais de distintos estilos, xneros, tendencias e culturas musicais, inclundo as interpretacins e composicins realizadas na aula. Interese por coecer msicas de distintas caractersticas e por ampliar as propias preferencias musicais. A msica en vivo: concertos e outras manifestacins musicais, da propia cultura musical e doutras. Interese por desenvolver hbitos positivos e de respecto aos demais durante a escoita. Aplicacin de estratexias de atencin, audicin interior, memoria comprensiva e anticipacin durante a interpretacin e creacin musical. Valoracin da audicin como forma de comunicacin e como fonte de coecemento e enriquecemento intercultural. Bloque 2. Interpretacin. As caractersticas da voz e da palabra como medios de expresin musical. Habilidades tcnicas e interpretativas, exploracin e descubrimento das posibilidades da voz como medio de expresin musical. Os instrumentos e o corpo como medios de expresin musical: caractersticas xenricas e formais. Agrupacins vocais e instrumentais na msica de diferentes xneros, estilos e culturas. A interpretacin individual e en grupo. Prctica de pezas musicais aprendidas a travs da memorizacin e da lectura de partituras. As grafas e outras formas de notacin musical, convencionais e propias, empregadas como expresin musical. Experimentacin e prctica das distintas tcnicas do movemento e da danza, expresin dos contidos musicais a travs do corpo e do movemento e a interpretacin dun repertorio variado de danzas.

162

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Coecemento e emprego das tecnoloxas da informacin na interpretacin e gravacin de pezas musicais. Prctica da relaxacin, a respiracin, a articulacin, a resonancia e a entoacin. Exploracin das posibilidades de diversas fontes sonoras e prctica de habilidades tcnicas para a interpretacin. Prctica das pautas bsicas da interpretacin: silencio, atencin ao director/a e aos/s e outros/as intrpretes, audicin interior, memoria e adecuacin ao conxunto. Aceptacin e cumprimento das normas que rexen a interpretacin en grupo e a aportacin das ideas musicais que contriban ao perfeccionamento da tarefa comn. Aceptacin e predisposicin para mellorar as capacidades tcnicas e interpretativas propias e respecto ante outras formas de expresin. Bloque 3. Creacin. A improvisacin, a elaboracin de arranxos e a composicin como recursos para a creacin musical en todas as sas vertentes; elaboracin de arranxos de cancins e pezas instrumentais, con acompaamentos sinxelos e a seleccin de distintos tipos de organizacin musical. Composicin individual ou en grupo de cancins e pezas instrumentais para distintas agrupacins a partir da combinacin de elementos e recursos presentados no contexto das diferentes actividades que se realizan na aula. Sonorizacin de representacins dramticas, actividades de expresin corporal e danza e imaxes fixas e en movemento na realizacin de producins audiovisuais. Fomento da sensibilidade esttica, desenvolvida a travs da comprensin e interiorizacin da msica. Emprego e coecemento dos recursos necesarios para a conservacin e a difusin das creacins musicais propias e alleas. Utilizacin das tecnoloxas da informacin nos procesos de creacin musical. Bloque 4. Contextos musicais.

163

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Recoecemento e localizacin nas coordenadas espacio-temporais das manifestacins musicais mis significativas do patrimonio musical galego, occidental e doutras culturas. A pluralidade de estilos na msica actual. Caractersticas culturais, artsticas e formais. A msica ao servizo doutras linguaxes; corporal, teatral, cinematogrfica, radiofnica ou publicitaria. Anlise da msica empregada en diferentes tipos de espectculos e producins audiovisuais. Utilizacin de diversas fontes de informacin para indagar sobre instrumentos, compositores e compositoras, concertos e producins musicais en vivo e gravadas, tanto do patrimonio galego como da msica occidental en xeral e doutras culturas. O son e a msica nos medios audiovisuais e nas tecnoloxas da informacin e a comunicacin. Valoracin dos recursos tecnolxicos como instrumentos para o coecemento e gozo da msica. Sensibilizacin e actitude crtica ante o consumo indiscriminado de msica e a contaminacin sonora. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Recoecer auditivamente e determinar a poca e a cultura musical a que pertencen distintas pezas escoitadas con anterioridade na aula. Con este criterio pretndese comprobar en que medida o alumnado capaz de situar axeitadamente unha obra musical no contexto que lle propio. 2. Identificar e analizar os compoentes bsicos dunha obra musical, empregando a linguaxe musical coecida a travs do traballo na aula. Con este criterio trtase de avaliar a capacidade do alumnado de expresar coa linguaxe propia do mbito musical, os elementos bsicos que configuran unha obra musical. 3. Ser quen de comunicar axeitadamente e con rigor valoracins persoais sobre as distintas manifestacins musicais coecidas con anterioridade na aula.

164

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Con este criterio pretndese avaliar a capacidade do alumnado de valorar positivamente e con respecto distintas manifestacins musicais, facndoo co rigor e con criterios de profundidade, indo mis al dunha simple opinin non sustentada no coecemento. 4. Utilizar axeitadamente as tecnoloxas do coecemento hora de crear ou escoitar unha peza musical. Con este recurso trtase de avaliar a disposicin de apertura e a capacidade de accin do alumnado hora de utilizar as tecnoloxas do coecemento no eido musical. 5. Coecer cmo se desenvolve a interpretacin en grupo, ben sexa instrumental, vocal ou de movemento. Con este criterio trtase de comprobar a capacidade do alumnado para levar a cabo interpretacins conxuntas conforme as normas que emanan da disciplina musical e do respecto polo quefacer dos demais. 6. Elaborar axeitadamente un pequeno arranxo musical. Con este criterio trtase de avaliar a aplicacin por parte do alumnado dos coecementos adquiridos na aula no mbito da creacin. 7. Ler axeitadamente as grafas musicais con que se escribe unha obra musical. Con este criterio pretndese comprobar o grao de coecemento das grafas bsicas que lle permitan ao alumnado a lectura axeitada dunha peza musical. CUARTO CURSO. Bloque 1. Audicin e referentes musicais. A msica como un elemento cunha presenza constante na vida das persoas: a audicin de msica na vida coti, nos espectculos e nos medios audiovisuais. Reflexin sobre esa presenza incesante nas nosas vidaseanecesidadedosilencio. Audicin, recoecemento, anlise e comparacin de msicas de diferentes xneros, estilos e culturas. Utilizacin de distintas fontes de informacin para obter referencias sobre msicas de diferentes pocas e culturas, includas as actuais, e

165

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

sobre a oferta de concertos e outras manifestacins musicais tanto en vivo como divulgadas a travs dos medios de comunicacin. A msica nos medios de comunicacin. Factores que inflen nas preferencias e as modas musicais. A crtica como medio de informacin e valoracin do feito musical. Anlise de crticas musicais e uso dun vocabulario apropiado para a elaboracin de crticas orais e escritas sobre a msica escoitada. A edicin, a comercializacin e a difusin da msica. Novas modalidades de distribucin da msica e as sas consecuencias para os profesionais da msica e a industria musical. Interese, respecto e curiosidade pola diversidade de propostas musicais, as como polos gustos musicais doutras persoas. Rigor na utilizacin dun vocabulario adecuado para describir a msica. Bloque 2. Interpretacin e creacin. Prctica e aplicacin de habilidades tcnicas en grao crecente de complexidade e concertacin coas outras partes do conxunto na interpretacin vocal e instrumental e no movemento e a danza. Interpretacin de pezas vocais e instrumentais aprendidas de odo e/ou mediante a lectura de partituras con diversos tipos de notacin. Utilizacin de diferentes tcnicas, recursos e procedementos compositivos na improvisacin, a elaboracin de arranxos e a creacin de pezas musicais. Planificacin, ensaio, interpretacin, direccin e avaliacin de espectculos musicais na aula e noutros espazos e contextos. mbitos profesionais da msica. Identificacin e descricin das distintas facetas e especialidades no traballo dos msicos. Perseveranza na prctica de habilidades tcnicas que permitan mellorar a interpretacin individual e en grupo e a creacin musical. Interese por coecer as posibilidades que ofrece a msica nos mbitos persoal e profesional.

166

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Bloque 3. Msica e tecnoloxas. O papel das tecnoloxas na msica. Reflexin sobre a repercusin que na msica tivo a posibilidade de gravar o son e a aparicin dos ordenadores. Transformacin de valores, hbitos, consumo e gusto musical como consecuencia dos avances tecnolxicos das ltimas dcadas. Utilizacin de dispositivos electrnicos, recursos da internet e software musical de distintas caractersticas para o adestramento auditivo, a escoita, a interpretacin e a creacin musical. Aplicacin de diferentes tcnicas de gravacin, analxica e dixital, para rexistrar as creacins propias, as interpretacins realizadas no contexto da aula e outras mensaxes musicais. Anlise das funcins da msica en distintas producins audiovisuais: publicidade, televisin, cine, videoxogos, etc. Sonorizacin de imaxes fixas e en movemento mediante a seleccin de msicas preexistentes ou a creacin de bandas sonoras orixinais. Valoracin crtica da utilizacin dos medios audiovisuais e as tecnoloxas da informacin e a comunicacin como recursos para a creacin, a interpretacin, o rexistro e a difusin de producins sonoras e audiovisuais. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Explicar algunhas das funcins que cumpre a msica na vida das persoas e na sociedade. Con este criterio pretndese avaliar o coecemento do alumnado acerca do papel da msica en situacins e contextos diversos: actos da vida coti, espectculos, medios de comunicacin, etctera. 2. Analizar diferentes pezas musicais apoindose na audicin e no uso de documentos impresos como partituras, comentarios ou musicogramas e describir as sas principais caractersticas. Este criterio intenta avaliar a capacidade do alumnado para identificar algns dos trazos distintivos dunha obra musical e para describir, utilizando unha terminoloxa adecuada, aspectos relacionados co ritmo, a meloda, a textura ou a forma. A anlise realiza-rase sempre en situacins

167

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

contextualizadas e a partir da audicin de obras previamente traballadas na aula ou con caractersticas similares a estas. 3. Expoer de forma crtica a opinin persoal respecto a distintas msicas e eventos musicais, argumentndoa en relacin informacin obtida en distintas fontes: libros, publicidade, programas de concertos, crticas, etctera. Este criterio pretende avaliar a capacidade para expresar unha opinin fundamentada respecto dunha obra ou dun espectculo musical, as como a habilidade para comunicar, de forma oral ou escrita, e argumentar correctamente as propias ideas apoindose na utilizacin de diferentes fontes documentais. 4. Ensaiar e interpretar, en pequeno grupo, unha peza vocal ou instrumental ou unha coreografa aprendidas de memoria a travs da audicin ou observacin de gravacins de audio e vdeo ou mediante a lectura de partituras e outros recursos grficos. Con este criterio trtase de comprobar a autonoma do alumnado e a sa disposicin e colaboracin con outros membros do grupo, seguindo os pasos necesarios e introducindo as medidas correctivas adecuadas para lograr un resultado acorde coas sas propias posibilidades. 5. Participar activamente nalgunhas das tarefas necesarias para a celebracin de actividades musicais no centro: planificacin, ensaio, interpretacin, difusin, etctera. A travs deste criterio pretndese valorar o coecemento do alumnado dos pasos a seguir na organizacin e posta en marcha dun proxecto musical, a sa iniciativa e o seu interese pola procura de solucins ante os problemas que poidan xurdir. 6. Explicar os procesos bsicos de creacin, edicin e difusin musical considerando a intervencin de distintos profesionais. Este criterio pretende avaliar o coecemento do alumnado sobre o proceso seguido en distintas producins musicais (discos, programas de radio e televisin,cine, etctera) e o papel xogado en cada unha das fases do proceso polos diferentes profesionais que interveen. 7. Elaborar un arranxo para unha peza musical a partir da transformacin de distintos parmetros (timbre, nmero de voces, forma, etctera) nun ficheiro MIDI, utilizando un secuenciador ou un editor de partituras.

168

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Con este criterio intntase avaliar a capacidade do alumnado para utilizar diferentes recursos informticos ao servizo da creacin musical. Trtase de valorar a aplicacin das tcnicas bsicas necesarias para utilizar algns dos recursos tecnolxicos ao servizo da msica e a autonoma do alumnado para tomar decisins no proceso de creacin. 8. Sonorizar unha secuencia de imaxes fixas ou en movemento utilizando diferentes recursos informticos. Este criterio pretende comprobar os criterios de seleccin de fragmentos musicais adecuados secuencia de imaxes que se pretende sonorizar e a aplicacin das tcnicas bsicas necesarias para a elaboracin dun produto audiovisual, e pode desenvolverse en coordinacin coa materia de educacin plstica e audiovisual. LINGUA GALEGA E LITERATURA. INTRODUCIN. A rea de lingua galega e literatura ten como finalidade fundamental o desenvolvemento da competencia comunicativa do alumnado. Xa que logo, est orientada a garantir que, ao final da educacin secundaria obrigatoria, o alumnado sexa capaz de interaccionar adecuadamente nas situacins de comunicacin fundamentais dos mbitos escolar, social, cultural e profesional, que comprenda a diversidade de mensaxes orais e escritas con que se vai atopar ao longo da sa vida adulta e que sexa quen de producilas, non s coa debida correccin lingstica, senn tamn con creatividade e adecuacin ao contexto en que se realiza a comunicacin. Non en van, a lingua unha das ferramentas fundamentais que vai utilizar para relacionarse na sociedade, para adquirir novos coecementos e entender a realidade, para analizar criticamente a informacin, para xerar e difundir ideas ou opinins e mais para expresar a sa afectividade e regular as emocins. Por esta razn, os bloques de comunicacin oral e escrita cntranse sobre todo no traballo lingstico das relacins interpersoais e sociais e nas habilidades comunicativas precisas en todas as reas curriculares, as como no emprego activo dos medios de comunicacin e das tecnoloxas da sociedade da informacin. Ademais, concibir a aprendizaxe da lingua como o desenvolvemento das destrezas de comprensin e de expresin nos contextos sociais mis relevantes, includo o literario, implica que o coecemento

169

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

formal debe poerse ao servizo da mellora das habilidades comunicativas. A aprehensin das formas, estruturas e regras realzase mediante a reflexin e inducin sobre os usos contextualizados e ten que redundar no perfeccionamento destes. Daquela, a unidade lingstica fundamental ter que ser o discurso e as propiedades textuais convrtense nun dos piares do bloque de funcionamento da lingua. Mais esta concepcin implica tamn unha sistematizacin progresiva ao longo da etapa dese funcionamento da lingua, co asentamento dunha metalinguaxe axustada e, asemade, o profundamento gradual na reflexin sobre discursos cada vez mis complexos. Agora ben, a lingua tamn transmisora de significados culturais e iso supn atender a aspectos como o seu papel de depositaria e, ao mesmo tempo, conformadora dunha determinada visin do mundo ou cultura e, as mesmo, como lugar de proxeccin simblica de identidades. Deste xeito, a materia de lingua galega e literatura debe garantir un coecemento reflexivo e prctico do idioma que leve o alumnado a sentirse seguro para usalo con propiedade en calquera situacin, mais tamn debe contribur comprensin e valoracin da realidade plurilinge en que nos movemos e superacin dos prexuzos que bloquean o uso do galego en determinados contextos ou con determinadas persoas, encarando os condicionamentos sociolingsticos derivados do proceso de minorizacin que sofre. Todas estas son finalidades do bloque de lingua e sociedade. Tamn o estudo da literatura pode e debe ser abordado desde diferentes perspectivas. En concreto, debe contribur capacitacin comunicativa do alumnado ao fornecerlle modelos de lingua apropiados e creativos en que prima a dimensin esttica, pero tamn se erixe como fonte de pracer e de enriquecemento persoal e como manifestacin dunha cultura diferenciada. A literatura tamn contribue a mellorar o gusto pola lectura, a mellorar a sa capacidade de comprensin e interpretacin de mensaxes escritas e a formar o esprito crtico do alumnado. En calquera caso, ser preciso integrar na prctica da aula, a travs de tarefas e situacins significativas para o alumnado, tanto procedementos, conceptos e actitudes como o traballo das capacidades bsicas (escoitar comprensivamente e falar, ler e escribir) as como, en xeral, todos os bloques de contidos, que presentan a sa especificidade sempre en articulacin cos demais. O ensino desta rea as como a secuenciacin de contidos en cada un dos bloques, parte do principio de que a aprendizaxe dunha lingua progresa

170

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

en espiral, o que significa que a adquisicin de novas habilidades debe ir paralela ao mantemento e activacin das dos cursos anteriores, pois sobre elas se asenta. Polo tanto, secuenciar contidos non implica en moitos casos facer unha seleccin dos que se dan en cada curso, senn indicar a atencin e o grao maior ou menor de profundidade con que se han abordar. Do mesmo xeito, os criterios de avaliacin dos distintos cursos s se distinguirn na autonoma que as alumnas e os alumnos debern demostrar na asimilacin e uso prctico dos contidos, en funcin da sa madureza e de que se trate de avaliar a adquisicin de novas habilidades ou a activacin das vellas. Cmpre poer especial atencin na oralidade e nas competencias activas; aproveitar os recursos que ofrece a biblioteca, as como as tecnoloxas da informacin e da comunicacin, e fomentar a investigacin en grupo e o traballo colaborativo do alumnado. Por outro lado, cmpre lembrar que a aprendizaxe lingstica non se fai s na clase de lingua galega e literatura, senn que outros axentes, como os medios de comunicacin, a familia, as compaeiras e os compaeiros, as como o profesorado doutras reas, inciden na adquisicin das habilidades comunicativas do alumnado. En relacin coa aprendizaxe non formal da lingua, cabe sinalar tamn que cumprir traballar en equipo co resto do profesorado para converter o centro nun lugar que ofreza contextos comunicativos diversos en galego que lle fornezan ao alumnado modelos lingsticos adecuados a cada situacin e favorezan as interaccins entre iguais de maneira organizada. O traballo por proxectos que impliquen varias disciplinas , neste sentido, de grande utilidade. Fundamentalmente, preciso asegurar a coordinacin do profesorado de lingua galega co que imparte as outras linguas no centro. Convn buscar a maneira de rendibilizar os coecementos lingsticos e literarios que ten o alumnado, aproveitando todos os contidos adquiridos nunha das materias para a aprendizaxe das outras. Unha proposta didctica integradora das distintas linguas do centro asegura a transferencia de saberes entre elas. Contribucin da rea ao desenvolvemento das competencias bsicas. Se a rea de lingua e literatura se orienta adquisicin de destrezas que permitan o uso pleno da lingua nun amplo abano de contextos, evidente que constite o mbito privilexiado para o progreso da competencia en comunicacin lingstica en toda a sa extensin.

171

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Porn, hai outras competencias bsicas con que garda unha relacin moi estreita. As sucede, coa competencia social e cidad. Desde a materia de lingua galega e literatura obrigado facilitar, a travs do traballo con diferentes tipos de textos e situacins de comunicacin, a aproximacin crtica realidade, as como o coecemento e exercicio dos valores democrticos e dos dereitos civs. O traballo das destrezas dialxicas prepara para compartir e respectar saberes e referencias culturais. Ademais, redunda na mellora da prctica de normas sociais de convivencia, no emprego da negociacin para chegar a acordos. En canto competencia no tratamento da informacin e dixital, a sa relacin con lingua galega e literatura ten das dimensins complementarias: dunha banda, cmpre aprender a utilizar unha serie de ferramentas que hoxe en da se presentan en soportes variados e que lles permitirn s alumnas e aos alumnos mellorar as sas habilidades e obter informacin verbo da rea que nos ocupa: desde as mis estritamente lingsticas, como dicionarios, correctores ortogrficos..., ata as relacionadas coa materia dun xeito menos exclusivo (enciclopedias, xornais dixitais...), pasando por outras de corte literario (bibliotecas virtuais, catlogos de publicacins...). Doutra banda, a lingua mesma unha ferramenta: aquela con que os cidadns e cidads nos enfrontamos crecente cantidade de informacin de que se dispn. Con ela podemos e debemos seleccionar, analizar criticamente, organizar, relacionar e sintetizar esa informacin co fin de transformrmola en coecemento. Disponse de competencia cultural e artstica se se crean, comprenden, aprecian e valoran con criterio manifestacins estticas. Nesta rea, isto concrtase sobre todo no mbito literario, mais tamn no coecemento e valoracin da riqueza cultural que supn a diversidade lingstica e a expresividade popular da fala. En canto competencia para aprender a aprender, desenvlvese ao contribur a linguaxe estruturacin do pensamento e ao control da aprendizaxe; en concreto, ao perfeccionar a lectura comprensiva, a composicin de resumos e de esquemas que organicen as ideas, a interpretacin das informacins lingsticas dos dicionarios, a exposicin e as conclusins sobre tarefas acadmicas, etc. Tamn contribuir decisivamente o valorar a lectura e a escrita como fontes de enriquecemento propio.

172

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

A autonoma e iniciativa persoal promvense desde a materia de lingua e literatura co contacto activo e continuo con distintos espazos de comunicacin: a intervencin en situacins reais ou simuladas; os obradoiros de escrita; a lectura de obras literarias que estimulen a imaxinacin e fomenten a creatividade; o uso progresivamente autnomo dos medios de comunicacin social, das tecnoloxas da informacin e da comunicacin (en diante, TIC) e da biblioteca para aprender a manter unha actitude crtica ante as mensaxes recibidas; a localizacin e seleccin de informacin; a orientacin lectora; o fomento da autoestima lingstica, etc. Pero, ademais, o propio traballo da linguaxe clave na anlise de problemas, na elaboracin de plans e nas toma de decisins. Obxectivos. 1. Comprender discursos orais e escritos nos diversos contextos da actividade social, cultural e acadmica. 2. Expresarse oralmente de xeito correcto, coherente, creativo e adecuado aos distintos contextos da actividade social, laboral e cultural, adoptando mediante o dilogo actitudes de respecto e de colaboracin cos demais. 3. Expresarse por escrito de xeito correcto, coherente, creativo e adecuado aos distintos contextos da actividade social, laboral e cultural. 4. Utilizar eficazmente a lingua na actividade escolar para buscar, procesar e analizar informacin e mais para redactar ou expoer textos propios do mbito acadmico. 5. Utilizar criticamente e con progresiva autonoma as bibliotecas, os medios de comunicacin social e as TIC para obter, interpretar, elaborar e valorar informacins de diversos tipos e opinins diferentes. 6. Aplicar con certa autonoma os coecementos sobre a lingua e as normas de uso lingstico para comprender textos orais e escritos e mais para escribir e falar con adecuacin, coherencia e correccin. 7. Comprender as circunstancias que condicionaron a historia social da lingua galega, afirmndoa como propia de Galicia, as como as que hoxe condicionan o seu uso, de xeito que se estea en disposicin de superar as que supoen obstculos para a sa utilizacin en calquera contexto e situacin. 8. Coecer e respectar a realidade plurilinge e pluricultural do Estado espaol, de Europa e do mundo actual, facerse consciente da

173

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

riqueza que representa e entender as situacins que provoca o contacto de linguas. 9. Analizar os diferentes usos sociais das linguas para evitar os estereotipos que supoen xuzos de valor e prexuzos clasistas, racistas ou sexistas. 10. Ler con fluidez, consolidar o hbito lector e facer da lectura fonte de pracer, de enriquecemento persoal e de coecemento do mundo. 11. Comprender textos literarios utilizando os coecementos sobre as convencins de cada xnero, os temas e motivos da tradicin literaria e os recursos estilsticos. 12. Aproximarse ao coecemento do patrimonio literario e valoralo como un xeito de simbolizar a experiencia individual e colectiva en diferentes contextos histrico-culturais. CONTIDOS. PRIMEIRO
CURSO.

Bloque 1. Comunicacin oral. Escoitar e falar. Comprensin de textos. Comprensin de textos propios dos medios de comunicacin, especialmente de novas de actualidade prximas aos intereses do alumnado. Comprensin de textos orais utilizados no mbito acadmico, como presentacin de tarefas e de instrucins para a sa realizacin ou breves exposicins orais de temticas variadas. Desenvolvemento de habilidades de escoita activa. Actitude de interese, de cooperacin e de respecto ante as intervencins orais de quen fala diante de ns, sobre todo en exposicins do profesorado ou do alumnado e mais no traballo colaborativo. Actitude reflexiva e crtica ante as mensaxes que supoan calquera tipo de discriminacin, con especial atencin s procedentes dos informativos dos medios de comunicacin. Identificacin dos usos lingsticos discriminatorios mis evidentes e procura de alternativas. Valoracin das producins orais emitidas cunha fontica galega correcta e actitude crtica ante os prexuzos que se poidan asociar a ela.

174

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Producin de textos. Exposicin planificada, clara e ordenada, coa axuda das TIC, de informacins de actualidade que interesen ao alumnado tomadas dos medios de comunicacin. Narracin oral coa axuda dos medios audiovisuais e das TIC a partir dun guin preparado previamente, inclundo descricins sinxelas, ideas e valoracins relativas aos feitos expostos. Participacin activa en situacins propias do mbito acadmico (pedimento de aclaracins, intercambio de opinins, exposicin de conclusins...). Coherencia entre comunicacin verbal e non verbal na producin dos discursos e presentacins orais. Participacin en situacins de comunicacin reais ou simuladas propias da vida coti do alumnado adoptando o rexistro adecuado a estas. Valoracin do dilogo como medio de resolucin de conflitos, intervencins orais respectuosas con quen nos rodea e actitude de cooperacin en situacins de aprendizaxe compartida. Desenvolvemento de habilidades de comunicacin asertiva aplicadas, por exemplo, expresin e recepcin de sentimentos positivos. Interese por producir enunciados correctos e non interferidos desde o punto de vista fontico, fuxindo dos prexuzos que adoitan relacionarse con determinados modelos de lingua oral. Bloque 2. Comunicacin escrita. Ler e escribir. Comprensin de textos. Comprensin de textos propios da vida coti e das relacins sociais en mbitos prximos experiencia do alumnado, como mensaxes de chat e de correo electrnico, normas e instrucins de uso. Comprensin de textos dos medios de comunicacin, sobre todo de noticias relacionadas coa vida coti, atendendo ao lugar que ocupan na estrutura do xornal, informacin dos feitos e aos elementos paratextuais. Comprensin de textos do mbito acadmico, atendendo especialmente aos de carcter instrutivo e expositivo (includas webs educativas e informacins de dicionarios, glosarios e enciclopedias en diversos soportes).

175

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Deteccin do tema e dos subtemas de narracins e aplicacin a elas de tcnicas de anlise do contido de textos escritos: subliado das ideas principais, elaboracin de esquemas que as estruturen visualmente e resumo. Utilizacin dirixida da biblioteca do centro e das TIC para obter tanto informacin como modelos para a composicin escrita. Actitude reflexiva e crtica ante as mensaxes que supoan calquera tipo de discriminacin, con especial atencin s procedentes das informacins dos xornais. Identificacin dos usos lingsticos discriminatorios mis evidentes e procura de alternativas. Lectura en voz alta con diccin, entoacin e ritmo correctos, incidindo especialmente na adecuacin aos patrns fonticos do galego e na atencin aos signos de puntuacin. Producin de textos escritos. Composicin de textos propios da vida coti e das relacins sociais, como instrucins e normas, mensaxes de chat ou de correo electrnico. Composicin de textos propios dos medios de comunicacin impresos ou dixitais, especialmente noticias. Composicin de textos propios do mbito acadmico, especialmente conclusins sobre tarefas e aprendizaxes efectuadas, resumos, esquemas e exposicins sinxelas. Composicin de textos narrativos e descritivos. Planificacin, revisin e boa presentacin dos textos escritos, con respecto polas normas gramaticais e ortogrficas e mais con adecuacin temtica, fins, destinatarios... de cada escrito. Uso das TIC para elaborar textos escritos ben presentados e correctos, aproveitando as posibilidades dos procesadores de textos, correctores ortogrficos, etc. Bloque 3. Funcionamento da lingua. Recoecemento das intencins comunicativas expresadas a travs das modalidades oracionais.

176

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Recoecemento e uso reflexivo dos mecanismos de cohesin textual como a dexe persoal, a actualizacin e a referencia interna de tipo gramatical e mais dos nexos e conectores textuais mis comns, en particular os temporais e explicativos. Inducin, a partir de usos contextualizados, da diferenza entre palabras flexivas e non flexivas e recoecemento das categoras gramaticais bsicas (substantivo, adxectivo cualificativo, verbo, adverbio), para o perfeccionamento da producin e comprensin textuais. Inducin das regras de concordancia e das funcins sintcticas principais no seo da oracin para a mellora das estruturas na construcin e revisin de textos. Uso dun lxico suficientemente amplo e preciso, con incorporacin de fraseoloxa e de vocabulario temtico a partir de campos identificados nos textos traballados na aula. Uso reflexivo da puntuacin en relacin coa cohesin sintctica, as como das normas ortogrficas, con aprecio dos seus valores funcionais e sociais. Reflexin bsica acerca daqueles aspectos da fontica e da fonoloxa do galego onde poidan producirse interferencias (apertura das vogais de grao medio, n velar, entoacin...), exposicin a modelos positivos e prctica mediante a lectura de textos. Uso de estratexias de autoavaliacin e autocorreccin, aceptando o erro como parte do proceso de aprendizaxe. Interpretacin e aproveitamento das informacins lingsticas que ofrecen os dicionarios e as obras de consulta, especialmente sobre clases de palabras e normativa. Bloque 4. Lingua e sociedade. Coecemento xeral da diversidade lingstica no mundo e no Estado espaol, valorando positivamente o plurilingismo como expresin da riqueza cultural da humanidade. Observacin da situacin sociolingstica en canto a usos e actitudes no contorno mis prximo (aula, barrio...), con aproximacin aos prexuzos lingsticos mis evidentes.

177

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Consciencia da necesidade e das potencialidades de enriquecemento persoal e colectivo do uso normalizado da lingua galega, afirmando o plurilingismo. Observacin das principais diferenzas, contextuais e formais, entre usos de distintos niveis e rexistros, tanto na oralidade como na escrita. Bloque 5. Educacin literaria. Seleccin guiada e lectura orientada de obras adecuadas idade que estimulen o hbito e pracer lector ao tempo que amplan o coecemento do mundo. Lectura expresiva e comprensiva e mais audicin de poemas recitados ou cantados, captando o uso dos recursos estilsticos principais do nivel semntico e os que conforman o ritmo potico. Lectura expresiva e comprensiva e mais audicin de diferentes textos narrativos breves, recoecendo a funcionalidade dos elementos formais bsicos. Lectura dramatizada e comprensiva e mais visionamento de pezas teatrais, apreciando os seus compoentes e procedementos mis relevantes. Comparacin entre textos literarios e non literarios e dos tres grandes xneros. Creacin de textos de intencin literaria partindo dos trazos formais dos traballados na aula e das posibilidades ldico-estticas da lingua. Anlise doutras linguaxes estticas: o cmic. Aproveitamento guiado dos fondos e recursos que ofrecen as bibliotecas, includas as virtuais. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Extraer a intencin comunicativa e a idea xeral de textos orais sinxelos dos mbitos social e acadmico. Seguir instrucins para realizar tarefas guiadas de aprendizaxe. Este criterio permite avaliar se o alumnado quen de comprender e de reproducir, oralmente ou por escrito, o propsito, o tema e os feitos fundamentais de textos odos, como noticias de actualidade procedentes dos medios de comunicacin, instrucins para realizar tarefas ou breves exposicins de tema acadmico.

178

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

2. Extraer a intencin comunicativa e a idea xeral de textos escritos sinxelos dos mbitos social e acadmico. Seguir instrucins para realizar tarefas guiadas de aprendizaxe. Este criterio permite avaliar se o alumnado quen de comprender e resumir contos, noticias, mensaxes electrnicas, informacins de enciclopedias e outros textos escritos semellantes, recoecendo o tema principal e os secundarios, se os houber, apoindose en aspectos grficos (tipos de letra, subliados, ilustracins...) ou en trazos de cohesin claros (distribucin en pargrafos, comezo e final destes...). Tamn permite comprobar se o alumnado capaz de seguir instrucins escritas sinxelas relacionadas coas tarefas de aprendizaxe que debe abordar. 3. Realizar exposicins e narracins orais planificadas claras e xiles e participar de forma construtiva en diversas interaccins comunicativas (simulacins, traballos colaborativos...) respectando as regras que as rexen. Adoptar o rexistro adecuado a cada tipo de texto e situacin. Con este criterio pretndese descubrir calacapacidade do alumnado para narrar, describir e expoer oralmente sucesos, informacins, valoracins, etc. seguindo un guin previamente elaborado e axudndose dos medios audiovisuais e das TIC. Pretndese tamn que sirva para valorar a calidade das sas interaccins orais, tanto cando exerce o papel de emisor como cando exerce o de receptor, calidade que deber demostrar no traballo cotin da aula e mais nas situacins propias do contexto extraescolar que se simulen nela. Debe servir para valorar habilidades lingsticas e actitudes: a correccin, o respecto aos valores democrticos e s regras sociocomunicativas (sados, non interrupcin de quen fala...), a actitude dialogante e atenta s expresins ou opinins dos demais, a pertinencia e mais a adecuacin das intervencins e a manifestacin de ideas e sentimentos propios. 4. Escribir, seguindo un modelo, narracins e descricins, as como outros textos sinxelos propios da vida coti, das relacins sociais e dos medios de comunicacin. Planificar e revisar os ditos textos coa axuda do profesorado aplicndolles normas bsicas de adecuacin, de coherencia, de cohesin, de correccin e de precisin lxica. Este criterio permitiralle ao alumnado demostrar que capaz de escribir textos breves e sinxelos como mensaxes de correo electrnico, noticias, contos, resumos de temas acadmicos adecuados idade... previamente planificados mediante esquemas que reflictan as ideas que se queren expresar. Tamn permitir comprobar se se coida a presentacin

179

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

(marxes, sangrados, tamaos de letra, subliados, ilustracins...) e se se revisan as propias producins, aproveitando para todo isto os coecementos que ten o alumnado e as posibilidades que ofrecen procesadores de textos, correctores ortogrficos ou dicionarios e vocabularios en diversos soportes. 5. Consultar, baixo a direccin do profesorado, textos en diferentes soportes co fin de extraer a informacin solicitada e incorporala s propias producins. Este criterio est orientado a avaliar a capacidade de usar con efectividade un recurso concreto sinalado polo profesorado e procedente, ben da biblioteca do centro, ben dos medios audiovisuais e das TIC, para responder a preguntas formuladas na aula. 6. Aplicar os coecementos sobre a lingua e as normas do uso lingstico para resolver problemas de comprensin e para compoer e revisar de xeito dirixido os propios textos. Con este criterio procrase comprobar como se usa a reflexin sobre a lingua e as normas de uso para a mellora da comprensin e mais da composicin e revisin textuais. Avalase, sobre todo, a aprehensin do funcionamento dos mecanismos de cohesin (a dexe, a actualizacin, as referencias internas de tipo gramatical, os conectores), da adecuacin e da gramaticalidade e a sa incorporacin s producins propias, recoecendo os erros e considerndoos parte do proceso de aprendizaxe. 7. Recoecer, a travs da reflexin sobre os usos discursivos, os mecanismos da lingua e coecer e usar unha terminoloxa lingstica bsica. Este criterio permitir saber se se inducen e asimilan as formas e as regras lingsticas a travs dos usos contextualizados e se se coece e se usa de forma adecuada a terminoloxa necesaria para seguir as explicacins e as actividades sobre a lingua que se realizan na aula. Avaliarase tamn a progresiva autonoma na obtencin de todo tipo de informacin lingstica en dicionarios e outras obras de consulta. 8. Observar os condicionamentos mis evidentes da valoracin e uso social do galego e utilizar a lingua galega con fluidez e normalidade nos mis diversos contextos comunicativos. Con este criterio avaliarase a comprensin, a travs dun achegamento activo, do contexto sociolingstico mis prximo, considerando a percepcin das actuacins normalizadoras e da presenza de prexuzos, as como a adopcin de actitudes positivas cara o uso normalizado da lingua.

180

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

9. Recoecer a diversidade lingstica do mundo actual, con especial atencin ao contorno peninsular. Este criterio permite avaliar o recoecemento da diversidade lingstica e cultural e se esta chega a ser entendida como riqueza e reflexo do dereito dos pobos e dos individuos sa identidade, valorndoa positivamente. 10. Ler con regularidade obras literarias e desenvolver criterio lector; expoer unha opinin persoal sobre a lectura dunha obra axeitada idade, relacionando o seu sentido coa propia experiencia e recoecendo os trazos xerais do xnero. Este criterio est dirixido a avaliar a competencia lectora no mbito literario a travs da lectura persoal de obras completas axeitadas idade. Considerarase a elaboracin dunha opinin propia atendendo potencialidade dos trazos temtico-formais do xnero para ampliar o coecemento do mundo que cada quen pose. 11. Utilizar os coecementos literarios na comprensin de textos breves ou fragmentos, atendendo especialmente os trazos xenricos e funcionalidade dos recursos retricos. Con este criterio avalase a comprensin e valoracin de textos representativos do sistema literario (de distintos canons) a partir dos comentarios realizados na aula. Porase especial atencin na identificacin das caractersticas xenricas e na captacin do valor funcional dos principais recursos retricos. 12. Participar de maneira activa na creacin de textos de intencin esttica tomando como modelo os lidos e comprendendo os recursos que se empreguen. Avaliarase a travs deste criterio a implicacin en obradoiros literarios de (re)creacin a partir de modelos, con comprensin dos distintos recursos, fundamentalmente estilsticos, dos textos lidos e comentados na aula. Terase que comprobar que o alumnado quen de empregar nos propios escritos determinados coecementos literarios. SEGUNDO
CURSO.

Bloque 1. Comunicacin oral. Escoitar e falar. Comprensin de textos.

181

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Comprensin de novas de actualidade e de informacins de crnicas e de reportaxes procedentes dos medios de comunicacin audiovisual. Comprensin de textos orais utilizados no mbito acadmico, como presentacin de tarefas e de instrucins para a sa realizacin ou breves exposicins orais de temticas variadas. Desenvolvemento de habilidades de escoita activa. Actitude de interese, de cooperacin e de respecto ante as intervencins orais de quen fala diante de ns, sobre todo en exposicins do profesorado ou do alumnado e mais no traballo colaborativo. Actitude reflexiva e crtica ante as mensaxes dos medios de comunicacin, con especial atencin aos programas de carcter informativo e, xa que logo, s noticias, reportaxes e crnicas que conteen. Recoecemento dos usos lingsticos discriminatorios mis evidentes, anlise dos prexuzos que os sustentan e procura de alternativas. Valoracin das producins orais emitidas cunha fontica galega correcta e actitude crtica ante os prexuzos que se poidan asociar a ela. Producin de textos. Exposicin planificada, clara e ordenada, coa axuda das TIC, de informacins de actualidade que interesen ao alumnado tomadas dos medios de comunicacin, poendo de relevo as diferenzas no modo de presentar os feitos dos distintos medios. Participacin activa en situacins propias do mbito acadmico (achega de propostas e de informacin, intercambio de opinins, exposicin de informes sobre as tarefas realizadas...). Coherencia entre comunicacin verbal e non verbal na producin dos discursos e presentacins orais. Participacin en situacins de comunicacin reais ou simuladas propias da vida coti do alumnado adoptando o rexistro adecuado a elas. Valoracin do dilogo como medio de resolucin de conflitos, intervencins orais respectuosas con quen nos rodea e actitude de cooperacin en situacins de aprendizaxe compartida. Desenvolvemento de habilidades de comunicacin asertiva (por exemplo, aplicadas solicitude de cambios).

182

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Interese por producir enunciados correctos e non interferidos desde o punto de vista fontico, fuxindo dos prexuzos que adoitan relacionarse con determinados modelos de lingua oral. Bloque 2. Comunicacin escrita. Ler e escribir. Comprensin de textos. Comprensin de textos propios da vida coti e das relacins sociais en mbitos prximos experiencia do alumnado, como diarios ou cartas persoais e solicitudes. Comprensin e anlise de textos dos medios de comunicacin, sobre todo de noticias, reportaxes e crnicas, atendendo ao lugar que ocupan na estrutura do xornal dixital e aos elementos paratextuais. Comprensin de textos do mbito acadmico, atendendo especialmente aos de carcter instrutivo e expositivo (includas webs educativas e informacins de dicionarios, glosarios e enciclopedias en diversos soportes). Deteccin do tema e dos subtemas de narracins e aplicacin a elas de tcnicas de anlise do contido de textos escritos: subliado das ideas principais, elaboracin de esquemas que as estruturen visualmente e resumo. Utilizacin progresivamente autnoma da biblioteca e das TIC como fonte de informacin e de modelos para a composicin escrita. Actitude reflexiva e crtica ante as mensaxes que supoan calquera tipo de discriminacin, con especial atencin s procedentes das noticias, reportaxes e crnicas dos medios de comunicacin. Recoecemento dos usos lingsticos discriminatorios mis evidentes, anlise dos prexuzos que os sustentan e procura de alternativas. Lectura en voz alta con diccin, entoacin e ritmo correctos, incidindo especialmente na adecuacin aos patrns fonticos do galego e na atencin aos signos de puntuacin. Producin de textos. Composicin de textos propios da vida coti e das relacins sociais en mbitos prximos experiencia do alumnado, como diarios e cartas persoais ou solicitudes.

183

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Composicin de textos propios dos medios de comunicacin en soporte papel ou dixital; por exemplo noticias, crnicas e reportaxes. Composicin, en soporte papel e dixital, de textos propios do mbito acadmico (esquemas, resumos, exposicins e explicacins sinxelas, informes de tarefas e aprendizaxes efectuadas). Composicin de textos narrativos e descritivos. Planificacin, revisin e boa presentacin dos textos escritos, con respecto polas normas gramaticais e ortogrficas e mais con adecuacin temtica, fins, destinatarios... de cada escrito. Uso das TIC para elaborar textos escritos ben presentados e correctos, aproveitando as posibilidades dos procesadores de textos, correctores ortogrficos, etc. Bloque 3. Funcionamento da lingua. Revisin da adecuacin de textos alleos e propios, con especial atencin ao tratamento dos interlocutores e s frmulas de cortesa. Recoecemento e uso reflexivo dos nexos e conectores textuais mis comns, en particular os espaciais e os de oposicin e contraste, e mais dos mecanismos de cohesin textual como a dexe espacial e temporal, a relacin entre os tempos verbais, as relacins de contraste -antonimia- e a referencia interna de tipo lxico, sobre todo a sinonimia e a elipse. Inducin, a partir de usos contextualizados, da estrutura das palabras flexivas, especialmente substantivo e verbo, e recoecemento dos seus aspectos morfolxicos mis precisos para a mellora da comprensin e producin textuais. Distincin reflexiva entre os distintos elementos sintcticos no nivel da frase para a mellora das estruturas na construcin e revisin de textos. Uso dun lxico suficientemente amplo e preciso, con incorporacin de fraseoloxa e de vocabulario temtico a partir de campos identificados nos textos traballados na aula. Uso reflexivo da puntuacin en relacin coa cohesin sintctica, as como das normas ortogrficas, con aprecio dos seus valores funcionais e sociais.

184

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Reflexin bsica acerca daqueles aspectos da fontica e da fonoloxa do galego onde poidan producirse interferencias (apertura das vogais de grao medio, n velar, entoacin...), exposicin a modelos positivos e prctica, especialmente durante as exposicins planificadas. Uso de estratexias de autoavaliacin e autocorreccin, aceptando o erro como parte do proceso de aprendizaxe. Interpretacin e aproveitamento das informacins lingsticas que ofrecen os dicionarios e as obras de consulta, especialmente sobre flexin, relacins semnticas e normativa. Bloque 4. Lingua e sociedade. Coecemento xeral da situacin das linguas minorizadas e das internacionais, con manexo e interpretacin de mapas, tboas, textos e informacin dos medios e tecnoloxas da comunicacin, valorando positivamente o plurilingismo como expresin da riqueza cultural da humanidade. Comprensin da situacin sociolingstica galega en canto a usos e actitudes xerais, realizando pequenos traballos que permitan recoecer e analizar prexuzos lingsticos. Coecemento da nosa lexislacin esencial en materia lingstica, a toponimia e a antroponimia. Consciencia da necesidade e das potencialidades de enriquecemento persoal e colectivo do uso normalizado da lingua galega, afirmando o plurilingismo. Observacin das principais diferenzas, preferentemente en textos orais, entre as variedades xeogrficas da lingua galega. Bloque 5. Educacin literaria. Seleccin guiada e lectura progresivamente autnoma de obras adecuadas idade que estimulen o hbito e pracer lector ao tempo que amplan o coecemento do mundo. Lectura expresiva e comprensiva e mais audicin de poemas recitados ou cantados, captando o valor funcional dos recursos estilsticos mis relevantes nos diferentes niveis.

185

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Lectura expresiva e comprensiva e mais audicin de textos narrativos breves, contrastando os elementos estruturais e formais: distintas voces, perspectivas temporais, etc.. Lectura dramatizada e comprensiva e mais visionamento de pezas teatrais, recoecendo os compoentes e procedementos que caracterizan os subxneros. Comparacin entre textos pertencentes aos subxneros literarios. Creacin de textos de intencin literaria partindo dos trazos formais dos traballados na aula e das posibilidades ldico-estticas da lingua. Anlise doutras linguaxes estticas: a cancin. Aproveitamento guiado dos fondos e recursos que ofrecen as bibliotecas, includas as virtuais. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Extraer a intencin comunicativa, o tema, as ideas principais e os datos relevantes de diferentes textos orais dos medios de comunicacin e do mbito escolar, as como seguir instrucins para realizar tarefas de aprendizaxe con progresiva autonoma. Con este criterio pretndese avaliar se o alumnado comprende textos orais procedentes dos programas de carcter informativo dos medios de comunicacin (reportaxes, crnicas...)ecapaz de obter delese seleccionar os datos relevantes. Tamn se pretende comprobar se quen de recoller en esquemas e resumos o contido mis significativo de presentacins e exposicins orais sinxelas feitas na aula. E, finalmente, se se seguen normas e instrucins recibidas oralmente. 2. Extraer a intencin comunicativa, o tema, as ideas principais e os datos relevantes de diferentes textos escritos dos mbitos social e acadmico, as como seguir instrucins para realizar tarefas de aprendizaxe con progresiva autonoma. Con este criterio pretndese comprobar se o alumnado comprende textos propios da vida coti como diarios ou cartas persoais; dos medios de comunicacin, como noticias, reportaxes, crnicas... e do mbito acadmico, como entradas de enciclopedias e de dicionarios, webs educativas, etc.

186

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

3. Realizar exposicins orais planificadas claras e xiles de informacins de actualidade poendo de relevo as diferenzas no modo de presentar uns mesmos feitos de diferentes medios, as como participar de forma construtiva en diversas interaccins comunicativas (simulacins, traballos colaborativos...) respectando as regras que as rexen. Adoptar o rexistro adecuado a cada tipo de texto e situacin. Con este criterio pretndese comprobar cal a capacidade do alumnado para expoer oralmente informacins de actualidade e breves informes de tema acadmico seguindo un guin previamente elaborado e axudndose eficazmente dos medios audiovisuais e das TIC. Pretndese tamn que sirva para valorar a calidade das sas interaccins orais, tanto cando fala como cando escoita. Valoraranse habilidades lingsticas e actitudes: a correccin, o respecto aos valores democrticos e s regras sociocomunicativas (con especial atencin s formas de tratamento e s frmulas de cortesa), a actitude dialogante e atenta s expresins ou opinins das outras persoas, a pertinencia e elaboracin das intervencins (adecuacin ao contexto e expresividade) e a manifestacin de ideas propias. 4. Escribir -a partir de modelos aos que incorporar as propias achegastextos propios dos medios de comunicacin e dos mbitos social e acadmico. Planificar e revisar os ditos textos con progresiva autonoma aplicndolles normas de coherencia, de cohesin, de correccin e de precisin lxica. Este criterio permitiralle ao alumnado demostrar se quen de redactar contos, diarios persoais, cartas, solicitudes, crnicas e reportaxes, resumos ou exposicins acadmicas sinxelas... previamente planificados mediante esquemas que reflictan as ideas que se queren expresar. Tamn permitir comprobar se se coida a presentacin e se se revisan as propias producins, aproveitando para todo isto os propios coecementos e as posibilidades que ofrecen procesadores de textos, correctores ortogrficos ou dicionarios e glosarios en diversos soportes. 5. Consultar de maneira progresivamente autnoma textos en diferentes soportes co fin de seleccionar a informacin relevante e incorporala s propias producins, especialmente a traballos do mbito acadmico adecuados ao nivel. Este criterio permite avaliar a capacidade de usar con efectividade recursos variados suxeridos polo profesorado e outros descubertos polo propio alumnado para seleccionar informacin e incorporala a sinxelos traballos de aula.

187

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

6. Aplicar os coecementos sobre a lingua e as normas do uso lingstico para resolver problemas de comprensin e para compoer e revisar de xeito progresivamente autnomo os propios textos. Con este criterio procrase comprobar como se usa a reflexin sobre a lingua e as normas de uso para a mellora da comprensin e mais da composicin e revisin textuais. Avalase, sobre todo, a aprehensin do funcionamento dos mecanismos de cohesin (como a dexe, as referencias internas de tipo lxico e os conectores), da adecuacin e da gramaticalidade e a sa incorporacin s propias producins, recoecendo os erros e considerndoos parte do proceso de aprendizaxe. 7. Recoecer, a travs da reflexin sobre os usos discursivos, os mecanismos da lingua e coecer e usar unha terminoloxa lingstica bsica. Este criterio permitir saber se se inducen e asimilan as formas e as regras lingsticas a travs dos usos contextualizados e se se coece e se usa de forma adecuada a terminoloxa necesaria para seguir as explicacins e as actividades sobre a lingua que se realizan na aula. Avaliarase tamn a progresiva autonoma na obtencin de todo tipo de informacin lingstica en dicionarios e outras obras de consulta. 8. Observar os condicionamentos actuais da valoracin e uso social da lingua galega e utilizala con fluidez e normalidade nos mis diversos contextos comunicativos. Con este criterio avaliarase a comprensin, a travs dun achegamento activo, do noso contexto sociolingstico a respecto de usos e actitudes, considerando a valoracin das actuacins normalizadoras, a reflexin diante dosprexuzoseaadopcindeactitudes positivas cara ao uso normalizado da lingua. 9. Recoecer e comprender a diversidade lingstica do mundo actual. Este criterio permite avaliar o recoecemento da diversidade lingstica e cultural e a comprensin das principais situacins sociolingsticas. 10. Ler con regularidade obras literarias e desenvolver criterio lector; expoer unha opinin persoal sobre a lectura dunha obra axeitada idade, relacionando o seu sentido coa propia experiencia e valorando o uso dos elementos do xnero, o punto de vista e o emprego da linguaxe.

188

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Este criterio est dirixido a avaliar a competencia lectora no mbito literario a travs da lectura persoal de obras completas axeitadas idade. Considerarase a elaboracin dunha opinin propia fundamentada, atendendo potencialidade dos trazos temtico-formais para ampliar o coecemento do mundo que cada quen pose. 11. Utilizar os coecementos literarios na comprensin de textos breves ou fragmentos, atendendo especialmente aos trazos dos subxneros e funcionalidade dos recursos retricos. Con este criterio avalase a comprensin e valoracin de textos representativos do sistema literario a partir dos comentarios realizados na aula. Porase especial atencin na identificacin das caractersticas dos distintos subxneros e na captacin do valor funcional dos recursos retricos. 12. Participar de maneira activa na creacin de textos de intencin esttica tomando como modelo os lidos e comprendendo os recursos que se empregarn. Avaliarase a travs deste criterio a implicacin en obradoiros literarios de (re)creacin a partir de modelos, con comprensin dos distintos recursos, fundamentalmente estilsticos, dos textos lidos e comentados na aula. Terase que comprobar que o alumnado quen de empregar nos propios escritos determinados coecementos literarios. TERCEIRO
CURSO.

Bloque 1. Comunicacin oral. Escoitar e falar. Comprensin de textos Comprensin de textos propios dos medios de comunicacin audiovisual, con especial atencin s entrevistas, noticias, crnicas e reportaxes. Anlise encamiada comprensin e valoracin crtica da comunicacin televisiva e da radiofnica coas sas especificidades. Comprensin de textos orais utilizados no mbito acadmico, como presentacin de tarefas e de instrucins para a sa realizacin, intervencins en simposios ou exposicins orais de temticas variadas. Desenvolvemento de habilidades de escoita activa. Actitude de interese, de cooperacin e de respecto ante as intervencins orais de quen

189

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

fala diante de ns, sobre todo en exposicins do profesorado ou do alumnado e mais no traballo colaborativo. Actitude reflexiva e crtica ante as mensaxes dos medios de comunicacin, con especial atencin s procedentes das entrevistas, noticias, reportaxes e crnicas. Recoecemento dos usos lingsticos discriminatorios, deteccin dos prexuzos que os sustentan e procura de alternativas que se incorporen con progresiva autonoma s propias producins. Valoracin das producins orais emitidas cunha fontica galega correcta e actitude crtica ante os prexuzos que se poidan asociar a ela. Producin de textos. Exposicin planificada, clara e ordenada sobre temas de actualidade que interesen ao alumnado tomadas dos medios de comunicacin, contrastando os diferentes puntos de vista e opinins neles expresadas e axudndose dos medios audiovisuais e das TIC. Participacin activa en situacins propias do mbito acadmico (achega de propostas e de informacin, intercambio de opinins, breve exposicin de traballos coa axuda dos medios audiovisuais e das TIC, informes sobre as tarefas realizadas...). Participacin en entrevistas e simposios simulados, as como en situacins de comunicacin propias da vida coti do alumnado, adoptando o rexistro adecuado a elas. Uso consciente dos elementos paraverbais (volume de voz, velocidade, pausas, entoacin) e non verbais (xestos, movementos...) na intervencin oral planificada. Valoracin do dilogo como medio de resolucin de conflitos, intervencins orais respectuosas con quen nos rodea e actitude de cooperacin en situacins de aprendizaxe compartida. Desenvolvemento de habilidades de comunicacin asertiva (por exemplo, hora de formular e reaccionar a crticas). Interese por producir enunciados correctos e non interferidos desde o punto de vista fontico, fuxindo dos prexuzos que adoitan relacionarse con determinados modelos de lingua oral. Bloque 2. Comunicacin escrita. Ler e escribir. Comprensin de textos escritos.

190

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Comprensin de textos propios da vida coti e das relacins sociais, como actas de reunin, regulamentos... Comprensin de textos dos medios de comunicacin, recoecendo as diferenzas entre informacin e opinin en entrevistas, crnicas, reportaxes... Comprensin de textos do mbito acadmico, atendendo especialmente aos de carcter instrutivo e expositivo (includos webs educativas e informacins de dicionarios, glosarios e enciclopedias en diversos soportes). Deteccin do tema e dos subtemas de textos expositivos e aplicacin a estes de tcnicas de anlise do contido de textos escritos: subliado das ideas principais, elaboracin de esquemas que as estruturen visualmente e resumo. Utilizacin practicamente autnoma da biblioteca e das TIC para obter, organizar e seleccionar a informacin. Actitude reflexiva e crtica ante as mensaxes que supoan calquera tipo de discriminacin, con especial atencin s procedentes de reportaxes, crnicas ou entrevistas dos medios de comunicacin. Recoecemento dos usos lingsticos discriminatorios, deteccin dos prexuzos que os sustentan e procura de alternativas que se incorporen con progresiva autonoma s propias producins. Lectura en voz alta adecuada aos patrns fonticos do galego (entoacin, fontica sintctica...) e fluidez lectora que favoreza a comprensin dos textos traballadosnaaula. Producin de textos escritos. Composicin de textos propios da vida coti e das relacins sociais, como actas de reunin, solicitudes, etc. Composicin de textos propios dos medios de comunicacin en soporte papel ou dixital, fundamentalmente entrevistas, crnicas e reportaxes. Composicin, en soporte papel e dixital, de textos, sobre todo expositivos, propios do mbito acadmico, elaborados a partir de informacin obtida en distintas fontes. Elaboracin de proxectos e de informes sobre tarefas e sobre aprendizaxes.

191

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Planificacin, revisin e boa presentacin dos textos escritos, con respecto polas normas gramaticais e ortogrficas e mais con adecuacin temtica, fins, destinatarios, soporte... de cada escrito. Uso das TIC para elaborar textos escritos ben presentados e correctos, aproveitando as posibilidades dos procesadores de textos, correctores ortogrficos, etc. Bloque 3. Funcionamento da lingua. Revisin da adecuacin de textos alleos e propios, con recoecemento das intencins comunicativas expresadas a travs dos modos e perfrases verbais. Recoecemento e uso reflexivo dos nexos e conectores textuais mis comns, en particular os presentativos, secuenciadores e de adicin, e mais dos mecanismos de cohesin textual como a referencia interna de tipo lxico, sobre todo a hiperonimia e a nominalizacin; anlise e aplicacin da funcin cohesiva das familias lxicas. Recoecemento, sobre usos contextualizados, dos mecanismos de formacin de palabras (derivacin e composicin), para o perfeccionamento da comprensin e producin textuais. Recoecemento da diferenza entre funcins sintcticas e unidades que as desempean (inclundo as que teen forma oracional), de cara mellora das estruturas na construcin e revisin de textos, con emprego dunha terminoloxa sintctica axeitada. Uso dun lxico suficientemente amplo e preciso, con incorporacin de fraseoloxa e de vocabulario temtico a partir de campos identificados nos textos traballados na aula. Identificacin e revisin da estrutura do texto, a construcin dos pargrafos e a vinculacin e progresin temticas en diferentes textos expositivos, alleos e propios. Uso reflexivo da puntuacin en relacin coa cohesin sintctica, as como das normas ortogrficas, con aprecio dos seus valores funcionais e sociais. Reflexin bsica acerca daqueles aspectos da fontica e da fonoloxa do galego onde poidan producirse interferencias (apertura das vogais de grao medio, n velar, entoacin...), exposicin a modelos positivos e aplicacin prctica nas interaccins orais espontneas.

192

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Uso de estratexias de autoavaliacin e autocorreccin, aceptando o erro como parte do proceso de aprendizaxe. Interpretacin e aproveitamento das informacins lingsticas que ofrecen os dicionarios e as obras de consulta, especialmente sobre formacin de palabras, familias lxicas e normativa. Bloque 4. Lingua e sociedade. Coecemento xeral e concrecin no marco peninsular das causas que contriben formacin, expansin, transformacin, minorizacin, substitucin e normalizacin das linguas, con manexo e interpretacin de mapas, tboas, textos e informacin dos medios e tecnoloxas da comunicacin. Valoracin positiva do plurilingismo como expresin da riqueza cultural da humanidade. Coecemento xeral da formacin da lingua galega e das distintas etapas da sa historia social ata o sculo XIX, con manexo de textos da poca e informacin dos medios e tecnoloxas da comunicacin. Anlise e comprensin das causas e consecuencias dos feitos mis relevantes. Comprensin da situacin sociolingstica galega a travs da abordaxe dos fenmenos de contacto de linguas (bilingismo, diglosia, conflito lingstico, interferencias...), desenvolvendo proxectos de traballo, con emprego dos medios audiovisuais e das TIC, que permitan enfrontar prexuzos lingsticos. Consciencia da necesidade e das potencialidades de enriquecemento persoal e colectivo do uso normalizado da lingua galega, afirmando o plurilingismo. Recoecemento das caractersticas contextuais e formais dos distintos niveis e rexistros, aplicacin segundo as circunstancias da situacin comunicativa e valoracin da necesidade de adecuarse a elas. Bloque 5. Educacin literaria. Seleccin e lectura autnoma de obras adecuadas idade que estimulen o hbito e pracer lector ao tempo que amplan o coecemento do mundo, especialmente da nosa realidade histrico-cultural anterior ao sculo XX. Lectura expresiva e comprensiva e mais audicin de textos poticos recitados ou cantados da literatura galega desde a Idade Media ao

193

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

sculo XIX e da popular, comentando as motivacins e o tratamento das temticas mis recorrentes en distintos perodos e a funcionalidade das sucesivas formas e recursos estticos. Lectura expresiva e comprensiva e mais audicin de prosa galega anterior ao sculo XX, as como de contos e lendas populares, recoecendo as diversas concepcins da narrativa e os procedementos asociados. Lectura dramatizada e comprensiva e mais visionamento de fragmentos do teatro galego anterior ao sculo XX, observando as sas caractersticas. Desenvolvemento de tarefas colectivas pouco complexas ou elaboracin de traballos sinxelos, ambos sobre as lecturas e o seu contexto (etapas, cultura e ambiente literarios, axentes, etc.), entendendo o influxo determinante das circunstancias histricas e da situacin sociolingstica na evolucin do sistema literario galego. Creacin de textos de intencin literaria partindo das caractersticas dos traballados na aula. Anlise doutras linguaxes estticas: o cinema. Aproveitamento progresivamente autnomo dos fondos e recursos que ofrecen as bibliotecas, includas as virtuais. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Comprender a intencin comunicativa implcita e explcita, o tema, a idea principal e as secundarias de textos propios dos medios de comunicacin audiovisual, as como seguir e recoller resumidamente o desenvolvemento oral dunha exposicin acadmica. Este criterio debe permitirnos comprobar se o alumnado pode extraer a idea fundamental e mais a informacin relevante de crnicas, reportaxes ou entrevistas dos medios de comunicacin audiovisual. As mesmo, debe servir para constatar se d comprendido, e recollido en resumos e esquemas que reflictan a xerarquizacin das ideas, textos expositivos propios do mbito acadmico 2. Identificar e contrastar o propsito comunicativo en textos escritos do mbito pblico e dos medios de comunicacin, as como da vida acadmica, analizando criticamente os seus contidos, interpretando as

194

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

connotacins e mensaxes implcitas que deles se deduzan e inferindo o tema principal e os secundarios. Comprender e seguir as instrucins que regulan a vida social e os procesos de aprendizaxe complexos. Con este criterio persguese comprobar se as alumnas e os alumnos identifican o tema xeral, os subtemas e o propsito comunicativo, non sempre explcito, de diferentes tipos de texto fundamentais na vida social e cultural (crnicas, entrevistas, actas, etc.) e saben distinguir e interpretar os contidos informativos e valorativos, contrastndoos con outros procedentes doutras fontes. 3. Realizar exposicins orais planificadas claras e xiles de traballos e de informacins de actualidade contrastando os diferentes puntos de vista e opinins expresadas en distintos medios audiovisuais, as como participar de forma construtiva en diversas interaccins comunicativas (simulacins, traballos colaborativos...) respectando as regras que as rexen. Adoptar o rexistro adecuado a cada tipo de texto e situacin. Con este criterio pretndese comprobar cal a capacidade do alumnado para expoer oralmente informacins de actualidade, as como traballos e informes acadmicos, seguindo un guin previamente elaborado e mantendo a atencin do auditorio coa axuda de pausas e inflexins da voz, da linguaxe non verbal e dos medios audiovisuais e das TIC. 4. Escribir textos propios dos medios de comunicacin e dos mbitos social e acadmico, usando con progresiva liberdade os modelos propostos na aula. Planificar e revisar os ditos textos de maneira case autnoma para asegurar a sa coherencia, cohesin, correccin e precisin lxica. Con este criterio bscase comprobar se a redaccin das producins do alumnado se axusta s propiedades textuais todas e se dominan as tcnicas fundamentais da escrita compositiva: planificar analizando a situacin comunicativa, xerando e organizando as ideas e revisar realizando sucesivas versins. 5. Consultar de maneira case autnoma textos en diferentes soportes co fin de seleccionar e analizar criticamente a informacin relevante para integrala nas propias producins, especialmente en traballos do mbito acadmico adecuados ao nivel. Este criterio permite valorar a capacidade do alumnado para usar con efectividade os recursos e posibilidades da biblioteca do centro, as como os medios audiovisuais e as TIC (dicionarios, buscadores, bibliotecas

195

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

e enciclopedias virtuais...). Con el comprobaremos se o alumnado pode contrastar e extraer informacin relevante de diversas fontes e incorporalas aos seus traballos de aula recoecendo a autora das ideas recollidas e expresando coas propias palabras algunhas delas. 6. Aplicar os coecementos sobre a lingua e as normas do uso lingstico para resolver problemas de comprensin e para compoer e revisar de xeito progresivamente autnomo os propios textos. Con este criterio procrase comprobar como se usa a reflexin sobre a lingua e as normas de uso para a mellora da comprensin e mais da composicin e revisin textuais. Avalase, sobre todo, a aprehensin do funcionamento dos mecanismos de cohesin (as familias lxicas, as referencias internas de tipo lxico, os nexos e conectores), da adecuacin, da coherencia e da gramaticalidade e a sa incorporacin s propias producins, recoecendo os erros e considerndoos parte do proceso de aprendizaxe. 7. Recoecer, a travs da reflexin sobre os usos discursivos, os mecanismos da lingua, e coecer e usar a terminoloxa lingstica adecuada. Este criterio permitir saber se se inducen e asimilan as formas e as regras lingsticas a travs dos usos contextualizados e, ademais, se se coece e se usa de forma adecuada a terminoloxa necesaria para seguir as explicacins e as actividades sobre a lingua que se realizan na aula e para referirse aos coecementos gramaticais. Avaliarase tamn a progresiva autonoma na obtencin de todo tipo de informacin lingstica en dicionarios e outras obras de consulta. 8. Identificar as causas e consecuencias dos feitos mis relevantes da historia social da lingua galega anterior ao sculo XX; extraer os trazos principais que definen a actual situacin sociolingstica de Galicia, analizando criticamente os condicionamentos da valoracin e uso social do galego; utilizar a lingua galega con fluidez e normalidade nos mis diversos contextos comunicativos. Con este criterio pretndese avaliar a comprensin das circunstancias que definen as diferentes etapas da historia social da lingua galega co fin de afirmala como propia de Galicia e entender mellor a sa situacin actual. Tamn se estimar a capacidade de anlise, tras un achegamento activo, do noso contexto sociolingstico e de reflexin crtica diante dos prexuzos e mais a adopcin de actitudes positivas cara ao uso normalizado da lingua.

196

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

9. Recoecer as causas da diversidade lingstica e dos procesos sociolingsticos. Avalase a travs deste criterio o recoecemento das circunstancias que actan na conformacin e evolucin social das linguas, especialmente das do noso contorno. 10. Ler con regularidade obras literarias e desenvolver criterio lector; expoer unha opinin persoal sobre a lectura dunha obra axeitada idade, relacionando o seu sentido coa propia experiencia e valorando a estrutura, o punto de vista e o emprego da linguaxe. Este criterio est dirixido a coecer a competencia lectora no mbito literario a travs da lectura persoal de obras completas axeitadas idade. 11. Utilizar os coecementos literarios na comprensin de textos breves ou fragmentos, atendendo especialmente relacin co contexto, evolucin dos xneros, formas e estilos e funcionalidade dos recursos retricos. Con este criterio avalase a comprensin e valoracin de textos representativos do sistema literario, enmarcndoos nun determinado momento en relacin coa evolucin das formas e motivos da escrita anterior ao sculo XX. 12. Participar de maneira activa na creacin de textos de intencin esttica tomando como modelo os lidos e comprendendo os recursos que se empregarn; explicar as relacins das obras co contexto histrico e literario en que aparecen e os autores mis relevantes, realizando un traballo de informacin e de sntese ou de resolucin de problemas. Este criterio comprobar se se comprende o fenmeno literario como una actividade comunicativa esttica nun contexto histrico determinado. Avaliarase a implicacin en obradoiros literarios de (re)creacin a partir dos textos lidos na aula e, ademais, a realizacin, en soporte papel ou dixital, dun traballo persoal de sntese e tratamento da informacin obtida sobre perodos, movementos, autores ou obras ou a participacin nun labor colectivo de resolucin de problemas no campo literario. CUARTO
CURSO.

Bloque 1. Comunicacin oral. Escoitar e falar. Comprensin de textos orais.

197

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Comprensin de textos propios dos medios de comunicacin audiovisual, con especial atencin aos xneros de carcter argumentativo (debates, faladoiros, editoriais radiofnicos...). Comprensin e anlise de textos publicitarios dos medios de comunicacin audiovisual, atendendo aos compoentes verbais e non verbais da comunicacin publicitaria. Comprensin de textos orais utilizados no mbito acadmico, como presentacins, relatorios, intervencins en mesas redondas... Desenvolvemento de habilidades de escoita activa. Actitude de interese, de cooperacin e de respecto ante as intervencins orais de quen fala diante de ns, sobre todo en debates, exposicins do profesorado ou do alumnado e mais no traballo colaborativo. Actitude reflexiva e crtica ante as mensaxes dos medios de comunicacin, con especial atencin s procedentes da publicidade e s mensaxes implcitas e explcitas dos textos argumentativos. Deteccin dos usos lingsticos discriminatorios e mais dos prexuzos que os sustentan e procura de alternativas que se incorporen con autonoma s propias producins. Valoracin das producins orais emitidas cunha fontica galega correcta e actitude crtica ante os prexuzos que se poidan asociar a ela. Producin textos orais. Coa axuda dos medios audiovisuais e das TIC, presentacins orais ben organizadas sobre temas de actualidade tomados dos medios de comunciacin audiovisual que admitan distintos puntos de vista, diferenciando informacin, opinin e persuasin e inserindo a propia visin de maneira argumentada e respectuosa. Participacin activa en situacins propias do mbito acadmico, especialmente en autoavaliacins das tarefas realizadas e en presentacins orais, con axuda dos medios audiovisuais e das TIC, de traballos previamente elaborados. Participacin activa en debates e noutras situacins de comunicacin reais ou simuladas onde se expresen opinins acerca dun tema de actualidade do interese do alumnado, ofrecendo argumentos e respectando as normas que rexen a interaccin oral organizada.

198

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Uso consciente dos elementos paraverbais (volume de voz, velocidade, pausas, entoacin) e non verbais (xestos, movementos...) na intervencin oral planificada. Valoracin do dilogo como medio de resolucin de conflitos, intervencins orais respectuosas con quen nos rodea e actitude de cooperacin en situacins de aprendizaxe compartida. Desenvolvemento de habilidades de comunicacin asertiva, en especial hora de rexeitar peticins e propostas cando sexa conveniente. Interese por producir enunciados correctos e non interferidos desde o punto de vista fontico, fuxindo dos prexuzos que adoitan relacionarse con determinados modelos de lingua oral. Bloque 2. Comunicacin escrita. Ler e escribir. Comprensin de textos escritos. Comprensin de textos propios da vida coti e das relacin sociais, como contratos ou correspondencia institucional e comercial. Comprensin de textos dos medios de comunicacin, atendendo especialmente aos xneros de opinin como editoriais, columnas, cartas ao director, etc. Comprensin e anlise de textos publicitarios dos medios de comunicacin escritos, dos elementos verbais e non verbais que se empregan neles e das sas mensaxes explcitas e implcitas. Comprensin de textos do mbito acadmico, como os procedentes de dicionarios, glosarios, enciclopedias e outras fontes de informacin en diversos soportes, inclundo fragmentos de ensaios. Deteccin do tema e dos subtemas dun texto argumentativo, anlise dos argumentos e elaboracin de esquemas que reflictan que se captou a sa mensaxe principal e a sa estrutura. Utilizacin autnoma da biblioteca e das TIC para obter, organizar e seleccionar a informacin. Actitude reflexiva e crtica ante as mensaxes que supoan calquera tipo de discriminacin, con especial atencin s procedentes da publicidade e dos xneros de opinin nos medios de comunicacin. Deteccin dos usos lingsticos discriminatorios, dos prexuzos que os sustentan e procura de alternativas que se incorporen con autonoma s propias producins.

199

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Lectura en voz alta adecuada aos patrns fonticos do galego (entoacin, fontica sintctica...) e fluidez lectora que favoreza a comprensin dos textos traballados na aula. Producin de textos escritos. Composicin de textos propios da vida coti e das relacins sociais, como intervencins en foros e blogs, curricula vitae, reclamacins e solicitudes, etc. Composicin de textos propios dos medios de comunicacin en soporte papel ou dixital, como cartas ao director, editoriais, artigos de opinin, columnas, etc. Composicin, en soporte papel e dixital, de textos, sobre todo expositivos e argumentativos, propios do mbito acadmico e elaborados a partir de informacin obtida en distintas fontes. Redaccin de proxectos e de informes sobre tarefas e sobre aprendizaxes. Planificacin, revisin e boa presentacin dos textos escritos, con respecto polas normas gramaticais e ortogrficas e mais con adecuacin temtica, fins, destinatarios, soporte... de cada escrito. Uso das TIC para elaborar textos escritos ben presentados e correctos, aproveitando as posibilidades dos procesadores de textos, correctores ortogrficos, etc. Bloque 3. Funcionamento da lingua. Revisin da adecuacin de textos alleos e propios, con especial atencin s formas de expresin da subxectividade e ao enfoque do tema, sobre todo en exposicins e argumentacins. Recoecemento e uso reflexivo dos nexos e conectores textuais mis comns, en particular os de causa e consecuencia, os de condicin e hiptese e os conclusivos, e mais dos mecanismos de cohesin textual como a referencia interna de tipo lxico, sobre todo as metforas, metonimias, parfrases e comodns. Recoecemento das principais regras de combinacin impostas polos verbos en funcin dos seus argumentos e revisin das conseguintes estruturas sintcticas e os tipos de oracin segundo a natureza do predicado, aplicndoas na construcin e revisin de textos; emprego dunha terminoloxa sintctica apropiada.

