P. 1
Θεωρία-Πράξη-της-Βυζαντινής-Μουσικής2

Θεωρία-Πράξη-της-Βυζαντινής-Μουσικής2

|Views: 0|Likes:
Published by Farmakoglosos

More info:

Published by: Farmakoglosos on Feb 05, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/02/2014

pdf

text

original

Sections

ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ
ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΕΤΡΑΣ & ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΕΤΡΑΣ & ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΕΤΡΑΣ & ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΕΤΡΑΣ & ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ
ΣΧΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ
ΤΗΣ ΤΗΣ ΤΗΣ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ
ΓΕΝΙ ΚΕΣ ΓΕΝΙ ΚΕΣ ΓΕΝΙ ΚΕΣ ΓΕΝΙ ΚΕΣ
Επιµέλεια Σηµειώσεων
Πρεσβύτερος
Μουσικοδιδάσκαλος Βυζαντινής
ΝΕΑΠΟΛΙ Σ ΝΕΑΠΟΛΙ Σ ΝΕΑΠΟΛΙ Σ ΝΕΑΠΟΛΙ Σ
ŧŞ  ч т сс  Ũş  ц т  ¸  тё_  ŧŞ ŧŞ  ч т сс  Ũş  ц т  ¸  тё_  ŧŞ ŧŞ  ч т сс  Ũş  ц т  ¸  тё_  ŧŞ ŧŞ  ч т сс  Ũş  ц т  ¸  тё_  ŧŞ
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
1
ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ
ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΕΤΡΑΣ & ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΕΤΡΑΣ & ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΕΤΡΑΣ & ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΕΤΡΑΣ & ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ
ΣΧΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ



ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ
ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΣΣ Σ ΜΟΥΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

ΓΕΝΙ ΚΕΣ ΓΕΝΙ ΚΕΣ ΓΕΝΙ ΚΕΣ ΓΕΝΙ ΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ

Επιµέλεια Σηµειώσεων
Πρεσβύτερος Βασίλειος Περουλάκης
Μουσικοδιδάσκαλος Βυζαντινής Μουσικής








ΝΕΑΠΟΛΙ Σ ΝΕΑΠΟΛΙ Σ ΝΕΑΠΟΛΙ Σ ΝΕΑΠΟΛΙ Σ 20 20 20 2010 10 10 10
ŧŞ  ч т сс  Ũş  ц т  ¸  тё_  ŧŞ ŧŞ  ч т сс  Ũş  ц т  ¸  тё_  ŧŞ ŧŞ  ч т сс  Ũş  ц т  ¸  тё_  ŧŞ ŧŞ  ч т сс  Ũş  ц т  ¸  тё_  ŧŞ
ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ
ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΕΤΡΑΣ & ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΕΤΡΑΣ & ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΕΤΡΑΣ & ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΕΤΡΑΣ & ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ
ΣΧΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ
ΜΟΥΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΣ Σ
ΑΣΚΗΣΕΙ Σ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ
Βασίλειος Περουλάκης

ŧŞ  ч т сс  Ũş  ц т  ¸  тё_  ŧŞ ŧŞ  ч т сс  Ũş  ц т  ¸  тё_  ŧŞ ŧŞ  ч т сс  Ũş  ц т  ¸  тё_  ŧŞ ŧŞ  ч т сс  Ũş  ц т  ¸  тё_  ŧŞ
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ


ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ
ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ
Η παρασηµαντική γραφή που Η παρασηµαντική γραφή που Η παρασηµαντική γραφή που Η παρασηµαντική γραφή που
περιλαµβάνει τους χαρακτήρες περιλαµβάνει τους χαρακτήρες περιλαµβάνει τους χαρακτήρες περιλαµβάνει τους χαρακτήρες
ποσότητας, ποιότητας & χρόνου ποσότητας, ποιότητας & χρόνου ποσότητας, ποιότητας & χρόνου ποσότητας, ποιότητας & χρόνου
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
2



ΜΕΡ ΟΣ ΠΡ ΩΤΟ



ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ
ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ
Η παρασηµαντική γραφή που Η παρασηµαντική γραφή που Η παρασηµαντική γραφή που Η παρασηµαντική γραφή που
περιλαµβάνει τους χαρακτήρες περιλαµβάνει τους χαρακτήρες περιλαµβάνει τους χαρακτήρες περιλαµβάνει τους χαρακτήρες
ποσότητας, ποιότητας & χρόνου ποσότητας, ποιότητας & χρόνου ποσότητας, ποιότητας & χρόνου ποσότητας, ποιότητας & χρόνου







Α Τ άξ η Α Τ άξ η Α Τ άξ η Α Τ άξ η

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ
ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ
Η παρασηµαντική γραφή που Η παρασηµαντική γραφή που Η παρασηµαντική γραφή που Η παρασηµαντική γραφή που
περιλαµβάνει τους χαρακτήρες περιλαµβάνει τους χαρακτήρες περιλαµβάνει τους χαρακτήρες περιλαµβάνει τους χαρακτήρες
ποσότητας, ποιότητας & χρόνου ποσότητας, ποιότητας & χρόνου ποσότητας, ποιότητας & χρόνου ποσότητας, ποιότητας & χρόνου
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
3

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1
ο

ΕΙ ΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ
ΒΥΖΑΝΤΙ ΝΗ ΒΥΖΑΝΤΙ ΝΗ ΒΥΖΑΝΤΙ ΝΗ ΒΥΖΑΝΤΙ ΝΗ ΜΟΥΣΙ ΚΗ ΜΟΥΣΙ ΚΗ ΜΟΥΣΙ ΚΗ ΜΟΥΣΙ ΚΗ

1.1 Σύντοµη ιστορική αναδροµή 1.1 Σύντοµη ιστορική αναδροµή 1.1 Σύντοµη ιστορική αναδροµή 1.1 Σύντοµη ιστορική αναδροµή
Η Βυζαντινή Εκκλησιαστική Μουσική, είναι η µουσική που
ψάλλονται οι ύµνοι (τροπάρια) της Εκκλησίας, αλλά και τραγουδιούνται
τα δηµοτικά τραγούδια. Η Βυζαντινή Μουσική, είναι συνέχεια της
αρχαίας Ελληνικής µουσικής. Είναι λοιπόν η παράδοσή µας, άρα είναι
καθαρά Ελληνική.
Ονοµάζεται Βυζαντινή, γιατί άνθισε στο Βυζάντιο και ιδιαίτερα
στην Κωνσταντινούπολη. Από εκεί διαδόθηκε σ’ ολόκληρη τη Βυζαντινή
Αυτοκρατορία.
Ονοµάζεται και Εκκλησιαστική, γιατί αυτή τη µουσική
χρησιµοποιεί η Εκκλησία µας στη λατρεία της. Μ’ αυτό τον τρόπο
ξεχωρίζει από την άλλη µουσική που αναπτύχθηκε στη Ευρώπη, δηλ. την
Ευρωπαϊκή Μουσική.
1

Η Βυζαντινή Μουσική έχει ξεχωριστό σύστηµα γραφής, ανάγνωσης,
απαγγελίας, µελωδίας και ορθογραφίας.

1.2 Η ονοµασία των φθόγγων 1.2 Η ονοµασία των φθόγγων 1.2 Η ονοµασία των φθόγγων 1.2 Η ονοµασία των φθόγγων
Φθόγγος ονοµάζεται ο ήχος που παράγεται από την ανθρώπινη
φωνή ή από τα διάφορα µουσικά όργανα και έχουν ορισµένη φωνητική
οξύτητα. Όταν ψάλλουµε (τραγουδήσουµε) τώρα αυτούς τους φθόγγους
έχουµε ένα µελωδικό ήχο
2
. Η Βυζαντινή Εκκλησιαστική Μουσική έχει 7
φθόγγους: ΝΗ – ΠΑ – ΒΟΥ – ΓΑ – ∆Ι – ΚΕ – ΖΩ
Επαναλαµβάνουµε τον πρώτο φθόγγο ΝΗ µετά το φθόγγο ΖΩ και
έτσι φτιάχνουµε την κλίµακα (σκάλα) της Βυζαντινής Μουσικής, που είναι:


1
Περισσότερα για την ιστορία της Βυζαντινής µουσικής, θα δούµε σε µεγαλύτερες τάξεις.
2
Κατά την Φυσική, ο ήχος οφείλεται στην αρµονική ταλάντωση ενός σώµατος (π.χ. χορδής), δηλ. της
περιοδικής κίνησης του σώµατος µε κατάλληλη συχνότητα. Τα χαρακτηριστικά ενός µουσικού ήχου (ή
φθόγγου) είναι τρία: το ύψος, η ένταση και η χροιά (ποιότητα). Λέγοντας ύψος εννοούµε την οξύτητα
(υψηλό) ή βαρύτητα (χαµηλό) ενός φθόγγου. Λέγοντας ένταση, εννοούµε τον χαρακτηρισµό ενός ήχου ως
ασθενούς ή ισχυρού. Λέγοντας χροιά, εννοούµε την διαφορά (διάκριση) δύο ήχων του ίδιου ύψους και της
ίδιας έντασης, οι οποίοι όµως προέρχονται από δύο διαφορετικές πηγές (π.χ. η διάκριση του ΛΑ του
βιολιού από το ΛΑ του πιάνου)…

ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ

ΝΗ – ΠΑ

η οποία ονοµάζεται κλίµακα
Οι φθόγγοι αυτοί διαφέρουν µεταξύ τους στην οξύτητα (ύψος).
∆ηλαδή ο ΝΗ είναι ο βαρύτερος (χαµηλότερος) φθόγγος και οι επόµενοι
ψηλώνουν διαδοχικά µέχρι τον πάν

1.3 Η µουσική κλίµακα 1.3 Η µουσική κλίµακα 1.3 Η µουσική κλίµακα 1.3 Η µουσική κλίµακα
Μουσική Κλίµακα ονοµάζεται η διαδοχή όλων των οκτώ
φθόγγων, αρχίζοντας από τον κάτω ΝΗ ως βάση και φτάνοντας µέχρι την
αντιφωνία της βάσης, δηλ. µέχρι να ξαναβρούµε τον ίδιο φθόγγο ψηλότερα
ή χαµηλότερα
4
.
Η κλίµακα (σκάλα) αυτή φαίνεται παραστατικά στο παρακάτω
σχήµα:


ανέβασµα




Ο κάτω ΝΗ λέγεται
κορυφή (αντιφωνία) της κλίµακας
και ανάβαση, και το κατέβασµα λέγεται
Η κορυφή της κλίµακας, δηλ. ο πάνω ΝΗ, µπορεί να γίνει βάση
νέας κλίµακας που πηγαίνει ακόµα πιο ψηλά. Το ίδιο και η βάση ΝΗ της
κλίµακας, µπορεί να
ακόµα πιο χαµηλά.

