You are on page 1of 8

Pedagogika osób z lekkim upo ledzeniem umys owym

JANINA WYCZESANY

1. Rozmiary zjawiska, istota, kryteria oceny upo ledzenia Wraz z rosn cym poziomem cywilizacji zwi ksza si liczba osób niepe no sprawnych. Niepe nosprawno intelektualna, dotychczas najcz ciej nazywana upo ledzeniem umys owym, jest reprezentowana przez najliczniejsz grup dzieci i m odzie y. Dotyczy ona 60% - 70% ogó u niepe nosprawnych osób w Polsce. W upo ledzeniu umys owym daj si wyró ni trzy sk adniki: organiczny, psychologiczny i spo eczny. Ka dy z nich dotyczy nieco innego aspektu upo ledzenia: sk adnik organiczny - zaburze i uszkodze w budowie i fizjologii uk adu nerwowego, sk adnik psychologiczny - obni enia sprawno ci intelektualnej i jego ró nych konsekwencji dla psychicznego funkcjonowania jednostki, komponent spo eczny - szczególnych uwarunkowa roli spo ecznej osoby upo ledzonej. W nielicznych przypadkach klinicznych, np. w zespole Downa - wszystkie trzy komponenty daj si zaobserwowa jednocze nie. W innych przypadkach sprawa nie jest tak oczywista. S na przyk ad trudno ci w ustaleniu organicznego t a wielu postaci upo ledzenia czy te w fakcie, i lekkim postaciom upo ledzenia nie towarzyszy w pewnych rodowiskach naznaczenie lub odrzucenie spo eczne. Przy próbie zdefiniowania, na czym polega specyfika ujmowania zjawiska upo ledzenia umys owego na gruncie epidemiologii i socjologii, mo na doj do wniosku, e ró nica wyst puje zarówno w sposobie traktowania upo ledzenia, jak i w stosowanym warsztacie badawczym. Epidemiologia jako nauka o przyczynach, wyznacznikach i rozk adzie chorób w populacji dzieci i m odzie y traktuje upo ledzenie umys owe jako pewn form zaburze , w której najistotniejszy jest niedorozwój intelektu. W zwi zku z tym badanie upo ledzenia koncentruje si przede wszystkim na dwóch pierwszych komponentach. Warsztat badawczy tej ga zi wiedzy opiera si zatem na etiologii, na zdobyczach nauk medycznych, za w zakre sie badania rozk adu wyst powania upo ledzenia - na analizach w ró no rodny sposób sporz dzanych statystyk, dotycz cych mo liwie najwi kszych populacji dzieci i m odzie y. Badacze podkre laj , e my lenie osób upo ledzonych umys owo znajduje si na ni szym ewolucyjnie poziomie rozwoju i ma charakter my lenia konkretno-obrazowego (Ga kowski, 1972; Kostrzewski, 1981). Du trudno sprawiaj im zadania, których wykonanie wymaga kierowania uwagi na kilka czynno ci jednocze nie. Nale y mie tak e na uwadze to, e stosunko du o wo dzieci upo ledzonych umys owo w stopniu lekkim wywodzi si z rodzin o z ych warunkach wychowawczych. Rodzicom tym nale y udziela porad dotycz cych post powa z dzieckiem, nia opieki nad nauk w asn w domu. W codziennej pracy z dzie mi upo ledzonymi umys owo dostrzega si rozmaite czynniki utrudniaj ce prac rewalidacyjn . W ród nich wa ne miejsce zajmuj nast puj ce: ‡ opó niony czas rozpocz cia pracy korekcyjnej i wyrównawczej, ‡ zaniedbania rodzinno- rodowiskowe pog biaj ce upo ledzenie. Z uwagi na ró ne deficyty wyst puj ce u dziecka upo ledzonego umys owo, obok wczesnego usprawniania psychoruchowego i logopedycznego, konieczne jest zorganizowanie odpowiedniej opieki przedszkolnej i szkolnej. Wieloletnie do wiadczenia nauczycieli szkolnictwa specjalnego potwierdzaj istnienie du ych praktycznych mo liwo ci rozwojowych, zw aszcza u dzieci upo ledzonych umys owo w stopniu lekkim. Charakterystyczne jest to, e rozwijaj si one w ró nym tempie, nie tylko w rodzinie, w pracy szkolnej, ale przede wszystkim pod wp ywem celowo zorganizowanego oddzia ywania