200

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Uso dun lxico suficientemente amplo e preciso, con incorporacin de fraseoloxa e de vocabulario temtico a partir de campos identificados nos textos traballados na aula. Identificacin e revisin da estrutura do texto, a construcin dos pargrafos e a vinculacin e progresin temticas en diferentes textos argumentativos, alleos e propios. Uso reflexivo da puntuacin en relacin coa cohesin sintctica, as como das normas ortogrficas, con aprecio dos seus valores funcionais e sociais. Reflexin bsica acerca daqueles aspectos da fontica e da fonoloxa do galego onde poidan producirse interferencias (apertura das vogais de grao medio, n velar, entoacin...), exposicin a modelos positivos e prctica. Uso de estratexias de autoavaliacin e autocorreccin, aceptando o erro como parte do proceso de aprendizaxe. Interpretacin e aproveitamento das informacins lingsticas que ofrecen os dicionarios e as obras de consulta, especialmente sobre cuestins de uso (semntico e sintctico) e de normativa. Bloque 4. Lingua e sociedade. Coecemento xeral da situacin sociolingstica e legal das linguas do Estado espaol, con manexo e interpretacin de grficos, tboas, textos e informacin dos medios e tecnoloxas da comunicacin, valorando positivamente o plurilingismo como expresin da riqueza cultural da humanidade. Coecemento xeral das distintas etapas da historia social da lingua galega desde comezos do sculo XX, con manexo e interpretacin de textos e informacin dos medios e tecnoloxas da comunicacin. Anlise e comprensin das causas e consecuencias dos feitos mis relevantes. Comprensin da situacin sociolingstica de Galicia a travs da revisin da presenza da lingua galega nos principais mbitos e contextos e dos factores de normalizacin, desenvolvendo proxectos de traballo, con emprego dos medios e tecnoloxas da informacin, que permitan enfrontar e superar prexuzos lingsticos. Consciencia da necesidade e das potencialidades de enriquecemento persoal e colectivo do uso normalizado da lingua galega, afirmando o plurilingismo.

201

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Recoecemento e valoracin dos principais fenmenos que caracterizan as variedades xeogrficas da lingua galega e da funcin da lingua estndar. Bloque 5. Educacin literaria. Seleccin e lectura autnoma de obras fundamentais da literatura galega desde comezos do sculo XX ata a actualidade adecuadas idade. Recoocer o papel dos personaxes femininos nestas obras. Lectura expresiva e comprensiva e audicin de textos poticos recitados ou cantados das distintas etapas da literatura galega desde o 1900, entendendo e apreciando os recursos empregados, sobre todo os que manifestan as innovacins dos principais movementos, grupos ou autoras e autores. Lectura expresiva e comprensiva e audicin de textos da narrativa galega dos sculos XX e XXI, comentando os seus trazos e en especial a incorporacin, por parte de certos grupos e autores/as, das novas visins do mundo e das tcnicas modernas. Lectura dramatizada e comprensiva e mais visionamento de fragmentos ou breves obras teatrais galegas dos sculos XX e XXI, recollendo as diversas intencins e formas e resaltando as innovadoras. Desenvolvemento de tarefas colectivas sobre as lecturas e o seu contexto entendendo o influxo determinante das circunstancias histricas e da situacin sociolingstica na evolucin do sistema literario galego. Creacin de textos de intencin literaria partindo das caractersticas dos traballados na aula. Aproveitamento practicamente autnomo dos fondos e recursos que ofrecen as bibliotecas, includas as virtuais. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Identificar a intencin comunicativa implcita e explcita, o tema, a idea principal e as secundarias, a tese e os argumentos de textos propios dos medios de comunicacin audiovisual e do mbito acadmico. Este criterio hanos dar a posibilidade de comprobar se o alumnado quen de comprender textos expositivos, recollendo as ideas fundamen-

202

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

tais en resumos e esquemas e diferenciando neles informacin, opinin e persuasin. 2. Comprender textos escritos do mbito pblico, dos medios de comunicacin e da vida acadmica, identificando as ideas principais e secundarias, o propsito comunicativo implcito ou explcito, contrastando explicacins e argumentos. Este criterio hanos dar a posibilidade de comprobar se o alumnado quen de comprender textos expositivos, publicitarios e argumentativos, recollendo as ideas fundamentais en resumos e esquemas; diferenciando informacin, opinin e persuasin; e valorando a eficacia do texto en relacin intencin comunicativa, as como o papel dos procedementos lingsticos empregados para acadala. 3. Realizar exposicins orais planificadas claras e xiles de traballos e de informacins de actualidade diferenciando informacin, opinin e persuasin, as como participar de forma construtiva en diversas interaccins comunicativas (debates, traballos colaborativos...) respectando as regras que as rexen. Adoptar o rexistro adecuado a cada tipo de texto e situacin. Con este criterio pretndese comprobar cal a capacidade do alumnado para expoer oralmente temas de actualidade e traballos acadmicos seguindo un guin previamente elaborado e axudndose eficazmente dos medios audiovisuais e das TIC, as como de pausas, inflexins da voz, xestos, movementos, etc. que permitan manter a atencin do auditorio. 4. Escribir textos propios da vida coti, das relacins sociais, dos medios de comunicacin e do mbito acadmico tendo como referencia os modelos propostos na aula e expresando con claridade as propias opinins razoadas. Planificar e revisar autonomamente os ditos textos para asegurar a sa coherencia, cohesin, correccin e precisin lxica. Con este criterio pretndese valorar se a redaccin das producins do alumando (reclamacins, cartas ao director, artigos de opinin, traballos acadmicos...) se axusta s propiedades textuais todas e se dominan as tcnicas fundamentais da escrita compositiva: planificar analizando a situacin comunicativa, xerando e organizando as ideas, e revisar realizando sucesivas versins. Tamn permitir comprobar se se coida a presentacin -en especial aspectos como os ndices, tipos de letra, grficos, mapas conceptuais, citas e bibliografa-e se se aproveitan eficazmente ferramentas como os dicionarios en diferentes soportes, buscadores de

203

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

internet, correctores ortogrficos, procesadores de textos e outros programas informticos. 5. Consultar de maneira autnoma textos en diferentes soportes co fin de seleccionar informacin relevante, analizala criticamente, extraer conclusins fundamentadas e integralas nas propias producins, especialmente en traballos do mbito acadmico adecuados ao nivel. Este criterio permite valorar a capacidade do alumnado para usar os recursos e posibilidades das bibliotecas, as como os medios audiovisuais e as TIC. 6. Aplicar os coecementos sobre a lingua e as normas do uso lingstico para resolver problemas de comprensin e para compoer e revisar con autonoma os propios textos. Con este criterio procrase comprobar como se usa a reflexin sobre a lingua e as normas de uso para a mellora da comprensin e mais da composicin e revisin textuais, se se coecen os mecanismos de cohesin, da adecuacin, da coherencia e da gramaticalidade e a sa incorporacin s propias producins, recoecendo os erros e considerndoos parte do proceso de aprendizaxe. 7. Recoecer, a travs da reflexin sobre os usos discursivos, os mecanismos da lingua e coecer e usar a terminoloxa lingstica adecuada. Este criterio permitir saber se se inducen e asimilan as formas e as regras lingsticas a travs dos usos contextualizados e se se coece e se usa de forma adecuada a terminoloxa necesaria para seguir as explicacins e as actividades sobre a lingua que se realizan na aula e para referirse aos coecementos gramaticais. 8. Identificar as causas e consecuencias dos feitos mis relevantes da historia social da lingua galega; extraer os trazos principais que definen a actual situacin sociolingstica de Galicia, analizando criticamente os condicionamentos da valoracin e uso social do galego; utilizar a lingua galega con fluidez e normalidade nos mis diversos contextos comunicativos. Con este criterio avaliarase a comprensin das circunstancias que definen as diferentes etapas da historia social da lingua galega co fin de afirmala como propia de Galicia e entender mellor a sa situacin actual. 9. Ler con regularidade obras literarias e desenvolver criterio lector; expoer unha opinin argumentada sobre a lectura persoal dunha obra

204

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

clsica da literatura contempornea atendendo aos seus elementos estruturais e formais. Este criterio est dirixido a avaliar a competencia lectora no mbito literario a travs da lectura persoal de obras completas contemporneas. 10. Utilizar os coecementos literarios na comprensin de textos breves ou fragmentos, atendendo especialmente relacin co contexto, s innovacins e funcionalidade dos recursos retricos. Con este criterio avalase a comprensin e valoracin de textos representativos do sistema literario (de distintos canns), enmarcndoos nun determinado momento en relacin coa evolucin das formas e motivos da escrita desde comezos do sculo XX. Porase especial atencin na identificacin das caractersticas dos distintos movementos, apreciando as novidads, e na captacin do valor funcional dos recursos retricos. 11. Participar de maneira activa na creacin de textos de intencin esttica tomando como modelo os lidos e comprendendo os recursos que se empregarn; explicar as relacins das obras co contexto histrico e literario en que aparecen e os autores mis relevantes, realizando un traballo de informacin e de sntese ou de resolucin de problemas. Este criterio pretende comprobar se comprendido o fenmeno literario como una actividade comunicativa esttica nun contexto histrico determinado. Avaliarase a implicacin en obradoiros literarios de (re)creacin a partir dos textos lidos na aula e, ademais, a realizacin, en soporte papel ou dixital, dun traballo persoal de sntese. LINGUA CASTEL E LITERATURA. INTRODUCIN. A lingua debe ser entendida, esencialmente, como un vehculo de comunicacin e de interaccin social, as como o medio con que unha persoa desenvolve as sas capacidades intelectuais, cognoscitivas e afectivas, ademais do signo de identidade dunha sociedade. O obxectivo fundamental desta etapa que o alumnado consiga aquelas capacidades indispensables para a plena realizacin persoal e social, o que hoxe, nunha sociedade da informacin en continuo cambio, supn modificar e ampliar as tarefas da clase de lingua castel e literatura mis al das dirixidas adquisicin do coecemento gramatical mediante

205

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

a reflexin sobre textos, fundamentalmente literarios. No sculo XXI, temos que aceptar un novo concepto de alfabetizacin: saber cando e por que se necesita informacin, onde encontrala, e como avaliala, utiliza-la e comunicala de maneira tica. Esta alfabetizacin convrtese as en obxectivo do ensino da lingua. S o seu logro lles permitir aos cidadns e cidads participar eficazmente na sociedade do coecemento. A lingua catel e literatura ten entre as sas finalidades especficas o desenvolvemento das habilidades lingsticas de escoitar, comprender e producir enunciados de forma oral e escrita apropiados s diversas situacins de comunicacin. Para acadar con xito estas destrezas, ademais do coecemento da estrutura da lingua para a sa utilizacin no discurso, necesita-rase obter informacin, saber asimilala, e planificar o mellor modo de comunicala atendendo a un contexto e finalidade concretos. As mesmo, a adquisicin dunha plena competencia comunicativa incle un achegamento ao feito cultural e literario a travs da lectura. Ao ser esta competencia comunicativa un requisito imprescindible para a aprendizaxe, a lingua un instrumento fundamental no desenvolvemento das outras materias que compoen o currculo, polo que se converte nun elemento determinante do labor educativo que reverte na propia materia e nas demais, co que se fai necesaria unha coordinacin coa materia de lingua galega e literatura e coas demais linguas do centro. Conseguir os obxectivos nesta rea implica, polo tanto, non s a adquisicin da capacidade lingstica comunicar e relacionarse, creacin do propio pensamento, entender e respectar a sa cultura e outras culturas -senn tamn o dominio do instrumento esencial de aprendizaxe, que permitir a adquisicin das outras competencias. Existen tres destrezas nucleares do mbito lingstico que na prctica coinciden cos bloques propostos no currculo e que son: falar e escoitar, que supn ser competente na expresin e comprensin de mensaxes orais en situacins comunicativas diversas; ler, que supn ser competente para comprender e usar textos diferentes con diferentes intencins comunicativas; e escribir, que supn ser competente para compoer diferentes tipos de texto e documentos con distintas intencins comunicativas. Ponse o acento nas competencias para elaborar e intercambiar textos orais e escritos diferenciados e axeitados a situacins comunicativas especficas, que respondan a intencins diversas cun uso correcto da linguaxe. Estas tres habilidades nucleares integrarn os elementos do currculo nos distintos bloques de contido que, anda que, aparecen como bloques, se conectan entre si e son interdependentes.

206

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

O bloque 1. Escoitar, comprender e falar, refrese a habilidades lingsticas orais e ten como base o dilogo e o intercambio de experiencias, interaccin que facilita o desenvolvemento de posibilidades individuais, co que o proceso de ensino- aprendizaxe en si tan importante como o resultado final. Partirase dos usos que da lingua fan os alumnos e alumnas buscando unha ampliacin significativa do lxico e a axeitada aplicacin a cada situacin comunicativa. O bloque 2. Ler e escribir, refrese s habilidades lingsticas escritas, con moitos aspectos comns coa lingua oral, polo que se deben interrelacionar e apoiar mutuamente, anda que neste segundo bloque se incrementar progresivamente a dificultade dos textos, coa adquisicin de tcnicas lingsticas, en distintos soportes, mantendo a coherencia e respectando as normas gramaticais e ortogrficas e, se o caso, tipogrficas. Partirase da actividade comunicativa que o alumnado exercitou na etapa anterior para que afonde e perfeccione as tcnicas aprendidas. Proporcionaranse ferramentas para o desenvolvemento das capacidades necesarias de maneira progresiva, ampliando os contidos e sen perder de vista a diferenza entre o imprescindible e o desexable. O bloque 3. Educacin literaria, necesitar dos contidos dos bloques anteriores, especialmente da lectura; esta concbese como a aproximacin a textos literarios axeitados idade do alumnado, o achegamento expresin artstica, ao valor patrimonial das obras literarias, e o aprecio polo feito literario como feito lingstico; sen perder de vista a progresin dos contidos, os intereses do alumnado e os coecementos adquiridos previamente. Para este labor partirase de textos significativos e atractivos e, mediante a lectura e a composicin escrita, favoreceranse a comprensin e expresin do seu mundo interior e do que os rodea, a eliminacin de estereotipos lingsticos, e o respecto idiosincrasia de cada cultura e de cada pobo. O bloque 4. O coecemento da lingua, refrese ao estudo formal do sistema lingstico, necesaria reflexin sobre o uso da lingua recapacitando sobre as sas formas e mecanismos. A progresin dos contidos deber adaptarse s capacidades e intereses dos estudantes, o que os axudar a comprender a sa propia dinmica, a dinmica social e cultural do seu contorno, e a acadar a sa plena identidade individual e cidad, procurando que esta reflexin estea acompaada da adquisicin de destrezas que lle permitan ao alumnado autoavaliarse e corrixirse, favorecendo unha aprendizaxe autnoma. O proceso de ensino-aprendizaxe, nos bloques de contido, segue o procedemento da aprendizaxe natural, a partir do que saben e usan os e

207

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

as estudantes ata o que aprenden, reflexionando sobre iso e asumndoo como propio, para poder usalo. A clase convrtese no medio idneo para levar a cabo unha metodoloxa activa coa que o alumnado resolva problemas, utilizando e compartindo informacin, aprendendo a autoavaliar o proceso que seguiu co fin de chegar a ser mis capaz de conducirse autonomamente. Os procedementos convrtense no elemento vertebrador da rea de lingua castel e literatura, pois deben levar o alumnado ao desenvolvemento de habilidades na expresin e comprensin oral e escrita en contextos significativos, ademais de coecer, valorar e gozar do feito literario, tendo sempre presente que os resultados, en educacin, son a longo prazo, e que se concretan nunha competencia individual para a aprendizaxe posterior, dentro ou fra das aulas. Contribucin ao desenvolvemento das competencias bsicas. A rea de lingua castel e literatura ten como finalidade primeira a mellora da competencia comunicativa, utilizando a linguaxe como instrumento tanto de comunicacin oral e escrita como de aprendizaxe e regulacin de condutas e emocins. O obxectivo central desta competencia comprender e saber comunicarse nas diversas situacins que se xeran no mbito social, cultural e acadmico, utilizando as fontes de informacin e os soportes que hoxe estn nosa disposicin. Non se trata, polo tanto, de adquirir s saberes tericos, senn tamn saberes prcticos. As, a linguaxe constitese en instrumento de aprendizaxe do resto das reas, e ten un papel fundamental no desenvolvemento integral da persoa, nas sas relacins consigo mesma e con outras persoas, na sa forma de entender e explicar o mundo. Como a propia lingua unha ferramenta, temos que intentar aprenderlle ao alumnado a manexala en todas as situacins de comunicacin, o que nos leva competencia no tratamento da informacin e competencia dixital. O coecemento dos sistemas e modo de operar das tecnoloxas da informacin e a comunicacin (TIC) e do seu uso debe capacitar o alumnado para unha axeitada xestin da informacin atendendo a distintas finalidades. Na medida en que a linguaxe un instrumento de relacin social bsico parece necesaria unha aprendizaxe que nos axude a comunicarnos cos demais e a comprender a realidade social do mundo en que se vive, co que se relaciona directamente coa competencia social e cidad.

208

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

De a que as actividades da clase de lingua castel, entendida esta como un microcosmos social, lle faciliten ao alumnado prepararse para participar de maneira construtiva nas actividades da comunidade, axudndolle a que tea unha visin crtica da realidade e adquira os coecementos prcticos necesarios para o exercicio de valores democrticos e de dereitos civs. Nesta rea importante inculcar no alumnado a necesidade de caracterizar usos da linguaxe que manifesten prexuzos raciais, sexistas ou clasistas, as como fomentar o respecto pola realidade plurilinge de Espaa (linguas cooficiais, caso da nosa comunidade), ademais das variedades ou diferentes rexistros que se dan en distintos colectivos sociais, xa que a mido a linguaxe vai asociada a estereotipos ou prexuzos culturais. Os contidos desta rea e etapa son instrumentais, e deben preparar o alumnado para seguir adquirindo coecementos. fundamental o feito de que o alumnado participe activa e progresivamente na construcin do seu propio coecemento, o que evidencia a relacin da rea de lingua castel e literatura coa competencia para aprender a aprender. A clase de lingua castel pode ser, pois, a pedra angular para a adquisicin dos coecementos e destrezas necesarios para que a persoa poida aprender en calquera situacin. A relacin entre esta rea e a competencia en autonoma e iniciativa persoal entrncase no propio proceso de ensino-aprendizaxe, posibilitndolle ao alumnado a transformacin da informacin en coecemento, caracterizando o que considere oportuno, e incorporando todo aquilo que o enriqueza e o axude a ser unha persoa mis respectuosa e aberta. Facilitarselle as a consecucindasa autonoma persoal e a sa capacitacin para integrarse como compoente pleno na sociedade, asumindo valores ticos e sociais que imperan nela. A competencia cultural e artstica supn apreciar, comprender e valorar criticamente diferentes manifestacins culturais e artsticas, e utilizalas como fonte de gozo e enriquecemento persoal; , en consecuencia, unha competencia que facilita tanto expresarse e comunicarse como percibir, comprender e enriquecerse con diferentes realidades e producins do mundo, da arte e da cultura. Desde esta rea trtase de capacitar o alumnado para entender a linguaxe literaria, valorar os textos, establecer relacins entre estes e o contorno en que naceron, pero sobre todo ser capaz de gozar da lectura.

209

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Obxectivos. Comprender discursos orais e escritos nos diversos contextos da actividade social e cultural. Utilizar a lingua para expresarse de forma coherente e adecuada nos diversos contextos da actividade social e cultural, para tomar conciencia dos propios sentimentos e ideas e para controlar a propia conduta. Coecer a realidade plurilinge de Espaa e as variedades do casteln e valorar esta diversidade como unha riqueza cultural. Utilizar a lingua oral na actividade social e cultural de forma adecuada s distintas situacins e funcins, adoptando unha actitude respectuosa e de cooperacin. Empregar as diversas clases de escritos mediante os que se produce a comunicacin coas institucins pblicas, privadas e da vida laboral. Utilizar a lingua eficazmente na actividade escolar para buscar, seleccionar e procesar informacin e para redactar textos propios do mbito acadmico. Utilizar con progresiva autonoma e esprito crtico os medios de comunicacin social e as tecnoloxas da informacin para obter, interpretar e valorar informacins de diversos tipos e opinins diferentes. Facer da lectura fonte de pracer, de enriquecemento persoal e de coecemento do mundo e consolidar hbitos lectores. Comprender textos literarios utilizando coecementos bsicos sobre as convencins de cada xnero, os temas e motivos da tradicin literaria e os recursos estilsticos. Aproximarse ao coecemento de mostras relevantes do patrimonio literario e valoralo como un modo de simbolizar a experiencia individual e colectiva en diferentes contextos histrico-culturais. Aplicar con certa autonoma os coecementos sobre a lingua e as normas do uso lingstico para comprender textos orais e escritos e para escribir e falar con adecuacin, coherencia, cohesin e correccin. Analizar os diferentes usos sociais das linguas para evitar os estereotipos lingsticos que supoen xuzos de valor e prexuzos clasistas, racistas ou sexistas.

210

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

CONTIDOS. PRIMEIRO
CURSO.

Bloque 1. Escoitar, falar, conversar. Comprensin de noticias de actualidade prximas aos intereses do alumnado procedentes dos medios de comunicacin. Exposicin de informacins de actualidade tomadas dos medios de comunicacin. Narracin oral, a partir dun guin preparado previamente, de feitos relacionados coa experiencia, presentada de forma secuenciada e con claridade, inserindo descricins sinxelas e inclundo ideas e valoracins en relacin co exposto, con axuda de medios audiovisuais e das tecnoloxas da informacin e da comunicacin. Comprensin de textos orais utilizados no mbito acadmico atendendo especialmente presentacin de tarefas e de instrucins para a sa realizacin, a breves exposicins orais e obtencin de informacins de documentais tomados dos medios de comunicacin. Participacin activa en situacins de comunicacin propias do mbito acadmico, especialmente no pedimento de aclaracins ante unha instrucin, en propostas sobre o xeito de organizar as tarefas, na descricin de secuencias sinxelas de actividades realizadas, no intercambio de opinins e na exposicin de conclusins. Participacin activa en traballos en grupo cooperando e respectando o resto dos seus compoentes. Utilizacin da lingua para tomar conciencia dos coecementos, das ideas e dos sentimentos propios e para regular a propia conduta. Bloque 2. Ler e escribir. Comprensin de textos escritos. Comprensin de textos propios da vida coti e das relacins sociais en mbitos prximos experiencia do alumnado, como instrucins de uso e normas. Comprensin de textos dos medios de comunicacin, atendendo estrutura do xornal (seccins e xneros) e aos elementos paratextuais, con

211

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

especial atencin s noticias relacionadas coa vida coti e coa informacin de feitos. Comprensin de textos do mbito acadmico, tendendo especialmente aos de carcter expositivo e explicativo; s instrucins para realizar tarefas; consulta, en diversos soportes, de dicionarios, de glosarios e doutras fontes de informacin, como enciclopedias e webs educativas. Utilizacin dirixida da biblioteca do centro e das tecnoloxas da informacin e da comunicacin como fonte de obtencin de informacin e de modelos para a composicin escrita. Reflexin crtica con respecto informacin dispoible ante as mensaxes que supoan calquera tipo de discriminacin. Composicin de textos escritos. Composicin de textos propios da vida coti e das relacins sociais en mbitos prximos experiencia do alumnado, como cartas e notas. Composicin de textos propios dos medios de comunicacin, especialmente noticias, destinados a un soporte impreso ou dixital. Composicin, en soporte papel ou dixital, de textos propios do mbito acadmico, especialmente resumos, esquemas xerrquicos, mapas conceptuais, exposicins sinxelas, glosarios e conclusins sobre tarefas e aprendizaxes efectuadas. Utilizacin da composicin escrita como fonte de informacin e de aprendizaxe, como forma de comunicar experiencias, ideas, opinins e coecementos propios e como forma de regular a conduta. Dominio das normas de presentacin dos textos escritos tanto en soporte papel como dixital, con respecto s normas gramaticais, ortogrficas e tipogrficas. Bloque 3. Educacin literaria. Lectura de varias obras adecuadas idade. Recitado de poemas, recoecendo os elementos bsicos do ritmo, a versificacin e as figuras semnticas mis relevantes. Lectura de relatos breves, inclundo mitos e lendas de diferentes culturas, recoecendo os elementos do relato literario e a sa funcionalidade.

212

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Lectura dramatizada de obras teatrais breves ou de fragmentos recoecendo os aspectos formais do texto teatral. Diferenciacin dos grandes xneros literarios a travs das lecturas comentadas. Composicin de textos de intencin literaria utilizando algunhas das aprendizaxes adquiridas nas lecturas dirixidas. Utilizacin dirixida da biblioteca do centro e de bibliotecas virtuais. Desenvolvemento da autonoma lectora e do aprecio pola literatura como fonte de pracer e de coecemento do mundo. Bloque 4. Coecemento da lingua. Observacin de diferenzas relevantes, contextuais e formais, entre comunicacin oral e escrita e entre os usos coloquiais e formais, especialmente os propios do mbito escolar. Coecemento xeral da diversidade lingstica e da distribucin xeogrfica das linguas de Espaa, valorndoa como fonte de enriquecemento persoal e colectivo. Coecemento das modalidades da oracin e dos modos do verbo como formas de expresar as intencins dos falantes. Identificacin e uso das formas lingsticas da dexe persoal (pronomes persoais, posesivos e terminacins verbais) en textos orais e escritos como cartas e normas. Identificacin e uso reflexivo dalgns conectores textuais, con especial atencin aos temporais, explicativos e de orde e dalgns mecanismos de referencia interna, tanto gramaticais (pronomes persoais, posesivos e demostrativos) como lxicos (repeticins, sinnimos e elipses). Recoecemento e uso coherente das formas verbais nos textos, con especial atencin aos tempos de pretrito na narracin. Recoecemento do funcionamento sintctico de verbos de uso frecuente a partir do seu significado, identificando o suxeito e os complementos do verbo, constatando a existencia de complementos necesarios ou argumentais fronte aos non necesarios ou circunstanciais; comprensin dunha terminoloxa sintctica bsica: oracin; suxeito e predicado; predicado nominal e predicado verbal.

213

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Uso de procedementos para compoer os enunciados cun estilo cohesionado, especialmente a insercin na oracin de expresins con valor explicativo, como a aposicin, o adxectivo e a oracin de relativo. Distincin entre palabras flexivas e non flexivas e recoecemento das distintas categoras gramaticais e dos mecanismos de formacin de palabras (composicin e derivacin). Interpretacin das informacins lingsticas que proporcionan os dicionarios escolares e outras obras de consulta, especialmente sobre clases de palabras, relacins semnticas de lxico (sinonimia, antonimia...) e normativa. Iniciacin ao uso de dicionarios e de correctores ortogrficos dos procesadores de textos. Coecemento e uso reflexivo das normas ortogrficas. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Comprender a idea xeraleaintencin comunicativa en textos orais sinxelos dos mbitos social e acadmico. Seguir instrucins pouco complexas para realizar tarefas de aprendizaxe. Con este criterio trtase de avaliar se o alumnado capaz de entender informacins sinxelas (normas, noticias, breves presentacins divulgativas de tema acadmico) e se capaz de expresar oralmente ou por escrito o tema xeral desa informacin. Pretndese comprobar se quen de seguir instrucins orais para realizar tarefas constitudas pola secuencia de, polo menos, tres actividades. 2. Comprenderaidea xeraleaintencin comunicativa en textos escritos sinxelos do mbito social. Identificar a enunciacin explcita do tema e as partes do texto; as como seguir instrucins sinxelas. Con este criterio pretndese avaliar se as alumnas e os alumnos extraen informacins concretas indicadas explicitamente nos textos (na prensa, en obras de consulta, en normas); se identifican o tema dun texto recoecendo os enunciados onde aparece explcito; se distinguen o modo en que est organizada a informacin (elementos de descricins, secuencias de feitos) e o representan mediante tcnicas de organizacin como esquemas xerrquicos ou mapas conceptuais; e se seguen instrucins sinxelas relacionadas co mbito persoal (instrucins) e con tarefas de aprendizaxe.

214

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

3. Narrar, expoer e resumir, en soporte papel ou dixital, cunha organizacin clara e un rexistro adecuado, aplicando a planificacin e revisin de textos, e respectando as normas gramaticais e ortogrficas. Con este criterio pretndese avaliar se as alumnas e os alumnos adquiriron o cdigo escrito redactando textos de feitos prximos sa experiencia persoal, social (cartas, ancdotas persoais, normas) e acadmica con coherencia e con correccin gramatical e ortogrfica; se manifestan interese en planificar e revisar os textos de xeito que lles permita progresar na autonoma para aprender: resumos, esquemas, exposicins, glosarios. 4. Realizar narracins orais claras e ben estruturadas de experiencias vividas, con axuda de medios audiovisuais e das tecnoloxas da informacin e da comunicacin. Con este criterio pretndese comprobar que as alumnas e os alumnos son capaces de narrar feitos e vivencias presentndoos de forma secuenciada e con claridade, inclundo sentimentos e valoracins en relacin co exposto. Valorarase se teen en conta a quen escoita e se na exposicin dos feitos dan utilizado os apoios que os medios audiovisuais e as TIC proporcionan. 5. Expoer unha opinin persoal sobre a lectura dunha obra literaria axeitada idade do alumnado; recoecer os trazos globais do xnero e diferenciar de forma sinxela o contido literal e o sentido da obra, establecendo relacins coa sa experiencia. Este criterio serve para avaliar a competencia lectora e a asimilacin de coecementos no mbito literario, para saber se os alumnos e alumnas son quen de considerar o texto de maneira crtica, recoecendo o xneroevalorando o contido, a estrutura e o uso da linguaxe. 6. Identificar en distintos tipos de textos orais e escritos toda aquela representacin ou expresin que denote algunha forma de discriminacin social, racial, sexual, etc. Este criterio pretende comprobar se o alumnado localiza os usos discriminatorios da lingua existentes en textos orais, escritos e icnicoverbais; se reflexiona sobre a prctica social e persoal, de forma consciente ou inconsciente, dalgunha forma de discriminacin. 7. Aplicar os coecementos literarios na comprensin e valoracin de fragmentos, atendendo ao xnero, aos temas e motivos da tradicin, as como aos recursos rtmicos e semnticos bsicos.

215

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Este criterio pretende avaliar en que medida se aplican os coecementos literarios traballados na lectura e valoracin de textos breves comentados na clase, atendendo aos seus trazos mis xerais: comprensin do tema, identificacin do xnero e, se o caso, dos recursos rtmicos e semnticos mis xerais. 8. Compoer textos, en soporte papel ou dixital, tomando como modelo un texto literario lido e comentado na aula ou realizar algunha transformacin sinxela neses textos. Con este criterio pretndese comprobar a capacidade de utilizar nos propios escritos, presentados en soporte papel ou dixital, os coecementos literarios adquiridos, mediante a composicin de textos de carcter literario como un relato breve ou un poema, imitando modelos utilizados na clase ou realizando algunha transformacin sinxela. Mis que a calidade, pretndese avaliar a utilizacin dos coecementos adquiridos e a composicin de textos seguindo unhas pautas determinadas. 9. Aplicar os coecementos sobre a lingua e as normas de uso lingstico para solucionar problemas de comprensin de textos orais e escritos e para a composicin e revisin dirixida dos textos propios deste curso. Con este criterio trtase de comprobar que se utilizan determinados coecementos sobre a lingua e as normas de uso en relacin coa comprensin, composicin e revisin dos textos. Atenderase especialmente s marcas de enunciacin, conectores textuais de tempo, orde e explicacin, formas verbais na narracin, expresin do mandato ou do desexo. En normas ortogrficas, atenderase a regras xerais de acentuacin, ortografa do vocabulario mis usual, usos elementais da coma, do punto e signos do dilogo. 10. Coecer unha terminoloxa lingstica baseada en actividades de reflexin sobre o uso. Pretndese comprobar que o alumnado comprende a terminoloxa bsica para seguir explicacins e instrucins nas actividades gramaticais. Comprobarase o coecemento de terminoloxa referida a modalidades da oracin, palabras flexivas e non flexivas, procedementos de formacin de palabras, sinonimia, antonimia, categoras gramaticais, tempo e modos verbais e suxeito e predicado. Avaliarase a obtencin de informacin gramatical en dicionarios escolares e outras obras de consulta.

216

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

SEGUNDO

CURSO.

Bloque 1. Falar, escoitar e conversar. Comprensin de informacins de actualidade procedentes dos medios de comunicacin audiovisual. Exposicin de informacins tomadas dos medios de comunicacin poendo de relevo diferenzas no modo de presentar os feitos en distintos medios. Presentacin ordenada e clara de informacins previamente preparadas sobre temas do interese do alumnado, con axuda de medios audiovisuais e das tecnoloxas da informacin e da comunicacin. Comprensin de textos orais utilizados no mbito acadmico atendendo especialmente presentacin de tarefas e instrucins para a sa realizacin, a breves exposicins orais e obtencin de informacins dos medios de comunicacin en informativos e documentais. Participacin activa en situacins de comunicacin propias do mbito acadmico, especialmente nas propostas sobre o modo de organizar a actividade, na achega de informacins tiles para o traballo en comn e na exposicin de breves informes sobre as tarefas realizadas. Participacin activa en traballos en grupo cooperando e respectando os demais. Utilizacin da lingua para tomar conciencia dos coecementos, das ideas e dos sentimentos propios e para regular a propia conduta. Bloque 2. Ler e escribir. Comprensin de textos escritos. Comprensin de textos propios da vida coti e das relacins sociais en mbitos prximos experiencia do alumnado, como normas e comunicacins. Comprensin de textos dos medios de comunicacin, especialmente de informacin sobre feitos, noticias e crnicas, atendendo estrutura do xornal dixital (seccins e xneros) e aos elementos paratextuais. Comprensin de textos do mbito acadmico, atendendo especialmente aos expositivos e explicativos, s instrucins para realizar tarefas,

217

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

consulta, en diversos soportes, de dicionarios, glosarios e outras fontes de informacin, como enciclopedias e webs educativas. Utilizacin progresivamente autnoma das bibliotecas e das tecnoloxas da informacin e da comunicacin como fonte de informacin e de modelos para a composicin escrita. Reflexin crtica con respecto informacin dispoible ante as mensaxes que supoan calquera tipo de discriminacin. Composicin de textos escritos. Composicin de textos propios da vida coti e das relacins sociais en mbitos prximos experiencia do alumnado. Composicin de textos propios dos medios de comunicacin, especialmente crnicas destinadas a un soporte impreso ou dixital, a audio ou a vdeo. Composicin, en soporte papel ou dixital, de textos propios do mbito acadmico, especialmente resumos, esquemas xerrquicos, mapas conceptuais, exposicins e explicacins sinxelas, glosarios e informes de tarefas e de aprendizaxes efectuadas. Utilizacin da composicin escrita como fonte de informacin e de aprendizaxe, como forma de comunicar as experiencias e mais os coecementos propios, e como forma de regular a conduta. Dominio das normas de presentacin dos textos escritos tanto en soporte papel como dixital, con respecto polas normas ortogrficas, gramaticais e tipogrficas. Bloque 3. A educacin literaria. Lectura de varias obras adecuadas idade do alumnado. Recitado de poemas, prestndolle atencin ao valor simblico da linguaxe potica, ao sentido dos recursos retricos mis importantes, recoecendo os procedementos da versificacin e valorando a funcin de todos estes elementos no poema. Lectura de relatos comparando e contrastando temas e elementos da historia, formas de inicio, desenvolvemento, desenlaces...

218

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Lectura dramatizada de fragmentos de obras teatrais, recoecendo algns subxneros e prestndolle atencin estrutura e compoentes do texto teatral. Diferenciacin dos principais subxneros literarios a travs das lecturas comentadas. Composicin de textos de intencin literaria utilizando algunhas das aprendizaxes adquiridas nas lecturas dirixidas. Utilizacin progresivamente autnoma da biblioteca do centro e de bibliotecas virtuais. Desenvolvemento da autonoma lectora e do aprecio pola literatura como fonte de pracer e de coecemento doutros mundos e culturas. Bloque 4. Coecemento da lingua. Recoecemento das diferenzas contextuais e formais relevantes entre comunicacin oral e escrita e entre os usos coloquiais e formais nos discursos alleos e na elaboracin dos propios. Recoecemento dalgns significados contextuais que poden adquirir as modalidades da oracin. Identificacin e uso das formas de dexe persoal, temporal e espacial (demostrativos, adverbios de tempo e de lugar) en textos orais e escritos. Identificacin e uso reflexivo dalgns conectores textuais, como os de orde, explicativos e de contraste, e dalgns mecanismos de referencia interna, tanto gramaticais (substitucins pronominais) como lxicos, especialmente as elipses e o uso de hipernimos de significado concreto. Recoecemento e uso coherente das formas verbais nos textos, con especial atencin aos distintos valores do presente de indicativo. Recoecemento do funcionamento sintctico do verbo a partir do seu significado, identificando o suxeito e os complementos do verbo, distinguindo entre argumentais e non argumentais; transformando oracins para observar diferentes papeis semnticos do suxeito (axente, causa, paciente). Utilizacin dunha terminoloxa sintctica bsica: oracin; suxeito e predicado; predicado nominal e predicado verbal; suxeito, verbo e complementos; axente, causa, paciente.

219

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Uso de procedementos para compoer os enunciados con estilo cohesionado, especialmente a insercin de expresins explicativas e o emprego de construcins de participio e de xerundio. Interpretacin das informacins lingsticas que proporcionan os dicionarios escolares e outras obras de consulta, especialmente sobre clases de palabras, relacins semnticas do lxico e normativa. Coecemento e uso reflexivo das normas ortogrficas, apreciando o seu valor socialeanecesidade de cinguirse norma lingstica. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Captar a intencin comunicativa e a idea xeral e secundarias dos textos orais social e academicamente prximos ao alumnado; identificar a informacin relevante en textos audiovisuais; e seguir instrucins para a realizacin autnoma de tarefas de aprendizaxe. Este criterio est destinado a comprobar se o alumnado capaz de obter, seleccionar e relacionar informacin de textos dos mbitos audiovisual e escolar; se reflexionou sobre os mecanismos de comprensin dos textos orais -interese por facerse escoitar e ser entendido- e sobre os procedementos utilizados para iso. Constatar se segue instrucins para a realizacin de tarefas de aprendizaxe. 2. Comprender a intencin comunicativa e captar a relacin entre a idea xeral e as secundarias de textos escritos prximos experiencia do alumnado; e seguir instrucins de certa extensin. Con este criterio avalase se as/os estudantes son capaces de detectar e entender informacin ou ideas relevantes -explcitas e implcitas-en textos escritos prximos ao seu contorno, as como se son capaces de facer deducins baseadas no texto: xeneralizacins, propsito; se identifican ideas principais e secundarias; se identifican elementos de descricin, fases de procesos pouco complexos e secuencias de feitos en narracins de desenvolvemento temporal lineal e non lineal e aplican tcnicas de organizacin de ideas como esquemas xerrquicos e mapas conceptuais; se seguen instrucins en procesos de certa extensin. 3. Narrar, expoer, resumir, explicar e comentar, en soporte papel e dixital, usando o rexistro adecuado, organizando as ideas con claridade e cohesin, respectando as normas gramaticais e ortogrficas, e valorando a importancia de planificar e revisar o texto.

220

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Trtase de avaliar a capacidade para redactar textos do mundo persoal, cultural e acadmico (narracin de experiencias, explicacins e exposicins acadmicas sinxelas, resumos) usando o rexistro adecuado e unha organizacin clara do contido. Valorarase a presentacin en soporte papel ou dixital, con respecto s normas ortogrficas e tipogrficas, e a aplicacin da planificacin e revisin de textos. 4. Realizar exposicins orais sinxelas sobre temas prximos ao contorno do alumnado, claras e estruturadas, coa axuda de medios audiovisuais e das tecnoloxas da informacin e da comunicacin. Bscase con este criterio observar se as alumnas e os alumnos son capaces de presentar de forma ordenada e clara informacins sobre algn tema do seu interese, seleccionando o mis relevante e tendo en conta a comprensin das persoas que escoitan; terase en conta tamn se son capaces de utilizar nas sas exposicins os apoios que proporcionan as TIC e os medios audiovisuais. 5. Expoer unha opinin persoal sobre a lectura dunha obra completa axeitada idade do alumnado; recoecer a estrutura e os elementos de xnero; valorar o uso da linguaxe e o punto de vista da autora e do autor. Diferenciar contido literal e sentido da obra e relacionar o contido coa propia experiencia. Utilizar os coecementos literarios na comprensin e valoracin dos textos. Con este criterio avaliarase a capacidade de gozar de forma autnoma dos textos literarios, de comprender o seu sentido, temas, elementos caractersticos de xnero, uso da linguaxe e os distintos puntos de vista, ademais da capacidade para considerar o texto de maneira crtica emitindo opinins persoais e relacionando o contido do texto coas propias vivencias. Pretndese que as alumnas e os alumnos sexan capaces de utilizar os coecementos literarios na comprensin e valoracin de textos. 6. Identificar en textos orais e escritos a presenza dun uso sexista da linguaxe ou de valoracins discriminadoras sobre colectivos ou culturas distintos. Con este criterio intntase comprobar se o alumnado capaz de detectar, tanto nos textos alleos como nos propios, algn tipo de prexuzo moral, cultural ou sexista, non s no contido senn tamn na linguaxe utilizada. 7. Aplicar os coecementos literarios na comprensin e valoracin de fragmentos, atendendo ao xnero, aos temas e motivos da tradicin,

221

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

caracterizacin dos subxneros literarios, versificacin e funcionalidade dos recursos retricos mis relevantes. Este criterio pretende avaliar en que medida se aplican os coecementos literarios traballados na lectura e valoracin de textos breves comentados na clase, atendendo a: comprensin do tema, organizacin, identificacin do xnero (elementos da historia, desenvolvemento cronolxico da narracin, compoentes do texto teatral, estruturas da versificacin e o seu efecto no ritmo), subxneros mis frecuentes, recoecemento de recursos retricos mis comns e valor simblico da linguaxe, especialmente a potica. 8. Compoer textos, en soporte papel ou dixital, tomando como modelo textos literarios ou realizar algunhas transformacins neses textos. Avaliarase a capacidade para recrear ou imitar poemas ou relatos utilizando determinados recursos como a rima ou o ritmo ou realizando algunha transformacin neles. Avaliarase, mis que a calidade literaria das producins, a utilizacin dos coecementos adquiridos e o uso de pasospropios do proceso(planificacin, escritura do texto, revisin). 9. Aplicar os coecementos sobre a lingua e as normas do uso lingstico para resolver problemas de comprensin de textos orais e escritos e para a composicin e revisin dos textos propios deste curso. Con este criterio trtase de comprobar que se adquiren e utilizan determinados coecementos sobre a lingua e as normas de uso en relacin coa comprensin, a composicin e a revisin de textos. Atenderase a significados contextuais da modalidade oracional; a conectores explicativos, de contraste e de orde; ao uso da dexe, de recorrencias e de elipses; as como aos valores do presente de indicativo e de subxuntivo e ao uso de construcins de participio e de xerundio. En canto s normas ortogrficas, atenderase acentuacin de hiatos e de ditongos, usos de acento grfico con funcin diacrtica mis frecuentes, ortografa de verbos irregulares, distintos modos de usar os signos de puntuacin en dilogos e usos do punto e da coma. 10. Coecer unha terminoloxa lingstica bsica nas actividades de reflexin sobre o uso. Con este criterio pretndese comprobar que se coece a terminoloxa bsica para seguir explicacins e instrucins nas actividades gramaticais e para referirse a elas (suxeito, predicado e complementos; elipses), papeis

222

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

do suxeito -axente, causa, paciente-, funcins sintcticas caractersticas das clases de palabras (ncleo, complemento, determinantes, enlace) valorarase a progresiva autonoma na obtencin de informacin gramatical de carcter xeral nos dicionarios escolares e noutras obras de consulta. TERCEIRO
CURSO.

Bloque 1. Escoitar, falar e conversar. Comprensin de textos procedentes dos medios de comunicacin audiovisual, como reportaxes e entrevistas emitidos pola radio e pola televisin. Exposicin da informacin tomada dun medio de comunicacin acerca dun tema de actualidade, respectando as normas que rexen a interaccin oral. Explicacins orais sinxelas de forma ordenada e clara, previamente preparadas, sobre feitos de actualidade social, poltica ou cultural que sexan do interese do alumnado, con axuda de medios audiovisuais e das tecnoloxas da informacin e da comunicacin. Comprensin de textos orais utilizados no mbito acadmico atendendo especialmente presentacin de tarefas e instrucins para a sa realizacin, a breves exposicins orais e obtencin de informacins dos medios de comunicacin en informativos, documentais, reportaxes ou entrevistas. Colaboracin en actividades de aprendizaxe individuais ou compartidas, especialmente nas propostas sobre o modo de organizar a actividade, a achega de informacins tiles para o traballo en comn e a exposicin de informes sobre as tarefas realizadas. Participacin en actividades de aprendizaxe compartida cooperando e respectando os demais. Utilizacin da lingua para tomar conciencia dos coecementos, das ideas e dos sentimentos propios e para regular a propia conduta. Bloque 2. Ler e escribir. Comprensin de textos escritos. Comprensin de textos propios da vida coti e das relacins sociais como convocatorias e regulamentos.

223

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Comprensin de textos dos medios de comunicacin, recoecendo as diferenzas entre informacin e opinin en crnicas, reportaxes e entrevistas. Comprensin de textos do mbito acadmico, atendendo especialmente consulta, en diversos soportes, de dicionarios, glosarios e outras fontes de informacin. Utilizacin das bibliotecas e das tecnoloxas da informacin e da comunicacin de forma autnoma para a localizacin, seleccin e organizacin de informacin. Reflexin crtica ante as mensaxes que supoen calquera tipo de discriminacin para fomentar unha sensibilidade crtica fronte a elas. Composicin de textos escritos. Composicin de textos propios da vida coti e das relacins sociais como diarios persoais, regulamentos ou circulares. Composicin de textos propios dos medios de comunicacin, como reportaxes ou entrevistas destinados a un soporte escrito ou dixital, a audio ou a vdeo. Composicin, en soporte papel ou dixital, de textos propios do mbito acadmico, especialmente textos expositivos e explicativos elaborados a partir da informacin obtida e organizada mediante esquemas, mapas conceptuais e resumos, as como elaboracin de proxectos e informes sobre tarefas e aprendizaxes. Utilizacin da composicin escrita como fonte de informacin e aprendizaxe, como forma de comunicar experiencias, opinins e coecementos propios, e como forma de regular a conduta. Dominio das normas de presentacin dos textos escritos tanto en soporte papel como dixital, con respecto s normas gramaticais, ortogrficas e tipogrficas. Bloque 3. Educacin literaria. Lectura de obras ou fragmentos axeitados idade, relacionndoos cos grandes perodos e autores da literatura a partir da Idade Media ata o sculo XVIII.

224

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Recitado de poemas, comparando o tratamento de certos temas recorrentes en distintos perodos literarios e valorando a funcin dos elementos simblicos e dos recursos retricos e mtricos no texto. Lectura de relatos, observando a transformacin da narrativa desde a pica medieval en verso narracin moderna en prosa, e do heroe ou herona personaxe de novela. Lectura dramatizada de obras teatrais breves e de fragmentos representativos do teatro clsico espaol, recoecendo algunhas caractersticas temticas e formais. Composicin de textos de intencin literaria e elaboracin de traballos sinxelos sobre as lecturas dirixidas. Utilizacin progresivamente autnoma da biblioteca do centro, das do contorno e de bibliotecas virtuais. Desenvolvemento da autonoma lectora e do aprecio pola literatura como fonte de pracer, de coecemento doutros mundos, tempos e culturas. Bloque 4. Coecemento da lingua. Coecemento das diferenzas entre usos orais informais e formais da lingua e conciencia das situacins comunicativas en que resultan adecuados. Recoecemento e uso dos significados contextuais que poden adquirir as modalidades da oracin e as perfrases verbais de carcter modal. Identificacin e uso das variacins (frmulas de confianza e de cortesa) que adoptan as formas decticas en relacin coa situacin. Identificacin e uso reflexivo de conectores textuais, con especial atencin aos distributivos, de orde, de contraste, de explicacin e de causa, e dos mecanismos de referencia interna, tanto gramaticais como lxicos, especialmente as nominalizacins e os hipernimos de significado abstracto como fenmeno, elemento ou caracterstica. Recoecemento e uso coherente das formas verbais nos textos, con especial atencin aos valores aspectuais de perfrases verbais.

225

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Comparacin dos diferentes comportamentos sintcticos dun mesmo verbo nalgunhas das sas acepcins, identificacin do suxeito e dos diferentes complementos verbais, inclundo entre estas funcins as que teen forma oracional (subordinadas substantivas, adxectivas e adverbiais) e uso da terminoloxa sintctica necesaria nas actividades: enunciado, frase e oracin; suxeito e predicado; predicado nominal e predicado verbal; suxeito, verbo e complementos; axente, causa e paciente; oracin activa e oracin pasiva; oracin transitiva e intransitiva; complemento directo, indirecto, de rxime, circunstancial, axente e atributo; oracins subordinadas substantivas, adxectivas e adverbiais. Uso de procedementos para compoer enunciados cohesionados, especialmente mediante a transformacin de oracins independentes, coordinadas ou xustapostas en subordinadas adverbiais ou en oracins subordinadas mediante as que se expresan diferentes relacins lxicas: causais, consecutivas, condicionais e concesivas. Coecemento das funcins sintcticas caractersticas das clases de palabras e anlise da sa forma (flexin, afixos...), especialmente no que se refire aos aspectos relacionados coa normativa. Interpretacin das informacins lingsticas que proporcionan os dicionarios escolares e outras obras de consulta, especialmente sobre o comportamento sintctico dos verbos (transitivos e intransitivos) e as relacionadas co rexistro e coa normativa. Uso progresivamente autnomo de dicionarios e de correctores ortogrficos dos procesadores de textos. Coecemento e uso reflexivo das normas ortogrficas, apreciando o seu valor social e a necesidade de cinguirse norma lingstica. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Comprender a intencin comunicativa, as ideas xerais e as informacins especficas en reportaxes e en entrevistas; seguir o desenvolvemento oral dun tema acadmico e plasmalo nun esquema ou resumo. Comprobarase con este criterio se o alumnado capaz de distinguir o tema xeral e feitos relevantes de reportaxes dos medios de comunicacin, as como opinins significativas en entrevistas; de plasmar en forma de esquema o tema xeral dunha exposicin oral, ben estruturada, acerca de contidos relacionados con materias escolares.

226

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

2. Comprender a intencin comunicativa implcita e explcita, temas, organizacin da informacin en textos escritos; seguir instrucins de certa complexidade en mbitos pblicos e procesos de aprendizaxe. Este criterio quere avaliar se as alumnas e os alumnos son capaces de buscar, localizar e seleccionar informacin ou ideas relevantes que aparecen explcitas nos textos actuando de acordo ao que neles se indica; dbese avaliar a capacidade para transcender o significado superficial e extraer inferencias directas, tema xeral e secundarios; se aplican tcnicas de organizacin de ideas; se son capaces de seguir instrucins para realizar actividades de aprendizaxe en procesos de certa complexidade. 3. Narrar, expoer, explicar, resumir e comentar, en soporte papel ou dixital, nun rexistro adecuado, con secuencias coherentes, respectando as normas gramaticais e ortogrficas e utilizando a planificacin e revisin de textos. Este criterio trata de avaliar que as alumnas e os alumnos son capaces de expresarse por escrito de forma coherente, seguindo os pasos propios da producin dun escrito e axustndose a un formato e rexistro axeitados; compoer textos propios do mbito pblico (regulamentos, circulares, convocatorias), resumir narracins e exposicins reconstrundo os elementos bsicos do texto orixinal e organizando a informacin de forma xerrquica, consultando distintas fontes. Valorarase a presentacin dos escritos, en soporte papel ou dixital, con respecto s normas ortogrficas e tipogrficas. 4. Realizar explicacins orais sinxelas sobre temas de interese para o alumnado con axuda dos medios audiovisuais e das TIC. Con este criterio trtase de observar se os alumnos e alumnas son capaces de explicar e facerse entender sobre aquilo que esperte o seu interese da realidade que os rodea (fenmenos naturais, feitos histricos, conflitos sociais). Valorarase a utilizacin de medios audiovisuais e das TIC como apoio s explicacins. 5. Expoer unha opinin sobre a lectura dunha obra completa axeitada idade e relacionada con algn perodo literario estudado; valorar a estrutura, o uso da linguaxe e o punto de vista da autora e do autor; situar o sentido da obra en relacin co contexto e coa experiencia do alumnado. Con este criterio pretndese comprobar a competencia lectora no mbito literario, a capacidade para considerar o texto de maneira crtica e

227

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

para avaliar o seu contido, tendo en conta as sas caractersticas (estrutura, xnero, uso da linguaxe -rexistro, estilo-, puntos de vista, etc.) e relacionando o contido do texto coas propias vivencias. Pretndese que as alumnas e os alumnos sexan capaces de utilizar os coecementos literarios na comprensin e valoracin de textos. 6. Explorar alternativas lingsticas que eviten o uso de expresins discriminatorias sociais, raciais, sexuais, etc. e a utilizacin desas alternativas en producins propias. Este criterio pretende avaliar se as alumnas e os alumnos son capaces de indagar as diferentes alternativas lingsticas que eviten os usos discriminatorios e se utilizan estas alternativas en producins propias. conveniente que a observacin se centre non s en mensaxes dos medios de comunicacin social e na interrelacin entre o cdigo verbal e non verbal, senn tamn nas mensaxes das persoas do seu contorno social pertencentes a outros grupos sociais ou tnicos. 7. Utilizar os coecementos literarios na comprensin e valoracin de textos breves ou fragmentos, atendendo ao uso de temas recorrentes, valor da linguaxe potica, evolucin de xneros, formas literarias e estilos. Pretndese comprobar se o alumnado asimilou os coecementos literarios en funcin da lectura; a capacidade para avaliar o contido dun texto literario, a sa organizacin e uso da linguaxe, e o oficio das autoras e autores. Terase en conta a comprensin de temas e motivos recorrentes (amor, tempo, vida, morte), recoecemento de xneros e evolucin sen entrar en detalles (da pica en verso novela); e identificacin de recursos retricos (entre eles, os simblicos), valorando a sa especial funcionalidade no verso. 8. Mostrar coecemento das relacins, nas obras lidas, entre o contexto e autores/as mis relevantes mediante un traballo persoal de sntese e informacin ou recreacin, en soporte papel ou dixital. Con este criterio trtase de comprobar que se comprende o fenmeno literario como unha actividade comunicativa esttica nun contexto determinado elaborando un traballo persoal, presentado en soporte papel ou dixital, en que se sintetice a informacin sobre unha autora ou un autor (dos mis relevantes das literaturas hispnicas e europeas), obra ou perodo (a partir da Idade Media ata o S. XVIII) ou en que se recree algn dos modelos utilizados na clase.

228

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

9. Aplicar os coecementos sobre a lingua e as normas de uso para resolver problemas de comprensin de textos orais ou escritos e para a composicin e revisin progresivamente autnoma dos textos propios deste curso. Trtase de indagar con este criterio se se adquiren e utilizan os coecementos sobre a lingua e as normas de uso en relacin coa comprensin, a composicin e a revisin de textos. Atenderase s variacins sociais da dexe (frmulas de confianza e de cortesa), conectores distributivos, de orde, de contraste, explicacin e causa; mecanismos de referencia interna, gramaticais, lxicos; valores do subxuntivo e perfrases verbais de uso mis frecuente. Comprobarase a consolidacin do coecemento prctico das normas ortogrficas (acentuacin grfica con funcin diacrtica, ortografa de prefixos e de sufixos mis usuais, comias como forma de cita) e tipogrficas. 10. Coecer a terminoloxa lingstica necesaria para a reflexin sobre o uso. Pretndese comprobar que se coece e se usa a terminoloxa bsica para seguir e dar explicacins e instrucins nas actividades gramaticais. Terminoloxa referida a clases de predicados e de oracins, de complementos verbais, cambios de categora (nominalizacins) e identificacin das formas de unin das oracins (xustaposicin, coordinacin e subordinacin). Valorarase a progresiva autonoma na obtencin de informacin gramatical de carcter xeral nos dicionarios escolares. CUARTO
CURSO.

Bloque 1. Escoitar, falar e conversar. Comprensin de textos procedentes dos medios de comunicacin audiovisual, como debates na radio ou televisin e opinins dos ontes. Exposicin da informacin tomada de varios medios de comunicacin acerca dun tema de actualidade contrastando os diferentes puntos de vista e as opinins expresadas polos devanditos medios, respectando as normas que rexen a interaccin oral. Presentacins orais ben estruturadas sobre temas relacionados coa actividade acadmica ou a actualidade que admitan diferentes puntos de vista, utilizando o apoio de medios audiovisuais e das tecnoloxas da informacin e da comunicacin.

229

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Comprensin de presentacins, exposicins ou conferencias realizadas no mbito acadmico relacionadas con contidos de diferentes materias. Colaboracin en actividades de aprendizaxe individuais ou compartidas, especialmente nas propostas de planificacin das actividades e na presentacin de informes de seguimento e avaliacin das tarefas. Participacin en actividades de aprendizaxe compartida para fomentar estratexias de cooperacin e de respecto. Utilizacin da lingua para tomar conciencia dos coecementos, as ideas e os sentimentos propios e para regular a propia conduta. Bloque 2. Ler e escribir. Comprensin de textos escritos. Comprensin de textos propios da vida coti e das relacins sociais, como disposicins legais e folletos. Comprensin de textos dos medios de comunicacin atendendo especialmente aos xneros de opinin, como editoriais ou columnas. Comprensin de textos do mbito acadmico, atendendo especialmente consulta, en diversos soportes, de dicionarios, glosarios e outras fontes de informacin, inclundo fragmentos de ensaios. Utilizacin das bibliotecas e das tecnoloxas da informacin e da comunicacin de forma autnoma para a localizacin, seleccin e organizacin de informacin. Reflexin crtica ante as mensaxes que supoan calquera tipo de discriminacin para fomentar unha sensibilidade crtica fronte a elas. Composicin de textos escritos. Composicin de textos propios da vida coti e das relacins sociais como foros, solicitudes e instancias, reclamacins, curricula vitae e folletos. Composicin de textos propios dos medios de comunicacin como cartas ao director e artigos de opinin (editoriais e columnas), destinados a un soporte escrito ou dixital. Composicin, en soporte papel ou dixital, de textos propios do mbito acadmico, especialmente textos expositivos, explicativos e argumentativos elaborados a partir da informacin obtida en diversas fontes e

230

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

organizada mediante esquemas, mapas conceptuais e resumos, as como a elaboracin de proxectos e informes sobre tarefas e aprendizaxes. Utilizacin da composicin escrita como fonte de informacin e aprendizaxe, como forma de comunicar as experiencias e os coecementos propios, e como forma de regular a conduta. Dominio das normas de presentacin dos textos escritos tanto en soporte papel como dixital, con respecto s normas gramaticais, ortogrficas e tipogrficas. Bloque 3. Educacin literaria. Lectura de novelas e de relatos desde o sculo XIX ata a actualidade. Recitado de poemas contemporneos, con especial atencin s achegas do simbolismo e das vangardas linguaxe potica, valorando a funcin dos elementos simblicos e dos recursos retricos e mtricos no poema. Lectura de relatos contemporneos de diverso tipo que ofrezan distintas estruturas e voces narrativas. Lectura dramatizada de breves pezas teatrais contemporneas, ou de fragmentos, de carcter diverso constatando algunhas innovacins nos temas e nas formas. Coecemento das caractersticas xerais dos grandes perodos da historia da literatura desde o sculo XIX ata a actualidade. Achegamento a algns autores e autoras relevantes das literaturas hispnicas e europea desde o sculo XIX ata a actualidade. Composicin de textos de intencin literaria e elaboracin de traballos sobre as lecturas dirixidas. Utilizacin con certa autonoma da biblioteca do centro, das do contorno e de bibliotecas virtuais. Desenvolvemento da autonoma lectora e aprecio pola literatura como fonte de pracer e de coecemento doutros mundos, tempos e culturas. Bloque 4. Coecemento da lingua. Coecemento dos diferentes rexistros e dos factores que inciden no uso da lingua en distintos mbitos sociais e valoracin da importan-

231

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

cia de usar o rexistro adecuado segundo as circunstancias da situacin comunicativa. Coecemento da diversidade lingstica de Espaa (linguas e dialectos), anlise dos factores que inciden na relacin das linguas da nosa comunidade, e reflexin sobre a situacin actual do espaol no mundo. Recoecemento e utilizacin dalgunhas formas de expresin da subxectividade en textos de carcter expositivo e argumentativo e identificacin e uso das variacins que adoptan as formas decticas en relacin coas situacins de comunicacin. Identificacin e uso reflexivo de distintos procedementos de conexin nos textos, con especial atencin a conectores de causa, consecuencia, condicin e hiptese, e dos mecanismos gramaticais e lxicos de referencia interna, favorecendo a autonoma na revisin dos propios textos. Recoecemento e uso coherente da correlacin temporal na coordinacin e subordinacin de oracins e no discurso relatado (paso de estilo directo a indirecto). Recoecemento dos esquemas semntico e sintctico da oracin, construcin e transformacin de enunciados de acordo con estes esquemas e uso da terminoloxa sintctica necesaria nas actividades: enunciado, frase e oracin; suxeito e predicado; predicado nominal e predicado verbal; suxeito, verbo e complementos; axente, causa e paciente; oracin impersoal; oracin activa e oracin pasiva; oracin transitiva e intransitiva; complemento directo, indirecto, de rxime, circunstancial, axente e atributo; oracins subordinadas substantivas, adxectivas e adverbiais. Uso de procedementos para compoer os enunciados cun estilo cohesionado e emprego dos seguintes termos: aposicin; adxectivo e oracin de relativo explicativos; construcin de participio e de xerundio; oracin coordinada (copulativa, disxuntiva, adversativa e consecutiva); subordinada causal, consecutiva, condicional e concesiva. Distincin entre a forma (categora gramatical) e a funcin das palabras, as como coecemento dos procedementos lxicos (afixos) e sintcticos para o cambio de categora. Interpretacin das informacins lingsticas que proporcionan os dicionarios da lingua (gramaticais, semnticas, rexistro e normativa). Uso con certa autonoma de dicionarios e correctores ortogrficos dos procesadores de textos.

232

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Coecemento e uso reflexivo das normas ortogrficas, empregando os termos apropiados na explicacin sobre o uso (slaba tnica, til diacrtico, etc.) e apreciando o seu valor socialeanecesidade de cinguirse norma lingstica. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Comprender a intencin comunicativa, as ideas principais, os datos relevantes, as teses ou argumentos dos textos orais nos medios de comunicacin ou no mbito escolar. Con este criterio avalase se o alumnado d elaborado resumos ou esquemas de exposicins orais recollendo intencins, teses ou argumentos de declaracins en debates pblicos de carcter persuasivo ou do mbito escolar. 2. Comprender a intencin comunicativa, temas, organizacin da informacin de textos escritos nos medios de comunicacin ou no mbito pblicos e xulgar a eficacia dos procedementos lingsticos usados. Comprender instrucins que regulan a vida social e procesos de aprendizaxe complexos. Este criterio serve para avaliar se os alumnos e alumnas identifican o acto da fala e o propsito comunicativo nos textos pblicos de participacin; se son capaces de inferir o tema principal e os secundarios a partir de informacins do texto e dos seus coecementos; se son capaces de xulgar o papel dalgns procedementos lingsticos (rexistro, organizacin do texto, figuras retricas) na eficacia do texto (claridade, precisin, capacidade de persuasin); se seguen instrucins en procesos complexos de aprendizaxe. 3. Expoer, explicar, argumentar, resumir e comentar, en soporte papel ou dixital, usando o rexistro adecuado, con claridade e coherencia, respectando as normas gramaticais e ortogrficas e valorando a importancia de planificar e revisar o texto. Con este criterio pretndese avaliar na composicin de textos a sa organizacin e coherencia, as como a sa planificacin ata chegar ao texto definitivo, axustado a un formato e rexistro axeitados, e se as alumnas e alumnos saben compoer textos propios do mbito pblico. 4. Realizar presentacins orais claras e estruturadas sobre temas acadmicos, sociais, polticos, culturais coa axuda dos medios de comunicacin e das TIC.

233

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Con este criterio pretndese observar se o alumnado capaz de realizar exposicins orais sobre un tema coa axuda de notas escritas, carteis, diapositivas ou calquera outro medio audiovisual, de forma ordenada e crtica, proporcionando datos que lles permitan aos ontes adoptar unha actitude propia. Valorarase a utilizacin dos medios audiovisuais e das TIC como apoio nas presentacins orais. 5. Expoer unha opinin argumentada sobre a lectura de obras a partir do sculo XIX ata a actualidade; avaliar a composicin xeral e relacionar o sentido da obra e a propia experiencia. Pretndese avaliar a competencia lectora no mbito literario por medio da lectura de obras completas dos perodos literarios estudados; con esprito crtico, valorando o contido, a estrutura, as caractersticas das obras, o punto de vista da autora ou autor. 6. Identificar e valorar en textos orais e escritos a presenza dun uso sexista da linguaxe ou de valoracins discriminatorias sobre colectivos ou culturas distintos. Propoer outras formulacins que eliminen a discriminacin detectada. Con este criterio intntase comprobar se o alumnado capaz de detectar, tanto nos textos alleos como nos propios, algn tipo de prexuzo moral, cultural ou sexista tanto no contido como na linguaxe utilizada; tamn se capaz de propoer solucins lingsticas que supriman o uso discriminador, non s nos distintos medios de comunicacin, senn tamn no uso diario do mbito sociocultural que o rodea. 7. Utilizar os coecementos literarios na comprensin e valoracin de textos breves da literatura contempornea, relacionando fragmentos e autores co seu contexto literario e histrico; valorar as innovacins dos xneros e as formas na literatura contempornea. Este criterio avala a capacidade de percepcin por parte do alumnado do fenmeno literario como unha actividade enmarcada nun perodo socio-histrico determinado, identificando caractersticas e valorando as novidades e achegas dos movementos xurdidos nas pocas de estudo. Debern tamn poder recrear ou imitar algn modelo proposto na clase. 8. Mostrar coecemento das relacins, nas obras lidas, entre o contexto e os autores/ras cun traballo persoal de sntese ou recreacin, en soporte papel ou dixital, expoendo unha valoracin persoal.

234

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Este criterio trata de comprobar que se comprende o fenmeno literario como unha actividade comunicativa esttica nun contexto histrico determinado, mediante un traballo persoal, en soporte papel ou dixital, que sintetice a informacin obtida ou a composicin dun texto que imite ou recree algn dos modelos utilizados. Pretndese comprobar que se adquire o coecemento dos perodos e movementos literarios a partir do sculo XIX ata a actualidade, as como de obras ou autores mis relevantes desa poca. 9. Aplicar os coecementos sobre a lingua e as normas de uso para resolver problemas de comprensin de textos orais e escritos e para a composicin e revisin autnoma dos textos propios. Pretndese avaliar con este criterio se se adquiren e se utilizan os coecementos sobre a lingua e as normas de uso en relacin coa comprensin e coa composicin e se se utilizan con autonoma na revisin de textos; avaliaranse todos os aspectos, en especial a expresin da subxectividade (opinin, valoracin, certeza, citas), a dexe (frmulas de confianza e de cortesa), a utilizacin de oracins simples e complexas, o uso de conectores (causa, consecuencia, condicin e hiptese), os mecanismos de referencia interna, a construcin de enunciados cohesionados (construcins e oracins nominais, xustaposicin, coordinacin e subordinacin). Terase en conta a ortografa de elementos de orixe grecolatina, a puntuacin como recurso de cohesin, o uso da raia e da parntese en incisos e os usos expresivos das comias. 10. Coecer e usar a terminoloxa lingstica axeitada na reflexin sobre o uso. Pretndese comprobar con este criterio que se coece e se usa de forma axeitada a terminoloxa necesaria para referirse aos coecementos gramaticais; debe distinguirse neste curso a diferenza entre forma e funcin das palabras, e dbense coecer os procedementos lxicos (afixos) e sintcticos para os cambios de categora; valorarase a progresiva autonoma na obtencin de todo tipo de informacin lingstica en dicionarios e outras obras de consulta. LINGUA ESTRANXEIRA. INTRODUCIN. As linguas son instrumentos de comunicacin e de coecemento, vehculo dos sistemas de valores e das expresins culturais e factor determinante da identidade dos pobos e das persoas.

235

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

No mundo actual, cada vez mis globalizado, no que estn a desaparecer os lmites xeogrficos da comunicacin, a aprendizaxe de linguas estranxeiras constite unha necesidade de achegamento informacin, ao coecemento e s tecnoloxas, as como a distintas formas e estilos de vida e maneiras de pensar de diferentes culturas. Galicia est a participar de cheo nas relacins internacionais en todos os eidos. A necesidade de coecer outras linguas faise cada vez mis evidente na Europa de hoxe. este coecemento o que posibilita o contacto con costumes e formas de vida diferentes e o que promove unha actitude de tolerancia e respecto cara a outros pases, aos seus falantes e sa cultura. A nosa comunidade non tampouco allea aos movementos migratorios que estn a acontecer no mundo e de a que, desde unha perspectiva integradora, a funcin da lingua como ferramenta de mediacin tea no noso caso especial relevancia. Ademais, o dominio e uso de linguas estranxeiras non s fomenta as relacins interpersoais -favorecendo a formacin integral do individuo- senn que tamn nos permite comprender mellor a lingua propia desde unha visin mis ampla e rica da realidade. A Unin Europea defnese a si mesma como unha comunidade multilinge. O concepto de multilingismo fai referencia tanto capacidade dunha persoa para utilizar varios idiomas como coexistencia de diferentes comunidades lingsticas nunha zona xeogrfica determinada. Na nosa comunidade, o estudo de varias linguas estranxeiras en contexto escolar ten unha finalidade que supera o simple multilingismo. Adoptando o enfoque plurilinge promovido polo Marco Comn Europeo de Referencia, a presencia de varias linguas estranxeiras no currculo da educacin secundaria obrigatoria pon nfase no feito de que as persoas, conforme se ampla a sa experiencia lingstica e o contacto coas linguas doutros pobos, desenvolven unha competencia comunicativa plurilinge conformada por todos os seus coecementos e experiencias lingsticas e nela as linguas aprendidas relacinanse entre si e interactan. A competencia plurilinge estase a conformar como un aspecto esencial para a proteccin e o desenvolvemento da herdanza lingstica, como fonte de enriquecemento mutuo. Esta competencia permitiralles s alumnas e aos alumnos relacionar, de modo significativo, as distintas culturas s que teen acceso mediante os seus coecementos lingsticos e lograr unha mellor comprensin delas. As competencias lingstica e cultural respecto de cada lingua modifcanse mediante o coecemento mutuo e contriben a crear unha conciencia, unhas destrezas e unhas capacidades interculturais. Permiten que as alumnas e os alumnos desenvolvan unha

236

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

personalidade mis rica e complexa, melloran a capacidade de aprendizaxe posterior de novas linguas e de apertura a novas experiencias culturais. Tales competencias permitiranlle ao alumnado axudar como mediador a conseguir algn grao de comunicacin entre persoas que non tean unha lingua comn e carezan, xa que logo, da capacidade para comunicarse. Xunto con todo o anterior, o sentido e as funcins desta materia veen determinados tamn por razns profundamente educativas, derivadas da contribucin que realiza s competencias bsicas e aos obxectivos educativos xerais. O proceso de ensino e aprendizaxe de linguas estranxeiras contribuir formacin educativa do alumnado desde unha perspectiva global que favoreza o desenvolvemento da sa personalidade, compense as desigualdades de partida axudando integracin social, tea en conta as distintas capacidades e ritmos de aprendizaxe e posibilite o acceso a datos de interese Ao empezar a etapa de educacin secundaria obrigatoria, o alumnado debe estar familiarizado coa lingua estranxeira usada en situacins de comunicacin sinxelas presentadas no ensino primario. Trtase na etapa de secundaria de conseguir un dominio comunicativo suficiente para desenvolverse non s en situacins habituais da vida coti, senn tamn noutras conectadas coas sas motivacins e intereses futuros (acadmicos e laborais), de maneira que, ao rematar a etapa, adquiran destrezas comunicativas suficientes para enfrontarse a novas situacins. Os contidos e criterios de avaliacin organzanse por cursos, tendo en conta as recomendacins feitas desde o Marco Europeo Comn de Referencia. Esta especificacin de contidos por cursos hai que interpretala como un continuo no que se irn construndo progresivamente as distintas habilidades comunicativas, de maneira que os contidos volvern aparecer en distintos contextos, xa que a aprendizaxe non se produce de forma lineal senn global, nun progreso que se vai enriquecendo ciclicamente. Dentro de cada curso, os contidos aparecen estruturados en catro bloques: bloque 1 Escoitar, falar e conversar, bloque 2 Ler e escribir, que se refiren as habilidades lingsticas, bloque 3 Coecementos da lingua (que se refiren aos elementos lingsticos e sa relacin) e bloque 4 Aspectos socioculturais e consciencia intercultural. Anda que aparecen separados para maior claridade, temos que entendelos como inseparables na prctica lingstica. Estes catro bloques teen caractersticas distintas en canto a que necesitan de metodoloxas

237

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

especficas para aplicalos ao proceso de ensino e aprendizaxe pero gozan do mesmo peso hora de contribur aprendizaxe da lingua. As, os dous primeiros bloques refrense s habilidades lingsticas e necesitarn dunha metodoloxa baseada nos procedementos, entendidos estes como as operacins -tanto na oralidade como na escrita-que permiten relacionar os conceptos adquiridos coa sa realizacin en actividades de comunicacin que desenvolvan o saber facer. O terceiro bloque ten como punto de partida as situacins de uso que favorezan a reflexin sobre a lingua estranxeira e as estratexias que axuden a progresar na aprendizaxe. O cuarto bloque refrese aos aspectos socioculturais, contribundo ao coecemento dos costumes, formas de relacin social, trazos e particularidades dos pases nos que se fala a lingua estranxeira, etc. Promvese as a tolerancia e aceptacin de formas de vida diferentes. Contribucin da materia adquisicin das competencias bsicas. A incorporacin das competencias bsicas ao currculo introduce dous novos enfoques: por unha banda permtenos identificar as aprendizaxes imprescindibles para o alumnado e por outra banda achega unha visin integradora do proceso de aprendizaxe. Isto quere dicir que, anda que as reas e materias son as que ofrecen os contidos concretos diferenciados, a aprendizaxe deber facerse desde unha perspectiva integradora e de colaboracin A materia de lingua estranxeira relacinase moi directamente coa competencia en comunicacin lingstica, pero, debido aos seus trazos comunicativos, sociais e culturais, tamn contribe ao desenvolvemento doutras competencias como a de aprender a aprender, a do tratamento da informacin e competencia dixital, competencia social e cidad, competencia artstica e cultural e da autonoma e iniciativa persoal. De maneira mis tanxencial tamn contribe s competencias matemtica e do coecemento e a interaccin co mundo fsico, especialmente mediante a utilizacin da lingua estranxeira como instrumento de informacin con outros contidos do currculo. Sen dbida a materia de lingua estranxeira contribe competencia en comunicacin lingstica pois ofrece mis oportunidades para interactuar en situacins comunicativas e para reflexionar sobre a linguaxe en xeral a travs da comparacin entre as distintas linguas que se estn a aprender.

