You are on page 1of 18

http://youtu.

be/yfB7vF7nCdA


HỆ THỐNG CÁC VẤN ĐỀ VỀ
NHẠC LÝ CƠ BẢN.
Tra cứu thuật ngữ Âm nhạc tại đây:
http://www.maikien.com/index.php?option=com_content&view=article&id=27&Itemid=40

Chi tiết... Xem ở đây:
http://en.wikipedia.org/wiki/Music_theory

Trong Âm nhạc có 4 yếu tố: CAO ĐỘ, TRƢỜNG ĐỘ, CƢỜNG ĐỘ và ÂM SẮC.

CAO ĐỘ: Nốt cao, nốt thấp. Cao độ có rất nhiều vấn đề (quãng → thang âm, các cách gọi khác
là giọng, scale... ↔ hợp âm), vì nhiều vấn đề nền có nội dung chi tiết ở dƣới...

TRƢỜNG ĐỘ: Nốt dài, nốt ngắn (..., nốt trắng, nốt đen, nốt móc đơn,...).
Gồm có ngần này thứ http://en.wikipedia.org/wiki/Note_value... Tính từ dƣới lên trên độ dài (trƣờng độ)
nốt trên gấp đôi nốt dƣới → VD nốt đen có độ dài trong 1 giây → nốt trắng có độ dài 2 giây; ngƣợc lại nốt
móc đơn có độ dài 1/2 giây.

Khi các nốt nhạc có trƣờng độ, kết hợp với nhau theo những sự lựa chọn nhất định; quy mô, quy định,...
nhất định thì trở thành TIẾT TẤU (http://www.vn4000.com/content/view/47/96/). Tiết tấu phải khớp với...
“Nhịp và phách”.

Trƣờng độ (nói chung) và tiết tấu (nói riêng) liên quan đến một sự cố định về mặt thời gian...
● Thời gian có 60s là 1 phút... Lấy cái này làm cơ sở... →
● → Nếu mỗi giây đập một phách thì gọi là “Tốc độ = 60 (Tempo = 60)” → “Tempo = 120”
nghĩa là “mỗi giây đập 2 phách” (nhanh hơn) → ngƣợc lại “Tempo = 30” nghĩa là “mỗi
giây đập 0,5 (nửa) phách” hiểu cách khác là “hai giây đập một phách” (chậm hơn)... cứ
thế mà tính (tƣơng đối..., với các số liệu lẻ, VD Tempo = 57, Tempo = 48,...)... → Ta sẽ có
những “chỉ số tốc độ” nhƣ sau:
http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BB%8Bp_%C4%91%E1%BB%99. Ngƣời ta gọi đó là “nhịp
độ”. Chi tiết hơn về Tempo để "tính toán" liên kết "trƣờng độ nốt nhạc" vào "ô nhịp" (Ở phần
dƣới)...
● Nghĩa là ngƣời ta xác định Tempo một cách DỨT KHOÁT NGAY TỪ ĐẦU rằng "bản nhạc này
chơi với "nốt đen = 1s, nốt đen = 2s, nốt đen = x giây" thì "các nốt nhạc có trƣờng độ gấp đôi "nốt
đen (nốt trắng)" sẽ xác định rõ ràng là x*2 → "nốt tròn" = x*4; ngƣợc lại, "nốt móc đơn" = x/2, "nốt
móc đôi" = x/4,...v.v... Nhắc lại VD: NẾU nốt đen có độ dài trong 1 giây THÌ nốt trắng có độ dài 2
giây; ngƣợc lại nốt móc đơn có độ dài 1/2 giây... Xem LẠI tƣơng quan các nốt ở trên.
○ Ở đây tránh hiểu lầm "Tempo (tốc độ)" với "trƣờng độ". "Tốc độ" là "độ nhanh chậm" của
mỗi phách, còn "trƣờng độ" sẽ tính ra "với tốc độ đó thì tổng thời gian để đập hết y phách
sẽ là bao nhiêu".
Ở trên là vấn đề TỐC ĐỘ CỦA BẢN NHẠC CĂN CỨ VÀO THỜI GIAN (Phút/giây)... Còn "thuật ngữ và
các ký hiệu" trong Âm nhạc gọi vấn đề này là.
...“Nhịp (thuật ngữ) và phách:
● Phách: Là những “nhịp đập (văn ngữ) đều”, phách mạnh, phách nhẹ. Kết hợp phách mạnh,
phách nhẹ... vào với nhau theo quy luật nhất định thì trở thành “Nhịp (thuật ngữ)”...
● “Ô nhịp” diễn tả cách viết nhạc về khoảng thời gian từ “phách mạnh này” đến “phách
mạnh tiếp theo”... VD Khoảng cách “Phách mạnh - Phách nhẹ - Phách nhẹ - Phách
mạnh - Phách nhẹ - Phách nhẹ - Phách mạnh - ...”.
○ http://truongngocthuy.wordpress.com/2007/11/27/bai-5-o-nh%E1%BB%8Bp/
● Từng ô nhịp đƣợc giới hạn bởi vạch nhịp → các loại vạch nhịp dùng cho các chức năng
khác nhau. http://en.wikipedia.org/wiki/Bar_(music).
● Độ dài của từng ô nhịp đƣợc căn cứ theo Tempo → “chỉ số chỉ nhịp” của ô nhịp đƣợc ghi nhƣ
sau VD: ... Trong đó:
○ Chỉ số trên là số lƣợng phách trong mỗi ô nhịp. Chỉ số dƣới là chỉ Tempo của 1 phách, ta
đã nói ở trên Tempo = 60 nghĩa là mỗi giây đập một phách..., trong "ký hiệu bản nhạc"
ngƣời ta ko ghi là "tempo là một giây/một phách", ngƣời ta chỉ ghi Tempo = 60 và ta phải
ngầm hiểu Tempo = 60 nghĩa là mỗi giây đập một phách → 1 phách có Tempo = x thì ô
nhịp có y phách sẽ có Tổng trƣờng độ là x*y, x là trƣờng độ tính theo thời gian của 1
phách, y là số lƣợng phách → kết quả sẽ ra “trƣờng độ tính theo thời gian”.
○ Chỉ số dƣới: "Tempo = 60" nghĩa là "nốt nào trong số các trƣờng độ = 60???
(http://en.wikipedia.org/wiki/Note_value)"... Cái này đƣợc quy ƣớc giá trị là "một tỷ lệ với
nốt tròn", ghi tại "chỉ số dƣới". Nếu chỉ số dƣới là 4 nghĩa là "1/4 nốt tròn" nghĩa là "nốt
đen"...; nếu chỉ số dƣới là 32 nghĩa là "1/32 nốt tròn" và "1/32 nốt tròn là nốt móc 3".
○ VD chi tiết:
■ Ghi là "Nhịp 4/4" nghĩa là "mỗi ô nhịp có 4 phách, mỗi phách đƣợc tính là 1 nốt đen
(1/4 nốt tròn)" và ngƣời ta sẽ ghi ở trên đầu bản nhạc là " (Hiểu là Tempo
= xxx hoặc Tempo nốt đen = xxx)".
■ "Nhịp 6/8" nghĩa là "mỗi ô nhịp có 6 phách, mỗi phách đƣợc tính là 1 nốt móc đơn
(1/8 nốt tròn)" và ngƣời ta sẽ ghi ở trên đầu bản nhạc là . Nhịp 32/44 hay
28/32,..., cũng tính nhƣ vậy.
■ Thỉnh thoảng có những trƣờng hợp ngƣời ta ghi “nhịp 6/8” đi với hoặc cả
những cái khác... thì lại phải luận ra nghĩa là nhƣng ít khi ngƣời
ta ghi “kiểu phải luận ra” này.
● Nguyên tắc liên kết “trƣờng độ nốt nhạc” và “ô nhịp” (cách ghi tiết tấu).
○ Liên kết cơ bản: Mỗi nốt đen có trƣờng độ bằng một phách →
○ → VD với bản nhạc có ghi chỉ số chỉ nhịp là 4/4, đi với , nghĩa là "trong mỗi ô nhịp
có 4 phách, mỗi phách là một nốt đen (1/4 nốt tròn)". Mỗi phách chiếm thời gian là 1 giây,
mỗi ô nhịp có 4 phách → mỗi ô nhịp là 4 giây... Và ở trong ô nhịp đó, tổng độ dài của các
nốt cũng chỉ đƣợc 4 giây (đồng nghĩa với 4 phách).
VD: . Xem lại phần "nốt nọ dài gấp đôi nốt
kia (ở trên)".
○ VD khác. Với bản nhạc có ghi chỉ số chỉ nhịp là 7/2, đi với , nghĩa là "trong mỗi ô
nhịp có 7 phách, mỗi phách là một nốt trắng (1/2 nốt tròn)". Mỗi phách chiếm thời gian là 1
giây, mỗi ô nhịp có 7 phách → mỗi ô nhịp là 7 giây... Và trong ô nhịp đó, tổng độ dài của
các nốt cũng chỉ đƣợc 7 giây (đồng nghĩa với 7 phách).
VD: . Xem lại phần
"nốt nọ dài gấp đôi nốt kia (ở trên)" → nốt đen = ½ nốt trắng, nốt móc đôi = ⅛ nốt trắng...