Od l stycznia 1980 roku obowi zuje IX rewizja Mi dzynarodowej Klasyfikacji Chorób. dociekliwo ci i zdolno ci koncentrowania uwagi na jednym przedmiocie przez d u szy czas utrudniaj realizacj d u szych czasowo zada i osi ganie sukcesów. urazów i przyczyn zgonów. W nowszych pracach przy stawianiu diagnozy upo ledzenia umys owego bierze si pod uwag dwa odchylenia standardowe. agresywno . obni enie ciekawo ci. pochwa oraz odpowiedniego roz o enia materia u nauczania w czasie. która powsta a w okresie rozwojowym i jest zwi zana z jednym lub wi cej zaburzeniami w zakresie: dojrzewania. dost pnymi we w asnym do wiadczeniu.Trudno ci w uczeniu si dzieci upo ledzonych umys owo spowodowane s tak e ró norodnymi fragmentarycznymi deficytami rozwojowymi i dodatkowymi zaburzeniami procesów psychicznych. J.. Urazów i Przyczyn Zgonów. Dzieci upo ledzone umys owo ró ni si pod wzgl dem mo liwo ci w zakresie rozwoju procesów poznawczych. W omawianej definicji przez istotnie ni szy od przeci tnego ogólny poziom funkcjonowania intelektualnego rozumie si poziom ni szy od redniej o co najmniej jedno odchylenie standardowe od normy. podkre la niedorozwój ich uczu wy szych.zespo u rewalidacyjnego. Kostrzewski (1981). uczenia si i spo ecznego przysto sowania (Clarke. W czynno ci zapami tywania dzieci te wymagaj wi cej powtórze z urozmaicon ym materia em pogl dowym. Cz ciej tak e daje si zaobserwowa w ich reakcjach niesta o emocjonaln . które zast piono okre leniem Ä rozwój ni szy ni przeci tny´ uznano za doln granic nor my. oparta na odchyleniach standardowych. w których uwzgl dniono równie stopnie niedorozwoju umys owego (tabela 1). Ograniczenia w my leniu abstrakcyjnym. upo ledzenie narz du ruchu. s. obowi zuj ca od l i 1980 r. Znacznie cz ciej wyst puj u nich ró ne wady wzroku i s uchu. klasyfikacja upo ledzenia umys owego wg ix rewizji mi dzynarodowej klasyfikacji chorób. Potrzebuj cz stego wzmacniania poprzez zach t . Stopie rozwoju Test Wechslera Test Termanaumys owego Merrill Rozwój przeci tny (odchylenie 85-110 84-100 standardowe mniejsze i równe 1) Rozwój ni szy ni przeci tny 70-84 69-83 (odchylenie od -1 do -2) Niedorozwój umys owy 55-69 52-68 (odchylenie od -2 do -3) Niedorozwój umys owy 40-54 36-51 umiarkowany (odchylenie od -3 do -4) 25-39 20-35 Niedorozwój umys owy znaczny (odchylenie od -4 do -5) 0-24 0-19 Niedorozwój umys owy g boki Jak wynika z tabeli l.. Klasyfikacje R. np. tabela 1. My lenie dziecka upo ledzonego umys owo zawsze zwi zane jest z konkretnymi sytuacjami. impulsywno . charakteryzuj c osoby upo ledzone umys owo w stopniu lekkim. mniejsz wra liwo i powinno moraln . Heber w podr czniku terminologii i klasyfikacji niedorozwoju umys owego stwierdza: (. 2. niedomogi w zakresie samokontroli. zaburzenia mowy oraz niektóre choroby. W 1980 roku Liga Stowarzysze na Rzecz . padaczka. Charakterystyka osób upo ledzonych umys owo w stopniu lekkim. niepokój. zmiany dokonane w IX rewizji polegaj na wyeliminowaniu pogranicza upo ledzenia umys owego. percepcyjnych i emocjonalnych. 1969. 69).) przez niedorozwój umys owy rozumie si ni sz od przeci tnej ogóln spraw no intelektualn .