3
Παλαιότερα η κλίµακα της Βυζαντινής Μουσικής ξεκινούσε από το ΠΑ και συνέχιζε χρησιµοποιώντας
τα γράµµατα του ελληνικού αλφαβήτου:
Α – Β – Γ – ∆ – Ε – Ζ – Η
ΠΑ – ΒΟΥ – ΓΑ – ∆Ι – ΚΕ – Ζ
Αργότερα για να υπάρχει αντιστοιχία µε την Ευρωπαϊκή Μουσική, οι δάσκαλοι καθόρισαν ως ξεκίνηµα
της κλίµακας τον φθόγγο ΝΗ που αντιστοιχεί στον φθόγγο ΝΤΟ της Ευρωπαϊκής Μουσικής.
4
Μπορούµε να πάρουµε ως βάση όποιο
ανεβαίνουµε µέχρι την αντιφωνία του φθόγγου αυτού. Π.χ. αν πάρουµε ως βάση τον ΠΑ τότε έχουµε την
κλίµακα: ΠΑ – ΒΟΥ – ΓΑ – ∆
βάση
κλίµακας
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
4
ΠΑ – ΒΟΥ – ΓΑ – ∆Ι – ΚΕ – ΖΩ – ΝΗ΄
κλίµακα
3
µε βάση το φθόγγο ΝΗ.
Οι φθόγγοι αυτοί διαφέρουν µεταξύ τους στην οξύτητα (ύψος).
∆ηλαδή ο ΝΗ είναι ο βαρύτερος (χαµηλότερος) φθόγγος και οι επόµενοι
ψηλώνουν διαδοχικά µέχρι τον πάνω ΝΗ, που είναι ο ψηλότερος φθόγγος.
1.3 Η µουσική κλίµακα 1.3 Η µουσική κλίµακα 1.3 Η µουσική κλίµακα 1.3 Η µουσική κλίµακα
Μουσική Κλίµακα ονοµάζεται η διαδοχή όλων των οκτώ
, αρχίζοντας από τον κάτω ΝΗ ως βάση και φτάνοντας µέχρι την
αντιφωνία της βάσης, δηλ. µέχρι να ξαναβρούµε τον ίδιο φθόγγο ψηλότερα
Η κλίµακα (σκάλα) αυτή φαίνεται παραστατικά στο παρακάτω
ανέβασµα κατέβασµα
λέγεται βάση της κλίµακας και ο πάνω
της κλίµακας. Το ανέβασµα της κλίµακας λέγεται
, και το κατέβασµα λέγεται κατάβαση.
Η κορυφή της κλίµακας, δηλ. ο πάνω ΝΗ, µπορεί να γίνει βάση
νέας κλίµακας που πηγαίνει ακόµα πιο ψηλά. Το ίδιο και η βάση ΝΗ της
γίνει η κορυφή µιας νέας κλίµακας που πηγαίνει

Παλαιότερα η κλίµακα της Βυζαντινής Μουσικής ξεκινούσε από το ΠΑ και συνέχιζε χρησιµοποιώντας
τα γράµµατα του ελληνικού αλφαβήτου:
ΖΩ – ΝΗ
Αργότερα για να υπάρχει αντιστοιχία µε την Ευρωπαϊκή Μουσική, οι δάσκαλοι καθόρισαν ως ξεκίνηµα
της κλίµακας τον φθόγγο ΝΗ που αντιστοιχεί στον φθόγγο ΝΤΟ της Ευρωπαϊκής Μουσικής.
Μπορούµε να πάρουµε ως βάση όποιο φθόγγο θέλουµε, αλλά για να έχουµε µουσική κλίµακα,
ανεβαίνουµε µέχρι την αντιφωνία του φθόγγου αυτού. Π.χ. αν πάρουµε ως βάση τον ΠΑ τότε έχουµε την
∆Ι – ΚΕ – ΖΩ – ΝΗ – ΠΑ, κ.ο.κ.
κορυφή
κλίµακας
βάση
κλίµακας



Οι φθόγγοι αυτοί διαφέρουν µεταξύ τους στην οξύτητα (ύψος).
∆ηλαδή ο ΝΗ είναι ο βαρύτερος (χαµηλότερος) φθόγγος και οι επόµενοι
ω ΝΗ, που είναι ο ψηλότερος φθόγγος.
Μουσική Κλίµακα ονοµάζεται η διαδοχή όλων των οκτώ
, αρχίζοντας από τον κάτω ΝΗ ως βάση και φτάνοντας µέχρι την
αντιφωνία της βάσης, δηλ. µέχρι να ξαναβρούµε τον ίδιο φθόγγο ψηλότερα
Η κλίµακα (σκάλα) αυτή φαίνεται παραστατικά στο παρακάτω
κατέβασµα
ΝΗ λέγεται
. Το ανέβασµα της κλίµακας λέγεται
Η κορυφή της κλίµακας, δηλ. ο πάνω ΝΗ, µπορεί να γίνει βάση
νέας κλίµακας που πηγαίνει ακόµα πιο ψηλά. Το ίδιο και η βάση ΝΗ της
γίνει η κορυφή µιας νέας κλίµακας που πηγαίνει
Παλαιότερα η κλίµακα της Βυζαντινής Μουσικής ξεκινούσε από το ΠΑ και συνέχιζε χρησιµοποιώντας
Αργότερα για να υπάρχει αντιστοιχία µε την Ευρωπαϊκή Μουσική, οι δάσκαλοι καθόρισαν ως ξεκίνηµα
της κλίµακας τον φθόγγο ΝΗ που αντιστοιχεί στον φθόγγο ΝΤΟ της Ευρωπαϊκής Μουσικής.
φθόγγο θέλουµε, αλλά για να έχουµε µουσική κλίµακα,
ανεβαίνουµε µέχρι την αντιφωνία του φθόγγου αυτού. Π.χ. αν πάρουµε ως βάση τον ΠΑ τότε έχουµε την
βάση
κλίµακας
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
5

∆ηλαδή:
ΝΗ – ΠΑ – ΒΟΥ – ΓΑ – ∆Ι – ΚΕ – ΖΩ – ΝΗ – ΠΑ – ΒΟΥ – ΓΑ – ∆Ι – ΚΕ – ΖΩ – ΝΗ΄– ΠΑ – ΒΟΥ – ΓΑ – ∆Ι – ΚΕ – ΖΩ –
ΝΗ
Όταν ανεβαίνουµε (ή κατεβαίνουµε) την κλίµακα χωρίς να
παραλείπουµε κάποιο φθόγγο, τότε το ανέβασµα (ή το κατέβασµα) λέγεται
συνεχόµενο.
Όταν ανεβαίνουµε από το ΝΗ και πηγαίνουµε στο ΒΟΥ ή
κατεβαίνουµε από το ΒΟΥ και πηγαίνουµε στο ΝΗ, παραλείπουµε ένα
ενδιάµεσο φθόγγο (ή φθόγγους). Τότε το ανέβασµα πλέον δεν είναι
συνεχές, αλλά υπερβατό.

ΑΣ ΚΗΣ Ε Ι Σ ΑΣ ΚΗΣ Ε Ι Σ ΑΣ ΚΗΣ Ε Ι Σ ΑΣ ΚΗΣ Ε Ι Σ
1. 1. 1. 1. Να απαγγείλετε πολλές φορές απ’ έξω την κλίµακα, ανεβαίνοντας και
κατεβαίνοντας. Μόνο έτσι θα µπορέσετε να συνηθίσετε τη σειρά των
φθόγγων και να µάθετε την κλίµακα.

2. 2. 2. 2. Πόσους τρόπους έχουµε για να ανεβαίνουµε και να κατεβαίνουµε την
κλίµακα; Ποιοι είναι αυτοί; Τι σηµαίνει ο καθένας τρόπος;]

3. 3. 3. 3. Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΝΗ µια φωνή
β) Ανεβείτε από τον φθόγγο ∆Ι µια φωνή
γ) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΓΑ µια φωνή
δ) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΒΟΥ µια φωνή
ε) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΠΑ µια φωνή

4. 4. 4. 4. Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΠΑ µια φωνή
β) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΖΩ µια φωνή
γ) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΓΑ µια φωνή
δ) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΝΗ µια φωνή
ε) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΚΕ µια φωνή

5. 5. 5. 5. Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Ανεβείτε από τον ΖΩ µια φωνή
β) Κατεβείτε από τον ΝΗ µια φωνή
γ) Ανεβείτε από τον ΚΕ µια φωνή
δ) Κατεβείτε απόν ΖΩ µια φωνή

βασική κλίµακα
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
6

6. 6. 6. 6. Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Ανεβείτε από τον ∆Ι µια φωνή
β) Κατεβείτε από τον ∆Ι µια φωνή
γ) Ανεβείτε από τον ΒΟΥ µια φωνή
δ) Κατεβείτε απόν ΒΟΥ µια φωνή
ε) Ανεβείτε από τον ΝΗ µια φωνή
στ) Κατεβείτε απόν ΝΗ µια φωνή

7. 7. 7. 7. Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΝΗ δύο φωνές
β) Ανεβείτε από τον φθόγγο ∆Ι τρεις φωνές
γ) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΓΑ τρεις φωνές
δ) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΒΟΥ τέσσερις φωνές
ε) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΠΑ πέντε φωνές

8. 8. 8. 8. Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΠΑ δύο φωνές
β) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΖΩ τρεις φωνές
γ) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΓΑ τρεις φωνές
δ) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΝΗ δύο φωνές
ε) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΚΕ τέσσερις φωνές

9. 9. 9. 9. Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Ανεβείτε από τον ∆Ι δύο φωνές
β) Κατεβείτε από τον ∆Ι δύο φωνές
γ) Ανεβείτε από τον ΒΟΥ τρεις φωνές
δ) Κατεβείτε απόν ΒΟΥ τρεις φωνές
ε) Ανεβείτε από τον ΝΗ τέσσερις φωνές
στ) Κατεβείτε απόν ΝΗ πέντε φωνές

10. 10. 10. 10. Συµπληρώστε στα κενά τους φθόγγους που λείπουν:
α) Το φθόγγο που βρίσκουµε αν ανέβουµε από την κλίµακα ένα σκαλί
ΝΗ ΒΟΥ ΚΕ ∆Ι
β) Το φθόγγο που βρίσκουµε αν ανέβουµε από την κλίµακα δύο σκαλιά
ΠΑ ΓΑ ∆Ι ΝΗ
γ) Το φθόγγο που βρίσκουµε αν κατέβουµε από την κλίµακα ένα σκαλί
ΖΩ ΒΟΥ ΓΑ ΚΕ



ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
7

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2
ο

Η ΓΡΑΦΗ ΤΗΣ Η ΓΡΑΦΗ ΤΗΣ Η ΓΡΑΦΗ ΤΗΣ Η ΓΡΑΦΗ ΤΗΣ
ΒΥΖΑΝΤΙ ΝΗ ΒΥΖΑΝΤΙ ΝΗ ΒΥΖΑΝΤΙ ΝΗ ΒΥΖΑΝΤΙ ΝΗΣ ΣΣ Σ ΜΟΥΣΙ ΚΗ ΜΟΥΣΙ ΚΗ ΜΟΥΣΙ ΚΗ ΜΟΥΣΙ ΚΗΣ ΣΣ Σ

Η γραφή της Βυζαντινής Μουσικής λέγεται παρασηµαντική και
τα σηµάδια που χρησιµοποιεί λέγονται χαρακτήρες ή φθογγόσηµα.
Τους χαρακτήρες τους χωρίζουµε σε τρεις (3) κατηγορίες:
• Ποσότητας
• Χρόνου
• Ποιότητας

2 . 1 2 . 1 2 . 1 2 . 1 Χαρακτήρε ς Ποσότητας Χαρακτήρε ς Ποσότητας Χαρακτήρε ς Ποσότητας Χαρακτήρε ς Ποσότητας
Για να διαβάσουµε τα µουσικά µαθήµατα (κείµενα) χρησιµοποιούµε
κάποια σηµάδια που λέγονται χαρακτήρες ποσότητας, γιατί όπως το λέει
και η λέξη, µας καθορίζουν πόσο θα ανέβουµε ή θα κατέβουµε όταν
ψάλλουµε.
Έχουµε συνολικά δέκα (10) χαρακτήρες ποσότητας που τους
χωρίζουµε σε τρεις (3) κατηγορίες: Χαρακτήρες Ισότητας, σ’ αυτούς
δηλαδή που µας δείχνουν ότι η φωνή θα µείνει εκεί που είναι, ούτε θα
ανέβει, ούτε θα κατέβει.
• Χαρακτήρες Ανάβασης, σ’ αυτούς δηλαδή που
µας δείχνουν ότι η φωνή πρέπει ν’ ανέβει.
• Χαρακτήρες Κατάβασης, σ’ αυτούς δηλαδή που
µας δείχνουν ότι η φωνή πρέπει να κατέβει.

Α. Χαρακτήρες Ισότητας
Στην κατηγορία αυτή ανήκει µόνο ένας χαρακτήρας. Λέγεται ίσο
και γράφεται . Το ίσο ούτε ανεβάζει ούτε κατεβάζει τη φωνή.
Επαναλαµβάνει τον προηγούµενο φθόγγο.
∆ηλαδή, αν είµαστε στο φθόγγο ΝΗ και ακολουθεί λέµε πάλι
ΝΗ: ∆ηλαδή .

ч
ч
ччччч
Νη Νη Νη Νη Νη

ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
8

Ενώ, αν είµαστε στο φθόγγο ΠΑ και ακολουθεί λέµε πάλι ΠΑ:
∆ηλαδή:


Β. Χαρακτήρες Ανάβασης
Για να δείξουµε ότι ανεβαίνουµε στην κλίµακα, χρησιµοποιούµε
πέντε (5) διαφορετικούς χαρακτήρες.