TÓM LẠI CỦA TRƢỜNG ĐỘ:
● Nốt nhạc có các trƣờng độ. Kết hợp các nốt nhạc có trƣờng độ khác nhau vào với nhau thì thành
tiết tấu.
● Tốc độ của một bản nhạc tính theo "thời gian thực (phút/giây)"... Ký hiệu ghi trong bản nhạc có chỉ
số chỉ nhịp và chỉ số chỉ thời gian , ,...
(gọi là Tempo).
● Phách là những nhịp đập để mọi ngƣời trong "ban nhạc, dàn nhạc,..." có một tốc độ thống nhất,
trùng nhau..., "cách tính phách" đƣợc ký hiệu bởi chỉ số chỉ nhịp, "tốc độ phách" ghi bằng chỉ
số chỉ thời gian (Tempo). Phách thông thƣờng có phách mạnh, phách nhẹ → quy luật sắp xếp
"phách mạnh, phách nhẹ" gọi là nhịp, sắp xếp trong một ô nhịp.

CƢỜNG ĐỘ: Kêu mạnh, kêu nhẹ. Ký hiệu mạnh nhẹ xem trong này..., p là nhẹ, f là mạnh, pp
nhẹ hơn p, ff mạnh hơn f..., đại loại là ký hiệu nhƣ thế...
http://en.wikipedia.org/wiki/Dynamics_(music)...

ÂM SẮC: Sắc thái của âm thanh (đàn này kêu khác với đàn khác, đánh đàn - bấm phím đàn kiểu
này khác bấm phím đàn kiểu khác...). Rất nhiều thứ có thể "quy về" yếu tố này..., đây là một cái
nhìn khá rộng... Nhƣng đại loại là: Đàn này kểu khác đàn khác,... (nhƣ trên)".


Quay lại những vấn đề liên quan đến
CAO ĐỘ:

Cao độ gồm có ÂM, QUÃNG, HỢP ÂM, THÁNG ÂM.

ÂM: Mỗi phím đàn là một ÂM. NỐT NHẠC là âm có xác định chi tiết về cao độ. VD ÂM ĐÔ, có
những NỐT NHẠC (NỐT) là "ĐÔ ở quãng tám trầm, ĐÔ ở quãng tám thứ nhất, ĐÔ ở quãng tám
thứ 3..."..., đàn Piano có bẩy quãng tám đủ và hai quãng tám thiếu ở hai đầu → ta có 8 NỐT ĐÔ.



Các nốt C1, C2... đến C8... Đánh dấu tròn.
7 quãng 8 đủ bắt đầu từ các nốt C (đánh dấu tròn) đến nốt B

7 phím trắng của Piano là 7 ÂM (NỐT NHẠC) cơ bản, 5 phím đen đó là những ÂM (NỐT NHẠC)
mở rộng. Cách gọi là "tên nốt cơ bản” + “phần mở rộng (thăng, bình - hoàn, giáng)"...



VD về Dấu hóa bất thƣờng

VD Dấu hóa theo khóa
hoặc

Hai kiểu sử dụng dấu hóa trên sẽ nói chi tiết sau.
“Dấu hóa” thì ko khác gì nhau, chỉ là “cách sử dụng” khác nhau.
Đến đoạn cần sử dụng mới giải thích chi tiết.

Trùng Âm: Chỉ là cách ghi khác nhau nhƣng cao độ của âm là một. VD: C = Dbb (Rê giáng kép),
C# = Db, D = Cx (Đô thăng kép), E# = F, F = Eb...

QUÃNG: Cấu tạo bởi 2 âm.
Hiểu về quãng để "xây dựng Thang Âm (ở dƣới)" và "Hợp Âm (ở dƣới...).
Cứ 2 âm kết hợp với nhau thì thành một quãng..., hai âm này có thể cùng nhau phát ra hoặc âm
kêu trƣớc chƣa im lặng thì âm sau đã đè vào...

Tính theo phím trắng của đàn Piano →
● 2 phím liền kề nhau (ko cách nhau phím nào) gọi là "quãng 2",
● cách nhau một phím gọi là "quãng 3",
● cách nhau hai phím gọi là "quãng 4",
● cách nhau ba phím gọi là "quãng 5"..., đó là về SỐ LƯỢNG...
● Còn về mặt CHẤT LƯỢNG (hình tượng) thì ngƣời ta thêm vào "giảm, thứ, đúng, trƣởng,
tăng", là tính thêm 5 phím đen của Piano... để phân biệt "quãng 2 trƣởng (viết ký hiệu là
2T)" với "quãng 2 thứ (viết ký hiệu là 2t)", "quãng 3 trƣởng (3T)", "quãng 3 thứ (3t)",...v.v...
→ tính tất cả "phím đen, trắng" và ko phân biệt "đen/trắng" nữa, chỉ tính là "phím"... thì

○ 2 phím liền kề nhau là "quãng 2t (q 2t)",
○ cách nhau 1 phím là "quãng 2T (q 2T)",
○ cách nhau 2 phím là "q 3t",
○ cách nhau 3 phím là "q 3T”
○ ...v.v...
Mở rộng hơn một chút, các cách gọi... VD: 2 tăng (2Tg), 3 giảm (3gi)... thực ra, bản chất chỉ là
"trùng âm"; "2Tg = 3t", "3gi = 2T"... Chỉ có ở phạm vi "q4, q5" thì có giá trị thực sự là "tg, gi"...
LƢU Ý CÓ TẦM TỔNG QUAN: Cái này gọi là TRÙNG QUÃNG sự TRÙNG này ko phải chỉ có ở
"quãng", vì "quãng" là phần tử của "Hợp Âm (chord)" và "Thang Âm (scale, âm giai, gam
giọng...:-j...), nhỏ hơn QUÃNG là “TRÙNG ÂM" nên → hiểu rõ ràng về mấy vụ trùng âm của
"Hợp Âm" hay "Thang Âm" thì cũng là "chuyện thƣờng tình ở xã"... chứ cũng chƣa đạt đƣợc cái
tầm "huyện, tỉnh, thành phố..."...:-j... → hiểu hết nội dung ở đây, mong rằng ngƣời ta sẽ ko cần
"hỏi vớ va vớ vẩn... kiểu nhƣ tại sao nốt nhạc (tab, bản nhạc, tay đàn,...) nhƣ thế này mà MỖI
NƠI CHỈ MỘT KIỂU...???... hay cãi vã nhau rằng... Thế này nghĩa là hợp âm này chứ ko phải là
hợp âm kia...:-j...".

