AKADEMI PENGAJIAN MELAYU UNIVERSITI MALAYA SEMESTER 1 ( 2008/2009

)

FALSAFAH DAN LOGIKA MELAYU JXEA 1104 TAJUK: AL-FARABI

NAMA NO MATRIK NAMA PENSYARAH

: SUZLIA NIDA BINTI SULAIMAN : JEA 080147 : DR. AMRAN BIN MUHAMMAD

Riwayat Hidup

Nama sebenar Al-Farabi ialah Abu Nasr Muhammad Ibnu Muhammad Ibnu Tarkhan Ibnu Uzlaq Al Farabi. Beliau lahir pada tahun 874M (260H) di Transoxia yang terletak dalam Wilayah Wasij di Turki. Al-Farabi merupakan seorang pemuzik yang handal. Beliau juga memiliki ilmu pengetahuan yang mendalam dalam bidang perubatan, sains, matematik, dan sejarah. Namun, keterampilannya sebagai seorang ilmuwan yang terulung lebih dalam bidang falsafah. Al-Farabi terdidik dengan sifat qanaah menjadikan beliau seorang yang amat sederhana, tidak gilakan harta dan cintakan dunia. Beliau lebih menumpukan perhatian untuk mencari ilmu daripada mendapatkan kekayaan duniawi. Sebab itulah Al-Farabi hidup dalam keadaan yang miskin sehingga beliau menghembuskan nafas yang terakhir pada tahun 950M (339H).

Konsep Kebahagiaan

Bagi al-Farabi, kebahagiaan merupakan kebaikan tertinggi dan dituntut oleh setiap manusia dalam kehidupan mereka. Ringkasnya, manusia walau di mana sahaja sentiasa bercita-cita untuk mencapai kesempurnaan dan kebahagiaan dalam hidup. AlFarabi menekankan persoalan pendekatan, cara dan syarat untuk memperolehnya. Secara rumusnya, sesuatu ummah perlu membuang sifat individualistic, tidak bersikap zalim, khianat, keji, menindas golongan lemah, munafik, angkuh, megah, besar diri dan terlalu cinta kepada kebendaan serta pelbagai lagi sifat yang keji. Kebahagiaan tidak dapat dicapai jika mengamalkan sifat-sifat tersebut. Justeru wajarlah adanya perjuangan yang

suci sihat untuk mencapai kebahagiaan.

Sifat-sifat Ketua Negara

Teori politik al-Farabi ada menekankan tentang sifat-sifat ketua negara. Jika dilihat dari segi mana sekalipun, didapati al-Farabi cuba memperadukan tiga kriteria utama kemanusiaan iaitu ilmu dan kebijaksanaan, sempurna akal, akhlak mulia, dan keberanian. Di sini, sesiapa yang melibatkan diri sepenuh masa dalam gelanggang politik seharusnya memiliki kriteria tersebut. Mereka seharusnya mengetahui betapa perlunya pemimpin mempunyai ilmu pengetahuan yang tinggi serta akhlak yang terpuji. Ilmu pengetahuan meliputi aspek epistemologi yang mencakupi dua aspek iaitu ilmu sebagai sifat mengetahui, dan pengetahuan sebagai himpunan daripada apa yang diketahui. Ilmu boleh diperoleh daripada saluran-saluran tertentu iaitu pancaindera, hujahan, intuisi dan laporan. Akhlak yang terpuji pula terkandung di dalam teori nilai atau aksioligi. Akhlak mencakupi makna moral dan etika iaitu sifat dan perlakuan yang baik, halus, benar dan patut yang dipunyai oleh seseorang yang memberi kebaikan kepada dirinya dan orang lain. Konsep akhlak melebihi makna moral dan etika kerana segala sifat dan perbuatan yang baik itu semata-mata mendapat keredhaan Tuhan. Gabungan kecenderungan dimensi mental, fizikal dan spiritual itu adalah aset yang cukup penting dalam pentadbiran sesebuah negara. Sesebuah masyarakat perlu menyediakan dan mencari orang-orang yang mempunyai ketiga-tiga dimensi kriteria di atas sebagai langkah penting ke arah kecemerlangan dan kemajuan negara. Perjalanan pembangunan negara akan berlaku dengan lambat sekiranya pemimpin ketandusan idea-idea besar tentang apa dan

bagaimana hendak membangunkan negara. Demikianlah antara skima al-Farabi tentang pemimpin atau kepimpinan. Jika dikaji beberapa sudut daripada pensyaratan beliau itu, jelaslah bahawa, pemimpin, jika wujud, tentulah seorang yang sempurna sama ada mentalnya, fizikalnya atau spiritualnya.