Dopiero w ostatnich latach zarówno w literaturze przedmiotu. samoobs uga. w czasie których poznaj cele wicze . jak i ich udzia w zaj ciach z dzie mi. e najwa niejsz i jedyn drog do osi gni cia poprawy w zaburzeniach rozwoju psychoruchowego dziecka jest . 3. dostrzega si wyra ne zainteresowanie wczesn pomoc dziecku niepe nosprawnemu. Wczesna diagnoza i interwencja Czo owi badacze zagadnie wczesnego rozwoju dziecka przyjmuj za o enie. Upo ledzenie odnosi si bowiem do relacji danej osoby z jej otoczeniem. tzn. ‡ znaczne os abienie zdolno ci przystosowania si do wymaga kulturowych spo ecze stwa. komunikowanie si . Wspólne spotkania rodziców i dziecka ze specjalist maj na celu przekazywanie im konkretnych wskazówek. samodzielno . takich jak umiej tno ci spo eczne i odpowiedzialno . 2. a rodzice powinni mie mo liwo wyboru w ród proponowanych form pomocy i rehabilitacji. e je li inteligencja dziecka w ci gu pierwszych 4 lat ycia zwi ksza si i osi ga taki pu ap. to wynikaj z tego powa ne konsekwencje pedagogiczne (Ga kowski. Wspó wyst powanie deficytów lub zmniejszenie si zdolno ci przystosowania spo ecznego. e stanowi po ow zakresu. obni ona jest skuteczno osoby w spe nianiu poziomu oczekiwa zgodnych z jej wiekiem i przynale no ci kulturow . Program wczesnej interwencji powinien obejmowa aktywne uczestnictwo dziecka w zaj ciach terapeutycznych i pomoc rodzicom. i kto ich w pracy z dzieckiem ukierunkuje lub wyr czy. Znaczne obni enie ogólnego funkcjonowania intelektualnego: iloraz inteligencji uzyskany w indywidualnie stosowanym te cie wynosi 70lub mniej. Podstawowe kryteria diagnostyczne dla upo ledzenia umys owego w stopniu lekkim w klasyfikacji dzieci cych i m odzie owych chorób psychicz nych wed ug DSM . Z dotychczasowych do wiadcze i rezultatów bada naukowych prowadzonych w o rodkach usprawniania dzieci niepe nosprawnych na ca ym wiecie wynika. np. dla dzieci autystycznych. które jest znacznie ni sze od przeci tnego i które trwa od wczesnych lat ycia. Pomoc psychopedagogiczna powinna by wi c prowadzona od momentu zauwa enia pierwszych oznak zaburzonego rozwoju dziecka. Okres wczesnego dzieci stwa nasycony jest w wi kszo ci przypadków negatywnymi prze yciami rodziny. Z wypowiedzi wielu rodziców wynika. do jakiego dochodzi przez nast pne 13 lat. e tak wa ny okres wychowania ma ego dziecka nie zosta w pe ni doceniony w pedagogice upo ledzonych umys owo. Od niedawna w Polsce podejmowane s próby tworzenia programów edukacyjnych i terapeutycznych.Osób z Upo ledzeniem Umys owym opublikowa a prac pt. rozmowy z rodzicami. 1977). e na upo ledzenie sk adaj si dwa zasadnicze komponenty: ‡ funkcjonowanie intelektualne. Wszelkie definicje i klasyfikacje nie powinny oddziela osób niepe nosprawnych od spo ecze stwa lub pozbawia je mo liwo ci uczestniczenia w kolejnych etapach procesu rehabilitacji i integracji. rezultaty oraz propozycje dalszych kroków w post powaniu z dzieckiem niepe nosprawnym. jak pomóc dziecku w przezwyci aniu jego trudno ci. Celem ich jest zrozumienie zwi zków dziecka ze wiatem spo ecznym i fizycznym. doradztwo odbywa si zarówno poprzez udost pnianie literatury na dany temat.III . W pracy tej udowodniono. licz . jak i w praktyce. rehabilitacji i edukacji. Ujawnianie si przed 18 rokiem ycia*. lecz powinny wskazywa na ich indywidualne problemy. 3. ich przebieg.R s nast puj ce: 1. wype nianie czynno ci dnia codziennego. Wydaje si . a nast pnie zastosowanie w a ciwego leczenia. W celu skutecznego prowadzenia dziecka upo ledzonego umys owo niezb dne jest wi c nie tylko wczesne rozpoznanie. e na ogó nie s przygotowani do nowych zada . Istotne ró nice miedzy upo ledzeniem a chorob umys ow . Pomoc.