Có 12 âm thanh (12 phím đàn piano) → ta sẽ có rất nhiều quãng..., nhƣng trực tiếp liên quan
đến "hợp âm", "thang âm" thì cũng chỉ hay dùng đến các quãng 5 trở xuống... Tất cả các
quãng và cách gọi các quãng, xem ở đây
(http://en.wikipedia.org/wiki/Interval_(music)#Main_intervals).

HỢP ÂM: Ít nhất là cấu tạo bởi 3 âm
Có nhiều cách để xây dựng Hợp Âm, vậy nên có nhiều "cách hiểu" về cùng một "đối tƣợng: Hợp
Âm".

Cách hiểu thứ nhất: Hợp âm đƣợc tạo ra từ các Bậc của Thang âm... Trong ứng dụng với
nhạc Pop, ngƣời ta xây dựng bản nhạc dựa trên một chuỗi hợp âm, gọi là "vòng hòa âm". "Vòng
hòa âm" này thƣờng căn cứ vào "thang âm"... Chi tiết nhƣ nhau...
● Lấy Bậc I, Bậc III, Bậc V của thang âm ra chồng lên nhau sẽ đƣợc “Hợp Âm 3 (HÂ 3)”;
Lấy Bậc I, Bậc III, Bậc V, Bậc VII của thang âm ra chồng lên nhau sẽ đƣợc “Hợp Âm 7
(HÂ 7)”.
VD:
Tạm thừa nhận ô bên trái là Thang Âm (scale)... Chi tiết về Scale giải thích sau.

● Cứ chồng quãng lên bất kể Bậc nào...:
VD:
● Tạm thừa nhận nốt mầu “xanh lam” là Thang âm (scale)... Chi tiết về Scale giải
thích sau.
● Tính cả nốt mầu “xanh lam” lên 2 âm trên... thành 3 âm... thì là HÂ 3.
● Tính cả nốt mầu “xanh lam” lên 3 âm trên... thành 4 âm... thì là HÂ 7.
Chi tiết về “tên gọi,…”... tính sau. Ở đây chỉ cần hiểu hình tƣợng: “Hợp âm đƣợc tạo ra từ các
Bậc của Thang âm”... là nhƣ thế.

Ứng dụng thì thường dùng "cách hiểu thứ nhất"... Bởi vì "nhạc và lời" của bản nhạc Pop là
"thang âm" → xây dựng "vòng hòa âm" để làm "phần đệm" phải ăn khớp, dựa trên nền tảng là
"thang âm (dùng để viết giai điệu "nhạc và lời")" → với một bài hát đƣợc viết bằng “thang âm nốt
mầu xanh lam”, nếu lấy các HÂ này...
... ...

...để mà “viết phần đệm” (sắp xếp "vòng hòa âm" hợp Lý...) thì ko bao giờ phải “nghe thử xem nó
có NGƢỢC TAI hay ko...”...:-j... ĐỆM HÁT...:-j...???... PHỐI KHÍ...???..., phối khí nhạc Pop từ
tầm VTV BÀI HÁT VIỆT, SAO MAI ĐIỂM HẸN... trở xuống..., cũng chỉ là “đảo chỗ nọ, lộn
chỗ kia, nhào chỗ này, nặn chỗ khác...”... từ trong KHUÔN KHỔ NÀY mà ra hết..., chẳng có
gì phải “lăn tăn suy nghĩ dài dòng...”... Xem thêm phần "nội dung MỞ cực con mẹ nó RỘNG".

Cách hiểu thứ hai: Hợp Âm đƣợc xây dựng từ "các âm" cách nhau "các quãng"..., nghĩa là
xây dựng ĐỘC LẬP với Thang Âm. Cách hiểu này mang t/c lý thuyết, liệt kê, công thức... Nếu
ỨNG DỤNG thì mới dùng cách hiểu thứ nhất, còn để mà HIỂU BẢN CHẤT ĐỂ XÂY DỰNG
"HỢP ÂM (ko phải vòng hoà âm)"... thì nên hiểu theo cách hiểu thứ hai... "ĐỘC LẬP - TỰ DO -
HẠNH PHÖC", "ĐỘC LẬP - TỰ DO - THẤY HAY HO... LÀ QUẠT...:-j...", thậm chí là "ĐỘC LẬP -
TỰ DO - NỐT NÀO PHÔ THÌ... EM XIN LỖI... I'...M... S...O...R...R...Y..."... thì cũng vô tƣ đi là
CHÉM GIÓ..., tuy rằng... "NAM VÔ TỬU TỰA KỲ VÔ PHONG, nhƣng... THẤY GÁI VÀO
PHÒNG THÌ KỲ VÔ PHONG CŨNG PHẤT”...:-j...:))..., LÙA, QUÉT... ko cần nghĩ, chỉ cần biết "đó
là ti"...:-j...

Ta ko nên đánh "phô"...;)... để tránh việc "đang đánh nhạc Rock..., đánh phô một phát, lại phải
thanh minh rằng... đây là MƢỢN HỢP ÂM của NHẠC JAZZ"...:-j...:))...:P…

Chi tiết về cách hiểu thứ hai này...
● ...;)... Nhạc cổ điển có nhiều loại hợp âm, nhƣng các loại hợp âm nổi tiếng thì có Hợp âm
3, hợp âm 7 và các "thể đảo" của 2 loại hợp âm trên. Phần còn lại thì là những "Hợp âm
ko nổi tiếng", thì cũng nhiều... Cấu tạo những hợp âm này nhƣ sau:
○ Hợp âm 3 trƣởng gồm 3 âm. Âm thứ nhất cách âm thứ hai một q 3T, âm thứ hai
cách âm thứ 3 một q 3t. VD: Hợp âm C (gồm có 3 âm C E G), HÂ C# (C# E# G#),
HÂ D (D F# A#), "HÂ D# (D# Fx A#) - Fx là F thăng kép", E (E G# B)...v.v...

Đó là viết MÁY MÓC theo kiểu "chồng quãng", còn theo đúng cách "ký hiệu hợp
âm", thì những gì phức tạp quá VD Fx của HÂ D# thì sử dụng sự TRÙNG ÂM đổi
thành Eb (Eb G Bb).

○ Hợp âm 3 thứ gồm 3 âm. Âm thứ nhất cách âm thứ hai một q 3t, âm thứ hai cách
âm thứ 3 một q 3T. VD: Tƣơng tự nhƣ VD của HÂ 3T.
○ Hợp âm "Trƣởng 7" là 3 âm của HÂ 3T, cộng thêm một q 3t → là 4 âm.
○ Hợp âm "Thứ 7" là 3 âm của HÂ 3t, cộng thêm một q 3t → là 4 âm.
○ Cho đến đây, thì tạm thời thừa nhận rằng "HA Trƣởng 7 và Thứ 7 là cộng thêm q
3t"... Vì chuyện "HA Trƣởng 7 và Thứ 7 cộng thêm q 3T" liên quan đến Scale, sẽ
nói sau. Tất cả những cái trên... là HỢP ÂM KHÔNG ĐẢO. Ở đây KO ĐƯỢC hiểu
lầm "cụm từ: HỢP ÂM KHÔNG ĐẢO" với "thuật ngữ: HỢP ÂM THUẬN", cũng
như "cụm từ: HỢP ÂM ĐẢO (thuật ngữ THỂ ĐẢO)" với "thuật ngữ: HỢP ÂM
NGHỊCH"..., đó là những vấn đề khác nhau...
● HỢP ÂM ĐẢO (THỂ ĐẢO) chỉ đơn thuần là thay đổi vị trí các âm của HÂ KO ĐẢO... →
nhiều cách ghi HÂ "hiện nay" thực ra chỉ là THỂ ĐẢO của HÂ 3, HÂ 7 của "cách hiểu cổ
điển" mà thôi, chứ ko phải là "những hợp âm khác nhau". VD: HÂ B7 và D/F# là một, D/F#
là "thế đảo" của B7, HÂ C/E là "thế đảo" của HÂ C, tất nhiên đây là hiểu rộng ra... Cách ký
hiệu bằng chữ kiểu này là cách ký hiệu của nhạc Popular... và cách ký hiệu này có "cách
hiểu" khá độc lập so với kiểu ghi của nhạc cổ điển.
○ Quay lại "THỂ ĐẢO" là nhƣ sau.