238

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Porn, a lingua non s un medio para a comunicacin, tamn unha ferramenta esencial para o acceso a outras aprendizaxes non lingsticas. Isto, unido utilizacin da gradacin dos logros nas aprendizaxes propostas polo Marco Comn Europeo de Referencia e ao uso consciente de estratexias de aprendizaxe, contribe a espertar no alumnado a consciencia do estado dos seus coecementos e o desexo de utilizar a lingua estranxeira como instrumento de acceso informacin universal, favorecendo un proceso dinmico de aprendizaxe ao longo da vida. por isto que a materia de lingua estranxeira contribe de xeito directo competencia de aprender a aprender, xa que ser a travs dela que o alumnado acceder a distintos tipos de informacin, textos e contidos que lle permitan acceder aprendizaxe. A aprendizaxe dunha lingua ten tamn un compoente social que vai axudar ao desenvolvemento global das persoas. A contribucin da materia de lingua estranxeira competencia social e cidad prodcese a travs de das vas. Por unha banda, todas as linguas son un vehculo para a interaccin social, e a sa aprendizaxe comprende non s os aspectos exclusivamente lingsticos, senn tamn os compoentes socioculturais que subxacen no uso desa lingua. Por outra banda, non podemos esquecer que toda lingua un vehculo de transmisin cultural e que o seu coecemento favorece a tolerancia e o respecto polas outras culturas, relacionando a cultura propia coa estranxeira, aceptando a diversidade de valores, e superando prexuzos, favorecendo actitudes socialmente positivas tales como a cooperacin a travs do traballo compartido, o respecto ao interlocutor ou a participacin activa en debates. Desde a materia de lingua estranxeira, a contribucin competencia no tratamento da informacin e a competencia dixital vai ser esencial. O tratamento da informacin vaise traballar desde esta rea como un contido especfico a travs de actividades que requiran do alumnado o manexo de fontes informativas en distintas linguas, soportes e modelos lingsticos e o seu procesamento e presentacin posterior. Da mesma maneira a contribucin competencia dixital vai ser continua, desde o uso das TIC para a creacin de distintos contextos comunicativos: chats, foros, correo electrnico, blogs, etc., pasando polo uso de distintas ferramentas dixitais para manexar a informacin: CD, DVD, internet, presentacins de PowerPoint... ata o uso de distintos recursos para a aprendizaxe das linguas: programas de software especficos, pxinas web, dicionarios en lia, tradutores automticos, etc.

239

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

A aprendizaxe dunha lingua estranxeira ofrece igualmente oportunidades para o achegamento s sas principais manifestacins artsticas e culturais. As, contribuirase ao desenvolvemento da competencia artstica e cultural do alumnado a travs da presentacin de modelos lingsticos que contean valores artsticos ou culturais de maneira que aprenda a valoralos e a atopar goce esttico neles. O coecemento dunha lingua estranxeira vai facilitar a competencia de autonoma e iniciativa persoal. Permtelle manexarse en situacins nas que, doutro xeito, non sera posible ou necesitara de axuda. Supn a superacin de dificultades e xera autoconfianza e autoestima, convertndose nunha ferramenta esencial hora de desenvolver aspectos relacionados coa autonoma propia. Mediante a preparacin e realizacin de tarefas comunicativas, fomenta o desenvolvemento da capacidade de xestionar os proxectos e iniciativas propias a travs do traballo cooperativo, identificando as metas e as necesidades, propoendo obxectivos, planificando accins e estratexias para conseguilos, buscando solucins ante as dificultades. Obxectivos. O ensino da lingua estranxeira nesta etapa ter como obxectivo o desenvolvemento das seguintes capacidades: 1. Escoitar e comprender informacin xeral e especfica oral en distintas situacins comunicativas, adoptando unha actitude respectuosa e de cooperacin co falante. 2. Comunicarse oralmente en situacins habituais de forma comprensible, axeitada e con certo nivel de autonoma. 3. Ler e comprender textos diversos dun nivel axeitado s capacidades e intereses do alumnado co fin de extraer informacin xeral e especfica, e utilizar a lectura como fonte de pracer e de enriquecemento persoal. 4. Escribir textos sinxelos con fins diversos sobre distintos temas utilizando recursos axeitados de cohesin e coherencia. 5. Utilizar eficazmente os compoentes fonticos, lxicos, estruturais e funcionais bsicos da lingua estranxeira en contextos reais de comunicacin. 6. Desenvolver a autonoma na aprendizaxe, reflexionando sobre o propio proceso de adquisicin da lingua e transferindo lingua estranxeira coecementos e estratexias de comunicacin adquiridas noutras linguas.

240

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

7. Buscar, seleccionar e presentar informacin oralmente e por escrito na lingua estranxeira utilizando todos os medios ao seu alcance, (bibliotecas, tecnoloxas da informacin e a comunicacin e as estratexias de aprendizaxe). 8. Valorar a lingua estranxeira e as linguas en xeral, como instrumento de acceso informacin e como ferramenta de aprendizaxe de contidos diversos, como medio de comunicacin e entendemento entre persoas de procedencias, linguas e culturas distintas evitando calquera tipo de discriminacin e de estereotipos lingsticos e culturais. 9. Manifestar unha actitude receptiva e de autoconfianza na propia capacidade de aprender e usar a lingua estranxeira. 10. Coecer os elementos culturais mis relevantes dos pases onde se fala a lingua estranxeira, establecer relacin entre aspectos culturais deses pases e os propios rexeitando estereotipos negativos. CONTIDOS. PRIMEIRO
CURSO.

Bloque 1. Escoitar, falar e conversar. Comprensin de mensaxes orais sinxelas e bsicas para realizar actividades de aula. Comprensin de textos orais sinxelos gravados ou en diferentes soportes multimedia, conectados cos seus intereses e apoiados con imaxes, sons e xestos. Uso de estratexias bsicas de comprensin das mensaxes orais: anticipacin do contido xeral do que se escoita con axuda de elementos verbais e non verbais e uso dos coecementos previos sobre a situacin. Memorizacin de producins orais breves significativas (sados, rutinas para iniciar ou manter a quenda de palabra, para manter a atencin), propias da vida coti. Producin de mensaxes orais curtas, con estrutura lxica e con pronuncia que non impida a comunicacin (sado, despedida, presentacins, felicitacin s persoas da aula nos seus aniversarios....). Participacin en conversas breves e sinxelas controladas dentro da aula, espontneas e/ou en simulacins relacionadas con experiencias e intereses persoais.

241

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Uso de respostas axeitadas s cuestins requiridas polo profesor/a e os compaeiros/as nas actividades de aula. Identificacin e desenvolvemento progresivo de estratexias para superar as interrupcins na comunicacin (como por exemplo a demanda de repeticin e aclaracin entre outras), facendo uso de elementos verbais e non verbais nas actividades de aula en parella e en grupo. Valoracin da lingua estranxeira como instrumento para comunicarse e para achegarse a persoas doutras culturas. Valoracin positiva das intervencins orais propias e alleas. Uso de estratexias de cooperacin na interaccin e no traballo con outras persoas. Comprensin do sentido dun texto e reformulacin na propia lingua, como actividade de mediacin ante interlocutores que descoecen a lingua estranxeira. Bloque 2. Ler e escribir. Comprensin de instrucins bsicas para a resolucin de actividades presentadas por escrito. Asociacin e identificacin de grafa, pronuncia, fonema e significado a partir de modelos escritos, de imaxes, con palabras coecidas e relacionadas con temas prximos ao alumnado, en situacins contextualizadas empregando diferentes recursos visuais e informticos. Comprensin xeral e identificacin de informacins especficas en diferentes tipos de textos sinxelos autnticos e adaptados, en soporte papel e dixital, sobre diversos temas axeitados sa idade e relacionados con contidos doutras materias do currculo. Iniciativa para ler con certa autonoma textos axeitados idade, intereses e nivel de competencia do alumnado. Uso de estratexias bsicas de comprensin lectora: identificacin do tema dun texto coa axuda de elementos textuais e non textuais, uso dos coecementos previos sobre o tema, inferencia de significados polo contexto, por comparacin de palabras ou frases similares nas linguas que xa coecen. Recoecemento dalgunhas das caractersticas e convencins da linguaxe escrita e como se diferencia da linguaxe oral.

242

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Desenvolvemento da expresin escrita de forma guiada, como por exemplo completando ou modificando frases e pargrafos sinxelos. Composicin de textos curtos sinxelos, coecidos previamente en producins orais, con elementos bsicos de intencins comunicativas a partir de modelos e utilizando cohesin e con diversas estratexias como a planificacin, textualizacin e revisin do texto. Coidado na presentacin dos textos escritos en soporte papel e dixital usando as regras bsicas de ortografa e de puntuacin e recoecendo a sa importancia na comunicacin escrita. Valoracin positiva dos textos escritos propios e os do resto das persoas da aula, colaborando na sa producin e exposicin e integrndoas na rutina da aula. Uso de distintas fontes, en soporte papel, dixital ou multimedia, para obter informacin e realizar tarefas individuais ou en grupo. Comprensin do sentido dun texto e reformulacin na propia lingua, como actividade de mediacin ante interlocutores que descoecen a lingua estranxeira. Bloque 3. Coecementos da lingua. Coecementos lingsticos. Identificacin de elementos morfolxicos bsicos e habituais no uso da lingua como o substantivo, o verbo, o adxectivo, o adverbio ou a preposicin e conectores bsicos de adicin, enumeracin e ordenacin. Identificacin e uso de expresins comns, de frases feitas sinxelas e de lxico relativo a contextos concretos e cotins e a contidos doutras materias do currculo. Identificacin de antnimos bsicos e de uso habitual. Uso de estruturas e funcins bsicas relacionadas coas situacins cotis mis predicibles. Identificacin de fonemas de especial dificultade. Recoecemento e producin de patrns bsicos de ritmo, entoacin e acentuacin de palabras e frases. Reflexin sobre a aprendizaxe.

243

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Aplicacin de estratexias bsicas para organizar, adquirir, recordar e utilizar lxico. Uso progresivo de recursos para a aprendizaxe como dicionarios, libros de consulta, bibliotecas e tecnoloxas da informacin e a comunicacin. Reflexin guiada sobre o uso e o significado das formas gramaticais axeitadas a distintas intencins comunicativas. Iniciacin nas estratexias de autoavaliacin e autocorreccin das producins orais e escritas propias. Aceptacin do erro como parte do proceso de aprendizaxe e ter unha actitude positiva para supera-lo. Organizacin do traballo persoal como estratexia para progresar na aprendizaxe. Interese por aproveitar as oportunidades de aprendizaxe creadas no contexto da aula e fra dela. Participacin activa e cooperativa en actividades e traballos grupais. Confianza e iniciativa para expresarse oralmente e na escrita. Bloque 4. Aspectos socioculturais e consciencia intercultural. Recoecemento e valoracin da lingua estranxeira como instrumento de comunicacin na aula, ou con persoas doutras culturas. Identificacin dos principais costumes e trazos da vida coti propios doutros pases e culturas onde se fala a lingua estranxeira. Comparacin cos patrns culturais existentes en Galicia, evitando os estereotipos. Uso de frmulas de cortesa axeitadas nos intercambios sociais. Coecemento dalgns trazos histricos e xeogrficos dos pases onde se fala a lingua estranxeira, obtendo a informacin por diferentes medios, entre eles a biblioteca, a internet e outras tecnoloxas da informacin e comunicacin. Interese e iniciativa na comunicacin con falantes ou aprendices/zas da lingua estranxeira, utilizando soporte papel ou medios dixitais.

244

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Valoracin do enriquecemento persoal que supn a relacin con persoas pertencentes a outras culturas. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Comprender a idea xeral e as informacins especficas mis relevantes de mensaxes orais emitidas cara a cara ou por medios audiovisuais sobre asuntos cotins se se fala amodo e con claridade. A travs deste criterio apreciase a capacidade de alumnos e alumnas para comprender o esencial de dilogos emitidos cara a cara ou por medios audiovisuais, anda que non se comprendan na sa totalidade. Trtase de avaliar esencialmente se se identifica o significado de instrucins, comentarios, preguntas e respostas, dilogos curtos, descricins e narracins breves sobre temas cotis utilizando as estratexias bsicas de comprensin das mensaxes orais. 2. Comunicarse oralmente participando en conversas e en simulacins sobre temas coecidos ou traballados previamente, utilizando as estratexias axeitadas para facilitar a continuidade da comunicacin e producindo un discurso comprensible e axeitado intencin de comunicacin. Este criterio avala a capacidade de comunicarse oralmente participando en conversas, reais ou simuladas, sobre temas coecidos. Estas consistirn esencialmente en presentar e contestar preguntas, intercambiar ideas e informacin, relatar experiencias sobre temas familiares en situacins predicibles utilizando os recursos lingsticos e as estratexias que aseguren a comunicacin. As producins podern ter incorreccins lxicas, morfosintcticas ou fonticas que non dificulten a comunicacin. 3. Identificar e interpretar palabras e enunciados sinxelos e contextualizados, en situacins de comunicacin significativas para o alumnado, coa axuda de elementos textuais e non textuais, sobre temas variados e outros relacionados con outras materias do currculo. A travs deste criterio apreciarase a capacidade para comprender textos diversos: instrucins, correspondencia, descricins e narracins breves, mensaxes, cuestionarios, etc. aplicando estratexias bsicas de lectura como a inferencia de significados polo contexto ou por elementos visuais ou a comparacin coas linguas que o alumnado coece.

245

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Con este criterio tamn se avala a capacidade de ler textos, en soporte papel ou dixital, de certa extensin, para aprender ou para gozar da lectura, recorrendo ao dicionario cando sexa preciso. 4. Redactar de forma guiada textos breves en diferentes soportes utilizando as estruturas, as funcins e o lxico axeitados, as como algns elementos bsicos de cohesin, partindo de modelos e respectando as regras elementais de ortografa e puntuacin. Este criterio avala a capacidade para redactar, anda que de forma elemental, notas, descricins, correspondencia postal ou electrnica e mensaxes. Os textos contern palabras de uso habitual, oracins simples e conectores bsicos. Valorarase tamn a presentacin clara, limpa e ordenada, en soporte papel ou dixital. 5. Na lingua propia, comparar aspectos da vida coti dos pases nos que se fala a lingua estranxeira cos propios, identificando elementos bsicos e evitando estereotipos. A travs deste criterio trtase de avaliar o interese por coecer a outra cultura e se as alumnas e alumnos son consciente do enriquecemento persoal que supn a relacin con persoas doutras culturas. 6. Reformular na lingua propia o sentido dun texto, oral ou escrito, sobre temas previamente traballados na aula, para facelo comprensible a interlocutores que descoecen a lingua estranxeira estudada. Trtase de avaliar a capacidade de facer mediacin entre persoas interlocutoras que non poden entenderse polo descoecemento da lingua, facendo equivalencia dunha lingua a outra ou dando explicacins do significado do texto. 7. Identificar e utilizar algunhas estratexias utilizadas para progresar na aprendizaxe. Este criterio pretende avaliar se o alumnado identifica e utiliza as estratexias bsicas que favorecen o proceso de aprendizaxe, como a capacidade de ir valorando os seus progresos, a reflexin sobre como aprende un mesmo mis e mellor, a incorporacin da aceptacin do erro como parte do proceso de aprendizaxe, a utilizacin de formas diversas para almacenar, memorizar e revisar o lxico, o uso correcto do dicionario para identificar a acepcin axeitada ao contexto; o uso de recursos bibliogrficos, informticos e dixitais co fin de recoller informacin, ampliar ou revisar aspectos traballados na aula, etc.

246

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

8. Usar de forma guiada as tecnoloxas da informacin e a comunicacin para buscar informacin, producir mensaxes a partir de modelos e para establecer relacins persoais amosando interese polo seu uso. Trtase de valorar con este criterio a capacidade do alumnado de utilizar as tecnoloxas da informacin e comunicacin como ferramenta de comunicacin e de aprendizaxe, en actividades habituais de aula e para establecer relacins persoais de forma guiada. As comunicacins que se establezan versarn sobre temas familiares previamente traballados e realizaran-se a partir de modelos. Tamn se ter en conta a actitude cara a lingua estranxeira, os intentos por utiliza-la e se se valora a diversidade lingstica como elemento enriquecedor. SEGUNDO
CURSO.

Bloque 1. Escoitar, falar e conversar. Escoita e comprensin de mensaxes orais, de progresiva dificultade, emitidas dentro da aula, relacionados coas actividades habituais. Obtencin de informacin xeral e especfica de textos orais sobre asuntos cotins e predicibles procedentes de diferentes medios audiovisuais e con apoio de elementos verbais e non verbais. Uso de estratexias de comprensin das mensaxes orais: uso do contexto verbal e non verbal e dos coecementos previos sobre a situacin, as como identificacin de palabras clave. Producin de mensaxes orais breves e coherentes sobre temas de interese persoal e cunha pronuncia que non dificulte a comunicacin. Participacin en situacins reais ou simulada de comunicacin (conversas telefnicas, peticins, autopresentacins, identificacin de obxectos, lugares ou persoas) en todo tipo de interaccins (parellas, grupos, equipos) dentro da aula, con pronuncia e entoacin axeitadas para conseguir a comunicacin. Resposta axeitada a situacins de comunicacin na aula. Desenvolvemento de estratexias de comunicacin para superar as interrupcins na comunicacin e para iniciar e conclur intercambios comunicativos. Valoracin positiva das intervencins orais propias e alleas na lingua estranxeira como instrumento para comunicarse e coecer outras culturas.

247

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Comprensin do sentido dun texto e reformulacin na propia lingua, como actividade de mediacin ante interlocutores que descoecen a lingua estranxeira. Bloque 2. Ler e escribir. Asociacin de grafa, pronuncia e significado a partir de modelos escritos e expresins orais coecidas e consolidacin das asociacins grafa- son das mensaxes empregadas en situacins funcionais de comunicacin. Comprensin da informacin xeral e especfica en diferentes tipos de textos, en soporte papel e dixital, autnticos e adaptados, sobre asuntos familiares e relacionados con contidos doutras reas do currculo. Iniciativa para ler de xeito autnomo textos de certa extensin. Uso de estratexias de comprensin lectora: anticipacin do contido antes e durante a lectura, identificacin do tema dun texto coa axuda de elementos textuais e non textuais, emprego dos coecementos previos sobre un tema, inferencia de significados polo contexto, por elementos visuais, por comparacin de palabras ou frases similares nas linguas que coecen. Recoecemento e iniciacin no uso dalgunhas frmulas que diferencian a linguaxe formal e informal nas comunicacins escritas. Composicin de distintos textos coa axuda de modelos, atendendo a elementos bsicos de cohesin e utilizando estratexias elementais no proceso de composicin escrita (planificacin, textualizacin e revisin). Comunicacin persoal con falantes da lingua estranxeira mediante correspondencia postal ou utilizando medios informticos: chats, correo electrnico, etc. Utilizacin das tecnoloxas da informacin e a comunicacin para ler e transmitir informacin. Presentacin coidada dos textos escritos, en soporte papel e dixital usando as regras bsicas de ortografa e puntuacin e valorando a sa importancia nas comunicacins escritas e o sentido esttico destes. Comprensin do sentido dun texto e reformulacin na propia lingua, como actividade de mediacin ante interlocutores que descoecen a lingua estranxeira. Bloque 3. Coecemento da lingua.

248

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Coecementos lingsticos. Identificacin de elementos morfolxicos no uso da lingua: substantivo, verbo, adxectivo, adverbio, preposicin, etc. Ampliacin de expresins comns, de frases feitas e de lxico apropiado a contextos concretos, cotins e a contidos doutras materias do currculo. Uso das estruturas e funcins mis habituais. Recoecemento e pronuncia de fonemas de especial dificultade. Recoecemento e producin de patrns bsicos de ritmo, entoacin e acentuacin de palabras e frases. Reflexin sobre a aprendizaxe. Ampliacin de estratexias para organizar, adquirir, lembrar e utilizar lxico. Uso de recursos para a aprendizaxe como dicionarios, libros de consulta, bibliotecas ou tecnoloxas da informacin e da comunicacin. Reflexin sobre o uso e o significado das formas gramaticais axeitadas a distintas intencins comunicativas. Participacin en actividades de avaliacin compartida, na avaliacin da propia aprendizaxe e uso de estratexias de autocorreccin. Organizacin do traballo persoal como estratexia para progresar na aprendizaxe. Interese por aproveitar as oportunidades da aprendizaxe creadas no contexto da aula e fra dela. Participacin activa en actividades e traballos grupais. Confianza e iniciativa para expresarse oralmente e na escrita. Bloque 4. Aspectos socioculturais e consciencia intercultural. Recoecemento e valoracin da lingua estranxeira como instrumento de comunicacin internacional. Identificacin e respecto cara aos costumes e trazos da vida coti propios doutros pases e culturas onde se fala a lingua estranxeira respecto a patrns culturais existentes en Galicia.

249

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Ampliacin de frmulas de cortesa axeitadas nos intercambios sociais. Coecemento dos acontecementos culturais diversos de tipo histrico, aspectos xeogrficos ou literarios, obtendo a informacin por diferentes medios, entre eles a biblioteca, a internet e outras tecnoloxas da informacin e comunicacin. Interese e iniciativa na realizacin de intercambios comunicativos con falantes ou aprendices/zas da lingua estranxeira, utilizando soporte papel ou medios dixitais. Valoracin do enriquecemento persoal que supn a relacin con persoas pertencentes a outras culturas. Respecto pola cultura da lingua estranxeira en comparacin coa galega, acadando unha consciencia intercultural que supere os estereotipos. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Comprender a idea xeral e informacins especficas de mensaxes orais emitidas cara a cara ou procedentes de distintos medios audiovisuais, sobre temas coecidos. Este criterio avala a capacidade para comprender a idea xeral e detalles especficos de mensaxes breves e conversacionais sobre temas familiares tanto emitidos cara a cara como por distintos medios audiovisuais sempre que sexa nunha pronuncia estndar, utilizando as estratexias bsicas de comprensin das mensaxes orais. 2. Participar con progresiva autonoma en conversas e simulacins relativas s experiencias persoais, plans e proxectos, empregando estruturas sinxelas, as expresins mis usuais de relacin social, e unha pronuncia axeitada para conseguir a comunicacin. Con este criterio avalase a capacidade para desenvolverse en situacins interactivas que supoen a integracin da comprensin e da expresin oral. As conversas daranse en situacins de dous tipos: as habituais de clase (pedir informacin e aclaracin, pedir permiso, traballar en grupo, etc.) e as creadas polo profesor (xogos, simulacins, xogos de rol, comunicacins mediante as novas TIC, etc.). As mensaxes podern ser anda titubeantes e conter erros morfosintcticos e lxico reducido sempre que a mensaxe sexa comprensible.

250

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

3. Comprender a informacin xeraleaespecfica de diferentes textos escritos, autnticos e adaptados de extensin variada e axeitados sa idade, demostrando a comprensin mediante unha actividade especfica. Mediante este criterio avalase a capacidade para comprender textos escritos de carcter interpersoal como correspondencia, anuncios, folletos de diverso tipo, narracins, artigos de revistas xuvens, pxinas web, letras de cancins, etc., aplicando estratexias de lectura como a inferencia de significados polo contexto, a aplicacin de regras de formacin de palabras ou dos coecementos transferidos das linguas que coece ou vinculados a outras reas do currculo. Con este criterio avalase tamn a capacidade para ler textos, en soporte papel ou dixital, dunha certa extensin, recorrendo ao dicionario de xeito espontneo cando resulte difcil a comprensin global do argumento por descoecemento dalgunha palabra clave, e demostrando a sa comprensin mediante tarefas lingsticas e non lingsticas. 4. Redactar de xeito guiado textos diversos en diferentes soportes, empregando estruturas, conectores sinxelos e lxico adecuados, coidando os aspectos formais e respectando as regras elementais de ortografa e de puntuacin para que sexan comprensibles ao lector e presenten unha correccin aceptable para a comunicacin. Por medio deste criterio avalase a capacidade do alumnado para expresar por escrito, en soporte papel ou dixital, de xeito comprensible para o lector, descricins sobre acontecementos e actividades cotis e familiares, narracins sobre experiencias persoais, plans e proxectos, cartas, postais, formularios e correos electrnicos de forma guiada. Valorarase tamn a presentacin clara, limpa e ordenada. 5. Utilizar os coecementos adquiridos sobre o sistema lingstico da lingua estranxeira, en diferentes contextos de comunicacin, como instrumento de autoaprendizaxe e de autocorreccin das producins propias orais e escritas e para comprender as producins alleas. Este criterio avala a capacidade do alumnado para aplicar os seus coecementos sobre o sistema lingstico e reflexionar sobre a necesidade da correccin formal que fai posible a comprensin tanto das sas propias producins como das alleas. 6. Identificar, utilizar algunhas estratexias bsicas utilizadas para progresar na aprendizaxe.

251

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Este criterio pretende avaliar se se empregan estratexias que favorecen o proceso de aprendizaxe como a capacidade de valorar os seus progresos, a reflexin sobre a propia aprendizaxe, a utilizacin de formas diversas para almacenar, memorizar e revisar o lxico; o uso correcto do dicionario para identificar a acepcin adecuada ao contexto; uso de recursos bibliogrficos, informticos e dixitais co fin de recompilar informacin, ampliar ou revisar aspectos traballados na aula, participacin na avaliacin da propia aprendizaxe, e uso dalgns mecanismos de autocorreccin. 7. Usar de xeito guiado as tecnoloxas da informacin e a comunicacin para buscar informacin, producir textos a partir de modelos e para establecer relacins persoais mostrando interese polo seu uso. Trtase de valorar con este criterio a capacidade de utilizar as tecnoloxas da informacin e comunicacin como ferramentas de comunicacin e de aprendizaxe de xeito guiado, en actividades habituais de aula e para establecer relacins persoais. As comunicacins que se establezan versarn sobre temas familiares previamente traballados. Tamn se ter en conta se se valora a diversidade lingstica como elemento enriquecedor, a sa actitude cara lingua estranxeira e os seus intentos por empregala. 8. Identificar e poer exemplos dalgns aspectos sociais, culturais, histricos, xeogrficos ou literarios propios de pases onde se fala a lingua estranxeira e amosar interese por coecelos. A travs deste criterio apreciarase o coecemento dos trazos mis importantes e caractersticos da sociedade, cultura, historia, xeografa e literatura dos pases onde se fala a lingua estranxeira. Tamn se avaliar se alumnos e alumnas amosan respecto cara aos valores e comportamentos doutros pobos, superando dese xeito algns estereotipos. 9. Reformular na lingua propia o sentido dun texto, oral ou escrito, sobre temas previamente traballados na aula, para facelo comprensible a interlocutores que descoecen a lingua estranxeira en estudo. Trtase de avaliar a capacidade de facer mediacin entre persoas interlocutoras que non poden entenderse polo descoecemento da lingua, facendo equivalencia dunha lingua a outra ou dando explicacins do significado do texto. TERCEIRO
CURSO.

Bloque 1. Escoitar, falar e conversar.

252

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Comprensin de instrucins en contextos reais e simulados. Comprensin global e especfica de textos orais de progresiva complexidade, relacionados con actividades propias da aula, cos intereses das alumnas e dos alumnos, cos seus sentimentos, desexos e gustos. Escoita, identificacin e comprensin de informacin xeral e especfica de mensaxes sinxelas, de progresiva dificultade, cara a cara ou emitidas por medios audiovisuais sobre temas concretos e coecidos, pronunciados con lentitude e claridade. Uso de estratexias de comprensin das mensaxes orais: uso do contexto verbal e non verbal e dos coecementos previos sobre a situacin, identificacin de palabras clave e identificacin da intencin do falante. Producin oral de descricins, narracins e explicacins breves sobre acontecementos, experiencias e coecementos diversos. Participacin en conversas e simulacins sobre temas cotis e de interese persoal con diversos fins comunicativos. Emprego de respostas espontneas a situacins de comunicacin na aula. Uso progresivamente autnomo das convencins mis habituais e propias da conversa en actividades de comunicacin reais e simuladas. Uso progresivamente autnomo no uso de estratexias de comunicacin para resolver as dificultades durante a interaccin. Comprensin do sentido dun texto e reformulacin na propia lingua, como actividade de mediacin ante interlocutores que descoecen a lingua estranxeira. Bloque 2. Ler e escribir. Comprensin da informacin xeral e especfica de textos autnticos, en soporte papel e dixital, sobre temas cotis de interese xeral e relacionados con contidos doutras reas do currculo. Lectura autnoma de textos relacionados cos seus intereses, para obter informacin ou goce. Uso de distintas fontes, en soporte papel, dixital ou multimedia, para obter informacin co fin de realizar tarefas individuais ou en grupo.

253

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Uso de diferentes estratexias de lectura como a identificacin do contido dun texto escrito coa axuda de elementos textuais e non textuais, uso do contexto, de dicionarios ou aplicacin de regras de formacin de palabras para inferir significados. Producin guiada de textos sinxelos e estruturados, con algns elementos de cohesin para marcar con claridade a relacin entre ideas e utilizando estratexias bsicas no proceso de composicin escrita (planificacin, textualizacin e revisin de borradores) que axuden reflexin sobre o proceso de escritura. Uso progresivamente autnomo do rexistro apropiado ao lector ao que vai dirixido o texto (formal e informal). Comunicacin persoal con falantes da lingua estranxeira mediante a correspondencia postal ou utilizando medios informticos: chats, correo electrnico, etc. Interese pola presentacin coidada dos textos escritos, en soporte papel e dixital, utilizando adecuadamente a ortografa e os signos de puntuacin. Comprensin do sentido dun texto e reformulacin na propia lingua, como actividade de mediacin ante interlocutores que descoecen a lingua estranxeira. Bloque 3. Coecemento da lingua. Coecementos lingsticos. Uso progresivamente autnomo de expresins comns, frases feitas e lxico sobre temas de interese persoal e xeral, temas cotis e temas relacionados con contidos doutras reas do currculo. Uso, con progresiva autonoma, de expresins fixas, enunciados e lxico sobre temas de interese persoal. Identificacin de antnimos, de falsos amigos e de palabras con prefixos e sufixos mis habituais. Uso de estruturas e funcins asociadas a diferentes situacins de comunicacin. Recoecemento e pronuncia de fonemas de especial dificultade.

254

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Recoecemento e producin de diferentes patrns de ritmo, entoacin e acentuacin de palabras e frases. Reflexin sobre a aprendizaxe. Aplicacin de diferentes estratexias para organizar, adquirir, lembrar e utilizar lxico. Organizacin e uso, cada vez mis autnomo, de recursos para a aprendizaxe como dicionarios, libros de consulta, bibliotecas ou tecnoloxas da informacin e da comunicacin. Anlise e reflexin sobre o uso e o significado de diferentes formas gramaticais mediante comparacin e contraste coas linguas que coece. Participacin na avaliacin da propia aprendizaxe e uso de estratexias de autocorreccin. Organizacin do traballo persoal como estratexia para progresar na aprendizaxe. Interese por aproveitar as oportunidades de aprendizaxe creadas no contexto da aula e fra dela. Participacin activa en actividades e traballos grupais. Confianza e iniciativa para expresarse oralmente e na escrita. Bloque 4. Aspectos socioculturais e consciencia intercultural. Valoracin do uso da lingua estranxeira como medio para comunicarse con persoas de procedencias diversas. Identificacin dos trazos comns e das diferenzas mis significativas que existen entre os costumes, usos, actitudes e valores da sociedade cuxa lingua se estuda respecto a patrns culturais existentes en Galicia. Uso apropiado desde o punto de vista socio-cultural de frmulas lingsticas en situacins concretas de comunicacin para expresar matices semnticos como cortesa, acordo, discrepancia, etc. Coecemento dos elementos culturais mis significativos dos pases onde se fala a lingua estranxeira: literatura, arte, msica, cine, obtendo a informacin por diferentes medios, entre eles a biblioteca, a prensa, a Internet e outras tecnoloxas da informacin e da comunicacin.

255

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Interese e iniciativa por comunicarse con falantes ou aprendices/zas da lingua estranxeira utilizando soporte papel ou medios dixitais. Valoracin do enriquecemento persoal que supn a relacin con persoas pertencentes a outras culturas. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Comprender a idea principal e algns detalles relevantes de textos en mensaxes orais sinxelas sobre temas concretos e coecidos emitidas con claridade. Este criterio avala a capacidade para seguir instrucins, comprender avisos, dilogos ou exposicins breves sobre temas coecidos como lecer e tempo libre, preferencias, experiencias persoais, organizacin da aula, e aqueles nos que identifiquen a intencin do falante ben cara a cara ou emitidos por medios audiovisuais cunha pronuncia estndar utilizando as estratexias bsicas de comprensin das mensaxes orais. 2. Participar en conversas e simulacins breves, relativas a situacins habituais ou de interese persoal e con diversos fins comunicativos, empregando as convencins propias da conversa e as estratexias necesarias para resolver as dificultades durante a interaccin. Con este criterio avalase a capacidade para desenvolverse en conversas empregando as estratexias adecuadas para comprender e facerse comprender co fin de expresar gustos, necesidades, sentimentos, dar e procurar informacin, dar opinins e relatar experiencias. 3. Comprender a informacin xeral e todos os datos relevantes de textos escritos autnticos, de extensin variada recoecendo feitos e opinins e identificando, no seu caso, a intencin comunicativa do autor. A travs deste criterio avalase a capacidade para comprender diferentes tipos de textos escritos (narrativos, descritivos, argumentativos) que traten temas de interese xeral ou relacionados con outras reas do currculo, aplicando as estratexias de lectura coecidas e outras novas como a identificacin do tema por medio de elementos textuais e paratextuais 4. Redactar de forma guiada textos diversos, coidando o lxico, as estruturas, e algns elementos de cohesin e coherencia para marcar a relacin entre ideas e facelos comprensibles ao lector.

256

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Este criterio pretende avaliar a capacidade para comunicarse por escrito inicindose na elaboracin e revisin de borradores e na eleccin do rexistro adecuado. Os textos presentarn unha sintaxe simple e facilmente comprensible, lxico limitado pero axeitado ao contexto, e a ortografa e a puntuacin correctas. 5. Empregar de xeito consciente en contextos de comunicacin variados os coecementos adquiridos sobre o sistema lingstico da lingua estranxeira como instrumento de autocorreccin e de autoavaliacin das producins propias orais e escritas e para comprender as producins alleas. A travs deste criterio apreciarase a capacidade para aplicar de xeito cada vez mis autnomo os seus coecementos sobre o sistema lingstico e reflexionar sobre a necesidade da correccin formal que fai posible a comprensin tanto das sas propias producins como das alleas. 6. Identificar e utilizar diferentes estratexias empregadas para progresar na aprendizaxe. Este criterio pretende avaliar se se utilizan as estratexias que favorecen o proceso de aprendizaxe como valoracin dos seus progresos e a reflexin sobre a propia aprendizaxe; a utilizacin de estratexias diversas para almacenar, memorizar e revisar o lxico; o uso cada vez mis autnomo de dicionarios, recursos bibliogrficos, informticos e dixitais; a anlise e a reflexin sobre o uso e o significado de diferentes formas gramaticais mediante comparacin e contraste coas linguas que coece, a utilizacin consciente das oportunidades de aprendizaxe na aula e fra dela e o uso de mecanismos de autocorreccin. 7. Usar as tecnoloxas da informacin e a comunicacin de xeito progresivamente autnomo para buscar informacin, producir textos a partir de modelos, enviar e recibir mensaxes de correo electrnico e para establecer relacins persoais orais e escritas, amosando interese polo seu uso. Trtase de valorar con este criterio a capacidade de utilizar as tecnoloxas de informacin e comunicacin como ferramenta de comunicacin e de aprendizaxe en actividades habituais de aula e para establecer relacins persoais tanto orais como escritas. As comunicacins que se establezan versarn sobre temas familiares previamente traballados. Tamn se ter en conta se se valora a diversidade lingstica como elemento enriquecedor, a sa actitude cara lingua estranxeira e os seus intentos por empregala.

257

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

8. Identificar os aspectos culturais mis relevantes dos pases onde se fala a lingua estranxeira, sinalar as caractersticas mis significativas dos costumes, normas, actitudes e valores da sociedade da que se estuda a lingua e amosar unha valoracin positiva de patrns culturais distintos aos propios. A travs deste criterio apreciarase se os alumnos e alumnas son quen de identificar nos textos orais e escritos algns trazos significativos e caractersticos da cultura xeral dos pases onde se fala a lingua estranxeira, se poden describilos de xeito claro e sinxelo e amosan respecto cara aos valores e comportamentos doutros pobos, superando as algns estereotipos. 9. Reformular na lingua propia o sentido dun texto, oral ou escrito, sobre temas previamente traballados na aula, para facelo comprensible a interlocutores que descoecen a lingua estranxeira en estudo. Trtase de avaliar a capacidade de facer mediacin entre persoas interlocutoras que non poden entenderse polo descoecemento da lingua, facendo equivalencia dunha lingua a outra ou dando explicacins do significado do texto. CUARTO
CURSO.

Bloque 1. Escoitar, falar e conversar. Escoita, identificacin e comprensin do significado xeral e especfico de conversas interpersoais sinxelas sobre temas coecidos presentados de forma clara e organizada co fin de contestar no momento a preguntas ou cuestins sobre temas coecidos. Escoita, identificacin e comprensin xeral e dos datos mis relevantes de programas emitidos por medios de comunicacin audiovisuais nunha linguaxe clara e sinxela. Uso de estratexias de comprensin das mensaxes orais: uso do contexto verbal e non verbal e dos coecementos previos sobre a situacin, identificacin de palabras clave e identificacin da actitude e intencin do falante. Producin oral de descricins, narracins e explicacins sobre experiencias, acontecementos e contidos diversos. Participacin activa en conversas e simulacins sobre temas cotins e de interese persoal con diversos fins comunicativos.

258

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Uso de estratexias de cooperacin na interaccin e no traballo con outras persoas, colaborando, verificando a comprensin e cooperando activamente na realizacin das tarefas de comunicacin. Emprego de respostas espontneas e precisas a situacins de comunicacin na aula. Uso de convencins propias da conversa en actividades de comunicacin reais e simuladas. Uso autnomo de estratexias de comunicacin para iniciar, manter e terminar a interaccin. Valoracin das linguas como medio para comunicarse e relacionarse con compaeiras e compaeiros doutros pases, como recurso de acceso informacin e como instrumento de enriquecemento persoal ao coecer culturas e maneiras de vivir diferentes. Comprensin do sentido dun texto e reformulacin na propia lingua, como actividade de mediacin ante interlocutores que descoecen a lingua estranxeira. Bloque 2. Ler e escribir. Identificacin da intencin do emisor da mensaxe. Comprensin de instrucins e indicacins sinxelas e de comentarios bsicos aos seus traballos escritos. Obtencin de informacin xeral de textos orais autnticos, gravados e en soporte multimedia que contean vocabulario relativo a lugares, persoas, obxectos, acontecementos e accins ligados a temas de conversa habituais na idade das alumnas e alumnos. Comprensin xeral e especfica de diversos tipos de texto, en soporte papel e dixital, de interese xeral ou referidos a contidos doutras materias do currculo. Lectura autnoma de textos mis extensos relacionados co seus intereses. Uso de distintas fontes, en soporte papel, dixital ou multimedia, para obter informacin co fin de realizar tarefas especficas. Consolidacin de estratexias de lectura xa utilizadas como a identificacin do tema dun texto escrito co apoio contextual que este contea.

259

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Composicin de textos diversos, con lxico axeitado ao tema e ao contexto, cos elementos necesarios de cohesin para marcar con claridade a relacin entre as ideas e utilizando con autonoma estratexias bsicas no proceso de composicin escrita como a planificacin, textualizacin e revisin do texto. Uso con certa autonoma do rexistro axeitado ao lector ao que vai dirixido o texto (formal e informal). Comunicacin persoal con falantes da lingua estranxeira a travs de correspondencia postal ou utilizando medios informticos. Presentacin coidada dos textos escritos, en soporte papel e dixital utilizando correctamente a ortografa e os signos de puntuacin. Comprensin do sentido dun texto e reformulacin na propia lingua, como actividade de mediacin ante interlocutores que descoecen a lingua estranxeira. Bloque 3. Coecementos da lingua. Coecementos lingsticos. Uso de expresins comns, frases feitas e lxico sobre temas de interese persoal e xeral, temas cotins e temas relacionados con contidos doutras materias do currculo. Recoecemento de antnimos, sinnimos e falsos amigos e formacin de palabras a partir de prefixos e sufixos. Consolidacin e uso de estruturas e funcins asociadas a diferentes situacins de comunicacin. Recoecemento e pronuncia de fonemas de especial dificultade. Recoecemento e producin autnoma de diferentes patrns de ritmo, entoacin e acentuacin de palabras e frases. Reflexin sobre a aprendizaxe. Aplicacin de estratexias para organizar, adquirir, lembrar e utilizar o lxico. Organizacin e uso, cada vez mis autnomo, de recursos para a aprendizaxe como dicionarios, libros de consulta, bibliotecas ou recursos dixitais e informticos.

260

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Anlise e reflexin sobre o uso e o significado de diferentes formas gramaticais mediante comparacin e contraste coas linguas que coece. Participacin na avaliacin da propia aprendizaxe e uso de estratexias de autocorreccin. Organizacin do traballo persoal como estratexia para progresar na aprendizaxe. Interese por aproveitar as oportunidades de aprendizaxe creadas no contexto da aula e fra dela. Participacin activa e cooperativa en actividades e traballos grupais. Confianza e iniciativa para expresarse oralmente e na escrita. Bloque 4. Aspectos socioculturais e consciencia intercultural. Valoracin da importancia da lingua estranxeira en todos os eidos das relacins internacionais. Identificacin das caractersticas mis significativas dos costumes, normas, actitudes e valores da sociedade cuxa lingua se estuda e respecto a patrns culturais distintos aos existentes en Galicia. Coecemento dos elementos culturais mis relevantes dos pases onde se fala a lingua estranxeira obtendo a informacin por diferentes medios, entre eles a biblioteca, a prensa, a internet e outras tecnoloxas da informacin e comunicacin. Interese e iniciativa por comunicarse con falantes ou aprendices/zas da lingua estranxeira utilizando soporte papel ou medios dixitais. Uso apropiado, desde o punto de vista sociocultural, de frmulas lingsticas en situacins concretas de comunicacin para expresar matices semnticos, como cortesa, acordo, discrepancia... Valoracin do enriquecemento persoal que supn a relacin con persoas pertencentes a outras culturas. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Comprender a idea principal e os detalles mis relevantes de mensaxes orais emitidas en situacins de comunicacin interpersoal ou

261

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

polos medios audiovisuais, sobre temas que non exixan coecementos especializados. Con este criterio avalase a capacidade de alumnos e alumnas para comprender mensaxes emitidas en situacin de comunicacin cara a cara e que xiren en torno a necesidades materiais e relacins sociais, sensacins fsicas e sentimentos ou opinins. 2. Participar en conversas e simulacins utilizando estratexias axeitadas para iniciar, manter e terminar a comunicacin, producindo un discurso comprensible e adaptado s caractersticas da situacin e intencin comunicativa. Con este criterio valrase a capacidade para desenvolverse en conversas con intencins comunicativas diversas (establecer relacins, expoer, narrar e argumentar, describir e dar instrucins), utilizando as estratexias e os recursos que aseguren a comunicacin cos interlocutores habituais na aula ou falantes nativos. 3. Comprender a informacin xeral e especfica de diversos textos escritos autnticos e adaptados e de extensin variada, identificando datos, opinins, argumentos, informacins implcitas e intencin comunicativa do autor. A travs deste criterio apreciarase a capacidade do alumnado para comprender os textos mis usuais e tiles da comunicacin escrita, ou textos literarios e de divulgacin que traten temas relacionados coa cultura e a sociedade dos pases onde se fala a lingua estranxeira estudada, aplicando as estratexias adquiridas e progresando noutras novas como a realizacin de inferencias directas. Con este criterio tamn se avala a capacidade para ler de forma autnoma textos de maior extensin co fin de consultar ou buscar informacin sobre contidos diversos, para aprender, ou por pracer ou curiosidade, facendo uso correcto de dicionarios e doutras fontes de informacin en soporte papel ou dixital. 4. Redactar con certa autonoma textos diversos cunha estrutura lxica, utilizando as convencins bsicas propias de cada xnero, o lxico apropiado ao contexto e os elementos necesarios de cohesin e coherencia, de maneira que sexan facilmente comprensibles para o lector. Trtase de apreciar a capacidade para comunicarse por escrito de forma ordenada, inicindose na producin de textos libres (avisos, corres-

262

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

pondencia, instrucins, descricins, relatos de experiencias, noticias...) cunha estrutura adecuada, lxica e prestando especial atencin planificacin do proceso de escritura. En todos os escritos, en papel ou soporte dixital, avaliarase a progresiva utilizacin das convencins bsicas de cada xnero e a presentacin clara, limpa e ordenada. 5. Utilizar de forma consciente os coecementos adquiridos sobre o sistema lingstico da lingua estranxeira en diferentes contextos de comunicacin, como instrumento de autocorreccin e de autoavaliacin das producins propias orais e escritas e para comprender as producins alleas. Este criterio avala a capacidade para aplicar os seus coecementos sobre o sistema lingstico e reflexionar sobre a necesidade da correccin formal que fai posible a comprensin tanto das sas propias producins como das alleas. 6. Identificar, utilizar e explicar estratexias utilizadas, poer exemplos doutras posibles e decidir sobre as mis axeitadas ao obxectivo da aprendizaxe. Este criterio pretende avaliar se as alumnas e os alumnos utilizan as estratexias que favorecen o proceso de aprendizaxe, como a aplicacin autnoma de formas diversas para almacenar, memorizar e revisar o lxico; o uso cada vez mis autnomo de dicionarios, recursos bibliogrficos, informticos e dixitais; a anlise e a reflexin sobre o uso e o significado de diferentes formas gramaticais mediante comparacin e contraste coas linguas que coece, a utilizacin consciente das oportunidades de aprendizaxe na aula e fra dela, a participacin na avaliacin da propia aprendizaxe ou o uso de mecanismos de autocorreccin. 7. Usar as tecnoloxas da informacin e a comunicacin con certa autonoma para buscar informacin, producir textos a partir de modelos, enviar e recibir mensaxes de correo electrnico e para establecer relacins persoais orais e escritas, mostrando interese polo seu uso. Trtase de valorar con este criterio a capacidade de utilizar as tecnoloxas da informacin e a comunicacin como ferramenta de comunicacin e de aprendizaxe en actividades habituais de aula e para establecer relacins persoais tanto orais como escritas. 8. Identificar e describir os aspectos culturais mis relevantes dos pases onde se fala a lingua estranxeira e establecer algunhas relacins

263

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

entre as caractersticas mis significativas dos costumes, usos, actitudes e valores da sociedade falante da linguaen estudo e a propia, e amosar respecto cara a elas. Este criterio pretende comprobar se coecen algunhas mostras significativas da cultura dos pases onde se fala a lingua estranxeira, se establecen semellanzas e diferenzas e se valoran e respectan patrns culturais distintos aos propios. 9. Reformular na lingua propia o sentido dun texto, oral ou escrito, sobre temas previamente traballados na aula, para facelo comprensible a interlocutores que descoecen a lingua estranxeira en estudo. Trtase de avaliar a capacidade de facer mediacin entre persoas interlocutoras que non poden entenderse polo descoecemento da lingua, facendo equivalencia dunha lingua a outra ou dando explicacins do significado do texto. SEGUNDA LINGUA ESTRANXEIRA. INTRODUCIN. A Unin europea defnese a si mesma como unha comunidade multilinge. O concepto de multilingismo fai referencia tanto capacidade dunha persoa para utilizar varios idiomas como coexistencia de diferentes comunidades lingsticas nunha zona xeogrfica determinada. Na nosa comunidade, o estudo de varias linguas estranxeiras en contexto escolar ten unha finalidade que supera o simple multilingismo. Adoptando o enfoque plurilinge promovido polo Marco Comn Europeo de Referencia, a presenza de varias linguas estranxeiras no currculo da educacin secundaria obrigatoria pon nfase no feito de que o individuo, conforme se ampla a sa experiencia lingstica e o contacto coas linguas doutros pobos, non garda linguas e culturas en compartimentos mentais estancos, senn que desenvolve unha competencia comunicativa denominada plurilinge porque a conforman todos os seus coecementos e experiencias lingsticas e porque nela as linguas aprendidas se relacionan entre si e interactan. O Consello de Europa no seu documento Marco de Referencia Europeo das Linguas considera a aprendizaxe das linguas estranxeiras como unha prioridade para os cidadns e cidads de Europa xa que favorecer a construcin dunha Europa pluricultural e plurilinge promovendo o coecemento das distintas linguas e culturas e as aumentar o respecto por

264

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

estas e a interaccin entre a cidadana europea. Neste mesmo documento especifcanse as distintas etapas de aprendizaxe dunha lingua para acadar a competencia lingstica necesaria para levar a cabo tarefas comunicativas en distintas situacins, tanto oralmente como na escrita as como a adquisicin de distintas estratexias para que a comunicacin tea efecto e para mellorar a propia aprendizaxe das linguas. Mediante o estudo de linguas estranxeiras, o alumnado debe adquirir competencia comunicativa nesas linguas e desenvolver unha certa tolerancia e competencia sociocultural que lle permita actuar con propiedade nun contexto sociocultural propio da outra cultura. Todo isto ha facilitar a mobilidade plena das persoas e o intercambio democrtico de ideas. Deste modo pretndese dar aprendizaxe de linguas estranxeiras a sa dimensin de contribucin construcin da identidade persoal libre e responsable do noso alumnado. Esta debe caracterizar, por outra parte, ao cidadn europeo, aberto a todas as linguas e culturas, aberto aos demais, e capaz de integrar as informacins que lle chegan a travs da variedade de linguas e culturas coas que entra en contacto. Ao iniciar esta etapa de educacin secundaria obrigatoria, o alumnado entrar posiblemente en contacto por primeira vez cunha segunda lingua estranxeira. Trtase pois nos primeiros cursos de familiarizalo con ela para a sa utilizacin en situacins de comunicacin sinxelas e, progresivamente, lograr un dominio comunicativo suficiente para desenvolverse en situacins sinxelas e habituais da vida coti, e tamn noutras conectadas coas sas motivacins e intereses. Os contidos e criterios de avaliacin deste currculo estn distribudos por cursos, cunha gradacin de nivel de logro que segue as recomendacins do Marco Comn Europeo de Referencia. Esta especificacin de contidos para cada curso debe ser interpretada como un continuo de partes unidas entre si no que se irn construndo progresivamente as aprendizaxes das distintas habilidades comunicativas. En cada curso, os contidos estn estruturados en catro bloques entendidos, non obstante, como un todo inseparable na prctica da competencia comunicativa: os bloques 1 e 2 refrense s habilidades, tamn denominadas actividades lingsticas, e s estratexias que as poen en funcionamento. Entre estas atpase a iniciacin actividade de mediacin informal, como medio de entendemento intercultural. O bloque 3 establece os coecementos da lingua e as estratexias de aprendizaxe necesarias para

265

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

realizar as actividades lingsticas ou destrezas e, finalmente, o bloque 4 refrese aos aspectos relacionados cos costumes, formas de relacin social, usos, actitudes, valores, crenzas e particularidades dos pases nos que se fala a lingua estranxeira. Cmpre sinalar o valor esencial deste bloque para promover a tolerancia e a aceptacin de formas de vida diferentes cunha perspectiva pluricultural. A contribucin desta a materia adquisicin das competencias bsicas realzase nos mesmos termos que a da primeira lingua estranxeira. Obxectivos. O ensino da segunda lingua estranxeira nesta etapa ter como obxectivo o desenvolvemento das seguintes capacidades: 1. Comprender mensaxes orais claras e sinxelas, relativas s situacins de comunicacin mis habituais ou que contean informacin bsica sobre o contorno prximo familiar e social e producidas por falantes ou por medios de reproducin e de comunicacin. 2. Utilizar oralmente a lingua estranxeira co fin de satisfacer necesidades bsicas de comunicacin tanto en interaccins reais e propias da aula, como en interaccins simuladas que reproduzan situacins reais cotis e interaccins sociais bsicas, producindo textos comprensibles e amosando interese por comprender e facerse comprender. 3. Comprender mensaxes escritas relativas a situacins habituais de comunicacin expresadas en diferentes tipos de texto, identificando cunha finalidade comunicativa concreta as informacins globais e especficas que transmiten os textos. 4. Escribir textos sinxelos con cohesin e coherencia e que respecten as regras do cdigo escrito. 5. Ler de forma comprensiva e cada vez cun maior grao de autonoma textos adecuados s capacidades e intereses co fin de obter informacins requiridas previamente. 6. Reflexionar sobre o funcionamento do sistema lingstico na comunicacin e valoralo como elemento que facilita a aprendizaxe e mellora as producins propias. 7. Comparar distintos aspectos socioculturais caractersticos dos pases nos que se fala a lingua estranxeira cos propios, identificando trazos bsi-

266

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

cos e evitando os estereotipos, e incidindo nos trazos caractersticos da cultura galega para cumprir, seocaso, o papel de intermediario lingstico e cultural, abordando con eficacia a resolucin de malentendidos interculturais. 8. Usar estratexias de aprendizaxe xa aprendidas noutras linguas e desenvolver e ampliar outras mediante a comparacin e contraste entre as diferentes linguas do currculo, aplicando a experiencia previa nesas linguas aprendizaxe da segunda lingua estranxeira. CONTIDOS. PRIMEIRO Bloque 1. Escoitar e falar. Comprensin de mensaxes orais sinxelas e bsicas para realizar actividades da aula. Comprensin de textos orais sinxelos gravados ou en diferentes soportes multimedia, conectados cos seus intereses e apoiados con imaxes, sons e xestos. Achegamento a aspectos elementais fonticos, do ritmo, acentuacin e entoacin da nova lingua. Participacin con actitude de colaboracin en situacins de comunicacin sinxelas e bsicas, reais ou simuladas, seguindo modelos e empregando respostas verbais ou non verbais. Memorizacin de producins orais breves significativas (sados, rutinas para iniciar ou manter a quenda de palabra, frmulas orais breves para manter a atencin...). Interese por empregar a lingua estranxeira en situacins variadas de comunicacin (sado, despedida, presentacins, felicitacin s persoas da aula nos seus aniversarios, expresins bsicas de estados de nimo...). Utilizacin das estratexias bsicas que favorecen a comprensin e expresin oral: uso do contexto visual e non verbal e dos coecementos previos sobre o tema ou a situacin de comunicacin transferidos desde as linguas que coece lingua estranxeira. Valoracin da lingua estranxeira como instrumento para comunicarse e para achegarse a persoas doutras culturas.
CURSO.

267

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Valoracin positiva das intervencins orais propias e alleas. Recoecemento e aprendizaxe de formas bsicas de relacin social en lingua estranxeira. Bloque 2. Ler e escribir. Asociacin e identificacin de grafa, pronuncia, fonema e significado a partir de modelos escritos, de imaxes, con palabras coecidas e relacionadas con temas prximos ao alumnado, en situacins contextualizadas empregando diferentes recursos visuais e informticos. Lectura e comprensin de diferentes mensaxes, (tiras de banda deseada, karaoke, mens, instrucins dun xogo, mensaxes de correo electrnico, xogos de pistas, anuncios publicitarios) e adaptadas sa competencia lingstica, en soporte papel e dixital, para utilizar informacin global e especfica no desenvolvemento dunha tarefa ou polo placer da lectura. Escritura de palabras e enunciados moi sinxelos e coecidos previamente en producins orais utilizando distintos medios (xogos visuais e informticos nos que o alumnado tea que formar palabras e asocialas con imaxes, modelos, textos para completar) coa intencin de compartir informacin ou cunha intencin ldica e/ou funcional. Uso de programas informticos educativos para ler, escribir e presentar mensaxes sinxelas. Interese polo coidado na presentacin dos textos escritos. Valoracin positiva dos textos escritos propios e os do resto das persoas da aula, colaborando na sa producin e exposicin e integrando estas na rutina diaria (carteis, calendario, cartafol colectivo). Uso de distintas fontes, en soporte papel, dixital ou multimedia, para obter informacin co fin de realizar tarefas individuais ou en grupo. Bloque 3. Coecementos da lingua Coecementos lingsticos Identificacin de elementos morfolxicos bsicos e habituais no uso da lingua como o substantivo, verbo, adxectivo, adverbio, preposicin, e conectores bsicos de adicin -e, ou, tamn... Identificacin e uso de expresins comns, de frases feitas sinxelas relativas ao sado, despedida, s presentacins, aos parabens de aniver-

268

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

sario, e de lxico relativo a contextos concretos e cotins de prioridade inmediata (informacin persoal bsica, material e instrucins de aula, materias escolares, actividades de lecer, trazos bsicos fsicos e de personalidade). Identificacin de antnimos bsicos e de uso habitual. Uso de estruturas lingsticas e funcins comunicativas bsicas relacionadas con situacins cotis. Identificacin de sons e grafas de fonemas e producin de trazos fonticos que distinguen fonemas (nasalizacin, sonorizacin...). Recoecemento e producin comprensible de patrns moi bsicos de ritmo, entoacin e acentuacin de palabras e frases. Soletreo do nome, enderezo, nacionalidade e outros datos persoais. Reflexin sobre a aprendizaxe. Aplicacin de estratexias bsicas para organizar, adquirir, recordar e utilizar lxico. Uso guiado de estratexias que permiten a adquisicin de novos coecementos e a sa integracin na propia competencia: observacin, repeticin, memorizacin utilizando estratexias de agrupacin lxica, imaxes e representacins visuais de sons. Uso de estratexias para producir lingua adecuadamente: repeticin por imitacin e recoecemento e uso de modelos da lingua estranxeira. Reflexin guiada sobre o uso e o significado das formas gramaticais axeitadas a distintas intencins comunicativas. Uso de estratexias de autoavaliacin e autocorreccin das producins orais e escritas propias. Aceptacin do erro como parte do proceso de aprendizaxe e actitude positiva para superalo. Organizacin do traballo persoal como estratexia para progresar na aprendizaxe. Interese por aproveitar as oportunidades de aprendizaxe creadas no contexto da aula e fra dela. Participacin activa e cooperativa en actividades e traballos grupais.

269

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Confianza e iniciativa para expresarse oralmente e na escrita. Bloque 4. Aspectos socioculturais e consciencia intercultural. Recoecemento e valoracin da lingua estranxeira como instrumento de comunicacin na aula, ou con persoas doutras culturas. Identificacin dos principais costumes e trazos da vida coti propios doutros pases e culturas onde se fala a lingua estranxeira. Comparacin de aspectos da vida coti dos pases nos que se fala a lingua estranxeira cos propios, evitando os estereotipos. Uso de frmulas de cortesa axeitadas nos intercambios sociais. Coecemento de trazos moi bsicos dos pases da unin europea e identificacin das linguas que se falan neles. Valoracin do enriquecemento persoal que supn a relacin con persoas pertencentes a outras culturas. Toma de conciencia da diversidade lingstica e cultural europea e aceptacin da propia pertenza a esta, evitando actitudes etnocntricas. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Comprender as informacins especficas mis relevantes de mensaxes orais sinxelas e bsicas emitidas cara a cara, gravadas ou en soporte multimedia, sobre situacins habituais de comunicacin, se se fala moi a modo e con moita claridade. A travs deste criterio trtase de avaliar se se quen de seguir instrucins ou indicacins, de identificar persoas, obxectos e lugares descritos cun vocabulario bsico. Igualmente, pretndese avaliar que o alumnado recoece as funcins bsicas dunha situacin de comunicacin (saudar, expresar a opinin, o acordo/desacordo; agradecer, invitar, chamar a atencin, pedir colaboracin, preguntar e dar un prezo...) e o estado de animo dos falantes. Valorarase especialmente a utilizacin de estratexias bsicas de comprensin das mensaxes orais. 2. Comunicarse oralmente (en parella, en pequeno grupo, en gran grupo) coa facilidade suficiente para satisfacer as necesidades de comunicacin bsicas de interaccin na aula e participar en simulacins breves e sinxelas sobre temas coecidos ou traballados previamente.

270

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Este criterio avala a capacidade de comunicarse oralmente participando en conversas, reais ou simuladas, tanto nas relacins de aula como sobre temas coecidos (o lecer, a vivenda, o tempo meteorolxico, os alimentos, os gustos...). Estas consistirn esencialmente en facer e contestar preguntas, intercambiar ideas e informacin e describir persoas, obxectos, actividades diarias e lugares utilizando os recursos lingsticos e os modelos de interaccin adquiridos e as estratexias de cooperacin que aseguren a comunicacin (preguntar, soletrear....), amosando interese pola comunicacin cos demais. As producins podern ter incorreccins lxicas, morfosintcticas ou fonticas que non dificulten a comunicacin. 3. Identificar e interpretar palabras e enunciados sinxelos pero contextualizados en situacins de comunicacin significativas para o alumnado como mensaxes multimedia, historias curtas, tarxetas de felicitacin, anuncios e carteis, aprendidos con anterioridade na sa forma oral ou xa traballados nas outras linguas do currculo. Trtase de valorar a capacidade do alumnado de relacionar a forma escrita coa forma oral, recorrendo s diversas linguaxes que acompaarn as palabras e enunciados (imaxes, xestos, sons, disposicin dos textos). A identificacin destas noutros contextosearelacin coas aprendizaxes previas noutras linguas ser clave para a valoracin positiva da aprendizaxe. 4. Producir mensaxes significativas sinxelas de xeito guiado en papel ou en formato dixital cunha finalidade comunicativa e con axuda de modelos que previamente foran aprendidos oralmente. Avaliarase a capacidade de escribir enunciados sinxelos a partir dun modelo, substitundo unha palabra ou expresin por outra para unha funcionalidade ou tarefa determinada (felicitar, informar, saudar, escribir un cartel...) tanto de forma manuscrita como en formato dixital. 5. Na propia lingua, comparar aspectos da vida coti dos pases nos que se fala a lingua estranxeira cos propios, identificando trazos moi bsicos e evitando os estereotipos. Trtase de avaliar o interese por coecer a outra cultura e a consciencia do enriquecemento persoal que supn a relacin con persoas pertencentes a outras culturas. Valorarase especialmente a conciencia da diversidade lingstica e cultural europea, a aceptacin da propia pertenza a esta, evitando actitudes etnocntricas. Dada a dificultade lingstica de

271

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

expresarse na lingua estranxeira, proporanse actividades de avaliacin na lingua propia posto que non a competencia lingstica a que este criterio pretende avaliar. SEGUNDO Bloque 1. Escoitar e falar. Comprensin de mensaxes orais de progresiva complexidade articuladas con claridade e pausadamente, para realizar actividades da aula. Comprensin de textos orais de dificultade crecente -dilogos, anuncios, informacin meteorolxica, localizacin dunha persoa, obxecto ou lugar- conectados cos seus intereses en soporte audiovisual e multimedia, para extraer informacin global e algunha especfica. Identificacin e dominio progresivo de aspectos fonticos, do ritmo, acentuacin e entoacin da lingua estranxeira como aspectos fundamentais para a comprensin e a producin oral. Participacin en situacins reais ou simuladas de comunicacin (conversas telefnicas, peticins, auto-presentacin e presentacin doutras persoas, compra-venda, identificacin e localizacin de persoas, obxectos e lugares) dando respostas verbais e non verbais que supoan unha eleccin entre un repertorio cada vez mis amplo de posibilidades, en contextos progresivamente menos dirixidos. Utilizacin das convencins propias do proceso comunicativo: prestar atencin persoa que fala, quendas de palabra, contacto visual, actitude positiva e adecuacin da resposta intervencin das outras persoas. Utilizacin das estratexias bsicas para apoiar a comprensin e expresin oral: uso do contexto visual e non-verbal e dos coecementos previos sobre o tema ou a situacin transferidos desde as linguas que coece lingua estranxeira e solicitando repeticins para asegurar a comprensin. Valoracin positiva das intervencins orais propias e alleas na lingua estranxeira como instrumento para comunicarse e coecer outras culturas. Bloque 2. Ler e escribir. Asociacin de grafa, pronunciacin e significado a partir de modelos escritos e expresins orais coecidas e consolidacin das asociaCURSO.

272

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

cins grafa- son das mensaxes empregadas en situacins funcionais de comunicacin. Lectura e comprensin de diferentes mensaxes significativas (entrevistas de personaxes de interese, bitcoras, instrucins dun novo xogo, mensaxes de correo, narracin dun suceso, historias curtas...) en soporte papel e dixital, adaptadas competencia lingstica do alumnado, para utilizar informacin global e especfica, no desenvolvemento dunha tarefa ou proxecto ou para gozar da lectura. Comprensin xeral e identificacin de informacins especficas, solicitadas previamente, en diferentes tipos de textos sinxelos autnticos e adaptados, en soporte papel e dixital, sobre diversos temas axeitados sa idade, que vehiculen aspectos socioculturais dos pases onde se fala a lingua estranxeira. Uso guiado de estratexias de lectura (utilizacin das imaxes, ttulos e outras informacins visuais, e dos coecementos previos sobre o tema ou a situacin de comunicacin transferidos desde as linguas que coece o alumnado), identificando a informacin mis importante e deducindo o significado de palabras e expresins non coecidas. Lectura expresiva e escritura de textos propios de situacins cotis prximas como invitacins, felicitacins, notas, avisos, billetes de transporte, entradas, etiquetas, xogos. Composicin de textos sinxelos a partir de modelos, empregando expresins e enunciados moi coecidos oralmente, para transmitir informacin, ou con intencins comunicativas propias da vida diaria. Utilizacin das tecnoloxas da informacin e a comunicacin para ler e transmitir informacin (webs, programas multimedia, correo electrnico). Interese polo coidado e a presentacin dos textos escritos valorando o sentido esttico dos mesmos. Interese por cooperar na utilizacin da lingua estranxeira na sa forma escrita na aula, por expoela como recordatorio visual e para a aprendizaxe de novas palabras e expresins (carteis para identificar os obxectos e espazos da aula, calendario, normas de xogos...). Iniciacin ao coecemento e uso das estratexias bsicas para producir textos (eleccin da persoa destinataria, finalidade, planificacin,

273

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

redaccin do borrador, revisin do texto e versin final) a partir de modelos moi estruturados e con axuda. Bloque 3. Coecementos da lingua. Coecementos lingsticos. Identificacin de elementos morfolxicos bsicos e habituais no uso da lingua como o substantivo, verbo, adxectivo, adverbio, preposicin, e conectores bsicos de adicin -e, ou, tamn...-, enumeracin e clasificacin -en primeiro lugar, a continuacin, logo, finalmente. Identificacin e uso de expresins comns, de frases feitas sinxelas relativas ao tempo meteorolxico, gustos, localizacin espacio-temporal, lugares e de lxico relativo a contextos concretos e cotins de prioridade inmediata (comida e bebida, actividades cotis e delecer, o corpo e o estado fsico...). Identificacin de antnimos bsicos e de uso habitual. Recoecemento e pronuncia intelixible de fonemas bsicos. Recoecemento e producin comprensible de patrns bsicos de ritmo, entoacin e acentuacin de palabras e frases. Reflexin sobre a aprendizaxe. Ampliacin de estratexias para organizar, adquirir, lembrar e utilizar lxico. Uso de estratexias que permiten a adquisicin de novos coecementos e a sa integracin na propia competencia: memorizacin, identificacin de necesidades, inferencia. Uso de estratexias para producir lingua adecuadamente: repeticin por imitacin e recoecemento e uso de modelos da lingua estranxeira. Uso de recursos para a aprendizaxe como dicionarios, libros de consulta, bibliotecas ou tecnoloxas da informacin e da comunicacin. Reflexin sobre o uso e o significado das formas gramaticais axeitadas a distintas intencins comunicativas. Participacin en actividades de avaliacin compartida, na avaliacin da propia aprendizaxe e uso de estratexias de autocorreccin.

274

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Organizacin do traballo persoal como estratexia para progresar na aprendizaxe. Interese por aproveitar as oportunidades da aprendizaxe creadas no contexto da aula e fra dela. Participacin activa en actividades e traballos grupais. Confianza e iniciativa para expresarse oralmente e na escrita. Bloque 4. Aspectos socioculturais e consciencia intercultural. Recoecemento e valoracin da lingua estranxeira como instrumento de comunicacin internacional. Identificacin e respecto cara aos costumes e trazos da vida coti propios doutros pases e culturas onde se fala a lingua estranxeira respecto a patrns culturais existentes en Galicia. Iniciacin competencia intercultural mediante a identificacin de aspectos socioculturais bsicos dos pases nos que se fala a lingua estranxeira coas culturas do alumnado, se o caso, analizndoos comparativamente, evitando os estereotipos e incidindo nos trazos caractersticos da cultura galega. Valoracin do enriquecemento persoal que supn a relacin con persoas pertencentes a outras culturas. Respecto pola cultura da lingua estranxeira en comparacin coa galega, acadando unha consciencia intercultural que supere os estereotipos. Toma de conciencia da diversidade lingstica e cultural europea e aceptacin da propia pertenza a esta, evitando actitudes etnocntricas. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Comprender a idea xeral e informacins especficas de mensaxes orais emitidas cara a cara ou procedentes de distintos medios audiovisuais, sobre temas coecidos e articulados con claridade e pausadamente. Este criterio avala a capacidade para comprender a idea xeral e detalles especficos de mensaxes breves e conversacionais, ben adaptadas, e ben autnticas e sinxelas, sobre temas familiares -descricin de persoas, obxectos, lugares e accins, concrecin de citas, expresin de estados de sade...- tanto emitidos cara a cara como por distintos medios audiovi-

275

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

suais. Valorara-se especialmente a utilizacin de estratexias bsicas de comprensin das mensaxes orais. 2. Participar con progresiva autonoma en conversasespontneas relativas s necesidades na aula, e en simulacins nas que se narre ou describa experiencias persoais, plans e proxectos, empregando estruturas moi sinxelas, as expresins mis usuais de relacin social nos rexistros familiar e neutro, o vocabulario bsico dos temas e mbitos estudados e unha pronuncia comprensible que non impida a comunicacin. Con este criterio avalase a capacidade para desenvolverse en situacins interactivas habituais de clase (pedir informacin e aclaracin, pedir permiso, traballar en grupo, etc.) e as creadas polo profesor (xogos, simulacins, xogos de rol, comunicacins mediante as novas TIC, etc.). Valorarse a utilizacin das estratexias bsicas para apoiar a comprensin e expresin oral: uso do contexto visual e non-verbal, soletreo e solicitude de repeticins para asegurar a comprensin. 3. Participar comprensivamente en situacins de comunicacin escritas (da vida da aula ou simuladas), respectando as normas bsicas dos intercambios escritos e empregando formas lingsticas e non-lingsticas. Avalase con este criterio a capacidade de interaccionar en situacins comunicativas necesarias na vida diaria (pedir algo, cubrir un formulario, aceptar unha invitacin...). Atenderase tamn actitude coa que se participa nos intercambios: mirar a quen se dirixe e o interese pola composicin de textos a partir de modelos. 4. Comprender o significado global e algunhas informacins especficas de textos sinxelos sobre temas diversos, motivadores e adaptados competencia lingstica dos alumnos e alumnas, en soporte papel e dixital. Con este criterio avalase a capacidade de extraer informacin global e especfica, con axuda de estratexias fundamentais de comprensin escrita, como usar elementos do contexto lingstico e non-lingstico e transferir coecementos das linguas que coece, as como a adquisicin do lxico previamente traballado. 5. Producir mensaxes escritas significativas nas que aparezan enunciados e textos curtos a partir de modelos, cunha finalidade determinada e cun formato preestablecido, tanto en soporte papel como dixital. Este criterio intenta valorar a capacidade de escribir textos diversos como notas, instrucins ou normas, cartas, carteis, folletos, cmics ou des-

276

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

cricins sinxelas con correccin ortogrfica. Avaliarase a capacidade de utilizar o modelo ou gua para producir un texto con certo grao de autonoma, atenderase tamn ao interese pola presentacin limpa e ordenada do texto. 6. Na propia lingua, comparar aspectos da vida coti dos pases nos que se fala a lingua estranxeira cos do propio pas, identificando trazos bsicos e evitando os estereotipos. Trtase de avaliar a competencia intercultural, o interese por coecer a outra cultura e a consciencia do enriquecemento persoal que supn a relacin con persoas pertencentes a outras culturas. Valorarase especialmente a consciencia da diversidade lingstica e cultural europea, a aceptacin da propia pertenza a esta, evitando actitudes etnocntricas. Dada a dificultade lingstica de expresarse na lingua estranxeira, proporanse actividades de avaliacin na lingua propia, posto que non a competencia lingstica a que este criterio pretende avaliar. TERCEIRO Bloque 1. Escoitar e falar. Comprensin global e especfica de textos orais autnticos ou pedagxicos de progresiva complexidade articulados con claridade e ritmo pausado e acentuacin estndar relacionados coas actividades propias da aula, cos intereses dos rapaces e das rapazas, e cos seus sentimentos, desexos e gustos (entrevistas a persoas coecidas, sucesos, relato oral do que se est facendo, vendo ou escoitando, relato da vida diaria de compaeiros/as e de persoas doutras culturas). Interese pola pronuncia coidada, ritmo, entoacin e acentuacin adecuadas como aspectos fundamentais para a comprensin e a producin oral. Participacin activa en situacins cotis sinxelas de comunicacin espontneas, relacionadas coas actividades de aula, e planificadas (decidir sobre un asunto, facer peticins, organizar a actividade, traballar en equipo, pedir aclaracins ou axuda, expoer un tema...), respectando e empregando as convencins propias do proceso comunicativo. Participacin nas situacins de comunicacin con pronuncia e entoacin axeitadas para conseguir a comunicacin, e colaborando co seu interlocutor para facilitarlle a comprensin, utilizando adecuadamente os conectores lxicos, temporais, de causa e de comezo e peche do discurso.
CURSO.