póz. 90 ustawy z dnia 25 lipca 1998 roku dotycz cy zmiany ustawy o systemie o wiaty (DzU nr 117. 4. ‡ postawy rodzicielskie a poziom funkcjonowania spo ecznego dziecka. Przy obranej strategii pracy terapeutycznej nale y wybiera zestawy metod i wicze usprawniania dziecka wzbogacone o nowe pomys y metodyczne (tabela 2). póz.wcze nie rozpocz te i systematyczne leczenie usprawniaj ce (Borkowska. ‡ postawy rodzicielskie w percepcji dziecka upo ledzonego umys owo. który stwarza mo liwo prowadzenia . 113 i nr 54. W wietle dotychczasowych bada postaw wychowawczych rodziców wobec dziecka upo ledzonego umys owo w stopniu lekkim daje si zauwa y . 1989). 759). a wi c tej dziedziny. ‡ postawy rodzicielskie a realizacja zada rewalidacyjnych w rodowisku domowym. 254 zm. terapeutów i pedagogów mo na zapewni skuteczne wczesne wspomaganie rozwoju dziecka. Dzi ki ÄMonachijskiej Funkcjonalnej Diagnostyce Rozwojowej" lekarze dysponuj nowym instrumentem diagnostycznym. e problematyka. nr 26. nr l. Wskazuj one na mo liwo poszukiwania wzajemnych zale no ci mi dzy postawami rodzicielskimi a ró nymi przejawami aktywno ci dziecka. jak podejmowano. póz. DzU z 1994 r. jakiego rodzaju oddzia ywania s mu potrzebne. 1999). Orientacja rodziców w tym. nr 127. 215) oraz art. pozwoli na skuteczniejsz rozwojow stymulacj . S to: ‡ uruchomienie trwa ych form dokszta cania rodziców. DzU z 1992 r. na co w rozwoju dziecka nale y zwraca uwag . Zdobywanie informacji zwi zanych z zagadnieniem postaw rodzicielskich zawiera szereg zalet. psychologów. W rodowisku rodzinnym mog istnie wp ywy sprzyjaj ce i niesprzyjaj ce procesowi rewalidacji. 3 i nr 53. póz. co jest niezb dne w pe nej rehabilitacji dziecka. 425 zm. koncentrowa a si wokó nast puj cych zagadnie : ‡ postawy rodzicielskie a post py w nauce. Organizacja szkolnictwa dla dzieci upo ledzonych umys owo w stopniu lekkim Kszta cenie specjalne stanowi integraln cz systemu o wiaty w Polsce. rozwoju i sposobu zachowania ma ego dziecka. póz. ‡ wspomaganie socjalno-us ugowe poprzez terapi i pomoc materialn . póz. pozwala na ocen ich znaczenia w przypadku konkretnego dziecka (Kielin. który pozwala im ju od niemowl ctwa rozpozna dzieci upo ledzone w kilku ró nych funkcjach. Brak zrozumienia dziecka i b dy pope niane przez rodziców wynikaj cz sto z ich nie wiadomo ci. który reguluje ustawa z 7 wrze nia 1991 roku o systemie o wiaty (DzU z 25 pa dziernika 1991 nr 95. daje mu w a ciw orientacj w g szczu wska ników rozwojowych. Z o ono problemów wychowania dziecka upo ledzonego umys owo w rodzinie wskazuje na potrzeb wysuni cia nast puj cych dezyderatów zwi zanych z jego rewalidacj . ‡ wspomaganie psychoemocjonalne. która wymaga terapii. DzU z 1993 r. Wp yw na efekty terapii dziecka maj terapeuci i rodzice. Przy zapewnieniu wspó pracy pediatrów. Podstaw pracy terapeutycznej stanowi diagnostyka wzrostu. Badanie postaw pomaga w znalezieniu dróg i strategii wychowawczego wspomagania rodziny. póz. daniem wczesnej diagnostyki jest pokazanie zaburzenia lub upo ledzenia. W interesie rozwoju spo ecznego dzieci o specjalnych potrzebach przywi zuje si du wag do wczesnej integracji w rodzinie i rodowisku lokalnym. 585 zm. Dobra diagnostyka czyni terapeut wiadomym swoich b dów i sukcesów.