Χ Α Ρ Α Κ Τ Η Ρ Ε Σ Α Ν Α Β Α Σ Η Σ
ΣΥΜΒΟΛΟ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΑΝΕΒΑΙΝΕΙ
с сс с Ολίγο 1 φωνή
ц цц ц Πεταστή 1 φωνή
х хх х Κεντήµατα 1 φωνή
у уу у Κέντηµα 2 φωνές υπερβατά
и ии и Υψηλή 4 φωνές υπερβατά

Ας ξεκινήσουµε µε τους τρεις πρώτους χαρακτήρες ανάβασης 1
φωνής. Το ολίγο το χρησιµοποιούµε για να ανεβαίνουµε µια φωνή
από προηγούµενο φθόγγο. Π.χ. Όταν είµαστε στο ΝΗ και ακολουθεί
ολίγο ανεβαίνουµε µια φωνή και συναντάµε τον φθόγγο ΠΑ:

Π.χ.

Κατά τον ίδιο τρόπο, αν είµαστε στον ΓΑ και ανεβούµε µια φωνή,
βρίσκουµε τον φθόγγο ∆Ι: , κ.λπ.

Ας δούµε πως γράφεται η κλίµακα µε βάση τον φθόγγο ΝΗ που
είδαµε στο προηγούµενο κεφάλαιο, όταν ανεβαίνουµε:
ч
ччччч
Πα Πα Πα Πα Πα

с
чс
Νη Πα

чс
Γα ∆ι

ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
9



Εκτός από το ολίγο που ανεβαίνει µια φωνή, έχουµε και άλλους
δύο χαρακτήρες ανάβασης
5
, που και αυτοί ανεβαίνουν µια φωνή. Αυτοί
είναι η πεταστή και τα κεντήµατα . Η πεταστή
6
, όπως το λέει
και λέξη, κάνει ένα ελαφρό πέταγµα στη φωνή τείνοντας να ακουµπήσει
τον επόµενο φθόγγο.

Γ. Χαρακτήρες Κατάβασης
Για να δείξουµε ότι κατεβαίνουµε στην κλίµακα χρησιµοποιούµε
τους χαρακτήρες κατάβασης, οι οποίοι είναι τέσσερις (4).
Χ Α Ρ Α Κ Τ Η Ρ Ε Σ Κ Α Τ Α Β Α Σ Η Σ
ΣΥΜΒΟΛΟ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΚΑΤΕΒΑΙΝΕΙ
т тт т Απόστροφος 1 φωνή
ш шш ш Υπορροή 2 φωνές συνεχώς
ф фф ф Ελαφρό 2 φωνές υπερβατά
щ щщ щ Χαµηλή 4 φωνές υπερβατά

Ας µιλήσουµε τώρα για την απόστροφο, καθώς τους άλλους χαρα-
κτήρες θα τους δούµε σε παρακάτω κεφάλαια. Η απόστροφος ,
χρησιµοποιείται για να κατέβουµε µια φωνή από προηγούµενο φθόγγο,
δηλαδή για να γυρίσουµε πίσω ένα σκαλοπάτι στη κλίµακα.
∆ηλαδή όταν για παράδειγµα είµαστε στο ΒΟΥ και ακολουθεί α-
πόστροφος κατεβαίνουµε µια φωνή και συναντάµε τον φθόγγο ΠΑ:


5
Οι λόγοι που χρησιµοποιούνται τρεις (3) χαρακτήρες για να ανεβαίνουµε µια φωνή, είναι καθαρά για
λόγους ορθογραφίας.
6
Περισσότερα για την ανάλυση της πεταστής αλλά και των κεντηµάτων, στο κεφάλαιο 14 του Α΄ µέρους
περί χαρακτήρων ποιότητας & έκφρασης.
чссссссс
Νη Πα Βου Γα ∆ι Κε Ζω Νη

т
чт
Βου Πα

ц х
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
10

Κατά τον ίδιο τρόπο, αν είµαστε στον ΖΩ και κατεβούµε µια φωνή,
βρίσκουµε τον φθόγγο ΚΕ: Π.χ. , κ.λπ.

Ας δούµε τώρα την κλίµακα συµπληρωµένη, ανεβαίνοντας και
κατεβαίνοντας:


Ανακεφαλαιώνοντας λοιπόν για την επανάληψη του προηγούµενου
φθόγγου αλλά και για την ανάβαση και κατάβαση 1 φωνής έχουµε τον
παρακάτω πίνακα:
ΣΥΜΒΟΛΟ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΧΡΗΣΗ
        ч Ίσο
Επανάληψη
προηγούµενου φθόγγου
Χ
α
ρ
α
κ
τ

ρ
ε
ς

Α
ν

β
α
σ
η
ς

с Ολίγο Ανεβαίνει µια (1) φωνή
ц Πεταστή Ανεβαίνει µια (1) φωνή
х Κεντήµατα Ανεβαίνει µια (1) φωνή
          т Απόστροφος Κατεβαίνει µια (1) φωνή

2.2 Μαρτυρίες των φθόγγων 2.2 Μαρτυρίες των φθόγγων 2.2 Μαρτυρίες των φθόγγων 2.2 Μαρτυρίες των φθόγγων
Μαρτυρίες είναι τα σηµάδια που µαρτυρούν τους φθόγγους. Τις
χρειαζόµαστε για να ξέρουµε από πού αρχίζουµε, που βρισκόµαστε και που
τελειώνουµε κάθε µουσικό κείµενο. Άρα µπαίνουν στην αρχή, στη µέση και
στο τέλος κάθε µουσικού κειµένου. Το πάνω µέρος της µαρτυρίας, µας
δείχνει το φθόγγο που βρισκόµαστε.
Ας δούµε ποιες είναι οι µαρτυρίες των φθόγγων
7
:

7
Τώρα θα ασχοληθούµε µε τις µαρτυρίες του διατονικού γένους. Για τα γένη αναλυτικά θα µιλήσουµε
στο δεύτερο µέρος του παρόντος βιβλίου.
чт
Ζω Κε

чсссссссчттттттт
Νη Πα Βου Γα ∆ι Κε Ζω Νη Νη Ζω Κε ∆ι Γα Βου Πα Νη

ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
11

ŧŞ

Ũş ũŠ Ūš ūţŞ Ŭţş ŭŠŮ ŧŮš
ΝΗ ΠΑ ΒΟΥ ΓΑ ∆Η ΚΕ ΖΩ ΝΗ΄

Οι µαρτυρίες µας βοηθούν να καταλαβαίνουµε αν διαβάζουµε
σωστά, χρησιµοποιούνται δηλ. ως οδηγοί. ∆εν ψάλλονται. Οι µαρτυρίες
που υπάρχουν ενδιάµεσα στα µουσικά κείµενα χρησιµοποιούνται και για
να παίρνουµε αναπνοή. Αναπνοή ακόµη παίρνουµε και µε ένα άλλο σηµείο
το + που λέγεται σταυρός. Ας δούµε µερικά παραδείγµατα µε χρήση του
ίσου, του ολίγου και της αποστρόφου, οι οποίες περιέχουν µαρτυρίες και
σταυρούς:

Παράδειγµα 1
ο

ŧŞ ччсчсчсчсчūţ Ş сч
Νη Νη Πα Πα Βου Βου Γα Γα ∆ι ∆ι Κε Κε
счсчŧŮ š    ччтчтчтчūţ Ş тч
Ζω Ζω Νη Νη Νη Νη Ζω Ζω Κε Κε ∆ι ∆ι Γα Γα
тчтчтчŧŞ
Βου Βου Πα Πα Νη Νη
Παράδειγµα 2
ο

ŧŞ  чссЎтссЎтссūţ Ş  тссЎт
Νη Πα Βου Πα Βου Γα Βου Γα ∆ι Γα ∆ι Κε ∆ι
ссЎтссŧŮ š     чттЎсттЎсттЎ
Κε Ζω Κε Ζω Νη Νη Ζω Κε Ζω Κε ∆ι Κε ∆ι Γα
сттЎсттЎсттЎчччŧŞ
∆ι Γα Βου Γα Βου Πα Βου Πα Νη Νη Νη Νη


ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
12

2.3 Ο ρυθµός & τα µέτρα 2.3 Ο ρυθµός & τα µέτρα 2.3 Ο ρυθµός & τα µέτρα 2.3 Ο ρυθµός & τα µέτρα
Ο ρυθµός γίνεται µε την κίνηση του χεριού πάνω και κάτω, δεξιά
και αριστερά. Καθένας από τους χαρακτήρες ποσότητας έχει αξία ενός
χρόνου, δηλαδή µιας κίνησης του χεριού. Ανάλογα τώρα µε τις κινήσεις
έχουµε και τα µέτρα. Τα µέτρα ξεχωρίζουν µε µικρές κάθετες γραµµές που
λέγονται διαστολές. Οι βασικοί ρυθµοί που έχουµε στην Βυζαντινή
Μουσική, και µε τους οποίους θα ασχοληθούµε στην συνέχεια, είναι: ο
δίσηµος (2 κινήσεις), ο τρίσηµος (3 κινήσεις) & ο τετράσηµος (4 κινήσεις).
Α. ∆ίσηµος ρυθµός
Το µέτρο που έχει 2 κινήσεις (πάνω & κάτω)
λέγεται δίσηµος ρυθµός. Η κάτω κίνηση λέγεται θέση
και η πάνω κίνηση λέγεται άρση. Η θέση τονίζεται
περισσότερο και αποτελεί το ισχυρό µέρος του
µέτρου. Η θέση συµπίπτει µάλιστα µε τη συλλαβή της
λέξης που παίρνει τον τόνο. Η άρση, το σήκωµα του
χεριού προς τα πάνω, συµπίπτει µε τις άτονες
συλλαβές και είναι το ασθενές µέρος του µέτρου.
ŧŞ чс ¸ сс ¸ тт ¸ тчŧŞ ¸¸

Οι δύο γραµµές που µπαίνουν στο τέλος του µουσικού κειµένου,
ονοµάζονται διπλή διαστολή.


Β. Τρίσηµος ρυθµός
Κάθε µέτρο που έχει 3 χρόνους – κινήσεις λέγεται
τρίσηµος ρυθµός. Π.χ.


Στα µουσικά κείµενα ο τρίσηµος ρυθµός συµβολίζεται
µε τον αριθµό 3 στην αρχή του µέτρου όπως στην
1 2 1 2 1 2 1 2
Νη Πα Βου Γα Βου Πα Νη Νη
1
ο
µέτρο 2
ο
µέτρο 3
ο
µέτρο 4
ο
µέτρο
2
1


Άρση

Θέση
ŧŞ ч  ч ч ¸
Θέση ∆εξιά Άρση

1 άρση
3

2

Θέση δεξιά
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
13

άσκηση 23.

Γ. Τετράσηµος ρυθµός

Κάθε µέτρο που έχει 4 χρόνους – κινήσεις λέγεται
τετράσηµος ρυθµός. Π.χ.


Στα µουσικά κείµενα ο τετράσηµος ρυθµός
συµβολίζεται µε τον αριθµό 4 στην αρχή κάθε µέτρου
όπως στην άσκηση 27. Αφού αναγνωρίσουµε τους
φθόγγους, ας τους πούµε και παραλλαγή:
ŧŞчч¸ чс¸ст ¸ тчŧŞ ¸¸
Νη Νη Νη Πα Βου Πα Νη Νη

Αν τώρα, αντί να κάνουµε παραλλαγή, βάλουµε λόγια κάτω από
τον κάθε χαρακτήρα έχουµε το µέλος:
ŧŞчч¸ чс¸ст ¸ тчŧŞ ¸¸
Κυ ρι ε Ε λε η σο ον

Παρατηρούµε δηλ. ότι σε κάθε χαρακτήρα αντιστοιχεί και από µια
συλλαβή της φράσης «Κύριε Ἐλέησον». Μπορεί όµως και ένα φωνήεν να
περνάει από περισσότερους χαρακτήρες όπως συµβαίνει στο τελευταίο µέτρο
του παραδείγµατος, όπου το φωνήεν (ο) περνάει και από την απόστροφο
και από το ίσον. Αν τώρα πάρουµε και αναπνοή µετά τη λέξη «Κύριε»,
τότε το µέλος γίνεται και πιο άνετο:
ŧŞчч¸ чЎс¸ст ¸ тчŧŞ ¸¸
Κυ ρι ε Ε λε η σο ον


ŧŞ ч  чч ч ¸
Θέση Θέση Θέση Θέση Αριστερά Αριστερά Αριστερά Αριστερά∆εξιά Άρση ∆εξιά Άρση ∆εξιά Άρση ∆εξιά Άρση
άρση
4