Ở đây chỉ có 2 thể đảo nhƣ thế thôi vì nếu “đảo âm E” đo quãng tám khác thì không
còn giữ đƣợc “cụm hai nốt kết hợp thành một quãng 3” nữa → mất tính chất
HỢP ÂM.
VD trên: “HÂ B7 và HÂ D/F#” với “HÂ C và HÂ C/E”.

○ Do tính chất của đàn Guitar nên các thể tay đặt trên đàn hầu hết là dùng “thể
đảo”...

Đi sâu hơn vào cách ký hiệu hợp âm theo kiểu Popular → sự TRÙNG HỢP ÂM trong cách ký
hiệu... Phần này ko thuộc về NHẠC LÝ CƠ BẢN (Mở rộng hơn một chút), tuy chƣa đủ đô để
liệt vào dạng "MỞ cực con mẹ nó RỘNG".
● "HÂ 3t" ký hiệu tên âm chủ thêm chữ "m (viết tắt của minor), VD Cm, C#m, Dm, D#m...
HÂ 3T thì chỉ có tên âm chủ, VD C, D, E, F... Vấn đề ở đây là "HÂ 3T" ghi ký hiệu nhƣ thế
này thì dễ bị nhầm với "ký hiệu ÂM, cũng ghi nhƣ thế... → những ngƣời có kinh nghiệm
thì tùy vào "bối cảnh", ngƣời ta sẽ hiểu "A" nghĩa là "HÂ La trƣởng" hay là "nốt La"...:-j...
Nói "nửa đùa, nửa thật" thế thôi chứ thực ra là lƣớt qua vài "căn cứ
(http://en.wikipedia.org/wiki/Chord_names_and_symbols_(jazz_and_pop_music),
http://en.wikipedia.org/wiki/Note#History_of_note_names),..."..., thì ta cũng chỉ có trƣờng
hợp "Nốt gốc (Bậc I)" và "hợp âm trƣởng" là ký hiệu trùng nhau..., nghĩa là trong hoàn
cảnh nhất định thì nó là "Note" hay là "Major Chord" cũng đƣợc..., còn tất cả những cái
khác đều phân biệt rõ ràng...
● Theo nhƣ thống kê của Wikipedia
(http://en.wikipedia.org/wiki/Chord_names_and_symbols_(jazz_and_pop_music)) thì ta có
thể hiểu nhƣ sau.
○ Một hợp âm gồm có "tên hợp âm (Chord name)" và "các cách ký hiệu (Chord
symbol)", ở đây có...
○ Chord name: Diễn giải tên hợp âm hoàn toàn bằng "từ ngữ" nên rất dài dòng... VD
nhƣ "Dominant seventh chord", "Augmented seventh chord", "Half-diminished
seventh chord"...v.v...
○ Chord symbol: Chuyển các diễn giải bằng từ ngữ thành ký hiệu... Ở đây ngƣời ta
sử dụng những ký hiệu cũ của nhạc cổ điển hoặc đƣa ra ký hiệu mới tƣơng đƣơng
VD "Minor (kiểu cổ điển)" và "m, min (kiểu Popular)".
○ Vậy cho nên ngay cả cách "ký hiệu hợp âm" trên bản nhạc cũng là điều ko cần
nhớ..., mà thấy lạ thì dở "dữ liệu" ra mà tra, hoặc tra trên các ứng dụng tra cứu trực
tuyến... VD nhƣ http://www.all-guitar-chords.com/. VẤN ĐỀ CẦN PHẢI HIỂU LÀ
HỢP ÂM ĐƯỢC XÂY DỰNG BẰNG QUÃNG... như thế nào... Và mình theo dòng
nhạc nào thì sẽ có những "hợp âm thông dụng" của dòng nhạc đó → việc tra cứu
sẽ "giới hạn hơn"...
● Ở đây, ngƣời ta liệt kê rất rõ:
○ Hợp âm 3:
http://en.wikipedia.org/wiki/Chord_names_and_symbols_(jazz_and_pop_mu
sic)#Triads
○ Hợp âm 7:
http://en.wikipedia.org/wiki/Chord_names_and_symbols_(jazz_and_pop_mu
sic)#Seventh_chords
○ Và phần mở rộng (hợp âm 9, 11, 13...):
http://en.wikipedia.org/wiki/Chord_names_and_symbols_(jazz_and_pop_mu
sic)#Extended_chords
Chỉ cần thế thôi..., đã là "ứng dụng bét nhè" rồi... VD nhƣ
● Nhạc Pop thập niên 80 ngƣời ta chỉ dùng đến "trƣởng, thứ, và 7 với các thể đảo", Heavy
Metal, phần lớn các thể loại nhạc Metal, do đặc tính của âm thanh Distortion, ngƣời ta
cũng chỉ dùng đến hợp âm 3, thỉnh thoảng lắm mới đá thêm vào vài hợp âm 7 khi ko dùng
Distortion.
● Pop hiện tại thì hầu nhƣ là phát triển theo hƣớng Lating, Hip-hop (Tiết tấu, hòa thanh “đi
đƣờng riêng”), hoặc nhánh thứ hai là sử dụng “công nghệ BoyBand (bè hát gần nhƣ
song song chứ ko “giá trị” nhƣ hợp xƣớng cổ điển, thêm bè ở giữa và bè Bass thành Hợp
Âm trong khuôn khổ HÂ 3, HÂ 7 và các thể đảo)”..., trong đó có K-Pop, cũng nhƣ J-Pop
hay V-Pop là mạch phát triển từ nhạc Dance song song với mạch sử dụng “công nghệ
BoyBand phƣơng tây”... Lại là thể loại không thiên về "tính giai điệu hay chơi hợp âm" →
trên phƣơng diện Hợp Âm lại còn "giảm thiểu" hơn cả Pop của thập niên 80..., bởi vì tiết
tấu, hợp âm phức tạp hơn và "nhạc có tính giai điệu hơn" thì các ông ấy đếch nhẩy
đƣợc...:))...
● Các mạch phát triển khác nhƣ Jazz thì ko rõ (Xem thêm phần “nội dung MỞ cực con mẹ
nó RỘNG”), Rock thì nảy sinh kiểu mới thuộc "phạm vi Alternative Rock" có những cách
sử dụng Distortion khác với Heavy Metal nhƣng cũng chỉ nằm trong khuôn khổ Hợp âm 3
và thể đảo... Các dòng nhánh Rock cũ cũng ko có gì thay đổi về mặt "Hợp âm"...
Tạm VD nhƣ thế cho vấn đề "HỢP ÂM THEO KIỂU POPULAR". Đó là Hệ thống CƠ
BẢN... toàn cảnh về những vấn đề liên quan đến Popular hiện tại... Xem thêm phần "nội
dung MỞ cực con mẹ nó RỘNG".
TÓM LẠI VỀ HỢP ÂM.
● Có 2 cách hiểu về Hợp Âm là “Cách hiểu thứ nhất: Hợp âm đƣợc tạo ra từ các Bậc của
Thang âm”, cách này mang nặng tính thực hành, ứng dụng… và “Cách hiểu thứ hai: Hợp
Âm đƣợc xây dựng từ "các âm" cách nhau "các quãng"”, cách hiểu này mang tính lý
thuyết, hoàn toàn “ăn vào” lý thuyết Âm nhạc Cổ điển có thể coi là bản chất của cấu tạo
hợp âm, dùng để phân tích nhiều hơn…
● Ngoài ra là cách ký hiệu hợp âm theo kiểu Popular… Đây là cách “ký hiệu” mà thôi, chứ
bản chất của cấu tạo thì nó chính là nội dung “cách hiểu thứ hai”.