277

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Confianza no uso das estratexias bsicas para apoiar a comprensin e expresin oral: uso do contexto visual e non-verbal e dos coecementos previos sobre o tema ou a situacin de comunicacin transferidos desde as linguas que coece lingua estranxeira, e solicitando repeticins e reformulacins para asegurar a comprensin. Interese por empregar a lingua estranxeira e por aprender o seu uso en novas situacins de comunicacin de progresiva complexidade, atendendo correccin e adecuacin das expresins. Valoracin das actividades realizadas fra da aula nas que a lingua empregada sexa a lingua estranxeira. Valoracin das linguas como medio para comunicarse e relacionarse con compaeiros e compaeiras doutros pases, como recurso de acceso informacin, e como instrumento de enriquecemento persoal ao coecer culturas e maneiras de vivir diferentes. Actitude crtica ante as desigualdades amosadas nas mensaxes procedentes dos diferentes medios de comunicacin social, audiovisuais e multimedia. Bloque 2. Ler e escribir. Comprensin de instrucins bsicas para a resolucin de actividades presentadas por escrito. Comprensin da informacin xeral e especfica en diferentes tipos de textos, autnticos e adaptados, breves, en soporte papel e dixital, sobre asuntos familiares, que vehiculen aspectos socioculturais dos pases onde se fala a lingua estranxeira en resposta a unha tarefa previamente coecida. Recoecemento da idea principal dun texto sinxelo, distinguindo os distintos ncleos de informacin e as relacins lxicas de cohesin e coherencia establecidas entre eles (conectores textuais e estratexias de progresin do tema). Uso progresivamente autnomo de estratexias de lectura (utilizacin dos elementos do contexto visual e dos coecementos previos sobre o tema ou a situacin de comunicacin transferidos desde as linguas que se coecen previamente), identificando a informacin mis importante, deducindo o significado de palabras e expresins non coecidas e empregando dicionarios ou tradutores dixitais.

278

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Exploracin das posibilidades expresivas da lectura de mensaxes nas que a expresividade sexa ingrediente fundamental para a comprensin e goce destas (breves obrias de teatro, chistes, poemas, cancins, conversas da vida coti...). Actitude crtica ante as mensaxes procedentes dos medios de comunicacin social e da internet e identificacin de valores e ideas subliminais que supoan calquera tipo de discriminacin ou manipulacin. Interese pola lectura autnoma de textos en lingua estranxeira para obter informacin e goce. Lectura e escritura de textos propios de situacins comunicativas habituais de relacin social, de medios de comunicacin e de textos para aprender e para informarse. Valoracin da lingua estranxeira como instrumento para comunicarse por escrito con rapaces e rapazas doutros lugares (chat e correo electrnico) e para aprender costumes e aspectos culturais propios dos pases onde se fala a lingua estranxeira e doutros nos que se estuda a lingua estranxeira (manifestacins artsticas e musicais, danzas, festivais, paisaxe, climatoloxa, patrimonio histrico, comidas, deportes, xogos tradicionais e actividades de lecer...). Producin de textos escritos sobre temas de interese elaborados, seguindo as secuencias do proceso de producin (planificacin, xeracin de ideas, textualizacin e revisin), tanto de forma individual como cooperativa, (buscando neste caso que o resultado se acade a travs da negociacin entre o grupo), utilizando as tecnoloxas da informacin para a producin destes. Interese polo coidado e a presentacin dos textos escritos propios e alleos valorando o seu sentido esttico. Composicin de textos de creacin propia asociados a distintas situacins de comunicacin, progresivamente mis extensos e ricos en lxico e estruturas, seguindo as secuencias do proceso de producin (planificacin, xeracin de ideas, textualizacin -organizacin en pargrafos, e revisin), con diversas intencins comunicativas (contar experiencias, sentimentos, preferencias, regular normas, informar de acontecementos, invitar a actuar con responsabilidade ecolxica...). Interese por empregar as TIC para producir textos e presentacins coa finalidade de transmitir a outros rapaces e rapazas aspectos relaciona-

279

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

dos coa nosa identidade cultural (adaptando ou creando poemas, lendas, cancins e describindo lugares do contorno, personaxes da nosa cultura, xogos e festas populares...). Bloque 3. Coecementos da lingua. Coecementos lingsticos. Uso de elementos morfolxicos (substantivo, verbo, adxectivo, adverbio, pronomes, preposicin, conectores de adicin, enumeracin, clasificacin primeiramente, finalmente comparacin e causativos que permitan recoecer e formular enunciados. Uso progresivamente autnomo de expresins fixas, enunciados fraseolxicos -preguntas por preferencias, expresin de opinins- e lxico sobre temas de interese persoal (traballos da xuventude, as festas, a amizade, as sadas, a compravenda...). Comprensin de palabras cos prefixos e sufixos mis habituais, e uso de antnimos. Uso de estruturas lingsticas e funcins comunicativas asociadas a diferentes contextos propios da idade do alumnado. Uso guiado de esquemas textuais relativos a textos narrativos descritivos e instrucionais. Recoecemento e producin intelixible de diferentes patrns de ritmo, entoacin e acentuacin de palabras e frases. Reflexin sobre a aprendizaxe. Aplicacin de diferentes estratexias para organizar, adquirir, lembrar e utilizar lxico. Uso de estratexias que permiten a adquisicin de novos coecementos, a sa integracin na propia competencia, e a sa progresiva reutilizacin: memorizacin, recuperacin, comparacin con outras linguas coecidas, transferencia. Uso de estratexias para producir lingua adecuadamente: repeticin por imitacin e recoecemento e uso de modelos da lingua estranxeira. Organizacin e uso, cada vez mis autnomo, de recursos para a aprendizaxe como dicionarios, libros de consulta, bibliotecas ou tecnoloxas da informacin e da comunicacin.

280

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Anlise e reflexin sobre o uso e o significado de diferentes formas gramaticais mediante comparacin e contraste coas linguas que coece o alumnado. Participacin na avaliacin da propia aprendizaxe e uso de estratexias de autocorreccin. Valoracin da capacidade persoal para progresar no coecemento e no uso da lingua. Organizacin do traballo persoal como estratexia para progresar na aprendizaxe. Interese por aproveitar as oportunidades de aprendizaxe creadas no contexto da aula e fra dela. Participacin activa en actividades e traballos grupais ou individuais. Confianza e iniciativa para expresarse oralmente e na escrita. Bloque 4. Aspectos socioculturais e consciencia intercultural. Valoracin do uso da lingua estranxeira como medio para comunicarse con persoas de procedencias diversas. Identificacin dos trazos comns e das diferenzas mis significativas que existen entre os costumes, usos, actitudes e valores da sociedade cuxa lingua se estuda respecto a patrns culturais existentes en Galicia. Iniciacin competencia intercultural mediante a identificacin de distintos aspectos socioculturais caractersticos dos pases nos que se fala a lingua estranxeira coas culturas, seocaso, do alumnado, analizndoos comparativamente, evitando os estereotipos e incidindo nos trazos caractersticos da cultura galega. Coecemento dalgns trazos histricos e xeogrficos dos pases onde se fala a lingua estranxeira, obtendo a informacin por diferentes medios, entre eles a biblioteca, a internet e outras tecnoloxas da informacin e comunicacin. Interese e iniciativa por comunicarse con falantes ou aprendices da lingua estranxeira utilizando soporte papel ou medios dixitais ou tecnoloxas da comunicacin que permiten os intercambios orais e escritos. Valoracin do enriquecemento persoal que supn a relacin con persoas pertencentes a outras culturas.

281

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Interese e iniciativa na comunicacin con falantes ou aprendices da lingua estranxeira, utilizando soporte papel, medios dixitais e informticos. Toma de conciencia da diversidade lingstica e cultural europea e aceptacin da propia pertenza mesma, evitando actitudes etnocntricas. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Comprender a idea principal e algns detalles relevantes de textos orais sinxelos sobre temas concretos e coecidos polo alumnado, as como sobre temas relacionados con aspectos cotins e socioculturais relativos ao pas ou pases nos que se fala o idioma estudado, emitidos en contextos reais e simulados con claridade e ritmo e acentuacin estndar. Este criterio avala a capacidade para comprender dilogos ou exposicins breves sobre temas coecidos como lecer e tempo libre, trazos de personalidade, profesins e traballos, preferencias, experiencias persoais, organizacin da aula... Valorarase especialmente a utilizacin de estratexias bsicas de comprensin das mensaxes orais. 2. Participar en conversas espontneas relativas s interaccins na aula, e en simulacins breves, relativas a situacins habituais, de interese persoal narrando, describindo, xustificando unha eleccin, e utilizando as convencins propias da conversa producindo un discurso con pronunciacin e entoacin comprensibles e vocabulario suficiente e as estratexias necesarias para desenvolverse na interaccin. Con este criterio avalase a capacidade para desenvolverse en situacins interactivas amosando un uso progresivamente autnomo das estratexias adecuadas para reaccionar a preguntas e respostas, e comprender e facerse comprender mediante o uso das estratexias propias da comprensin e producin oral. Valorarase igualmente o establecemento de contactos sociais moi bsicos requiridos en contextos formais de comunicacin e o interese e iniciativa na comunicacin. 3. Localizar en mensaxes escritas en diversos formatos, e relacionadas cos intereses dos alumnos e alumnas, informacin as como explcita e realizar inferencias directas baseadas no contexto. Este criterio avala a capacidade de ler e de identificar e entender informacin ou ideas relevantes explcitas en textos, mis complexos e extensos ca nos cursos anteriores, que traten temas do seu interese. Tamn

282

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

se valora a habilidade para transcender o significado superficial e facer inferencias directas baseadas no texto, no contexto e na transferencia dos coecementos doutras linguas. 4. Compoer mensaxes escritas significativas atendendo s persoas s que van dirixidas, ao tipo de texto e finalidade, tanto en soporte papel como dixital, e elaboradas de tanto de forma individual como forma cooperativa. Trtase de avaliar a capacidade do alumnado de producir, a partir de modelos, textos curtos e diversos sobre temas relacionados cos seus intereses atendendo aos diferentes elementos da comunicacin. Terase en conta o uso de estruturas lingsticas variadas, a amplitude de vocabulario e o uso de conectores de adicin, enumeracin, clasificacin comparacin e causativos na formulacin dos enunciados. Valorarase especialmente a atencin prestada s fases de producin do texto: planificacin, xeracin de ideas, textualizacin -organizacin en pargrafos-, e revisin, negociando no grupo para chegar ao resultado final, no caso de textos colaborativos. 5. Na propia lingua, comparar distintos aspectos socioculturais caractersticos dos pases nos que se fala a lingua estranxeira cos propios, identificando trazos bsicos e evitando os estereotipos e incidindo nos trazos caractersticos da cultura galega. Trtase de avaliar a competencia intercultural, o interese por coecer a outra cultura e a consciencia do enriquecemento persoal que supn a relacin con persoas pertencentes a outras culturas. Valorarase especialmente o coecemento dalgns trazos socioculturais, histricos e xeogrficos dos pases nos que se fala a lingua estranxeira. Dada a dificultade lingstica de expresarse na lingua estranxeira, proporanse actividades de avaliacin na lingua propia posto que non a competencia lingstica a que este criterio pretende avaliar. CUARTO
CURSO.

Bloque 1. Escoitar, falar e conversar. Comprensin detallada de textos emitidos dentro da aula relacionados coas actividades habituais, e de textos curtos gravados ou emitidos en soporte multimedia e articulados con claridade e ritmo e acentuacin estndar.

283

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Obtencin de informacin xeral de textos orais autnticos gravados e en soporte multimedia que contean vocabulario relativo a lugares, persoas, obxectos, acontecementos e accins ligados a temas de conversa habituais nesa idade escolar. Participacin activa en situacins reais de comunicacin ou simuladas empregando expresins cada vez mis complexas, baseadas en modelos e estruturas lingsticas coecidas (para falar da familia, doutras persoas, de actividades diarias, gustos, lugares e obxectos, con estrutura lxica e con pronunciacin intelixible que non impida a comunicacin. Participacin en conversas espontneas, relacionadas coas actividades de aula, e en simulacins sinxelas e comns con todo tipo de interaccins (parellas, grupos, equipos) dentro da aula, narrando historias ou describindo acontecementos, persoas e lugares, plans e citas, con pronuncia e entoacin axeitadas para conseguir a comunicacin, e colaborando co seu interlocutor para facilitarlle a comprensin, e utilizando adecuadamente os conectores bsicos necesarios para asegurar a cohesin e coherencia do discurso. Uso de estratexias de cooperacin na interaccin e no traballo con outras persoas: colaborando cos demais na interaccin, verificando a comprensin propia e a dos demais e cooperando activamente na realizacin das tarefas de comunicacin. Consciencia no uso de estratexias de comprensin das mensaxes orais: uso do contexto verbal e non verbal e dos coecementos previos sobre a situacin (quen fala a quen, con que intencins, onde, cando) que dan lugar a inferencias do significado baseadas no contexto; uso dos coecementos referenciais sobre o tema, as como identificacin de palabras clave. Uso de rutinas ou modelos de informacin que o destinatario vai recoecer como narracin, descricin ou instrucins. Comprensin do sentido dun texto e reformulacin na propia lingua coa finalidade de facer o texto comprensible a un interlocutor prximo que descoece a lingua estranxeira. Valoracin das linguas como medio para comunicarse e relacionarse con compaeiros e compaeiras doutros pases, como recurso de acceso informacin, e como instrumento de enriquecemento persoal ao coecer culturas e maneiras de vivir diferentes.

284

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Actitude crtica ante as desigualdades amosadas nas mensaxes procedentes dos diferentes medios de comunicacin social, audiovisuais e multimedia. Bloque 2. Ler e escribir. Comprensin de instrucins e indicacins sinxelas e de comentarios sinxelos aos seus traballos escritos. Comprensin da informacin xeral e especfica de textos autnticos, en soporte papel e dixital, breves, que contean vocabulario frecuente sobre temas cotins de interese xeral, que vehiculen aspectos socioculturais dos pases onde se fala a lingua estranxeira e relacionados con contidos bsicos doutras reas do currculo. Anlise da estrutura, contido, lxico e estruturas sintcticas dun texto para identificar o tipo de que se trata: literario, informativo, cientfico, etc. distinguindo os distintos ncleos de informacin e as relacins lxicas de cohesin e coherencia establecidas entre eles (conectores textuais e estratexias de progresin do tema). Uso de diferentes estratexias de lectura como a identificacin do contido dun texto escrito coa axuda de elementos textuais e paratextuais (tipografa, deseo grfico, imaxes...), uso do contexto, de dicionarios ou aplicacin de regras de formacin de palabras para inferir significados e por comparacin de palabras ou frases similares nas linguas que se coecen. Lectura autnoma de textos de certa extensin relacionados cos seus intereses superando as limitacins dos coecementos lingsticos mediante a utilizacin de estratexias de comprensin lectora, adecuadas finalidade da lectura: intensiva, para informarse minuciosamente; selectiva, en busca dunha informacin especfica; extensiva, lectura rpida dun texto longo; e ocenica, para facerse unha idea global do texto. Uso de distintas fontes, en soporte papel, dixital ou multimedia, para obter informacin co fin de realizar tarefas individuais ou en grupo. Producin guiada de textos sinxelos e estruturados, utilizando elementos de cohesin mis complexos (conectores, substitucins lxicas, mantemento de tempo verbal, etc.) para marcar con claridade a relacin entre ideas e utilizando adecuadamente a ortografa da oracin: coma, punto e coma, puntos suspensivos, parnteses e comias.

285

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Uso de diversas estratexias de expresin como a planificacin, atendendo ao destinatario e ao tipo de texto descritivo, narrativo, instrutivo que corresponda intencin de comunicacin; a xeracin de ideas mediante creacin de listas, esquemas, remuos de ideas colectivos...; a textualizacin, organizando as ideas en pargrafos e encadeando estes con marcadores temporais e lxicos necesarios, atendendo ao tipo de texto; localizacin de recursos coma dicionarios; e a revisin do texto, nos aspectos relativos a ortografa, puntuacin, orde das palabras e tempos verbais. Comunicacin persoal con falantes da lingua estranxeira mediante a correspondencia postal ou utilizando medios informticos (e-mail, chats, etc.), identificando nestes ltimos a ausencia de correccin da gramtica, a sintaxe e a ortografa debidos velocidadearesposta instintiva e impulsiva que xera a sa inmediatez. Presentacin coidada dos textos escritos, en soporte papel e dixital -uso de marxes, espazos entre pargrafos, maiscula ao inicio de pargrafo, guins nos dilogos- utilizando as regras bsicas de ortografa e puntuacin e valorando da sa importancia nas comunicacins escritas. Comprensin do sentido dun texto, desverbalizacin -desligndose da formulacin lingstica orixinale reexpresin do sentido na propia lingua, explicndoo a un interlocutor prximo, que descoece a lingua estranxeira, coa finalidade de facer o texto comprensible e garantir a relacin fluda entre falantes e culturas. Bloque 3. Coecementos da lingua. Coecementos lingsticos. Uso de elementos morfolxicos (substantivo, verbo, adxectivo, adverbio, pronomes, preposicin, conectores, ordenadores do discurso (de comezo e de conclusin); de explicacin - dicir, isto ...- de resume, causaefecto, exemplificacin e condicin que permitan recoecer, formular e organizar enunciados e mensaxes. Uso de expresins frecuentes e de locucins idiomticas, frases feitas, circunloquios e lxico sobre temas pertinentes para a sa vida diaria e temas relacionados con contidos doutras materias do currculo. Uso de antnimos, sinnimos e falsos amigos, substitucin lxica sinxela e formacin de palabras a partir de prefixos e sufixos.

286

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Uso de estruturas lingsticas e funcins comunicativas asociadas a diferentes contextos propios da sa idade. Uso de esquemas textuais bsicos relativos a textos narrativos descritivos e instrucionais. Recoecemento e producin autnoma e intelixible de diferentes patrns de ritmo, entoacin e acentuacin de palabras e frases. Reflexin sobre a aprendizaxe. Aplicacin de estratexias para organizar, adquirir, lembrar e utilizar o lxico. Uso autnomo de estratexias que permiten a adquisicin de novos coecementos, a sa integracin na propia competencia e a sa reutilizacin: memorizacin, percepcin de diferenzas e similitudes entre linguas coecidas, transferencia. Uso de estratexias para producir lingua adecuadamente mediante estratexias de combinacin: reconstrundo o significado dunha secuencia ou amplindoa ou reformulndoa con elementos coecidos. Organizacin e uso de recursos para a aprendizaxe como dicionarios, libros de consulta, bibliotecas ou recursos dixitais e informticos. Anlise e reflexin sobre o uso e o significado de diferentes formas gramaticais mediante comparacin e contraste coas linguas que coece ou mediante deducin das regras de anlise da lingua estranxeira. Participacin na avaliacin da propia aprendizaxe e uso de estratexias de autocorreccin. Valoracin da capacidade persoal para progresar no coecemento e no uso da lingua. Organizacin do traballo persoal como estratexia para progresar na aprendizaxe. Interese por aproveitar as oportunidades de aprendizaxe creadas no contexto da aula e fra dela. Participacin activa en actividades e traballos individuais e cooperativa nos grupais. Confianza e iniciativa para expresarse oralmente e na escrita.

287

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Bloque 4. Aspectos socioculturais e consciencia intercultural. Valoracin da importancia da lingua estranxeira en todos os eidos das relacins internacionais. Identificacin das caractersticas mis significativas dos costumes, normas, actitudes e valores da sociedade cuxa lingua se estuda e respecto por patrns culturais distintos aos existentes en Galicia, obtendo a informacin por diferentes medios, entre eles a biblioteca, a prensa, a internet e outras tecnoloxas da informacin e comunicacin. Consciencia da propia competencia para axudar, servindo de mediadores entre individuos que non tean unha lingua comn e carezan, por tanto, da capacidade para comunicarse en situacins bsicas. Interese e iniciativa por comunicarse con falantes ou aprendices da lingua estranxeira utilizando soporte papel ou medios dixitais ou tecnoloxas da comunicacin que permiten os intercambios orais e escritos. Valoracin do enriquecemento persoal que supoen a relacin e a comunicacin con persoas pertencentes a outras culturas. Interese e iniciativa na comunicacin con falantes ou aprendices da lingua estranxeira, utilizando soporte papel, medios dixitais e informticos. Toma de conciencia da diversidade lingstica e cultural europea e aceptacin da propia pertenza a esta, evitando actitudes etnocntricas. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1 Comprender a idea principal e os detalles mis relevantes de mensaxes orais curtas emitidas de forma clara, breve e organizada, en situacins de comunicacin interpersoal ou polos medios audiovisuais, sobre temas concretos e coecidos polo alumnado, as como sobre temas relacionados con aspectos cotins e socioculturais (organizacin do sistema escolar, da Seguridade Social, das vacacins...), relativos ao pas ou pases nos que se fala o idioma estudado. Con este criterio avalase a capacidade de alumnos e alumnas para comprender mensaxes emitidos en situacin de comunicacin cara a cara e que xiren arredor de necesidades materiais, sensacins fsicas e sentimentos ou opinins. As mesmo, pretndese medir con este criterio a capacidade para comprender presentacins sobre aspectos ligados a contidos

288

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

bsicos do currculo da etapa. Valorarase igualmente a utilizacin de estratexias bsicas de comprensin das mensaxes orais. 2. Participar en conversas e simulacins utilizando estratexias axeitadas para iniciar, manter e terminar a comunicacin, producindo un discurso comprensible e adaptado s caractersticas da situacin. Con este criterio valrase a capacidade para desenvolverse en conversas con intencins comunicativas bsicas diversas (establecer relacins, narrar, dar a sa opinin, describir), utilizando as normas de interaccin adecuadas ao rexistro familiar ou neutro derivado do contexto, e as estratexias e os recursos bsicos que aseguren a comunicacin cos interlocutores (preguntar, pedir que se soletree ou se fale mis amodo...). Os intercambios comunicativos contern elementos de coordinacin e subordinacin bsica que poden presentar algunhas incorreccins que non dificulten da comunicacin. Trtase de valorar o uso dos recursos lingsticos adquiridos e a sa adecuacin sociolingstica. Valorarase igualmente a independencia progresiva dos modelos e o interese e iniciativa na comunicacin. 3. Comprender a informacin xeral e todos os datos relevantes de textos escritos autnticos e adaptados, de extensin variada sobre temas traballados na aula e tamn que vehiculen aspectos socioculturais dos pases nos que se fala a lingua estranxeira recoecendo feitos e opinins, identificando, se o caso, a intencin comunicativa do autor, e utilizando as estratexias requiridas pola finalidade da lectura. A travs deste criterio avalase a capacidade para comprender diferentes tipos de textos escritos (narrativos, descritivos) que traten temas de interese xeral ou relacionados con outras reas do currculo, aplicando as estratexias de lectura. Con este criterio tamn se avala a capacidade para ler de forma autnoma libros, noticias, instrucins, explicacins, etc., de certa extensin, en diferentes soportes e con finalidades diversas: procurar ou comunicar informacin para a realizacin dunha tarefa especfica, aprender contidos doutras reas ou por pracer ou por entretemento. 4. Redactar de forma guiada textos diversos, atendendo ao destinatario e ao esquema textual que corresponda intencin de comunicacin, coidando o lxico, s estruturas lingsticas, e algns elementos mis com-

289

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

plexos de cohesin e coherencia para marcar a relacin entre ideas e facelos comprensibles ao lector e revisando o produto final para verificar ortografa, puntuacin, orde de palabras e tempos verbais. Este criterio avala a capacidade para comunicarse por escrito inicindose na eleccin do rexistro adecuado. Os textos presentarn unha sintaxe simple e facilmente comprensible, lxico limitado pero axeitado ao contexto e correccin na ortografa, puntuacin, orde das palabras e tempos verbais. En todos os escritos, avaliarase tamn a presentacin clara, limpa e ordenada e a revisin do texto antes de ser entregado. Valorarase, seocaso, ahabilidade no uso dos medios informticos para a sa elaboracin e presentacin. 5 Reformular na propia lingua o sentido dun texto tanto oral como escrito que contea temas traballados na aula para facelo comprensible a un interlocutor prximo, que descoeza a lingua estranxeira e garantir a relacin fluda entre falantes e culturas. Mediante este criterio avalase a capacidade de mediar, cunha actividade de interpretacin informal, cando o receptor descoece a lingua orixinal. Trtase de valorar a capacidade de desligarse da formulacin lingstica orixinal e de explicar o sentido do texto de tal xeito que se poidan evitar malentendidos en un contexto social multilinge. 6. Usar as tecnoloxas da informacin e a comunicacin de xeito progresivamente autnomo para buscar informacin, producir textos a partir de modelos, enviar e recibir mensaxes de correo electrnico e para establecer relacins persoais orais e escritas, amosando interese polo seu uso. Trtase de valorar con este criterio a capacidade de utilizar as tecnoloxas de informacin e comunicacin como ferramenta de comunicacin e de aprendizaxe en actividades habituais de aula e para establecer relacins persoais tanto orais como escritas, sendo consciente, no caso dos chats, do pouco coidado na escritura das frases e da ausencia de correccin da gramtica, a sintaxe, e a ortografa debidos velocidadearesposta instintivaeimpulsiva que xeraasa inmediatez. As comunicacins que se establezan versarn sobre temas familiares previamente traballados. Tamn se ter en conta se se valora a diversidade lingstica como elemento enriquecedor, a sa actitude cara lingua estranxeira e os seus intentos por empregala.

290

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

7. Na propia lingua, comparar distintos aspectos socioculturais caractersticos dos pases nos que se fala a lingua estranxeira cos propios, identificando trazos bsicos e evitando os estereotipos, e incidindo nos trazos caractersticos da cultura galega. Trtase de avaliar a competencia intercultural, o interese por coecer a outra cultura e a consciencia do enriquecemento persoal que supn a relacin con persoas pertencentes a outras culturas. Valorarase especialmente o coecemento dalgns trazos socioculturais, histricos e xeogrficos dos pases nos que se fala a lingua estranxeira. Dada a dificultade lingstica de expresarse na lingua estranxeira, proporanse actividades de avaliacin na lingua propia posto que non a competencia lingstica a que este criterio pretende avaliar. MATEMTICAS. INTRODUCIN. Desde certo punto de vista as matemticas son a disciplina mis simple xurdida da creatividade do ser humano. Isto as porque, por exemplo, para as matemticas unha bla de aceiro s unha esfera, mentres que para a qumica un conxunto de tomos enlazados para formar molculas, cunha estrutura non definitivamente determinada; a fsica est interesada nas forzas atmicas; para a enxeara pode ser unha compoente dun mecanismo que ten que cumprir determinadas especificacins para que aquel funcione; e quizais o interese artstico estea no reflexo deformado da realidade sobre a sa superficie... Pero a pesar desta idea de simplicidade que estamos salientando aqu, sempre houbo unha gran dificultade para a sa comprensin, motivada, quizais, polo vocabulario tcnico propio, a simboloxa empregada e o seu niveldeabstraccin. A presentacin lxica das matemticas esquece un dos seus propsitos: coecer, analizar, explicar a realidade e predicir o seu comportamento. Esta vertente integradora de saberes das matemticas ignorada por parte do colectivo de matemticos profesionais para os que a matemtica unha arte e, como tal, o seu nico propsito crear beleza. Para eles tan importante , por exemplo, un resultado da teora de nmeros como o clculo infinitesimal. Pero son os problemas da realidade os que crearon as matemticas mis frtiles, e deben ser tamn estes os que constitan o punto de partida e a meta das matemticas que se fagan na ESO, sen esquecer a compoente esttica que pode xurdir durante ese traballo de elaboracin. Pero as matemticas, na sa vertente integradora e orientada

291

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

aplicacin dos saberes adquiridos, non esquecen nin a lxica nin o razoamento, pois sempre estn presentes nas aplicacins. De a que esta versin das matemticas contina tendo un gran valor formativo. Tratndose dunha ensinanza obrigatoria, o enfoque comprensivo das matemticas o que debe prevalecer fronte a outros, o que condiciona a seleccin de contidos, a profundidade coa que deben estudarse e mesmo a metodoloxa para introducilos. A habilidade para utilizar os nmeros e as sas operacins, a simboloxa matemtica e as sas diferentes linguaxes de expresin, as como as formas de argumentar e razoar asociados a elas, deben relacionarse nesta etapa case exclusivamente cos aspectos cuantitativos e espaciais da realidade e para a resolucin de problemas relacionados coa vida diaria e o mundo laboral. Pero tampouco poden esquecerse os aspectos relacionados con outras disciplinas s que deben servir de soporte. A presentacin de contidos comns para todo o alumnado que recolle a ESO non est en contradicin co obxectivo de conseguir unha boa educacin matemtica para todas e todos, atendendo s sas caractersticas persoais de cada un. Alumnas e alumnos aprenden cando conectan os novos contidos co que xa saben, polo que o profesorado debe sabercaloseu grao de coecemento, a partir do cal pode desear actividades que favorezan a construcin de novas aprendizaxes. A seleccin de materiais, os espazos, os medios, os agrupamentos, etc. son os recursos que utiliza o profesorado para lograr un contorno de aprendizaxe que se adapte ao colectivo de estudantes ao que desexa ensinar, sen perder de vista os obxectivos e as competencias bsicas que se deben acadar na etapa. Se se quere, por exemplo, potenciar o traballo colaborativo e as discusins, deben realizarse agrupamentos co coidado adecuado para non encadrar ao alumnado. Se o que se pretende que adquira o concepto de medida, o profesorado deber elixir diferentes espazos e recursos segundo o aspecto da medida que se estea tratando. Se o que se pretende que o alumnado adquira o sentido numrico, ademais de efectuar operacins con lapis e papel, deben ter oportunidades de realizar clculo estimativo e de empregar calculadoras e outros medios tecnolxicos, as como de contrastar o resultado obtido coa situacin que xerou o clculo. Se se quere que o alumnado aprenda a xustificar oralmente e por escrito o seu pensamento ou a realizar conxecturas, o profesorado debe propiciar situacins nas que se invite especulacin, como as que proporciona a resolucin de problemas. Pero, sexa como sexa a situacin de ensino-aprendizaxe na que nos atopemos, sempre debe terse

292

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

en conta que se reforza a compresin dos contidos matemticos cando as actividades que teen que realizar as alumnas e os alumnos estn conectadas a contextos do mundo real ou son significativos para eles. O profesorado, en todo caso, debe decidir, para un mesmo escenario de ensino e aprendizaxe de aula, que lle preguntar e que lle pedir ao alumnado para axudalo, dependendo das sas caractersticas e a sa situacin respecto do que se pretende ensinar. Outro dos factores que inflen no ensino e aprendizaxe das matemticas o referido tecnoloxa. As calculadoras e os ordenadores non s realizan as tarefas rutineiras como o clculo, a organizacin de datos, a elaboracin de grficas, etc. dunha forma eficiente. Tamn facilitan a anlise de datos, proporcionan imaxes de conceptos matemticos ou apoian a tarefa de investigacin e descubrimento en xeometra, estatstica, lxebra, etc. Desta forma o uso da tecnoloxa favorece a dedicacin de mis tempo a tarefas tpicas da resolucin de problemas como a reflexin, o razoamento, a toma de decisins, a comunicacin do proceso seguido e dos resultados obtidos, etc. Por todo iso, a tecnoloxa infle tanto nas matemticas que se deben ensinar como no xeito en que hai que ensinalas. Os contidos presntanse agrupados en seis bloques baixo un criterio estritamente disciplinar, isto non significa que as actividades de ensinoaprendizaxe presentes na programacin de aula tean que seguir nin a secuencia presentada nin o criterio de agrupacin. Este agrupamento dos contidos en bloques non debe ocultar as mltiples interconexins que existen entre eles. Unha das tarefas do profesorado consiste en planificar as sas clases de forma que estas relacins se fagan explcitas diante do alumnado. Debern, polo tanto, as profesoras e profesores propiciar unha metodoloxa na que as matemticas se insiran na realidade da que o alumnado participa, pero sempre sen perder de vista os obxectivos xerais e as finalidades da etapa. Tamn deber ter en conta o profesorado que o primeiro bloque de cada curso, titulado Contidos comns, debe tratarse a travs dos demais bloques de contidos (Nmeros, lxebra, Xeometra, Funcins e grficas, Estatstica e probabilidade) vinculado a eles e aos contextos que o profesorado seleccione para facilitar lle alumnado o logro dos obxectivos xerais e a adquisicin das competencias bsicas. Parte integrante do proceso de ensino-aprendizaxe a avaliacin que non debe centrarse unicamente no contido curricular propiamente dito, senn tamn na capacidade de utilizar ese contido en situacins similares

293

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

s que tern que enfrontarse os estudantes na sa vida diaria. Para orientar e facilitar a avaliacin dos estudantes en relacin as capacidades implcitas nos obxectivos xerais, presntanse para cada curso os correspondentes criterios de avaliacin. Estes criterios recollen o tipo e grao de aprendizaxe que se espera que acaden os estudantes ao rematar cada perodo. Describen, en xeral, unha serie de tarefas nas que estn presentes os saberes, os modos de facer e as actitudes que deben mostrar en relacin aos contidos presentes nos bloques. A capacidade para a realizacin destas tarefas implica a consecucin dos obxectivos xerais. Para unha adecuada aplicacin dos criterios de avaliacin necesario, en xeral, que as actividades de avaliacin e, polo tanto, as de ensinanza-aprendizaxe recollan unha variedade de situacins en diferentes contextos da vida coti, sen esquecer as procedentes dos contornos social, econmico, cientfico, cultural, artstico e tecnolxico, das diferentes materias do mbito acadmico e das propias matemticas, cun grao de complexidade que depender do nivel cursado. Contribucin da materia adquisicin das competencias bsicas. O currculo da rea de matemticas, xunto co das demais reas curriculares da ESO, debe ser o instrumento que concrete, a travs da consecucin dos seus propios obxectivos, da seleccin de contidos e da metodoloxa empregada, como se contribuir adquisicin, por parte do alumnado, dos coecementos, destrezas e actitudes implcitos naquelas competencias. As matemticas na ESO non son s un fin en si mesmo, senn un medio para que o alumnado logre a consecucin de competencias ligadas comunicacin lingstica, ao tratamento da informacin, ao coecemento e interaccin co mundo fsico, ao mbito social, cidadn, cultural e artstico e autonoma necesaria para actuar con criterio propio e tomar iniciativas, responsablemente, nos diversos aspectos que afecten a sa vida, includo o campo da aprendizaxe. Ningun dubida de que a linguaxe natural, oral e escrita, un instrumento de aprendizaxe e de comunicacin de saberes sen o que dificilmente se progresa. necesario que todos o alumnado aprenda a verbalizar os conceptos, a facer explcita unha idea, a redactar un escrito ou a expoer un argumento. Adquirir esta competencia supn aprender lingua cando se usa en situacins e contextos de comunicacin diversos. Un de tales contextos o que proporciona a rea de matemticas. Pero, ademais,

294

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

a comunicacin lingstica na rea de matemticas ten caractersticas propias como son a sa precisin, a sa concisin e a sa falta de ambigidade, e o dispoer de smbolos propios e de diferentes rexistros de linguaxe (numrica, alxbrica, grfica...) que estn destinados a conseguir expresar claramente acontecementos presentes na vida coti. Na sociedade actual impense outras fontes de informacin, os medios audiovisuais e as TIC, polo que necesario que o alumnado adquira as habilidades para buscar, obter, procesar e comunicar a informacin para transformala en coecemento, mantendo en todo momento unha posicin crtica. O profesorado non se limitar, polo tanto, a ser a nica fonte de informacin, senn que ten que ensinalo a buscar informacin relevante nos procesos de ensinanza e de aprendizaxe Capacitar as alumnas e os alumnos para que se desenvolvan de forma autnoma nun mundo caracterizado polos avances cientifico-tcnicos, require que adquiran as bases do pensamento cientfico necesarias para poder interpretar o mundo dos obxectos e dos fenmenos cos que convivimos. Esa interpretacin precisa da axuda do coecemento matemtico tanto na linguaxe e conceptos que utiliza como nas formas de argumentacin e razoamento empregadas para a resolucin dos problemas, facendo tiles e prcticos os coecementos adquiridos. A historia das civilizacins est a para recordarnos que os saberes e descubrimentos non entenden de fronteiras. Sociedades que poden estar atravesando por dificultades na actualidade ou mesmo outras que desapareceron foron no seu momento os faros que deron luz ao resto do mundo. A historia das matemticas est ligada historia da humanidade e, na parte que lle corresponde, til para que poidamos comprender certos acontecementos do pasado e do presente e mesmo predicir os do futuro. A travs do estudo das matemticas, da utilizacin das ferramentas que nos proporciona, poderemos abordar temas candentes na sociedade actual: movementos migratorios, o papel da muller na sociedade, cuestins relacionadas con distintos tipos de violencia. A comprensin da realidade social do mundo no que vivimos e o exercicio da cidadana de maneira democrtica son necesarios para a integracin dos estudantes da ESO na sociedade. Determinados aspectos destas realidades poden entenderse mellor na medida en que poidan ser analizados empregando as ferramentas que proporcionan as matemticas. Para comprender a pluralidade da sociedade espaola e europea pode cuantificarse a sa composicin desde diferentes criterios (xeogrficos,

295

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

econmicos, culturais, raciais, etc.) o que devn nun afondamento do coecemento desa pluralidade. De novo as porcentaxes, a anlise de tboas e grficas e a estatstica son os contidos matemticos mis axeitados para facer estes estudos Un dos aspectos mis salientables da realidade social son os mbitos cultural e artstico. Pero non s forman parte da cultura da nosa sociedade as producins literarias, a msica, a pintura, ou a arquitectura. A ciencia e, en particular, as matemticas son unha parte integrante dela. Moitas das creacins culturais da humanidade xamais se teran realizado sen o seu concurso. Abonda lembarar que, hai mis de vintecinco sculos, a msica e as matemticas se entrelazaban na escola pitagrica. Mltiples manifestacins da arquitectura, escultura e pintura de diferentes pocas constiten exemplos nos que se detecta a sa relacin directa coas matemticas. Estas conexins das matemticas e a msica, a arquitectura ou a arte non son cousa exclusiva do pasado. Exemplos actuais de vangarda seran magnficos representantes do que queremos dicir; pnsese, por exemplo, na msica estocstica, nas formas en tensin ou na arte fractal. Por outra banda, os avances no proceso de resolucin dun problema, anda sen ter acadada unha solucin, proporcionan unha satisfaccin que recompensa o esforzo realizado e redunda na autoestima. Nese proceso de resolucin sempre se aprende algo, anda que sexa vendo o que xa coeciamos desde outro punto de vista. Pero tamn se poen en xogo estratexias de aprendizaxe como a formulacin de preguntas, o sentimento de curiosidade pola exploracin de obxectos e situacins, a observacin e rexistro sistemtico de feitos e relacins, a integracin e relacin da nova informacin con outros datos e coa propia experiencia e coecementos anteriores, a utilizacin de tcnicas de consulta e a disposicin a aceptar diferentes puntos de vista. Pode, polo tanto, considerarse como un proceso de aprendizaxe autnoma que fai que a competencia de aprender a aprender se fortaleza. Pero con esa metodoloxa pense tamn en xogo destrezas relativas autonoma e a iniciativa persoal, dado que no proceso de resolucin dun problema, en moitas ocasins, necesario optar con criterio propio entre varias vas, desenvolver a opcin elixida e facerse responsable dela. Tamn exixe o desenvolvemento de valores persoais tales como a liberdade, a demora da satisfaccin, a confianza na propia capacidade para enfrontarse a eles con xito e adquirir un nivel adecuado de autoestima, que permita gozar dos aspectos creativos, manipulativos, estticos e utilitarios das matemticas.

296

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Pondo de relevo, durante a realizacin das actividades de ensinanza e aprendizaxe na aula, as conexins entre as matemticas e as demais reas do currculo e a sa achega consecucin das competencias bsicas, mis doado que as matemticas adquiran significado e relevancia para as alumnas e os alumnos, o que, sen dbida, redundar nunha mellor comprensin dos seus saberes, nunha maior naturalidade no seu uso en diversos contextos e nunha mellor actitude cara a elas. En definitiva: nunha mellor competencia matemtica. Obxectivos. A ensinanza das matemticas nesta etapa contribuir a que o alumnado desenvolva as capacidades implcitas nos seguintes obxectivos xerais: 1. Incorporar linguaxe habitual os modos de argumentacin e as formas de expresin matemtica (numrica, alxbrica, xeomtrica, grfica, probabilstica, etc. ), tanto nas situacins que se suscitan na vida coti como nas procedentes dos mbitos matemtico ou cientfico, co obxecto de mellorar a comunicacin e promover a reflexin sobre as propias actuacins. 2. Cuantificar aqueles aspectos da realidade que permitan interpretala mellor: utilizar procedementos de medida, tcnicas de recollida e anlise de datos, empregar a clase de nmero e a notacin mis adecuada para representalos e realizar o clculo mis apropiado a cada situacin. 3. Identificar os elementos matemticos (datos estatsticos, xeomtricos, grficos, clculos, etc.) presentes nos medios de comunicacin, internet, publicidade ou outras fontes de informacin; analizar criticamente as funcins que desempean estes elementos matemticos e valorar se a sa achega mellora a comprensin das mensaxes. 4. Identificar, describir, representar e cuantificar as formas e relacins espaciais que se presentan na vida coti, en contextos cientficos e artsticos, analizar as propiedades e relacins xeomtricas implicadas, valorar a sa compoente esttica e estimular a creatividade e a imaxinacin. 5. Utilizar de forma adecuada os distintos medios tecnolxicos (calculadoras, ordenadores, etc.) para realizar clculos numricos ou alxbricos, comprobar propiedades xeomtricas, buscar, tratar, representar e transmitir informacins de ndole diversa e como axuda na aprendizaxe. 6. Fortalecer a capacidade de razoamento, actuando ante os problemas que se suscitan na vida coti de acordo con modos propios da activi-

297

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

dade matemtica, tales como a exploracin sistemtica de alternativas, o preguntas ante as apreciacins intuitivas, a flexibilidade para modificar o punto de vista, a precisin na linguaxe, a xustificacin dos razoamentos, a perseveranza na procura de solucins ou a necesidade da sa verificacin. 7. Formular e resolver problemas matemticos ou procedentes doutras mbitos, individualmente ou en grupo, empregando distintos recursos e instrumentos, valorando a conveniencia das estratexias utilizadas en funcin da anlise dos resultados obtidos e mostrando unha actitude positiva e confianza na propia capacidade. 8. Integrar os coecementos matemticos na bagaxe cultural propia, en conxuncin cos saberes que se van adquirindo desde as distintas reas e aplicalos para analizar e valorar fenmenos sociais como a diversidade cultural, o respecto ao ambiente, a sade, o consumo, a igualdade de xnero ou a convivencia pacfica. 9. Valorar as matemticas como parte integrante da nosa cultura desde un punto de vista histrico, apreciando a sa contribucin ao desenvolvemento da sociedade actual. CONTIDOS. PRIMEIRO Bloque 1. Contidos comns. Utilizacin de estratexias e tcnicas simples na resolucin de problemas, tales como a anlise do enunciado, o ensaio e erro ou a resolucin dun problema mis simple, e a comprobacin da solucin obtida. Expresin verbal do procedemento que se seguiu na resolucin de problemas. Utilizacin correcta dos smbolos e das normas das matemticas, valorando a precisin desta linguaxe. Interpretacin de mensaxes que contean informacins sobre cantidades e medidas ou sobre elementos ou relacins espaciais. Confianza nas propias capacidades para afrontar problemas, comprender as relacins matemticas e tomar decisins a partir delas. Perseveranza e flexibilidade na procura de solucins aos problemas.
CURSO.

298

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Planificacin e realizacin de traballos matemticos tanto individualmente como en equipo, mantendo actitudes favorables de participacin e dilogo. Utilizacin de ferramentas tecnolxicas para facilitar os clculos de tipo numrico, alxbrico ou estatstico, as representacins funcionais e a comprensin de propiedades xeomtricas. Busca de informacin e lectura de textos sobre acontecementos e persoas relacionadas coas matemticas ao longo da historia. Bloque 2. Nmeros. Divisibilidade de nmeros naturais. Mltiplos e divisores comns a varios nmeros. Aplicacins da divisibilidade na resolucin de problemas asociados a situacins cotis. Necesidade de ampliar o conxunto dos nmeros naturais co dos nmeros negativos para expresar estados e cambios. Os nmeros enteiros. Recoecemento e conceptualizacin en contextos reais. Significado e usos das operacins con nmeros enteiros. Utilizacin da xerarqua e propiedades das operacins e das regras de uso das parnteses en clculos sinxelos. Fraccins e decimais en contornos cotis e en mbitos cientficos. Diferentes significados e usos das fraccins. Operacins con fraccins: suma, resta, produto e cociente. Nmeros decimais. Relacins entre fraccins e decimais. Elaboracin e utilizacin de estratexias persoais para o clculo mental, para o clculo aproximado e con calculadoras. Razn e proporcin. Identificacin e utilizacin en situacins da vida coti de magnitudes directamente proporcionais. Aplicacin resolucin de problemas nos que intervea a proporcionalidade directa. Porcentaxes para expresar partes dun todo, cotas de participacin ou variacin de magnitudes. Aplicacins vida coti. Calculo mental, escrito e con calculadora para obter porcentaxes habituais. Bloque 3. lxebra. Emprego de letras para simbolizar nmeros inicialmente descoecidos. Simbolizacin para expresar cantidades en distintos contextos, valorando a sa utilidade.

299

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Traducin de expresins da linguaxe coti alxbrica e viceversa. Procura e expresin de propiedades, relacins e regularidades en secuencias numricas. Obtencin de valores numricos en frmulas sinxelas. Valoracin da precisin e simplicidade da linguaxe alxbrica para representar e comunicar diferentes situacins da vida coti e doutros mbitos. Bloque 4. Xeometra. Elementos bsicos para a descricin das figuras xeomtricas no plano. Utilizacin da terminoloxa adecuada para describir con precisin situacins, formas, propiedades e configuracins do mundo fsico. Paralelismo e perpendicularidade. Anlise de relacins e propiedades de figuras no plano, empregando o agrupamento e a descomposicin de figuras e outros mtodos. Construcins xeomtricas sinxelas: mediatriz, bisectriz. Clasificacin de tringulos e cuadrilteros a partir de diferentes criterios. Estudo dalgunhas propiedades e relacins nestes polgonos. Polgonos regulares. A circunferencia e o crculo. Construcin de polgonos regulares cos instrumentos de debuxo habituais. Medida e clculo de ngulos en figuras planas. Estimacin, medicin e clculo de permetros de figuras representadas e reais. Estimacin, medicin e clculo de reas, de figuras representadas e reais, mediante frmulas, triangulacin e cadriculacin. Realizacin de bosquexo para a anotacin de medidas. Simetra de figuras planas. Recoecemento da simetra na natureza e nas construcins. Emprego de ferramentas informticas para construr, simular e investigar relacins entre elementos xeomtricos. Bloque 5. Funciones e grficas. Organizacin de datos en tboas de valores. Coordenadas cartesianas. Representacin de puntos nun sistema de eixes coordenados. Identificacin de puntos a partir das sas coordenadas.

300

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Identificacin de relacins de proporcionalidade directa a partir da anlise da sa tboa de valores. Utilizacin de exemplos de magnitudes non directamente proporcionais. Identificacin e verbalizacin de relacins de dependencia en situacins cotis. Construcin global de grficas a partir de expresins verbais que describan situacins ou experiencias tomadas da vida diaria e do mundo fsico. Interpretacin puntual e global de informacins presentadas nunha tboa ou representadas nunha grfica. Deteccin de erros nas grficas que poden afectar a sa interpretacin. Bloque 6. Estatstica e probabilidade. Formulacin de conxecturas sobre o comportamento de fenmenos aleatorios sinxelos e deseo de experiencias para a sa comprobacin. Recoecemento e valoracin das matemticas para interpretar e describir situacins incertas e para transmitir informacins. Diferentes formas de recolleita de informacin. Organizacin en tboas de datos recollidos nunha experiencia. Frecuencias absolutas e relativas. Diagramas de barras, de lias e de sectores. Anlise dos aspectos mis destacables dos grficos a partir de exemplos tomados dos medios de comunicacin e de informacins relacionadas cos mbitos social e fsico. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Utilizar nmeros naturais e enteiros e as fraccins e decimais sinxelos, as sas operacins e propiedades, para recoller, transformar e intercambiar informacin e aplicar estes coecementos resolucin de situacins que estean en relacin con outras materias ou presentes na vida coti. Trtase de comprobar a capacidade de identificar e utilizar os distintos tipos de nmeros usando os que mellor se axusten a cada situacin, valorando a utilidade dos nmeros enteiros e relacionando as expresins fraccionarias coas decimais e coas porcentaxes. Comprobar tamn se sabe elixir a forma de clculo apropiada a cada situacin, chegando a realizar operacins combinadas, utilizando o clculo mental e escrito e usando a calculadora cando a situacin o requira, manexndoa de forma efectiva e valorando a pertinencia dos resultados.

301

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

2. Resolver problemas para os que se precise a utilizacin das catro operacins, con nmeros enteiros, decimais e fraccionarios, utilizando a forma de clculo axeitada e valorando a adecuacin do resultado ao contexto. Trtase de valorar a capacidade para asignar s distintas operacins novos significados e interpretar resultados diferentes aos que se obteen habitualmente con nmeros naturais, identificando situacins reais que as o requiran. Comprobar que o alumnado sabe escoller o modo de clculo mis adecuado a cada situacin, desenvolve estratexias persoais de clculo mental e fai estimacins coa finalidade de non tomar o resultado do clculo por bo sen contrastalo coa situacin de partida 3. Identificar e describir regularidades, pautas e relacins en conxuntos de nmeros, utilizar correctamente os signos matemticos e letras para simbolizar distintas cantidades e obter expresins alxbricas como sntese en secuencias numricas, as coma o valor numrico de frmulas sinxelas. Este criterio pretende comprobar a capacidade para percibir nun conxunto numrico aquilo que comn, se saben comparar e ordenar nmeros, se detecta a secuencia lxica coa que se construu ou se sabe establecer un criterio que permita ordenar os seus elementos e, cando sexa posible, expresar de forma alxebraica a regularidade percibida. Pretndese as mesmo valorar o uso do signo igual, a utilizacin correcta doutros signos matemticos e o manexo da letra nas sas diferentes acepcins. Forma tamn parte deste criterio a obtencin do valor en frmulas simples cunha soa letra. Tamn se pretende coecer se o alumnado valora de forma positiva a lxebra coma unha linguaxe precisa e concisa que permite formalizar a linguaxe verbal e resolver diferentes tipos de situacins problemticas. 4. Recoecer, describir e analizar figuras, presentes tanto na natureza como nas actividades sociais e artsticas, utilizar as sas propiedades para clasificalas e aplicar o coecemento xeomtrico adquirido para interpretar e describir o mundo fsico e as manifestacins culturais facendo uso da terminoloxa e das formas de representacin axeitadas. Pretndese comprobar a capacidade de utilizar os conceptos bsicos da xeometra para describir obxectos e as sas propiedades, representalos e abordar diferentes situacins e problemas da vida coti e do mundo fsico relacionados coas figuras xeomtricas. Pretndese avaliar tamn a experiencia adquirida na utilizacin de diferentes elementos e formas xeomtricas para realizar creacins propias e recoecer as propiedades e os elementos xeomtricos hora de interpretar manifestacins artsticas. Qurese

302

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

comprobar tamn se o alumnado sabe utilizar os instrumentos de debuxo e os recursos tecnolxicos de maneira adecuada. 5. Estimar e calcular permetros, reas e ngulos de figuras planas utilizando os instrumentos e a unidade de medida adecuada. Pretndese valorar a capacidade de estimar e efectuar medidas de figuras planas representadas ou reais e sobre obxectos reais por diferentes mtodos e de empregar correctamente os instrumentos de medida, sendo conscientes dos erros que se poden cometer, tendo en conta a unidade e a precisin mis axeitada. Valorarase tamn o emprego de mtodos de descomposicin por medio de figuras elementais para o clculo de reas de figuras planas do contorno e de figuras representadas. 6. Organizar e interpretar informacins diversas mediante tboas e grficas, e identificar relacins de dependencia en situacins cotis, nos campos social e cientfico e nos medios de comunicacin. Este criterio pretende valorar a capacidade de identificar as variables que interveen nunha situacin coti ou que poida ser extrada dos medios de comunicacin. Comprobarase tamn a competencia para identificar a relacin de dependencia entre as variables e para representala graficamente. Trtase de avaliar, ademais, o uso das tboas como instrumento para recoller a informacin producida no desenvolvemento dunha experiencia e transferila a uns eixos coordenados, as como a capacidade para interpretar de forma cualitativa a informacin presentada en forma de tboas ou grficos. Qurese comprobar tamn a capacidade do alumnado para traducir informacins expresadas con diferentes tipos de linguaxe matemtica a linguaxe verbaleavaloracin positiva da linguaxe numrica e grfica para representar e facilitar a comprensin de situacins que teen que ver co medio fsico e social. 7. Facer predicins sobre a posibilidade de que un suceso ocorra a partir da informacin previamente obtida de forma emprica ou doutras fontes. Trtase de valorar a capacidade para diferenciar os fenmenos deterministas dos aleatorios e, nestes ltimos, analizar as regularidades obtidas ao repetir un nmero significativo de veces unha experiencia aleatoria e facer predicins razoables a partir destas. Ademais, este criterio pretende verificar a comprensin do concepto de frecuencia relativa organizando datos obtidos de diversas fontes en tboas ou de interpretar as que se lle presenten procedentes de diversos contextos. Pretndese tamn apreciar se o alumnado adquiriu dunha forma intuitiva a nocin de probabilidade a posteriori a travs da frecuencia

303

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

relativa, para o que ter que asignar probabilidades (en forma de porcentaxes ou fraccins) a sucesos a partir dela. Trtase tamn de comprobar a valoracin positiva diante das interpretacins e das solucins que as matemticas poden dar diante de situacins de incerteza de tipo social ou relacionadas co mundo fsico. 8. Utilizar estratexias e tcnicas simples de resolucin de problemas, tales coma a anlise do enunciado, o ensaio-erro ou a resolucin dun problema mis sinxelo e a comprobacin da solucin obtida. Con este criterio valrase a forma de enfrontarse a tarefas de resolucin de problemas para os que non se dispn dun procedemento estndar que permita obter a solucin. Avalase desde a comprensin do enunciado a partir da anlise de cada unha das partes do texto e a identificacin dos aspectos mis relevantes, ata a aplicacin de estratexias simples de resolucin, as como o hbito e a destreza necesarias para comprobar a solucin. Trtase de avaliar, as mesmo, a perseveranza na busca de solucins e a confianza na propia capacidade para logralo. 9. Expresar, utilizando a linguaxe matemtica axeitada ao seu nivel, o procedemento que se seguiu na resolucin dun problema sinxelo. Trtase de valorar a capacidade de transmitir cunha linguaxe axeitada, as ideas e procesos persoais desenvolvidos, de modo que se fagan entender e entendan o que outras persoas expresan. Tamn se pretende valorar a sa actitude positiva para realizar esta actividade de intercambio, xustificando os razoamentos e presentando con orde e limpeza os resultados, botando man, se preciso, das axudas que ofrecen as tecnoloxas da informacin e da comunicacin. Tamn se valorar se se mostra unha actitude positiva diante do traballo en grupo, asumindo as propias responsabilidades e pondoas en comn coas dos demais, tomando conciencia de que este un valor que servir para a integracin eficaz na vida social e cidad. SEGUNDO Bloque 1. Contidos comns. Utilizacin de estratexias e tcnicas na resolucin de problemas, tales como a anlise do enunciado, o ensaio e erro ou a divisin do problema en partes, e comprobacin da solucin obtida. Descricin verbal de procedementos de resolucin de problemas utilizando termos adecuados.
CURSO.

304

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Utilizacin correcta dos smbolos e das normas das matemticas, valorando a precisin desta linguaxe. Interpretacin de mensaxes que contean informacins de carcter cuantitativo ou sobre elementos ou relacins espaciais. Confianza nas propias capacidades para afrontar problemas, comprender as relacins matemticas e tomar decisins a partir delas. Perseveranza e flexibilidade na procura de solucins aos problemas e na mellora das atopadas. Planificacin e realizacin de traballos matemticos tanto individualmente como en equipo, mantendo actitudes favorables de participacin e dilogo. Utilizacin de ferramentas tecnolxicas para facilitar os clculos de tipo numrico, alxbrico ou estatstico, as representacins funcionaiseacomprensin de propiedades xeomtricas. Busca de informacin e lectura de textos sobre acontecementos histricos e persoas relacionadas coas matemticas ao longo da historia. Bloque 2. Nmeros. Nmeros enteiros. Operacins. Potencias con expoente natural. Operacins con potencias. Utilizacin da notacin cientfica para representar nmeros grandes relacionados, basicamente, co mundo da ciencia. Cadrados perfectos. Races cadradas. Estimacin e obtencin de races aproximadas. Relacins entre fraccins, decimais e porcentaxes. Uso destas relacins para elaborar estratexias de clculo prctico con porcentaxes en contextos referidos vida coti e ao mundo fsico. Utilizacin da forma de clculo mental, escrito ou con calculadora, e da estratexia para contar ou estimar cantidades de acordo coa precisin esixida no resultado e a natureza dos datos. Proporcionalidade directa e inversa. Anlise de tboas. Razn de proporcionalidade. Magnitudes non proporcionais. Aumentos e diminucins porcentuais. Resolucin de problemas relacionados coa vida coti e con outros mbitos nos que aparezan relacins de proporcionalidade directa ou inversa.

305

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Bloque 3. lxebra. Paso da linguaxe verbal linguaxe alxbrica e viceversa. A linguaxe alxbrica para xeneralizar propiedades e simbolizar relacins en contextos diversos (vida coti e mbitos socioeconmico, cientfico e fsico). Obtencin de frmulas e termos xerais baseada na observacin de pautas e regularidades. Obtencin do valor numrico dunha expresin alxbrica. Significado das ecuacins e das solucins dunha ecuacin. Resolucin de ecuacins de primeiro grao. Transformacin de ecuacins noutras equivalentes. Interpretacin da solucin. Utilizacin das ecuacins para a resolucin de problemas. Resolucin destes mesmos problemas por mtodos non-alxbricos: ensaio e erro dirixido. Bloque 4. Xeometra. Figuras coa mesma forma e distinto tamao. A semellanza. Proporcionalidade de segmentos. Identificacin de relacins de semellanza. Ampliacin e reducin de figuras. Obtencin, cando sexa posible, do factor de escala utilizado. Razn entre as superficies de figuras semellantes. Utilizacin dos teoremas de Tales e Pitgoras para obter medidas e comprobar relacins entre figuras. Poliedros e corpos de revolucin. Desenvolvementos planos e elementos caractersticos. Clasificacin atendendo a distintos criterios. Utilizacin de propiedades, regularidades e relacins para resolver problemas do mundo fsico. Volumes de corpos xeomtricos. Resolucin de problemas que impliquen a estimacin, a medicin e o clculo de lonxitudes, superficies e volumes de obxectos do contorno inmediato. Utilizacin de procedementos tales como a composicin, descomposicin, interseccin, truncamento, dualidade, movemento, deformacin ou desenvolvemento de poliedros para analizalos ou obter outros.

306

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Bloque 5. Funcins e grficas. Descricin local e global de fenmenos, de tipo social, natural ou cientfico, presentados de forma grfica. Contribucins do estudo grfico anlise dunha situacin: crecemento e decrecemento. Continuidade e descontinuidade. Cortes cos eixes. Mximos e mnimos relativos. Obtencin da relacin entre das magnitudes directa ou inversamente proporcionais a partir da anlise da sa tboa de valores e da sa grfica. Interpretacin da constante de proporcionalidade. Aplicacin a situacins reais. Representacin grfica dunha situacin que vn dada a partir dunha tboa de valores, dun enunciado ou dunha expresin alxbrica sinxela. Interpretacin das grficas como relacin entre das magnitudes. Observacin e experimentacin en casos prcticos. Utilizacin de calculadoras grficas e programas de ordenador para a construcin e interpretacin de grficas. Bloque 6. Estatstica e probabilidade. Diferentes formas de recolleita de informacin. Organizacin dos datos en tboas. Frecuencias absolutas e relativas, ordinarias e acumuladas. Diagramas estatsticos. Anlise dos aspectos mis destacables dos grficos. Medidas de centralizacin: media, mediana e moda. Significado, estimacin e clculo, utilizando a calculadora cando se considere preciso. Utilizacin das propiedades da media para resolver problemas. Introducin anlise da dispersin: valores mximo e mnimo, rango ou percorrido. Utilizacin da media, a mediana, a moda e o percorrido para realizar comparacins e valoracins. Utilizacin da folla de clculo para organizar os datos, realizar os clculos e xerar os grficos mis adecuados. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Utilizar nmeros enteiros, fraccins, decimais e porcentaxes sinxelas, as sas operacins e propiedades para recoller informacin, trans-

307

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

formala, intercambiala e resolver problemas relacionados coa vida diaria e cos mbitos social e cientfico. Trtase de valorar a capacidade de identificar e empregar os nmeros e as operacins sendo conscientes do seu significado e propiedades, elixir a forma de clculo apropiada (mental, escrita ou con calculadora) e estimar a coherencia e precisin dos resultados obtidos. Entre as operacins a que se refire este criterio deben considerarse includas as potencias de expoentenaturaleavaloracin positiva da utilidade da notacin cientfica para poder representar cantidades moi grandes. A estimacin e a obtencin das races cadradas deber facerse case sempre ligada resolucin de problemas xeomtricos. Adquire especial relevancia avaliar o uso de diferentes estratexias que permitan simplificar o clculo con fraccins, decimais e porcentaxes, as como a habilidade para identificar e usar os nmeros en diferentes contextos, recoecer as sas relacins e saber describir e xustificar situacins diversas mediante os nmeros e as operacins adecuadas. 2. Identificar relacins de proporcionalidade numrica e xeomtrica e utilizalas para resolver problemas en situacins da vida coti. Pretndese comprobar a capacidade de identificar, en diferentes contextos, unha relacin de proporcionalidade entre das magnitudes distinguindo cando as magnitudes son directa ou inversamente proporcionais. Trtase as mesmo de utilizar diferentes estratexias (emprego de tboas, obtencin e uso da constante de proporcionalidade, reducin unidade, etc.) para obter elementos descoecidos nun problema a partir doutros coecidos en situacins da vida real nas que existan relacins de proporcionalidade. Tamn se quere comprobar se saben identificar figuras semellantes, calculando a razn de semellanza e sabendo utilizar estes coecementos para interpretar situacins da vida diaria e do mundo fsico. Qurese comprobar, ademais, se sabe aplicar o teorema de Tales para resolver problemas de tipo xeomtrico. 3. Utilizar a linguaxe alxbraica para simbolizar, xeneralizar e incorporar a formulacin e a resolucin de ecuacins de primeiro grao coma unha ferramenta mis coa que abordar e resolver problemas. Pretndese comprobar a capacidade de utilizar a linguaxe alxbrica para xeneralizar propiedades sinxelas, simbolizar relacins, traducir situacins procedentes da vida diaria e do mundo fsico e planear e resolver ecuacins de primeiro grao por mtodos alxbricos ou mediante ensaio e erro. Tamn se pretende avaliar a capacidade para pr en prctica estrate-

308

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

xias persoais como alternativa lxebra hora de formular e resolver problemas, interpretando en todos os casos os resultados obtidos e valorando a sa pertinencia. 4. Estimar, efectuar medicins e calcular lonxitudes, reas e volumes de espazos e obxectos cunha precisin acorde coa situacin presentada e comprender os procesos de medida, expresando o resultado da estimacin, da medicin e o clculo na unidade de medida mis adecuada. Mediante este criterio valrase a capacidade para comprender e diferenciar os conceptos de lonxitude, superficie e volume e seleccionar a unidade axeitada para cada un deles. Trtase de comprobar, ademais, se se adquiriron as capacidades necesarias para estimar o tamao dos obxectos e as destrezas adecuadas para facer medicins. Tamn se quere comprobar se saben aplicar os teoremas de Tales e Pitgoras para obter medidas a partir doutras e para facer representacins e interpretar planos. Mis al da habilidade para memorizar frmulas e aplicalas, este criterio pretende valorar o grao de afondamento na comprensin dos conceptos implicados no proceso, a diversidade de mtodos que se capaz de pr en marcha e a capacidade persoal para relacionar os conceptos tericos coa realidade diaria e os obxectos do contorno. 5. Interpretar relacins funcionais sinxelas dadas en forma de tboa, grfica, a travs dunha expresin alxbrica ou mediante un enunciado, obter valores a partir delas e extraer conclusins acerca do fenmeno estudado. Este criterio pretende valorar o manexo dos mecanismos que relacionan os diferentes tipos de presentacin da informacin, en especial, o paso da grfica, correspondente a unha relacin de proporcionalidade, a calquera das outras tres: verbal, numrica e alxbraica. Trtase de avaliar tamn a capacidade de relacionar unha expresin verbal coa sa correspondente grfica e de analizar unha grfica e relacionar o resultado desa anlise co significado das variables representadas. Qurese comprobar, ademais, se se saben interpretar grficas que tean que ver con fenmenos de tipo social ou do mundo natural. Tamn se pretende avaliar se valora positivamente o papel que a linguaxe grfica xoga nos medios de comunicacin e a utilidade das tecnoloxas para facer o tratamento de datos e da representacin de grficas. 6. Formular as preguntas adecuadas para coecer as caractersticas dunha poboacin e recoller, organizar e representar datos relevantes para respondelas, utilizando os mtodos estatsticos apropiados e as ferramentas informticas adecuadas.

309

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Trtase de verificar, en casos sinxelos e relacionados co seu contorno a capacidade de desenvolver as distintas fases dun estudo estatstico: formular a pregunta ou preguntas que darn lugar ao estudo, recoller a informacin, organizala en tboas e grficas, achar valores relevantes (media, moda, valores mximo e mnimo, rango), utilizando a calculadora cando se precise, e tirar conclusins razoables a partir dos datos obtidos, interpretando criticamente os resultados. Tamn se pretende valorar a capacidade para utilizar e elaborar modelos coa folla de clculo para organizar datos, calcular parmetros e xerar os grficos mis adecuados situacin estudada. Trtase de avaliar, as mesmo, a capacidade para mostrar informacins e resultados con claridade e limpeza e de valorar positivamente os recursos que nos ofrece a estatstica hora de interpretar situacins procedentes dos mbitos social e fsico. 7. Utilizar estratexias e tcnicas de resolucin de problemas, tales coma a anlise do enunciado, o ensaio e erro sistemtico, a divisin do problema en partes as como o comprobacin da coherencia da solucin obtida. Con este criterio valrase a maneira de enfrontarse a tarefas de resolucin de problemas para os que non se dispn dun procedemento estndar que permita obter a solucin. Avalase desde a comprensin do enunciado a partir da anlise de cada unha das partes do texto e a identificacin dos aspectos mis relevantes, ata a aplicacin de estratexias de resolucin, as como o hbito e a destreza necesarias para comprobar a correccin da solucin e a sa coherencia co problema proposto. Trtase de avaliar, as mesmo, a perseveranza na busca de solucins e a confianza na propia capacidade para logralas. Valorarase tamn a facultade de aproveitar os coecementos adquiridos na resolucin doutros problemas e a disposicin para aprender das situacins actuais co fin de telas en conta no futuro e saber aplicalas. 8. Expresar, utilizando a linguaxe matemtica adecuada ao seu nivel, o procedemento que se empregou na resolucin dun problema. Pretndese valorar se o alumnado capaz de transmitir cunha linguaxe suficientemente precisa, as ideas e os procesos persoais desenvolvidos, de maneira que se fagan entender e comprenda o que outras persoas expresan, respectando as opinins do resto e interesndose en comprender estratexias diferentes s sas e valorando positivamente esta actividade de contraste.

310

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

TERCEIRO Bloque 1. Contidos comns.

CURSO.

Planificacin e utilizacin de estratexias na resolucin de problemas, tales como o reconto exhaustivo, a inducin ou a procura de problemas afns, e comprobacin do axuste da solucin situacin suscitada. Descricin verbal de relacins cuantitativas e espaciais e procedementos de resolucin utilizando a terminoloxa precisa. Interpretacin de mensaxes que contean informacins de carcter cuantitativo ou simblico ou sobre elementos ou relacins espaciais. Confianza nas propias capacidades para afrontar problemas, comprender as relacins matemticas e tomar decisins a partir delas. Perseveranza e flexibilidade na procura de solucins aos problemas e na mellora das atopadas. Planificacin e realizacin de traballos matemticos tanto individualmente como en equipo, mantendo actitudes favorables de participacin e dilogo. Utilizacin de ferramentas tecnolxicas para facilitar os clculos de tipo numrico, alxbrico ou estatstico, as representacins funcionais e a comprensin de propiedades xeomtricas. Busca de informacin e lectura de textos sobre acontecementos e persoas relacionadas coas matemticas ao longo da historia. Bloque 2. Nmeros. Os nmeros racionais. Nmeros decimais e fraccins. Transformacin de fraccins en decimais e viceversa. Nmeros con expresin decimal finita e con expresin decimal peridica. Fraccin xeratriz. Utilizacin das diferentes formas de representacin para interpretar e comunicar informacin da maneira mis precisa. Operacins con fraccins e decimais. Clculo mental, escrito e con calculadora. Clculo aproximado e redondeo. Cifras significativas. Erro absoluto e relativo. Utilizacin de aproximacins e redondeo na resolucin de problemas da vida coti coa precisin requirida pola situacin suscitada.

311

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Potencias de expoente enteiro. Significado e uso. A sa aplicacin para a expresin de nmeros moi grandes e moi pequenos. Operacins con nmeros expresados en notacin cientfica. Aplicacin a problemas extrados do mbito social e fsico. Uso da calculadora. Representacin na recta numrica. Comparacin de nmeros racionais. Bloque 3. lxebra. Identificacin e comprobacin de regularidades numricas, curiosidade e interese por investigalas en contextos diversos. Anlise de sucesins numricas. Progresins aritmticas e xeomtricas. Sucesins recorrentes. As progresins como sucesins recorrentes. Traducin de situacins da linguaxe verbal ao alxbrico e viceversa. Identidades e ecuacins. Transformacin de expresins alxbricas. Identidades notables. Resolucin de ecuacins de primeiro e segundo grao cunha incgnita. Sistemas de das ecuacins lineais con das incgnitas. Resolucin por diferentes mtodos: alxbricos, grficos e mesmo por tenteo; utilizando ademais, cando se considere pertinente, axudas tecnolxicas. Resolucin de problemas mediante a utilizacin de ecuacins, sistemas e outros mtodos persoais. Valoracin da precisin, simplicidade e utilidade da linguaxe alxbrica para resolver diferentes situacins da vida coti, dos mbitos social e cientfico e do mundo fsico. Bloque 4. Xeometra. Determinacin e descricin de figuras a partir de certas propiedades. Lugar xeomtrico. Obtencin de lugares xeomtricos utilizando programas de xeometra dinmica. Aplicacin da semellanza e dos teoremas de Tales e Pitgoras resolucin de problemas xeomtricos e do medio fsico. Translacins, simetras e xiros no plano. Elementos invariantes de cada movemento. Uso dos movementos para a anlise e representacin de figuras e configuracins xeomtricas.