3 δεξιά



2 1 θέση
αριστερά

ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
14

ΑΣ ΚΗΣ Ε Ι Σ ΑΣ ΚΗΣ Ε Ι Σ ΑΣ ΚΗΣ Ε Ι Σ ΑΣ ΚΗΣ Ε Ι Σ
ŧŞ  чч¸ сч¸ сч¸ сч¸ счūţ Ş с
ч¸сч¸счŧŮš  чч¸тч¸тч¸тчūţŞт
ч¸тч¸тч¸тчŧ޸¸
ŧŞ чс¸сс¸сс¸ссŧŮš  ¸ чт¸тт¸¸
тт¸ттŧŞ ¸¸
ŧŞчс¸ст¸сс¸счūţŞст¸тт¸тт¸
счŨş ¸   чс¸ ст¸ сс¸ счŬţ ş ¸   ст¸ т
ч¸сс¸счŧŮš ¸¸
ŧŞ   чс¸ сс¸ сс¸ тчūţ Ş   ¸ ст¸ тт¸
сс¸ ттũŠ   ¸ чс¸ сч¸ тт¸ тчŨş   ¸   тс¸
¸ст¸тт¸счŧŞ ¸¸
ŧŞчс¸сс¸тт¸т Ў с¸сс¸сс¸т
т¸тчũŠ ¸ тс¸сс¸тт¸тчŨş ¸ сс¸ст¸
тт¸тчŧŞ ¸¸
11)
12)
13)
14)
15)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
15

ŧŞ   чч¸ цт¸ сч¸ цт¸ сч¸ цт¸ с
ч¸цтŪš ¸ цт¸чт¸цт¸чтŨş ¸ цт¸чт¸ц
т¸чт¸ŭŤ цт¸чт¸сс¸ччŧŞ ¸¸
ŧŞчт¸сч¸цт¸счŨş ¸ цт¸сч¸ц
т¸ ччũŠ   ¸   цт¸ сс¸ цт¸ счŬţ ş   ¸   ст¸ т
ч¸сс¸счŧŮš  ¸¸
ŧŞ чх¸ чх¸ чх¸ чхūţ Ş  ¸ чх¸ чх¸ чх¸
ччŧŮš ¸¸
ŧŞ  чх¸чх¸ чх¸чхūţ Ş  ¸ ст¸чт¸ чт¸
чт¸чтŧţŞ
ŧŞ чя чч¸ ся чч¸ ся чч¸ ся ч
ч¸Ūš чячч¸тючч¸тючч¸тюччŧ޸¸
ŧŞчятт¸ссс¸ттч¸ссс¸чт
тŧŞ ссс¸ ттчŨş ссс¸ ттчũŠ с
сс¸ ттчŪš ссс¸ ттчūţ Ş ссс¸
18)
17)
16)
19)
20)
21)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
16

ттчŬţşссс¸ттсŧŮš чтт¸стт¸с
тт¸ сттũŠ стт¸ стт¸ сттŭŤ стс¸
чччŧ޸¸
ŧŞ чђ ччч¸ сђ ччч¸ сђ чч
ч¸ сђ чччŪš чђ ччч¸ тё ччч¸  
¸тёччч¸тёчччŧŞ ¸¸















22)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
17

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3
ο

ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΧΡΟΝΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΧΡΟΝΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΧΡΟΝΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΧΡΟΝΟΥ
Μέχρι τώρα είδαµε ότι κάθε χαρακτήρας ποσότητας έχει ένα χρόνο:
Π.χ.

Έχουµε όµως και τους χαρακτήρες που αυξάνουν τον χρόνο. Και αυτοί
είναι:

3.1 Το Κλάσµα 3.1 Το Κλάσµα 3.1 Το Κλάσµα 3.1 Το Κλάσµα
Κάθε χαρακτήρας που έχει κλάσµα, διαρκεί 2 χρόνους:





3.2 Η Απλή 3.2 Η Απλή 3.2 Η Απλή 3.2 Η Απλή
Η απλή είναι µια τελεία που µπαίνει κυρίως κάτω από την
απόστροφο, και προσθέτει και αυτή έναν επιπλέον χρόνο:



Άρα, κάθε χαρακτήρας µε απλή, εκτελείται σε 2 χρόνους. Να
σηµειώσουµε εδώ ότι =


3.3 Η ∆ιπλή 3.3 Η ∆ιπλή 3.3 Η ∆ιπλή 3.3 Η ∆ιπλή
Η διπλή είναι 2 τελείες µαζί, και µπαίνει κάτω από ορισµένους
χαρακτήρες. Π.χ. στο ίσο ή στο ολίγο ή στην απόστροφο και
ŧŞ ч  ч ¸
Θέση Άρση
(с)
ŧŞ ч  ч ¸ч¸
Νη Νη Νη-η
ŧŞ ч  ч     ¸   т    ¸   с  ¸
Νη Νη Ζω-ω Νη-η
(.)
т      т
ч
с т
(..)

ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
18

προσθέτει 2 ακόµη χρόνους στον χαρακτήρα που µπαίνει. ∆ηλαδή, κάθε
χαρακτήρας µε διπλή, εκτελείται σε 3 χρόνους:


3.4 Το υφέν 3.4 Το υφέν 3.4 Το υφέν 3.4 Το υφέν

Το υφέν είναι µια καµπύλη γραµµή, η οποία ενώνει δύο χαρακτήρες
της ίδια οξύτητας, δηλ. Νη µε Νη, Πα µε Πα:




Το υφέν µπορεί να µπει και κάτω από τους χαρακτήρες, όπως στο
προηγούµενο παράδειγµα, αλλά και πάνω από αυτούς. Κάνει ακριβώς την
ίδια δουλειά:









3.5 Παύσεις ή Σιωπές 3.5 Παύσεις ή Σιωπές 3.5 Παύσεις ή Σιωπές 3.5 Παύσεις ή Σιωπές

Χρησιµεύουν για να σταµατούν το µέλος για ορισµένο χρόνο.
Παύση 1 χρόνου Παύση 2 χρόνων Παύση 3 χρόνων
Όλες οι παύσεις γράφονται µε βαρεία
8
και τελείες ανάλογα µε το πόσους
χρόνους θέλουµε να σταµατήσουµε.
Εκτός όµως από τις παραπάνω παύσεις, έχουµε και τον σταυρό (+)
που είναι παύση για αναπνοή.
3.5 Παύσεις ή Σιωπές 3.5 Παύσεις ή Σιωπές 3.5 Παύσεις ή Σιωπές 3.5 Παύσεις ή Σιωπές
Σε πολλά εκκλησιαστικά µέλη το πρώτο (1
ο
) µέτρο δεν είναι πλήρες.
Λείπει δηλαδή τη θέση & υπάρχει µόνο η άρση. Αυτό το µέτρο λέγεται
ελλιπές µέτρο. Για να εκτελέσουµε το ελλιπές µέτρο ή κάνουµε σιωπή (1

8
Για την βαρεία θα µιλήσουµε στο 14
ο
κεφάλαιο, περί χαρακτήρων ποιότητας.
ŧŞ ч¸
Νη-η-η
 
ŧŞччп¸ччŧ޸¸
Νη …η Νη Νη
ŧŞччо¸ччŧ޸¸
Νη …η Νη Νη
Άρα παρατηρούµε ότι το υφέν
ισοδυναµεί µε το κλάσµα. Είναι δηλ.:
ŧŞч      ччо
Νη-η Νη - η
=
_ _ _ _ _ _ _ _
_ _ _ _
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
19

χρόνου) ή ξεκινάµε κατευθείαν µε άρση. Εάν για παράδειγµα είχαµε την
παρακάτω παράδειγµα τότε θα εκτελούσαµε

µε παύση στην θέση και θα ξεκινούσαµε να ψάλλουµε από την άρση:



Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ
ŧŞч¸с¸с¸с¸с¸ т ¸ т ¸т ¸т ¸т ¸ сŧ޸¸
ŧŞч¸чч¸с¸чч¸с¸чч¸с Ūš ¸ч
ч¸ т ¸чч¸ т ¸чч¸ т ¸чт¸сŧ޸¸
ŧŞ чч¸ т  ¸ сс¸ т  ŧŞ сс¸ т  ¸цт¸с ũŠ
ст¸ т ¸ст¸ т ¸ст¸ т¸цт¸сŧ޸¸
ŧŞ чя ч¸ с ч¸ с ч¸ с чŪš ч ч¸ т
ч¸тч¸тчŧ޸¸
ŧŞч¸с¸с¸сŪšч¸ т ¸ т ¸т ŧ޸¸
ŧŞ ч с¸ с т¸ с с¸ с ūţ Ş с т¸   т т¸   т т¸
с Ũş  ч с¸ с т¸ с с¸ с Ŭţ ş с т ¸  т т ¸  т т¸  
¸тŧ޸¸
23)
24)
25)
26)
27)
28)
ŧŞч¸чч¸чч
Νη Νη Νη Νη Νη
ŧŞ_ч¸чч¸чч
Νη Νη Νη Νη Νη
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
20

ŧŞ ч ђ чч¸ с чч¸ с чч¸ с ч
чŪš ч чч¸   т чч¸   т чч¸   т ччŧŞ
¸чт¸сччŧŞ ¸¸
ŧŞ ŞŞ Şч¸с¸с¸т¸т¸т¸сŧŞ ¸¸
ŧŞ ччп ¸ счп ¸ счп ¸ счп ¸ счп ūţ Ş ¸
ччп¸   тч   п¸   тч   п¸   тч   п¸   тч   пŧ޸¸
ŧŞ чч¸ ччо ¸ сч¸ ччп ¸ сч¸
ччо ¸тч¸ччп¸тч¸ччпŧŞ ¸тч¸ччп¸
¸цт¸счпŧŞ ¸¸
ŧŞчэ_ ¸ с_  ¸с_ ¸ т_ ¸ т_¸ т_ ¸ с_ŧ޸¸
ŧŞчя_ ¸ с_  ¸с_ ¸ т_ ¸ т_¸ т_ ¸ с_ŧ޸¸
ŧŞчђ_ ¸ с_  ¸с_ ¸ т_ ¸ т_¸ т_ ¸ с_ŧ޸¸
ŧŞ чх¸ чс¸ цт¸ схūţ Ş тх¸ цт¸ сх¸
¸ счŧŮ š  ч ¸ чт¸ чт¸ чт¸ чтŪš ч ¸ чт¸
чт¸чт¸чч¸чŧŞ
ŧŞ чю сс¸ чсс¸ чсс¸ тсс¸
29)
30)
36)
31)
32)
33)
34)
35)
37)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
21

¸сŧŮš чтт¸стт¸чūţŞцтт¸стт¸чтт¸
ŧ Şчхс¸чтт¸чтт¸ссч¸чŧ޸¸
ŧŞ чхё чх¸ чхчсūţ Ş чхчх¸ ч
сŧŮš  _чт¸чтчт¸чтчтũŠчтчт¸
¸чŧ޸¸
ŧŞ ччп ¸ счп ¸ счп ¸ счп ¸ счп ūţ Ş ¸
ччп¸   тч   п¸   тч   п¸   тч   п¸   тч   пŧ޸¸




























38)
39)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
22

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4
ο

ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙ Σ ∆Ι ΑΦΟΡΩΝ ΓΡΑΦΩΝ ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙ Σ ∆Ι ΑΦΟΡΩΝ ΓΡΑΦΩΝ ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙ Σ ∆Ι ΑΦΟΡΩΝ ΓΡΑΦΩΝ ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙ Σ ∆Ι ΑΦΟΡΩΝ ΓΡΑΦΩΝ


4.1 Ίσο µε στηρίγµατα από κάτω & 4.1 Ίσο µε στηρίγµατα από κάτω & 4.1 Ίσο µε στηρίγµατα από κάτω & 4.1 Ίσο µε στηρίγµατα από κάτω &

Και στις δύο περιπτώσεις µετράει µόνο το ίσον . ∆ηλ. ούτε
ανεβαίνουµε ούτε κατεβαίνουµε, αλλά επαναλαµβάνουµε τον προηγούµενο
χαρακτήρα. Είναι δηλ.:

και

4.2 Απόστροφος µε στήριγµα από κάτω 4.2 Απόστροφος µε στήριγµα από κάτω 4.2 Απόστροφος µε στήριγµα από κάτω 4.2 Απόστροφος µε στήριγµα από κάτω
Η πεταστή παίζει το ρόλο στηρίγµατος. ∆εν χάνει όµως την
ποιοτική της αξία, δηλαδή το τίναγµα που κάνουµε στη φωνή µας. Είναι
δηλαδή:






4.3 Ολίγο µε κεντήµατα από πάνω 4.3 Ολίγο µε κεντήµατα από πάνω 4.3 Ολίγο µε κεντήµατα από πάνω 4.3 Ολίγο µε κεντήµατα από πάνω

Στην περίπτωση αυτή διαβάζεται πρώτα το ολίγο και στη
συνέχεια τα κεντήµατα . Ισχύει δηλαδή:



Π.χ.