THANG ÂM (ÂM GIAI, SCALE,...): Cấu tạo bởi nhiều âm.

"Thang âm" có một "Âm chủ" và các âm còn lại sẽ "cách nhau" bởi các "quãng", "âm trƣớc"
cách "âm sau (liền kề sau)" bởi "quãng".

Nếu "Liệt kê" ra hoặc tính theo "Lịch sử âm nhạc" thì các "thang âm" là "khác nhau" nhƣng nhìn
trên phƣơng diện "lý luận" thì thực ra là không khác nhau nhiều lắm...

Ở đây, tôi chỉ "liệt kê" ra những "vấn đề hiểu lầm, hiểu sai,..." mà tôi gặp ở các diễn đàn...
● Trƣớc tiên, ta cần phân biệt "Musical Scale" với "Musical Mode". "Musical Scale" là
cách gọi TỔNG QUAN về một "đối tƣợng" trong Âm nhạc, còn "Musical Mode"...>:)... là
cách gọi "bớt tổng quan hơn" một chút...:-j... Nghĩa là "Musical Scale" nói về sự sắp xếp
nhiều âm theo thứ tự các quãng nhất định, còn khi "Lý thuyết âm nhạc" phân định rõ ràng
hệ thống các "Scale" và đặt tên cho mỗi "Scale", "nhóm Scale"... thì đó là "Musical Mode".
Chủ yếu, ngƣời ta có "Musical Scale" là để phân biệt các đối tƣợng "Note", "Interval",
"Chord"... cũng nhƣ nhìn nhận chung là một "danh từ" cho việc phân biệt "dòng nhạc này
với dòng nhạc khác Còn "Musical Mode" là để phân biệt các "Scale". VẬY NÊN, CÁI CẦN
NÓI CHI TIẾT hiện nay là MUSICAL MODE.
● Xem ở List này (http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_musical_scales_and_modes) và Mục lục
Mode này (http://en.wikipedia.org/wiki/Musical_mode) thì..., cả ngƣời làm chuyên môn lẫn
những ngƣời chơi bời giải trí, cƣa cẩm lẫn nhau..., không ai là không thừa nhận rằng
"không hơi đâu mà học gạo cho hết"...:-j... Mà thiết thực ra thì "dùng đến đâu, tra cứu
đến đây..."... Còn nếu có ai có hứng thú "đo đạc dung lƣợng bộ nhớ của mình...", thì cứ
"nhớ đi", sau đó hãy vào thƣ viện của Viện Âm nhạc để tìm mua quyển "từ điển thang âm
các vùng miền của Việt Nam (đại ý)" để mà nhồi tiếp...:-j... Quyển từ điển này có khổ giấy
A4, độ dày khoảng gần 3cm, nghĩa là... ít nhất là 200 trang A4...:))..., ở đó có đầy đủ
thang âm của 3 miền và thang âm "54 dân tộc anh em", Kinh Bắc - Bắc Kinh, Bạc Liêu,
Tầy, Nùng, Hà...a Tịnh, Nghê...ệ A...an..., Thanh Hóa, Tây Nguyên, Đà Nẵng... cứ gọi là...
"nếu có thiếu thì lại có ngƣời đi ghi chép để bổ sung...:-j..."... NẾU HẾT Ở VIỆT NAM THÌ
SANG CĂM-PU-CHIA VỚI SANG LÀO ĐỂ SƢU TẬP...=))...
● Vậy cho nên, để ứng dụng vào chuyện "chơi nhạc Popular"..., thì ta chỉ cần biết rất
rõ về "thang âm trƣởng, thứ (Tự nhiên, Hòa thanh, giai điệu)..., có 7 âm... Gọi là
"thang 7 âm", tiếng Tây gọi là Chromatic và Diatonic... Khi bớt âm đi thì thành "thang 5
âm", tiếng Tây gọi là Petatonic. Chi tiết hơn một chút thì là các nhóm liên quan, mở rộng
từ Diatonic, cũng nhƣ Petatonic...v.v... Vậy nên ta chỉ cần "hiểu sâu sắc" về "VÀI thang
âm THÔNG DỤNG, NỔI TIẾNG... để lấy đó làm nền tảng, suy luận, tính toán ra các thang
âm khác (rất ít khi cần dùng đến)...
○ ..."Chromatic", ngƣời ta hay gọi là "Chromatic và Diatonic
http://en.wikipedia.org/wiki/Diatonic_and_chromatic" bởi vì thực ra hai cái này là
một. Diatonic gồm có "7 âm cơ bản (phím trắng của đàn Piano)" còn Chromatic là
"7 âm cơ bản (phím trắng...)" đó và "các âm có sử dụng dấu hóa #, b (phím đen
của đàn Piano)". Ở đây có "Trƣởng/thứ tự nhiên" → "Trƣởng/thứ hòa thanh và
Trƣởng/thứ giai điệu". Từ đó "bớt âm đi" để thành "thang âm ngũ cung
(pentatonic). Tất cả những Diatonic còn lại đều không cần nhớ..., mà dựa trên
nguyên tắc xây dựng thang âm để mà xây dựng lên.
● Thang Âm trƣởng/thứ tự nhiên: Số lƣợng âm 7 âm. Gọi là "7 âm" là gọi theo tính chất
của thang âm, còn khi đƣa vào "lý thuyết" để tính toán thì phải gọi là "7 bậc (Bậc I là Âm
chủ hay còn gọi là Chủ âm"..., bởi vì có những trường hợp trong tính toán..., "một âm" lại
được xếp vào "nhiều bậc khác nhau". Xây dựng bởi 7 âm, cách nhau các quãng theo thứ
tự nhƣ sau.
○ Thang âm trƣởng: 2T, 2T, 2t, 2T, 2T, 2T, 2t,...

Thang âm thứ: 2T, 2t, 2T, 2T, 2t, 2T, 2T,...

Để VD chi tiết thì tôi sẽ nói thêm 2 đối tƣợng mới... thì mới có thể VD chi tiết đƣợc...
Gồm có:
○ Khóa (http://en.wikipedia.org/wiki/Clef): Link kia là đầy đủ các loại khóa... Giới
hạn hiện tại, chúng ta chỉ giới hạn ở việc hiểu sâu sắc về “Khóa Sol
(http://en.wikipedia.org/wiki/File:GClef.svg)”. Khóa Sol là một "khóa nhạc" để khẳng
định rằng "Trung tâm của khóa Sol (phần hình tròn) đặt trên dòng kẻ nhạc nào, thì
dòng kẻ nhạc đó có cao độ là NỐT SOL Ở QUÃNG TÁM THỨ NHẤT... (Sol =
391,995 Hz)",

khi "trung tâm của khóa Sol dịch chuyển thì NỐT SOL Ở QUÃNG TÁM THỨ NHẤT
dịch chuyển theo → toàn bộ các nốt nhạc (âm), quãng, thang âm,... tƣơng quan với
"nốt Sol ở quãng tám thứ nhất" đó cũng TỊNH TIẾN theo sự thay đổi đó,... cái này
là một trong số những kiểu DỊCH GIỌNG. Phải rõ ràng, dứt khoát tuyệt đối nhƣ thế
vì ngoài nội dung cơ bản ở trên, khi kết hợp "khóa Sol,..." với vài ký hiệu khác thì
lại là nốt Sol khác, với tần số âm thanh khác (http://en.wikipedia.org/wiki/Sol_note)...
chƣa nói đến chuyện ngoài khóa Sol ra thì còn khóa Đô (C) và khóa Fa (F) với "vài
ký hiệu khác" nữa... Các "khóa nhạc" nó lằng nhằng nhƣ thế vì nhu cầu sử dụng
đối với "nhạc giao hƣởng nói chung" và "tính năng của các nhạc khí Giao hƣởng
nói riêng"..., nó cũng loằng ngoằng nhƣ thế.