‡ szko y integracyjne i specjalne. tabela 2. 1999) czy wszystko w jedn ca o biologiczno-fizjologicznopsychospo eczno-duchow .placówek niepublicznych na prawach publicznych. Uczniowie upo ledzeni umys owo w stopniu lekkim maj obowi zek odbywa nauk w szko ach podstawowych lub w szko ach specjalnych System kszta cenia tych dzieci obrazuje poni szy wykres. metody psychoruchowego usprawniania dzieci NDT Bobath Vojta Rood Ayres Cele uspra. 1998. 1. Ustawa zobowi zuje Ministra Edukacji Narodowej do ustalenia Äzasad organizowania opieki nad uczniami niepe nosprawnymi w ogólnodost pnych i integracyjnych szko ach i placówkach oraz organizacji kszta cenia specjalnego".Holistyczne podej cie do rehabilitacji dziecka reprezentowane w literaturze (Frohlich. ÄWyrównywanie szans" jest postulatem Unii Europejskiej. rozumiana jako wspólne wychowanie i nauczanie dzieci o ró nych mo liwo ciach rozwojowych. m odzie y upo ledzonej umys owo w stopniu lekkim Szko y zawodowe specjalne Klasy specjalne przy szko ach zawodowych Klasy specjalne przy szkole podstawowej Nauczanie indywidualne Klasy i szko y integracyjne Szko y podstawowe specjalne Powy sze zestawienie wskazuje. Powinno ci rodziców jest troska o to. którzy nie rokuj uko czenia szko y zawodowej. Ossowski. aby ich dzieci w pe ni korzysta y z systemowych rozwi za edukacyjnych. w której. Integracja. system kszta cenia dzieci . wykres 2. ‡ oddzia y klas integracyjnych w szko ach podstawowych i zawodowych. Szko a lub placówka. zak ada konieczno liczenia si z ró norodno ci ich potrzeb i potencja ów rewalidacyjnych. 1999. mo na organi zowa szko y przysposabiaj ce do pracy. Miar zmian i przeobra e w systemie edukacyjnym jest niew tpliwie rozwój klas integracyjnych w szko ach podstawowych. ‡ indywidualne w czanie uczniów do klas w szko ach podstawowych. Koordynacja 1. tacyjnych Aktywacja . Zapobiega Aktywacja nie powstawa. Poprawa 1. Ruchy dowolne 2.postawy reakcji adapniu MPD 2. Kielin. Normalizacja wniania napi cia mi niowego DomanDelacato 1.1. i rewalidacja wymienionych dzieci prowadzona jest w nast puj cych formach: ‡ oddzia y klas specjalnych w szko ach podstawowych. Opieka i rewalidacja w tych grupach jest organizowana na zasadach obowi zuj cych w specjalnych o rodkach szkolno-wychowawczych*. Z chwil wej cia w ycie wszystkich nowych reform prowadzenie ksztacenia specjalnego nale y do zada powiatów. Dla absolwentów szkó podstawowych specjalnych. W bursach i internatach mog by tworzone odr bne grupy wychowawcze dla wychowanków upo le dzonych umys owo. Nowe podej cie to droga od izolacji do w czenia osób niepe nosprawnych w normalne ycie.