с
х
Л        сх
=
ŧŞчэч¸Л¸ũŠ
Νη Νη Πα-Βου
г        ч
=
ч
Ц       ч
=
Г
Г          т
=
Л ЛЛ Л
г         Ц
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
23

4.4 Ολίγο 4.4 Ολίγο 4.4 Ολίγο 4.4 Ολίγο µε κεντήµατα από κάτω µε κεντήµατα από κάτω µε κεντήµατα από κάτω µε κεντήµατα από κάτω

Στην περίπτωση αυτή διαβάζονται πρώτα τα κεντήµατα και στη
συνέχεια το ολίγο . Ισχύει δηλαδή:




Π.χ.



Η διαφορά των γραφών αυτών θα γίνει κατανοητή σε παρακάτω
κεφάλαιο, όταν θα µιλήσουµε για τους χαρακτήρες που διαιρούν τον χρόνο.


4.5 Απόστροφος µε κεντήµατα & στήριγµα 4.5 Απόστροφος µε κεντήµατα & στήριγµα 4.5 Απόστροφος µε κεντήµατα & στήριγµα 4.5 Απόστροφος µε κεντήµατα & στήριγµα

Στην περίπτωση αυτή το ολίγο δεν διαβάζεται και χρησιµοποιείται
ως στήριγµα. ∆ιαβάζουµε δηλαδή µόνο την απόστροφο και τα κεντήµατα.
Ισχύει δηλαδή:




Π.χ.



4.6 Ίσο µε κεντήµατα & στήριγµα 4.6 Ίσο µε κεντήµατα & στήριγµα 4.6 Ίσο µε κεντήµατα & στήριγµα 4.6 Ίσο µε κεντήµατα & στήριγµα

Στην περίπτωση αυτή το ολίγο δεν διαβάζεται και χρησιµοποιείται
ως στήριγµα. ∆ιαβάζουµε δηλαδή µόνο το ίσο και τα κεντήµατα. Ισχύει
δηλαδή:




х
с
Х        хс
=
Х ХХ Х
ŧŞчэч¸Х¸ũŠ
Νη Νη Πα-Βου
Й
Й        тх
=
ŧŞчэч¸Й¸ŧŞ
Νη Νη Ζω-Νη
М
М        чх
=
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
24

Π.χ.





ΑΣΚΗΣΕΙ Σ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ
ŧŞчђ Л¸чЛ¸ччх¸чŬţş ¸чЙ¸тЙ¸
ттт¸т_ ŧ޸¸
ŧŞ _ ь ч¸ чт¸ сс¸ сђ Ўч¸ чэ т¸ сс¸
Πα τε ε ρα Υι ον και Α α γι ον
Л¸т  ūţ Ş ¸_ч¸сч¸тт¸ст¸т  ũŠ ¸тч¸с ¸  т   ¸  
Πνευ µα Τρι α δα ο µο ου σι ον και α χω ρι
тŧŞ ¸¸
στον
ŧŞчэт¸сс¸Л¸тũŠ ¸ _ч¸с¸тт¸с¸т¸тŧ޸¸
Ε λε ον ει ρη νης θυ σι αν αι νε σε ως
ŧŞ чя Х¸   тХ  ¸   тХ  ¸ ч ūţ Ş   ¸   тХ  ¸   ттт¸   т
Х¸ тттŧ޸ тХ¸ чтт¸ счт¸ с ŧ޸¸

ŧŞ Мђ т ¸ с с ũŠ ¸ Мт ¸ с с ¸ ūţ Ş Мт ¸ с
чŬţş¸Мт¸Йтūţ޸Мт¸ЙтŪš¸Йт¸ттсŨş¸
Мт¸ттсŧ޸¸


ŧŞчэч¸М¸Ũş
Νη Νη Νη-Πα
40)
41)
42)
43)
44)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
25

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5
ο

ΣΥΝΕΧΗΣ ΚΑΤΑΒΑΣΗ 2 ΦΩΝΩΝ ΣΥΝΕΧΗΣ ΚΑΤΑΒΑΣΗ 2 ΦΩΝΩΝ ΣΥΝΕΧΗΣ ΚΑΤΑΒΑΣΗ 2 ΦΩΝΩΝ ΣΥΝΕΧΗΣ ΚΑΤΑΒΑΣΗ 2 ΦΩΝΩΝ

5.1 Η υπορροή 5.1 Η υπορροή 5.1 Η υπορροή 5.1 Η υπορροή

Με την υπορροή κατεβαίνουµε 2 φωνές συνεχώς (1+1).
Αντιστοιχεί δηλαδή µε δύο αποστρόφους:




Άρα η υπορροή έχει 2 χρόνους.

Π.χ.


Για να δούµε το παραπάνω παράδειγµα αναλυµένο:






5.2 Η υπορροή µε απλή 5.2 Η υπορροή µε απλή 5.2 Η υπορροή µε απλή 5.2 Η υπορροή µε απλή

Όταν η υπορροή έχει απλή από κάτω, τότε οι χρόνοι γίνονται 3
(2 για την υπορροή και 1 για την απλή). ∆ηλαδή:





Π.χ.



Για να δούµε το παραπάνω παράδειγµα αναλυµένο:



ŧŞчячч¸ч  ш ¸  ссŧ޸¸
Νη Νη Νη Νη Ζω-Κε Ζω Νη-η
ш
ш          тт
=
ŧŞчячч¸чтт ¸ссŧ޸¸
Νη Νη Νη Νη Ζω Κε Ζω Νη-η
ŧŞчђччч¸ч   ш   ¸  ссчŧ޸¸
Νη Νη Νη Νη Νη Ζω-Κε-ε Ζω Νη Νη-η
ш
ш         тт                ш           тт
= =

ŧŞчђччч¸ч тт ¸  ссчŧ޸¸
Νη Νη Νη Νη Νη Ζω Κε-ε Ζω Νη Νη-η

ш
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
26


Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ
ŧŞчђХт¸ чшс¸ ч_ŧ޸ сХт¸чшс¸
ч_Ũş ¸ сХт¸ сшт¸с_ ũŠ¸ сс¸сшт¸ с
ч Ūš   ¸  сшт¸   с ч ¸  сшт¸  с ч ¸  сшт¸  с
чŧ޸¸
ŧŞ чя Х¸ тХ¸ тХ¸ ч   ūţ Ş   ¸   сш¸ сш  ¸ сш  ¸  
т_ŧŞ ¸¸
ŧŞ чя сс¸с с¸с с¸с ŧŮ š  ¸  чш ¸  т т ¸  
чш¸  т  ŧŞ ¸¸
ŧŞ чђ ш ¸ с с ŧŞ ¸ сш ¸ ссс ¸ ũŠ сш ¸ с
ссūţŞ ¸сш¸сш¸сш¸сш¸сш¸цтсŧ޸¸
















45)
46)
47)
48)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
27

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6
ο

ΥΠΕΡΒΑΤΗ ΑΝΑΒΑΣΗ & ΚΑΤΑΒΑΣΗ ΥΠΕΡΒΑΤΗ ΑΝΑΒΑΣΗ & ΚΑΤΑΒΑΣΗ ΥΠΕΡΒΑΤΗ ΑΝΑΒΑΣΗ & ΚΑΤΑΒΑΣΗ ΥΠΕΡΒΑΤΗ ΑΝΑΒΑΣΗ & ΚΑΤΑΒΑΣΗ

6.1 Υπερβατή ανάβαση 2 φωνών 6.1 Υπερβατή ανάβαση 2 φωνών 6.1 Υπερβατή ανάβαση 2 φωνών 6.1 Υπερβατή ανάβαση 2 φωνών
Είδαµε 1
ο
Κεφάλαιο, ότι η υπερβατή ανάβαση είναι αυτή που
παραλείπουµε κάποιους ενδιάµεσους φθόγγους. Έτσι για να ανεβούµε 2
φωνές υπερβατώς, έχουµε 3 σηµάδια:
ΣΥΜΒΟΛΟ ΟΝΟΜΑΣΙΑ
су Ολίγο µε Κέντηµα από δεξιά
Ё Ολίγο µε Κέντηµα από κάτω
О Πεταστή µε Ολίγο από πάνω

Το κέντηµα δεν θα το δούµε ποτέ µόνο του. Γράφεται πάντα
µαζί µε άλλους χαρακτήρες και ιδιαίτερα µαζί µε το ολίγο, όπως φαίνεται
στον παραπάνω πίνακα.

Π.χ. ή ή




6.2 Υπερβατή 6.2 Υπερβατή 6.2 Υπερβατή 6.2 Υπερβατή κατάβαση κατάβαση κατάβαση κατάβαση 2 φωνών 2 φωνών 2 φωνών 2 φωνών
Για να κατέβουµε 2 φωνές υπερβατώς, χρησιµοποιούµε το ελαφρόν
(που είναι σαν µια ανάποδη πεταστή).

Π.χ. και








у
ŧŞчсу ¸ũŠ
Νη Βου
ŧŞчЁ ¸ũŠ
Νη Βου
ŧŞчО ¸ũŠ
Νη Βου
ф
ūţŞчф ¸ũŠ
∆ι Βου
Ũşчф ¸ŭŤ
Πα Ζω
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
28

6.3 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 3 φωνών 6.3 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 3 φωνών 6.3 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 3 φωνών 6.3 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 3 φωνών
ΣΥΜΒΟΛΟ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΧΡΗΣΗ
Ђ Ολίγο µε κέντηµα από πάνω Ανάβαση (3) φωνών
П Πεταστή µε κέντηµα από πάνω Ανάβαση (3) φωνών
Є Ελαφρό µε απόστροφο µέσα Κατάβαση (3) φωνών


6.4 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 4 φωνών 6.4 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 4 φωνών 6.4 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 4 φωνών 6.4 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 4 φωνών
ΣΥΜΒΟΛΟ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΧΡΗΣΗ
си
Ολίγο µε υψηλή
από πάνω και δεξιά
Ανάβαση (4) φωνών
ци
Πεταστή µε υψηλή
από πάνω και δεξιά
Ανάβαση (4) φωνών
щ Χαµηλή Κατάβαση (4) φωνών


6.5 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 5 φωνών 6.5 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 5 φωνών 6.5 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 5 φωνών 6.5 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 5 φωνών
ΣΥΜΒΟΛΟ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΧΡΗΣΗ
сж
Ολίγο µε υψηλή
από πάνω και αριστερά
Ανάβαση (5) φωνών
цж
Πεταστή µε υψηλή
από πάνω και αριστερά
Ανάβαση (5) φωνών
І
Χαµηλή µε απόστροφο
από κάτω
Κατάβαση (5) φωνών


ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
29

6.6 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 6 φωνών 6.6 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 6 φωνών 6.6 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 6 φωνών 6.6 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 6 φωνών
ΣΥΜΒΟΛΟ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΧΡΗΣΗ
Ђи
Ολίγο µε κέντηµα από πάνω
και υψηλή από πάνω δεξιά
Ανάβαση (6) φωνών
сж у
Ολίγο µε κέντηµα δεξιά
και υψηλή πάνω αριστερά
Ανάβαση (6) φωνών
Пи
Πεταστή µε κέντηµα από πάνω
και υψηλή από πάνω δεξιά
Ανάβαση (6) φωνών
Ї
Χαµηλή µε ελαφρό
από κάτω
Κατάβαση (6) φωνών


6.7 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 7 φωνών 6.7 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 7 φωνών 6.7 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 7 φωνών 6.7 Υπερβατή ανάβαση & κατάβαση 7 φωνών
ΣΥΜΒΟΛΟ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΧΡΗΣΗ
Ђз
Ολίγο µε κέντηµα από πάνω
και πάνω απ’ αυτό, υψηλή
Ανάβαση (7) φωνών
Пз
Πεταστή µε κέντηµα από πάνω
και πάνω απ’ αυτό, υψηλή
Ανάβαση (7) φωνών
Ј
Χαµηλή µε ελαφρό από κάτω
και απόστροφο κάτω απ’ αυτό
Κατάβαση (7) φωνών


Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ
ŧŞчэс¸с¸ф¸су¸ũŠ тс¸с¸ф¸су Ūš ¸ т
с¸ с ¸ ф ¸ с у¸ ūţ Ş  тс¸ с ¸ ф ¸ с уŬţ ş   ¸  тс¸ с ¸
ф¸суŭŮŠ  ¸ тс¸сф¸ су ŧŮš  ¸_ ¸ чт¸ т ¸Ё¸ф¸
49)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
30

Ŭţşст¸ т ¸Ё¸фūţŞ ¸ст¸ т ¸Ё ¸фŪš ¸ ст¸ т ¸Ё¸
фũŠ¸ст ¸ т ¸ Ё¸фŨş¸ст¸ т ¸Ё¸фŧ޸ст¸ т ¸
Ё¸фŭŤ  ¸ с¸ т ¸ сŧ޸¸
ŧŞ чэ ч¸ От  ¸ чч¸ От  ¸ ũŠ чч¸  От  ¸
чч¸От ūţ޸ чч¸От ¸ чч¸суŧŮš ¸ чф
¸чч¸цф¸ ч ūţ޸ цф¸чч¸цф¸чũŠ¸ц
ф¸ чч¸ цф¸ ч ŧŞ   ¸ цф¸ чч¸ цт¸ с ŧŞ ¸ ¸
ŧŞ чч¸ сс¸ с ¸ Є ¸ Ђч¸ ч Ūš чч¸
тт¸т¸Ђ¸ЄŧŞсч¸сс¸с¸Є¸Ђч¸чūţŞ
чч¸тт¸т ¸Ђ ¸Єч¸ч Ũş сч¸сс¸с ¸
Є¸Ђч¸чŬţşчч¸тт¸т¸П¸Єч¸чũŠс
ч¸сс¸с ¸Є ¸Ђч¸чŭŮŠ  чч¸тт¸т ¸П ¸
ЄŪš сч¸сс¸с¸Є¸Ђч¸чŧŮš чч¸т
т¸т ¸П ¸Є ūţ Ş  суч¸тт¸т ¸П ¸Є Ūš  суч¸тт¸
50)
51)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
31

т ¸ П ¸ Є ũŠ   суч¸ тт¸ т ¸ П ¸ Є ¸ суч¸ тт¸ т ¸
¸Ђ¸Є ¸чч¸чŧ޸¸
ŧŞ чс¸ сс¸ с ūţ Ş   щ ¸ си ūţ Ş чт¸ тт¸ т ¸
си ¸   щ ŧŞ  сс¸ сс¸ с ¸ щ ¸ си Ŭţ ş тт¸ тт¸ т ¸
¸си¸щŧŞЂт¸тт¸т¸сч¸тч¸сŧ޸¸
















52)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
32

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7
ο

ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΥ ΠΟΥ ΠΟΥ ΠΟΥ
∆Ι ΑΙ ΡΟΥΝ ∆Ι ΑΙ ΡΟΥΝ ∆Ι ΑΙ ΡΟΥΝ ∆Ι ΑΙ ΡΟΥΝ ΤΟ ΤΟ ΤΟ ΤΟ ΧΡΟΝΟ ΧΡΟΝΟ ΧΡΟΝΟ ΧΡΟΝΟ ( (( ( Α Α Α Α ) )) )


7.1 7.1 7.1 7.1 Το Το Το Το Γοργό Γοργό Γοργό Γοργό
Το γοργό ενώνει 2 χαρακτήρες και διαιρεί στο µισό τη χρονική
αξία τους. Ισχύει δηλαδή:






Π.χ. µε χωρίς γοργό και



∆ηλαδή, το γοργό µειώνει την αξία των 2 ίσων στο παραπάνω
παράδειγµα και λέγονται και τα δύο σε 1 χρόνο ( στη θέση). Εποµένως, το
γοργό ενώνει πάντα το χαρακτήρα πάνω στον οποίο µπαίνει µαζί µε
τον προηγούµενό του. Γράφεται είτε πάνω είτε κάτω από τους
χαρακτήρες.

7.2 Χρήση του γοργού στη γραφή 7.2 Χρήση του γοργού στη γραφή 7.2 Χρήση του γοργού στη γραφή 7.2 Χρήση του γοργού στη γραφή

Στην περίπτωση το γοργό ανήκει στα κεντήµατα . Εκτελούµε
πρώτα το ολίγο , έπειτα τα κεντήµατα ενωµένα σ’ ένα χρόνο (µία
κίνηση). Είναι δηλαδή:





Π.χ.




( (( (ч чч ч) )) )
ŧŞчч¸
Νη Νη
ŧŞччч¸
Νή - Νη Νη
µια κίνηση µαζί

с
х
Л        сх
=
ŧŞчэч¸  Лч¸ũŠ
Νη Νη Πά-Βου Βου
Л Л Л Л
чч        ч
=






1
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
33

7.3 Χρήση του γοργού στη γραφή 7.3 Χρήση του γοργού στη γραφή 7.3 Χρήση του γοργού στη γραφή 7.3 Χρήση του γοργού στη γραφή

Στην περίπτωση αυτή το γοργό ανήκει πάλι στα κεντήµατα .
Εκτελούµε όµως πρώτα τα κεντήµατα, άρα το γοργό θα ενώσει τα
κεντήµατα µε τον προηγούµενο απ’ αυτά, χαρακτήρα, σ’ ένα χρόνο (µία
κίνηση).
Είναι δηλαδή:





Π.χ. διότι τα κεντήµατα θα ειπωθούν σ’ ένα


µαζί µε το ίσον που προηγείται απ’ αυτά:







7.4 Χρήση του γοργού στη γραφή 7.4 Χρήση του γοργού στη γραφή 7.4 Χρήση του γοργού στη γραφή 7.4 Χρήση του γοργού στη γραφή

Στην περίπτωση αυτή όπως έχουµε πει το ολίγο δεν
διαβάζεται και χρησιµοποιείται ως στήριγµα. ∆ιαβάζουµε δηλαδή µόνο
την απόστροφο και τα κεντήµατα . Το γοργό ανήκει στα
κεντήµατα, και τα ενώνει µε την απόστροφο σε ένα χρόνο.
Είναι δηλαδή:



Π.χ.




7.5 Χρήση του γοργού στη γραφή 7.5 Χρήση του γοργού στη γραφή 7.5 Χρήση του γοργού στη γραφή 7.5 Χρήση του γοργού στη γραφή

Στην περίπτωση αυτή το ολίγο δεν διαβάζεται και
χρησιµοποιείται ως στήριγµα. ∆ιαβάζουµε δηλαδή µόνο το ίσο και
Х        хс
=
Х ХХ Х
ŧŞчэч¸чХ¸ũŠ
Νη Νη Νή-Πα - Βου
Й
с
х
Й        тх
=
ŧŞчэч¸Йч¸ŧŞ
Νη Νη Ζώ-Νη Νη
т
М
с
ч
х
ŧŞчэч¸чхс¸ũŠ
Νη Νη Νή - Πα Βου
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
34

τα κεντήµατα . Το γοργό πηγαίνει στα κεντήµατα και τα ενώνει µε
το ίσον σε µια κίνηση. Είναι δηλαδή:





Π.χ.



7.6 Χρήση του γοργού στην 7.6 Χρήση του γοργού στην 7.6 Χρήση του γοργού στην 7.6 Χρήση του γοργού στην υπορροή υπορροή υπορροή υπορροή

Όπως έχουµε δει η υπορροή είναι δύο απόστροφοι συνεχόµενοι.
Έτσι στην υπορροή µε γοργό , θεωρείται ότι το γοργό µπαίνει στην 1
η

απόστροφο. Εποµένως θα ενώνει σε ένα χρόνο (µία κίνηση) την 1
η

απόστροφο µε τον προηγούµενο απ’ αυτήν χαρακτήρα.

Είναι δηλαδή:




Π.χ.


Για να δούµε το παραπάνω παράδειγµα αναλυµένο:





7.7 7.7 7.7 7.7 Ρ ΡΡ Ρυθµικό σχήµα υθµικό σχήµα υθµικό σχήµα υθµικό σχήµα

Στην περίπτωση αυτή παρατηρούµε ότι υπάρχει κλάσµα στο 1
ο
ίσο
και γοργό στο 2
ο
ίσο. Το γοργό διαιρεί τη χρονική αξία του 2
ου
ίσου και
τη χρονική αξία του κλάσµατος που έχει το 1
ο
ίσο. Είναι δηλαδή:



х
М        чх
=
ŧŞчэч¸Мч¸Ũş
Νη Νη Νή-Πα Πα
ŧŞчэч¸ч  ш ¸  ссŧ޸¸
Νη Νη Νή- Ζω Κε Ζω Νη
ш
ш         тт
=
ŧŞчэч¸ чт т ¸ссŧ޸¸
Νη Νη Νή - Ζω Κε Ζω Νη
ш
ш
ч ч   
ч ч        ччЭч
1


χρόν.


χρόν.

=
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
35

.

Ακριβώς το ίδιο ισχύει και σε παρόµοιες περιπτώσεις όπως αυτές
που ακολουθούν:








7.8 7.8 7.8 7.8 Ρ ΡΡ Ρυθµικό σχήµα υθµικό σχήµα υθµικό σχήµα υθµικό σχήµα

Στην περίπτωση αυτή παρατηρούµε ότι υπάρχει κλάσµα στο ίσο και
γοργό µε απλή στην υπορροή. Όπως έχουµε δει η υπορροή είναι δύο
απόστροφοι συνεχόµενοι. Έτσι το γοργό θα µπει στην 1
η
απόστροφο
οπότε θα γίνει ένας χρόνος µε το κλάσµα του ίσου, και η απλή θα γίνει
κλάσµα στη 2
η
απόστροφο. Είναι δηλαδή ένας τετράσηµος ρυθµός:




7.9 7.9 7.9 7.9 Ρ ΡΡ Ρυθµικό σχήµα υθµικό σχήµα υθµικό σχήµα υθµικό σχήµα

Η απόστροφος µε το γοργό πηγαίνει σ’ ένα χρόνο µε το ίσο και
στην ουσία η άλλη κίνηση είναι ένα ίσο συνδεδεµένο µε την απόστροφο µε
υφέν. Είναι δηλαδή ένας δίσηµος ρυθµός:





ч т        ччЭт
1


χρόν.


χρόν.

тч        тчЭч
1


χρόν.


χρόν.

тт        тчЭт
1


χρόν.


χρόν.

ст        счЭ т
1


χρόν.


χρόν.

= =
= =
ч ш   
ч ш        чтт       ччпт т
µία κίνηση
= =
чт      
чт              чтчЭ



χρόν. 1


χρόν. µια κίνηση

=
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
36

7.10 Ρυθµικό σχήµα 7.10 Ρυθµικό σχήµα 7.10 Ρυθµικό σχήµα 7.10 Ρυθµικό σχήµα

Στην περίπτωση αυτή παρατηρούµε ότι υπάρχει διπλή στο 1
ο
ίσο
και γοργό στο 2
ο
ίσο. Το ίσο µε διπλή είναι σαν να είναι ενωµένα 3 ίσα µε
υφέν. Το γοργό διαιρεί τη χρονική αξία του 2
ου
ίσου και την ενώνει µε
ένα από τα 3 ίσα σε µια κίνηση. Είναι δηλαδή ένας τρίσηµος ρυθµός:





Ακριβώς το ίδιο ισχύει και σε παρόµοιες περιπτώσεις, όπως για παράδειγ-
µα:








7.11 7.11 7.11 7.11 Ρ ΡΡ Ρυθµικό σχήµα υθµικό σχήµα υθµικό σχήµα υθµικό σχήµα

Στην περίπτωση αυτή παρατηρούµε ότι υπάρχει τριπλή στο 1
ο
ίσο
και γοργό στο 2
ο
ίσο. Το ίσο µε τριπλή είναι σαν να είναι ενωµένα 4 ίσα µε
υφέν. Το γοργό διαιρεί τη χρονική αξία του 2
ου
ίσου και την ενώνει µε
ένα από τα 4 ίσα σε µια κίνηση. Είναι δηλαδή ένας τετράσηµος ρυθµός:




Ακριβώς το ίδιο ισχύει και σε παρόµοιες περιπτώσεις, όπως στα πα-
ραδείγµατα που ακολουθούν:


чч    
чч        ччЭчЭч
2


χρόν.


χρόν. µια κίνηση

=
чч    
ч ч        ччЭчЭчЭч
3


χρόν.


χρόν. µια κίνηση
=
ч т        ччЭчЭ Эт
2


χρόν.