312

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Recoecemento dos movementos na natureza, na arte e noutras construcins humanas. Aplicacin de translacins, xiros e simetras para desear diversas composicins artsticas. Representacins xeomtricas e comprobacin de propiedades utilizando programas de xeometra dinmica. Poliedros, poliedros regulares. Corpos de revolucin. Planos de simetra nos poliedros. Coordenadas xeogrficas e fusos horarios. Interpretacin de mapas e resolucin de problemas asociados. Curiosidade e interese por investigar sobre formas, configuracins e relacins xeomtricas. Bloque 5. Funcins e grficas. Anlise e descricin cualitativa de grficas que representan fenmenos da vida coti e dos mbitos social, cientfico e do mundo fsico. Anlise dunha situacin a partir do estudo das caractersticas locais e globais da grfica correspondente: dominio, continuidade, monotona, extremos e puntos de corte. Uso das tecnoloxas da informacin ou de calculadoras para a anlise conceptual e recoecemento de propiedades de funcins e grficas. Formulacin de conxecturas sobre o comportamento do fenmeno que representa unha grfica, unha tboa de valores ou a sa expresin alxbraica. Anlise e comparacin de situacins de dependencia funcional dadas mediante tboas, enunciados e grficas. Utilizacin de modelos lineais para estudar situacins provenientes dos diferentes mbitos de coecemento e da vida coti, mediante a confeccin da tboa, a representacin grfica e a obtencin da expresin alxbraica. Utilizacin das distintas formas de representar a ecuacin da recta. Obtencin e anlise das grficas utilizando a calculadora grfica ou programas informticos.

313

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Bloque 6. Estatstica e probabilidade. Necesidade, conveniencia e representatividade dunha mostra. Mtodos de seleccin aleatoria e aplicacins en situacins reais. Atributos e variables discretas e continuas. Agrupacin de datos en intervalos. Histogramas e polgonos de frecuencias. Interpretacin de grficas provenientes de diferentes contextos e utilizacin da informacin que proporcionan, mantendo unha actitude crtica na sa anlise. Construcin da grfica adecuada natureza dos datos e ao obxectivo desexado, para o mellor coecemento dun fenmeno procedente do medio social ou fsico. Formulacin de conxecturas sobre o comportamento dunha poboacin a partir da informacin proporcionada por unha grfica estatstica. Planificacin individual ou colectiva do proceso para a elaboracin dun estudo estatstico sobre un fenmeno da realidade. Media, moda, cuarts e mediana. Significado, clculo e aplicacins. Anlise da dispersin: rango e desviacin tpica. Interpretacin conxunta da media e a desviacin tpica. Relacin dos parmetros de centralizacin e dispersin coas representacins grficas correspondentes. Utilizacin das medidas de centralizacin e dispersin para realizar comparacins e valoracins. Actitude crtica ante a informacin de ndole estatstica. Organizacin de datos, realizacin de clculos e xeracin de grficas adecuadas a cada situacin, utilizando a calculadora e a folla de clculo. Experiencias aleatorias. Sucesos e espazo mostral. Utilizacin do vocabulario adecuado para describir e cuantificar situacins relacionadas co azar. Recoecemento de fenmenos aleatorios en situacins procedentes da vida diaria e dos mbitos social e cientfico.

314

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Clculo de probabilidades mediante a Lei de Laplace. Formulacin e comprobacin de conxecturas sobre o comportamento de fenmenos aleatorios sinxelos. Clculo da probabilidade mediante a simulacin ou experimentacin. Utilizacin da probabilidade para tomar decisins fundamentadas en diferentes contextos. Recoecemento e valoracin das matemticas para interpretar, describir e predicir situacins incertas. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Utilizar os nmeros racionais, as sas operacins e propiedades, para recoller, transformar e intercambiar informacins e resolver problemas relacionados coa vida diaria, cos mbitos social e cientfico e co mundo fsico. Trtase de valorar a capacidade de identificar e empregar os nmeros e as operacins sendo conscientes do seu significado e propiedades, elixir a forma de clculo apropiada (mental, escrita ou con calculadora) e estimar a coherencia e precisin dos resultados obtidos. relevante tamn a adecuacin da forma de expresar os nmeros (decimal, en porcentaxe, fraccionaria ou en notacin cientfica) situacin presentada. Nos problemas que deben formularse neste nivel adquire especial relevancia o emprego da notacin cientfica e das potencias para expresar cantidades moi grandes ou moi pequenas as como o arredondamento dos resultados coa precisin requirida e a valoracin do erro cometido ao facelo. Qurese comprobar tamn, se se saben comparar, ordenar e representar nmeros racionais e se se saben aproveitar as prestacins das calculadoras e dos programas de clculo simblico para abordar este cometido. Comprobarase, ademais, se se valora a utilizacin das diferentes maneiras de representar un nmero para expresar ideas e transmitir ou interpretar mensaxes de maneira precisa. 2. Expresar mediante a linguaxe alxbraica unha propiedade ou relacin dada mediante un enunciado e observar regularidades en secuencias numricas obtidas a partir de diversas situacins, obtendo a lei de formacin e a frmula correspondente, en casos sinxelos. A travs deste criterio, pretndese comprobar a capacidade de extraer a informacin relevante dun fenmeno e saber pasar da linguaxe

315

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

verbal alxbraica, e viceversa. Tamn se comprobar se o alumnado sabe detectar, transformar e interpretar xeometricamente expresins alxbraicas notables. Qurese comprobar tamn se se sabe operar con expresins alxbraicas sinxelas tanto realizando os clculos persoalmente ou utilizando algn programa de clculo simblico. No referente ao tratamento de pautas numricas, valrase se est capacitado para analizar regularidades e obter expresins simblicas, inclundo formas iterativas e recursivas. 3. Resolver problemas da vida coti e dos mbitos social e cientfico nos que se precise o planeamento e resolucin de ecuacins de primeiro e segundo grao ou de sistemas de ecuacins lineais con das incgnitas. Este criterio vai dirixido a comprobar a capacidade para aplicar as tcnicas de manipulacin de expresins literais para resolver problemas, procedentes de diversos mbitos, que poidan ser traducidos previamente a ecuacins e sistemas. A resolucin alxbraica non se presenta como o nico mtodo de resolucin e combnase tamn con outros mtodos numricos e grficos, mediante o uso adecuado dos recursos tecnolxicos (calculadoras cientficas e grficas, follas de clculo, programas de clculo simblico, etc.). Valorarase, ademais, a utilizacin da lxebra coma unha forma precisa de linguaxe que nos axuda a resolver situacins problemticas procedentes de diferentes situacins, considerando se os resultados son pertinentes en relacin co contexto. 4. Recoecer as transformacins que levan dunha figura xeomtrica a outra mediante os movementos no plano e utilizar estes movementos para crear as sas propias composicins e analizar, desde un punto de vista xeomtrico, deseos cotis, obras de arte e configuracins presentes na natureza. Con este criterio pretndese valorar a comprensin dos movementos no plano, para que poidan ser utilizados coma un recurso mis de anlise nunha formacin natural ou nunha creacin artstica. O recoecemento dos movementos leva consigo a identificacin dos seus elementos caractersticos: eixes de simetra, centro e amplitude de xiro, etc. Trtase tamn de avaliar a habilidade para relacionar os obxectos do contorno cos conceptos tericos e a capacidade para manipular obxectos e compoer movementos para xerar creacins propias. Tamn se quere comprobar se saben manexar instrumentos de debuxo e programas de xeometra dinmica para facer representacins e comprobar propiedades. 5. Interpretar planos e mapas e manexar o sistema de coordenadas xeogrficas. Aplicar os teoremas de Pitgoras e Tales para resolver situacins problemticas da vida coti e do mundo fsico.

316

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Con este criterio pretndese comprobar se o alumnado sabe aplicar o concepto de semellanza e de razn de semellanza na interpretacin de mapas e planos, para resolver problemas relacionados co clculo de distancias e superficies. Tamn se quere indagar se coece o concepto de coordenadas xeogrficas e sabe aplicalo para situar lugares nos mapas, para calcular distancias e diferenzas horarias. 6. Analizar globalmente diferentes funcins sinxelas e utilizar modelos lineais para estudar diferentes situacins reais expresadas mediante un enunciado, unha tboa, unha grfica ou unha expresin alxbraica. Este criterio valora a capacidade de analizar, de xeito global, fenmenos fsicos, sociais ou procedentes da vida coti que poden ser expresados mediante unha funcin, e no caso dunha funcin lineal saber construr a tboa de valores, debuxar a grfica utilizando as escalas adecuadas nos eixos e obter a expresin alxbraica da relacin. Pretndese avaliar tamn a capacidade de aplicar os recursos tecnolxicos para facer a representacin de grficaseaanlisedos aspectos mis relevantes dunha grfica e tirar dese xeito a informacin que permita profundar no coecemento do fenmeno estudado. Valrase tamn a capacidade para recoecer e expresar a ecuacin dunha recta de diferentes maneiras. 7. Elaborar e interpretar informacins estatsticas tendo en conta a adecuacin das tboas e grficas empregadas e analizar se os parmetros son mis ou menos significativos. Trtase de valorar a capacidade de organizar, en tboas de frecuencias e grficas, informacins de natureza estatstica, do mbito social ou do mundo fsico, atendendo aos seus aspectos tcnicos, funcionais e estticos (eleccin da tboa ou grfica que mellor presenta a informacin), e calcular, utilizando, se necesario, a calculadora ou a folla de clculo, os parmetros centrais (media, mediana e moda) e de dispersin (percorrido e desviacin tpica) dunha distribucin. As mesmo, valorarase a capacidade de interpretar informacin estatstica dada en forma de tboas e grficas e obter conclusins pertinentes dunha poboacin a partir do coecemento dos seus parmetros mis representativos. 8. Facer predicins sobre a posibilidade de que un suceso ocorra a partir de informacin previamente obtida de forma emprica ou como resultado do reconto de posibilidades, en casos sinxelos. Pretndese medir a capacidade de identificar os sucesos elementais dun experimento aleatorio sinxelo e outros sucesos asociados a este experi-

317

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

mento. Tamn a capacidade de determinar e interpretar a probabilidade dun suceso a partir da experimentacin ou do clculo (Lei de Laplace), en casos sinxelos. Por iso teen especial interese as situacins que esixan a toma de decisins razoables a partir dos resultados da experimentacin, simulacin ou, seocaso, do reconto. Tamn se quere valorar a utilizacin dos coecementos matemticos para identificar e describir, usando a terminoloxa adecuada, situacins de incerteza propias da vida social e do mundo fsico. 9. Planificar e utilizar estratexias e tcnicas de resolucin de problemas, tales como o reconto exhaustivo, a inducin ou a busca de problemas afns e comprobar o axuste da solucin situacin presentada. Trtase de avaliar a capacidade para formular o camio cara resolucin dun problema e incorporar estratexias mis complexas sa solucin baseadas en coecementos adquiridos con anterioridade. Avalase, as mesmo, a perseveranza na busca de solucins, a coherencia e axuste destas situacin que hai que resolver, as como a confianza na propia capacidade para logralo. Valrase tamn, no caso do traballo en grupo, en que medida se colabora cos demais membros do grupo e se respectan as suxestins dos demais. 10. Expresar verbalmente con precisin, razoamentos, relacins cuantitativas, e informacins que incorporen elementos matemticos, valorando a utilidade e a simplicidade da linguaxe matemtica para iso. Trtase de valorar a precisin da linguaxe utilizada para expresar todo tipo de informacins que contean cantidades, medidas, relacins, numricas e espaciais, as como estratexias e razoamentos utilizados na resolucin dun problema. Tamn se valora a orde e a limpeza hora de presentar as conclusins utilizando, cando sexa necesario, as prestacins que, neste sentido, nos ofrecen as tecnoloxas. CUARTO
CURSO.

OPCIN A.

Bloque 1. Contidos comns. Planificacin e utilizacin de procesos de razoamento e estratexias de resolucin de problemas, tales como a emisin e xustificacin de hipteses ou a xeneralizacin. Expresin verbal de argumentacins, relacins cuantitativas e espaciais e procedementos de resolucin de problemas coa precisin e rigor adecuados situacin.

318

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Interpretacin de mensaxes que contean argumentacins ou informacins de carcter cuantitativo ou sobre elementos ou relacins espaciais. Confianza nas propias capacidades para afrontar problemas, comprender as relacins matemticas e tomar decisins a partir delas. Perseveranza e flexibilidade na procura de solucins aos problemas e na mellora das atopadas. Planificacin e realizacin de traballos matemticos tanto individualmente como en equipo, mantendo actitudes favorables de participacin e dilogo. Utilizacin de ferramentas tecnolxicas para facilitar os clculos de tipo numrico, alxbraico ou estatstico, as representacins funcionais e a comprensin de propiedades matemticas. Busca de informacin e lectura de textos sobre acontecementos e persoas relacionadas coas matemticas ao longo da historia. Bloque 2. Nmeros. Nmeros con expresin decimal infinita non-peridica. Os nmeros reais. Interpretacin e utilizacin dos nmeros e as operacins en diferentes contextos, elixindo a notacin e precisin mis adecuadas en cada caso. Erros absoluto e relativo. Proporcionalidade directa e inversa. Aplicacin resolucin de problemas da vida coti. As porcentaxes na economa. Aumentos e diminucins porcentuais. Porcentaxes sucesivas. Interese simple e composto. Organizacin de clculos asociados resolucin de problemas cotins e financeiros, usando a folla de clculo, a calculadora o outras ferramentas informticas. Desigualdades. Intervalos. Significado e diferentes formas de expresar un intervalo. Valor absoluto. Representacin de nmeros na recta numrica. Bloque 3. lxebra.

319

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Obtencin e interpretacin de expresins literais a partir de diferentes situacins. Clculo de valores concretos en frmulas e ecuacins en diferentes contextos. Resolucin grfica e alxbraica dos sistemas de ecuacins con das incgnitas. Resolucin de problemas cotins e doutras reas de coecemento mediante ecuacins e sistemas. Resolucin de diferentes tipos de ecuacins mediante ensaio-erro ou a partir de mtodos grficos con axuda dos medios tecnolxicos. Bloque 4. Xeometra. Aplicacin da semellanza de tringulos e do teorema de Pitgoras para a obtencin indirecta de medidas. Resolucin de problemas xeomtricos frecuentes na vida coti. Utilizacin doutros coecementos xeomtricos na resolucin de problemas do mundo fsico: medida e clculo de lonxitudes, reas, volumes, etc. Bloque 5. Funcins e grficas. Interpretacin dun fenmeno descrito mediante un enunciado, tboa, grfica ou expresin analtica. Anlise de resultados. A taxa de variacin media como medida da variacin dunha funcin nun intervalo. Anlise de distintas formas de crecemento a partir de tboas, grficas e enunciados verbais. Estudo e utilizacin doutros modelos funcionais non lineais: proporcionalidade inversa, exponencial, cadrtico e funcins dadas a anacos. Utilizacin de tecnoloxas da informacin para a sa anlise. Obtencin da expresin alxbrica dunha funcin en casos sinxelos. Bloque 6. Estatstica e probabilidade. Realizacin das fases e tarefas dun estudo estatstico (organizacin de datos, representacin grfica, clculo de parmetros, interpretacin de resultados) a partir de situacins concretas prximas ao alumnado, utilizando axudas tecnolxicas, se o caso. Anlise elemental da representatividade das mostras estatsticas. Grficas estatsticas: grficas mltiples, diagramas de caixa. Uso da folla de clculo.

320

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Utilizacin das medidas de centralizacin e dispersin para realizar comparacins e valoracins. Interpretacin, anlise e valoracin de informacins estatsticas tomadas dos medios de comunicacin e dos mbitos fsico e social. Experiencias aleatorias. Espazo mostral. Regra de Laplace. Experiencias compostas. Utilizacin de tboas de continxencia e diagramas de rbore para o reconto de casoseaasignacin de probabilidades. Utilizacin do vocabulario adecuado para describir e cuantificar situacins relacionadas co azar. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Utilizar os distintos tipos de nmeros e operacins, xunto coas sas propiedades, para recoller, interpretar, transformar e intercambiar informacin e resolver problemas relacionados coa vida coti. Trtase de valorar a capacidade de identificar e empregar os distintos tipos de nmeros e as operacins que se axusten a cada situacin, sendo conscientes do seu significado e propiedades, elixindo a forma de clculo apropiada (mental, escrita ou con calculadora) e estimando a coherencia e precisin dos resultados obtidos. Pretndese tamn valorar a utilizacin da notacin cientfica para representar cantidades moi grandes e moi pequenas, as como a realizacin de estimacins e aproximacins valorando o nivel de erro cometido e a capacidade de razoar os resultados. Neste nivel adquire especial importancia observar a capacidade dos alumnos para manexar os nmeros en diversos contextos tanto do medio natural como da realidade social, co fin de analizala e comprendela mellor. 2. Aplicar porcentaxes e taxas resolucin de problemas cotis e financeiros valorando a oportunidade de utilizar a folla de clculo en funcin da cantidade e complexidade dos nmeros. Este criterio vai dirixido a comprobar a capacidade para aplicar porcentaxes, taxas, aumentos e diminucins porcentuais a problemas vinculados a situacins financeiras habituais, as como interpretar e valorar as informacins que proveen dese medio. Tamn se pretende valorar a capacidade de utilizacin das tecnoloxas da informacin para realizar os clculos cando sexa preciso.

321

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

3. Resolver problemas da vida coti para os que se precise a formulacin e resolucin de ecuacins de primeiro e segundo grao ou de sistemas de ecuacins lineais con das incgnitas. Este criterio vai dirixido a comprobar que o alumnado est preparado para aplicar as tcnicas de manipulacin de expresins literais para resolver problemas expresados na linguaxe natural, para o que deber ser capaz de expresalos en forma de ecuacins e de sistemas. 4. Utilizar instrumentos, frmulas e tcnicas apropiadas para obter medidas directas e indirectas de situacins reais. Pretndese comprobar o desenvolvemento de estratexias para calcular magnitudes descoecidas a partir doutras coecidas, aplicar os coecementos xeomtricos (semellanza de tringulos, concepto de escala, teorema de Pitgoras, etc.) para resolver situacins problemticas relacionadas co mundo fsico e social, utilizar os instrumentos de medida dispoibles, aplicar as frmulas apropiadas e desenvolver as tcnicas e destrezas adecuadas para realizar a medicin proposta, valorando o uso dos medios tecnolxicos. 5. Identificar relacins cuantitativas nunha situacin expresada en diferentes linguaxes e determinar, representar e analizar o tipo de funcin que poida representalas. Este criterio pretende avaliar a capacidade de discernir a que tipo de modelo, de entre os estudados lineal, de proporcionalidade inversa, cadrtico ou exponencial-, responde un fenmeno determinado, proveninte dos mbitos social, fsico ou da vida coti, e de extraer conclusins razoables da situacin asociada a este, utilizando para a sa anlise, cando sexa preciso, as tecnoloxas da informacin. 6. Analizar tboas e grficas que representen relacins funcionais asociadas a situacins reais para obter informacin sobre o seu comportamento. vista do comportamento dunha grfica ou dos valores numricos dunha tboa, valorarase a capacidade de analizar e tirar conclusins sobre o fenmeno estudado. Para iso ser preciso o clculo e a interpretacin das taxas de variacin a partir dos datos grficos ou numricos. Ademais, pretndese comprobar se, en casos sinxelos, as alumnas e os alumnos son capaces de obter a frmula da funcin asociada grfica ou tboa para obter valores descoecidos.

322

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

7. Elaborar e interpretar tboas e grficos estatsticos, as como calcular os parmetros estatsticos mis usuais, correspondentes a distribucins discretas e continuas, interpretalos e valorar cualitativamente a representatividade das mostras utilizadas. Trtase de valorar a capacidade de organizar a informacin estatstica en tboas e grficas e calcular os parmetros que resulten mis relevantes, con axuda da calculadora ou da folla de clculo. Qurese avaliar tamn, a capacidade para interpretar, analizar e valorar informacins estatsticas presentes nos medios de comunicacin e nos mbitos fsico e social. 8. Aplicar os conceptos e as tcnicas de clculo de probabilidades para resolver diferentes situacins e problemas da vida coti. Pretndese que o alumnado sexa capaz de describir o espazo mostral en experiencias simples e en experiencias compostas sinxelas, en contextos concretos da vida coti, e utilicen a Lei de Laplace, os diagramas de rbore ou as tboas de continxencia para calcular probabilidades. Pretndese ademais, que os resultados obtidos se utilicen para a toma de decisins razoables no contexto dos problemas presentados. Trtase, tamn, de avaliar a capacidade para identificar na vida coti acontecementos de realizacin incerta e aplicarlles os conceptos de probabilidade para interpretalos e comprendelos mellor. 9. Planificar e utilizar procesos de razoamento e estratexias diversas e tiles para a resolucin de problemas. Trtase de avaliar a capacidade de planificar o proceso a seguir para afrontar a resolucin dun problema, comprender as relacins matemticas que interveen e elixir e aplicar estratexias e tcnicas de resolucin aprendidas nos cursos anteriores, confiando na sa propia capacidade. Pretndese avaliar, ademais, a disposicin e perseveranza dos estudantes para comprobar o valor das sas intuicins no proceso de resolucin. 10. Expresar con precisin razoamentos, relacins cuantitativas e informacins que incorporen elementos matemticos, valorando a utilidade e simplicidade da linguaxe matemtica para iso. Trtase de valorar a precisin da linguaxe utilizada para expresar todo tipo de informacins que contean cantidades, medidas, relacins numricas e xeomtricas, as como estratexias e razoamentos utilizados na resolucin dun problema. Tamn se pretende coecer como os estudantes argumentan e xustifican as sas propostas, as como a sa actitude para acoller as ideas dos demais, poelas en comn e analizalas.

323

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

CUARTO

CURSO.

OPCIN B.

Bloque 1. Contidos comns. Planificacin e utilizacin de estratexias de resolucin de problemas, tales como a emisin e xustificacin de hipteses ou a xeneralizacin. Expresin verbal de argumentacins, relacins cuantitativas e espaciais e procedementos de resolucin de problemas coa precisin e rigor adecuados situacin. Interpretacin de mensaxes que contean argumentacins ou informacins de carcter cuantitativo ou sobre elementos ou relacins espaciais. Confianza nas propias capacidades para afrontar problemas, comprender as relacins matemticas e tomar decisins a partir delas. Perseveranza e flexibilidade na procura de solucins aos problemas e na mellora das atopadas. Planificacin e realizacin de traballos matemticos tanto individualmente como en equipo, mantendo actitudes favorables de participacin e dilogo. Utilizacin de ferramentas tecnolxicas para facilitar os clculos de tipo numrico, alxbraico ou estatstico, as representacins funcionais e a comprensin de propiedades matemticas. Busca de informacin e lectura de textos sobre acontecementos persoas relacionadas coas matemticas ao longo da historia. Bloque 2. Nmeros. Recoecemento de nmeros que non poden expresarse en forma de fraccin. Nmeros irracionais. Nmeros reais. Representacin de nmeros na recta real. Desigualdades. Intervalos. Significado e diferentes formas de expresar un intervalo. Valor absoluto. Interpretacin e uso dos nmeros reais en diferentes contextos elixindo a notacin e aproximacin adecuadas en cada caso. Erros absoluto e relativo.

324

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Expresin de races en forma de potencia. Radicais equivalentes. Comparacin e simplificacin de radicais. Utilizacin da xerarqua e propiedades das operacins para realizar clculos con potencias de expoente enteiro e fraccionario e radicais sinxelos. Realizacin de operacins con calquera tipo de expresin numrica, utilizando a calculadora cando a situacin o requira. Clculos aproximados. Recoecemento de situacins que requiran a expresin de resultados en forma exacta (radical ou fraccionaria). Logaritmo dun nmero real. Propiedades. Bloque 3. lxebra. Expresins literais: obtencin e interpretacin a partir de diferentes situacins, clculo de valores numricos e realizacin de operacins. Utilizacin de igualdades notables e das propiedades das operacins. Resolucin grfica e alxbraica dos sistemas de ecuacins con das incgnitas, utilizando, cando se considere necesario, medios informticos. Resolucin de problemas cotins e doutras reas de coecemento mediante ecuacins e sistemas. Resolucin por mtodos alxbraicos, grficos ou por ensaio-erro sistemtico de diferentes tipos de ecuacins (bicadradas, con radicais, exponenciais, etc.), utilizando medios tecnolxicos, se o caso. Resolucin de inecuacins lineais cunha e das incgnitas. Interpretacin grfica. Formulacin e resolucin de problemas en diferentes contextos utilizando inecuacins. Bloque 4. Xeometra. Razns trigonomtricas. Relacins entre elas. Relacins mtricas nos tringulos. Uso da calculadora para o clculo de ngulos e de razns trigonomtricas. Resolucin de tringulos. Aplicacin dos coecementos xeomtricos resolucin de problemas mtricos no mundo fsico: medida e clculo de lonxitudes, reas e volumes.

325

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Razn entre lonxitudes, reas e volumes de corpos semellantes. Bloque 5. Funcins e grficas. Interpretacin dun fenmeno descrito mediante un enunciado, tboa, grfica ou expresin analtica. Anlise de resultados. A taxa de variacin media como medida da variacin dunha funcin nun intervalo. Anlise de distintas formas de crecemento a partir de tboas, grficas e enunciados verbais. Funcins definidas a anacos. Procura e interpretacin en situacins reais. Recoecemento doutros modelos funcionais: funcin cadrtica, de proporcionalidade inversa, exponencial e logartmica. Aplicacins a contextos e situacins reais. Representacin, simulacin e anlise grfica, empregando as tecnoloxas da informacin. Obtencin da expresin alxbrica dunha funcin en casos sinxelos. Bloque 6. Estatstica e probabilidade. Realizacin das fases e tarefas dun estudo estatstico. Anlise elemental da representatividade das mostras estatsticas. Grficas estatsticas: grficas mltiples, diagramas de caixa. Anlise crtica de tboas e grficas estatsticas nos medios de comunicacin. Deteccin de falacias. Condicins en que unha distribucin pode ser descrita pola sa media e pola sa desviacin tpica. Descentralizacins, nesgo e valores atpicos. Utilizacin conxunta das medidas de centralizacin e dispersin para realizar comparacins e valoracins. Coeficiente de variacin. Organizacin de datos, clculo de parmetros e representacins grficas utilizando axudas tecnolxicas. Interpretacin, anlise e valoracin de informacins estatsticas tomadas dos medios de comunicacin e dos mbitos fsico e social. Experiencias aleatorias. Espazo mostral. Regra de Laplace. Experiencias compostas. Utilizacin de tboas de continxencia e diagramas de rbore para o reconto de casos e a asignacin de probabilidades. Probabilidade condicionada.

326

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Utilizacin do vocabulario adecuado para describir e cuantificar situacins relacionadas co azar. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Utilizar os distintos tipos de nmeros e operacins, xunto coas sas propiedades, para recoller, transformar e intercambiar informacin e resolver problemas relacionados coa vida diaria, cos contornos social, econmico, cientfico ou tecnolxico e con outras materias do mbito acadmico. Trtase de valorar a capacidade de identificar e empregar os distintos tipos de nmeros e as operacins, sendo conscientes do seu significado e propiedades, elixir a forma de clculo apropiada (mental, escrita ou con calculadora) e estimar a coherencia e precisin dos resultados obtidos. Neste nivel adquire especial importancia observar a capacidade dos alumnos para adecuar a solucin (exacta ou aproximada) precisin esixida no problema, particularmente cando se traballa con potencias, radicais ou fraccins. Qurese comprobar tamn se saben recoecer contextos que non poden ser expresados unicamente con nmeros racionais e se representan diferentes tipos de nmeros. 2. Representar e analizar situacins provenientes tanto da vida coti como doutras reas de coecemento, utilizando smbolos e mtodos alxbricos para resolver problemas. Este criterio vai dirixido a comprobar a capacidade de usar a lxebra simblica, para o cal o alumnado debe ser capaz de representar e explicar relacins matemticas presentes nos campos econmico, social, cientfico, tecnolxico ou nas propias matemticas. Tamn se pretende coecer se son capaces de utilizar os mtodos alxbricos na resolucin de problemas mediante inecuacins, ecuacins e sistemas, facendo uso, cando sexa preciso, de medios informticos para acadar as solucins. 3. Utilizar instrumentos, frmulas e tcnicas apropiadas para obter medidas directas e indirectas en situacins reais. Pretndese comprobar a capacidade de desenvolver estratexias para calcular magnitudes descoecidas a partir doutras coecidas, utilizar os instrumentos de medida dispoibles, aplicar as frmulas apropiadas e desenvolver as tcnicas e destrezas adecuadas para realizar a medicin proposta, e comprobar a pertinencia dos resultados obtidos s contextos. Tamn se valorar o uso dos medios tecnolxicos tanto para a obtencin das medidas como para a realizacin dos clculos.

327

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

4. Recoecer relacins cuantitativas nunha situacin e determinar o tipo de funcin que pode representalas e aproximar e interpretar a taxa de variacin media a partir dunha grfica, de datos numricos ou mediante o estudo dos coeficientes da expresin alxbrica. Este criterio pretende avaliar a capacidade de recoecer que tipo de modelo, de entre os estudados: lineal, cadrtico, de proporcionalidade inversa, exponencial, logartmico ou de funcins definidas a anacos, responde a un fenmeno determinado proveniente do mbito cientfico, fsico ou social e de extraer conclusins razoables da situacin asociada a este, utilizando para a sa anlise, cando sexa preciso, as tecnoloxas da informacin. Ademais, vista do comportamento dunha grfica ou dos valores numricos dunha tboa, valorarase a capacidade de extraer conclusins sobre o fenmeno estudado. Dependendo deste, s veces, ser preciso o clculo e a interpretacin da taxa de variacin media a partir dos datos grficos, numricos ou valores concretos alcanzados pola expresin alxbrica. Ademais pretndese comprobar se, en casos sinxelos, o alumnado quen de obter a frmula da funcin asociada grfica ou tboa para obter valores descoecidos. 5. Elaborar tboas e grficos estatsticos e calcular os parmetros estatsticos mis usuais en distribucins unidimensionais, interpretar tanto unhas como outros e valorar cualitativamente a representatividade das mostras utilizadas. Neste nivel adquire especial significado o estudo cualitativo dos datos dispoibles e as conclusins que poden extraerse do uso conxunto dos parmetros estatsticos. Pretndese, ademais, que se tea en conta a representatividade e a validez do procedemento de eleccin da mostra e a pertinencia da xeneralizacin das conclusins do estudo a toda a poboacin. Qurese comprobar tamn se interpretan de forma crtica as informacins provenientes dos medios de comunicacin e dos mbitos social e cientfico. Valorarase a utilizacin dos medios tecnolxicos adecuados (calculadoras, follas de clculo ou programas especficos) para a elaboracin das tboas e as grficas e o clculo dos parmetros estatsticos. 6. Aplicar os conceptos e tcnicas de clculo de probabilidades para resolver diferentes situacins e problemas da vida coti e doutros mbitos. Pretndese que o alumnado sexa quen de describir o espazo mostral en experiencias simples e en experiencias compostas sinxelas, en diferentes contextos, e utilicen a Lei de Laplace, os diagramas de rbore ou as tboas

328

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

de continxencia para calcular probabilidades. Pretndese, ademais, que os resultados obtidos se utilicen para a toma de decisins razoables no contexto dos problemas suscitados. 7. Planificar e utilizar, individualmente e en grupo, estratexias de resolucin de problemas, tales como a emisin e xustificacin de hipteses ou a xeneralizacin. Trtase de avaliar a capacidade do alumnado para planificar o camio cara resolucin dun problema, recoecer e comprender as relacins matemticas e aventurar e comprobar hipteses, confiando na sa propia capacidade e intuicin. 8. Expresar con precisin e rigor razoamentos, relacins cuantitativas e informacins que incorporen elementos matemticos, valorando a utilidade e simplicidade da linguaxe matemtica para iso. Trtase de apreciar se as alumnas e os alumnos utilizan con precisin e rigor a linguaxe, tanto natural como matemtica, para expresar todo tipo de informacins que contean cantidades, medidas, relacins numricas e xeomtricas, etc., as como as estratexias e os razoamentos utilizados na resolucin dun problema. Tamn se trata de apreciar se o alumnado mostra a autonoma necesaria para enfrontarse a situacins novas a partir de coecementos anteriores e se toma en consideracin as achegas dos outros cando traballan en equipo. TECNOLOXAS. INTRODUCIN. Ao longo do ltimo sculo, a tecnoloxa, entendida como o conxunto de actividades e coecementos cientficos e tcnicos empregados polo ser humano para a construcin ou elaboracin de obxectos, sistemas ou ambientes, co obxectivo de resolver problemas e satisfacer necesidades, individuais ou colectivas, foi adquirindo unha importancia progresiva na vida das persoas e no funcionamento da sociedade. De a a necesidade dunha atencin especfica adquisicin deste tipo de coecementos, necesarios para tomar decisins sobre o uso de obxectos e procesos tecnolxicos, para resolver problemas relacionados con eles e para, en definitiva, aumentar a capacidade de actuar sobre o contorno e mellorar a calidade de vida. Non sera posible abordar a tecnoloxa nin desenvolverse na sociedade actual sen as tecnoloxas da informacin e da comunicacin e, por

329

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

iso, a sa presenza no currculo converte a esta materia nun instrumento na formacin da cidadana e d coherencia s aprendizaxes a elas asociadas. Trtase de lograr un uso competente destas tecnoloxas, na medida do posible dentro dun contexto, dicir, asociado s tarefas especficas para as que son tiles. A incorporacin das tecnoloxas da informacin e da comunicacin, por outra parte, facilita a integracin das aprendizaxes obtidas noutras materias, mellora a comprensin dos procesos e contribe a potenciar a sa utilizacin de maneira autnoma. Esta materia trata, en resumo, de fomentar as aprendizaxes e desenvolver as capacidades que permitan a comprensin dos obxectos tcnicos, a sa utilizacin e a sa manipulacin, as como o dominio dos procesos tecnolxicos mediante os que tales obxectos se desean e constren empregando as tecnoloxas da informacin e da comunicacin. Unha das caractersticas esenciais da actividade tecnolxica con maior incidencia na educacin bsica o relativo ao seu carcter integrador de diferentes disciplinas. A actividade tecnolxica require a conxugacin de elementos que proveen do coecemento cientfico e da sa aplicacin tcnica, pero tamn doutros de carcter econmico e esttico. Todo iso de maneira integrada e cun referente disciplinar propio baseado nun modo ordenado e metdico de intervir no contorno. O valor educativo desta materia est, as, asociado tanto aos compoentes que a integran como ao propio modo de levar a cabo esa integracin. O principal destes compoentes, que constite o eixo vertebrador do resto de contidos da materia, o proceso de resolucin de problemas tecnolxicos. Trtase do desenvolvemento de habilidades e da aplicacin de mtodos que permiten avanzar desde a identificacin e formulacin dun problema tcnico ata a sa solucin construtiva, e todo iso a travs dun proceso planificado que busque a optimizacin dos recursos e das solucins. A posta en prctica deste proceso tecnolxico exixe, pola sa vez, un compoente cientfico e tcnico. Tanto para coecer e utilizar mellor os obxectos tecnolxicos como para intervir neles necesario poer en xogo un conxunto de coecementos sobre os fenmenos nos que se basean as mquinas e os elementos que as constiten, e tamn sobre os procesos de anlise, deseo, manipulacin e construcin de obxectos tcnicos, que contriben adquisicin de novos coecementos e consolidacin doutros. A anlise da evolucin das tecnoloxas, ademais, clarifica o papel que xogaron na transformacin das condicins de vida dos pobos, desvelando

330

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

criterios para a sa valoracin e desenvolvendo actitudes positivas de cara sa utilizacin. Contribucin da materia adquisicin das competencias bsicas. A rea de tecnoloxa contribe ao desenvolvemento da competencia de interaccin no medio fsico, principalmente, mediante o coecemento e a comprensin de obxectos, procesos, sistemas e ambientes tecnolxicos, e a travs do desenvolvemento de destrezas tcnicas e habilidades para manipular obxectos con precisin e seguridade. A interaccin cun contorno no que o tecnolxico constite un elemento esencial, vese facilitada polo coecemento e utilizacin do proceso de resolucin tcnica de problemas e a sa aplicacin para identificar e dar resposta a necesidades, avaliando o proceso e os seus resultados. Pola sa parte, a anlise de obxectos e sistemas tcnicos desde varios puntos de vista, permite coecer como foron deseados e construdos os elementos que os forman e a sa funcin no conxunto, facilitando o seu uso e a sa conservacin. importante, por outra parte, o desenvolvemento da capacidade e da disposicin para lograr un contorno saudable e unha mellora da calidade de vida, mediante o coecemento e a anlise crtica da repercusin ambiental da actividade tecnolxica e o fomento de actitudes responsables de consumo racional. A contribucin autonoma e iniciativa persoal cntrase no modo particular que proporciona esta materia para abordar os problemas tecnolxicos, e ser maior na medida en que, a metodoloxa empregada na aula, fomente modos de enfrontarse a eles de maneira autnoma e creativa, incida na valoracin reflexiva das diferentes alternativas e prepare para a anlise previa das consecuencias das decisins que se toman no proceso. As diferentes fases do proceso: a formulacin adecuada dos problemas; a presentacin de ideas que se analizan desde distintos puntos de vista; a eleccin da mis adecuada; a planificacin e execucin do proxecto; a avaliacin do seu desenvolvemento e do obxectivo alcanzado; e, por ltimo, a realizacin de propostas de mellora; todas elas contriben ao desenvolvemento desta competencia, ofrecendo oportunidades para o desenvolvemento de calidades persoais, como a iniciativa, o esprito de superacin, a perseveranza fronte s dificultades, a autonoma e a autocrtica, contribundo ao aumento da confianza en si mesmo e mellora da sa autoestima. O tratamento especfico das tecnoloxas da informacin e da comunicacin, integrado nesta materia, proporciona unha oportunidade especial

331

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

para desenvolver a competencia no tratamento da informacin e da competencia dixital, e a este desenvolvemento estn dirixidos especificamente unha parte dos contidos. Contribuirase ao desenvolvemento desta competencia na medida na que as aprendizaxes asociadas incidan na confianza no uso dos ordenadores, nas destrezas bsicas asociadas a un uso suficientemente autnomo destas tecnoloxas e, en definitivo contriban a familiarizarse suficientemente con eles. En todo caso, estn asociados ao seu desenvolvemento os contidos que permiten localizar, procesar, elaborar, almacenar e presentar informacin co uso da tecnoloxa. Por outra parte, debe destacarse, en relacin co desenvolvemento desta competencia, a importancia do uso das tecnoloxas da informacin e da comunicacin como ferramenta de simulacin de procesos tecnolxicos e para a adquisicin de destrezas con linguaxes especficas, como a icnica ou a grfica. A contribucin adquisicin da competencia social e cidad, no que se refire s habilidades para as relacins humanas e ao coecemento da organizacin e funcionamento das sociedades, vir determinada polo modo no que se aborden os contidos, especialmente os asociados ao proceso de resolucin de problemas tecnolxicos, onde o alumnado ten mltiples ocasins para expresar e discutir adecuadamente ideas e razoamentos, escoitar s outras persoas, abordar dificultades, xestionar conflitos e tomar decisins practicando o dilogo e a negociacin, e adoptando actitudes de respecto e tolerancia cara s sas compaeiras e aos seus compaeiros. Ao coecemento da organizacin e funcionamento das sociedades colabora a materia de Tecnoloxa desde a anlise do seu desenvolvemento tecnolxico e da sa influencia nos cambios econmicos e de organizacin social que tiveron lugar ao longo da historia da humanidade. A actividade tecnolxica, por outra parte, caracterzase polo traballo colectivo, que permite o desenvolvemento de habilidades relevantes de interaccin social. O uso instrumental de ferramentas matemticas, na sa xusta dimensin e de maneira fortemente contextualizada, contribe a configurar adecuadamente a competencia matemtica, na medida na que proporciona situacins de aplicabilidade a diversos campos, facilita a visibilidade desas aplicacins e das relacins entre os contidos matemticos e pode, segundo como se formule, colaborar mellora da confianza no uso desas ferramentas matemticas. Algunhas delas estn especialmente presentes nesta materia, como a medicin e o clculo de magnitudes bsicas, o uso de escalas, a lectura e interpretacin de grficos, a resolucin de problemas baseados na aplicacin de expresins matemticas, referidas a principios e fenmenos fsicos, que resolven problemas prcticos ou necesidades sociais.

332

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

A contribucin competencia en comunicacin lingstica realzase a travs da adquisicin de vocabulario especfico, que ten que utilizarse nos procesos de busca, anlise, seleccin, resumo e comunicacin de informacin. A lectura, interpretacin e redaccin de informes e documentos tcnicos contribe ao coecemento e capacidade de utilizacin de diferentes tipos de textos e das sas estruturas formais. O uso da lingua galega nun contexto tecnolxico (lxico especfico) estende o seu mbito de aplicacin facilitando a normalizacin da lingua no mbito profesional. Contribe as, a crear un espazo tecnolxico lingstico propio cuxa existencia, senn imprescindible , cando menos, necesaria para o desenvolvemento tecnolxico da comunidade autnoma. adquisicin da competencia de aprender a aprender contribese polo desenvolvemento de estratexias de resolucin de problemas, reflexin sobre as relacins de causa-efecto, a contrastacin nos procesos de experimentacin e construcin. O estudo metdico de obxectos, sistemas ou contornos axuda a desenvolver habilidades e estratexias cognitivas e promove actitudes e valores necesarios para a aprendizaxe. A competencia cultural e artstica adqurese desenvolvendo a iniciativa, a imaxinacin e a creatividade na resolucin das necesidades sociais e permite unha mellor apreciacin das manifestacins culturais que sempre incorporan elementos tcnicos. Obxectivos. A ensinanza da tecnoloxa nesta etapa ter como obxectivo o desenvolvemento das seguintes capacidades: 1. Analizar os obxectos e sistemas tcnicos para identificar os seus elementos e as funcins que realizan, explicar o seu funcionamento, utilizalos e controlalos de diversas formas, e recoecer as condicins fundamentais que interveen no seu deseo e construcin. 2. Abordar con autonoma e creatividade, individualmente e en grupo, problemas tecnolxicos traballando de forma ordenada e metdica para estudar o problema, recompilar e seleccionar informacin procedente de distintas fontes, elaborar a documentacin pertinente, concibir, desear, planificar e construr obxectos ou sistemas que resolvan o problema e avaliar a sa idoneidade desde distintos puntos de vista. 3. Actuar de xeito dialogante, flexible, responsable e voluntario no traballo en equipo, na procura de solucins, na toma de decisins e na exe-

333

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

cucin das tarefas encomendadas con actitude de respecto, cooperacin, tolerancia e solidariedade. 4. Empregar as destrezas e os coecementos necesarios para a anlise, intervencin, deseo, elaboracin e manipulacin de forma segura e precisa de materiais, obxectos e sistemas. 5. Expresar e comunicar ideas e solucins tcnicas, as como explorar a sa viabilidade e alcance utilizando os medios tecnolxicos, os recursos grficos, a simboloxa e o vocabulario axeitados. 6. Adoptar actitudes favorables resolucin de problemas tcnicos, desenvolvendo interese e curiosidade cara actividade tecnolxica, analizando e valorando criticamente a investigacin e o desenvolvemento tecnolxico e a sa influencia na sociedade, no ambiente, na sade e na calidade de vida das persoas. 7. Manexar con soltura aplicacins informticas para buscar, almacenar, organizar, manipular, recuperar, presentar, compartir e publicar informacin, e empregar de forma habitual as redes de comunicacin na propia formacin, na busca de emprego e para acceder a servizos electrnicos administrativos ou comerciais. 8. Interesarse polos avances tecnolxicos valorando criticamente a sa contribucin mellora do benestar social e individual, e incorporndoos ao seu facer coti. TRES Contidos. Bloque 1. Proceso de resolucin de problemas tecnolxicos. A tecnoloxa como resposta s necesidades humanas: fundamento do quefacer tecnolxico. O proceso inventivo e de deseo. Fases do proxecto tecnolxico. Elaboracin de ideas e procura de solucins. Distribucin de tarefas e responsabilidades, cooperacin e traballo en equipo. Realizacin de documentos tcnicos. Deseo, planificacin e construcin de prototipos ou maquetas mediante o uso responsable de materiais, ferramentas e tcnicas axeitadas.
PRIMEIROS CURSOS.

TECNOLOXAS.

334

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Avaliacin do proceso creativo, de deseo e de construcin. Anlise e valoracin das condicins do contorno de traballo. Utilizacin de aplicacins informticas para a resolucin de problemas tecnolxicos. Exemplificacin do proceso tecnolxico na industria do contorno. Esgotamento de recursos enerxticos e de materias primas. Consumo responsable e desenvolvemento sostible. Bloque 2. Hardware e sistemas operativos. Descricin da arquitectura, dos elementos dun ordenador e doutros dispositivos perifricos. Funcionamento, manexo e interconexin dos elementos dun ordenador. Emprego do sistema operativo como interface persoa-mquina. Almacenamento, organizacin e recuperacin da informacin en soportes fsicos, locais e extrables. Acceso a recursos compartidos en redes locais e posta a disposicin destes. Instalacin de programas e realizacin de tarefas bsicas de mantemento do sistema. Bloque 3. Materiais de uso tcnico. Anlise de materiais e tcnicas bsicas e industriais empregadas na construcin e fabricacin de obxectos. Materiais naturais, transformados e sintticos: madeira, metais, materiais plsticos, cermicos e ptreos. Propiedades e tcnicas bsicas de utilizacin. Tratamento de residuos e impacto ambiental do proceso produtivo. Uso de materiais comerciais e reciclados para a construcin e fabricacin de obxectos. Emprego das ferramentas de forma axeitada e segura. Bloque 4. Tcnicas de expresin e comunicacin. Uso de instrumentos e tcnicas de debuxo, as como de aplicacins de deseo grfico por ordenador, para a realizacin de bosquexos e esbozos, empregando escalas, cotas e sistemas de representacin normalizados.

335

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Utilizacin de aplicacins informticas de ofimtica para a creacin, edicin, mellora e presentacin de documentos tcnicos, e descricin da sa terminoloxa e dos seus procedementos bsicos. Coecemento da linguaxe icnica como base para odominiodaexpresin pormedio da imaxe e a asimilacin das diversas tcnicas cinematogrficas: plano, universo flmico, movementos de cmara, panormicas, trucos e recursos do cinema. Bloque 5. Estruturas. Descricin dos elementos dunha estrutura e dos esforzos aos que estn sometidos. Anlise da funcin que desempean os elementos na estrutura. Deseo, planificacin e construcin de estruturas utilizando distintos tipos de apoio e triangulacin. Bloque 6. Mquinas e mecanismos. Mecanismos de transmisin e transformacin do movemento. Anlise da sa funcin en mquinas. Relacin de transmisin. Descricin e funcionamento bsico dos motores trmicos e elctricos. Deseo e construcin de maquetas que inclan mecanismos de transmisin e transformacin do movemento. Uso de simuladores para recrear a funcin dos operadores mecnicos no deseo de prototipos. Bloque 7. Electricidade e electrnica. Efectos da corrente elctrica: luz, calor e electro-magnetismo. Circuto elctrico: elementos, funcionamento e simboloxa. Magnitudes elctricas. Compoentes e dispositivos bsicos. Realizacin de medidas. Corrente continua e alterna. Instalacins elctricas nas vivendas. Potencia. Dispositivos de proteccin. Valoracin crtica dos efectos do uso da enerxa elctrica sobre o ambiente: xeracin e transporte de enerxa elctrica. Emprego de enerxas renovables.

336

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Deseo de circutos que cumpran unha funcin predeterminada, realizacin da montaxe, nas condicins de seguridade apropiadas e utilizacin de simuladores para a comprobacin previa do seu funcionamento. Valoracin da importancia actual da electrnica e respecto polas normas de seguridade. Bloque 8. Tecnoloxas da comunicacin. Internet. Sistemas de comunicacin: telefona, radio, televisin e redes de transmisin de datos. Estrutura e funcionamento da internet. Dispositivos de comunicacin. Servizos da internet. Ferramentas e aplicacins bsicas para a procura, descarga, intercambio e publicacin de informacin. Actitude crtica e responsable cara propiedade intelectual e distribucin dos contidos e da informacin en xeral. Licenzas de uso e distribucin do software. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Resolver problemas tecnolxicos identificando os condicionantes, empregando os coecementos precisos, propoendo solucins variadas e desenvolvendo a mis axeitada nun contexto de traballo colectivo, e empregando adecuadamente os recursos de expresin e comunicacin. Con este criterio trtase de avaliar o coecemento do alumnado sobre a actividade tcnica. Esta capacidade concrtase na elaboracin dun plan de traballo para executar un proxecto tcnico: conxunto de documentos cunha orde lxica de operacins, coa previsin de tempos e de recursos materiais, con debuxos, clculos numricos, orzamento, listaxes de pezas e explicacins. Avaliarase a cooperacin e o traballo en equipo nun clima de tolerancia cara s ideas e opinins doutras persoas. Dbese valorar, as mesmo, o emprego dun vocabulario especfico e de modos de expresin tecnicamente apropiados. 2. Realizar as operacins tcnicas previstas nun plan de traballo utilizando os recursos materiais e organizativos con criterios de economa, seguridade e respecto ao ambiente e valorando as condicins do contorno de traballo.

337

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Pretndese avaliar a capacidade de construcin do alumnado, seguindo a orde marcada no plan de traballo. As pautas para acadar o grao de desenvolvemento fixado son: o coidado no uso de ferramentas, de mquinas e de instrumentos, o aproveitamento de materiais, o uso de elementos reciclados e o traballo respectando as normas de seguridade e sade. O grao de acabamento debe manterse dentro de marxes dimensionais e estticas aceptables. 3. Identificar e conectar compoentes fsicos dun ordenador e outros dispositivos perifricos e explicar o seu funcionamento. Manexar o contorno grfico dos sistemas operativos como interface de comunicacin coa mquina. Bscase valorar a adquisicin das habilidades necesarias para administrar un sistema informtico persoal. As alumnas e os alumnos han ser capaces de conectar dispositivos externos e interconectalos con outros sistemas, personalizar os contornos grficos, xestionar os diferentes tipos de documentos almacenando e recuperando a informacin en diferentes soportes. Debern, as mesmo, realizar as tarefas bsicas de instalacin de aplicacins, mantemento e actualizacin que mantean o sistema nun nivel de seguridade e rendemento. 4. Describir propiedades bsicas de materiais tcnicos e as sas variedades comerciais: madeira, metais, materiais plsticos, cermicos e ptreos. Identificalos en aplicacins comns e empregar tcnicas bsicas de conformacin, unin e acabado. Con este criterio bscase avaliar o grao de coecemento das propiedades mecnicas, elctricas e trmicas dos materiais empregados nos proxectos. Relacionar estas propiedades coa aplicacin de cada material na fabricacin de obxectos comns, as como coecer e utilizar adecuadamente as tcnicas de conformacin, unin e acabamento empregadas no seu proceso construtivo, mantendo criterios de tolerancia dimensional e seguridade. 5. Representar mediante vistas e perspectivas obxectos e sistemas tcnicos sinxelos, aplicando criterios de normalizacin. Trtase de valorar a capacidade dos alumnos e das alumnas para representar obxectos e sistemas tcnicos en proxeccin didrica -alzado, planta e perfil, as como, a obtencin da sa perspectiva-, como ferramenta no desenvolvemento de proxectos tcnicos. Pretndese avaliar a adquisicin de destrezas para a sa realizacin tanto a man alzada, como mediante instrumentos de debuxo e aplicacins de deseo grfico por

338

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

ordenador. Para iso debern seguirse os criterios normalizados de acoutamento e escala. 6. Elaborar, almacenar e recuperar documentos en soporte electrnico que incorporen informacin textual e grfica. Pretndense avaliar as habilidades bsicas para a realizacin de documentos que integren informacin textual, imaxes e grficos utilizando, por exemplo, follas de clculo e procesadores de texto. Para logralo aplicaranse os procedementos e funcionalidades propias de cada aplicacin para obter documentos progresivamente mis complexos e de maior perfeccin en canto estruturacin e presentacin, almacenndoos en soportes fsicos locais e remotos. 7. Analizar e describir nas estruturas do contorno os elementos resistentes e os esforzos aos que estn sometidos. Trtase de comprobar se o alumnado quen de comprender a funcin dos elementos que constiten as estruturas -trabes, piares, zapatas, tensores, arcos- e identificar os esforzos aos que estn sometidos -traccin, compresin e flexin- valorando o efecto destes esforzos sobre os elementos estruturais dos prototipos fabricados na aula obradoiro. 8. Identificar, manexar e aplicar operadores mecnicos encargados da transformacin e transmisin de movementos para desear obxectos tcnicos, explicando o funcionamento dos operadores no conxunto e, se o caso, calcular as relacins de transmisin. Pretndese avaliar o coecemento dos movementos empregados en mquinas: rectilneo, circular e de vaivn. Coecer os mecanismos de transformacin e transmisin de movementos, as como a sa funcin dentro do conxunto da mquina. O alumnado debe ser capaz de aplicar estes coecementos para construr maquetas con diferentes operadores mecnicos e de realizar clculos para determinar a relacin de transmisin en sistemas de poleas e engrenaxes. 9. Desear e simular circutos coa simboloxa adecuada e montar circutos formados por operadores elementais, nos que se empreguen os efectos da enerxa elctrica e a sa capacidade de conversin noutras manifestacins enerxticas, utilizando correctamente instrumentos de medida de magnitudes elctricas bsicas. A finalidade deste criterioadecomprobar se as alumnas e os alumnos son conscientes da importancia da enerxa elctrica no mbito doms-

339

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

tico e industrial, as como valorar o grao de coecemento e habilidade para desear e construr circutos elctricos. O alumnado debe adquirir destrezas no manexo do polmetro. Isto implica determinar tensin, corrente, resistencia, potencia e enerxa elctrica, empregando os conceptos e principios de medida e clculo de magnitudes. 10. Acceder internet para a utilizacin de servizos bsicos: navegacin para a localizacin de informacin, correo electrnico, comunicacin no grupo e publicacin de informacin. Persguese valorar o grao de coecemento dos conceptos e da terminoloxa referidos navegacin pola interneteautilizacin eficiente dos buscadores para afianzar tcnicas que lles permitan a identificacin de obxectivos de busca, a localizacin de informacin relevante, o seu almacenamento, a creacin de coleccins de referencias de interese e a utilizacin de xestores de correo electrnico e ferramentas deseadas para a comunicacin de grupo. CONTIDOS. CUARTO
CURSO.

TECNOLOXA.

Bloque 1. Instalacins en vivendas. Anlise dos elementos que configuran as instalacins dunha vivenda: electricidade, comunicacins, auga sanitaria, evacuacin de augas, sistemas de calefaccin, gas, aire acondicionado, domtica. Acometidas, compoentes, normativa, simboloxa, anlise, deseo e montaxe en equipo de modelos sinxelos destas instalacins. Anlise de facturas domsticas e aforro enerxtico nas instalacins de vivendas. Arquitectura bioclimtica. Bloque 2. Electrnica, pneumtica e hidrulica. Descricin e anlise dos sistemas hidrulicos e pneumticos, dos seus compoentes e principios fsicos de funcionamento. Electrnica analxica e dixital. Compoentes bsicos, simboloxa, anlise de circutos elementais. Aplicacin da lxebra de Boole a problemas tecnolxicos bsicos. Portas lxicas.

340

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Aplicacins tpicas dos sistemas electrnicos, pneumticos e hidrulicos en sistemas industriais. Valoracin da importancia da normalizacin. Deseo e montaxe de circutos electrnicos bsicos e sistemas pneumticos sinxelos que cumpran unha funcin predeterminada, interpretando adecuadamente a simboloxa. Deseo de circutos mediante simuladores, empregando simboloxa especfica e uso de simuladores para analizar o comportamento dos circutos. Bloque 3. Tecnoloxas da comunicacin. Descricin dos sistemas de comunicacin con e sen fos e dos seus principios tcnicos para transmitir son, imaxe e datos. Utilizacin de tecnoloxas da comunicacin de uso cotin. Bloque 4. Control e robtica. Elementos de sistemas de control. Anlise e experimentacin con sistemas automticos, sensores, actuadores e aplicacin da realimentacin en dispositivos de control. Aplicacins domsticas. Deseo e montaxe de robots a partir de elementos preconstrudos. Uso do ordenador, como elemento programable, para controlar un sistema automtico o un robot. Traballo con simuladores informticos para verificar e comprobar o funcionamento dos sistemas deseados. Bloque 5. Tecnoloxa e sociedade. Valoracin do desenvolvemento tecnolxico ao longo da historia. Anlise do impacto das novas tecnoloxas na sociedade actual. Desenvolvemento de proxectos tcnicos. Organizacin do traballo. Producin en serie e control de calidade. Anlise da evolucin de obxectos tcnicos e importancia da normalizacin nos produtos industriais. Aproveitamento de materias primas e recursos naturais e adquisicin de hbitos que potencien o desenvolvemento sustentable.

341

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

A aplicacin das ferramentas informticas e de control no desenvolvemento de proxectos tecnolxicos. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Describir os elementos que compoen as distintas instalacins dunha vivenda e as normas que regulan o seu deseo e utilizacin. Realizar deseos sinxelos, empregando a simboloxa adecuada, e montaxes de circutos bsicos, e valorar as condicins que contriben ao aforro enerxtico, habitabilidade e esttica nunha vivenda. Trtase de valorar a capacidade de interpretar e manexar simboloxa de instalacins elctricas, de calefaccin, aire acondicionado, comunicacins, subministracin de auga e saneamento. Para iso hanse poer de manifesto os coecementos sobre os elementos, normativa bsica e as destrezas para a montaxe e a comprobacin de instalacins sinxelas. O alumnado debe ser capaz tamn de analizar os elementos compoentes das facturas das diferentes subministracins e coecer e aplicar as tcnicas actuais de aforro enerxtico. 2. Analizar esquemas de circutos electrnicos, pneumticos ou hidrulicos para describir o seu funcionamento, os seus compoentes elementais e os principios fsicos nos que se basean e realizar a montaxe de circutos, previamente deseados, con finalidade clara, introducindo modificacins cun propsito determinado. Pretndese avaliar a capacidade para comprender o funcionamento de circutos electrnicos, analxicos ou dixitais, e de circutos pneumticos sinxelos e intervir sobre eles para modificalos. Para debe hanse coecer as caractersticas e a funcin dos seus compoentes bsicos a partir da anlise, a simulacin e a montaxe de circutos. 3. Coecer as principais aplicacins das tecnoloxas electrnica, hidrulica e pneumtica e identificar e describir as caractersticas e o funcionamento deste tipo de sistemas. Utilizar con soltura a simboloxa e a nomenclatura necesaria para representar circutos coa finalidade de desear e construr un circuto ou mecanismo capaz de resolver un problema cotin, utilizando enerxa elctrica, hidrulica ou pneumtica. Hase avaliar a capacidade para desear e construr sistemas electrnicos, hidrulicos ou pneumticos sinxelos. Para iso o alumnado ha ser capaz de analizar aplicacins habituais electrnicas, hidrulicas e pneu-

342

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

mticas, coecer os elementos que compoen estes sistemas, os seus smbolos e funcin. Representar esquemas empregando a simboloxa e nomenclatura adecuada comprendendo os principios fsicos de funcionamento. 4. Desear e construr un circuto ou mecanismo capaz de resolver un problema cotin, utilizando as tecnoloxas electrnica, hidrulica ou pneumtica. Trtese de comprobar se o alumnado quen de analizar aplicacins habituais electrnicas, hidrulicas e pneumticas e de relacionar as sas caractersticas coas condicins nas que deben traballar para poder desear, construr e conectar sistemas electrnicos, pneumticos ou hidrulicos sinxelos que resolvan problemas reais cotins, empregando correctamente a sa representacin simblica. 5. Realizar operacins lxicas empregando a lxebra de Boole, relacionar formulacins lxicas con procesos tcnicos e resolver mediante portas lxicas problemas tecnolxicos sinxelos. Con este criterio trtase de avaliar a capacidade de desear circutos con portas lxicas para resolver problemas sinxelos, empregando a lxebra de Boole para obter a funcin lxica simplificada que d solucin ao problema. Valorarase o coecemento e uso da simboloxa e funcionamento das portas lxicas. 6. Analizar e describir os elementos e sistemas de comunicacin con e sen fos e os principios bsicos que rexen o seu funcionamento. Pretndese valorar a comprensin do principio de funcionamento dos sistemas de comunicacin mediante a posta en prctica de distintos dispositivos. Para iso hanse coecer os diferentes medios de transmisin de informacin e as sas caractersticas, tipos de sinais, elementos e procesos de transmisin, transformacin e proteccin da informacin. 7. Desenvolver un programa para controlar un sistema automtico ou un robot e o seu funcionamento de forma autnoma en funcin da realimentacin que reciba del contorno. Trtase de valorar se o alumnado capaz de desenvolver, mediante linguaxes de programacin simples, un programa que execute as instrucins nun dispositivo tcnico de fabricacin propia ou comercial.

343

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

8. Explicar a evolucin tecnolxica ao longo da historia analizando obxectos tcnicos e a sa relacin co contorno, e valorando a sa repercusin na calidade de vida. Con este criterio pretndese valorar a elaboracin de xuzos de valor fronte ao desenvolvemento tecnolxico a partir da anlise de obxectos tcnicos. Trtase tamn de establecer a capacidade de relacionar inventos e descubrimentos co contexto no que se desenvolven interpretando as modificacins tecnolxicas, econmicas e sociais en cada perodo histrico. INFORMTICA. INTRODUCIN. Durante as ltimas dcadas, vnse producindo na sociedade un profundo proceso de transformacin caracterizado pola presenza das tecnoloxas da informacin e da comunicacin na vida coti. Estas tecnoloxas empregan todo tipo de medios para crear, almacenar, procesar e transmitir informacin en tempo e cantidade hai uns anos insospeitados. Ademais de expandir as posibilidades de comunicacin, as tecnoloxas da informacin xeran unha nova cultura ao esixir o desenvolvemento de novas destrezas e formas de construcin do coecemento que os avances tcnicos manteen en constante evolucin. A necesidade de educar no uso das tecnoloxas da informacin durante a educacin obrigatoria incle unha dobre vertente. Por unha parte, trtase de que a xente nova adquira os coecementos bsicos sobre as ferramentas que facilitan a sa interaccin co contorno e de que comprenda os lmites morais e legais que implica a sa utilizacin. Por outra, deben ser quen de integrar as aprendizaxes tecnolxicas coas aprendizaxes adquiridas noutras reas do currculo, dndolles coherencia e mellorando a sa calidade. A simplicidade da informtica actual facilita o uso e o aproveitamento das tecnoloxas da informacin e da comunicacin en calquera das formas en que estas se nos presentan. Neste sentido, preparar as alumnas e os alumnos para desenvolverse nun marco cambiante vai mis al da simple alfabetizacin dixital centrada no manexo de ferramentas. Faise imprescindible propiciar a adquisicin dun conxunto imbricado de coecementos, destrezas e actitudes, que permitan utilizar as novas tecnoloxas para continuar a sa aprendizaxe ao longo da vida, adaptndose s demandas dun mundo en permanente cambio. Neste contexto, complementando

344

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

a utilizacin instrumental das aplicacins informticas nas diferentes materias curriculares, parece necesario que o alumnado de educacin secundaria obrigatoria que o desexe poida cursar, en cuarto curso, unha materia optativa que complete os coecementos tcnicos adquiridos na rea de tecnoloxa, na cal cursara un tronco comn de contidos especficos dirixidos a facilitarlle a adquisicin das competencias dixitais bsicas e a dotalo dunha visin global e prctica do estado actual e da evolucin previsible destas tecnoloxas. As tecnoloxas da informacin e da comunicacin poden influr positivamente no rendemento escolar se se fai un adecuado uso delas, porque fornece ao alumnado unha ferramenta para explorar todas as materias do currculo e consolidar os seus coecementos, e coa que pode simular fenmenos e situacins novas que axudan a aprender a aprender. O seu valor educativo est asociado non s posibilidade de almacenar e xestionar a informacin senn tamn a propiciar a toma de decisins que o seu uso implica, a facilitar a elaboracin de proxectos e a mellorar a calidade das aprendizaxes; en resumo a incrementar producin de coecemento. As utilidades da informtica requiren un maior afondamento nos aspectos tcnicos e de relacin entre ferramentas que permitan a creacin de contidos complexos para a sa difusin nas denominadas comunidades virtuais. A adscricin a estas comunidades incle a utilizacin dos servizos referidos administracin electrnica, sade, formacin, lecer e comercio electrnico. Os contidos da materia estrutranse en catro grandes bloques: bloque 1, dedicado aos sistemas operativos e seguridade informtica, trata a necesidade de adoptar medidas de seguridade activa e pasiva na internet e mostra os sistemas operativos mis estendidos; o bloque 2 cntrase nas ferramentas multimedia e de tratamento de imaxe, vdeo e son a partir de diferentes fontes; o bloque 3, achega a publicacin e difusin de contidos na web, inclundo o deseo de presentacins; e o bloque 4 profunda na internet e nas redes sociais virtuais, os tipos de software e as sas licenzas de distribucin e o acceso aos servizos electrnicos. Esta clasificacin non debe entenderse como un conxunto de elementos separados e non implica, polo tanto, unha forma nica de abordar os contidos na aula. Proponse como unha disposicin que axuda comprensin do conxunto de coecementos que se pretende conseguir desde un determinado enfoque pedagxico. Neste sentido cabe sinalar a necesidade de formar a xente nova nunha actitude crtica ante o uso das ferra-

345

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

mentas informticas, para que distingan en que nos axudan e en que nos limitan e poder, as, obrar en consecuencia. Contribucin da materia adquisicin das competencias bsicas. Esta materia contribe de maneira plena adquisicin da competencia referida ao tratamento da informacin e competencia dixital, imprescindible para desenvolverse nun mundo que cambia, e que nos cambia, empuxado polo constante fluxo de informacin xerado e transmitido mediante unhas tecnoloxas da informacin cada vez mis potentes e omnipresentes. Na sociedade da informacin, as tecnoloxas da informacin e da comunicacin ofrecen s persoas a posibilidade de se converter en creadoras e difusoras de coecemento a travs da sa comunicacin con outras xentes conectadas por medio de redes de informacin. A adaptacin ao ritmo evolutivo da sociedade do coecemento require que a educacin obrigatoria dote o alumnado dunha competencia en que os coecementos de ndole tecnolxica se poan ao servizo dunhas destrezas que lle sirvan para acceder informacin utilizando unha multiplicidade de dispositivos e sendo quen de seleccionar os datos relevantes para poelos en relacin cos seus coecementos previos e xerar bloques de coecemento mis complexos. Os contidos da materia de informtica contriben en alto grao consecucin deste compoente da competencia. O alumnado, pois, debe desenvolver a capacidade para integrar informacins, reelaboralas e producir documentos en diversos formatos, e de comunicarse con outras persoas, sexa por medios telemticos ou convencionais. Estas actividades deben favorecer o fortalecemento do pensamento crtico ante as producins alleas e propias, a utilizacin da creatividade na elaboracin de novos contidos e a aplicacin das destrezas comunicativas en diferentes contextos. Incorporar o intercambio de contidos aos comportamentos cotins ser posible grazas adquisicin de condutas tendentes a manter contornos seguros. Permitir, as mesmo, proxectar cara ao futuro os coecementos adquiridos na fase escolar e fomentar a valoracin crtica dos avances tecnolxicos e das modificacins sociais que estes produzan. Os coecementos de tipo tcnico, polo tanto, deben servir para o desenvolvemento de destrezas e actitudes que posibiliten a localizacin e interpretacin da informacin, utilizndoa para comunicala, evitando a exclusin de persoas e grupos, e para acceder crecente oferta de servizos da sociedade do coecemento.

346

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Ademais, a materia contribe de maneira parcial adquisicin da competencia cultural e artstica porque facilita o acceso s manifestacins culturais e potencia a expresin do alumnado mediante algns cdigos artsticos. O acceso s manifestacins de arte dixital e informacin sobre obras artsticas non-dixitais, fisicamente inaccesibles, a captacin de contidos multimedia e o seu tratamento, as como a creacin de novos contidos que integren informacins en diferentes linguaxes, enriquecen a imaxinacin, aumentan a creatividade e contriben adopcin de convencins compositivas e expresivas baseadas no coecemento artstico. A contribucin adquisicin da competencia social e cidad cntrase en que as destrezas de busca, obtencin, rexistro, interpretacin e anlise permiten acceder en tempo real s fontes de informacin requiridas para unha correcta interpretacin dos fenmenos sociais e histricos que conforman a visin da actualidade. Mltiples perspectivas favorecern a adquisicin dunha conciencia cidad comprometida na mellora da sa propia realidade social. Compartir ideas e opinins a travs da participacin en redes sociais, brinda unhas posibilidades insospeitadas para intervir na vida cidad e acceder a servizos relacionados coa administracin dixital nas sas diversas facetas. A contribucin adquisicin da competencia para aprender a aprender est relacionada co acceso e a interaccin en contornos virtuais de aprendizaxe, que facilita a aprendizaxe autnoma unha vez finalizada a escolaridade obrigatoria. Neste empeo contribe decisivamente a capacidade para obter informacin, transformala en coecemento propio e comunicar o aprendido pondoo en comn con outras persoas ou grupos. Esta materia contribe adquisicin da competencia en comunicacin lingstica nos aspectos relacionados coa linguaxe escrita e as linguas estranxeiras. Desenvolverse diante de fontes de informacin e situacins comunicativas diversas consolida as destrezas lectoras e implica a composicin de textos con diferentes finalidades comunicativas e o uso funcional das linguas estranxeiras que se empregan na interaccin propia das comunidades virtuais. A informtica contribe de maneira parcial adquisicin da competencia matemtica, achegando a destreza no uso de follas de clculo para calcular, representar e interpretar datos matemticos e para resolver problemas. Por outra parte, a utilizacin de aplicacins interactivas permite formular e comprobar hipteses acerca dos cambios producidos pola modificacin de datos en escenarios diversos.

347

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

adquisicin da competencia no coecemento e a interaccin co mundo fsico contribese en tanto que proporciona destrezas coas que se pode obter informacin cualitativa e cuantitativa para a resolucin de problemas sobre o espazo fsico. A interaccin con aplicacins de simulacin facilita a observacin de procesos cuxareproducin resulta especialmente difcil ou perigosa e proporciona unha mellor comprensin dos fenmenos fsicos. A informtica contribe, por ltimo, competencia de autonoma e iniciativa persoal na medida en que un contorno tecnolxico cambiante exixe unha constante adaptacin. A aparicin de novos dispositivos e das aplicacins asociadas, os novos campos de coecemento, a variabilidade dos contornos de traballo e dos contextos de comunicacin exixen a reformulacin de estratexias e a adopcin de novos puntos de vista que posibiliten a resolucin de situacins multifacticas progresivamente mis complexas. Obxectivos. 1. Utilizar os servizos telemticos adecuados para responder a necesidades relacionadas, entre outros aspectos, coa formacin, o lecer, a insercin laboral, a administracin, a sade ou o comercio, valorando en que medida cobren estasnecesidades e se o fan de forma apropiada. 2. Buscar e seleccionar recursos dispoibles na rede para incorporalos s sas propias producins, valorando a importancia do respecto propiedade intelectual e a conveniencia de recorrer a fontes que autoricen expresamente a sa utilizacin. 3. Coecer e utilizar as ferramentas para integrarse en redes sociais, achegando as sas competencias ao seu crecemento e adoptando as actitudes de respecto, participacin, esforzo e colaboracin que posibiliten a creacin de producins colectivas. 4. Utilizar perifricos para capturar e dixitalizar imaxes, textos e sons e manexar as funcionalidades principais dos programas de tratamento dixital da imaxe fixa, do soneda imaxe en movemento e a sa integracin para crear pequenas producins multimedia con finalidade expresiva, comunicativa ou ilustrativa. 5. Integrar a informacin textual, numrica e grfica para construr e expresar unidades complexas de coecemento en forma de presentacins electrnicas, aplicndoas en modo local, para apoiar un discurso ou, en modo remoto, como sntese ou guin que facilite a difusin de unidades de coecemento elaboradas.