Zorganizowanie i zastosowanie integralnej pomocy lekar skiej. Powstawanie normalnych wzorców ruchowych Czucie po- u dzieci ruchów ryzyka 2. psychologicznej i pedagogicznej z wykorzystaniem ró norodnych form zaj stymulacyjnych. ustala si plan dzia ania zmierzaj cy do korygowania nieprawid owo ci.Rodzaj Czucie po. stosowane w niektórych o rodkach wczesnej pomocy w Polsce. 2. g bokie. Hamowanie prymitywnych odruchów 3. obracanie) Wskazania Dzieci ryzyka Dzieci Dzieci z Zaburzenia Dzieci z ryzyka MPD objaDzieci z MPD Dzieci z Doro li po uczenia si wami uszkoMPD Doro li po udarach udarach dzenia OUN Autyzm Powy sze zestawienie przedstawia podstawowe metody psychoruchowego usprawniania niemowl t i dzieci starszych. lacji czucie czucie ruchu g bokie. usprawniaj cych. Wychowanie w rodzinie dziecka upo ledzonego umys owo . Rozwój umys owy 4. g bokie. czucie we. Znaj c przyczyny i ró norodne uwarunkowania zaburze . czucie czucie b dnik ruchu ruchu Rodzaj Odpowiednie Propriocep Stymulacja Kontrola Stymulacja tywruchu wicze techniki u o ene strefy czuciowa dziecka czuciowa wydla steroniowe u atwiazwolenia osi gni cia wana przez Ruchy na bierne j ce odruchy tu owiu i ruchu fizjoterape Ruchy ko ut czynne czynne czynach (odruchy pe zania. lat).Wszystkie rostymulacji wierzchniowe. we. wierzchni wierzchn dzaje owierzchni iostymueczucie g bokie. Poprawa sprawno ci ruchowej w MPD Czucie po- ruchu 3.-5. czucie we.Czucie po. Podane w tabeli 2 metody psychoruchowego usprawniania dzieci stosuje si na przyk ad w Pa stwowym Instytucie Matki i Dziecka w Warszawie. korekcyjnych i wyrównaw czych ma najwi ksze szans skutecznego dzia ania w okresie wczesnej interwencji (to znaczy do 3.

mi dzy innymi zdolno ci do komunikowania si z otoczeniem i wykonywania pracy zawodowej.W rewali acji dziecka upo ledzonego umys owo mamy do czynienia nietylko ze szko ale i rodowiskiem rodzinnym. Czynno ci wykonywane przy niemowl ciu mog spe ni rol czynnika wspomagaj cego. je w których rozwój przyczynia si do lepszego funkcjonowania dziecka. W rozwoju i wychowaniu dziecka upo ledzonego umys owo najwa niejsze jest zaspokajanie jego potrzeb psychicznych. Pomoc. W literaturze spotka mo na liczne opisy reakcji emocjonalnych rodzi ów na c wiadomo . ‡ orientacja zawodowa prowadzona w klasach starszych szkó podsta wowych. musi polega na: y po wi ceniu mu czasu . wykres 1. Dotyczy one b d przygotowania dzie cka upo ledzonego umys owo do pe nienia w yciu okre lonych ról spo ecznych.wspó dzia aniu z nim w bawieniu si i wiczeniach. Po okresach wstrz su i kryzysu emocjonalnego rodzice podejmuj próby przywrócenia równowagi psychicznej. Przygotowani do pracy zawodowej W ca okszta cie przygotowania zawodowego dzieci i m odzie y upo le zonej d umys owo wyró ni mo na nast puj ce okresy: ‡ preorientacja zawodowa prowadzona w klasach pocz tkowych szko y podstawowej. Niniejszy wykres obrazu najwa niejsze dziedziny. 1991. y u atwianiu kontaktów z innymi dzie mi. y zapewnieniu dziecku mo liwo ci poznawania otoczenia. W strukturze spo ecznych uwarunkowa rozwoju zawodowego m o dzie y mo na . ‡ nauka zawodu w szko ach zawodowych specjalnych i w klasach spe cjalnych przy szko ach zawodowych. Rehabilitacja i stymulacja obejmuje sfer ruchow . Efektywno procesu rewali acji wymaga d zintegrowania oddzia ywa korekcyjno -wyrównawczych p yn cych g ównie z tych rodowisk. 1988). Szczególnego zna czenia nabiera funkcja opieku cza. realizowana przede wszystkim przez matk . e ich dziecko jest niepe nosprawne (Obuchowska. podstawowe sfeky rozwoju i funkcjonowania sto ecznego dziecka Niezale ne funkcjono KONTAK T EMOC ONA 6. któr powinno dziecko otrzyma . Kornas-Biela. intelektualn i spo eczn .