”Ù cả tai”...:-j...>:)...

○ Dấu hóa theo khóa...
VD hoặc
http://en.wikipedia.org/wiki/Key_signature
Nhắc lại ở trên, "Dấu hóa thì không khác nhau, nhƣng cách sử dụng thì khác nhau
để cho nhu cầu sử dụng rõ ràng tránh nhầm lẫn đến mức tối đa...
■ Dấu hóa bất thƣờng có giá trị giới hạn trong khuôn khổ là "một ô nhịp" và
"một nốt nhất định đó (các âm đó nhƣng ở quãng tám khác thì không có hiệu
quả)", sang ô nhịp mới buộc phải VIẾT LẠI "chính dấu hóa bất thƣờng đó
nếu cần sử dụng".

Phần tô mầu xanh là phần hiệu quả của dấu hóa
Ở ảnh dưới..., cũng chính là giai điệu này nhưng được chuyển sang dấu hóa
theo khóa để phân biệt rõ hiệu quả của 2 kiểu sử dụng dấu hóa...
■ Dấu hóa theo khóa: Vẫn là giai điệu đó → vẫn là những nốt G đó nhưng
dấu hóa là “dấu hóa theo khóa”... → hiệu quả của dấu hóa khác hoàn toàn.

Trong khuôn khổ "hệ thống về Nhạc lý cơ bản" này... thì... Để sử dụng vào
viết, tính toán về "Thang âm" thì ngƣời ta sử dụng "dấu hóa theo
khóa". "Dấu hóa theo khóa" có giá trị trong toàn bộ BẢN NHẠC hoặc có giá
trị đến ĐOẠN NHẠC có thay đổi "bộ dấu hóa khác"... Đây chính là cái mà
"nhân gian" hay gọi nôm na là "chuyển giọng, chuyển điệu, chuyển gam..."...
Chính xác ra là "chuyển giọng" là "chuyển hệ thống cao độ", "chuyển điệu" là
"chuyển hệ thống tiết tấu".

● Các VD về Thang âm trƣởng tự nhiên, trƣởng hòa thanh, trƣởng giai điệu. Xem lại phần
“Khóa” và “bộ dấu hóa” ở trên.
Bắt đầu từ âm C, xây dựng thang âm theo quãng...
Trƣởng hòa thanh: Hạ bậc VI xuống quãng 2t
Trƣởng giai điệu: Hạ bậc VI, VII xuống quãng 2t khi chạy “chiều đi xuống”.

...từ đó, bớt âm đi thành “ngũ cung (Pentatonic)”

Bắt đầu từ âm Eb, xây dựng thang âm theo quãng...
Trƣởng hòa thanh: Hạ bậc VI xuống quãng 2t
Trƣởng giai điệu: Hạ bậc VI, VII xuống quãng 2t khi chạy “chiều đi xuống”.

...từ đó, bớt âm đi thành “ngũ cung (Pentatonic)”.

Bắt đầu từ âm F#, xây dựng thang âm theo quãng...
Trƣởng hòa thanh: Hạ bậc VI xuống quãng 2t
Trƣởng giai điệu: Hạ bậc VI, VII xuống quãng 2t khi chạy “chiều đi xuống”.

...từ đó, bớt âm đi thành “ngũ cung (Pentatonic)”.

○ Ở trên là 3 VD về thang âm trƣởng, bắt đầu từ âm bất kỳ. Tôi sử dụng dấu hóa
bất thƣờng để khẳng định tƣơng quan các quãng... còn thực tế thì sẽ là “bộ dấu
hóa theo khóa”.
○ Thang Pentatonic ở đây tôi chỉ rõ về các bậc (số la mã) để xác định “bậc bị bớt đi
từ thang trƣởng tự nhiên”..., cũng nhƣ thể hiện tƣơng quan quãng... Theo Lý thuyết
thì ngƣời ta gọi tên Cung, Thƣơng, Dốc, Trủy, Vũ..., cũng là “nguyên lý (Bậc,
quãng)” nhƣ trên.
● Các VD về Thang âm thứ tự nhiên, thứ hòa thanh, thứ giai điệu. Xem lại phần “Khóa” và
“bộ dấu hóa” ở trên. Tính toán từ “Thang âm trƣởng” ở trên theo QUÃNG của “thang âm
thứ”... Thang âm thứ Hòa thanh, thứ giai điệu hạ bậc “q2” nhƣ trên, ngũ cung bớt bậc nhƣ
trên...
● Xem khá chi tiết và mở rộng hơn về số lƣợng scale tại đây:
http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C3%82m_giai......
Tổng quan hơn là http://en.wikipedia.org/wiki/Music_scale..., trong “Music Scale” có
http://en.wikipedia.org/wiki/Musical_mode.
● Nếu ko muốn nhớ cả hai công thức về quãng... Thì có thể xác định bằng các phím trắng
trên đàn Piano, chỉ cần một cái ảnh phím Piano hoặc
○ Bảng ký hiệu bằng chữ: C 2T D 2T E 2t F 2T G 2T A 2T B 2t C 2T D 2T E 2t F 2T
G 2T A... Khi đó:
○ Tính quãng từ âm C dƣới lên từng bƣớc đến âm C trên → ta sẽ có thứ tự của
các "q2" cho "thang âm trƣởng"
○ Tính quãng từ âm A dƣới đến âm A trên → ta sẽ có thứ tự "q2" cho "thang âm
thứ".
TÓM LẠI: Bản chất của thang âm là sự xắp sếp các âm theo các quãng... Tất cả mọi thứ
khác "trên thị trƣờng...", có liên quan đến "Thang âm" đều chỉ là "cách để tính toán", nghĩa là ko
cần nhớ → khi giá trị "quãng" trong thứ tự đó thay đổi thì tạo thành THANG ÂM KHÁC.
● Với những ngƣời đã học CƠ BẢN về "Ký sƣớng âm" thì đều có thể nhớ rõ ràng trong đầu
âm thanh của tƣơng quan giữa "q2T" và "q2t", nhớ tƣơng quan "thang âm Trƣởng tự
nhiên" với "thang âm Thứ tự nhiên" đến mức "nghe âm thanh của một nốt nhạc (thƣờng
thì đƣợc coi là Bậc I - Âm chủ hay chủ âm)" → có thể đọc ra đƣợc những âm thanh "liền
kề" trong "thang âm trƣởng/thứ tự nhiên" và những "hợp âm cơ bản" đƣợc xây dựng dựa
trên thang âm đó... TẤT CẢ NHỮNG NGƢỜI, CHƢA ĐẠT ĐƢỢC ĐIỀU KIỆN TRÊN THÌ
HÃY TỰ SỬA MÌNH HOẶC OUT RA KHỎI NGÀNH ÂM NHẠC.
● VỀ HỆ THỐNG CÁC THANG ÂM TRƢỞNG/THỨ TỰ NHIÊN: Với mỗi nốt nhạc đƣợc
lấy làm Âm chủ thì ta sẽ có một thang âm trƣởng tự nhiên, một thang âm thứ tự nhiên →
trƣởng/thứ hòa thanh và trƣởng/thứ giai điệu. Và vài hợp âm cơ bản (nhƣ nội dung về
Hợp âm ở phần trên). Ít nhất là có 12 nốt nhạc → tạm tính là 12*2, ta sẽ có "24 thang âm
trƣởng/thứ tự nhiên"... Sẽ có một vài thang âm "TRÙNG ÂM" nhau, số lƣợng thực sẽ
ít đi do lựa chọn thang âm nào "rõ ràng, khó gây nhầm lẫn trong quá trình sử dụng..."...
trong những thang âm TRÙNG ÂM với nhau.
○ VD: Bắt đầu lấy âm chủ là D#, gán các thứ tự quãng 2 của thang âm trƣởng vào
để có "thang âm D# trƣởng", ta sẽ có thang âm nhƣ sau, lƣu ý rằng về mặt SỐ
LƢỢNG thì thang âm trƣởng bắt đầu từ âm chủ D phải có thứ tự cố định là "D E F
G A B C và D", khi đó mặt CHẤT LƢỢNG (thêm dấu hóa) mới đồng nghĩa với
"thang âm trƣởng tự nhiên"... mới là: D# 2T E# 2T Fx 2t G# 2T A# 2T B# 2T Cx và
2t D#..., rõ ràng ở đây, có 2 nốt "thăng kép" trở thành rất loằng ngoằng... TRÙNG
ÂM với D# là Eb, cho nên Lý thuyết mới "KHÔNG DÙNG THANG ÂM D#
TRƢỞNG MÀ THAY VÀO ĐÓ LÀ Eb TRƢỞNG"..., sẽ bắt đầu từ nốt Eb, gắn thứ
tự quãng hai vào... và SỐ LƢỢNG LÀ E F G A B C D E, CHẤT LƢỢNG thành Eb
2T F 2T G 2t Ab 2T Bb 2T C 2T D 2t Eb → đƣa ra đƣợc một "bộ dấu hóa giáng
ở các nốt B, E, A"...