Konsep Ketuhanan

Al-Farabi telah membentangkan satu persoalan yang paling penting dalam kehidupan seluruh manusia, iaitu masalah “ketuhanan”. Allah yang beliau sebutkan dengan istilah falsafah al-Mawjud al-Awwal. Masalah yang lebih merupakan perkara pokok dalam kehidupan manusia telah beliau sentuh sejak awal lagi, dan perkara itu adalah lebih penting daripada urusan hidup manusia yang lain-lain. Mengenai Mawjudat, al-Farabi pada dasarnya membahagikannya secara logik kepada dua kategori yang berbeza iaitu Wujud yang mumkin ( mumkin al-wujud ) dan Wujud yang wajib ( wajib al-wujud ). Wujud yang mumkin bererti wujud yang dengan sendirinya wajib dengan yang lain iaitu alam sejagat ini. Kedua, wujud yang wajib al-wujud dengan sendirinya iaitu Allah s.w.t. Andainya dikatakan Ia tidak wujud, maka nescaya berlakulah mustahil keranan Dialah yang menjadi punca awal bagi setiap kewujudan. Dialah yang menjadi sebab muncul segala mawjudat. Dia Maha Sempurna. Dia adalah wujud yang paling afdal dan paling qadim. Tidak ada makhluk lagi yang bersifat seperti itu. AlMawjud al-Awwal juga menurut pandangan al-Farabi, bukanlah wujud daripada unsur luar daripada-Nya sendiri, iaitu sesuatu yang lain. Jika belaku demikian bermakna Ia bukanlah wujud yang pertama lagi kerana setiap yang sempurna tidak mungkin boleh

didapati daripada sesuatu yang bukan jenis-Nya. Hal ini juga adalah sama bagi sifat lainlain seperti kecantikan, yang juga tidak boleh didapati daripada jenis kecantikan yang luar daripada-Nya. Begitu juga halnya dengan kebesaran. Allah ialah wujud yang paling sempurna, tidak mungkin terjadi kewujudannya itu daripada sesuatu yang lai daripadanya. Dengan sebab itu, wujudnya adalah dalam keadaan tunggal iaitu asa, tidak ada yang lain sempurna dengan-Nya. Dia juda adalah hakim, kerana hikmah merupakan sikap akal yang memilih benda dengan sebaik-baik ilmu dan menaakul dengan zat-Nya serta mengetahuinya dengan sebaik-baik benda, dan sebaik-baik ilmu itu ialah ilmu yang kekal, iaitu ilmu mengetahui zat-Nya. Dia juga adalah al-Haq dan juga hayat (hidup). Al-Farabi juga ada membicara masalah keagungan, kemuliaan dan kepujian Allah s.w.t. Ketiga-tiga sifat tersebut berpunca daripada kesempurnaan dalam jawhar atau khawas. Mengenai sifat ini, al-farabi membezakannya dengan manusia, iaitu misalnya, selalu kedengaran bahawa yang menjadikan kita ini sempurna ialah semata-mata kerana kita memiliki sesuatu seperti kemewahan hidup, ilmu pengetahuan dan sift-sifat fizikal kita. Hal ini berlainan sama sekali dengan Allah s.w.t. Oleh sebab kesempurnaan Allah itu berbeza daripada segala kesempurnaan, maka keagungan-Nya, kesempurnaan-Nya dan kepujian-Nya berbeza daripada sebarang keagungan, kemuliaan dan kepujian lain. Allah yakni al-Mawjud al-Awwal tidak boleh ditakrif. Mengikut al-Farabi, tidak mungkin berlaku pentakrifan yang menerangkan makna tiap-tiap juzuk. Sebenarnya pentakrifan hanyalah sesuai pada perkara yang berunsur maddah dan surah sahaja. Allah bukan demikian sifatnya. Ia bukanlah terdiri daripada bahagian-bahagian yang boleh ditakrifkan.