348

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

6. Integrar a informacin textual, numrica e grfica obtida de calquera fonte para elaborar contidos propios e publicalos na web, utilizando medios que posibiliten a interaccin (formularios, enquisas, bitcoras, etc.) e formatos que faciliten a inclusin de elementos multimedia decidindo a forma en que se poen disposicin do resto de persoas usuarias. 7. Coecer e valorar o sentido e a repercusin social das diversas alternativas existentes para compartir os contidos publicados na web e aplicalos cando se difundan as producins propias. 8. Comprender a importancia de reforzar as condutas de seguridade activa e pasiva que posibiliten a proteccin dos datos e a persoal nas interaccins na internet. 9. Coecer os paquetes de aplicacins en rede, os sistemas de almacenamento remotos e os posibles sistemas operativos na internet que faciliten a sa mobilidade e a independencia dun equipamento localizado espacialmente. CONTIDOS. Bloque 1. Sistemas operativos e seguridade informtica. Creacin de redes locais: configuracin de dispositivos fsicos para a interconexin de equipos informticos. Creacin de grupos de persoas usuarias, adxudicacin de permisos, e posta disposicin de contidos e recursos para o seu uso en redes locais baixo diferentes sistemas operativos. Seguridade na internet. O correo masivo e a proteccin fronte a diferentes tipos de programas, documentos ou mensaxes susceptibles de causar prexuzos. Uso de tornalumes. Importancia da adopcin de medidas de seguridade activa e pasiva. Conexins sen fos e intercambios de informacin entre dispositivos mbiles e fixos. Bloque 2. Multimedia. Adquisicin de imaxe fixa mediante perifricos de entrada. Tratamento bsico da imaxe dixital: os formatos bsicos e o seu uso. Seleccin de fragmentos: tamao e encadramento das imaxes.

349

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Acondicionamento de fotografas dixitais modificando exposicin, saturacin, luminosidade e contraste. Creacin de debuxos sinxelos. Captura de son e de vdeo a partir de diferentes fontes. Edicin e montaxe de audio e vdeo para a creacin de contidos multimedia. As redes de intercambio como fonte de recursos multimedia. Necesidade de respectar os dereitos que amparan as producins alleas. Bloque 3. Publicacin e difusin de contidos. Integracin y organizacin de elementos textuais, numricos, sonoros, grficos e animados en estruturas hipertextuais. Elaboracin de pxinas web que contean obxectos activos sinxelos: mapas, formularios e controis multimedia. Deseo de presentacins. Emprego de animacins sinxelas con elementos grficos. Creacin e publicacin na web. Estndares de publicacin. Deseo grfico das pxinas web. Accesibilidade da informacin. Bloque 4. A internet e redes sociais. A informacin e a comunicacin como fontes de comprensin e transformacin do contorno social: comunidades virtuais e globalizacin. Actitude positiva cara s innovacins no mbito das tecnoloxas da informacin e da comunicacin e cara a sa aplicacin para satisfacer necesidades persoais e de grupo. Acceso a servizos de Administracin electrnica e comercio electrnico: os intercambios econmicos e a seguridade. Acceso a recursos e plataformas de formacin a distancia, emprego e sade. A propiedade e a distribucin do software e a informacin: software libre e software propietario, tipos de licenzas de uso e distribucin.

350

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

A enxeara social e a seguridade: estratexias para o recoecemento da fraude, desenvolvemento de actitudes de proteccin activa diante dos intentos de fraude. Adquisicin de hbitos orientados proteccin da intimidade e da seguridade persoal na interaccin en contornos virtuais: acceso a servizos de lecer. Canles de distribucin dos contidos multimedia: msica, vdeo, radio, TV. Acceso, descarga e intercambio de programas e informacin. Diferentes modalidades de intercambio. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Instalar e configurar aplicacins, e desenvolver tcnicas que permitan asegurar sistemas informticos conectados entre si. Valrase con este criterio a capacidade do alumnado para localizar, descargar e instalar aplicacins que prevean o trfico non autorizado en redes sobre diversos sistemas operativos. Pola sa vez, trtase de comprobar se identifican elementos ou compoentes de mensaxes que permitan catalogalas como falsas ou fraudulentas, adoptan actitudes de proteccin pasiva, mediante a instalacin e configuracin de aplicacins de filtrado e eliminacin de correo lixo, e de proteccin activa, evitando colaborar na difusin de mensaxes deste tipo. 2. Conectar dispositivos mbiles con outros, sen fos ou con fos, fixos ou mbiles, para intercambiar informacin e datos. Pretndese avaliar a capacidade de crear redes que permitan comunicarse a diferentes dispositivos fixos ou mbiles, utilizando todas as sas funcionalidades e integrndoos en redes xa existentes. Tamn se trata de verificar se se coecen os distintos protocolos de comunicacin e os sistemas de seguridade asociados, aplicando o mis adecuado a cada tipo de situacin ou combinacin de dispositivos. 3. Obter imaxes fotogrficas, aplicarlles tcnicas de edicin dixital e diferencialas das imaxes xeradas por ordenador. Este criterio pretende valorar a capacidade de diferenciar as imaxes vectoriais das imaxes de mapa de bits. Cntrase na captacin de fotografas en formato dixital e no seu almacenamento e edicin para

351

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

modificar caractersticas das imaxes tales como o formato, a resolucin, o encadramento, a luminosidade, o equilibrio de cor e os efectos de composicin. 4. Capturar, editar e montar fragmentos de vdeo con audio. Con este criterio pretndese comprobar se o alumnado capaz de instalar e utilizar dispositivos externos que permitan a captura, xestin e almacenamento de vdeo e de audio. Aplicaranse as tcnicas bsicas para editar calquera tipo de fonte sonora: locucin, son ambiental ou fragmentos musicais, as como as tcnicas bsicas de edicin non lineal de vdeo para compoer mensaxes audiovisuais que integren as imaxes capturadas e as fontes sonoras. 5. Desear e elaborar presentacins destinadas a apoiar o discurso verbal na exposicin de ideas e de proxectos. Pretndese avaliar a capacidade de estruturar mensaxes complexas coa finalidade de expoelas publicamente, utilizando o ordenador como recurso nas presentacins. Valorarase a correcta seleccin e integracin de elementos multimedia en consonancia co contido da mensaxe, as como a correccin tcnica do produtofinaleoseu valor de discurso verbal. 6. Desenvolver contidos interactivos para a rede aplicando estndares de accesibilidade na publicacin da informacin. Pretndese comprobar se as alumnas e os alumnos utilizan aplicacins especficas para crear e publicar sitios web, incorporando recursos multimedia, aplicando os estndares establecidos polos organismos internacionais, aplicando s sas producins as recomendacins de accesibilidade e valorando a importancia da presenza na web para a difusin de todo tipo de iniciativas persoais e de grupo. 7. Participar en redes sociais virtuais como emisores e receptores de informacin e iniciativas comns. Este criterio cntrase na comprobacin da capacidade das alumnas e dos alumnos para localizala na internet servizos que posibiliten a publicacin de contidos, utilizndoos para a creacin de diarios ou pxinas persoais ou de grupo, para subscribirse a grupos relacionados cos seus intereses e para participar activamente neles. Valorarase a adquisicin de hbitos relacionados co mantemento sistemtico da informacin publicada e a incorporacin de novos recursos e servizos. No mbito das redes virtuais

352

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

debern ser quen de acceder e manexar contornos de aprendizaxe a distancia e busca de emprego. 8. Elixir entre produtos de software e de contidos, tanto de cdigo aberto e comerciais, con funcionalidades similares, os que sexan compatibles co respecto polos dereitos de autor e que mellor se axusten aos requirimentos das publicacins e s necesidades dos usuarios. Trtase de avaliar a capacidade para optar entre aplicacins con funcionalidades similares cando se necesite incorporalas ao sistema, tendo en conta as particularidades dos diferentes modelos de distribucin de software. Terase en conta o respecto s ditas particularidades e a actitude hora de utilizar e compartir as aplicacins e os contidos xerados con elas. As mesmo, valorarase o respecto aos dereitos de terceiras persoas no intercambio de contidos de producin allea. EDUCACIN FSICA. INTRODUCIN. A estrutura de competencias que se presenta como base deste curriculo lvanos ao concepto das intelixencias mltiples no ser humano. Entre elas destaca a existencia dunha especfica que ten que ver coa utilizacin do noso corpo, a sa capacidade de movemento e manipulacin de obxectos, a intelixencia motriz. A construcin e o desenvolvemento da intelixencia motriz implica a conxugacin, a travs do movemento, de procesos cognitivos, biolxicos e socioafectivos que lles permitirn ao alumnado afrontar e superar os problemas motrices que puidesen xurdir en diversos contextos, a partir dunha aprendizaxe realmente significativa. A partir deste concepto proponse o desenvolvemento motor como algo imprescindible nun sistema educativo adaptado s exixencias do ser humano. A sociedade de hoxe non comprensible sen os coecementos relacionados co corporal e o motriz. parte da nosa cultura e do noso futuro a consolidacin dun mellor coecemento das nosas capacidades corporais, das sas funcins e dos valores e que implica a interaccin entre corpo e movemento. Desde outro punto de vista, o actual estilo de vida, de carcter sedentario, require ademais que a educacin fsica se estableza como contrapeso que mantea o equilibrio psquico e fsico do ser humano e sexa impulsora de prcticas saudables para o tempo de lecer. A promocin da sade e a calidade de vida debe ser, en consecuencia, un dos obxectivos bsicos de todo sistema educativo.

353

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

A proposta que se fai desta materia permite achegar e inclur unha multiplicidade de funcins que se establecen en relacin ao propio movemento que as mediatiza e que se relacionan, como funcin de coecemento, de organizacin perceptiva, anatmico/funcional, esttico/comunicativa, de relacin social coas outras persoas, hixinica e hedonstica. Deste xeito, unha correcta utilizacin do movemento por medio da actividade fsica facilitar, ademais dun maior autocoecemento, unha utilizacin mis produtiva do contorno, unhas mellores relacins coas outras persoas e un incremento da calidade de vida e a sade, entendida como o estado de completo benestar fsico, mental e social. A educacin fsica na educacin secundaria obrigatoria toma como eixos vertebradores o corpo e o movemento, para contribur, desde o seu coecemento e a sa vivencia, ao desenvolvemento funcional do alumnado e cooperacin nun proxecto global que se articula como integrador e que se fai explcito nos obxectivos xerais da etapa. Proponse, en consecuencia, unha educacin fsica formativa, que permita, a travs dunha motricidade consciente, construr a identidade corporal das nosas alumnas e dos nosos alumnos. Prtese da necesidade de construr unha educacin fsica para todo o alumnado, en que a diversidade entendida como un elemento valioso e na cal a aprendizaxe e a construcin de novos significados o resultado dun proceso de integracin a partir das experiencias e ideas previas. necesario romper coa desconfianza e o temor da alumna e do alumno ante a sa competencia motora, sobredimensionando as dificultades que incrementan as posibilidades de fracaso hora de afrontar a tarefa, e que ao cabo conduce a adoptar unha actitude pasiva na aula. por iso que debemos concretar actuacins axustadas aos ritmos de aprendizaxe e singularidade e caractersticas do alumnado, valorando de forma diferente resultados que sern diferentes. Educar na diversidade en educacin fsica implica resituar permanentemente os recursos para desenvolver as diferentes capacidades de cada quen. Isto supn unha mudanza importante na focalizacin da prctica profesional de cada da, dicir, na forma de realizarse a interaccin entre o profesorado e o alumnado, na metodoloxa de ensino seleccionada, na deteccin de diferentes xeitos de aprendizaxe, na organizacin de grupos, tempos e espazos e na toma en consideracin de elementos de carcter ambiental, sociocultural, de xnero ou familiar. A partir da explicitada e necesaria adecuacin de contidos ao alumnado e realidade do contorno, podemos definir como orientacins bsicas a desenvolver en educacin secundaria obrigatoria as referidas a unha educa-

354

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

cin fsica para o coidado e/ou mellora do corpo, a forma fsica e a sade,a unha educacin fsica para medrar nas capacidades socio-comunicativas e expresivas e a unha educacin fsica para a utilizacin construtiva do lecer orientado prctica de actividades recreativas e deportivas individuais ou colectivas ou de adversario. Unha consideracin especial merece o deporte como valor social e parte especfica das condutas motrices. O deporte debe ter un carcter aberto, sen que a participacin se supedite a discriminacins en canto ao sexo, nivel ou habilidade e non debe responder a formulacins estritamente competitivas, selectivas e restrinxidas a unha soa especialidade. As propostas competitivas poden resultar formativas en canto motiven o alumnado, sexan utilizadas con criterios educativos e vaian acompaadas de actuacins prcticas que fomenten a colaboracin, contribundo a educar para gaar e para perder. Ao mesmo tempo, a educacin fsica na educacin secundaria ten que relacionar a prctica e a observacin de todo tipo de actividades deportivas cunha escala de valores baseada no respecto e consideracin a outras persoas en situacin de competicin e cunha anlise crtica de calquera tipo de actitude antideportiva. Os contidos organzanse ao redor de catro grandes bloques: bloque 1, Condicin fsica e sade, bloque 2, Xogos e deportes, bloque 3, Expresin corporal e bloque 4, Actividades no medio natural. O bloque Condicin fsica e sade agrupa contidos relativos capacidade para a realizacin dunha tarefa, sade fsica, aos hbitos de exercicio fsico e de prctica deportiva que inciden, a partir das condicins anatmicas e fisiolxicas, no desenvolvemento motor nas sas diferentes manifestacins e na capacidade das persoas para mellorar a sa calidade de vida utilizando de forma construtiva o seu tempo libre. As, a condicin fsica convrtese na referencia fundamental na relacin entre actividade fsica e sade. O bloque de Xogos e deportes contribe, a partir da realizacin de propostas polivalentes enmarcadas nun sistema de regras determinadas por unha lxica interna, a atinxir unha educacin fsica de carcter educativo, promovendo as capacidades que pretende esta materia a travs do desenvolvemento de habilidades especficas que implican dominios corporais adaptados, a travs da colaboracin, a participacin e o coecemento da propia cultura, a travs da percepcin das estruturas comns que subxacen en xogos e deportes e a travs do desenvolvemento de actitudes dirixidas cara solidariedade, a cooperacin e a non-discriminacin.

355

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

No bloque 3, Expresin corporal, incorpranse contidos relacionados co coecemento e coa toma de conciencia do propio corpo, coas sas posibilidades de movemento no tempo e no espazo e coa utilizacin de diferentes tcnicas corporais como forma de aprender a expresar e a comunicar emocins, sentimentos e ideas e como medio de desenvolvemento de capacidades como a relaxacin, a concentracin, a respiracin, a desinhibicin ou a sensibilizacin. Os contidos includos no bloque 4, Actividades no medio natural, constiten unha oportunidade para que o alumnado interaccione directamente co contorno, con plena seguridade e desenvolvendo diferentes tipos de actividades fsico-deportivas, coecendo materiais especficos, adquirindo tcnicas bsicas de aplicacin no medio e valorando a sa conservacin e mellora, tanto nun contorno inmediato como afastado, en rea urbana ou en espazos abertos. Os diferentes bloques, cuxa finalidade non outra que a de estruturar os contidos da materia, presentan de forma integrada conceptos, procedementos e actitudes. A proposta de secuencia tende a conseguir unha progresiva autonoma por parte do alumnado que debera chegar, ao finalizar a etapa, a planificar de forma reflexiva a sa propia actividade fsica. Contribucin da materia adquisicin das competencias bsicas. A materia de educacin fsica contribe de xeito directo e claro consecucin de tres competencias bsicas: a competencia no coecemento e a interaccin co mundo fsico, a competencia social e cidad e a competencia cultural e artstica. De forma xenrica, contribe a outras tres: competencia en comunicacin lingstica, competencia para aprender a aprender e autonoma e iniciativa persoal. Ao resto das competencias contribe de forma menor. Forman parte da competencia no coecemento e a interaccin co mundo fsico o conxunto de aspectos que interveen nas interaccins motoras que se realizan en diferentes contornos e que xeran a capacidade de afrontar e superar mltiples retos motores, tanto na aula como na vida coti. O noso corpoovnculo de relacin co contorno e coas persoas que nos rodean. A sade como referencia fundamental manifstase a travs de respostas motoras variables que se corresponden coa exixencia de continuos axustes corporais adaptados s condicins do contorno. Por outra banda, a educacin fsica ten que adaptarse ao medio onde se desenvolven programas e contidos. necesario axustar as propostas de

356

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

actividades ao que o contorno social e cultural demanda. O ensino est inserido nunha comunidade determinada, con certas particularidades socioculturais ou xeogrficas, que deben ser un punto de partida para a construcin dunha adecuada competencia motora e dunha educacin fsica consecuente. A educacin fsica suscita tamn, en canto a esta competencia, a realizacin de actividades fsico-deportivas no medio natural, as como o coecemento de materiais, tcnicas e criterios especficos previos a calquera tipo de actuacin fra do espazo-aula, de forma que se garanta a seguridade e unha secuencia axeitada das capacidades que se deben desenvolver nos diferentes contornos. A todo iso engdese a promocin dunha utilizacin responsable do medio natural, sexa en espazos abertos ou urbanos. Desde o punto de vista da educacin fsica a competencia social e cidad incorpora a capacidade de establecer dinmicas persoais e grupais a travs do propio corpo, en situacins de cooperacin e de oposicin, preservando e fomentando os valores deportivos mis esenciais, que comportan a posta en prctica dun proxecto en comn e a aceptacin de regras e normas establecidas polo grupo na prctica de xogos ou deportes, as como o respecto aos materiais, ao contorno e s persoas participantes. As habilidades asociadas interaccin con outras compaeiras e compaeiros implican, xa que logo, a integracin de diferentes saberes (sociais e deportivos) que permiten establecer relacins construtivas e facilitan a integracin do alumnado na sociedade e/ou no grupo. O deporte o resultado dun proceso histrico e cultural. Os cdigos, interpretacins e significados que xerou esta evolucin poden ser moi diverxentes entre si. Por iso, proponse unha educacin fsica que ten en conta o espazo social en que se desenvolve e que ten como norte formar un alumnado activo, capaz de analizar con esprito crtico o conxunto de espectculos, manifestacins, valores e actitudes que xiran arredor do deporte e da sa actualidade, seleccionando a informacin recibida e procesndoa, obtendo conclusins a partir da realizacin de anlises persoais e achegndoo a unha cultura deportiva na cal o deporte estea ao servizo do ser humano e no que palabras como satisfaccin, autonoma, confianza, esforzo, axuda ou traballo en equipo sexan un referente que se vaia seguir. Por iso, a prctica e a organizacin de actividades deportivas colectivas propense cun carcter aberto, de pacto, e exixe a aceptacin das diferenzas e limitacins das persoas participantes e a asuncin por parte de cada integrante das sas propias responsabilidades.

357

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Esta competencia tamn relaciona o dereito que toda a cidadana ten sade coa promocin da actividade fsica no perodo escolar. A inactividade fsica un problema importante de sade pblica. A visin dunha mocidade sedentaria, observadora deportiva e afastada da prctica motora, con ndices crecentes de obesidade e problemas de sade realmente alarmantes establece como prioridade social a educacin para a prevencin de comportamentos de risco e a promocin da actividade fsica como base de cultivo de hbitos saudables. A educacin fsica promove de forma singular a consecucin da autonoma e iniciativa persoal das alumnas e dos alumnos. As bases da identidade persoal edifcanse a partir de dous dos aspectos reguladores do ser humano, o corpo e o movemento. A forma de interaccionar con outras persoas e co medio realzase a partir da diferenciada motricidade de cada quen. E a, na disposicin persoal para a accin, onde se afirma a sa base identitaria. O ensino das diferentes propostas motoras, dos xogos e deportes, das actividades no medio natural ou do desenvolvemento da condicin fsica e a expresin corporal orintanse cara formacin dun ser autnomo capaz de anticipar, percibir, decidir, relacionar, executar e reflexionar sobre as sas actuacins e de transferir o traballo na aula a outros espazos persoais de recreacin e tempo libre. Estas propostas, que fomentan a autonoma e a iniciativa persoal, orintanse en educacin fsica, basicamente, desde tres campos: desde a forma de producirse a interaccin entre o profesorado e o alumnado, desde a metodoloxa de traballo na aula e desde as exixencias e os retos da propia actividade. A interaccin na aula fai referencia ao clima existente, cooperacin e participacin das alumnas e dos alumnos nas propostas que se desenvolven na aula e fra dela. Neste espectro inclense formulacins de autoxestin ou coxestin das propias sesins de educacin fsica ou da organizacin de propostas complementarias como xornadas deportivas, eventos singulares ou programacins especficas. As metodoloxas seleccionadas condicionan o nivel de autonoma do alumnado.A metodoloxa debe ser utilizada en funcin da actividade e das caractersticas das persoas destinatarias. Con todo as propostas mis creativas, mis autnomas, mis individualizadas, mis exploratorias, promoven unha formacin mis individualizada e desenvolven unha maior capacidade de iniciativa persoal.

358

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Doutra banda, as exixencias e os retos das tarefas con certa dificultade tcnica ou enfrontarse mellora do propio nivel de condicin fsica, implican situacins en que o alumnado debe manifestar autosuperacin, perseveranza e actitude positiva; responsabilidade e honestidade na aplicacin das regras e capacidade de aceptacin dos diferentes niveis de condicin fsica e de execucin motriz dentro do grupo. A educacin fsica contribe competencia cultural e artstica en dous planos diferentes. O primeiro plano vn definido polo enriquecemento cultural que supn para o alumnado a prctica e o coecemento das actividades fsicas e deportivas. O segundo plano vn determinado pola observacin da actividade fsica e deportiva como unha forma artstica, como elemento plstico. No primeiro caso, esta competencia supn apreciar, comprender e valorar as manifestacins culturais da motricidade humana, tales como os deportes, os xogos tradicionais, as actividades expresivas ou a danza, e consideralos como parte do patrimonio cultural dos pobos, algo que necesario coecer e preservar. Contribese a adquirir esta competencia facilitando o acceso do alumnado historia literaria e visual da educacin fsica, ao coecemento dos seus momentos mis singulares e a unha reflexin e valoracin crtica sobre a sa transcendencia no contexto cultural en que teen/tiveron lugar. Noutro sentido, esta materia est comprometida coa adquisicin dunha actitude aberta e respectuosa ante o fenmeno deportivo como espectculo e ante as manifestacins ldicas, deportivas e de expresin corporal propias doutras culturas, propoendo fomentar unha visin crtica ante a violencia no deporte ou outras situacins contrarias dignidade humana que nel se producen. A educacin fsica ten un carcter creativo ao que se contribe mediante a exploracin e utilizacin das posibilidades e recursos expresivos do corpo e o movemento. Desenvlvese esta competencia ensinando a ver e a percibir os aspectos estticos que poden existir dentro dun acto motor, especialmente na observacin das grandes competicins e encontros deportivos. Elasticidade, expresividade, harmona, plasticidade, son palabras asignables a diversas especialidades e momentos deportivos. A sa aplicacin farase a travs do desenvolvemento das habilidades perceptivas e da experimentacin sensorial, especialmente a travs da realizacin de propostas rtmico-expresivas, individuais ou grupais e da visualizacin de actividades deportivas ou de expresin corporal de alto nivel.

359

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Aprender a resolver problemas motores de forma autnoma, aplicar os coecementos resolucin de novas situacins, un dos grandes obxectivos da educacin fsica. Aprender a aprender en educacin fsica tamn implica desenvolver habilidades para o traballo en equipo en diferentes actividades deportivas e expresivas colectivas e a adquisicin de aprendizaxes tcnicas, estratxicas e tcticas que sexan xeneralizables para varias actividades deportivas. Esta competencia est vinculada directamente co desenvolvemento da autonoma e da iniciativa persoal na aula. A forma en que se realiza a interaccin nela e as metodoloxas de traballo empregadas no desenvolvemento das sesins van condicionar o desenvolvemento desta competencia. A educacin fsica axuda consecucin da competencia para aprender a aprender ao ofrecer recursos para a planificacin de determinadas actividades fsicas a partir dun proceso de experimentacin. Unha educacin fsica e deportiva sobre a base de situacins-problema, discusins polmicas, obradoiros, debates... pode contribur a que o alumnado sexa capaz de regular a sa propia aprendizaxe da actividade fsica e vez estruturar eorganizaraprctica no seu tempo libre. Para iso debern realizarse actividades que, polo seu contido, propicien a resolucin de problemas, organizar situacins en que se revelen contradicins, buscar solucins posibles ante as actividades cooperativas ou de competicin, individuais ou grupais presentados, e xulgar o proceso e o seu resultado final. A educacin fsica unha encrucillada de diversas linguaxes. Algunhas sonlle propias e outras son compartidos. A adquisicin da competencia en comunicacin lingstica prodcese en educacin fsica de das formas diferentes. A primeira, do mesmo xeito que no resto das materias, ofrecendo unha variedade de intercambios comunicativos e enriquecendo a capacidade comunicativa a travs das expresins e o vocabulario especfico que achega. Ademais a comunicacin, como factor bsico da linguaxe, est unida rea de educacin fsica polo uso do corpo como medio para expresar todo tipo de accins ou sensacins. Co corpo transmtense ademns, afectos, estados de nimos, posturas, sinais... que configuran as bases da linguaxe corporal. Escoitar, expoer e dialogar estaran moi empobrecidos sen a significatividade que o corpo lles d a estes conceptos. A comunicacin xestual, a utilizacin de ritmos e danzas, a respiracin e, en xeral, as tcnicas de dominio corporal, inicialmente traballadas en primaria, e que convn continuar.

360

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

A contribucin da educacin fsica adquisicin da competencia matemtica de carcter secundario e prodcese a travs do desenvolvemento de diversos contidos especficos da educacin fsica e a partir doutros de carcter transversal. O cuantitativo no espacial, no temporal, nas distancias e traxectorias, est reflectido en moi diversos momentos e actos. O control do tempo, a toma de pulsacins, o ritmo en funcin da distancia, a regulacin de esforzos, a ocupacin espacial, son formas que se manexan habitualmente en educacin fsica, ben polo coecemento regulamentario, ben polas exixencias da propia prctica. Obxectivos. O ensino da educacin fsica nesta etapa ter como obxectivo o desenvolvemento das seguintes capacidades: 1. Coecer os trazos que definen unha actividade fsica saudable e os efectos beneficiosos que esta ten para a sade individual e colectiva. 2. Valorar a prctica habitual e sistemtica de actividades fsicas como medio para mellorar as condicins de sade e a calidade de vida. 3. Realizar tarefas dirixidas ao incremento das posibilidades de rendemento motor, mellora da condicin fsica para a sade e ao perfeccionamento das funcins de axuste, dominio e control corporal, adoptando unha actitude de autoexixencia na sa execucin. 4. Coecer e consolidar hbitos saudables, tcnicas bsicas de respiracin e relaxacin como medio para reducir desequilibrios e aliviar tensins producidas na vida coti e na prctica fsico-deportiva. 5. Planificar actividades que permitan satisfacer as necesidades en relacin coas capacidades fsicas e habilidades especficas a partir da valoracin do nivel inicial. 6. Realizar actividades fsico-deportivas no medio natural que tean baixo impacto ambiental, contribundo sa conservacin. 7. Coecer e realizar actividades deportivas e recreativas individuais e colectivas aplicando os fundamentos regulamentarios, tcnicos e tcticos en situacins de xogo, con progresiva autonoma na sa execucin. 8. Amosar habilidades e actitudes sociais de respecto, de traballo en equipo e de deportividade na participacin en actividades, xogos e

361

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

deportes, independentemente das diferenzas de xnero, culturais, sociais e de habilidade. 9. Practicar e desear actividades expresivas con ou sen base musical, utilizando o corpo como medio de comunicacin e expresin creativa. 10. Adoptar unha actitude crtica ante o tratamento do corpo, a actividade fsica e o deporte no contexto social. CONTIDOS. PRIMEIRO
CURSO.

Bloque 1. Condicin fsica e sade. O quecemento e o seu significado na prctica da actividade fsica. Execucin de xogos e exercicios apropiados para o quecemento. Valoracin do quecemento como hbito saudable ao comezo dunha actividade fsica. Realizacin de actividades de baixa intensidade na finalizacin da actividade fsica. Condicin fsica. Capacidades fsicas principalmente relacionadas coa sade. Acondicionamento fsico a travs do desenvolvemento das capacidades fsicas relacionadas coa sade. Realizacin de xogos para a mellora da condicin fsica. Exercitacin de posicins corporais axeitadas na prctica de actividades fsicas e en situacins da vida coti. Fortalecemento da musculatura de sostn mediante a realizacin de exercicios de mobilidade articular, de fortalecemento muscular e de relaxacin. Atencin hixiene corporal logo da prctica de actividade fsica. Bloque 2. Xogos e deportes. O deporte como fenmeno social e cultural. Execucin de habilidades motrices vinculadas a accins deportivas.

362

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Prctica de actividades e xogos para a aprendizaxe dos deportes individuais. Realizacin de xestos tcnicos bsicos e identificacin de elementos regulamentarios dun deporte individual. As fases do xogo nos deportes colectivos: concepto e obxectivos. Realizacin de xogos e actividades en que prevalezan aspectos comns dos deportes colectivos. Realizacin de tarefas xogadas e actividades cooperativas. Desafos fsicos cooperativos. Coecemento e realizacin de xogos e deportes tradicionais de Galicia. Aceptacin do propio nivel de execucin e disposicin cara sa mellora. Valoracin das actividades deportivas como unha forma de mellorar a sade. Respecto e aceptacin das regras das actividades, xogos e deportes practicados. Bloque 3. Expresin corporal. O corpo expresivo: postura, xesto e movemento. Aplicacin da conciencia corporal nas actividades expresivas. Experimentacin de actividades expresivas orientadas a favorecer unha dinmica positiva do grupo. Combinacin de distintos ritmos e manexo de diversos obxectos na realizacin de actividades expresivas. Realizacin de danzas sinxelas de carcter recreativo e popular. Disposicin favorable desinhibicin nas actividades de expresin corporal. Bloque 4. Actividades no medio natural. As actividades fsico-deportivas no medio natural: terra, aire e auga. Realizacin de habilidades adaptadas ao tipo de actividade recreativa proposta: rubir, transportar, remar, montar en bicicleta...

363

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Adquisicin de tcnicas bsicas no medio natural: iniciacin cabullera bsica e montaxe de tendas de campaa. A sa aplicacin en diferentes contextos. Realizacin de itinerarios de curto percorrido, preferentemente no medio natural, con recoecemento de sinais de rastrexo. Adquisicin de nocins bsicas sobre seguridade, coecemento de materiais e vestimenta necesaria. Desfrute con construcins de madeira e/ou corda e con outras actividades de recreacin propias do medio natural. Aceptacin e respecto das normas para a conservacin do medio urbano e natural. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Recompilar actividades, xogos, estiramentos e exercicios de mobilidade articular apropiados para o quecemento e realizados na clase. O criterio pretende comprobar que o alumnado, logo de realizar na clase xogos e exercicios diversos para quentar, propostos polo profesorado, recolle en soporte escrito ou dixital exercicios que poden ser utilizados no quecemento de calquera actividade fsica. 2. Identificar os hbitos hixinicos e posturais saudables relacionados coa actividade fsica e coa vida coti. Pretndese analizar se o alumnado, durante a prctica da actividade fsica, identifica e leva a cabo determinados hbitos, por exemplo usar a indumentaria axeitada, hidratarse durante a actividade ou atender sa hixiene persoal logo das sesins. O alumnado, igualmente, deber recoecer as posturas adecuadas nas actividades fsicas que se realicen e en accins da vida coti como sentar, levantar cargas ou transportar mochilas. 3. Incrementar as capacidades fsicas relacionadas coa sade, traballadas durante o curso, con respecto ao seu nivel inicial. Con este criterio pretndese comprobar se o alumnado se esforza para mellorar os niveis das capacidades fsicas principalmente relacionadas coa sade. Para a avaliacin deberase ter en conta, sobre todo, a mellora respecto dos seus propios niveis iniciais nas capacidades de resistencia aerbica, forza, resistencia e flexibilidade, e non s o resultado obtido.

364

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

4. Mellorar a execucin dos aspectos tcnicos fundamentais dun deporte individual, aceptando o nivel alcanzado. Mediante este criterio pretndese comprobar a progresin das capacidades coordinativas nas habilidades especficas dun deporte individual. Ademais, observarase se o alumnado fai unha autoavaliacin axustada do seu nivel de execucin, e se capaz de resolver con eficacia os problemas motores suscitados. 5. Realizar a accin motriz oportuna en funcin da fase de xogo que se desenvolva, ataque ou defensa, no xogo ou deporte colectivo proposto. Bscase comprobar que o alumnado, en situacins de ataque, quen de conservar o mbil, avanzar, e conseguir a marca, seleccionando as accins tcnicas adecuadas. En situacins de defensa debe intentar recuperar a pelota, frear o avance e evitar que os opoentes consigan a marca. Dentro deste criterio tamn se tern en conta os aspectos actitudinais relacionados co traballo en equipo e a cooperacin. 6. Resolver desafos fsicos de forma cooperativa. Pretndese valorar o grao de colaboracin existente entre o alumnado hora de resolver os desafos fsicos propostos, que deben ser resoltos de forma cooperativa. A cohesin grupal, a toma de decisins e a organizacin para a resolucin do problema suscitado son os elementos bsicos que hai que considerar. 7. Coecer e realizar xogos e deportes tradicionais de Galicia. Trtase de avaliar o grao de coecemento e valoracin dos xogos e deportes tradicionais practicados, as como as capacidades coordinativas nas habilidades especficas requiridas. Tamn se valorar a realizacin por parte do alumnado dunha autoavaliacin axustada ao seu nivel de execucin. 8. Elaborar unha mensaxe de forma colectiva mediante tcnicas como o mimo, o xesto, a dramatizacin ou a danza e comunicalo ao resto de grupos. Pretndese avaliar a capacidade de elaborar colectivamente unha mensaxe e comunicala, escollendo algunha das tcnicas de expresin corporal traballadas. Analizarase a capacidade creativa, as como a adecuacin e a posta en prctica da tcnica expresiva escollida. Tamn se podern avaliar todos aqueles aspectos relacionados co traballo en equipo na preparacin da actividade final.

365

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

9. Seguir as indicacins dos sinais de rastrexo propias do sendeirismo nun percorrido polo centro ou as sas inmediacins, resolvendo pequenos problemas suscitados no devandito itinerario. Bscase comprobar se o alumnado quen de identificar o significado dos sinais necesarios para completar o percorrido e, a partir da sa lectura, seguilas para realizalo na orde establecida e o mis rpido posible. Tamn se valorar neste criterio a capacidade para resolver pequenos problemas tcnicos asociados aos contidos traballados e a actitude para desenvolverse respectuosamente co contorno fsico e social en que se desenvolva a actividade. SEGUNDO
CURSO.

Bloque 1. Condicin fsica e sade. Obxectivos do quecemento. Quecemento xeral e especfico. Realizacin de xogos e exercicios aplicados ao quecemento. Recompilacin destes. Capacidades fsicas principalmente relacionadas coa sade: resistencia aerbica e flexibilidade. Control da intensidade do esforzo: toma da frecuencia cardaca e clculo da zona de actividade. Acondicionamento fsico xeral con especial incidencia na resistencia aerbica e na flexibilidade. Realizacin de actividades e xogos para a mellora da condicin fsica. Recoecemento e valoracin da relacin existente entre unha boa condicin fsica e a mellora das condicins de sade. Recoecemento e valoracin da importancia da adopcin dunha postura correcta en actividades cotis. Realizacin de actividades con implementos. Relacin entre hidratacin e prctica de actividade fsica. Coecemento das tcnicas de respiracin e a sa adecuacin a situacins cotis.

366

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Valoracin de hbitos saudables como descansar axeitadamente e realizar actividade fsica. Toma de conciencia sobre os efectos que teen para a sade determinados hbitos como o consumo de tabaco, alcohol e estupefacientes. Bloque 2. Xogos e deportes. Prctica de actividades e xogos para a aprendizaxe dos deportes individuais. Realizacin de xestos tcnicos bsicos e identificacin de elementos regulamentarios dun deporte individual diferente ao realizado no curso anterior. Os deportes de competicin entre das persoas como fenmeno social e cultural. Realizacin de xogos e actividades con elementos tcnicos, tcticos e regulamentarios dos deportes de competicin entre das persoas. Realizacin de tarefas xogadas e de actividades cooperativas. Novos desafos fsicos cooperativos. Respecto e aceptacin das normas dos deportes de competicin entre das persoas e das establecidas polo grupo. Coecemento e realizacin de xogos e deportes tradicionais de Galicia. Prctica dos fundamentos tcnicos, tcticos e regulamentarios dun deporte colectivo. Autocontrol ante as situacins de contacto fsico que se dan nos xogos e no deporte. Cooperacin nas funcins atribudas dentro dun labor de equipo para a consecucin de obxectivos comns. Tolerancia e deportividade por riba da procura desmedida dos resultados. Bloque 3. Expresin corporal. A linguaxe corporal e a comunicacin non verbal. Os xestos e as posturas. Experimentacin de actividades encamiadas ao dominio, ao control corporal e comunicacin coas outras persoas.

367

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Control da respiracin e da relaxacin nas actividades expresivas. Realizacin de improvisacins colectivas e individuais como medio de comunicacin espontnea. Realizacin de danzas do mundo de carcter colectivo. Contextualizacin bsica. Aceptacin das diferenzas individuais e respecto ante a execucin das tarefas por parte doutras persoas. Bloque 4. Actividades no medio natural. O sendeirismo: descricin, tipos de carreiro, material e vestimenta necesaria. Realizacin de percorridos preferentemente no medio natural. As actividades fsico-deportivas no medio natural: terra, aire e auga. Realizacin de habilidades adaptadas ao tipo de actividade recreativa proposta: nadar, esquiar, rubir, remar... Adquisicin de tcnicas bsicas no medio natural: aplicacin da cabullera bsica en diferentes contextos. Respecto do ambiente e valoracin deste como lugar rico en recursos para a realizacin de actividades recreativas. Experimentacin con construcins de madeira e/ou corda e con outras actividades de recreacin propias do medio natural. Aceptacin e respecto das normas para a conservacin do medio urbano e natural. Toma de conciencia dos usos adecuados en ambos os contornos. Procura de informacin previa sobre o espazo natural en que se van desenvolver propostas fra do centro. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Incrementar a resistencia aerbica e a flexibilidade respecto do seu nivel inicial. Pretndese comprobar se o alumnado se esforza en mellorar os niveis de resistencia e flexibilidade, mediante a participacin activa nas sesins. Deberase ter en conta a mellora respecto do seu propio nivel inicial, e non s respecto ao resultado obtido.

368

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

2. Recoecer a travs da prctica, as actividades fsicas que se desenvolven nunha franxa da frecuencia cardaca beneficiosa para a sade. Pretndese comprobar se o alumnado, despois de diversas tomas da frecuencia cardaca, quen de analizar se diferentes actividades fsicas se atopan dentro do intervalo do que se considera unha actividade aerbica. 3. Mostrar autocontrol na aplicacin da forza e na relacin e na confrontacin con outras persoas, ante situacins de contacto fsico en xogos e actividades de loita. Este criterio servir para comprobar se o alumnado aplica a forza de forma proporcionada atendendo variabilidade da situacin e aplicando de forma correcta as tcnicas ensinadas. Tamn se valorar a capacidade de mostrar respecto cara s persoas opoentes, realizando a actividade de loita dentro das normas establecidas. 4. Manifestar actitudes de cooperacin, tolerancia e deportividade tanto cando se adopta o papel de participante como o de espectador ou espectadora na prctica dun deporte colectivo. Pretndese comprobar que o alumnado participante en situacins competitivas do deporte colectivo escollido ten capacidade de implicarse e esforzarse en cumprir as responsabilidades que lle asigna o seu propio equipo. Tamn se valorar o respecto s normas, a quen arbitre, s compaeiras e aos compaeiros e s persoas pertencentes ao equipo contrario, as como a aceptacin do resultado. Cando acte como espectador ou espectadora valorarase a sa capacidade de participacin e motivacin pola competicin e o respecto s persoas que forman os equipos, a quen arbitra e s sas decisins. 5. Coecer e realizar xogos e deportes tradicionais de Galicia. Pretende avaliar o coecemento e valoracin dos xogos e deportes tradicionais practicados, as como as capacidades de coordinacin nas habilidades especficas requiridas. Tamn se valorar a realizacin por parte do alumnado dunha autoavaliacin axustada ao seu nivel de execucin. 6. Resolver desafos fsicos descoecidos previamente polo alumnado de forma cooperativa Pretndese comprobar o nivel de colaboracin existente entre o alumnado hora de resolver os novos desafos fsicos propostos, que

369

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

deben ser resoltos de forma cooperativa. A cohesin grupal, a toma de decisins e a organizacin para a resolucin do problema suscitado son os elementos bsicos que hai que considerar. 7. Crear e poer en prctica unha secuencia harmnica de movementos corporais a partir dun ritmo escollido. Este criterio pretende comprobar se o alumnado, despois de escoller un ritmo e seleccionar unha secuencia de movementos para desenvolvelos harmonicamente, quen de adecuar un outra, as como a capacidade creativa e a desinhibicin persoal na preparacin e execucin da actividade. Tamn se valorar a realizacin cooperativa das danzas do mundo traballadas na aula. 8. Realizar de forma autnoma un percorrido de carreiro cumprindo normas de seguridade bsicas e resolvendo pequenos problemas suscitados no devandito itinerario, vez que amosa unha actitude de respecto cara conservacin do contorno en que se leva a cabo a actividade. Pretndese comprobar se o alumnado capaz de realizar o percorrido de forma autnoma cumprindo unhas normas de seguridade bsicas, como levar unha indumentaria adecuada, seguir o carreiro e contar con todo o material necesario para completar o percorrido. Neste criterio tamn se valorar a capacidade para resolver pequenos problemas tcnicos asociados aos contidos traballados como o uso de recipientes onde depositar os residuos producidos durante a marcha, as aplicacins da cabullera bsica ou como evolucionar por terreos sen prexudicar a flora e a fauna do contorno. 9. Buscar informacin en diferentes medios e fontes sobre as sadas que se van realizar ao medio. Pretndese valorar a capacidade do alumnado para obter a informacin necesaria ante unha sada ao medio natural as como a seleccin das diferentes informacins obtidas. TERCEIRO
CURSO.

Bloque 1. Condicin fsica e sade. O quecemento. Efectos. Pautas para a sa elaboracin. Elaboracin e posta en prctica de quecementos, logo da anlise da actividade fsica que se vai realizar.

370

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Vinculacin das capacidades fsicas principalmente relacionadas coa sade, cos aparellos e sistemas do corpo humano. Acondicionamento das capacidades relacionadas coa sade: resistencia aerbica, flexibilidade e forza resistencia xeral, mediante a posta en prctica de sistemas e mtodos de adestramento. Recoecemento do efecto positivo que a prctica de actividade fsica produce no organismo. Adopcin de posturas correctas nas actividades fsicas e deportivas realizadas. Control da intensidade do esforzo: coecemento da frecuencia cardaca mxima e de repouso. Tempo de recuperacin. Alimentacin e actividade fsica: equilibrio entre a inxesta e o gasto calrico. Valoracin da alimentacin como factor decisivo na sade persoal. Execucin de mtodos de relaxacin como medio para liberar tensins. Bloque 2. Xogos e deportes. As fases do xogo nos deportes colectivos: organizacin do ataque e da defensa. Prctica dos fundamentos tcnicos, tcticos e regulamentarios dun deporte colectivo diferente ao realizado no curso anterior. Participacin activa nas actividades e xogos e no deporte colectivo escollido. Prctica de actividades e xogos para a progresin nun deporte individual. Coecemento e realizacin de xogos e deportes tradicionais de Galicia. Tolerancia e deportividade na prctica deportiva e na consecucin de resultados. Asuncin da responsabilidade individual nunha actividade colectiva, como condicin indispensable para a consecucin dun obxectivo comn.

371

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Bloque 3. Expresin corporal. Bailes e danzas: realizacin de danzas colectivas, histricas e do mundo. Aspectos culturais en relacin expresin corporal. Realizacin de movementos corporais globais e segmentarios cunha base rtmica, combinando as variables de espazo, tempo e intensidade, destacando o seu valor expresivo. Execucin de ritmos con prctica individual, por parellas ou colectiva. Predisposicin para realizar os bailes e danzas con calquera compaeiro e compaeira. Disposicin favorable desinhibicin na exteriorizacin de sentimentos e emocins. Bloque 4. Actividades no medio natural. As actividades fsico-deportivas no medio natural: terra, aire e auga. Realizacin de habilidades adaptadas ao tipo de actividade recreativa proposta: rapelar, esquiar, rubir, remar... Normas de seguridade para a realizacin de percorridos de orientacin no medio urbano e natural. Realizacin de percorridos de orientacin, a partir do uso de elementos bsicos de orientacin natural e da utilizacin de mapas. Recoecemento das actividades na natureza como actividades para a mellora da condicin fsica e a recreacin. Aplicacin da cabullera a construcins e montaxes bsicas caractersticas das actividades no medio natural. Aceptacin das normas de seguridade e proteccin na realizacin de actividades de orientacin e no paso de construcins e montaxes de madeira e/ou corda, propias do medio natural. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Relacionar as actividades fsicas cos efectos que producen nos diferentes aparellos e sistemas do corpo humano, especialmente con aqueles que son mis relevantes para a sade.

372

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Pretndese saber se o alumnado coece a incidencia no seu corpo da prctica de exercicio fsico, as como as adaptacins que esta produce. Farase fincap naqueles aparellos e sistemas mis directamente relacionados coa sade, dicir, basicamente no aparello cardiovascular e no aparello locomotor. As mesmo, deber mostrar a repercusin que os devanditos cambios teen na calidade de vida e na autonoma das persoas no curso da sa vida. 2. Incrementar os niveis de resistencia aerbica, flexibilidade e forza resistencia a partir do nivel inicial, participando na seleccin das actividades e exercicios en funcin dos mtodos de adestramento propios de cada capacidade. Este criterio pretende comprobar se o alumnado coece actividades e exercicios que deber combinar para, a partir dos mtodos de adestramento establecidos polo profesorado, incrementar o nivel das capacidades fsicas citadas, de acordo coas sas capacidades e baseado no esforzo diario. 3. Realizar exercicios de acondicionamento fsico atendendo a criterios de hixiene postural como estratexia para a prevencin de lesins. Este criterio avala a capacidade de executar correctamente exercicios, sobre todo de forza muscular e de flexibilidade, recoecendo que, realizados incorrectamente, poden resultar potencialmente perigosos para a sa sade. Ademais, o alumnado deber aplicar as pautas de movemento facilitadas para transferilas s posicins corporais das actividades cotis. 4. Recoecer, a partir da medicin da frecuencia cardaca, a intensidade do traballo realizado. En relacin aos conceptos, busca avaliar se o alumnado calcula a sa zona de traballo ptima a partir dun clculo porcentual da sa frecuencia cardaca mxima terica. Pretndese saber se o alumnado capaz de regular o traballo realizado. 5. Reflexionar sobre a importancia que ten para a sade unha alimentacin equilibrada a partir do clculo da inxesta e o gasto calrico, de acordo coas racins de cada grupo de alimentos e das actividades diarias realizadas. Pretndese comprobar se o alumnado quen de reflexionar sobre a importancia de manter un equilibrio diario entre a inxesta e o gasto calrico. As mesmo, deber ser consciente dos riscos para a sade e as enfermidades que derivan dos desequilibrios que se poidan producir cunha actuacin incorrecta, que segue, a mido, ditames da moda.

373

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

6. Resolver situacins de xogo reducido dun ou varios deportes colectivos, aplicando os coecementos tcnicos, tcticos e regulamentarios adquiridos. Pretndese valorar prioritariamente a capacidade do alumnado na toma de decisins necesarias para a resolucin de situacins de xogo reducido e na execucin tcnica das habilidades que se desenvolven. As situacins escollidas sern aplicables maiora dos deportes colectivos traballados, fomentarn a participacin do alumnado e simplificarn os mecanismos de decisin. 7. Progresar no desenvolvemento dos aspectos tcnicos do deporte individual traballado. Mediante este criterio pretndese comprobar a progresin das habilidades especficas dun deporte individual. Ademais, observarase se o alumnado fai unha autoavaliacin axustada do seu nivel de execucin, e se capaz de resolver con eficacia os problemas motores suscitados 8. Coecer e realizar xogos e deportes tradicionais de Galicia. Bscase avaliar o coecemento e a valoracindos xogos e deportes tradicionais practicados, as como as capacidades coordinativas nas habilidades especficas requiridas. Tamn se valorar a realizacin por parte do alumnado dunha autoavaliacin axustada ao seu nivel de execucin. 9. Realizar bailes por parellas ou en grupo, indistintamente con calquera membro del, amosando respecto e desinhibicin. Bscase comprobar se o alumnado quen de interaccionar directamente cos seus compaeiros e compaeiras, respectndose e adaptndose a cada quen. Na proposta de bailes, suscitaranse actividades onde a distancia e o contacto directo entre os integrantes sexa variable, de menor a maior proximidade entre participantes, e sern seleccionadas en funcin das caractersticas do grupo. 10. Completar unha actividade de orientacin, preferentemente no medio natural, coa axuda dun mapa, resolvendo pequenos problemas suscitados no devandito itinerario, coecendo e aplicando as normas de seguridade propias das actividades na natureza e amosando unha actitude de respecto cara ao medio. Pretndese comprobar a capacidade do alumnado para completar unha actividade na cal se deber orientar coa axuda dun mapa e/ou outros

374

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

mtodos de orientacin. Neste criterio tamn se valorar a capacidade para resolver pequenos problemas tcnicos asociados aos contidos traballados, como o atender as medidas de seguridade en relacin coa roupa e calzado axeitado, a hidratacin, o uso de mapas, etc. Cada centro elixir o espazo para realizar a actividade en funcin das sas instalacins e o seu contorno, priorizando o feito de levar a cabo esta actividade nun contorno natural. CUARTO
CURSO.

Bloque 1. Condicin fsica e sade. Realizacin e prctica de quecementos autnomos, logo de anlise da actividade fsica que se vai a realizar. O quecemento como medio de prevencin de lesins. Sistemas e mtodos de adestramento das capacidades fsicas relacionadas coa sade: resistencia aerbica, flexibilidade e forza resistencia. Efectos do traballo de resistencia aerbica, de flexibilidade e de forza resistencia sobre o estado de sade: efectos beneficiosos, riscos e prevencin. Aplicacin dos mtodos de adestramento da resistencia aerbica, da flexibilidade e de forza resistencia. Elaboracin e posta en prctica dun plano de traballo dunha das capacidades fsicas relacionadas coa sade. Toma de conciencia da propia condicin fsica e predisposicin a mellorala. Relaxacin e respiracin. Aplicacin de tcnicas e mtodos de relaxacin de forma autnoma. Valoracin dos mtodos de relaxacin para aliviar tensins da vida coti. Valoracin dos efectos negativos que determinados hbitos (fumar, beber, sedentarismo, consumir estupefacientes...) teen sobre a condicin fsica e sobre a sade e adopcin dunha actitude de rexeitamento ante estes. Primeiras actuacins ante as lesins mis comns que poden manifestarse na prctica deportiva. Protocolos bsicos de primeiros auxilios.

375

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Bloque 2. Xogos e deportes. Realizacin de xogos e deportes individuais, de competicin entre das persoas e colectivos de lecer e recreacin. Prctica dos fundamentos tcnicos, tcticos e regulamentarios dos deportes. Coecemento e prctica de xogos e deportes tradicionais de Galicia e da propia zona, as como do seu regulamento. Procura de informacin sobre variacins locais. Planificacin e organizacin de campionatos nos cales se utilicen sistemas de puntuacin que potencien as actitudes, os valores e o respecto das normas. Valoracin dos xogos e deportes como actividades fsicas de lecer e tempo libre. Aceptacin das normas sociais e democrticas que rexen nun traballo en equipo. Bloque 3. Expresin corporal. Adquisicin de directrices para o deseo de composicins coreogrficas. Creacin de composicins coreogrficas colectivas con apoio dunha estrutura musical inclundo os diferentes elementos: espazo, tempo e intensidade. Participacin e achega ao traballo en grupo nas actividades rtmicas. Disposicin favorable desinhibicin na presentacin individual ou colectiva de exposicins orais e rtmicas en pblico. Bloque 4. Actividades no medio natural. Relacin entre a actividade fsica, a sade e o medio natural. Participacin na organizacin de actividades no medio natural de baixo impacto ambiental, no medio terrestre ou acutico. Procura e procesamento da informacin. Presentacin de proxectos a compaeiras e compaeiros.

376

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Habilidades de manipulacin dos elementos naturais (refuxio, vivac...). Realizacin de actividades especializadas e de carcter recreativo, preferentemente desenvolvidas no medio natural (escalada, rapel, paso de travesas, carreiras de orientacin...). Realizacin de actividades especializadas e de carcter recreativo, desenvolvidas no medio natural (remo, vela, traas, montaismo...). Toma de conciencia do impacto que teen algunhas actividades fsico-deportivas no medio natural. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Planificar e poer en prctica quecementos autnomos respectando pautas bsicas para a sa elaboracin e atendendo as caractersticas da actividade fsica que se realizar. Trtase de comprobar se o alumnado adquiriu unha relativa autonoma na planificacin e posta en prctica de quecementos axeitados s pautas e caractersticas requiridas para que sexan eficaces. Observarase tamn que sexan adecuados actividade fsica que se realizar. 2. Analizar os efectos beneficiosos e de prevencin que o traballo regular de resistencia aerobia, de flexibilidade e de forza resistencia supoen para o estado de sade. Con este criterio de avaliacin pretndese saber se o alumnado coece os efectos e as adaptacins xerais que o traballo continuado de cada capacidade fsica relacionada coa sade supn para o organismo e para a mellora do estado deste. Tamn se recoece os riscos que comporta o dficit de actividade fsica diaria para a sade e a calidade de vida. 3. Desear e levar a cabo un plan de traballo dunha capacidade fsica relacionada coa sade, incrementando o propio nivel inicial, a partir do coecemento de sistemas e mtodos de adestramento. Trtase de comprobar se o alumnado, coa gua e as pautas do profesorado, quen de elaborar un plan de traballo, con exercicios e actividades que, partindo do seu nivel inicial, poida permitirlle mellorar a sa capacidade fsica, de cara a ter e manter unha boa sade.

377

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

4. Resolver situacins de xogo dos deportes traballados, aplicando os coecementos tcnicos, tcticos e regulamentarios adquiridos. Pretende valorar, sen esquecer outros aspectos, a capacidade de toma de decisins necesaria para a resolucin de situacins de xogo. 5. Coecer e realizar xogos e deportes tradicionais de Galicia, propios do contorno do centro. Pretende comprobar o grao de coecemento regulamentario e a valoracin dos xogos e deportes tradicionais practicados, as como as capacidades coordinativas nas habilidades especficas requiridas e a informacin sobre variantes locais dos xogos seleccionados. 6. Resolver supostos prcticos sobre as lesins que se poden producir na vida coti, na prctica de actividade fsica e no deporte, aplicando unhas primeiras atencins e protocolos bsicos de actuacin. Bscase comprobar se o alumnado quen de demostrar que ten un coecemento terico-prctico bsico das actuacins que se deben levar a cabo ante lesins que se poidan producir no seu contorno habitual e, concretamente, na prctica de actividade fsica. Incidirase moi especialmente nos aspectos preventivos, no establecemento de criterios de actuacin e naqueles que evitan a progresin da lesin. 7. Manifestar unha actitude crtica ante as prcticas e valoracins que se fan do deporte e do corpo a travs dos diferentes medios de comunicacin. Con este criterio pretndese saber se o alumnado, a partir da anlise da informacin que ofrecen os medios de comunicacin =prensa, revistas para adolescentes, a internet, radio, TV=, capaz de abordar temticas vinculadas ao deporte e ao corpo vixentes na sociedade e de analizar de forma crtica temas coma a imaxe corporal, os estilos de vida na sociedade actual, os valores das diferentes vertentes do deporte ou a violencia e a competitividade. 8. Participar na organizacin e posta en prctica de torneos en que se practiquen deportes e actividades fsicas realizadas ao longo da etapa. Con este criterio pretndese coecer a capacidade de colaboracin na organizacin de situacins deportivas competitivas, ademais de participar activamente nelas. Nestes encontros, autoxestionados polo propio alumnado, valorarase en canto organizacin, aspectos como a iniciativa,

378

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

a previsin e a anticipacin ante posibles desaxustes; en canto prctica, aspectos como a participacin activa, a colaboracin cos membros dun mesmo equipo e o respecto polas normas e polas persoas opoentes. 9. Participar de forma desinhibida e construtiva na creacin e realizacin de actividades expresivas colectivas con soporte musical. Con este criterio pretndese coecer a capacidade do alumnado para participar activamente no deseo e execucin de coreografas sinxelas con soporte musical en pequenos grupos, nas cales se valorar a capacidade de seguir o ritmo da msica, a expresividade do corpo, a orixinalidade da coreografa, as como o seguimento do traballo de cada grupo ao longo do proceso de creacin da coreografa. 10. Utilizar os tipos de respiracin e as tcnicas e mtodos de relaxacin como medio para a reducin de desequilibrios e o alivio de tensins producidas na vida coti. Con este criterio de avaliacin pretndese saber se o alumnado capaz de aplicar autonomamente os tipos de respiracin e as tcnicas e os mtodos de relaxacin aprendidos ao longo da etapa. Teranse en conta indicadores como a localizacin e control da respiracin, a concentracin, a disociacin de sensacins de tensin -relaxacin ou fro- calor e as sensacins corporais logo do seu uso. 11. Planificar unha sada ao medio natural e resolver cooperativamente problemas que se presentan nel a partir dos contidos traballados. Bscase coecer a capacidade do alumnado para, de forma cooperativa, planificar unha sada ao medio natural, as como aplicar os coecementos adquiridos resolucin de problemas que habitualmente se suscitan no medio natural: rapelar, facer unha travesa, unha ponte mono, vivaquear, construr un refuxio, etc. e que deben ser contextualizados dentro do campo recreacional. Cada centro elixir o espazo para realizar a actividade en funcin das sas instalacins e o seu contorno, realizando a devandita actividade, preferentemente, no espazo natural. LATN. CUARTO CURSO. INTRODUCIN. A materia de latn, presente no currculo de cuarto curso da educacin secundaria obrigatoria, supn un achegamento especfico lingua e

379

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

cultura de Roma e, consecuentemente, ao mundo antigo. O seu estudo ofrcese a partir de contidos lingsticos e culturais, complementarios entre si e unidos polo seu carcter de achegas substanciais do que se coece como herdanza clsica. Todas as linguas da Europa occidental incrementaron os seus recursos expresivos, en todas as pocas, mesmo na actualidade, coa adopcin de palabras de orixe latina. Esa calidade de achega e continuidade na sociedade actual debe guiar a sa presentacin e dar sentido ao seu estudo. A adquisicin de capacidades bsicas e o logro dos obxectivos da etapa debern estar no horizonte dos dous obxectivos primordiais que persegue esta materia: iniciar un estudo bsico da lingua que nexo e est na orixe do amplo grupo das linguas romances e coecer os aspectos mis relevantes da sociedade e da cultura romanas para poder relacionalos cos do mundo actual. O primeiro obxectivo axuda a mellorar o coecemento e uso das propias linguas como instrumento primordial de aprendizaxe e comunicacin; o segundo achega unha interpretacin mis ponderada da sociedade actual. A lingua latina unha das mis importante achegas do mundo clsico civilizacin occidental, polo que razoable que os contidos propiamente lingsticos ocupen un espazo moi considerable e substancial da materia. Por evolucin ou por influencia lxica o latn est presente nas linguas que utilizamos ou nas que son obxecto de aprendizaxe para as alumnas e os alumnos. O estudo do sistema da lingua latina como modelo de lingua flexiva permite, a travs da comparacin, unha reflexin profunda sobre os elementos formais e os mecanismos sintcticos das linguas de uso do alumnado. O coecemento, sequera bsico, do latn fai posible entender as linguas de orixe romance como o resultado concreto dunha evolucin, e apreciar en que medidaasa estrutura e o seu lxico estnendbeda coa lingua da que proceden. Pola sa banda, a prctica da traducin constite unha experiencia de investigacin que utiliza a lxica do pensamento, favorece a memoria e potencia os hbitos de disciplina no estudo, co que se razoa mellor e se aprende a aprender. Neste sentido, parece recomendable seguir un mtodo natural en que as regras morfosintcticas se deduzan da prctica da lectura e da traducin e no cal a sa aprendizaxe sistemtica constita unha segunda fase. O estudo da historia e evolucin da lingua latina e da formacin das palabras dota o alumnado dos coecementos necesarios para entender a

380

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

evolucin lingstica, determinar os procesos de cambio fontico e semntico e ilustrar os procedementos que actan na formacin do lxico, ao mesmo tempo que enriquece o seu vocabulario. O alumnado, ao falar calquera lingua romnica, debe ter conciencia de estar mantendo vivos moitos sculos de civilizacin mediterrnea co latn como nexo unificador. Ademais, a materia aborda o coecemento do marco xeogrfico e histrico e dos aspectos mis relevantes da sociedade romana e clsica en xeral, desde a que se transmitiron modos de vida, institucins e creacins literarias, tcnicas e artsticas que estn na base da configuracin e do progreso de Europa. Ese coecemento supn un referente necesario no que rastrexar os antecedentes histricos da organizacin social ou a delimitacin dos dereitos das persoas. A cultura que modelou o noso presente e impregna boa parte dos nosos canons estticos tamn transmisora de valores universais, que entroncan a nosa herdanza cultural coas races do mundo clsico. Neste sentido, a lectura de textos literarios axuda a observar como temas e tpicos da cultura grecolatina se transmitiron ata hoxe e seguen presentes nos nosos escritos. De acordo con estes principios, os contidos da materia distribense en catro bloques. Os tres primeiros, O sistema da lingua latina, A historia e evolucin da lingua latina e A formacin das palabras, poen o acento en contidos propiamente lingsticos e gardan unha relacin coherente entre eles, contribundo, non s a un coecemento do latn, senn a un uso mis preciso da propia lingua e ao adecuado entendemento da terminoloxa culta, cientfica e tcnica. O bloque 4 Vas non lingsticas de transmisin do mundo clsico, trata os aspectos mis relevantes da sociedade romana e pon o acento na continuidade do mundo clsico que ofrece o mundo contemporneo, na anlise comparativa dos seus correspondentes antecedentes clsicos e na valoracin crtica dos aspectos de continuidade, evolucin e cambio. A distribucin dos contidos nestes catro bloques implica un tratamento especfico e equilibrado del e obriga a situalos nun contexto xeral en que os diversos elementos atopen unha explicacin relacionada e coherente. A funcionalidade e a utilidade dos coecementos bsicos sobre a lingua latina e a cultura clsica en diversos contextos de aprendizaxe guiar o tratamento dos contidos e a seleccin de obxectivos. Por esta razn, tentarase que o latn, na medida que sirva para a consecucin dos obxectivos e desenvolvemento das capacidades e competencias propostos para esta etapa, asente os fundamentos para o estudo, seocaso, das humanidades ou as ciencias sociais.

381

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Contribucin da materia adquisicin das competencias bsicas. O estudo desta materia contribe dun xeito claro ao desenvolvemento da competencia en comunicacin lingstica: o coecemento da estrutura da lingua latina posibilita unha comprensin profunda da gramtica funcional das linguas europeas de orixe romance e doutras que comparten co latn o carcter flexivo, ou recibiron unha achega lxica importante da lingua latina. A interpretacin dos elementos morfosintcticos e de vocabulario e a prctica da traducin e da retroversin supoen a adquisicin da habilidade para recoller e procesar a informacin dada e utilizala apropiadamente. O coecemento dos procedementos para a formacin das palabras e os fenmenos de evolucin fontica colabora eficazmente ampliacin do vocabulario bsico e potencia a habilidade para utilizar a linguaxe como instrumento de comunicacin. O coecemento das etimoloxas grecolatinas proporciona a comprensin e incorporacin dun vocabulario culto e explica o vocabulario especfico de termos cientficos e tcnicos. O coecemento da historia e evolucin da lingua latina fomenta o ser consciente da variabilidade das linguas a travs do tempo e dos diferentes mbitos xeogrficos e sociais, as como do dilogo entre as culturas; igualmente o interese e o respecto por todas as linguas, inclundo as antigas e as minoritarias, e o rexeitamento dos estereotipos baseados en diferenzas culturais e lingsticas. Co coecemento do patrimonio arqueolxico e artstico romano no noso pas e en Europa esta materia potencia o aprecio e goce da arte como produto da creacin humana e como testemuo da historia, vez que fomenta o interese pola conservacin dese patrimonio. Coa achega de referencias para facer unha valoracin crtica de creacins artsticas posteriores inspiradas na cultura e na mitoloxa grecolatinas, ou das mensaxes difundidas polos medios de comunicacin que, en moitos casos, toman a sa base icnica do repertorio clsico. O coecemento do mundo clsico e da sa continuidade favorece a interpretacin da literatura posterior, en que perduran temas, arquetipos, mitos e tpicos, vez que se desenvolve o interese pola lectura, a valoracin do carcter esttico dos textos e o amor pola literatura, contribundo, pois, ao logro da competencia en expresin cultural e artstica. Desde o coecemento das institucins e o modo de vida dosromanos queoreferente histrico de organizacin social, a participacin dos cidadns na vida pblica e delimitacin dos dereitos e deberes das persoas e das colectividades, no mbito e o contorno dunha Europa diversa, unida no pasado pola lingua latina, sitase a contribucin para lograr a competencia social e cidad.

382

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

O coecemento das desigualdades existentes nesa sociedade favorece unha reaccin crtica ante a discriminacin pola pertenza a un grupo social ou tnico determinado, ou pola diferenza de sexos. Fomntase as no alumnado unha actitude de valoracin positiva da participacin cidad, da negociacin e da aplicacin de normas iguais para todos como instrumentos vlidos na resolucin de conflitos. Coa busca, seleccin crtica, e tratamento da informacin, recorrendo a fontes variadas; coa aplicacin de tcnicas de sntese, coa identificacin de palabras clave e coa distincin entre ideas principais e secundarias; elaboracin de textos e coa presentacin a travs de medios informticos, favorcese a competencia dixital, cal se contribuir desde todas as materias do currculo. Cmpre facer ver a necesidade dunha utilizacin crtica das tecnoloxas da informacin e a comunicacin como instrumento que universaliza a informacin e como unha ferramenta para a comunicacin do coecemento adquirido. O estudo do latn, propiciando a disposicin e a habilidade para organizar a aprendizaxe, favorecendo as destrezas de autonoma, disciplina e reflexin, exercitando a memoria mediante a recuperacin de datos e situando o proceso formativo nun contexto de rigor lxico, favorece a competencia de aprender a aprender. Facilita o logro da competencia de autonoma e iniciativa persoal o recurso continuado a procedementos que exixen planificar, avaliar distintas posibilidades e tomar decisins. O traballo cooperativo e a posta en comn dos resultados implica valorar as achegas doutros compaeiros, aceptar posibles erros, comprender a forma de corrixilos e non renderse ante un resultado inadecuado. En definitiva, achega posibilidades de mellora e fomenta o afn de superacin. Obxectivos. 1. Comprender textos latinos en contextos onde o sentido sexa facilmente deducible. 2. Identificar e relacionar elementos morfolxicos, sintcticos e lxicos da lingua latina que permitan a anlise e a traducin de textos sinxelos. 3. Desenvolver os hbitos de organizacin, traballo e disciplina no estudo a partir dos mecanismos de estruturacin mental que implica o proceso de anlise e traducin de textos latinos. 4. Mellorar a lectura comprensiva e a expresin oral e escrita mediante o coecemento do vocabulario e as estruturas gramaticais latinas.

383

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

5. Coecer a orixe e evolucin das linguas romances para valorar os trazos comns e a diversidade lingstica como mostra da riqueza cultural dos pobos de Europa. 6. Utilizar as regras fundamentais de evolucin fontica do latn s linguas romances e identificar palabras patrimoniais, cultismos e expresins latinas en diferentes contextos lingsticos. 7. Entender o significado do lxico comn de orixe grecolatina da propia lingua e comprender vocabulario culto, cientfico e tcnico a partir dos seus compoentes etimolxicos. 8. Reflexionar sobre os elementos formais e as estruturas lingsticas das linguas romances coecidas polo alumno, a travs da comparacin co latn, modelo de lingua flexiva. 9. Coecer os aspectos relevantes da cultura e da civilizacin romanas, utilizando diversas fontes de informacin e diferentes soportes, para identificar e valorar a sa continuidade no noso patrimonio cultural, artstico e institucional. 10. Coecer os xneros literarios latinos mis importantes. CONTIDOS. Bloque 1. O sistema da lingua latina. Abecedario e a pronunciacin clsica e posclsica do latn. A regra da penltima slaba. Diferenza entre vocais breves e longas. Lectura e interpretacin de textos en latn de dificultade progresiva creados nunha variedade de con textos e situacins en que as palabras e as estruturas tean sentido, de tal xeito que todo se deduza, sen ambigidade, do contexto en que aparezan. O latn como lingua flexiva. Os casos e os seus principais valores sintcticos. Recoecemento das diferenzas e similitudes bsicas entre a estrutura da lingua latina e a das linguas romances utilizadas polo alumno. Clases de palabras. A flexin nominal, pronominal e verbal. Recoecemento das categoras gramaticais da flexin latina e comparacin cos elementos flexivos das linguas actuais. As estruturas oracionais bsicas. A concordancia e a orde flexible de palabras. Nexos coordinantes mis frecuentes.

384

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Valoracin da lingua latina como principal va de transmisin e continuidade do mundo clsico e instrumento privilexiado para unha comprensin profunda do sistema das linguas romances. Bloque 2. A historia e evolucin da lingua latina. A orixe e a evolucin do latn. Clasificacin das linguas indoeuropeas. Latn culto e latn vulgar: lingua de cultura e lingua de comunicacin. O proceso de reducin morfolxica e sintctica no latn vulgar. A formacin das linguas romances. Anlise dos procesos de evolucin das linguas romances. A evolucin fontica. Termos patrimoniais, semicultismos e cultismos. Explicacin dos cambios fonticos mis frecuentes. Relacin semntica entre palabras dunha mesma raz latina e evolucin fontica diferente. A achega lxica do latn s linguas modernas non derivadas del. Bloque 3. A formacin das palabras. Compoentes grecolatinos nas linguas romances. Identificacin de lexemas, sufixos e prefixos grecolatinos usados na propia lingua: prstamos, derivacin, composicin e analoxa como mecanismos de enriquecemento do vocabulario. Definicin de palabras a partir dos seus timos. O vocabulario da ciencia e da tcnica. Os timos gregos e latinos nas terminoloxas especficas. Latinismos e locucins latinas. Recoecemento das expresins latinas incorporadas lingua falada e escrita. O significado etimolxico das palabras como gua para a adecuada utilizacin do vocabulario. Bloque 4. Vas non lingsticas de transmisin do mundo clsico. O marco xeogrfico e histrico da sociedade romana. Gallaecia e o resto da Hispania. As vas romanas de Hispania e as grandes vas modernas: medio de difusin dunha civilizacin uniforme, de unidade poltica e econmica e de relacin humana. Uso de fontes primarias e secundarias para coecer o pasado.

385

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

As institucins e a vida coti. Ocio e negocio. Relacin entre o relixioso e o festivo. Interpretacin dos seus referentes desde a nosa perspectiva sociocultural. Comparacin e anlise crtica das estruturas sociais e familiares. As pegadas materiais da romanizacin: o foro e a arquitectura do ocio en relacin coa concepcin do urbanismo posterior, a importancia do arco e a bveda na arquitectura posterior. Valoracin da conxuncin da magnificencia e o xenio prctico. Emprego dos medios audiovisuais e das TIC para coecer o patrimonio artstico e arqueolxico. Observacin directa. Os temas e argumentos mitolxicos na literatura e nas artes plsticas e visuais. Recoecemento de elementos da mitoloxa clsica en manifestacins culturais de todo tipo e interpretacin do seu significado. O papel de Roma na historia de Occidente, o patrimonio arqueolxico, artstico e literario. Coecemento especial do herdado en Galicia. Valoracin da importancia da lectura de textos da literatura latina de diversidade temtica. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Identificar en textos traducidos de autores clsicos e modernos, despois de resumilos, aspectos histricos ou culturais. Este criterio pretende verificar a capacidade de comprender o contido dun texto, identificar acontecementos, personaxes e aspectos da civilizacin romana, e relacionar os datos do texto con referentes actuais. 2. Distinguir nas diversas manifestacins literarias e artsticas de todos os tempos a mitoloxa clsica como fonte de inspiracin e recoecer no patrimonio arqueolxico as pegadas da romanizacin. Este criterio trata de comprobar se se identifican os principais elementos da mitoloxa clsica e o patrimonio arqueolxico romano en diversos contextos expresivos, textos literarios e iconografa de calquera tipo, se se comprende o seu significado especfico e se se advirte o seu valor como fonte de inspiracin. 3. Aplicar as regras bsicas de evolucin fontica a timos latinos que dean orixe a termos romances do vocabulario habitual e establecer a relacin semntica entre un termo patrimonial e un cultismo.

386

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Con este criterio pretndese avaliar a capacidade para utilizar os mecanismos de evolucin fontica e analizar as diferenzas de significado entre palabras dunha mesma orixe. 4. Identificar compoentes de orixe grecolatina en palabras da linguaxe coti e no vocabulario especfico das ciencias e da tcnica, e explicar o seu sentido etimolxico. Este criterio trata de comprobar a capacidade de recoecer os formantes gregos e latinos en diferentes contextos lingsticos e producir definicins etimolxicas de termos cotins, cientficos e tcnicos. 5. Recoecer latinismos e locucins usuais de orixe latina incorporadas s linguas coecidas polo alumno e explicar o seu significado en expresins orais e escritas. Este criterio pretende verificar se o alumnado identifica e comprende as expresins latinas integradas nas linguas modernas e se capaz de utilizalas de xeito coherente. 6. Recoecer os elementos morfolxicos e as estruturas sintcticas elementais da lingua latina e comparalos cos da propia lingua. Con este criterio trtase de constatar a compresin do funcionamento bsico da lingua latina e a capacidade de establecer analoxas e diferenzas con elementos e estruturas da sa propia lingua. 7. Traducir textos breves e sinxelos e producir, mediante retroversin, oracins simples utilizando as estruturas propias da lingua latina. Este criterio intenta comprobar se as alumnas e os alumnos asimilaron as estruturas morfolxicas e sintcticas elementais da lingua latina e se son capaces de recoecelas para realizaren traducins directas ou inversas de textos elaborados de escasa dificultade. 8. Manexar recursos que lle permitan ao alumnado elaborar, guiado polo profesorado, un traballo temtico sinxelo sobre calquera aspecto da producin artstica e tcnica, a historia, as institucins, ou a vida coti en Roma. Este criterio quere comprobar se o alumnado quen de buscar informacin en fontes e formatos diversos, seleccionala, organizala e, despois da elaboracin dun texto, expresala con orde, coherencia e cohesin.

387

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS. INTRODUCIN. O fenmeno relixioso foi e segue a ser unha das dimensins persoais mis interiorizadas, vez que un dos elementos fundamentais na configuracin dos grupos humanos e das sociedades no mundo de hoxe. A maiores das sas crenzas, preceptos e smbolos, as relixins adquiren unha importante dimensin cultural pola sa influencia no mundo do pensamento e da arte, polas races relixiosas de moitas estruturas, costumes e usos sociais actuais, as como por inspirar cdigos de conduta individual e colectiva. No caso de Galicia, as races, influencias e inspiracins do feito relixioso, especialmente da relixin cristi, son ben evidentes. No mundo actual asistimos a un pluralismo que se manifesta nunha gran variedade de crenzas relixiosas e non relixiosas. Simultaneamente, dse unha progresiva secularizacin da sociedade que est a propiciar cambios no papel e importancia das distintas relixins. Todo este dinamismo afecta profundamente a vida das persoas, as relacins entre elas e os diversos grupos socioculturais. A materia de historia e cultura das relixins concibe o estudo das crenzas e prcticas relixiosas como un elemento da civilizacin. A sa anlise tenta acercar o alumnado ao coecemento das principais relixins e das sas manifestacins en relacin con outras realidades sociais e culturais, as como comprensin da influencia da relixin no pensamento, na vida social e poltica das distintas civilizacins e culturas ao longo do tempo. Este coecemento das relixins enmarca a expresin relixiosa na sa realidade histrica concreta, coas sas proxeccins positivas e negativas, tanto na configuracin das sociedades en que xorden e se desenvolven como nas relacins entre os pobos. A materia fai un estudo das relixins cun enfoque non confesional, nin de vivencia relixiosa; tampouco desde unha defensa de posturas agnsticas ou ateas. Pretende mostrar ao alumnado o pluralismo ideolxico e relixioso existente no mundo en que viven, desde o coecemento dos trazos relevantes das principais relixins e a sa presenza nas sociedades actuais, vez que d importancia liberdade das conciencias e liberdade relixiosa como elementos esenciais dun sistema de convivencia. As mesmo, busca desenvolver actitudes de tolerancia cara s persoas con crenzas ou sen elas, no respecto aos dereitos recoecidos na Declaracin universal dos

388

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

dereitos humanos, no marco da Constitucin espaola e do Estatuto de autonoma da nosa comunidade galega. Contribucin ao desenvolvemento das competencias bsicas. En relacin coa historia e cultura das relixins, o alumnado ter que entrar no debate e no dilogo para comunicar os seus pensamentos, emocins, vivencias e opinins, formarse un xuzo crtico e un comportamento tico, estruturar o coecemento, dar coherencia e cohesin ao seu discurso e s propias accins e tarefas, adoptar decisins e desfrutar escoitando, lendo, falando e escribindo. Comunicarse e conversar supoen habilidades para establecer relacins construtivas coas demais persoas e co contorno, e acercarse a novas culturas, que adquiren consideracin e respecto na medida en que se coecen. Exercitar a competencia en comunicacin lingstica implica tomar conciencia das convencins sociais, dos valores e aspectos culturais; desenvolve, igualmente, a capacidade emptica de poerse no lugar doutras persoas, de ter en conta opinins distintas propia con sensibilidade e esprito crtico. O estudo da historia e cultura das relixins axudar a coecer os espazos xeogrficos en que se desenvolveron e manifestaron as diversas tradicins e contribuir a enriquecer o coecemento da nosa terra, contribundo as ao desenvolvemento da competencia do coecemento e interaccin co mundo fsico. O coecemento da historia e cultura das relixins dbese completar acudindo s novas tecnoloxas, especialmente internet. Esta inclusin favorecer, non s o seu estudo e o aumento de informacin, senn tamn, o desenvolvemento da competencia dixital. O estudo da historia e cultura das relixins favorece a comprensin da realidade histrica e social do mundo, a sa evolucin, cos seus problemas, logros e deficiencias. Comporta recorrer anlise multicausal e sistmica para xulgar os feitos e problemas sociais e histricos e para reflexionar sobre eles de forma global e crtica, as como realizar razoamentos sobre situacins, e dialogar para mellorar colectivamente a comprensin da realidade. O estudo desta materia axuda tamn a entender os trazos das sociedades actuais, a sa crecente pluralidade e o seu carcter evolutivo, ademais de facilitar a comprensin das contribucins das diferentes culturas relixiosas ao progreso da humanidade, e dispor dun sentimento comn de pertenza sociedade en que se vive. Todo isto forma parte da competencia social

389

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

e cidad. Da mesma maneira, a historia e cultura das relixins promove a adquisicin das habilidades sociais que permiten saber que os conflitos de valores, crenzas e intereses forman parte das relacins humanas e que debemos resolvelos con actitude construtiva e convivencial, mediante a reflexin crtica e o dilogo, no marco dos patrns culturais bsicos de cada rexin, pas ou comunidade. Estes marcos culturais deben compatibilizarse co respecto aos principios e valores universais, como os expresados na Declaracin universal dos dereitos humanos, nos Dereitos da infancia, Constitucin espaola e Estatuto de autonoma de Galicia e noutras lexislacins complementarias. Isto supn entender e interiorizar que non toda posicin relixiosa tica, se non est baseada no devandito respecto. O estudo da historia e cultura das relixins leva consigo coecer, comprender e valorar criticamente as diferentes manifestacins culturais e artsticas de carcter relixioso, utilizalas como fonte de enriquecemento e gozo e consideralas como parte do patrimonio dos pobos. Esta dimensin artstica do feito relixioso que se mostra a travs da arquitectura e das artes plsticas, da msica, da literatura, das artes escnicas e das diferentes formas que adquiren as chamadas artes populares, contriben ao desenvolvemento da competencia cultural e artstica. Aprender a aprender supn dispoer de habilidades para iniciarse na aprendizaxe e ser quen de continuar aprendendo de maneira cada vez mis eficaz e autnoma de acordo cos propios obxectivos e necesidades. A didctica da historia e cultura das relixins promove distintas estratexias e tcnicas: de estudo e informacin, de observacin e rexistro de feitos e relacins, de traballo cooperativo, de resolucin pacfica dos conflitos, de aceptacin de erros, de aprender de e coas demais persoas. Implica, as mesmo, a curiosidade de formular preguntas, identificar e manexar a diversidade de respostas diante de situacins e problemas que teen que ver co feito relixioso. A competencia de autonoma e iniciativa personal vai referida adquisicin dun conxunto de valores e actitudes persoais, como a iniciativa e perseverancia, ocoecemento de si mesmo e a autoestima, aautocrtica, o control emocional, a creatividade, a capacidade de afrontar problemas e optar con criterio propio e responsabilizarse das propias opcins. Na medida en que a autonoma e iniciativa persoal involucran outras persoas, esta competencia obriga a dispoer de habilidades prosociais para relacionarse, cooperar e traballar en equipo, etc.

390

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Obxectivos. O ensino da historia e cultura das relixins nesta etapa ter como finalidade o desenvolvemento das capacidades que habiliten o alumnado para alcanzar os seguintes obxectivos: 1. Coecer o feito relixioso nas sas diferentes manifestacins e identificar os trazos bsicos das principais relixins como forma de axudar a comprender a pluralidade relixiosa existente na sociedade actual. 2. Comprender o nacemento e desenvolvemento das relixins no contexto poltico, social e cultural en que xurdiron e relacionalas coa traxectoria dos pobos nas diferentes facetas da sa realidade histrica. 3. Valorar as manifestacins culturais e artsticas e as tradicins relixiosas como parte do patrimonio cultural dos pobos, asumindo a responsabilidade da sa conservacin e aprecindoas como recurso para o enriquecemento persoal. 4. Localizar e identificar, en Espaa e en Galicia, as ricas contribucins das tradicins relixiosas vida dos pobos e a travs de monumentos, artes plsticas e literarias. 5. Identificar as contribucins morais de determinadas relixins e valorar a sa influencia nas relacins humanas. 6. Concretar e analizar as causas dos enfrontamentos violentos entre as diferentes confesins relixiosas e propoer solucins pacificadoras a estes conflitos. 7. Destacar as principais iniciativas a prol do dilogo interrelixioso para fomentar a interculturalidade no seo dos Estados pluriculturais. 8. Recoecer o dereito liberdade de pensamento, de conciencia e de relixin, manifestando actitudes de respecto e tolerancia cara a crenzas ou non crenzas das persoas, e de rexeitamento cara a situacins de inxustiza, discriminacin e fanatismo baseadas nas crenzas relixiosas. 9. Adquirir un pensamento crtico, desenvolver un criterio propio e as necesarias habilidades para defender as propias posicins, a travs da argumentacin documentada e razoada, as como valorar as razns e argumentos das outras persoas. 10. Sinalar a relacin entre unha educacin cvica e democrtica e a educacin relixiosa.

391

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

CONTIDOS. Os contidos presntanse agrupados en tres bloques que, con progresiva dificultade, estarn presentes nos tres primeiros cursos de educacin secundaria obrigatoria. Bloque 1. Manifestacins relixiosas a travs dos tempos. As primeiras manifestacins relixiosas na Prehistoria: a manifestacin do sagrado na natureza. As pinturas rupestres e o seu significado relixioso. Vida despois da morte. A relixin no Neoltico galego: megalitos e petroglifos: os cultos prerromanos en Galicia. A influencia mxico-relixiosa nos mitos e lendas. O politesmo relixioso en Mesopotamia e Exipto: As claves da relixin: o mis al. Mitos, ritos, templos e sacerdotes mediadores. A relixin en Grecia e Roma. Mitos, ritos e templos. A dimensin artstica do politesmo greco-romano. As relixins orientais: os mitos e as doutrinas morais do hindusmo. As castas e os intocables. O hindusmo actual. Gandhieaa-himsa (non violencia). Buda e o budismo. As Catro Nobles Verdades e o Camio cara Iluminacin. Karma, samsara e nirvana. Confucio, mestre de sabedora. tica universal e tradicin relixiosa no confucianismo. Lao Tz e o taosmo. O significado do Tao te king: o curso do ceo e o flur pacfico da natureza. O taosmo ecolxico. O yingeoyang, opostos que se complementan. O xintosmo e o culto familiar clnico. A divindade do poder imperial en Xapn. As relixins da Amrica precolombiana. Aztecas, maias e incas: un politesmo mtico e ritual. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Describir algns mitos significativos das distintas relixins, establecendo comparacins entre eles e identificando a sa posible influencia na nosa tradicin cultural. Con este criterio trtase de comprobar se o alumnado coece algns mitos presentes nas diferentes relixins, por exemplo, sobre a creacin do mundo e do ser humano, o diluvio, o mis al, a orixe do ben e do mal, etc.; se quen de identificar elementos semellantes e diferentes nesta mitoloxa e coece algn exemplo da sa pervivencia en tradicins, festas, lendas e obras literarias.

392

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

importante que as devanditas comprobacins tean unha especial referencia ao contexto relixiosocultural de Galicia. 2. Recoecer nalgns ritos das relixins mis antigas a relacin con aspectos significativos da vida das persoas, como son o nacemento, o matrimonio ou a morte, e a pervivencia desas crenzas na tradicin relixiosa-cultural dos pobos. Con este criterio trtase de comprobar se o alumnado coece algns dos ritos que aparecen nas relixins mis antigas, identifica as diferenzas entre eles e constata a pervivencia de determinadas concepcins relixiosas nas prcticas e costumes sociais actuais. De novo a importancia de referir as devanditas comprobacins ao contexto relixioso-cultural de Galicia. 3. Situar xeograficamente as principais manifestacins mxico-relixiosas da prehistoria en pinturas, petroglifos, esculturas e monumentos megalticos. Con este criterio trtase de comprobar se o alumnado sabe situar estas manifestacins nun planisferio e, mis localmente, na Pennsula Ibrica, con especial referencia a Galicia. 4. Caracterizar os edificios sagrados das primitivas relixins politestas e as sas creacins artsticas en xeral, recoecndoas como manifestacins do patrimonio cultural-relixioso. Con este criterio trtase de comprobar se o alumnado identifica os espazos sagrados e as creacins artsticas das primitivas relixins politestas e se coece a funcin que cada relixin lles outorga. Por outra parte, permite comprobar se estima o valor esttico que teen como manifestacins artsticas do patrimonio cultural-relixioso dos pobos. 5. Coecer e valorar as achegas morais e a orixinalidade doutrinal das relixins orientais e a sa influencia nas sociedades actuais. Con este criterio trtase de comprobar se o alumnado capaz de percibir as profundas achegas morais e a orixinalidade doutrinal do hindusmo, budismo, taosmo, confucianismo..., e de establecer unha comparacin valorativa coas manifestacins de carcter mxico-relixioso doutras relixins politestas antigas. Igualmente, trtase de comprobar en que medida as relixins orientais aludidas inflen nas actitudes e comportamentos do alumnado.

393

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Bloque 2. As relixins monotestas. Xudasmo: cando Deus fala. A Biblia xuda e o Talmud. Ritos, festas, espazos e smbolos. O mesianismo. A historia do xudasmo: entre a dispora e a persecucin. A situacin actual: xudasmo reformado e liberal, ortodoxo/ultraortodoxo e conservador. Os xudeus en Espaa e en Galicia. Mahoma e o islamismo. O Corn e a Sharia. A tica: os Cinco Piares. Ritos, festas, espazos e smbolos. A expansin do islamismo: tolerancia e guerra santa. A diversidade do mundo islmico na actualidade: modernidade, teocracia e fundamentalismo. O islamismo en Espaa. O cristianismo: Xess, o Cristo. O Antigo e o Novo Testamento. A vida dos primeiros cristins e a expansin da primitiva igrexa. Ritos, festas, espazos e smbolos. Ortodoxia e heterodoxia no seo do cristianismo. O cristianismo e a colonizacin de Amrica. A expansin do cristianismo en Galicia, o papel e influencia do culto xacobeo na nosa historia e cultura. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Explicar as relacins existentes entre o xudasmo, o cristianismo e o islamismo, poendo de manifesto a sa tradicin comn e os seus trazos caractersticos diferenciais. Con este criterio trtase de avaliar se o alumnado identifica os elementos comns s relixins monotestas do Libro e as tradicins relixiosas que as impregnan, as como se coece os trazos fundamentais das sas doutrinas, os seus preceptos e cultos, e se capaz de facer explcitas as sas diferenzas. 2. Valorar a influencia das tres relixins do Libro na configuracin da nosa propia historia e cultura, nas manifestacins escritas, plsticas, musicais, rituais e festivas. Con este criterio pretndese comprobar se o alumnado coece, valora e sita as pegadas das relixins do Libro en Espaa e Galicia, e as influencias que seguen a ter nos diversos campos socioculturais e relixiosos. 3. Describir a resposta que o xudasmo, o cristianismo e o islamismo lle deron e dan aos problemas da modernidade social e cultural, ao desenvolvemento cientfico, liberdade individual e democracia. Con este criterio trtase de comprobar se o alumnado capaz de situar s relixins do Libro no contexto actual da modernidade ou

394

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

posmodernidade e de valorar o seu posicionamento con respecto aos retos e interrogantes dos descubrimentos cientficos, a sa resposta igualdade entre homes e mulleres, liberdade individual e democracia e, en xeral, s declaracins sobre dereitos humanos. 4. Coecer a influencia da relixin cristi en Amrica Latina e as sas relacins coa colonizacin. Con este criterio pretndese comprobar se o alumnado coece e valora as pegadas da relixin cristi en Amrica latina e se quen de emitir un xuzo crtico sobre a connivencia entre relixin e colonizacin. Bloque 3. O feito relixioso. A comunicacin entre o relixioso e o profano: as hierofanas. Hierofanas nas relixins politestas e na tradicin relixiosa galega. Ningunha relixin sen smbolos. O mito como relato simblico. O rito e as celebracins. Influencia das relixins nas manifestacins artsticas. Influencia da relixin nas tradicins culturais galegas. Festas, romaxes e santuarios. As mediacins do feito relixioso: tradicins, persoas mediadoras e ritos litrxicos. A moral relixiosa e os valores ticos universais. Deus cuestionado. A diversidade de respostas fronte ao feito relixioso: persoas relixiosas, ateas e agnsticas. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Explicar as relacins de comunicacin entre o relixioso e o profano nas relacins mis antigas. Con este criterio pretndese comprobar se o alumnado entende o significado da divinizacin da natureza nas relixins mis antigas, a travs das hierofanas, e se quen de detectar estas manifestacins hierofnicas na cultura tradicional de Galicia. 2. Coecer e valorar a presenza significativa dos smbolos nas diversas relixinseainfluencia das relixins nas manifestacins artsticas.

395

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Con este criterio trtase de avaliar se o alumnado coece e valora a riqueza simblica -mitos, ritos, celebracins...- das relixins, as como a sa influencia en todas as manifestacins artsticas -arquitectura, pintura, escultura, msica, creacins literarias...-. Igualmente, se quen de detectar e situar esta influencia nas tradicins culturais galegas. 3. Explicar e valorar a importancia das mediacins no feito relixioso. Con este criterio pretndese comprobar se o alumnado entende o sentido da mediacin relixiosa e como se realiza a travs das tradicins, das persoas e dos ritos litrxicos. 4. Relacionar a moral propia de cada relixin e os valores ticos de carcter universal. Con este criterio trtase de comprobar se o alumnado sabe distinguir entre os valores morais propios de cada relixin e os valores ticos universais, e establecer relacins entre eles. 5. Coecer as doutrinas filosficas que cuestionan a Deus, anda ben de maneira distinta. Con este criterio trtase de comprobar se o alumnado coece e ten conciencia dos cambios habidos nas respostas fronte ao feito relixioso, especialmente a partir da Ilustracin. Igualmente, se sabe explicar as diferenzas entre destas, agnsticos e ateos. CONTIDOS. CUARTO laicos. Herexas e guerras de relixin no seo do cristianismo. As reformas de Lutero e Calvino. As relixins e o pensamento cientfico e filosfico. Interrelacins entre ambos os dous mbitos. Coincidencias e diferenzas na interpretacin do mundo e da sociedade. O espertar da relixiosidade, a secularizacin e o pluralismo relixioso no mundo actual. Fundamentalismos nas relixins de hoxe.
CURSO.

As relixins e o poder poltico. Estados confesionais, teocrticos e

396

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Dilogo interrelixioso, interculturaleaAlianza das Civilizacins: As crenzas relixiosas no marco da Constitucin espaola. A Lei orgnica de educacin (LOE) e a relixin: convivencia, tolerancia e xuzo crtico. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Explicar as relacins entre as diversas confesins relixiosas e o poder poltico, as como as diferenzas entre Estados confesionais, teocrticos e laicos. Con este criterio pretndese comprobar se o alumnado consciente das mutuas interferencias entre as confesins relixiosas e o poder poltico, coas consecuencias poltico-relixiosas que implica, e se quen de explicar as diferenzas entre Estados confesionais, teocrticos e laicos. 2. Coecer e enxuizar a historia das herexas e das guerras de relixin no seo do cristianismo. Con este criterio trtase de comprobar se o alumnado coece os condicionamentos polticos e os criterios de carcter doutrinal e tico que deron lugar aos movementos herticos e s guerras de exterminio no seo da relixin cristi. Igualmente se o alumnado capaz de ter un xuzo crtico sobre estes dramticos acontecementos. 3. Coecer e valorar as relacins entre a relixin e o pensamento cientfico e filosfico, as como as coincidencias e diferenzas na interpretacin do mundo e da sociedade. Con este criterio trtase de comprobar se o alumnado coece as relacins entre relixin, ciencia e filosofa e se quen de diferenciar e valorar o pensamento cientfico e outras formas de coecer, como a maxia, o mito e a relixin. Na mesma lia, se capaz de distinguir os mbitos propios da ciencia, filosofa e relixin, para superar incomprensins, intromisins e resolver os conflitos. 4. Detectar os trazos dunha nova relixiosidade, as como o pluralismo relixioso e a crecente secularizacin da sociedade no mundo actual. Con este criterio pretndese saber se o alumnado quen de recoecer e de concretar os cambios modernos que afectan os sentimentos e prcticas relixiosas das persoas nun mundo progresivamente secularizado. 5. Definir e identificar o fundamentalismo nas relixins de hoxe.

397

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Con este criterio pretndese comprobar se o alumnado capaz de definir as caractersticas esenciais do fundamentalismo relixioso e situar os principais lugares xeogrficos de maior influencia. Comprobar igualmente se coece a historia do fundamentalismo ultra-conservador catlico nos dous ltimos sculos, con especial referencia a Espaa, e que valoracin fai del. 6. Valorar o dilogo interrelixioso como expresin de convivencia, tolerancia e xuzo crtico. Con este criterio trtase de saber se o alumnado coece as iniciativas que estn a promover o dilogo entre as diversas relixins e que valoracin fai de todo este movemento de conciliacin ecumnica e de cultura de paz interrelixiosa. 7. Coecer o lugar que ocupan as crenzas relixiosas no marco da Constitucin espaola e o tratamento que a Lei orgnica de educacin (LOE) fai do ensino da relixin nas escolas. Con este criterio trtase de comprobar se o alumnado ten coecemento das relacins institucionais entre un Estadonon confesional, comoocaso de Espaa, e a pluralidade de confesins relixiosas, as como o tratamento do ensino relixioso nas escolas. CULTURA CLSICA. INTRODUCIN. A materia cultura clsica supn o primeiro achegamento sistemtico, e quizais o nico, ao mundo grecorromano, do que poida dispor o alumnado ao longo do seu proceso formativo. Integrada no currculo da educacin secundaria obrigatoria, compaxina o coecemento e comprensin do mundo clsico cunha toma de conciencia da sa presenza no mundo actual. O estudo do mundo grecolatino nas reas da cultura, a literatura, as artes e as ciencias, e o recoecemento da sa transmisin e continuidade, ser de grande importancia para tomar e ter conciencia da sa identidade. Esta materia ten un obxectivo bsico: coecer os aspectos mis relevantes das sociedades e as culturas de Grecia e Roma e descubrir desde o mundo de hoxe o fo que nos gua ata elas. A cultura grecolatina, patrimonio comn e irrenunciable, a base necesaria dunha parte moi conside-

398

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

rable do pensamento humano occidental, e as formas creadas polo xenio de gregos e romanos constiten o soporte e a esencia da nosa civilizacin. Mediante a comparacin constante entre o seu contorno e a diversidade dos clsicos grecorromanos o alumnado ser quen de recoecer en que medida o seu presente froito, xa directo, xa interpretado por sucesivas xeracins, dun rico proceso creador que transcorre ao longo de mis de trinta sculos de historia. Pero esta achega, anda que moi importante, non exclusivo, polo que deber valorar tamn aqueles elementos asimilados doutras culturas. As mesmo, comprobar de que xeito a cultura clsica se converte na enerxa vivificadora de todo renacemento cultural, e en particular de aquel co que se inaugura a poca moderna. O coecemento do marco xeogrfico e histrico e dos aspectos mis relevantes das sociedades grega e romana, desde as que se transmitiron modos de vida, institucins ou creacins literarias, tcnicas e artsticas achegar un instrumento de referencia necesario para entender a configuracin e o progreso de Europa, os antecedentes histricos da organizacin social, e a delimitacin dos dereitos das persoas. O estudo bsico dos fundamentos das linguas grega e latina, das regras elementais de evolucin fontica e da formacin das palabras dota o alumnado dos coecementos necesarios para comezar a entender a evolucin lingstica, determinar os procesos de cambio fontico e semntico e ilustrar os procedementos que actan na formacin do lxico. A cultura que modelou o noso presente e fixa boa parte dos nosos canons estticos tamn transmisora de valores universais, que entroncan a nosa herdanza cultural coas races do mundo clsico. O acercamento s narracins mticas xunto coa lectura, anda que fragmentaria, de textos da literatura clsica axudar a observar como temas e tpicos da cultura grecolatina se transmitiron ata hoxe e seguen vivos nos nosos escritos e mesmo nas expresins da lingua coti. O seu carcter opcional fai necesario dotar ao ensino desta materia dunha gran flexibilidade para adecualo realidade de cada centro e do seu alumnado. As directrices deste currculo han de tomarse como orientacins abertas cara ao logro dos obxectivos sinalados para a etapa. Os contidos distribense en tres bloques: bloque 1, Grecia e Roma como civilizacins histricas singulares. Bloque 2, As pegadas do mundo clsico. Bloque 3, Nocins bsicas de lingua e literatura gregas e latinas.

399

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Co primeiro bloque de contidos pretndese que o alumnado comprenda espacial e temporalmente os fenmenos mis relevantes da civilizacin grecorromana e que sexa capaz de recoecer aspectos diversos polo que respecta historia, filosofa, s ciencias, mitoloxa, ao urbanismo, a arte e vida coti, identificando trazos comns e aqueloutros que son diversos. Haber que recorrer s competencias adquiridas noutras materias, especialmente ciencias sociais, para as asentar e profundar nos coecementos adquiridos. O segundo bloque daralle ao alumnado ferramentas para recoecer e valorar criticamente a achega da civilizacin clsica cultura que lle propia, respectando a diversidade das identidades culturais. Implica o desenvolvemento da sensibilidade esttica e a capacidade da reflexin crtica para valorar a continuidade da cultura clsica en contextos diversos, tomando conciencia da pertenza a unha cultura que comparte races con outras. Certos elementos da cultura clsica estn na base dalgunhas das formas vixentes do pensamento e da organizacin poltica, e este feito permite establecer unha ligazn entre os contidos da materia e os de educacin para a cidadana. O terceiro bloque tenta iniciar as alumnas e os alumnos na dimensin lingstica da civilizacin grecorromana baseada especialmente nos elementos do alfabeto e o lxico, incorporando tamn contidos de literatura. Son evidentes as relacins que se poden establecer coas literaturas galega e castel e, anda que en menor medida, polo nivel do seu estudo, coas linguas estranxeiras. Contribucin adquisicin das competencias bsicas. As contribucins desta materia competencia en comunicacin lingstica son importantes. A travs da lectura comprensiva de textos variados, da busca e tratamento da informacin obtida, as como a sntese para a expresin oral e escrita, contribe adquisicin da competencia en comunicacin lingstica. A lectura comprensiva dunha realidade certamente afastada do contorno do alumno, a comprensin duns conceptos totalmente novos e a necesidade ineludible de aprender a expresalos dunha forma ordenada ten un valor moi estimable. Pero se por algo destaca esta materia no eido da lingua por ser un instrumento inmellorable para a adquisicin dun vocabulario pasivo e activo baseado nos termos que se expliquen ao longo do curso, includos os seus compoentes e as regras de combinacin. A introducin

400

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

breve ao estudo diacrnico das linguas, includo entre os obxectivos, contribuir a unha percepcin mis matizada do que un sistema lingstico. A percepcin do contorno propio como o nico posible limita a capacidade do alumnado de facerse preguntas que poidan levalos a unha relacin co contorno mis produtiva e gratificante. O contacto con culturas dotadas doutras inquedanzas, doutros valores e doutras relixins far que relativicen as sas propias certezas e sexan quen de analizalas criticamente. Mxime nestas que, en tantos aspectos xeogrficos, econmicos, artsticos e organizativos, seguen a estar presentes no mundo actual, servindo de nexo entre a meirande parte dos pases do mundo que nos rodea. O coecemento de como se serviron do contorno, de como aproveitaron os recursos naturais, de como os transformaron, posibilitar unha meirande facilidade para o coecemento e a interaccin co mundo fsico. A competencia na expresin cultural e artstica fomntase mediante o coecemento dos fundamentos da literatura clsica, da arquitectura, da escultura, da arte en xeral que debe dar un leve sustento terico ao queocomezodoaprecioedogocedaarte comoproduto da creacin humana e como testemuo da historia. O coecemento dos restos arqueolxicos do contorno debe axudar a aprender a valorar as obras do pasado e a apreciar os esforzos pola sa conservacin. Cntase, as, con referencias para facer unha valoracin crtica de creacins artsticas posteriores inspiradas na cultura e na mitoloxa grecolatinas, ou das mensaxes difundidas polos medios de comunicacin que, en moitos casos, toman a sa base icnica do repertorio clsico. Contribe a adquisicin da competencia social e cidad o coecemento das institucins e o modo de vida dos gregos e romanos como referente histrico de organizacin social, participacin dos cidadns na vida pblica e delimitacin dos dereitos e deberes dos individuos e das colectividades, no mbito e no contorno dunha Europa diversa unida en moitos aspectos pola cultura grecolatina. Paralelamente, o coecemento das desigualdades existentes nesa sociedade favorece unha reaccin crtica ante a discriminacin pola pertenza a un grupo social ou tnico determinado, ou pola diferenza de sexos. Implcase as o alumnado nunha actitude de valoracin positiva da participacin cidad, da negociacin e da aplicacin de normas iguais para todos como instrumentos vlidos na resolucin de conflitos. Doutra parte, se o traballo cooperativo, implsase o respecto pola diferenza de criterios e pola liberdade de expresin.

401

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

O uso crtico da rede como fonte de informacin, o emprego de aplicacins informticas para a elaboracin de documentos de aula, servirn para completar a achega da cultura clsica adquisicin da competencia no tratamento da informacin e competencia dixital. As actividades relativas recollida, seleccin e anlise da informacin, a aplicacin de tcnicas de sntese, a identificacin de palabras clave e a distincin entre ideas principais e secundarias achegan instrumentos bsicos para a adquisicin desta competencia, tan relacionada con destrezas para a continua formacin persoal. O estudo dos elementos bsicos das linguas grega e latina, na medida en que propicia a disposicin e a habilidade para organizar a aprendizaxe, favorece as destrezas de autonoma, disciplina e reflexin, exercita a recuperacin de datos mediante a memorizacin e sita o proceso formativo nun contexto de rigor lxico, inciden no logro da competencia de aprender a aprender. Contribe ao desenvolvemento da competencia de autonoma e iniciativa persoal na medida en que se utilizan procedementos que exixen planificar, seleccionar, avaliar distintas posibilidades e tomar decisins. O traballo cooperativo e a posta en comn dos resultados implica valorar as achegas doutros compaeiros, aceptar posibles erros, comprender a forma de corrixilos e non se render ante un resultado inadecuado. En definitiva, achega posibilidades de mellora e fomenta o afn de superacin. Obxectivos. 1. Localizar no tempo e no espazo os procesos e acontecementos histricos mis relevantes das culturas grega e latina. 2. Recoecer e identificar aspectos diversos da cultura grecolatina relativos lingua, literatura, filosofa, ciencia, a tcnica, ao dereito, a Administracin do Estado, ao urbanismo, arquitectura, s artes plsticas, valorando a sa unidade e, ao mesmo tempo, a diversidade. 3. Valorar a mitoloxa clsica, especialmente a grega, como elemento unificador da cultura grecolatina e inspirador da cultura ao longo da historia europea. Identificar en formas de relixiosidade actuais elementos que estean presentes nos mitos ou ritos propios da relixin grecorromana. 4. Valorar a conciencia de pertenza a un contorno social e cultural, identificando elementos de continuidade da cultura clsica na propia, respectando a diversidade de identidades culturais.

402

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

5. Identificar as races clsicas de valores actuais nos mbitos da educacin, o pensamento, o dereito, a poltica, valorando os elementos que hai que preservar e os elementos revisar. 6. Recoecer e valorar as pegadas da cultura clsica en contextos artsticos, lingsticos e cientfico-tcnicos, entre outros, tanto na cultura occidental como noutras culturas pasadas e presentes. 7. Coecer os xneros literarios grecolatinos mis importantes. 8. Identificar, agrupar e comprender os rastros das linguas clsicas nos diferentes eidos da lingua actual. CONTIDOS. 1. Grecia e Roma como civilizacins histricas singulares. O mito fronte razn: o espazo xeogrfico mtico fronte ao real. A lenda fronte historia. O pensamento mtico fronte ao lxico. O heroe fronte ao home. Polis e civitas: o home da areteohomedavirtus. As sociedades grega e romana e as sas manifestacins artsticas e culturais: literatura, filosofa, arquitectura, poltica, relixin, arte; o espazo pblico; o exrcito; a poltica; a xustiza; a economa. O individuo: o espazo privado. Clases sociais. Costumes e afeccins; o traballo; o vestido e a hixiene; a comida; as viaxes; relacins privadas. A familia; a educacin. As fontes: as literaturas grega e romana: caractersticas xerais. Semellanzas e diferenzas. A literatura clsica e a sa continuidade en Europa.Os principais xneros. A arqueoloxa. Os restos mis importantes; o seu valor artstico, cultural e documental. Os restos no noso contorno. 2. A herdanza da cultura clsica. Romanizacin de Europa: historia dun proceso. A supervivencia da cultura indxena: ritos ligados aos ciclos da natureza, festas, topnimos, tradicins... As pegadas do mundo clsico: que romano; que grego. (literatura, arte, dereito, ciencia, obras pblicas, tcnica, filosofa...).

403

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

A mitoloxa e a sa presenza na cultura occidental. A organizacin e o cmputo do tempo. A civilizacin grecorromana como elemento rexeitado ou reivindicado: os renacementos. A herdanza clsica como elemento unificador de Europa. Estudo crtico. 3. Iniciacin aos elementos bsicos das linguas de Grecia e Roma. Do alfabeto ao abecedario. Breve historia da escritura. Signos e materiais. As familias lingsticas. O indoeuropeo. As linguas romances. As linguas flexivas. A evolucin das linguas. O latn como orixe de galego e casteln. O vocabulario. Palabras patrimoniais, semicultismos, cultismos, latinismos, helenismos, prefixos, sufixos. Palabras procedentes doutras linguas: razns lingsticas, histricas e culturais. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Identificar en textos traducidos de autores clsicos e modernos, despois de resumilos, aspectos histricos ou culturais. Con este criterio pretndese comprobar a capacidade do alumnado para extraer a informacin relevante sobre aspectos histricos e/ou culturais, previamente traballados, en textos variados. 2. Localizar no tempo e no espazo as etapas bsicas das culturas grega e romana e os seus feitos mis relevantes, os elementos de cambio e continuidade e as relacins con outras culturas coetneas. Con este criterio pretndese comprobar a capacidade de identificar en textos e situar no espazo e no tempo, feitos relevantes da historia das culturas clsicas, previamente traballados. 3. Identificar as formas bsicas de organizacin social e poltica de Grecia e de Roma e a sa continuidade no mundo de hoxe.

404

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Pretndese comprobar se o alumnado quen de comprender a organizacin sociopoltica de Grecia e deRoma, as como establecer comparacins coa existente na actualidade. 4. Localizar no espazo xeogrfico as civilizacins grega e romana, as como recoecer os elementos relevantes do patrimonio arqueolxico e artstico na Gallaecia e Hispania. Pretndese comprobar a capacidade para localizar en mapas o espazo das civilizacins antigas, as como recoecer e situar os restos mis relevantes na Galicia e na Espaa actual. 5. Distinguir nas diversas manifestacins literarias, artsticas e, incluso, cientficas de todos os tempos, a mitoloxa clsica como fonte de inspiracin. Pretndese comprobar se as alumnas e os alumnos, despois de traballar na clase os mitos mis salientables, son quen de identificalos en manifestacins literarias e doutro tipo, adecuadas sa idade. 6. Identificar elementos do legado lingstico comn das linguas romnicas actuais. Recoecer o vocabulario grecolatino nas linguas modernas. Bscase comprobar se o alumnado, acudindo s aprendizaxes xa adquiridas nas outras linguas, quen de recoecer elementos comns a todas elas no vocabulario. 7. Recoecer os trazos esenciais de cada xnero literario. Pretndese comprobar se o alumnado coece os elementos bsicos dos xneros literarios clsicos, acudindo s aprendizaxes xa adquiridas nas outras linguas. 8. Identificar aspectos significativos da achega da cultura clsica civilizacin occidental no campo do pensamento, da ciencia e da tcnica. Pretndese comprobar se o alumnado capaz de relacionar as achegas do mundo clsico nos eidos do pensamento, ciencia e tcnica, ao mundo actuais. 9. Valorar criticamente a herdanza dos clsicos e as posibilidades de influencia no mundo actual, establecendo relacins entre algns dos valores, disposicins e costumes.

405

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Con este criterio pretndese comprobar se o alumnado, coa axuda do profesorado, quen de analizar a permanencia do legado clsico na actualidade, as como a evolucin co paso do tempo. 10. Manexar recursos que permitan elaborar, coa axuda do profesorado, un traballo temtico sinxelo sobre calquera aspecto da producin artstica e tcnica, a historia, as institucins, ou a vida coti en Roma. Pretndese comprobar a capacidade do alumnado para elaborar un pequeno traballo sobre algn dos aspectos do legado do mundo clsico e a capacidade de exposicin posterior na aula. Valorarase o grao de planificacin e a seleccin da informacin, que se debe facer acudindo a fontes variadas, as como a presentacin clara e ordenada e a utilizacin dos medios informticos. OBRADOIRO DE INICIATIVAS EMPRENDEDORAS. INTRODUCIN. As sociedades desenvolvidas de comezos do sculo XXI caracterzanse por unha interconexin e unha complexidade crecentes, que fan xurdir novas necesidades que o eido educativo se ve na obriga de satisfacer. A globalizacin econmica e o desenvolvemento das tecnoloxas da informacin e da comunicacin (TIC) produciron cambios importantes que teen fortes repercusins sociais. A terciarizacin da economa e o aumento dos niveis de consumo, xunto coa extensin de novas formas de pobreza, dan lugar a novas realidades sociais. O paso dunha sociedade industrial a unha sociedade do coecemento pon en primeiro plano a necesidade de dispoer dunha formacin cada vez mis verstil e flexible. Os cambios habidos nos ltimos tempos no mercado de traballo, os retos que supn o incremento dos movementos migratorios por todo o Planeta, exixen que o sistema educativo contriba a dar aos novos mozos e mozas as ferramentas necesarias para enfrontar este novo mundo globalizado. Estas novas demandan unha nova forma de enfocar as finalidades da educacin obrigatoria. A formacin adquirida ao longo do ensino obrigatorio debe proporcionar aos nosos alumnos e alumnas os elementos necesarios para comprender e enfrontarse ao mundo actual, desenvolvendo competencias que os capaciten para resolver os problemas cos que se van enfrontar. A Lei orgnica de educacin recoece como un dos seus principios inspiradores o compromiso decidido cos obxectivos educativos suscitados pola Unin Europea para os prximos anos. Entre eles, destaca a pretensin

406

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

de que a educacin contriba ao desenvolvemento dunha economa baseada no coecemento mis competitiva e dinmica, capaz de lograr un crecemento econmico sustentado, acompaado dunha mellora cuantitativa e cualitativa do emprego e dunha maior cohesin social. As mesmo, recocese como mis necesario que nunca que a educacin prepare a nosa mocidade xoves para un mundo cada vez mis cambiante, onde as tecnoloxas e as ciencias evolucionan a gran velocidade e que a educacin facilite o trnsito da etapa da formacin ao mundo do traballo e viceversa, nun proceso de aprendizaxe permanente. Consciente do dficit emprendedor que padecemos, a Unin Europea vn promovendo o seu fomento instando os estados membros a crear as condicins para que poidan prosperar as iniciativas e as actividades emprendedoras. As, a partir do Consello Europeo de Lisboa de marzo de 2000 recoeceuse a necesidade do fomento das iniciativas emprendedoras desde o mbito educativo, as como a necesidade de crear polticas de educacin e de formacin que fomenten a cultura emprendedora e innovadora como motor da innovacin, da competitividade, da creacin de emprego e do crecemento econmico. Esta unha das premisas sobre as que descansa o Libro verde sobre o esprito empresarial en Europa (2003) da Comisin Europea, e sobre o que pivota o Plan de accin a favor do esprito empresarial, marco estratxico do impulso ao tecido empresarial na Unin Europea. O fomento do esprito emprendedor recoecido como unha competencia clave para enfrontar os cambios sociais e econmicos que derivan da sociedade do coecemento. Neste contexto, a LOE incle entre os fins do sistema educativo o desenvolvemento da capacidade dos alumnos para desenvolver a creatividade, a iniciativa persoal e o esprito emprendedor, a capacitacin para a exercicio de actividades profesionais as como para a participacin activa na vida econmica. En concreto, na etapa da educacin secundaria obrigatoria establcese como finalidade a preparacin dos alumnos e alumnas para a sa insercin laboral, prestndolle unha especial atencin orientacin educativa e profesional do alumnado. Neste marco, a Comunidade Autnoma galega consciente de que, para acadar a converxencia coa Unin Europea, necesita ampliar o tecido empresarial. Este carcter estratxico do tecido empresarial xustifica que as polticas dirixidas sa creacin e ampliacin fosen un dos eixes fundamentais que deseou o goberno galego recentemente.

407

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

As, Galicia introduce o fomento do esprito empresarial como un dos obxectivos que ten que acadar polo noso sistema educativo. Establcese a materia de Obradoiro de iniciativas emprendedoras coa finalidade bsica de potenciar o desenvolvemento do esprito emprendedor dos alumnos e alumnas, as como relacionalos co realidade do seu contorno socioeconmico e produtivo. O esprito emprendedor non debe considerarse s como un conxunto de calidades e habilidades co obxectivo de crear unha nova empresa, senn como unha actitude xeral ante a vida, que pode ser de utilidade tanto nas actividades profesionais, como na vida coti de calquera persoa. Baixo este enfoque, o concepto de esprito emprendedor debe inclur dous elementos diferentes: un concepto amplo de educacin en actitudes e capacidades emprendedoras que incluir o desenvolvemento de calidades persoais que potenciarn as habilidades dos alumnos; e un concepto especfico de formacin dirixido elaboracin e execucin dun proxecto emprendedor, sexa baixo a forma de empresa, de cooperativa, de asociacin. Esta ser a orientacin que presida o deseo desta materia. Contribucin da materia adquisicin das competencias bsicas. A materia de Obradoiro de iniciativas emprendedoras contribe dun xeito evidente adquisicin das competencias bsicas dos alumnos e alumnas do ensino secundario. En canto competencia en comunicacin lingstica, a materia exixir dos alumnos que utilicen as diversas formas da linguaxe como instrumento de comunicacin oral e escrita. Os alumnos e as alumnas veranse obrigados a expresar pensamentos, a xerar ideas, formarse xuzos crticos, a dialogar, a organizar a informacin (tanto a propia como a xerada por outros). As mesmo, a materia prstase a que os alumnos desenvolvan as capacidades lingsticas orais, expoendo as ideas, presentando proxectos e produtos, promocionndoos e relacionndose cos potenciais clientes e provedores. En canto competencia matemtica, a materia contribuir a facilitar aos alumnos e as alumnas a utilizacin de ferramentas de clculo (especialmente no relativo aos custos e aos beneficios). Tamn ser frecuente o uso de informacin cuantitativa para poder valorar diferentes alternativas, xunto cos elementos e razoamentos matemticos como ferramenta de axuda para resolver problemas relacionados coas situacins da vida coti e na toma de decisins.

408

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

A materia contribe competencia no coecemento e a interaccin co mundo fsico en canto incorpora habilidades para desenvolverse axeitadamente na comprensin de sucesos e na predicin das consecuencias das nosas actividades. Por outra banda, as capacidades desenvolvidas con esta materia facilitarn que os alumnos e alumnas poidan interpretar o mundo tendo unha correcta percepcin do espazo fsico en que se desenvolven a vida e a actividade econmica humana. As consecuencias no medio fsico da actividade levada a cabo polas empresas sern outro aspecto destacable como resultado dos contidos traballados na materia, promovendo un uso responsable dos recursos naturais, o coidado do medio, o consumo racionaleaproteccin da sade individual e colectiva como un dos fins que deber guiar a actividade empresarial. A materia Obradoiro de iniciativas emprendedoras contribe dun xeito especial consecucin da competencia dixital e do tratamento da informacin. Os alumnos veranse obrigados a buscar, obter, procesar e comunicar informacin para transformala en coecemento. A utilizacin das tecnoloxas da informacin e da comunicacin sern un elemento imprescindible para o desenvolvemento da materia. As mesmo, contribuirase ao desenvolvemento da capacidade dos alumnos e as alumnas para transformar a gran cantidade de informacin que as novas tecnoloxas poen nosa disposicin en coecemento til, facilitando que os alumnos poidan resolver problemas tanto propios como alleos: detectar necesidades insatisfeitas, ofertar produtos novidosos ao mercado, utilizar as novas tecnoloxas para a promocin e as vendas dos produtos.... A conexin da materia co desenvolvemento da competencia social e cidad enorme. A presenza das empresas como elemento fundamental da actividade econmica incuestionable. A travs das capacidades desenvolvidas na nosa materia, os alumnos adquirirn conciencia da importancia do papel coordinador das empresas, e do asociacionismo en xeral, axudndoos a comprender a realidade social e econmica do mundo en que viven. Tamn aprendern a asumir responsabilidades, a comprender a dimensin multicultural da realidade social actual e como a actividade econmica non pode ser allea a ela. Desenvolvern habilidades sociais relativas xestin de conflitos e necesidade de negociacin presentes en calquera organizacin social (e a empresa non deixa de selo). Asumirn que a actividade econmica e empresarial ten unha dimensin tica e unha responsabilidade social cada vez mis ineludibles. As mesmo, os alumnos e as alumnas comezarn o exercicio da sa cidadana achegndo se ao contacto coa lexislacin econmica e laboral, ao coecemento e exercicio dos dereitos e deberes dos cidadns, partindo da dobre dimensin de patronos e traballadores.

409

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

En canto contribucin competencia cultural e artstica podemos destacar que o contacto coas diferentes realidades culturais no mundo actual obriga s empresas a adaptar os produtos s diferentes sensibilidades e necesidades sociais e culturais. As empresas deben coecer e respectar esas diferenzas e ofrecer diferentes posiblidades e alternativas que satisfagan os potenciais clientes. Por outro lado, as necesidades de desear (logos, imaxes de marca, envases, campaas de publicidade) contribuirn a desenvolver as capacidades artsticas, de iniciativa, imaxinativas, o fomento da creatividade en suma, dos nosos alumnos. O Obradoiro de iniciativas emprendedoras contribe competencia para aprender a aprender fomentando a adquisicin por parte do alumnado da conciencia das propias capacidades, do que pode facer un por si mesmo e do que se pode chegar a facer coa axudas dos demais. Alumnos que en ocasins desconectan dos contidos educativos mis acadmicos e tradicionais, conseguen contactar co sistema a travs de materias como esta que teen un forte carcter prctico e que lles permiten desenvolver a competencia persoal, que os estimula e os motiva, fomentando a confianza en si mesmo e o gusto poraprender. Contribe tamn a que tomen conciencia de que as capacidades das persoas son diferentes, de que cada un ten as sas, pero todas son vlidas e de que xuntas poden chegar a producir xuntas bos resultados. Pon de manifesto a posibilidade de emprender proxectos persoais, dividndoos en metas alcanzables a curto, medio e longo prazo e vendo a necesidade de aplicar o esforzo aprendizaxe de forma progresiva e realista. No que toca autonoma e iniciativa persoal, a nosa materia axuda os estudiantes a desenvolver a confianza en si mesmos e a motivacin por actuar. Vern que todos temos ideas, como se poden seleccionar aquelas mis axeitadas e levalas prctica. Contribe a elevar a autoestima, a autocrtica e o coecemento de si mesmo. A necesidade de tomar decisins, de elixir cun criterio propio, calculando os riscos e avalindoos para despois asumir as consecuencias das nosas decisins, sern capacidades que se desenvolvan nesta materia. O desenvolvemento de proxectos emprendedores contribe a que os alumnose as alumnas se habiten a transformar as ideas en accins planificadas, propondose obxectivos, planificando e deseando, levando a cabo os proxectos e avalindoos finalmente. Tamn implica desenvolver habilidades relacionadas co liderado de proxectos, que inclen a confianza nun mesmo, a empata, o esprito de superacin, a capacidade de organizacin. En suma, a capacidade de imaxinar, emprender, desenvolver e avaliar accins ou proxectos individuais ou colectivos con creatividade, responsabilidade e sentido crtico.

410

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Obxectivos. O desenvolvemento desta materia debe contribur a lograr a adquisicin das seguintes capacidades: 1. Comprender o concepto de empresa e da persoa emprendedora e valorar o seu papel como axente xerador de riqueza e motor econmico. 2. Valorar a importancia do asociacionismo como fonte de dinamizacin social, e como un medio de sumar esforzos e compartir ideais. 3. Coecer os trazos bsicos das actitudes, calidades persoais e as capacidades que constiten a base do esprito emprendedor. 4. Identificar as propias capacidades e intereses para a toma de decisins sobre estratexias persoais de formacin e insercin laboral. 5. Coecer estratexias de xeracin e maduracin de ideas emprendedoras. 6. Definir os aspectos xerais e os elementos necesarios para levar a cabo un proxecto emprendedor, tendo sempre respecto polo medio. 7. Realizar actividades que contriban a mellorar as capacidades de traballo en equipo, negociacin, resolucin de conflitos e planificacin. 8. Desenvolver no alumnado a iniciativa persoal, a autoestima, a creatividade. 9. Buscar, seleccionar e interpretar informacin, utilizala de forma crtica e responsable de acordo co fin perseguido e comunicala de forma organizada e intelixible aos demais. 10. Empregar as novas tecnoloxas da informacin e a comunicacin como ferramentas de traballo eficaces na vida coti. 11. Utilizar as linguas estranxeiras como medio de comunicacin necesario no mundo globalizado actual. CONTIDOS. Bloque 1. O emprendedor e a xeracin de ideas emprendedoras. A importancia da motivacin por emprender: importancia econmica e social do emprendedor.

411

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

As habilidades do emprendedor. Calidades persoais. Habilidades sociais. Habilidades de direccin. Fontes de ideas. Como atopar ideas. Xeracin e maduracin das ideas para un proxecto emprendedor. A valoracin da idea xerada. Bloque 2. Planificar para emprender. A necesidade e a conveniencia de planificar. Importancia e utilidade dos plans. Elaboracin do plan emprendedor. A concrecin da idea. A presentacin das persoas promotoras do proxecto. A forma xurdica elixida. Caractersticas do produto ofrecido. A quen vai dirixido. A difusin do proxecto. Como se vai desenvolver. Os recursos humanos necesarios. O financiamento necesario. A previsin dos resultados. Bloque 3. A posta en marcha: a execucin do proxecto. Formas xurdicas de empresa. As empresas de economa social: as cooperativas. As asociacins. Os trmites de constitucin e as obrigas ante as diferentes administracins: mercants, fiscais, sociais... As relacins co mundo laboral: seleccin de persoal, carta de presentacin, currculo, entrevista de traballo. As axudas aos proxectos emprendedores.

412

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

A memoria do proxecto. Conclusin do proxecto emprendedor: control do proxecto, avaliacin e propostas de mellora. CRITERIOS DE AVALIACIN. 1. Recoecer a importancia do esprito emprendedor e valorar a sa achega comunidade como xeradora de riqueza. Pretende verificar que os alumnos e alumnas coecen e valoran positivamente o importante papel econmico desenvolvido polos emprendedores como axentes econmicos e dinamizadores sociais que engaden valor e xeran riqueza comunidade realizando unha tarefa que implica a asuncin de riscos, anticipndose aos cambios e s necesidades da sociedade. 2. Describir as caractersticas bsicas do emprendedor, diferenciando as calidades persoais, as habilidades sociais e as habilidades directivas. Con este criterio bscase comprobar que os alumnos e as alumnas recoecen cales son as principais habilidades presentes nos emprendedores, separando as tres dimensins da accin emprendedor/ra (a individual, a socialeadirectiva) e que comprenden que a actitude emprendedora unha actitude vital que serve para calquera proxecto en que se trate de conseguir obxectivos e resultados, nun proceso de mellora constante. 3. Descubrir e identificar as capacidades e potencialidades propias e as caractersticas do contorno socio-laboral, para establecer obxectivos persoais e profesionais de futuro. Pretende valorar a capacidade do alumnado para actuar de forma autnoma e tomar decisins sobre o seu futuro profesional de acordo co seu autocoecemento e as posibilidades da sa realidade socioeconmica, aproveitando o seu potencial persoal e as oportunidades do seu contorno. 4. Precisar diversos procedementos para a xeracin de ideas emprendedoras, as como distintos mtodos para seleccionalas e facelas madurar. Trtase de comprobar que os alumnos e alumnas asumen que existen tcnicas especficas que axudan a desenvolver a creatividade e a detectar posibilidades mesmo en contextos pouco propicios, e que valoran positivamente os efectos do seu desenvolvemento. Comprobarase o desenvol-

413

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

vemento da proactividade como un xeito de actuar anticipndose aos problemas futuros, necesidades ou cambios, buscando detectar as oportunidades que ofrece o contorno. 5. Identificar a importancia da planificacin dos proxectos emprendedores, coecer os elementos fundamentais que a integran e desenvolver proxectos e iniciativas persoais e profesionais. Pretndese que os alumnos e alumnas demostren a importancia que ten a planificacin para calquera tarefa, asumindo que, antes de poerse a actuar, compre reflexionar facendo un labor de deseo que acte como gua da actividade que se vai emprender. As mesmo, comprobarase que o alumnado coece cales son as partes fundamentais en que debe estruturarse calquera accin planificadora e mostran hbitos de traballo individuais e cooperativos, asumen e responsabilzanse das tarefas encomendadas mostrando actitudes de perseveranza, autonoma e esprito de equipo. 6. Coecer os trazos bsicos das principais formas xurdicas de empresa e valorar especialmente os tipos de empresas de economa social. Os alumnos e alumnas deben demostrar que recoecen a importancia da forma xurdica dunha empresa e da sa eleccin, en que se diferencian unhas doutras incidindo especialmente no relativo s diferenzas en materia de responsabilidade e de obrigas contradas. Incidirase nas causas da especial valoracin das empresas de economa social. 7. Describir os principais trmites de constitucin e cubrir algns dos documentos relacionados, facendo especial fincap nos dereitos e obrigas laborais e fiscais. Verifcase que os alumnos e as alumnas coecen os procedementos e documentos bsicos de constitucin e xestin dunha empresa ou asociacin, incidindo na sa familiarizacin cos impresos e documentos relacionados co mundo laboral e fiscal (carta de presentacin, currculo, instancia, nmina...), as como que son capaces de buscar e seleccionar informacin de forma obxectiva e crtica e de comunicala de forma razoada e correcta. 8. Valorar a importancia dos procesos de avaliacin e das reflexins finais tras a execucin dos proxectos. Trtase de comprobar que os alumnos e as alumnas tomaron conciencia da necesidade de control que todo proxecto implica, que as avalia-

414

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

cins teen un dobre enfoque como comprobacin e como medio de deteccins de erros e problemas co obxectivo final de mellorar. 9. Utilizar as novas tecnoloxas da informacin e da comunicacin como ferramentas de uso habitual e transmitir mensaxes escritas ou orais bsicas nunha lingua estranxeira. Trata de comprobar que os alumnos e as alumnas seleccionan as novas tecnoloxas axeitadas aos traballos que deben realizar e as utilizan con frecuencia e eficacia, ao mesmo tempo que asumen a realidade do mundo globalizado actual que exixe coecer outras realidades culturais e econmicas, o que nos obriga a interpretar e transmitir mensaxes bsicas nunha lingua estranxeira. PROXECTO INTERDISCIPLINAR. Non unha materia mis, senn un achegamento, de forma conxunta, compartida, aos saberes das outras materias do currculo. En ningn caso ser estudo complementario dunha materia do currculo. Pretende un tratamento globalizador aos distintos aspectos que interveen hora de construr o coecemento que, por estas caractersticas, facilite o trnsito da primaria ao ensino secundario. En todo caso busca o achegamento, de forma compartida por varias reas do currculo, s competencias bsicas. Na vida, os saberes presntanse como un todo. Un todo variado e mltiple. Traballar esa multiplicidade que est nos saberes para construr un coecemento global a partir dos diversos puntos de vista disciplinaresoobxectivo principal do proxecto interdisciplinar. Pretende ser, as mesmo, un traballo compartido, en que conflan os esforzos de cada persoa dos equipos creados na aula. Os seus compoentes sern: Planificacin. Busca e tratamento da informacin. Comprensin e expresin con textos de variado tipo e formato.

415

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Exposicin oral, escrita e en soporte informtico do traballo realizado. Organizacin: Os proxectos sern decididos no seo da comisin de coordinacin pedagxica e aceptados polo claustro do profesorado. Os centros educativos, na sa programacin anual expresarn as caractersticas do proxecto, con autonoma para decidir o eixe central e metodoloxa de traballo. A Administracin educativa poder, en todo caso, propoer algns proxectos, a modo de exemplo, se fose considerado oportuno. Tern que intervir polo menos das materias do currculo, aparte da lingua e a tecnoloxa da informacin como materias instrumentais. Profesorado: A persoa responsable do proxecto interdisciplinar ser prioritariamente a persoa titora do grupo e,en todo caso, en colaboracin estreita cos distintos departamentos didcticos implicados. Avaliacin: Os criterios de avaliacin tern como referente a consecucin das competencias bsicas, facendo fincap en: Competencia en comunicacin lingstica. Competencia dixital. Competencia aprender a aprender. Competencia en resolucin de problemas Competencia en habilidades sociais e de autonoma.

416

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

ANEXO III Cadro de distribucin horaria


MATERIAS 1 Bioloxa e xeoloxa Ciencias da natureza Ciencias sociais, xeografa e historia Educacin fsica Educacin para a cidadana e dereitos humanos Educacin tico-cvica Educacin plstica e visual Fsica e qumica Informtica Latn Lingua galega e literatura Lingua castel e literatura Primeira lingua estranxeira Segunda lingua estranxeira Matemticas Msica Tecnoloxa Tecnoloxas Relixin Proxecto interdisciplinar Titora Optativa TOTAL 4 3 2 2 4 4 3 2 4 2 1 1 32 CURSOS 2 3 3 3 2 2 3 3 3 2 4 2 3 1 1 32 2 3 2 2 2 3 3 3 4 2 2 1 1 2 32

4 3* 3 2 1 3* 3* 3* 3* 3 3 3 3* 3 3* 3* 1 1 3 32

417

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Materias optativas: 3 curso: -Segunda lingua estranxeira. -Cultura clsica. -Taller de iniciativas emprendedoras. -Optativa ofertada polo centro. 4 curso: -Cultura clsica (se non foi cursada en 3). -Taller de iniciativas emprendedoras (se non foicursada en 3). -Calquera das oito materias do punto dous non elixida con anterioridade. -Optativa ofertada polo centro.

418

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

ANEXO IV Relacin de materias coas especialidades do profesorado


Materia: ciencias da natureza. Especialidade profesorado: os cursos de 1 e 2, mestres da especialidade de ciencias da natureza, bioloxa e xeoloxa, fsica e qumica. Materia: educacin tico-cvica. Especialidade profesorado: filosofa, xeografa e historia. Materia: educacin para a cidadana e os dereitos humanos. Especialidade profesorado: filosofa, xeografa e historia. Materia: taller de iniciativas emprendedoras. Especialidade profesorado: administracin de empresas, economa, organizacin e xestin comercial, formacin e orientacin laboral, xeografa e historia. Materia: historia e cultura das relixins. Especialidade profesorado: filosofa, xeografa e historia Materia: informtica. Especialidade profesorado: tecnoloxa, informtica, matemticas, fsica e qumica.

419

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

ANEXO V Proxecto lector de centro


Co fin de facilitar a consecucin dos obxectivos que a Lei orgnica de educacin e a Comunidade Autnoma de Galicia sinalan para as etapas de ensino obrigatorio, os centros educativos debern elaborar e inclur nos seus proxectos educativos de centro, proxectos lectores que integren todas as actuacins do centro destinadas ao fomento da lectura e da escritura e adquisicin das competencias bsicas. O proxecto lector de centro ser un documento deseado para desenvolver a medio prazo en que, a partir da anlise do contexto en materia de lectura, se articulen todas as intervencins que se van realizar no centro en relacin coa lectura, a escritura e as habilidades informativas, coa participacin do profesorado das distintas reas, materias e ciclos, incorporando a biblioteca escolar e as bibliotecas de aula como recursos fundamentais para a sa posta en marcha. O proxecto lector de centro ser a referencia para a elaboracin de programas ou plans anuais de lectura, que se incluirn na programacin xeral anual. O seu deseo e posta en marcha son competencia de todo o equipo docente e estarn coordinados preferentemente pola persoa responsable da biblioteca escolar. Para a consecucin dos devanditos obxectivos, os centros educativos debern tomar decisins consensuadas que permitan: A existencia dunha biblioteca escolar como centro de recursos da informacin, da lectura e da aprendizaxe, dinamizadora da actividade educativa e da vida cultural do centro. A integracin das fontes informativas, en calquera soporte (impreso ou electrnico) no tratamento dos contidos curriculares. A formacin de lectores e de lectoras competentes e a creacin e consolidacin do hbito de lectura. O desenvolvemento de actitudes favorables lectura mediante a creacin de ambientes lectores, entre outras estratexias. O funcionamento da biblioteca escolar como factor de compensacin social.

420

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

FUNDAMENTOS. O plan anual de lectura e o proxecto lector de centro garantirn a paulatina capacitacin do alumnado nas competencias bsicas que se pretenden, de cara sa formacin como cidadns activos e solidarios. Con esta finalidade, empregaranse cun enfoque funcional as distintas tecnoloxas da comunicacin e da informacin ao alcance do alumnado, para incidir en aspectos especficos destes soportes e linguaxes de cara a unha utilizacin eficaz, comprensiva e tica deles. A formacin da lectura comprensiva exixe, pola sa vez, un traballo progresivo e continuado. Traballarase con todo tipo de textos: literarios, expositivos, xornalsticos, publicitarios, grficos; en soporte impreso ou electrnico. Incidirase na identificacin da finalidade da lectura e na forma de axustar a lectura ao obxectivo en cada ocasin. Ensinaranse estratexias de comprensin lectora. O profesorado de todas e cada unha das reas e materias de todos os niveis educativos, incluir nas sas programacins as actividades previstas no proxecto segundo a temporalizacin que nel se acorde, determinando a dedicacin real dun tempo mnimo diario para a lectura e a inclusin de prcticas de comprensin e fomento da lectura e da escritura. SEGUIMENTO
E AVALIACIN.

Realizarase unha avaliacin continuada dos avances ou dificultades da posta en marcha do proxecto e das sas concrecins nos plans anuais de lectura. Para a avaliacin de aspectos relacionados co hbito lector teranse en conta non s os ndices de lectura, senn tamn a capacidade do alumnado para avanzar na sa competencia literaria e ser quen de enfrontarse a textos cada vez mis complexos, as como a sa actitude diante da lectura como medio para a aprendizaxe, fonte de pracer e recurso para o desenvolvemento persoal.

421

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

ANEXO VI Plan de integracin das tecnoloxas da informacin e a comunicacin


Enmarcada nas accins que se dispoen na Lei orgnica de educacin, e coa finalidade de que as tecnoloxas da informacin e a comunicacin se incorporen como un recurso mais aos procesos de ensino-aprendizaxe, cada centro educativo deber elaborar e inclur no proxecto educativo de centro, un plan de integracin das tecnoloxas da informacin e a comunicacin que implique un cambio metodolxico e unha adaptacin realidade para o mellor aproveitamento das posibilidades que as tecnoloxas da informacin e a comunicacin ofertan. A aplicacin das tecnoloxas da informacin e a comunicacin ao traballo da aula convrtese nunha peza clave na educacin e formacin das novas xeracins. A sa importancia socialeolugar preferente que ocupan xa na vida dos nenos e das nenas, fai que deban estar presentes nos centros educativos, de modo que aqueles adquiran os coecementos e habilidades necesarias para abordar con garanta de xito a sa utilizacin nos contornos de aprendizaxe, familiares e de lecer. Trtase de que o alumnado, ao rematar a escolarizacin obrigatoria, acade unha competencia dixital. Esta competencia consiste en dispoer de habilidades para buscar, obter, procesar e comunicar informacin, para transformala en coecemento. Incorpora diferentes habilidades, que van desde o acceso informacin ata a sa transmisin en distintos soportes unha vez tratada, inclundo a utilizacin das como elemento esencial para informarse, aprender e comunicarse. Para que isto se poida poer en prctica con garanta de xito e de coherencia, resulta necesaria a creacin dun Plan de integracin das tecnoloxas da informacin e a comunicacin a nivel de centro e de aula coa participacin activa de todo o equipo docente que, unha vez aprobado, se incorporar programacin xeral anual de centro, e a sa avaliacin, memoria deste. Cada proxecto ser nico atendendo s caractersticas e s posibilidades que se poden acadar tendo en conta a situacin xeogrfica, o tipo de alumnado, a formacin do profesorado e as infraestruturas dispoibles.

422

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Desearn unhas pautas para realizar un seguimento e avaliacin do plan, polo menos trimestral, polas persoas coordinadoras de ciclo e -en caso de existir- pola persoa coordinadora do plan, que determinarn, se o caso, aspectos de mellora. Como marco para a elaboracin deste Plan de traballo, xntanse as caractersticas que deben terse en conta para a sa elaboracin. Estudo inicial do centro referido s caractersticas de toda a sa comunidade educativa. Poden recollerse aqu as iniciativas xa realizadas neste campo e mais as expectativas e os intereses de cara ao futuro. Obxectivos que, a curto e longo prazo, se pretenden alcanzar, as como a metodoloxa e actividades concretas que se aplicarn para acadalos. Debern inclurse iniciativas pedagxicas innovadoras e cambios metodolxicos que redunden nun mellor aproveitamento das TIC nas aulas. Estratexias de coordinacin do profesorado das distintas reas e niveis educativos. Utilizacin e aproveitamento dos recursos existentes no centro en beneficio do proxecto. Organizacin dos espazos do centro. Fomento dos valores democrticos, tratamento da diversidade, atencin ao alumnado con necesidade especfica de apoio educativo e medidas para promover o acceso s TIC en condicins de igualdade por parte de persoas dos dous sexos e de diferentes condicins sociais. Uso da biblioteca escolar como centro de recursos multimedia para a obtencin de informacin e para a aprendizaxe. Plan de avaliacin anual tendente a detectar os obxectivos acadados e os incumpridos, as como as estratexias que debern adoptarse para alcanzar os non conseguidos. Deteccin de necesidades formativas do profesorado. Elaboracin dun plan de formacin interno que permita difundir boas prcticas e aproveitar ideas e coecementos dos compaeiros e compaeiras docentes. Medidas para difundir o proxecto entre o alumnado, as familias e a comunidade educativa en xeral, de maneira que se fomente a sa participacin nel.

423

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Cada plan deber recoller ademais os seguintes obxectivos xerais: Fomentar a pxina web do centro como espazo de comunicacin e de colaboracin con toda a comunidade educativa. Coordinar a accin do profesorado de distintas reas e materias en relacin ao traballo coas TIC. Facilitar o acceso a esta ferramenta por parte do alumnado con necesidade especiais de apoio educativo e nas tarefas de apoio e reforzo de aprendizaxes. Impulsar a comunicacin con outros centros e localidades, para coecer e transmitir valores sociais e de respecto doutros costumes e outras formas de vida. Potenciar a capacidade de razoamento do alumnado, a sa motivacin e o seu afn de coecemento. Fornecer o alumnado de estratexias para obter e xestionar a informacin conseguida mediante o uso das tecnoloxas da informacin e a comunicacin. Utilizar programas e contornos que faciliten a consecucin dos obxectivos propostos nas diferentes reas do currculo. Utilizar o ordenador como medio de creacin, de integracin, de cooperacin e de expresin das propias ideas. Potenciar a comunicacin cos seus iguais. Mellorar a proposta pedagxica do profesorado e a sa prctica docente ao aproveitar as posibilidades que ofrecen as tecnoloxas da informacin e a comunicacin. Empregar as tecnoloxas da informacin e a comunicacin para o traballo cotin e nas actividades de aula: programacins, proxectos, explicacins, actividades... Consultar e obter informacin a travs das tecnoloxas da informacin e a comunicacin, tanto para temas profesionais como para experiencias interesantes para a sa actividade docente. Intercambiar experiencias, coecementos, iniciativas... en diversas redes de colaboracin como a internet.

424

O currculo da educacin secundaria obrigatoria

Lograr a integracin das tecnoloxas da informacin e a comunicacin como medio dinmico de comunicacin, de maneira que se constitan nun elemento comn de informacin e de contacto con todos os axentes do proceso educativo, facilitando a conexin entre eles. A travs das asociacins de nais e de pais dos centros, poer en marcha mecanismos para aproveitar a infraestrutura tecnolxica e favorecer a adquisicin por parte de nais e pais dos coecementos necesarios para un uso proveitoso das tecnoloxas da informacin e a comunicacin. Favorecer a superacin das limitacins de acceso s tecnoloxas da informacin e a comunicacin derivadas das desigualdades sociais.

425

2. A IMPLANTACIN DA EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA

2. A implantacin da educacin secundaria obrigatoria


Orde do 6 de setembro de 2007 pola que se desenvolve a implantacin da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia. (DOG do 12 de setembro de 2007) O Decreto 133/2007, do 5 de xullo, establece o currculo da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia. O Real decreto 806/2006, do 30 de xuo, marca o calendario de aplicacin da nova ordenacin educativa, regulada pola Lei orgnica 2/2006, do 3 de maio, de educacin. No mencionado Real decreto 806/2006, do 30 de xuo, establcese que no curso 2007-2008 se implantarn os cursos primeiro e terceiro da educacin secundaria obrigatoria. No curso 2008-2009 os restantes cursos, segundo e cuarto. As mesmo, no curso 2007-2008 iniciaranse os programas de diversificacin curricular e, no curso seguinte, 2008-2009, os de cualificacin profesional inicial. A implantacin da educacin secundaria obrigatoria require de concrecins que faciliten o seu comezo no curso 2007-2008, tendo en conta que unha parte se rexer por criterios derivados da nova ordenacin do sistema educativo e outra pola regulacin anterior. A disposicin derradeira primeira do Decreto 133/2007, do 5 de xullo, autoriza a Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria a ditar as disposicins que sexan necesarias para a execucin e desenvolvemento do establecido nel. En virtude disto, a Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria

429

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

DISPN: 1. mbito de aplicacin. Esta orde ser de aplicacin nos centros docentes que impartan estas ensinanzas no mbito territorial da Comunidade Autnoma de Galicia. 2. Ensinanzas. De acordo coa Lei orgnica 2/2006, do 3 de maio, a educacin secundaria obrigatoria constite, xunto coa educacin primaria, o ensino bsico, que ser obrigatorio e gratuto. A educacin secundaria obrigatoria est organizada en catro cursos acadmicos, os tres primeiros con carcter comn e o cuarto curso con carcter orientador en funcin das capacidades, aptitudes e intereses do alumnado. 3. Implantacin. No ano acadmico 2007-2008 implantaranse as ensinanzas correspondentes aos cursos primeiro e terceiro e no 2008-2009 as que corresponden aos cursos segundo e cuarto. 4. Escolarizacin. a) Con carcter xeral, o alumnado permanecer escolarizado nesta etapa catro cursos, unha vez completada a educacin primaria, desde os 12 ata os 16 anos. b) Sen prexuzo do anterior, pdense dar circunstancias que fagan variar o establecido con carcter xeral, cambiando a idade de incorporacin do alumnado: - Por contar con altas capacidades e adiantar o comezo desta etapa nun ano. - Por repetir un ano na etapa anterior e, polo tanto, retrasar a sa incorporacin educacin secundaria obrigatoria. - Por incorporacin tarda ao sistema educativo, en especial o alumnado inmigrante. Atendendo s sas circunstancias, coecementos, idade e historial acadmico, poder ser escolarizado nun ou dous cursos inferiores ao que lle correspondera pola sa idade. c) O alumnado poder repetir, como mximo, das veces ao longo de toda a etapa. A repeticin nun mesmo curso s poder realizarse unha

430

A implantacin da educacin secundaria obrigatoria

vez e, excepcionalmente, das en cuarto curso, se non se repetiu nos cursos anteriores da etapa e se con isto o equipo de avaliacin prev a consecucin dos obxectivos e a titulacin de graduado en educacin secundaria obrigatoria. Cando se dea esta situacin, os centros educativos contarn cun plan de reforzo educativo que incida naquelas carencias que determinaron a decisin tomada. As mesmo, o alumnado con altas capacidades poder reducir nun ano o tempo de permanencia nesta etapa se non lle foi aplicada esta medida na etapa anterior. d) O alumnado con necesidades educativas especiais poder variar tanto a sa incorporacin como a permanencia nesta etapa, de acordo coas normas especficas que sexan ditadas ao respecto pola Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria. 5. Materias e horario lectivo semanal. a) As materias e o horario lectivo semanal, as como, se o caso, o profesorado que as poder impartir son as que figuran no Decreto 133/2007 (DOG do 13 de xullo). b) De acordo co Decreto 124/2007, do 28 de xuo, polo que se regula o uso e a promocin do galego no sistema educativo (DOG do 29 de xuo), sern impartidas en lingua galega, polo menos, as seguintes materias: ciencias da natureza, ciencias sociais, xeografa e historia, matemticas e educacin para a cidadana. Cando a materia de ciencias da natureza se desdobre en bioloxa e xeoloxa, por un lado, e fsica e qumica, por outro, ambas as das materias impartiranse en galego. O nmero de materias impartidas en lingua galega ser completado de acordo co proxecto lingstico do centro, que garantir o cumprimento do establecido para esta etapa no Plan Xeral de Normalizacin da Lingua Galega. c) Tal e como establece a disposicin adicional segunda do indicado Decreto 133/2007, a ensinanza de relixin ser de oferta obrigatoria para todos os centros, pero o alumnado maior de idade ou os seus pais, nais ou titores/as legais, se menor de idade, poder optar por recibir ou non ensinanzas de relixin. No primeiro caso, cando o alumnado maior de idade ou os seus pais, nais ou titores legais, se menor de idade, opte por recibir ensinanzas de

431

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

relixin, decidir se cursa a materia de relixin catlica, doutras confesins relixiosas ou de historia e cultura das relixins. No caso segundo, cando opte por non recibir ensinanzas de relixin, o alumnado recibir a debida atencin educativa segundo as medidas organizativas establecidas polo centro para tal fin, que estarn includas no proxecto educativo, que se adecuar s normas establecidas de non-discriminacin e non comportar aprendizaxes de contidos curriculares. d) A primeira lingua estranxeira poder ser, con carcter xeral, francs ou ingls. A primeira lingua estranxeira escollida ser cursada ao longo de toda a etapa. e) A segunda lingua estranxeira poder ser alemn, francs, ingls, italiano ou portugus. f) O alumnado dos cursos primeiro e segundo que presente claras dificultades continuadas no proceso de aprendizaxe, en particular na rea de lingua, poder quedar exento de cursar a materia comn de segunda lingua estranxeira. Neste caso recibir reforzo educativo naqueles aspectos en que se detectasen as dificultades logo do informe pertinente da persoa titora da etapa ou curso anterior coa colaboracin do Departamento de Orientacin, no cal se far explcito o motivo da medida adoptada. No seu expediente acadmico figurar coa mencin de exento/a. A competencia da decisin recaer na direccin do centro, odas as nais, os pais ou os titores/as legais do alumnado afectado pola medida. g) Para poder ser impartidas outras linguas estranxeiras distintas do francs ou ingls, os centros tern que contar con profesorado, coa titulacin de filoloxa ou a licenciatura en traducin e interpretacin e a autorizacin da delegacin provincial correspondente, logo do informe da Inspeccin Educativa. h) En cuarto curso, o alumnado completar o seu currculo con tres das materias ofertadas como opcionais, que figuran no cadro do anexo do Decreto 133/2007. Os centros educativos ofertarn estas materias, que podern ser cursadas cando haxa, con carcter xeral, un grupo non inferior aos 10 alumnos/as.