○ Thang âm trƣởng này cố định các âm (có bộ dấu hóa giáng) đó trong tất cả mọi
trƣờng hợp (câu nhạc, đoạn nhạc, bài hát, câu Solo, dạo...v.v...) sử dụng đến cái
gọi là THANG ÂM Eb TRƢỞNG → ngƣời ta mới sử dụng DẤU HÓA THEO KHÓA
để cho có hiệu quả toàn diện... Đó là công dụng của DẤU HÓA THEO KHÓA với
Âm nhạc nói chung.
○ Qua sự "sắp xếp và chọn lọc" nhƣ trên đối với tất cả 12 âm, ngƣời ta thống kê ra
đƣợc các "bộ dấu hóa thăng/giáng" cho mỗi thang âm nhƣ sau
(http://en.wikipedia.org/wiki/Key_signature#Table).
■ Ta có "15 cặp giọng trƣởng/thứ", tƣơng đƣơng với "một cặp giọng C
trƣởng/A thứ, ko có dâu hóa", "7 bộ dấu hóa THĂNG" và "7 bộ dấu hóa
GIÁNG".
■ Gọi là "cặp giọng trƣởng/thứ" bởi vì với "mỗi bộ dấu hóa THĂNG hoặc bộ
dấu hóa GIÁNG", ta sẽ có "một thang âm Trƣởng" và "một thang âm Thứ"
song song.
● Tất cả mọi "thứ khác" trên thị trƣờng..., đều chỉ là PHƢƠNG PHÁP TÍNH, nghĩa là
KHÔNG PHẢI HỌC GẠO để NHỚ CHO HẾT: "Bộ dấu hóa nào thì là thang âm
nào...???...". VD nhƣ 2 cách nhớ sau đây:
○ Cách nhớ thứ nhất: Bộ dấu hóa THĂNG . Bộ dấu hóa GIÁNG
. Qua “2 bộ dấu hóa (7 dấu, nhiều nhất)” trên, ta sẽ thấy “quy luật đặt
dấu hóa” là... Dấu hóa Thăng, thứ tự F C G D A E B. Dấu hóa giáng thì ngƣợc lại B
E A D G C F. → thành ra sơ đồ:

Chỉ cần NHỚ
■ Nốt chủ của giọng trƣởng lùi xuống một q3t là ra nốt chủ của giọng
thứ...
■ C là giọng ko có dấu hóa nào → giọng Am (nốt C lùi xuống một q 3t là nốt
A) là giọng song song cũng ko có dấu hóa;
■ G là giọng có một giấu hóa THĂNG (F) → giọng Fm (nốt G lùi xuống một
q 3t là nốt F) là giọng song song cũng có một dấu hóa thăng;
■ F là giọng có một giấu hóa GIÁNG (B) → giọng Dm (nốt F lùi xuống một q
3t là nốt D) là giọng song song cũng có một dấu hóa giáng;.
■ Các dấu hóa thăng tiếp theo (thứ 2 trở đi) sẽ TÍNH nhƣ nhau: Lấy nốt nhạc
tại dấu Thăng CUỐI (TRONG BỘ DẤU), nâng lên một “q 2t” → Nốt chủ
của thang âm trƣởng (nốt chủ của giọng trƣởng)..., nốt chủ của giọng
trƣởng lùi xuống một q 3t ra nốt chủ của giọng thứ song song (chính là
điều cần nhớ đầu tiên - ở trên). VD
● Giọng có 5 dấu hóa Thăng trong BỘ DẤU nghĩa là 5 dấu F C G D A
→ "dấu Thăng CUỐI (TRONG BỘ DẤU) là ở nốt A#. Nâng nốt A# lên
một q 2t thành nốt B → đây là giọng (thang âm) B trƣởng (ký hiệu
B). Hạ nốt B xuống một q 3t thành nốt G# → giọng thứ song song là
giọng G# thứ (Ký hiệu G#m).
● Giọng có 3 dấu hóa Thăng trong BỘ DẤU nghĩa là 3 dấu F C G →
"dấu Thăng CUỐI (TRONG BỘ DẤU) là ở nốt G#. Nâng nốt G# lên
một q 2t thành nốt A → đây là giọng (thang âm) A trƣởng (ký hiệu
A). Hạ nốt A xuống một q 3t thành nốt F# → giọng thứ song song là
giọng F# thứ (Ký hiệu F#m).
● Giọng có 7 dấu hóa Thăng trong BỘ DẤU nghĩa là 7 dấu F C G D A
E B → "dấu Thăng CUỐI (TRONG BỘ DẤU) là ở nốt B#. Nâng nốt B#
lên một q 2t thành nốt C# → đây là giọng (thang âm) C# trƣởng (ký
hiệu C#). Hạ nốt B# xuống một q 3t thành nốt A# → giọng thứ song
song là giọng A# thứ (Ký hiệu A#m).
■ Các dấu hóa Giáng tiếp theo (thứ 2 trở đi) sẽ TÍNH nhƣ sau: Lấy dấu Giáng
CẬN CUỐI (TRONG BỘ DẤU) làm Nốt chủ của thang âm trƣởng (nốt
chủ của giọng trƣởng)..., nốt chủ của giọng trƣởng lùi xuống một q 3t
ra nốt chủ của giọng thứ song song (chính là điều cần nhớ đầu tiên - ở
trên). VD...
● Giọng có 5 dấu hóa Giáng trong BỘ DẤU nghĩa là 5 dấu B E A D G
→ "dấu Giáng CẬN CUỐI (TRONG BỘ DẤU) là ở nốt Db → đây là
giọng (thang âm) Db trƣởng (ký hiệu Db). Hạ nốt Db xuống một q 3t
thành nốt Bb → giọng thứ song song là giọng Bb thứ (Ký hiệu Bbm).
● Giọng có 3 dấu hóa Giáng trong BỘ DẤU nghĩa là 3 dấu B E A →
"dấu Giáng CẬN CUỐI (TRONG BỘ DẤU) là ở nốt Eb → đây là
giọng (thang âm) Eb trƣởng (ký hiệu Eb). Hạ nốt Eb xuống một q 3t
thành nốt C → giọng thứ song song là giọng C thứ (Ký hiệu Cm).
● Giọng có 7 dấu hóa Giáng trong BỘ DẤU nghĩa là 7 dấu B E A D G
C F → "dấu Giáng CẬN CUỐI (TRONG BỘ DẤU) là ở nốt Cb → đây
là giọng (thang âm) Cb trƣởng (ký hiệu Cb). Hạ nốt Cb xuống một q
3t thành nốt Ab → giọng thứ song song là giọng Ab thứ (Ký hiệu
Ab).