χρόν. µία κίνηση
тч        тчЭчЭч
2


χρόν


χρόν. µία κίνηση
тт        тчЭчЭт
2


χρόν.


χρόν. µία κίνηση
ст        счЭчЭ т
2


χρόν.


χρόν. µία κίνηση

= =
= =
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
37

.















Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ
ŧŞ чэ ч чч ¸ сч чч ¸ сч ч
ч¸тччч¸тччч¸чт¸сŧ޸¸
ŧŞчэссс¸сссс¸сттт¸тт
тт¸тт¸сŧ޸¸
ŧŞчэсч¸чŨş чсч¸чũŠ¸чсч
¸чŪš ¸чсч¸чūţ޸чст ¸ тŪš¸ чст ¸ т¸
ũŠ чст ¸т ¸Ũşчст ¸ тŧ޸¸
ŧŞ чч с¸ с ũŠ ¸   тч с¸ с Ūš ¸   тч с¸
53)
56)
55)
54)
ч т        ччЭчЭчЭ Эт
3


χρόν.


χρόν. µία κίνηση
т ч        тчЭчЭчЭч
3


χρόν


χρόν. µία κίνηση

тт        тчЭчЭчЭт
3


χρόν.


χρόν. µία κίνηση

ст        счЭчЭчЭ т
3


χρόν.


χρόν. µία κίνηση

=
=
=
=
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
38

с ūţ Ş ¸ чч ч¸  т  ¸ Ūš  чч ч¸  т  ¸ ũŠ  чч ч¸
 т Ũş ¸ ччч¸ т ¸ ччтч¸сŧ޸¸
ŧŞ чђ Л т ¸  чЛ т  ¸ũŠ чЛ т  ¸чЛ т ūţ Ş  ¸
 чшс¸чшсũŠ ¸ чшс¸чшсŧ޸¸
ŧŞчђХт ¸ чХт¸ чХт ¸чХт¸ М
тт¸ МттũŠ ¸ Мтт¸ Мттŧ޸¸
ŧŞчэХ¸тХ¸тХūţ޸тХ¸тХ¸тХ¸ŧŮš  ч
ш  ¸сш ¸сш  ¸сш  ¸ũŠсш  ¸сш  ¸сш  ¸сŧ޸¸
ŧŞчч¸сч¸сч¸сŪš¸чч¸тч¸т
ч¸т ŧ޸¸
ŧŞ ч с ¸с с ¸с с ¸  т ūţ Ş ¸ ч т  ¸т т  ¸т т  ¸
сŧ޸¸
ŧŞ чэ ч¸ Л т¸тт¸с ŧŞ  ¸ чс¸сЛ ¸тш  ¸
Αλ λη λου ου ι ι α Αλ λη λου ου ι ι
с ũŠ ¸   фч¸ сх* ** *¸ Л тт ¸   М тш с т¸ ч ŧŞ ¸ ¸
α Αλ λη λου ου ου ου ου ι ι ι ι ι α

Προσέχουµε
την ανάλυση
57)
58)
59)
62)
* ** *¸схтт¸Мтт  ¸тст¸чŧ޸¸
ου ου ου ου ι ι ι ι ι ι α
60)
61)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
39

ŧŞчсу¸суч¸сс¸фūţ޸ тч ¸ тч¸ т
с ¸ фŧ޸¸
ŧŞчђш   ¸Лтсŧ޸сш   ¸ЛтсŨş ¸ сшс¸
с Л т¸  с ūŞ ţ  ¸  с ш  ч¸  с ш  ¸   с ш  ч¸ с ш    ¸
сш с¸чтсŧ޸¸
ŧŞчэ¸тт  ¸Лт¸с сс сŧŞ ŧŞ ŧŞ ŧŞ ¸ ¸¸ ¸ с сс с¸цт ¸ссЛ¸ тūţ޸
Ђ¸тт  ¸ чт ¸ тт ¸ũŠ суст¸тт ¸чтМ ¸ 
фŧ޸¸
ŧŞ ч я ч ¸с ч ¸с ч ¸с Ūš ¸с т  ¸ т ч ¸ т
ч¸ тŧ޸¸
ŧŞч яс ¸с с¸сс¸ т ūţŞ ¸ст ¸тт¸т ч¸
¸тŧ޸¸















63)
64)
65)
66)
67)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
40


ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8
ο

ΣΥΝΕΧΕΣ ΕΛΑΦΡΟΝ ΣΥΝΕΧΕΣ ΕΛΑΦΡΟΝ ΣΥΝΕΧΕΣ ΕΛΑΦΡΟΝ ΣΥΝΕΧΕΣ ΕΛΑΦΡΟΝ
Στην περίπτωση έχουµε µια απόστροφο και ένα ελαφρό το ένα
δίπλα στο άλλο. Γνωρίζουµε ότι από µόνα τους, η απόστροφος κατεβαίνει 1
φωνή και το ελαφρό 2 φωνές. Όµως το συνεχές ελαφρό κατεβαίνει 2
φωνές συνεχώς, δηλ. 1+1. Είναι δηλαδή σαν να έχουµε 2 αποστρόφους
ενωµένες, από τις οποίες η 1
η
έχει γοργό. Είναι δηλαδή το ίδιο µε την
υπορροή µε γοργό. Εποµένως έχουµε:



Εκείνο που πρέπει να προσέξουµε είναι ότι στο συνεχές ελαφρόν, η
απόστροφος δεν παίρνει συλλαβή, αλλά συνεχίζει την προηγούµενη. Τη
νέα συλλαβή την παίρνει το ελαφρό. Να σηµειώσουµε εδώ ότι, µε το συ-
νεχές ελαφρό, έχουµε και 2 νέα συµπλέγµατα χαρακτήρων (βλ. παρακάτω
πλαίσια), που εκτελούνται όπως ακριβώς το συνεχές ελαφρό.


και


Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ
ŧŞ чэ с¸ сЌŧŞ ¸ сс¸ сЌŨş ¸ сс¸
сЌ¸ũŠ сс¸сЌ¸Ūš  тс¸сЌũŠ ¸ тс¸
сЌ¸ тс¸сЌŧ޸ тс¸сЌ¸ цт¸сŧ޸¸
ŧŞ чђ ЌцЌ¸сХ с тчŧŞ ¸ сх с
Ќ
Ќ          ш       тт
= =
Ъ        Ќх
Το ολίγο είναι στήριγµα
και χάνει την αξία του
р          Ќ
Η πεταστή είναι στήριγµα
και χάνει την αξία της
= =
68)
69)

ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
41

чЌ¸сХстчūţ޸ЂчЌ¸счЌ
¸ с Ŭţ ş чЌ¸ с ūţ Ş ¸ сЌчЌ¸ ЂЌч
Ќ¸ЂттттчŭŤ ¸стЛтŧ޸¸
ŧŞ чХ ¸ чЌ¸ сХ ¸ чЌ¸ сХ ¸ ч
ЌũŠ сХ ¸ чЌ¸ сХ ¸ чЌ¸ сХ ¸ ч
Ќ¸ Ё ŧŮ š   чЌ¸ сЌ¸ сЌ¸ сЌũŠ ¸ с
Ќ¸сЌŧ޸сЌ¸стЛтŧ޸¸
ŧŞчёчЌс¸сŧŞсчЌссŨşсч
Ќс¸сũŠсчЌссŪšсчЌс¸сūţŞ
счЌ сс Ŭţ ş счЌс¸ с ŭŮ Š   счЌ
ссŧŮš  ччшт¸сŬţş_¸счшт¸сūţŞсчЌ
тс Ūš счш т¸с ũŠ счЌ тс Ũş счш т¸
с_ŧ޸¸
ŧŞчёХЌ¸сХЌ¸сХЌũŠсХ
Ќ ¸ сХ Ќ ūţ Ş сХ Ќ ¸ сХ Ќ ¸ сХ
ЌŧŮš тХЌ¸тХЌŬţşтХЌ¸тХЌŪš
¸тХЌ¸тХЌ¸тХЌ¸ч_ŧ޸¸
70)
71)
72)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
42

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9
ο


ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΥ
∆Ι ΑΙ ΡΟΥΝ ΤΟ ΧΡΟΝΟ ( Β ) ∆Ι ΑΙ ΡΟΥΝ ΤΟ ΧΡΟΝΟ ( Β ) ∆Ι ΑΙ ΡΟΥΝ ΤΟ ΧΡΟΝΟ ( Β ) ∆Ι ΑΙ ΡΟΥΝ ΤΟ ΧΡΟΝΟ ( Β )


9.1 Το ∆ίγοργο 9.1 Το ∆ίγοργο 9.1 Το ∆ίγοργο 9.1 Το ∆ίγοργο
Το δίγοργο ενώνει 3 χαρακτήρες και διαιρεί στο


τη χρονική
αξία του καθενός. Μπαίνει πάντα στον δεύτερο χαρακτήρα. Είναι δηλαδή:






Π.χ. χωρίς δίγοργο και


µε δίγοργο. Εποµένως, το δίγοργο ενώνει πάντα το χαρακτήρα πάνω
στον οποίο µπαίνει µαζί µε τον προηγούµενό του και τον επόµενό του.


9.2 Το Τρίγοργο 9.2 Το Τρίγοργο 9.2 Το Τρίγοργο 9.2 Το Τρίγοργο
Το τρίγοργο ενώνει 4 χαρακτήρες και διαιρεί στο


τη χρονική
αξία του καθενός. Μπαίνει πάντα στο δεύτερο χαρακτήρα. Είναι δηλαδή:



Π.χ. χωρίς τρίγοργο και

Εποµένως, το τρίγοργο ενώνει πάντα το χαρακτήρα πάνω στον
οποίο µπαίνει µαζί µε τον προηγούµενό του και τους δύο επόµενούς
του.
( (( (т тт т   )    )    )    )
ŧŞчч¸
Νη Νη
ŧŞчччч¸
(Νή - νη - νη) Νη
µια κίνηση µαζί
( (( (т тт т΄ ΄΄ ΄                      ) )) )
ŧŞчч¸
Νη Νη
ŧŞччччч¸
(Νή - νη - νη - νη) Νη
µια κίνηση µαζί
ччч        ч
=






1



чччч        ч
=












1

ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
43


Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ
ŧŞчэччччч¸сччччч
¸сччччũŠ¸тччччч¸тчч
ччч¸чт ¸сŧ޸¸
ŧŞ чэ ч чч¸ сч чч¸ сч ч
ч¸ сч ччŪš ¸   тч чч¸ тч чч¸  
¸тччч¸чт¸сŧ޸¸
ŧŞ чэ чч ч¸ счч ч¸ счч
ч¸с Ūš ¸ стч ч¸тчч ч¸тчч ч¸
¸тŧ޸¸
ŧŞ чэ Х тХ ¸ тХ чūţ Ş ¸сч ттч ч¸
тттс¸Ũş  чХ тХ ¸ тХ чŬţ ş ¸ чш˚   чш˚   ¸
¸чш˚  сŧ޸¸
ŧŞ чэ ч ччч¸ сч ччч¸ с
ч ччч¸ сч чччŪš ¸   тч чч
ч¸тч ччч¸тч ччч¸чт¸с ŧŞ ¸¸
73)
74)
75)
76)
77)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
44

ŧŞ чэ чч чч¸ счч чч¸ с
чч чч¸ с Ūš ¸   стч чч¸ тчч
чч¸тчччч¸тŧ޸¸














78)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
45

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10
ο


ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΥ
∆Ι ΑΙ ΡΟΥΝ ΤΟ ΧΡΟΝΟ ( Γ ) ∆Ι ΑΙ ΡΟΥΝ ΤΟ ΧΡΟΝΟ ( Γ ) ∆Ι ΑΙ ΡΟΥΝ ΤΟ ΧΡΟΝΟ ( Γ ) ∆Ι ΑΙ ΡΟΥΝ ΤΟ ΧΡΟΝΟ ( Γ )


10.1 Το παρεστιγµένο 10.1 Το παρεστιγµένο 10.1 Το παρεστιγµένο 10.1 Το παρεστιγµένο
9 99 9
γοργό γοργό γοργό γοργό ή ήή ή
Το παρεστιγµένο είναι µια τελεία (·) η οποία τίθεται αριστερά ή
δεξιά του γοργού, του διγόργου, του αργού και του δίαργου. Επιτυγχάνε-
ται έτσι µε τον τρόπο αυτό, η διαίρεση του χρόνου σε άνισα µέρη, ενώ ξέ-
ρουµε ότι µε την χρήση των γνωστών χαρακτήρουν (γοργού, γίγοργου,
τρίγοργου) γινόταν η διαίρεση του χρόνου σε ίσα µέρη. Ας δούµε όµως µε-
ρικά παραδείγµατα για να καταλάβουµε τη χρήση του:







Στην γραφή του (σχ. 1), όταν δηλ. το παρεστιγµένο είναι από
αριστερά, τότε µας ζητά να καθυστερήσουµε τον χρόνο από αριστερά.
Γι’ αυτό το λόγο ο χρόνος στο πρώτο ίσο είναι


και ο χρόνος στο δεύτερο
ίσο είναι


.
Στην γραφή τώρα του (σχ. 2), που το παρεστιγµένο είναι από
δεξιά, τότε µας ζητά να καθυστερήσουµε τον χρόνο από δεξιά. Γιαυτό
το λόγο ο χρόνος στο πρώτο ίσο είναι


και ο χρόνος στο δεύτερο ίσο είναι


. Αυτός ο χρόνος που χάνεται την ώρα που καθυστερούµε στο αριστερό
παρεστιγµένο ή που τρέχουµε στο δεξιό παρεστιγµένο, στην ουσία
προστίθεται αµέσως στους επόµενους χαρακήρες.