432

A implantacin da educacin secundaria obrigatoria

i) Os centros que, pola sa situacin xeogrfica, conten cun pequeno nmero de alumnas e alumnos podern impartir estas materias, coa autorizacin previa da delegacin provincial, cun nmero menor de alumnado, que, en calquera caso, non poder ser inferior a 5 alumnas ou alumnos por grupo. j) As mesmo, a materia de matemticas que, tal como figura no artigo 7 punto 5 do Decreto 133/2007, pode contar con das opcins A e B de acordo coas caractersticas do alumnado, ser ofertada nas mesmas condicins de nmero de alumnas e alumnos por grupo. 6. Materias optativas. a) Nos cursos primeiro e segundo non haber materias optativas. b) No terceiro e cuarto curso o alumnado cursar unha materia optativa en cada un deles. c) Os centros educativos podern ofertar un mximo de catro materias optativas. d) Entre esas catro materias estarn, obrigatoriamente, cultura clsica, obradoiro de iniciativas emprendedoras e segunda lingua estranxeira. e) As materias de cultura clsica e obradoiro de iniciativas emprendedoras podern ser cursadas nun dos dous cursos, terceiro ou cuarto. f) A segunda lingua estranxeira poder ser cursada nos dous cursos, terceiro e cuarto. g) As mesmo, os centros docentes podern inclur na sa oferta de materias optativas outra materia, por proposta do centro, tal e como figura no artigo 9.4 do Decreto 133/2007, que garde relacin coas caractersticas do seu medio sociocultural e/ou cunha iniciacin profesional que lle facilite ao alumnado a insercin na vida activa. h) O centro educativo elaborar a programacin da citada materia, que deber contar coa aprobacin da delegacin, logo do informe da Inspeccin Educativa. Se a materia xa via sendo ofertada e, polo tanto, xa contaba coa aprobacin da sa programacin, deber simplemente adecuarse aos aspectos que figuran para todas as materias, en especial os encamiados consecucin das competencias bsicas. i) O alumnado de cuarto curso poder optar por cursar como materia optativa unha das pertencentes ao grupo opcional que figura no

433

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

anexo III do Decreto 133/2007 e que non fose escollida para completar o seu currculo. j) Cando un centro educativo opte por ofertar mis dunha segunda lingua estranxeira como materia optativa, sern contabilizadas como unha soa para os efectos do cmputo de materias optativas. Neste caso, parte do requisito de nmero de alumnas e alumnos por grupo, acreditarn a posibilidade de manter a oferta ao longo da etapa, co fin de asegurar a competencia lingstica nesa ou nesas linguas. k) O alumnado que opte por cursar a segunda lingua estranxeira en 3 ou 4 curso, sen cursala en anos anteriores, deber contar coa competencia necesaria para poder seguir a programacin correspondente e acadar os obxectivos previstos. Ser competencia do departamento didctico que corresponda avaliar esta circunstancia. l) As materias optativas debern contar cun nmero mnimo de quince alumnas e alumnos. Podern impartirse con dez no caso das materias de oferta obrigatoria. m) Sen prexuzo do indicado no punto anterior, poder ser aplicado o disposto no punto 5i) para as materias opcionais, coa finalidade de atender a diversidade en mbitos rurais, pequenos ncleos de poboacin e/ou outras circunstancias que as o aconsellen. 7. Currculo. a) O currculo para esta etapa ser o que establece o Decreto 133/2007, do 5 de xullo. b) O currculo poder ser flexibilizado para poder atender a diversidade do alumnado: por enriquecemento, engadindo ou cambiando a dificultade dalgn dos contidos no caso de alumnado con altas capacidades; con adaptacins que se aparten significativamente dos contidos e criterios de avaliacin, no caso de alumnado con necesidades educativas especiais. En calquera dos casos, a medida adoptada estar encamiada ao logro das competencias bsicas e dos obxectivos xerais da etapa. c) Nos casos de alumnado con necesidades educativas especiais que non poida seguir as normas establecidas con carcter xeral pola Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria, o currculo ser adaptado de acordo coas medidas oportunas que determine a Administracin educati-

434

A implantacin da educacin secundaria obrigatoria

va, coa finalidade de proporcionarlle unha atencin o mis adecuada a cada caso. d) Os departamentos didcticos concretarn o currculo a travs das sas programacins, de acordo coas caractersticas do alumnado, tendo sempre presente a atencin diversidade e o logro das competencias bsicas. Ser competencia da xefatura do departamento coordinar a elaboracin das programacins de acordo co currculo correspondente e coas directrices acordadas no departamento. En cada unha das materias quedar expreso o tratamento de fomento da lectura, as como das TIC. e) No caso do proxecto interdisciplinar, que non conta cunha adscricin a un departamento, ser competencia prioritariamente da persoa titora e/ou da ou das persoas que o impartan a elaboracin da sa programacin coas achegas dos departamentos implicados. f) O profesorado informar o alumnado dos obxectivos que se pretendan alcanzar, as como da necesidade do esforzo compartido para o seu logro. 8. Atencin diversidade. a) A educacin secundaria obrigatoria organzase de acordo cos principios de educacin comn e de atencin diversidade. As medidas de atencin diversidade nesta etapa estarn orientadas a responder s necesidades educativas concretas do alumnado e consecucin das competencias bsicas e dos obxectivos da etapa. b) En ningn caso suporn unha discriminacin que lle impida ao alumnado acadar estes obxectivos e a titulacin correspondente. c) Ser tarefa prioritaria da persoa titora e de todo o profesorado implicado a deteccin temper das dificultades para, unha vez detectadas, tomar as decisins mis axeitadas para superalas. d) As medidas de atencin diversidade podern incidir no currculo, como recolle o artigo 7 e/ou na organizacin, con desdobramento, grupos especficos temporais, agrupamento de materias en mbitos e/ou en programas especficos, programas de diversificacin curricular e programas de cualificacin profesional inicial.

435

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

e) O reforzo educativo nas reas instrumentais, lingua castel e galega e matemticas, ser prioritario. f) Os desdobramento, de seren necesarios, realizaranse nas materias de linguas e matemticas, sempre que o nmero total de alumnado por grupo supere os 20 alumnos e o centro conte cos recursos necesarios. g) Os agrupamentos de materias en mbitos poderanse adoptar nos cursos 1 e 2. Estes agrupamentos faranse para efectos de organizacin e significarn que unha soa persoa deba impartir docencia de mis dunha materia. Cada unha das materias ter o seu propio currculo e o tratamento, para efectos de avaliacin, ser o mesmo que cando impartida por separado. En ningn caso significar un programa de diversificacin curricular. h) A persoa titora, en colaboracin co Departamento de Orientacin, prestaralle toda a informacin ao alumnado e s familias, se for preciso, para a eleccin das materias de cuarto curso que permita conxugar as aptitudes do alumnado coas expectativas do seu futuro inmediato, procurando estimular a continuacin dos estudos mis al da educacin secundaria obrigatoria. i) Os programas de diversificacin curricular organizaranse de acordo coa Orde do 30 de xullo de 2007 que os regula. j) Os programas de cualificacin profesional inicial regularanse pola normativa que a Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria dite para tal efecto. 9. Avaliacin. a) A avaliacin, tal e como dispn o Decreto 133/2007, ser continua, entendendo por tal que se efectuar ao longo de todo o proceso de ensino-aprendizaxe; ter carcter formativo e orientador, de xeito que proporcione a informacin necesaria para a deteccin das dificultades do alumnado e a toma de decisins en canto s medidas precisas para a continuacin satisfactoria da sa formacin. Ser diferenciada de acordo coas materias que conforman o currculo e ter como referente as competencias bsicas e os obxectivos xerais da etapa. b) Os documentos oficiais de avaliacin sern o historial acadmico da etapa e o informe individualizado, por traslado a outro centro educativo, que tern carcter bsico. As mesmo, sern documentos oficiais de avaliacin as actas de avaliacin e o expediente acadmico.

436

A implantacin da educacin secundaria obrigatoria

c) Todos estes documentos sern redactados en lingua galega, ags cando tean que ter efecto fra da Comunidade Autnoma de Galicia. Neste caso sern redactados en lingua castel. d) A Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria regular todos os elementos precisos para o proceso de avaliacin nos centros educativos. 10. Profesorado. a) O profesorado, como piar fundamental no proceso de ensinoaprendizaxe, velar para a consecucin dos obxectivos previstos, tanto co traballo individual como co colaborativo, incidindo na participacin de toda a comunidade educativa no esforzo compartido. b) Na distribucin do horario dispoible despois de ser contabilizadas as horas das actividades docentes da sa especialidade e materias afns que, se o caso, lle correspondan, ser prioritaria a dedicacin ao reforzo do alumnado que o necesite para unha mellor atencin diversidade. c) Sen prexuzo da competencia docente do profesorado do corpo de mestres adscrito aos cursos primeiro e segundo de educacin secundaria obrigatoria, de acordo coa disposicin transitoria primeira da Lei orgnica 2/2006, do 3 de maio, de educacin, as materias de educacin secundaria obrigatoria que se indican no anexo IV do Decreto 133/2007 sern impartidas por profesorado de ensino secundario das especialidades que se indican nel. d) O profesorado do corpo de profesores tcnicos de formacin profesional poder impartir a materia optativa ofertada polo centro cando estea relacionada coa familia profesional da sa especialidade, segundo establece o artigo 10 do Decreto 133/2007. DISPOSICIN
TRANSITORIA

No curso acadmico 2007-2008 os cursos 2 e 4 da educacin secundaria obrigatoria seguirn rexndose polo Decreto 78/1993, do 25 de febreiro (DOG do 2 de abril), polo que se establece o currculo da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia, modificado e ampliado polo Decreto 331/1996, do 25 de xullo (DOG do 28 de agosto), e polo Decreto 233/2002, do 6 de xuo (DOG do 17 de xullo), e as ordes que o desenvolven.

437

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

DISPOSICIN

DERROGATORIA

Quedan derrogadas as seguintes ordes: A Orde do 19 de xuo de 1996 (DOG do 11 de xullo), pola que se regula a implantacin da educacin secundaria obrigatoria. A Orde do 31 de maio de 2001 (DOG do 27 de xuo), pola que se modifica para o curso 2001-2002 o horario semanal da educacin secundaria obrigatoria derivado da Orde do 19 de xuo de 1996, pola que se regula a implantacin desa etapa. A Orde do 1 de xullo de 2002 (DOG do 31 de xullo), pola que se adapta o disposto na Orde do 19 de xuo de 1996, pola que se regula a implantacin da educacin secundaria obrigatoria ao Decreto 233/2002, do 6 de xuo, polo que se modifica o Decreto 78/1993, do 25 de febreiro, polo que se establece o currculo da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia, ags o artigo 5. A Orde do 1 de febreiro de 1995 (DOG do 30 de marzo), pola que se publica o catlogo de materias optativas da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia, se establece o currculo destas materias e se regula a sa oferta. A Orde do 30 de abril de 1996 (DOG do 29 de maio), pola que se ampla o catlogo de materias optativas da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia e pola que se establece o currculo destas materias e se regula a sa oferta. Quedan derrogadas as mesmo todas as disposicins de igual ou inferior rango que se opoan ao establecido nesta orde. DISPOSICINS
DERRADEIRAS.

Primeira.- Autorzase a Direccin Xeral de Ordenacin e Innovacin Educativa para ditar as disposicins oportunas para o correcto desenvolvemento e aplicacin desta orde. Segunda.- Esta orde entrar en vigor o da seguinte ao da sa publicacin no Diario Oficial de Galicia. Santiago de Compostela, 6 de setembro de 2007. LAURA SNCHEZ PIN Conselleira de Educacin e Ordenacin Universitaria

438

3. A AVALIACIN NA EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA

3. A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria


Orde do 21 de decembro de 2007 pola que se regula a avaliacin na educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia. (DOG de 7 de Xaneiro de 2008)

DISPOSICINS XERAIS
A Lei orgnica 2/2006, do 3 de maio, de educacin, establece no seu artigo 28 que a avaliacin do proceso de aprendizaxe do alumnado de educacin secundaria obrigatoria ser continua e diferenciada segundo as distintas materias do currculo. A Orde ECI/1845/2007, do 19 de xuo, establece os elementos dos documentos bsicos de avaliacin do ensino bsico, regulado pola Lei orgnica 2/2006, do 3 de maio, de educacin, as como os requisitos formais derivados do proceso de avaliacin que son precisos para garantir a mobilidade do alumnado. O Decreto 133/2007, do 5 de xullo, polo que se establece o currculo da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia, na disposicin derradeira primeira, autoriza a Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria para ditar as disposicins que sexan necesarias para a execucin e desenvolvemento do establecido nel. A Orde do 6 de setembro de 2007, pola que se desenvolve a implantacin da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia, no seu artigo 9.d) establece que a Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria regular todos os elementos precisos para o proceso de avaliacin nos centros educativos. En consecuencia, preciso establecer as normas relativas avaliacin, promocin e titulacin do alumnado de educacin secundaria obriga-

441

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

toria, as como os documentos que recollan o seu resultado, garantindo a autenticidade dos seus datos, a sa supervisin e custodia. En virtude disto, a Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria DISPN: Artigo 1.- Obxecto e mbito. O obxecto desta orde regular os elementos precisos para levar a cabo a avaliacin do proceso de aprendizaxe, a promocin e a titulacin do alumnado da educacin secundaria obrigatoria nos centros docentes que impartan estas ensinanzas no mbito territorial da Comunidade Autnoma de Galicia. Artigo 2.- Carcter da avaliacin. 1. A avaliacin do proceso de aprendizaxe do alumnado ser continua, ter carcter formativo e orientador e ser diferenciada segundo as distintas materias do currculo. 2. A avaliacin levarase a cabo tendo en conta os diferentes elementos que constiten o currculo: as competencias bsicas, os obxectivos, os contidos e criterios de avaliacin de cada unha das materias ou mbitos, establecidos no Decreto 133/2007, do 5 de xullo, polo que se regulan as ensinanzas da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia, e a concrecin que fagan os centros no seu proxecto educativo. Ter como referentes as competencias bsicas e os obxectivos xerais da etapa. Os criterios de avaliacin das materias sern o referente fundamental para valorar tanto o grao de adquisicin das competencias bsicas como a consecucin dos obxectivos. 3. A avaliacin ser continua en canto que forma parte do proceso de ensino aprendizaxe e ter carcter formativo e orientador permitindo detectar as dificultades no momento que se producen e, en consecuencia, incorporar medidas de ampliacin, enriquecemento, reforzo ou de adaptacin que permitan garantir a adquisicin das aprendizaxes imprescindibles para continuar o proceso educativo do alumnado e unha mellor adecuacin da prctica docente. Artigo 3.- Resultados da avaliacin. 1. Os resultados e as observacins relativas ao proceso de avaliacin do alumnado consignaranse nos documentos que se determinan nesta orde.

442

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

2. Os resultados da avaliacin na educacin secundaria obrigatoria expresaranse nos termos seguintes: insuficiente (IN), suficiente (SU), ben (BE), notable (NT) e sobresaliente (SB), acompaadas dunha cualificacin numrica na escala do 1 ao 10, sen cifras decimais, considerndose cualificacin negativa o insuficiente e positivas as restantes, correspondendo ao IN do 1 ao 4, ao SU o 5, ao BE o 6, ao NT o 7 e 8 e ao SB o 9 e 10. Artigo 4.- Desenvolvemento do proceso de avaliacin. 1. Ao comezo de cada curso e coa finalidade de adecuar as ensinanzas de cada materia ao alumnado e facilitar a progresin satisfactoria do seu proceso de aprendizaxe, o profesorado que imparta docencia no grupo realizar unha avaliacin inicial, incidindo na obtencin de informacin sobre os coecementos previos do alumnado en cada unha das materias e o grao de desenvolvemento das competencias bsicas. A avaliacin incluir a anlise dos informes persoais da etapa ou curso anterior e completarase coa informacin obtida a travs da persoa titora. 2. A avaliacin inicial ser o punto de referencia para a toma de decisins relativas ao desenvolvemento do currculo, as como para adoptar aquelas medidas de apoio, reforzo e recuperacin que se consideren oportunas para cada alumna ou alumno. Ser de grande importancia a coordinacin de todo o profesorado que imparta docencia en cada grupo co fin de tomar medidas conxuntas que faciliten o progreso do alumnado. 3. As sesins de avaliacin sern coordinadas pola persoa titora do grupo e nelas participar todo o profesorado que imparte docencia nel e contar co asesoramento do departamento de orientacin. Nelas valoraranse as aprendizaxes acadadas por cada alumna e cada alumno en relacin co grao de desenvolvemento das competencias bsicas e coa consecucin dos obxectivos previstos para cada unha das materias e/ou mbitos e, se o caso, as medidas adoptadas ou que se deban adoptar, sexa de forma xeral ou nalgunha das materias, orientadas mellora do seu proceso de aprendizaxe. 4. Ao longo de cada curso realizaranse para cada grupo, polo menos, tres sesins de avaliacin. A persoa titora recoller en acta o desenvolvemento das sesins, as cualificacins das distintas materias e/ou mbitos, o grao de desenvolvemento das competencias bsicas, as decisins e os acordos acadados referidos a cada alumna e alumno e ao grupo no seu conxunto. As mesmo, farase o seguimento da recuperacin das materias pendentes, se fose o caso. A ltima destas tres sesins poder coincidir coa avaliacin final ordinaria do mes de xuo.

443

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

5. Nos primeiros das do mes de setembro ter lugar unha sesin de avaliacin, tras a realizacin das probas extraordinarias, para o alumnado que non superase todas as materias na avaliacin final ordinaria. Cando un alumno ou alumna non se presente proba extraordinaria dunha materia, nos documentos de avaliacin farase constar non presentado (NP). 6. Cando o progreso dunha alumna ou alumno nunha materia non sexa o adecuado, determinaranse as medidas de atencin diversidade que procedan. Estas medidas adoptaranse en calquera momento do curso, tan pronto como se detecten as dificultades e estarn dirixidas a favorecer a adquisicin das aprendizaxes imprescindibles para continuar o proceso educativo. 7. No proceso de avaliacin continua a cualificacin de cada unha das materias, mbitos e mdulos ser decidida polo profesor ou profesora que as imparta. 8. O proxecto interdisciplinar, anda que non contar cunha cualificacin cuantitativa, ser obxecto de avaliacin que proporcionar unha informacin cualitativa, referida ao grao de desenvolvemento das competencias bsicas e que estar presente na informacin ao alumnado e s sas familias e figurar no informe de avaliacin final. 9. O alumnado dos cursos primeiro e segundo que presenten dificultades continuadas no seu proceso de aprendizaxe, e que de acordo co artigo 5.f) da Orde do 6 de setembro de 2007, non curse neses anos a materia comn de segunda lingua estranxeira, ser valorado, de xeito cualitativo, no progreso nas actividades de reforzo que estea desenvolvendo. Nos documentos de avaliacin figurar coa mencin de exenta/o. 10. Con carcter xeral, as decisins adoptadas polo equipo docente irn referidas promocin e titulacin do alumnado, s medidas de atencin diversidade e a todas aquelas que incidan no proceso educativo do alumnado. De non existir unanimidade no equipo docente, a toma de decisins requirir o acordo favorable da maiora simple dos seus membros. Artigo 5.- Avaliacin do alumnado con necesidade especfica de apoio educativo. 1. A avaliacin do alumnado con necesidade especfica de apoio educativo rexerase, con carcter xeral, polo disposto nesta orde. 2. Sen prexuzo do anteriormente indicado, na avaliacin do alumnado que presente necesidades educativas especiais, que curse as ensinan-

444

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

zas correspondentes educacin secundaria obrigatoria con adaptacins curriculares significativas, de acordo co artigo 14.4 do Decreto 133/2007, a avaliacin e promocin tomar como referencia os obxectivos e os criterios de avaliacin fixados nas adaptacins curriculares. Artigo 6.- Promocin. 1. Ao remate de cada un dos cursos e como resultado do proceso de avaliacin, o equipo de profesoras e profesores que imparten docencia en cada grupo, na sesin final de avaliacin, decidir sobre a promocin do alumnado. 2. O alumnado promocionar ao curso seguinte cando superase os obxectivos de todas as materias cursadas ou tea avaliacin negativa en das como mximo, e repetir curso cando tea avaliacin negativa en tres ou mis materias. 3. Excepcionalmente, unha vez realizadas as probas extraordinarias, o equipo docente poder decidir a promocin dunha alumna ou un alumno con avaliacin negativa en tres materias, se considera que a natureza das dificultades non lle impedir seguir con xito o curso seguinte, que ten expectativas favorables de recuperacin e que a dita promocin beneficiar a sa evolucin acadmica. 4. No cmputo das materias para efectos de promocin, consideraranse tanto as materias non superadas do propio curso como as de cursos anteriores. O proxecto interdisciplinar, cuxas caractersticas quedan expresadas no artigo 4 pargrafo 8, non computar hora de considerar o nmero de materias para os efectos de promocin ao seguinte curso acadmico. 5. A materia de ciencias da natureza do 3 curso, desdobrada en bioloxa e xeoloxa por un lado e fsica e qumica por outro, manter o seu carcter unitario para efectos de promocin, de acordo co establecido no Decreto 133/2007. 6. O alumnado que promocione de curso sen ter superado todas as materias seguir un programa de reforzo destinado a recuperar as aprendizaxes non adquiridas e deber superar a avaliacin correspondente ao devandito programa. A avaliacin do programa de reforzo ser tida en conta para os efectos de cualificacin das materias non superadas. Correspndelles aos departamentos didcticos a organizacin destes programas. Cada profesor ou profesora desenvolverao no curso no que impar-

445

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

te docencia. Os centros educativos organizarn os procesos de avaliacin da recuperacin das materias pendentes. 7. Para o alumnado con altas capacidades poderase flexibilizar a duracin da etapa, de modo que se poida reducir a sa duracin, cando se considere que esta medida a mis adecuada para o seu equilibrio persoal e a sa sociabilizacin, previa avaliacin psicopedagxica e logo de ter seguido un programa de enriquecemento do currculo. 8. O alumnado que non promocione permanecer un ano mis no mesmo curso. Esta repeticin ir acompaada dun plan de recuperacin das aprendizaxes non adquiridas co fin de favorecer a adquisicin das competencias bsicas. 9. O alumnado poder repetir o mesmo curso unha soa vez e, con carcter xeral, das veces como mximo en toda a etapa. Excepcionalmente, o alumnado poder repetir unha segunda vez o cuarto curso se non repetise nos cursos anteriores. Cando a segunda repeticin tea lugar no ltimo curso da etapa, poderase prolongar a escolarizacin ata os dezanove anos. 10. O alumnado que ao finalizar o programa de diversificacin curricular non estea en condicins de acadar o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria e cumpra os requisitos de idade establecidos poder permanecer un ano mis no programa. 11. As decisins de promocin ao curso seguinte, do alumnado con tres materias non superadas, requirir o acordo favorable da maiora simple do equipo docente. Artigo 7.- Titulacin. 1. O alumnado que ao terminar a educacin secundaria obrigatoria superase todas as materias e alcanzadas as competencias bsicas e os obxectivos da etapa obter o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria. 2. As mesmo, poder obter o dito ttulo aquel alumnado que, unha vez realizadas as probas extraordinarias, finalice a etapa con avaliacin negativa nunha ou en das materias, e excepcionalmente en tres, sempre que o equipo docente que imparte no grupo considere que a natureza e o peso destas no conxunto da etapa non lle impediu alcanzar as competencias bsicas e os obxectivos da etapa.

446

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

3. O alumnado que curse programas de diversificacin curricular obter o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria se supera todos os mbitos e materias que integran o programa. As mesmo, poder obter o mencionado ttulo aquel alumnado que, tendo superado os dous mbitos, tea avaliacin negativa nunha ou das materias e, excepcionalmente, en tres se o equipo docente considera alcanzadas, ao final do programa de diversificacin curricular, as competencias bsicas e os obxectivos xerais para a etapa. 4. O alumnado que curse un programa de cualificacin profesional inicial obter o ttulo de graduado en educacin secundaria se supera os mdulos obrigatorios e os voluntarios aos que fai referencia o artigo 16.6 do Decreto 133/2007, do 5 de xullo. 5. O alumnado con dezaoito anos cumpridos que non fose proposto para o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria e tea avaliacin negativa ata nun mximo de cinco materias dispor, durante os dous anos inmediatamente seguintes ao remate da sa escolarizacin, dunha convocatoria anual de probas para superar as materias con avaliacin negativa. Esta convocatoria ter lugar no mes de xuo e ser incompatible con estar cursando as ensinanzas de adultos ou coa presentacin s probas libres para obter o ttulo de graduado en educacin secundaria previstas na Lei orgnica de educacin. 6. Para efectos de titulacin, computarase como materias con avaliacin negativa tanto as suspensas do propio curso como as de cursos anteriores. 7. O alumnado que non obtivese o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria recibir un certificado de escolaridade no que constarn os anos e as materias cursadas. 8. As decisins de titulacin do alumnado con materias non superadas requirirn o acordo favorable da maiora simple do equipo docente Artigo 8.- Informacin da avaliacin. 1. Ao comezo de cada curso, os departamentos didcticos, a travs do profesorado, informarn a cada grupo de alumnas e alumnos, dos obxectivos, contidos e criterios de avaliacin exixibles para obter unha valoracin positiva das distintas materias, as como dos criterios de cualificacin, os instrumentos de avaliacin da aprendizaxe que se utilizarn, includas as materias pendentes de cursos anteriores, as como das medidas de reforzo e recuperacin previstas. As mesmo, a persoa titora de cada

447

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

grupo informar ao seu alumnado dos requisitos que determinarn a promocin ao curso seguinte e, no caso do cuarto curso, a titulacin. 2. Finalizada cada unha das sesins de avaliacin, o alumnado e as nais/pais ou persoas titoras legais sern informados dos seus resultados, da evolucin acadmica as como das decisins adoptadas para o reforzo e/ou recuperacin, se fose o caso. 3. Ser competencia da persoa titora proporcionar esta informacin, coa colaboracin do profesorado que imparta docencia no seu grupo, as como a de establecer canles de comunicacin coas familias do alumnado. 4. Os centros educativos establecern o procedemento que sexa mis adecuado para dar cumprimento ao punto anterior. Artigo 9.- Documentos oficiais de avaliacin. 1. Os documentos oficiais de avaliacin na educacin secundaria obrigatoria son os seguintes: actas de avaliacin, expediente acadmico, historial acadmico de educacin secundaria obrigatoria e informe persoal por traslado. 2. Son documentos bsicos, necesarios para asegurar a mobilidade do alumnado, o historial acadmico de educacin secundaria obrigatoria e o informe persoal por traslado. Artigo 10.- Actas de avaliacin. 1. As actas de avaliacin cubriranse ao final de cada un dos cursos da educacin secundaria obrigatoria. Comprendern a relacin nominal do alumnado que compn cada grupo e os resultados da sa avaliacin. As actas sern pechadas ao remate da sesin final ordinaria do mes de xuo e da sesin de avaliacin extraordinaria de setembro, en cada un dos cursos. 2. Nas actas reflectiranse os resultados da avaliacin de cada unha das materias e/ou mbitos nos termos establecidos no artigo 3 desta orde, e debern expresar ademais as decisins sobre a permanencia ou a promocin ao curso seguinte, e farase constar, para as materias que o precisen, as medidas de reforzo (RE) ou adaptacin curricular significativa (ACS). Redactarase igualmente acta dos resultados da avaliacin das materias pendentes do curso anterior, en cada un dos cursos. 3. Nas actas do 4 curso farase constar a proposta de titulacin de graduado en educacin secundaria obrigatoria para o alumnado que estea nas condicins previstas no artigo 7 desta orde.

448

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

4. As actas de avaliacin sern asinadas por todo o profesorado que imparte docencia no grupo e contarn co visto e prace do director ou directora do centro educativo. A sa custodia e arquivo correspndelle secretara do centro educativo. 5. As actas de avaliacin axustaranse aos modelos que figuran no anexo I desta orde. Artigo 11.- Expediente acadmico. 1. O expediente acadmico o documento de avaliacin individual do alumnado que incluir os datos identificativos do centro, os relativos alumna ou ao alumno e a informacin relativa sa escolarizacin, segundo o modelo que figura no anexo II desta orde. 2. No expediente acadmico quedar constancia dos resultados da avaliacin das distintas materias e/ou mbitos de cada un dos cursos da educacin secundaria obrigatoria. As mesmo, das medidas de atencin diversidade adoptadas, reforzos educativos aplicados ou adaptacins curriculares significativas, expresando estas das ltimas circunstancias cos termos (RE) e (ACS) respectivamente. Tamn incluir as decisins de promocin e/ou titulacin, segundo corresponda. Se fose o caso, constar nel igualmente a entrega do certificado de escolaridade a que se refire o artigo 7.7 desta orde. Formalizarase ao remate da sesin de avaliacin final ordinaria ou despois da extraordinaria, segundo corresponda a cada caso. Contar co visto e prace do director ou directora do centro as como coa sinatura da secretaria ou secretario. 3. O arquivo e custodia dos expedientes acadmicos correspndelle secretara dos centros educativos. Artigo 12.- Historial acadmico de educacin secundaria obrigatoria. 1. O historial acadmico de educacin secundaria obrigatoria o documento oficial que reflicte os resultados das avaliacins e as decisins relativas ao progreso acadmico da alumna ou alumno ao longo da etapa. Ten valor acreditativo dos estudos realizados. 2. O historial acadmico da educacin secundaria obrigatoria recoller os datos identificativos de cada alumna e cada alumno, os anos da sa escolarizacin e os centros onde se realizaron os estudos. Incluir tamn as materias e/ou mbitos cursados e os resultados da avaliacin obtidos con indicacin de ACS, se fose o caso. As mesmo, figurar a decisin sobre pro-

449

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

mocin ao curso seguinte coa data correspondente as como a data de proposta de ttulo. 3. O historial acadmico da educacin secundaria obrigatoria ser expedido en impreso oficial, ser asinado pola secretaria ou secretario do centro e contar co visto e prace do director ou directora do centro que garantir a autenticidade dos datos nel reflectidos e axustarase ao modelo que figura no anexo III desta orde. 4. A sa custodia correspndelle secretara do centro educativo no que est escolarizado o alumnado. 5. A formalizacin e custodia do historial acadmico da educacin secundaria obrigatoria ser supervisada pola Inspeccin educativa. 6. Ao finalizar a educacin secundaria obrigatoria ou, en calquera caso, ao finalizar a sa escolarizacin no ensino bsico en rxime ordinario, o historial acadmico da educacin secundaria obrigatoria, xunto co anterior libro de escolaridade, se fose o caso, ser entregado ao alumnado. Artigo 13.- Informe persoal por traslado. 1. O informe persoal por traslado o documento oficial que ten como finalidade garantir a continuidade do proceso de aprendizaxe ao alumnado que se traslade a outro centro sen ter rematado o curso acadmico, debendo axustarse ao modelo que figura no anexo IV desta orde. 2. Contar cos elementos seguintes: a) Resultados parciais da avaliacin, se fose o caso. b) Constancia da aplicacin, se o caso, de medidas de reforzo ou calquera outra dentro da atencin diversidade. c) Adaptacins curriculares realizadas. d) Calquera outra informacin de interese, referente ao proceso educativo da alumna ou alumno. 3. O informe persoal ser elaborado e asinado pola persoa titora, a partir da informacin de todo o profesorado que imparta docencia no grupo e levar o visto e prace do director ou directora do centro. Artigo 14.- Informe de avaliacin final. 1. Ao remate de cada un dos cursos da educacin secundaria obrigatoria, a persoa titora, coa informacin achegada polo profesorado que

450

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

imparta docencia no grupo, elaborar un informe individualizado de cada alumna e alumno. Nel recolleranse os aspectos mis relevantes sobre o proceso de aprendizaxe, cando menos o grao de aprendizaxe en cada unha das materias e/ou mbitos, o desenvolvemento das competencias bsicas, a consecucin dos obxectivos en cada unha das materias e/ou mbitos, as decisins sobre medidas para a atencin diversidade que fosen adoptadas as como todos aqueles aspectos que permitan facer un mellor seguimento do seu proceso de aprendizaxe. 2. Este informe, que se iniciar ao comezo de cada curso cos elementos xurdidos na avaliacin inicial, recoller a informacin resultante do proceso da avaliacin continua ao longo do curso, e completarase ao remate de cada un dos cursos acadmicos. 3. Ao remate de cada curso a persoa titora poer os informes do grupo disposicin da persoa titora do curso seguinte. 4. Xntase un modelo orientativo de informe como anexo V desta orde. Artigo 15.- Cambio de centro. 1. Cando unha alumna ou un alumno se traslade dun centro a outro para continuar estudos, o centro de orixe remitiralle ao centro de destino, e por peticin deste, o historial acadmico e o informe persoal por traslado, se non tivese concludo o curso. Se o cambio se producise unha vez rematado o curso acadmico, remitirase o informe final do curso que corresponda, acreditando que os datos recollidos no historial acadmico concordan co expediente que garda o centro de orixe. 2. O centro receptor abrir o correspondente expediente acadmico. 3. Para axilizar os trmites de matriculacin no novo centro, as nais/pais ou persoas titoras legais do alumnado podern solicitar no centro de orixe unha certificacin que permitir iniciar os trmites que fosen precisos antes do envo de toda a documentacin indicada no punto 1. 4. A matrcula adquirir carcter definitivo unha vez recibido o historial acadmico debidamente formalizado. 5. Se o desprazamento se producise a un centro que non imparta as ensinanzas do sistema educativo espaol, dentro ou fra de Espaa, o historial acadmico permanecer no centro de orixe, que emitir unha certificacin acadmica completa da alumna ou alumno. O historial acadmico quedar custodiado no centro no que estivo escolarizado ata a sa reincor-

451

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

poracin ao sistema educativo espaol ou ata o remate dos estudos equivalentes educacin secundaria obrigatoria. Nese momento o historial acadmico de educacin secundaria ser entregado ao alumnado. Artigo 16.- Avaliacin dos procesos de ensinanza e da prctica docente. 1. O profesorado avaliar, nas sesins de avaliacin, os procesos de ensinanza e a sa prctica docente en relacin coa adecuacin ao alumnado, co logro dos obxectivos da etapa e de cada unha das reas e co desenvolvemento das competencias bsicas. Esta avaliacin incluir, polo menos, os seguintes aspectos: a) A adecuacin dos obxectivos, contidos e criterios de avaliacin s caractersticas e necesidades do alumnado. b) As aprendizaxes acadadas polo alumnado. c) As medidas de atencin diversidade aplicadas. d) A programacin didctica e o seu desenvolvemento, a organizacin da aula, o aproveitamento dos recursos do centro e os procedementos de avaliacin do alumnado. e) A coordinacin entre as profesoras e profesores de cada curso, as como entre o profesorado do 1 curso da educacin secundaria obrigatoria co equipo de mestras e mestres da etapa anterior coa finalidade de garantir a eficacia necesaria no trnsito dunha etapa a outra. 2. Os resultados desta avaliacin sern analizados na comisin de coordinacin pedagxica na que se tomarn as decisins que fosen consideradas pertinentes. Artigo 17.- Avaliacin de diagnstico. 1. De acordo co artigo 29 da Lei orgnica 2/2006, do 3 de maio, de educacin, e o artigo 19 do Decreto 133/2007, do 5 de xullo, polo que se establece o currculo da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia, ao finalizar o segundo curso da educacin secundaria obrigatoria, todos os centros realizarn unha avaliacin de diagnstico das competencias bsicas alcanzadas polo alumnado. Esta avaliacin, que non ter efectos acadmicos, ter carcter formativo e orientador para os centros, e informativo para as familias e para o conxunto da comunidade educativa.

452

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

2. A Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria facilitaralles aos centros educativos os modelos precisos, co fin de que todos poidan realizala adecuadamente.

Disposicins transitorias
Primeira.- Finalizada no curso 2006-2007 a vixencia dos libros de escolaridade do ensino bsico para os efectos de acreditacin dos estudos realizados, deber redactarse, na primeira pxina en branco despois da que corresponde ao ltimo curso, dilixencia de peche e inutilizaranse as pxinas restantes. A citada dilixencia, asinada pola secretaria ou secretario do centro e co visto e prace do director ou directora, consignarase nos seguintes termos: dilixencia para facer constar que este libro de escolaridade do ensino bsico queda pechado de acordo co establecido na disposicin transitoria primeira da Orde do 21 de decembro de 2007 pola que se regula a avaliacin na educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia. Cando a apertura do historial acadmico supoa a continuacin do anterior libro de escolaridade do ensino bsico, reflectirase naquel documento a serie e o nmero do libro de escolaridade. Estas circunstancias figurarn igualmente no correspondente expediente acadmico. Segunda.- Independentemente dos perodos de implantacin que para a educacin secundaria obrigatoria prev o Real decreto 806/2006, do 30 de xuo, polo que se establece o calendario de aplicacin da nova ordenacin do sistema educativo, establecida pola Lei orgnica 2/2006, do 3 de maio, de educacin, a avaliacin, promocin e titulacin do alumnado na educacin secundaria obrigatoria aplicaranse a partir do ano acadmico 2007-2008, de acordo cos artigos 9 e 10 do citado real decreto. Porn, a avaliacin de diagnstico farase a partir do curso acadmico 2008-2009.

Disposicin derrogatoria
DERROGACIN
NORMATIVA.

1. Quedan derrogadas as seguintes ordes:

453

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Orde do 25 de abril de 1994 sobre avaliacin na educacin secundaria obrigatoria. Orde do 25 de agosto de 2003 pola que se ditan instrucins para a aplicacin na educacin secundaria obrigatoria do establecido na disposicin adicional primeira do Real decreto 827/2003, do 27 de xuo, polo que se establece o calendario de aplicacin da nova ordenacin do sistema educativo, establecida pola Lei orgnica 10/2002, do 23 de decembro, de calidade da educacin. Orde do 30 de setembro de 2004 sobre avaliacin, promocin e titulacin na educacin secundaria obrigatoria como consecuencia do disposto no Real decreto 1318/2004, do 28 de maio. Orde do 13 de maio de 2005 pola que se ditan instrucins para consignar as cualificacins da educacin secundaria obrigatoria nos documentos oficiais de avaliacin. 2. Quedan derrogadas, as mesmo, todas as disposicins de igual ou inferior rango que se opoan ao establecido nesta orde.

Disposicins derradeiras
Primeira.- Autorzase a Direccin Xeral de Ordenacin e Innovacin Educativa a ditar as disposicins que sexan precisas para a execucin e desenvolvemento do establecido nesta orde. Segunda.- Esta orde entrar en vigor o da seguinte ao da sa publicacin no Diario Oficial de Galicia.

Santiago de Compostela, 21 de decembro de 2007. LAURA SNCHEZ PIN Conselleira de Educacin e Ordenacin Universitaria

454

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI

19

RESULTADO DAS AVALIACINS


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

ANO ACADMICO _____ /_____ EXTRAORDINARIA


., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

MATERIAS

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro SECRETARIO/A .............................................. ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

SELO DO CENTRO

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

.................................................
SECRETARIO/A ..............................................

ANEXO I Actas de avaliacin de educacin secundaria obrigatoria

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

455

456
ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI ANO ACADMICO _____ /_____
Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA

19

RESULTADO DAS AVALIACINS

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

MATERIAS EXTRAORDINARIA

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro SECRETARIO/A .............................................. ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

.................................................
SECRETARIO/A ..............................................

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI

19

RESULTADO DAS AVALIACINS ANO ACADMICO _____ /_____


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

MATERIAS EXTRAORDINARIA

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro SECRETARIO/A .............................................. ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

457

458
ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI ANO ACADMICO _____ /_____
Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA

19

RESULTADO DAS AVALIACINS

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

MATERIAS EXTRAORDINARIA

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro SECRETARIO/A .............................................. ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

.................................................
SECRETARIO/A ..............................................

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI

19

RESULTADO DAS AVALIACINS ANO ACADMICO _____ /_____


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

MATERIAS EXTRAORDINARIA

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro SECRETARIO/A .............................................. ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

459

460
ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI ANO ACADMICO _____ /_____
Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA

19

RESULTADO DAS AVALIACINS

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

MATERIAS EXTRAORDINARIA

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro SECRETARIO/A .............................................. ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

.................................................
SECRETARIO/A ..............................................

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI

19

RESULTADO DAS AVALIACINS ANO ACADMICO _____ /_____


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

MATERIAS EXTRAORDINARIA

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro SECRETARIO/A .............................................. ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

461

462
ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI ANO ACADMICO _____ /_____
Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA

19

RESULTADO DAS AVALIACINS

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

MATERIAS EXTRAORDINARIA

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro SECRETARIO/A .............................................. ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

.................................................
SECRETARIO/A ..............................................

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI

19

RESULTADO DAS AVALIACINS ANO ACADMICO _____ /_____


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

MATERIAS EXTRAORDINARIA

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro SECRETARIO/A .............................................. ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

463

464
ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI ANO ACADMICO _____ /_____
Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA

19

RESULTADO DAS AVALIACINS

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

MATERIAS EXTRAORDINARIA

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro SECRETARIO/A .............................................. ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

.................................................
SECRETARIO/A ..............................................

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI

19

RESULTADO DAS AVALIACINS ANO ACADMICO _____ /_____


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

MATERIAS EXTRAORDINARIA

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro SECRETARIO/A .............................................. ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

465

466
ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI ANO ACADMICO _____ /_____
Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA

19

RESULTADO DAS AVALIACINS

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

MATERIAS EXTRAORDINARIA

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro SECRETARIO/A .............................................. ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

.................................................
SECRETARIO/A ..............................................

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI

19

RESULTADO DAS AVALIACINS ANO ACADMICO _____ /_____


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

MATERIAS EXTRAORDINARIA

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro SECRETARIO/A .............................................. ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

467

468
ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI ANO ACADMICO _____ /_____
Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA

19

RESULTADO DAS AVALIACINS

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

MATERIAS EXTRAORDINARIA

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro SECRETARIO/A .............................................. ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

ANEXO II Expediente acadmico do alumnado de educacin secundaria obrigatoria

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI

19

RESULTADO DAS AVALIACINS ANO ACADMICO _____ /_____ ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. .................................... Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. EXTRAORDINARIA


., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

MATERIAS

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

SECRETARIO/A ..............................................

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

469

470
ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI RESULTADO DAS AVALIACINS ANO ACADMICO _____ /_____
Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA

19

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

MATERIAS EXTRAORDINARIA

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

SECRETARIO/A ..............................................

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI RESULTADO DAS AVALIACINS ANO ACADMICO _____ /_____ ORDINARIA
SECRETARIO/A .............................................. .................................... Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

19

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE EXTRAORDINARIA


., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

MATERIAS

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

SECRETARIO/A ..............................................

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

471

472
ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI ANO ACADMICO _____ /_____
Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA

19

RESULTADO DAS AVALIACINS

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

MATERIAS EXTRAORDINARIA

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

SECRETARIO/A ..............................................

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI

19

RESULTADO DAS AVALIACINS ANO ACADMICO _____ /_____ ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. .................................... Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. EXTRAORDINARIA


., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

MATERIAS

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

SECRETARIO/A ..............................................

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

473

474
ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI ANO ACADMICO _____ /_____
Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA

19

RESULTADO DAS AVALIACINS

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

MATERIAS EXTRAORDINARIA

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

SECRETARIO/A ..............................................

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

ANEXO III Historial acadmico de educacin secundaria obrigatoria


19 RESULTADO DAS AVALIACINS REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. MATERIAS ANO ACADMICO _____ /_____ ORDINARIA EXTRAORDINARIA NOME, APELIDOS E DNI

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

mbito cientfico tcnico mbito lingstico e social Educacin fsica Msica Tecnoloxas Materia optativa (3) Primeira lingua estranxeira (1) Ensinanzas de relixin (2) MATERIAS PENDENTES

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

...........................................................

.................................................

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

475

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

SECRETARIO/A ..............................................

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

SECRETARIO/A ..............................................

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O. ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

SECRETARIO/A ..............................................

476

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI RESULTADO DAS AVALIACINS ANO ACADMICO _____ /_____ ORDINARIA
SECRETARIO/A .............................................. .................................... Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

19

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE EXTRAORDINARIA


., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

MATERIAS

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

SECRETARIO/A ..............................................

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

477

478
ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI ANO ACADMICO _____ /_____
Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA

19

RESULTADO DAS AVALIACINS

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

MATERIAS EXTRAORDINARIA

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

SECRETARIO/A ..............................................

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI

19

RESULTADO DAS AVALIACINS ANO ACADMICO _____ /_____ ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. .................................... Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE EXTRAORDINARIA


., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

MATERIAS

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

SECRETARIO/A ..............................................

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

479

480
ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI RESULTADO DAS AVALIACINS ANO ACADMICO _____ /_____
Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA

19

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

MATERIAS EXTRAORDINARIA

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

SECRETARIO/A ..............................................

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI

19

RESULTADO DAS AVALIACINS ANO ACADMICO _____ /_____ ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. .................................... Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE EXTRAORDINARIA


., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

MATERIAS

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

SECRETARIO/A ..............................................

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

481

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

ANEXO IV Informe persoal por traslado de educacin secundaria obrigatoria


19 RESULTADO DAS AVALIACINS REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. MATERIAS ANO ACADMICO _____ /_____ ORDINARIA EXTRAORDINARIA NOME, APELIDOS E DNI

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

mbito cientfico tcnico mbito lingstico e social Educacin fsica Msica Tecnoloxas Materia optativa (3) Primeira lingua estranxeira (1) Ensinanzas de relixin (2) MATERIAS PENDENTES

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

...........................................................

.................................................

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

482

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

SECRETARIO/A ..............................................

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

SECRETARIO/A ..............................................

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O. ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

SECRETARIO/A ..............................................

483

484
ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI ANO ACADMICO _____ /_____
Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA

19

RESULTADO DAS AVALIACINS

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. ....................................

MATERIAS EXTRAORDINARIA

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro SECRETARIO/A .............................................. ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA ANEXO II EXPEDIENTE ACADMICO DO ALUMNADO DE EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA
NOME, APELIDOS E DNI

19

RESULTADO DAS AVALIACINS ANO ACADMICO _____ /_____ ORDINARIA


SECRETARIO/A .............................................. .................................... Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do certificado de escolaridade

REPETICIN CUARTO CURSO P.D.C. EXTRAORDINARIA


., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro

MATERIAS

MEDIDAS DE ATENCIN DIVERSIDADE

mbito cientfico tcnico

mbito lingstico e social

Educacin fsica

Msica

Tecnoloxas

Materia optativa (3)

Primeira lingua estranxeira (1)


Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do historial acadmico ., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro ....................................

Ensinanzas de relixin (2)

MATERIAS PENDENTES

SECRETARIO/A ..............................................

PROPOSTA DE TITULACIN

SI

NON

P.C.P.I.

..............................., ...... de .................... de ......................... SELO DO CENTRO SECRETARIO/A

VISTO E PRACE DO DIRECTOR/DA DIRECTORA

Con data .. o/a alumno/a finalizou neste centro a sa escolaridade obrigatoria e fiselle entrega do Ttulo de Graduado en E.S.O.

...........................................................

.................................................
., de . de 20 VISTO E PRACE DO/A DIRECTOR/A Selo do centro .................................... SECRETARIO/A ..............................................

ANEXO V Informe de avaliacin final de curso

A avaliacin na educacin secundaria obrigatoria

NOTAS: AS MEDIDAS CONSIGNARANSE, SE O CASO, RE (REFORZO EDUCATIVO), ACS (ADAPTACIN CURRICULAR SIGNIFICATIVA) AS CUALIFICACINS CONSIGNARANSE NOS TERMOS DE IN (INSUFICIENTE), SU (SUFICIENTE), BE (BEN), NT (NOTABLE), SB (SOBRESALIENTE), NP (Non presentado), acompaadas de expresins numricas do 1 ao 10 sen decimais (1) INDICAR A LINGUA ESTRANXEIRA (2) INDICAR: RELIXIN, HISTORIA E CULTURA DAS RELIXINS OU ATENCIN EDUCATIVA * ATENCIN EDUCATIVA NON TEN CUALIFICACIN (3) INDICAR A MATERIA OPTATIVA

485

4. PROGRAMAS DE DIVERSIFICACIN CURRICULAR NA EDUCACIN SECUNDARIA OBRIGATORIA

4. Programas de diversificacin curricular na educacin secundaria obrigatoria


Orde de 30 de xullo de 2007 pola que se regulan os programas de diversificacin curricular na educacin secundaria obrigatoria (DOG do 21 de agosto de 2007)

DISPOSICINS XERAIS
A Lei orgnica 2/2006, do 3 de maio, de educacin establece no artigo 22.2 que a educacin secundaria obrigatoria ten como finalidade lograr que as alumnas e alumnos adquiran os elementos bsicos da cultura, especialmente nos seus aspectos humanstico, artstico, cientfico e tecnolxico; desenvolver e consolidar neles hbitos de estudo e de traballo; preparalos para sa incorporacin a estudos posteriores e para a sa insercin laboral e formalos para o exercicio dos seus dereitos e obrigas na vida como cidadns e cidads. No punto 4 do mesmo artigo, a citada lei establece que a educacin obrigatoria se organizar de acordo cos principios de educacin comn e de atencin diversidade do alumnado e que lles corresponde s administracins educativas regular as medidas de atencin diversidade, organizativas e curriculares que lles permitan aos centros, no exercicio da sa autonoma, unha organizacin flexible das ensinanzas. Unha das medidas de atencin diversidade son os programas de diversificacin curricular. Nesta lia, o Real decreto 1631/2006, do 29 de decembro, polo que se establecen as ensinanzas mnimas correspondentes educacin secundaria obrigatoria, establece no seu artigo 13 que os centros podern organizar programas de diversificacin curricular para o alumnado que, tras a oportuna avaliacin, precise dunha organizacin dos contidos, actividades prcticas e materiais do currculo diferente establecida con

489

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

carcter xeral e dunha metodoloxa especfica para acadar os obxectivos e competencias bsicas da etapa e o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria. As mesmo, o Decreto 133/2007, do 5 de xullo, polo que se regulan as ensinanzas da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia, no seu artigo 15, establece as condicins para que o alumnado acceda aos programas de diversificacin curricular e habilita a Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria para regular os mencionados programas. A presente orde ten por finalidade a determinacin das condicins de acceso do alumnado aos programas de diversificacin curricular e das materias que constiten o seu currculo, as como o establecemento do procedemento de autorizacin destes programas. En consecuencia co exposto e en virtude do artigo 15 do Decreto 133/2007, a Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria, DISPN: Artigo 1.- Obxecto. O obxecto desta orde a regulacin dos programas de diversificacin curricular establecidos no artigo 15 do Decreto 133/2007, do 5 de xullo, polo que se regulan as ensinanzas da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia. Artigo 2.- Definicin e finalidade. Os programas de diversificacin curricular constiten unha das medidas de atencin diversidade que emanan dos principios e fins que configuran o sistema educativo espaol, que se inspira, entre outros, no principio de flexibilidade para adecuar a educacin diversidade de aptitudes, intereses, expectativas e necesidades do alumnado. Posibilitan unha organizacin dos contidos, actividades e materias do currculo diferente establecida con carcter xeral, as como unha metodoloxa especfica que lle permita ao alumnado que acceda a estes programas adquirir as competencias bsicas, alcanzar os obxectivos xerais da etapa e, polo tanto, obter o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria.

490

Programas de diversificacin curricular na educacin secundaria obrigatoria

Artigo 3.- Destinatarios. Podern incorporarse aos programas de diversificacin curricular as alumnas e os alumnos que cumpran as condicins indicadas no artigo cuarto desta orde e nos cales concorran as seguintes circunstancias: a) Ter dificultades xeneralizadas de aprendizaxe, ter sido obxecto doutras medidas de atencin diversidade, sen que estas resultasen suficientes para a recuperacin das dificultades de aprendizaxe detectadas e atoparse nunha situacin de risco evidente de non alcanzar as competencias bsicas e os obxectivos da etapa cursando o currculo ordinario. b) Existir expectativas razoables de que coa incorporacin ao programa podern alcanzar as competencias bsicas e os obxectivos da etapa e, en consecuencia, obter o ttulo de graduado en educacin secundaria. Artigo 4.- Condicins de acceso. Podern incorporarse a estes programas as alumnas e os alumnos que se atopen nalgunha das seguintes situacins: a) Ter cursado o segundo curso da educacin secundaria obrigatoria, non estar en condicins de promocionar ao curso seguinte e que repetisen xa unha vez na etapa. b) Tras cursar o terceiro curso, non estar en condicins de promocionar. c) Tras repetir o terceiro curso, non superalo. d) Ter cursado o cuarto curso da educacin secundaria obrigatoria sen superalo e ter repetido xa unha vez na etapa. Artigo 5.- Duracin dos programas. Con carcter xeral, a duracin dos programas de diversificacin curricular ser de dous anos. Non obstante, podern establecerse programas dun ano de duracin para aquelas alumnas e alumnos que cursasen o cuarto curso de educacin secundaria obrigatoria sen acadar o ttulo, ou que, tras repetir terceiro, non acadasen os obxectivos e, en ambos os casos, para os que se considere adecuada a sa incorporacin ao programa.

491

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

Artigo 6.- Agrupamentos. 1. Os alumnos e alumnas que sigan un programa de diversificacin curricular tern un grupo ordinario de referencia co que cursarn determinadas materias do currculo comn. 2. Para a imparticin dos mbitos e materias especficas destes programas conformaranse grupos que non superarn o nmero de dez alumnas e alumnos e non sern, con carcter xeral, menos de cinco. Artigo 7.- Estrutura dos programas. 1. O currculo dos programas de diversificacin deber inclur na sa estrutura os seguintes mbitos e materias: a) Un mbito especfico de carcter lingstico-social, que incluir elementos formativos seleccionados entre os obxectivos e contidos curriculares correspondentes ao terceiro e ao cuarto curso da etapa das materias de ciencias sociais, xeografa e historia, lingua galega e literatura e lingua castel e literatura. A seleccin destes elementos formativos realizarase tendo en conta o seu carcter nuclear, a sa relevancia social e cultural, a sa funcionalidade e a sa capacidade para facilitar o desenvolvemento das competencias bsicas e a consecucin dos obxectivos xerais da etapa. b) Un mbito cientfico-tcnico, que incluir elementos formativos seleccionados entre os obxectivos e contidos curriculares correspondentes ao terceiro e ao cuarto curso da etapa das materias de matemticas, bioloxa e xeoloxa e fsica e qumica. A seleccin destes elementos formativos realizarase tendo en conta o seu carcter nuclear, a sa relevancia social e cultural, a sa funcionalidade e a sa capacidade para facilitar o desenvolvemento das competencias bsicas e a consecucin dos obxectivos xerais da etapa. c) As materias do terceiro curso: lingua estranxeira, educacin plstica e visual e educacin fsica. d) As materias do cuarto curso: lingua estranxeira, msica e educacin fsica. e) A materia de tecnoloxas, con carcter eminentemente prctico, que incluir os contidos bsicos correspondentes s materias de tecnoloxas do terceiro curso e de tecnoloxa do cuarto. f) Unha materia optativa elixida entre aquelas que oferte o centro para os cursos terceiro e cuarto.

492

Programas de diversificacin curricular na educacin secundaria obrigatoria

g) A materia de relixin, nas condicins establecidas para todo o alumnado. 2. As materias de msica, educacin plstica e visual, educacin fsica e relixin, as como a optativa, sern cursadas co grupo de referencia. Artigo 8.- Distribucin horaria semanal dos programas. O horario lectivo semanal das alumnas e alumnos que seguen un programa de diversificacin curricular ser de trinta e das horas distribudas segundo o cadro que segue: 3 Curso Materia sesins. 9. 9. 3. 2. 3. 2. 2. 1. 1. 4 Curso Materia sesins. 8. 8. 3. 3. 3. 3. 2. 1. 1.

mbito lingstico-social mbito cientfico-tcnico Lingua estranxeira Educacin plstica e visual Tecnoloxas Materia optativa Educacin fsica Relixin Titora

mbito lingstico-social mbito cientfico-tcnico Lingua estranxeira Msica Tecnoloxas Materia optativa Educacin fsica Relixin Titora

Artigo 9.- Procedemento para a proposta de incorporacin do alumnado ao programa. 1. Para determinar a incorporacin dun alumno ou alumna a un programa de diversificacin curricular, seguirase o proceso seguinte: a) Proposta razoada do equipo de profesores do grupo ao que pertence o alumno ou alumna, expresada mediante un informe individualizado, elaborado pola persoa titora, que ser remitido ao departamento de orientacin e no cal se far constar: A competencia curricular do alumno ou alumna en cada materia. As dificultades de aprendizaxe presentadas.

493

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

As medidas de atencin diversidade aplicadas. Os motivos polos que o equipo docente considera a conveniencia de que o alumno se integre nun programa de diversificacin curricular. b) A xefatura do departamento de orientacin proceder a realizar un informe en que se incluirn as conclusins da avaliacin psicopedagxica, o resultado da reunin da persoa titora ou orientadora co alumno ou alumna, cos pais e nais ou representantes legais, para formularlles a conveniencia da sa incorporacin a un programa de diversificacin curricular. Deixarase constancia escrita da opinin dos pais ou representantes legais. c) Posteriormente unha comisin formada polo xefe de estudos, a xefatura do departamento de orientacin e a persoa titora da alumna ou alumno valorar os informes emitidos e as opinins da alumna ou alumno e dos seus pais ou representantes legais e tomar a decisin que coide conveniente sobre a incorporacin ao programa de diversificacin curricular. d) Envo da proposta ao servizo provincial de Inspeccin Educativa para a sa autorizacin. 2. Con carcter xeral, o procedemento descrito no punto 1 deber estar rematado antes do 5 de setembro. Artigo 10.- Autorizacin. O servizo provincial de Inspeccin Educativa emitir a autorizacin expresa para desenvolver os programas de diversificacin curricular que cumpran cos requisitos establecidos e que ser comunicada aos centros antes do comezo do curso. Artigo 11.- Titora. 1. Cada grupo de diversificacin curricular ter unha persoa titora que se coordinar co titor ou titora do grupo de referencia, as como co resto do profesorado que imparta docencia ao alumnado do programa de diversificacin curricular. 2. Estar designada pola direccin, preferentemente entre as persoas que impartan algn dos mbitos especficos dos programas coa finalidade de facilitar un mellor seguimento da dinmica do grupo. 3. A persoa titora de cada grupo de diversificacin curricular ter como funcin a orientacin do seu alumnado, a sa atencin personalizada

494

Programas de diversificacin curricular na educacin secundaria obrigatoria

e a coordinacin do equipo docente en todas as actividades de planificacin, desenvolvemento e avaliacin dos procesos de ensinanza e aprendizaxe, as como as tarefas de mediacin entre alumnado, profesorado e familias. 4. A persoa titora exercer como tal, preferentemente, durante os dous anos da duracin do programa. Artigo 12.- Profesorado. Cada mbito especfico ser impartido por un nico profesor ou profesora pertencente a un dos departamentos didcticos a que corresponda a atribucin docente das materias que forman parte do mbito, preferentemente con destino definitivo no centro. Artigo 13.- Lias metodolxicas. Os programas de diversificacin curricular, como medida excepcional de atencin diversidade, deben recoller un tratamento distinto dos contidos que integran, de forma xeral, o currculo. Como criterio bsico estar a determinacin dos contidos nucleares ou fundamentais do currculo, aqueles que resultan imprescindibles para aprendizaxes posteriores e que contriben ao desenvolvemento das competencias bsicas. Na sa estrutura, que supera a presentacin disciplinar, procurarase a integracin das distintas materias arredor de unidades ou bloques, cunha dimensin globalizadora ou interdisciplinar. O referente sern os obxectivos xerais da etapa e as competencias bsicas. Fomentarase a participacin activa do alumnado, tanto de xeito individual como no traballo en grupo. Incidirase na procura de que o alumnado sexa capaz de aprender a aprender e de aumentar o grao de autonoma persoal. Artigo 14.- Avaliacin. 1. Os referentes fundamentais para avaliar as aprendizaxes do alumnado que curse un programa de diversificacin curricular sern as competencias bsicas e os obxectivos xerais da educacin secundaria obrigatoria, as como os criterios de avaliacin especficos establecidos para cada mbito do programa e para as materias que curse cada alumna ou alumno. 2. O alumnado que curse o programa de diversificacin curricular acadar o ttulo de graduado en educacin secundaria obrigatoria se supe-

495

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

ra todos os mbitos e materias que integran o programa. Non obstante, podern obter o ttulo aqueles que, tendo superados os mbitos, tean avaliacin negativa nunha ou das materias, e de maneira excepcional en tres, sempre que a xuzo do equipo docente alcanzase ao finalizar o programa as competencias bsicas e os obxectivos da etapa. 3. O alumnado que, ao rematar o programa, non estea en condicins de obter o ttulo de graduado en educacin secundaria e cumpra os requisitos de idade establecidos, poder permanecer un ano mis no programa. 4. O alumnado que acceda a un programa de diversificacin curricular sen acadar os obxectivos dalgunha materia dos cursos anteriores, realizar as actividades de reforzo e de apoio que lle permitan recuperalos ao longo do desenvolvemento do programa, sendo a avaliacin competencia do profesorado que imparte clase nel, coa colaboracin dos departamentos implicados. Artigo 15.- Avaliacin do programa. 1. Os programas de diversificacin e o seu desenvolvemento sern obxecto de seguimento e avaliacin especficos, de acordo cos criterios establecidos en cada programa. A persoa titora elaborar, ao final de cada curso, unha memoria que incla: a) Informe sobre o progreso do alumnado do programa de diversificacin. b) Valoracin do funcionamento do programa e, se o caso, proposta de modificacin. 2. As posibles modificacins do programa de diversificacin que se propoan ao final de cada curso, xunto coa sa xustificacin, debern ser informadas favorablemente polo correspondente servizo de Inspeccin Educativa antes da sa posta en prctica. Artigo 16.- Programacin. 1. A programacin dos mbitos e das materias propias do programa de diversificacin curricular ser elaborada nos distintos departamentos didcticos implicados e polas persoas designadas para impartir os mbitos ou materias do programa coa colaboracin do departamento de Orientacin, a partir das directrices xerais establecidas pola comisin de coordinacin pedagxica e coordinadas polo xefe ou xefa de estudos.

496

Programas de diversificacin curricular na educacin secundaria obrigatoria

2. A programacin incluir: a) Obxectivos. b) Proposta de contidos para cada un dos mbitos e materias especficaseasa contribucin consecucin das competencias bsicas. c) Lias metodolxicas. d) Avaliacin inicial. e) Criterios de avaliacin do alumnado. f) Criterios e procedementos para a avaliacin e revisin do programa. DISPOSICIN
TRANSITORIA

No ano acadmico 2007-2008 a organizacin e funcionamento do segundo curso dos programas de diversificacin curricular realizarase segundo o establecido na Orde do 19 de maio de 1997 pola que se regulan estes programas na educacin secundaria obrigatoria. DISPOSICIN
DERROGATORIA

Queda derrogada a Orde do 19 de maio de 1997 pola que se regulan os programas de diversificacin curricular na educacin secundaria obrigatoria. DISPOSICINS
DERRADEIRAS

Primeira.- Autorzase a Direccin Xeral de Ordenacin e Innovacin Educativa para ditar as disposicins oportunas para o correcto desenvolvemento e aplicacin desta orde. Segunda.- O establecido nesta orde ser de aplicacin, a partir do curso 2007-2008, para o primeiro curso do programa e a partir do curso 2008-2009, para o programa na sa totalidade.

Santiago de Compostela, 30 de xullo de 2007. LAURA SNCHEZ PIN Conselleira de Educacin e Ordenacin Universitaria

497

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

ANEXO Incorporacin do alumnado aos programas de diversificacin curricular. Procedencia: 2 curso da ESO, non estar en condicins de promocionar ao terceiro curso e repetir unha vez nesta etapa. Programa de diversificacin curricular: de 2 anos. Procedencia: 3 curso da ESO. Programa de diversificacin curricular: de 2 anos. Procedencia: Repetir 3 curso da ESO, sen superalo, e considerar adecuada a sa incorporacin. Programa de diversificacin curricular: dun ano ou de 2 anos. Procedencia: 4 curso da ESO, sen superalo, ter repetido xa na etapa. Programa de diversificacin curricular: dun ano. Circunstancias do alumnado: a) Ter dificultades xeneralizadas de aprendizaxe, calquera que sexa a sa orixe, e atoparse nunha situacin de risco evidente de non alcanzar as competencias bsicas e os obxectivos da etapa cursando o currculo ordinario, as como ter sido obxecto doutras medidas de atencin diversidade, sen que estas resultasen suficientes para a recuperacin das dificultades de aprendizaxe. b) Existir expectativas razoables de que, coa incorporacin ao programa, poder alcanzar as competencias bsicas e os obxectivos da etapa e, en consecuencia, obter o ttulo de graduado en educacin secundaria. En todo caso, deberanse cumprir os requisitos de idade exixidos no artigo 2.4 do Decreto 133/2007, do 5 de xullo, polo que se regulan as ensinanzas da educacin secundaria obrigatoria na Comunidade Autnoma de Galicia.

498

5. A AVALIACIN DIAGNSTICA

5. A avaliacin diagnstica
TIPOS
E FINALIDADE

Esta avaliacin ten a sa orixe e concrecin nos artigos 21, 29 e 144 da LOE. Ten como obxectivo analizar o progreso do alumnado na consecucin das competencias bsicas, que quedaron definidas nos currculos cara ao remate da ESO. Estas avaliacins son prescritivas en 4 de educacin primaria e 2 de ESO. No artigo 144.1 descrbese a avaliacin xeral diagnstica (AXD). competencia do Instituto de Avaliacin (IE), en colaboracin coas CCAA, a elaboracin do marco terico, o desenvolvemento, a aplicacin e a elaboracin do informe. Nos artigos 21 e 29 establcese que todos os centros debern realizar unha avaliacin diagnstica (AD) para todos os alumnos nos mesmos niveis que a anterior, co mesmo marco terico e que ter carcter formativo e orientador para os centros e informativo para as familias e para o conxunto da comunidade educativa. Ambos os tipos de avaliacin diagnstica teen como finalidade bsica obter datos para reflexionar sobre o funcionamento do sistema educativo e poder actuar na mellora da calidade do mesmo. IMPLICACINS
PARA OS CENTROS EDUCATIVOS

Polo que se refire AXD, organizada polo IE, s tern que colaborar os centros que resulten afectados pola mostraxe. No seu momento recibirn a correspondente comunicacin e as instrucins oportunas, tanto para a pilotaxe (2008) como para a proba definitiva (2009). No caso da Avaliacin diagnstica (AD), que mostral, a Consellera informar do proceso e remitir os materiais e modelos aos centros coa suficiente antelacin.

501

Lexislacin da Educacin Secundaria en Galicia

De todos modos, hai aspectos que xa estn decididos e outros que van depender da AXD e da pilotaxe. Asuntos nos que xa hai decisins tomadas: Haber AD en todos os centros que tean escolarizado alumnado de 4 de EP e/ou 2 de ESO. Levarase a cabo, probablemente en maio, no curso 2008/2009. A Consellera de Educacin facilitaralles as probas aos centros. As competencias bsicas son 8 e quedaron definidas nos decretos de currculo. En principio, non se avaliarn todas todos os anos. Os modelos de probas estarn na lia das empregadas en programas como PISA ou PIRLS. Pdense encontrar as preguntas liberadas deses programas no web da Consellera. Elaborarase unha aplicacin informtica que permita simplificar o traballo dos centros. As datas de inicio das probas de AD coinciden temporalmente coa implantacin, neses niveis, dos currculos derivados da LOE e, polo tanto, coa programacin docente e o proceso educativo deseados por competencias bsicas. Non debe servir para facer listaxes de centros segundo os resultados obtidos. Cada centro coecer, como mnimo, os seus datos e os da CA. Facilitarase documentacin para elaborar os modelos informativos para a comunidade educativa, includas as familias, tal e como determina a LOE.

502

A avaliacin diagnstica

Caractersticas
rgano competente Participacin Mide Finalidade

Avaliacin xeral diagnstica


IE, en colaboracin coas CCAA Mostra representativa Grao de adquisicin das competencias bsicas

Avaliacin diagnstica
CCAA no seu mbito de competencia Todo o alumnado de 4 EP e 2 de ESO Grao adquisicin das competencias bsicas

Ter datos significativos do Formativa e orientadora para os desenvolvemento do sistema centros e informativa para as familias educativo para que o MEC acte e e comunidade educativa informe ao Congreso dos Deputados Externa IE Piloto: maio de 2008 Mostral: maio de 2009 Mixta: interna, con apoio externo CCAA Maio de 2009

Tipo Materiais elaborados por Datas de inicio

Papel dos centros

Colaborar coa empresa encargada do proceso Parten do IE para: MEC, CCAA e Congreso Deputados Non decidida 4 competencias en maio de 2008

Desenvolver o proceso interno, co material que achegue a Consellera e coa aplicacin informtica precisa Desde a Consellera a centros, familias e resto da comunidade educativa Anual S da aplicacin

Destinatarios dos informes Periodicidade Pilotaxe

503

r e t n be e d s a c o s , r o e v p i t s a a c u s a d e d n o a e T m . m e 1 e t c s i e s o o c , p s ad r e e d l f a a d e i so c r a e p p a o c n t s n i a e c a m s c e u v l d o e v a n c r e a a s f i e c e i d o op r m s p e o bsic er por si m cendo a e d r n o e v r a a r f a ap , P s a . z 3 n . a s n e i d a a r d ens t i s v i i t n i c a m d e A s r i s de e u t q n e r re e n f i i d c a as c m i r l o b f p a s n n r i c ta t a e r t p s i m n o i c m e d d A n u d i a c i e s i adqu les mozos a e em t u s q i a s a O . a 5 a . d n o laci ver que t a g i o r b m to s pro o p a i e r c a c d a n o cu r a t i l as p s faci

You might also like