Oleh itu, perkara ketuhanan merupakan sesuatu yang metafizik iaitu falsafah atau ilmu pengetahuan mengenai segala yang di luar alam biasa atau yang tidak kelihatan, iaitu maakulat. Hanya akal atau intelek iaitu satu unsur rohaniah yang bertempat dalam organ rohaniah yang dinamakan sebagai hati atau kalbu yang boleh memahami, menanggapi dan mengkonsepsi kejadian dan kewujudan yang bersifat transendental iaitu merentasi alam nyata atau alam deria yang tidak tercakup oleh hokum tabii iaitu tentang kewujudan Tuhan kerana adanya alam dan segala kehidupan serta benda dan objek yang di dalamnya. Ilmu melalui akal intelek ini dinamakan ilmu intelektual.

Hubungan Akhlak dengan Pemimpin

Al-Farabi juga ada menekankan tentang konsep hubungan akhlak dan pemimpin di dalam teori kemasyarakatan dan kenegaraannya. Al-Farabi seperti yang disebutkan di pelbagai tempat sebelum ini amat menitikberatkan persoalan ketinggian ilmu dan kecemerlangan akhlak. Ketua atau pemimpin dalam falsafah politik al-Farabi itu tidak sahaja penting kepada negara dari aspek kebijaksanaan mengurus siasah dan pentadbiran tetapi juga menjadi contoh teladan kepada menteri-menteri, penolong, pegawai-pegawai serta rakyat suatu tabiat akhlak yang mulia. Gagasan ini ditekankan kerana pada pendapat beliau pemimpin juga adalah seorang guru dan pembimbing yang bertugas mendidik dan menunjukkan nilai akhlak insaniah yang terpuji. Jika dikaitkan dengan masyarakat melayu, inilah aspek penting yang ingin dihubungkan dengan selok belok orang melayu umumnya dan para pemimpin khasnya. Mereka tidak mahu mestilah berusaha meningkatkan kualiti kecekapan berpolitik yang didominasikan oleh rasa

amanah terhadap agama dan personaliti terpuji yang bertitik tolak daripada bimbingan agama. Kesimpulannya, jika para pemimpin tidak menunjukkan akhlak yang baik, maka rakyat juga akan berkelakuan yang sama kerana pemimpin ibarat guru. Oleh itu, Negara terbaik seperti yang diinginkan tidak akan tercapai.

Kesimpulan

Kesimpulannya, kumpulan besar penulisan al-Farabi yang mencakupi hampir setiap bidang ilmu memperlihatkan sanjungan dan kemasyhuran yang dinikmatinya di kalangan sarjana Islam generasi kemudian. Adalah jelas mengpa beliau dianggap salah seorang daripada ahli falsafah Islam yang besar. Walaupun al-Farabi tidak semasyhur Ibnu Sina, beliau tetap banyak mempengaruhi, daripada segi intelektual ke atas dunia Islam di Timur dan dunia Latin di Barat. Sesungguhnya Al-Farabi merupakan seorang tokoh falsafah yang serba boleh. Banyak daripada pemikirannya masih relevan dengan perkembangan dan kehidupan manusia hari ini.

BIBLIOGRAFI Awang Sariyan. 2007. Falsafah dan Logika Melayu. Kuala Lumpur: Synergymate Sdn.Bhd. Hashim bin Haji Musa. 2001. Falsafah, Logik, Teori Nilai dan Etika Melayu Suatu Pengenalan. Akademi Pengajian Melayu, Universiti Malaya. Idris Zakaria. 1986. Teori Kenegaraan Al-Farabi. Bangi: Universiti Kebangsaan Malaysia Idris Zakaria. 1991. Al-Farabi dan Masyarakat Melayu. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka Kamus Dewan ( Edisi Ketiga ). 1996. Kula Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Osman Bakar. 1991. Al-Farabi-Kehidupan, Hasil Karyanya dan POeri Penting Tokoh. Kuala Lumpur: dewan Bahasa dan Pustaka.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful