SOCIJALNO, LIBERALNO, PA U CENTAR U poslednje vrijeme, osim što smo izloženi posledicama sveobuhvatne socioekonomske krize, izloženi smo

i raznim (često neproduktivnim) raspravama na temu koji je društveno ekonomski model doveo do krize i koji je model prihvatljiv u budućnosti. Nikada kao u ovom trenutku ekonomska teorija nije bila nemoćnija u objašnjenju uzroka i načina rješavanja ekonomskih problema, koji su odavno prerasli disciplinarni okvir. Ekonomski razvoj, očuvanje životne sredine i pitanja bezbjednosti nameću se kao pitanja samog opstanka čovječanstva i predstavljaju jedinstven okvir, tako da isključuju parcijalno rješavanje problema. Samo teorija koja uspije objasniti protivrječnosti svih navedenih aspekata i uspješno ih poveže, može otvoriti put ka globalnom blagostanju. Liberalizam i socijaldemokratija su najvjerovatnije političke doktrine budućnosti. Njihove razlike konvergiraju ka istoj ravni i postaju neznatne. Očigledan dokaz za to je neoliberalna ekonomska politika neminovno prihvaćena od strane obje političke doktrine, djelimično iznijansirana u pogledu uloge države kao regulatora, naročito u ključnim i socijalno osjetljivim oblastima. Na lokalnom (crnogorskom) nivou posebno se eksploatišu pojmovi liberalizma, socijaldemokratije, neoliberalizma, regulacije ekonomskih tokova i sl., stvarajući komediju zabune i nerijetke situacije u kojima predstavnici i podržavaoci politike sa istaknutom socijalnom komponentom u nazivu i programskom provinijencijom, zastupaju ad hock desno liberalne stavove prilikom rješavanja ekonomskih pitanja. Naravno, pojava je prisutna i obrnutom pravcu, kada konzervativne snage u prvi plan ističu značaj socijalnih prava i sloboda. Sve to govori o visokom stepenu političkog licemjerja, improvizacije i nedoslednosti, posebno prema proklamovanim politikama koje se serviraju u predizbornim ponudama. Nemoć u objašenjenju uzroka i načina rješavanja ekonomskih problema posebno je vidljiva prilikom pojedinačnih pokušaja da se krivica za neuspješno upravljanje prebaci na teoriju, odnosno teorija se vulgarizuje kako bi opravdala promašene ciljeve. Kako to izgleda u crnogorskim prilikama gdje je vladajuća politička ideologija zvanično proklamovana na principima socijalne pravde pokazaće primjer Željezare u Nikšiću, preduzeća koje je na vrhuncu ekonomske a i političke moći bilo prije više od dvadeset godina. Navedeno preduzeće u tom periodu proizvodilo je u uslovima planske privrede, uglavnom za poznatog kupca i po dogovorenim cijenama. Obzirom na zahtjeve koje je postavljao tadašnji politički sistem i njegova elita, može se ocjeniti da je poslovanje preduzeća bilo društveno korisno i opravdano. Nesporno je da i pored regionalne i globalne konkurencije (koja u ovom sektoru surovo eksploatiše radnu snagu i uništava životnu sredinu, što je jedan od razloga konkurentnosti njihovih cijena na tržištu) preduzeće i danas može proizvoditi i tržišno poslovati, obezbjeđujući profit a samim tim i egzistenciju zaposlenih. Stvar je ekonomske analize u kom obimu, sa kojom

Može se reći da je to bila neka vrsta socijalnog kredita za usluge iz antibirokratske revolucije i kasnijih ratnih dešavanja u regionu. Neograničeno djelovanje tržišnih instrumenata moguće je samo u uslovima beskonačno dostupnih resursa i nepostojanje negativnih uticaja na životnu sredinu. pažnju je potrebno usmjeriti na to kako je ideologija beskompromisne borbe za vlast ugrozila ekonomski interes preduzeća radnika i samog grada Nikšića. Na žalost ovaj primjer nije usamljen. čime je svima napravljena medveđa usluga. Ne ulazeći dublje u ekonomsku analizu. u skladu sa tržišnim zakonitostima i problem izvukla ispod tepiha. u skladu sa demokratskom vladavinom prava. Put kojim treba ići (ne samo crnogorsko društvo) je put socijalne pravde (socijaldemokratija) i osiguranja istih mogućnosti za sve građane (liberalizam). skoro da je postao pravilo. Lošem orkestru ne pomažu ni dobar dirigent niti najbolja kompozicija. Za razliku od tržišnih mehanizama koji su dobro istraženi. Neophodan je tržišni pristup u ekonomiji uz adekvatnu politiku eliminisanja loših trendova koji prijete da ugroze opšte dobro i interes. da bi se sve to podvelo u neki teorijski okvir i krivci tražili tamo daleko. nije bio poželjan. mehanizmi za eliminaciju loših trendova su pitanja za državu i njenu aktivnu ulogu u razvoju društva. sve do neminovnosti trenutka suočavanja sa istinom o mogućnostima preduzeća. izričito vodeći računa o obezbjeđenju najviših standarda u oblasti zaštite životne sredine. bez obzira na sve izrečeno. Radnici Željezare su dugi niz godina prihvatali nametnuti kompromis koji je podrazumijevao kolaboraciju uz minimalnu socijalnu sigurnost (uranilovka.tehnologijom i brojem radnika.). koji danas djeluje ranjeno i izgubljeno bez jednog takvog sigurnog oslonca kakva je bila Željezara. održavanje statusa kvo u smislu broja zaposlenih i td. potpuno nespremnih da se suoče sa novim zahtjevima tržišta radne snage. Međutim. Rješenje problema Željezare je bilo u transparentnom procesu restrukturiranja i planu privatizacije. . socijalne zarade. Naravno ne zanemarujući i ono najbolje iz tradicionalističkih shvatanja. Sada se pitam gdje je tu socijaldemokratija sa svojim mehanizmima ublažavanja surovih tržišnih istina? Umjesto nje imamo zloupotrebu teorije zbog loših upravljačkih odluka u procesu privatizacije. održivost sistema i njegova efikasnost ipak najviše zavisi od toga kako se sa njim upravlja a ne na koju ideologiju i teoriju se naslanja. koju je saopštila ekonomska nauka kroz usta novog vlasnika. Kako nazvati ovakav pristup rješavanja problema od strane istih upravljačkih centara moći koji su i danas aktuelni? Gdje je tu bio neoliberalizam sa svojim tržišnim mehanizmima? Naravno. uz takav socijalni program koji osim visine otpremnina sadrži i kvalitetno rješenje koje ne ostavlja bukvalno na ulici veliki broj radnika. suhomesnati paketi i polutke.

Nebojša Kaljević .