○ Cách nhớ thứ hai: Đây là một cái sơ đồ... Ko có gì để suy luận...

Các kiểu sơ đồ nhƣ thế này hay gọi là “The Circle of Fifths”... có cái sẽ phải suy
luận, có cái thì ko... Hay nhƣ cái quả “The Circle of Fifths Blackjack...>:)...” này
cũng thế...


Nhƣng tất cả chỉ là để nhớ các cặp giọng theo “bộ dấu hóa” mà thôi...
...Tạm hết NỘI DUNG bài viết... → sẽ chỉ sửa chữa lặt vặt về cách trình bầy...


VÀI NỘI DUNG: MỞ cực con mẹ nó RỘNG.
Trong khi xây dựng một bản nhạc Pop thì có một phƣơng pháp là "bắt đầu từ VÒNG HÒA
THANH"... Đánh "vòng hòa thanh" lên, rồi dựa vào cảm hứng từ "vòng hòa thanh" đó để viết
"nhạc và lời" theo "vòng hòa thanh" đó. Có thể nói rằng, đó là phƣơng pháp làm việc kiểu "trăm
hay không bằng tay quen"...
● Tính về phƣơng diện "hòa thanh (nói chung) và "vòng hòa thanh (nói riêng), thì tính từ sau
"quy phạm: Hòa thanh bốn bè" của nhạc cổ điển, ngƣời ta cũng phát triển ra VÔ KHỐI các
"vòng hòa thanh (NGUỒN)". Việc "đánh vòng hòa thanh trƣớc (ở trên)", thực ra là một
"thói quen" chứ ko phải là NGUYÊN LÝ.
● Tất cả quá trình "xây dựng" đó là một chuỗi những "sự trùng lặp với NGUYÊN LÝ LÝ
THUYẾT ở mức độ "phản xạ có điều kiện". VÕNG HÕA THANH đó có NGUỒN (ở trên),
khi viết "nhạc và lời" trên "vòng hòa thanh" đó, thì giai điệu cũng vô tình trùng lặp với
những yếu tố của "thang âm (scale) nhất định".
● Đó là "phản xạ có điều kiện" tạo ra những sự trùng lặp với các đối tƣợng của Lý thuyết.
Nhƣng cái GỐC của những VÒNG HÒA THANH "NGUỒN" kia... Đƣợc xây dựng bởi
những nguyên tắc của LÝ THUYẾT rằng "VÒNG HÒA THANH XÂY DỰNG DỰA TRÊN
NỀN TẢNG LÀ THANG ÂM".
Tạm hết vấn đề liên quan đến VÒNG HÒA THANH.
Popular Việt Nam hiện tại thì thực sự là tất cả đang lẫn lộn...:-j...
● Phần lớn cách phối khi của các nhạc sỹ Việt Nam hiện tại (thuộc loại chuyên nghiệp)..., ko
ra đâu vào với đâu...:-j... Hợp âm thì "vay mƣợn 7, 9, 11, 13" hay dùng trong nhạc Jazz,
kỹ thuật phối khí thì lại sử dụng của "nhạc thính phòng", hình thức (tuyết giai điệu) cũng
ko "cô đọng" nhƣ Pop mà lại cứ nhƣ là viết giai điệu của khí nhạc Semi classic rồi “chế
lời”...:))... Ừ thì cũng có “nhánh” sử dụng “công nghệ BoyBand” cũng OK.
● Nhạc Jazz thì tôi chƣa có thời gian để mó vào "xăm xoi" --> tôi cũng chƣa đánh giá đƣợc
họ có "đủ chất Jazz" hay ko...
● nhạc Rock thì đa số là "chơi theo thói quen, theo phản xạ tự phát", dân chuyên nghiệp
đụng vào nhạc Rock thì cũng chỉ cố mà nhồi nhét Âm thanh Distortion Guitar vào rồi đánh
đập ầm ầm... Chất liệu âm thanh thì "Distortion Guitar, Bass, trống Jazz", tiết tấu thì
"phách ngƣợc" do phần lớn là đƣợc đào tạo ngành "nhạc nhẹ" là nhạc Jazz → nhịp đập
sinh lý ko thể tránh đƣợc... Heavy Rock là phách xuôi của "nhạc cổ điển", "Hợp âm 3 (có
đảo)" của nhạc cổ điển. Distortion Guitar (Accord) thì chỉ là 2 âm, phần lớn là trong phạm
vi quãng 5.
Hòa thanh nhạc Jazz: Mà nhìn nhận về nhạc Jazz..., thì từ trƣớc đến nay, ngƣời ta "gán" các
hợp âm 9, 11, 13, add, dim, sus,... là "Hợp âm của nhạc Jazz"... Đấy nhỉ là một "cách nhìn nhận
theo kiểu thống kê" thôi chứ ko phải là "cách suy luận hay cách chủ đạo để xác định về nhạc
Jazz"...

Nếu để mà "Suy luận" thì phải đi từ "Thang âm của Jazz (http://en.wikipedia.org/wiki/Jazz_scale)" và
"tác nhân" là sự "ngẫu hứng Solo giai điệu" của nghệ sỹ biểu diễn mới là "suy luận xuôi"... Khởi
nguồn, gốc gác... của nhạc Jazz, ngƣời ta "suy luận xuôi" quá "thừa mứa" rồi thì ngƣời ta mới
quay ra "suy luận ngƣợc" để rồi thống kê ra cái mà ngày nay gọi là "hợp âm của nhạc Jazz"...

Mà riêng đụng đến nhạc Jazz thì ngƣời ta cần phải xác phân định đƣợc sự khác nhau của "solo
giai điệu" và "solo hợp âm"..., hay hiểu cách khác là "sử dụng hợp âm theo tính chất nhƣ là giai
điệu". Vì đặc tính "chất liệu âm thanh là các nhạc khí mộc, nhạc khí điện tử thì âm thanh gọn
gàng" → việc chồng âm lên nhau là điều... có thể gọi là "vô biên" → khi kết hợp "Solo giai điệu"
và "Solo hợp âm" vào với nhau (chồng lên nhau) nó mới trở thành các dạng "hợp âm chiều dọc"
của bản nhạc Jazz là các thứ 9, 11, 13...v.v... nhƣ thế. Đó là "suy luận từ Lý thuyết âm nhạc"...
Còn về chuyện "Vòng hợp âm của nhạc Jazz" thì tôi chƣa nghiên cứu vào vấn đề này... Vòng
hợp âm nghĩa là chuỗi hợp âm có quy định về việc "lặp lại" để tạo thành một mảng âm có thể
phân tích ra "công thức".