3. 4. 5. tworzenia korzystnych warunków emocjonalnych w zespo ach uczniowskich. Równie wiele z metod szkó freinetowskich mo na zasto sowa w nauczaniu dzieci klas starszych szkó specjalnych. 2. zebra wszelkie dost pne materia y o nich ró nymi drogami i w ró nej postaci. co polska pedagogika specjalna reprezentuje swoim dorobkiem w dziedzinie nauczania wychowuj cego1 (Oko . W metodzie o rodków pracy nale y dane tre ci programowe mo liwie wszechstronnie pozna . a zatem: 1. chocia nie w Äczystej" formie. Z bada I. 5. Muszy skiej i J. e wp yw upo ledzenia dotyczy nie tylko sfery psychofizycznej cz owieka. takich jak: ‡ rodowisko rodzinne. St d potrzeba maksymalnej inwencji i pomocy w tym zakresie. dydaktycznych i rewalidacyjnych. e kszta cenie i wiedz zdobywa y one przez poznanie zmys owe. skonkretyzowa zebrane wiadomo ci i prze ycia zwi zane z tym poznaniem (Doroszewska. 3. Metoda o rodków pracy M. ÄFiszki autokorekcyjne" z zadaniami do wykonania s nastawione na wyrobienie w dzieciach aktywno ci. co zwi zane jest ze zmian pogl dów na temat ich kszta cenia. 1989). Poznanie wiata zewn trznego za pomoc tej metody opiera si na stwarzaniu odpowiednich warunków do w a ciwej percepcji bod ców.wyró ni ca y szereg wyznaczników o ró nym zakresie oddzia ywa . ‡ rodowisko szkolne i jego infrastruktura edukacyjna. 1989). Pa czyka (1991) wynika. metody. porównywa . Sam Freinet wyra nie podkre la zastosowalno jego metody do osób upo ledzonych umys owo (Doroszewska. wyci ga wnioski. e metoda o rodków pracy. któr od wielu lat pos uguj si nauczyciele szkó specjalnych . do sprawnej przeróbki tych bod ców oraz do zastosowania w praktyce przyswojonych wiadomo ci. lecz równie warunków spo eczno-ekonomicznych. Ta zale no wyst puje dlatego. upodoba i mo liwo ci jednostki lub od strony potrzeb rodowiskowo -spo ecznych. . 1969). Jednym z wa nych warunków powodzenia pracy szko y jest wspó praca nauczyciela z rodzicami. znajomo ci potrzeb rozwojowych dziecka. Formy. We wspó czesnej cywilizacji technicznej wzrost wymaga w pracy zawodowej stwarza dodatkowe utrudnienia dla ludzi upo ledzonych umys owo. obserwowa . Metody pedagogiczne opracowane przez Montessori i Decroly'ego dotyczy y pracy nauczyciela z dzie mi upo ledzonymi umys owo w stopniu lekkim. samodzielno ci. dobrego poznania ucznia. ‡ spo eczno lokalna i okoliczna. wyodr bnia cechy istotne na plan pierwszy. bada . Wybór zawodu mo na rozpatrywa od strony zainteresowa . w jakich on yje.jest z jednej strony dorobkiem tego. Grzegorzewskiej. jest powszechnie stosowana w klasach pocz tkowych szko y specjalnej dla dzieci upo ledzonych umys owo w stopniu lekkim. obcowania ze zjawiskami przyrody itd. Edukacja obejmuje dziecko we wszystkich tych rodowiskach. W ostatnich latach obserwujemy wzrost zainteresowania nowymi forma aktywno ci mi uczniów upo ledzonych umys owo w stopniu lekkim. co najbardziej post powi pedagodzy i psycholodzy od dawna wysuwali jako dezyderaty dydaktyczne. a z drugiej stanowi jakby syntez tego. u wiadomienia istoty rewalidacji uczniów. Dobór metod rewalidacji osób upo ledzonych umys owo wymaga mi dzy innymi: 1. zrozumienia jego trudno ci w poznawaniu wiata. rodki rewalidacji osób upo ledzonych umys owo Historyczny przegl d zagadnienia nauczania osób upo ledzonych umys owo wskazuje. Rola czynników socjopsychicznych w rewalidacji osób upo ledzonych umys owo jest obecnie przedmiotem bada w wielu krajach ze wzgl du na ich decyduj ce znaczenie w yciowym ukierunkowaniu. S u y ona zapewnieniu jednolito ci oddzia ywa wychowawczych. 2.