10.2 Το παρεστιγµένο δίγοργο 10.2 Το παρεστιγµένο δίγοργο 10.2 Το παρεστιγµένο δίγοργο 10.2 Το παρεστιγµένο δίγοργο
Εκτός από τα παρεστιγµένα γοργά, έχουµε και παρεστιγµένα
δίγοργα, είτε από αριστερά, είτε από δεξιά. Τα παρακάτω σχήµατα είναι
αναλυτικά:

9
Η συγκεκριµένη θεωρία περί των παρεστιγµένων γοργών και δίγοργων, προϋποθέτει προχωρηµένους
µαθητές στην Βυζαντινή Μουσική, γι’ αυτό και προτείνεται, η θεωρεία αυτή να διδαχθεί σε µεγαλύτερες
τάξεις.
(  (  (  (              т тт т) )) )

(  (  (  (              т тт т) )) )
чч чч












σχ. 1 σχ. 2
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
46

Το παρεστιγµένο δίγοργο από αριστερά, παρου-
σιάζεται σε δύο µορφές. Στο (σχ. 3), παρουσιάζε-
ται η πρώτη µορφή, όπου το παρεστιγµένο βρί-
σκεται στο κάτω µέρος του δίγοργου. Τότε καθυ-
στερούµε στο πρώτο ίσο (1
ος
χαρακτήρας που ε-
νώνει το δίγοργο) κατά


ενώ µοιράζεται ο χρόνος στα άλλα δύο ίσα κατά


και


.
Στο (σχ. 4), παρουσιάζεται η δεύτερη µορφή του
παρεστιγµένου δίγοργου από αριστερά, όπου το
παρεστιγµένο βρίσκεται στο πάνω µέρος του. Σ’
αυτή την περίπτωση καθυστερούµε στο δεύτερο ί-
σο (2
ος
χαρακτήρας που ενώνει το δίγοργο) κατά


του χρόνου ενώ 1
ο
& 3
ο
ίσο µοιράζονται εξίσου τον χρόνο κατά


.
Το παρεστιγµένο δίγοργο από δεξιά έχει µόνο
την µορφή του (σχ. 5). Σ’ αυτήν την περίπτωση,
καθυστερούµε στο τρίτο ίσο (3
ος
χαρακτήρας που
ενώνει το δίγοργο) κατά


του χρόνου, ενώ τα υ-
πόλοιπα ίσα, µοιράζονται εξίσου τον χρόνο κατά


.
Υπάρχουν και τα παρεστιγµένα τρίγοργα, τα οποία όµως είναι εξε-
ζητηµένες περιπτώσεις. Μπορούµε όµως ένα τρίγοργο, να το συµπτύξουµε
σε ένα δίγοργο παρεστιγµένο, όπως δείχνουν τα παρακάτω σχήµατα:
















Σπανίως συναντάµε σε κάποια µουσικά µαθήµατα το δις παρεστιγ-
µένο γοργό (περιέχει 2 τελείες), είτε από αριστερά είτε από δεξιά.



ччч









σχ. 3
ччч



σχ. 4






ччǾч









σχ. 5
чччч          ччч
чччч          ччч
чччч          ччǾч































































=
=
=
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
47

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11
ο


ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΥ ∆Ι ΑΙ ΡΟΥΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΥ ∆Ι ΑΙ ΡΟΥΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΥ ∆Ι ΑΙ ΡΟΥΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΥ ∆Ι ΑΙ ΡΟΥΝ
ΚΑΙ ΑΥΞΑΝΟΥΝ ΤΟ ΧΡΟΝΟ ΚΑΙ ΑΥΞΑΝΟΥΝ ΤΟ ΧΡΟΝΟ ΚΑΙ ΑΥΞΑΝΟΥΝ ΤΟ ΧΡΟΝΟ ΚΑΙ ΑΥΞΑΝΟΥΝ ΤΟ ΧΡΟΝΟ


11.1 Το Αργό 11.1 Το Αργό 11.1 Το Αργό 11.1 Το Αργό
Το αργό γράφεται πάντα επάνω από το ολίγο που έχει από
κάτω κεντήµατα. ∆ηλαδή:
Το αργό ισούται µε γοργό το οποίο µπαίνει στα κεντήµατα και
θα ενωθεί σε ένα χρόνο µε τον προηγούµενο χαρακτήρα και µ’ ένα
κλάσµα που µπαίνει στο ολίγο. Έχει ισχύ σε 3 χαρακτήρες ποσότητας σε
3 χρόνους. Είναι δηλαδή:







11.2 Το ∆ίαργο 11.2 Το ∆ίαργο 11.2 Το ∆ίαργο 11.2 Το ∆ίαργο
Το δίαργο γράφεται πάντα επάνω από το ολίγο που έχει από
κάτω κεντήµατα. ∆ηλαδή:
Το δίαργο ισούται µε γοργό το οποίο µπαίνει στα κεντήµατα και
θα ενωθεί σε ένα χρόνο µε τον προηγούµενο χαρακτήρα και µε µία διπλή
που µπαίνει στο ολίγο. Έχει ισχύ σε 3 χαρακτήρες ποσότητας σε 4
χρόνους. Είναι δηλαδή:







11.3 Το Τρίαργο 11.3 Το Τρίαργο 11.3 Το Τρίαργο 11.3 Το Τρίαργο
Το τρίαργο γράφεται πάντα επάνω από το ολίγο που έχει από
κάτω κεντήµατα. ∆ηλαδή:
( (( (с сс с ) ) ) )
Х
чХ       чхс
=
µια κίνηση µαζί

Х
чХ      чхс
=
µια κίνηση µαζί
Х
( (( (ч чч ч ) ) ) )
( (( (ч чч ч) )) )
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
48

Το τρίαργο ισούται µε γοργό το οποίο µπαίνει στα κεντήµατα
και θα ενωθεί σε ένα χρόνο µε τον προηγούµενο χαρακτήρα και µε µια
τριπλή που µπαίνει στο ολίγο. Έχει ισχύ σε 3 χαρακτήρες ποσότητας σε
5 χρόνους. Είναι δηλαδή:






Να σηµειώσουµε εδώ ότι, όπου υπάρχει παρεστιγµένο αργό, δίαργο
ή τρίαργο, τότε εννοείτε ότι στην ανάλυση, το γοργό γίνεται παρεστιγµένο
κάθε φορά (είτε από αριστερά είτε από δεξιά).


Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ
ŧŞ чя Х ¸ тХ ¸ тХ ¸ тш Ũş ¸   тХ ¸ тш     ¸   тХ ¸
чŧ޸¸
ŧŞ чђ Х ¸ тХ ¸ тХ ¸ тш Ũş ¸   тХ ¸ тш       ¸   тХ ¸
ч ŧ޸¸
ŧŞчэ¸ тч эХ  ё¸Ũş чьс¸ттХ ё ¸ ũŠ суьМ¸
¸тш  ¸ сМ  ¸  тш ¸ Ũş чс¸ тт¸ ттХ  ёŧ޸¸









79)
чХ       чхс
=
µια κίνηση µαζί
80)
81)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
49

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12
ο


∆Ι ΑΤΟΝΙ ΚΗ ΚΛΙ ΜΑΚΑ ∆Ι ΑΤΟΝΙ ΚΗ ΚΛΙ ΜΑΚΑ ∆Ι ΑΤΟΝΙ ΚΗ ΚΛΙ ΜΑΚΑ ∆Ι ΑΤΟΝΙ ΚΗ ΚΛΙ ΜΑΚΑ
ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΦΘΟΓΓΟ ( ΝΗ) ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΦΘΟΓΓΟ ( ΝΗ) ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΦΘΟΓΓΟ ( ΝΗ) ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΦΘΟΓΓΟ ( ΝΗ)

Είδαµε στα πρώτο µάθηµα
10
, ότι κλίµακα είναι η ανάβαση και
κατάβαση 8 συνεχόµενων φθόγγων που έχουν διαφορετική οξύτητα.
Είδαµε την κλίµακα µε βάση τον φθόγγο ΝΗ, την οποία τον ονοµάζουµε:
φυσική ή διατονική κλίµακα µε βάση ΝΗ.


8


10


12



12


8


10



12




Η κλίµακα αποτελείται από 2 τετράχορδα: το οξύ (περιέχει τις
υψηλές νότες) και το βαρύ (περιέχει τις χαµηλές νότες της κλίµακας). Το
διάστηµα µεταξύ 2 συνεχόµενων φθόγγων λέγεται τόνος. Σύµφωνα µε τον
Πυθαγόρα, η Κλίµακα χωρίζεται σε 72 ίσα τµήµατα, που λέγονται µόρια.
Έτσι έχουµε:

10
Βλ. σελ. 2

ŧŞ ŧŞ ŧŞ ŧŞ
2
ο
Τετράχορδο (οξύ)
30 µόρια
Ũş Ũş Ũş Ũş
ũŠ ũŠ ũŠ ũŠ
Ūš Ūš Ūš Ūš
ūţŞ ūţŞ ūţŞ ūţŞ
Ŭţş Ŭţş Ŭţş Ŭţş
ŭŮŠ ŭŮŠ ŭŮŠ ŭŮŠ
ŧŮš ŧŮš ŧŮš ŧŮš
1
ο
Τετράχορδο (βαρύ)
30 µόρια
∆ιαζευκτικός Τόνος
12 µόρια

ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
50

• Μείζονας τόνος 12 µόρια
• Ελάσσονας τόνος 10 µόρια
• Ελάχιστος τόνος 8 µόρια

Η απόσταση ΓΑ – ∆Ι που ενώνει τα 2 τετράχορδα µεταξύ τους
είναι 12 µόρια και λέγεται διαζευκτικός τόνος.
Αναλυτικά όλες οι κλίµακες της Βυζαντινής Μουσικής στο ∆εύτερο
Μέρος του παρόντος βιβλίου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13
ο

ΣΗΜΕΙ Α ΑΛΛΟΙ ΩΣΗΣ ΣΗΜΕΙ Α ΑΛΛΟΙ ΩΣΗΣ ΣΗΜΕΙ Α ΑΛΛΟΙ ΩΣΗΣ ΣΗΜΕΙ Α ΑΛΛΟΙ ΩΣΗΣ
Τα σηµεία αλλοίωσης είναι σηµάδια που µπάινουν πάνω ή κάτω
από τους χαρακτήρες ποσότητας και έχουν σαν σκοπό τους να ανεβάζουν ή
να κατεβάζουν τους φθόγγους. Αυτά τα σηµάδια είναι η ύφεση & η δίεση.

13.1 Η Ύφεση 13.1 Η Ύφεση 13.1 Η Ύφεση 13.1 Η Ύφεση
Όταν σ’ ένα φθόγγο σηµειώνεται η ύφεση, σπρώχνει το φθόγγο
προς τα κάτω και τον βαρύνει. Στο παρακάτω παράδειγµα, έχει µπει ύ-
φεση στον φθόγγο ΠΑ. Αυτό σηµαίνει ότι το διάστηµα µεταξύ ΝΗ – ΠΑ έ-
γινε µικρότερο από τα 12 µόρια (βλ. προηγούµενο κεφάλαιο περί της
κλίµακας) που ήταν αρχικά.







Αντιθέτως το διάστηµα µεταξύ ΠΑ – ΒΟΥ , έγινε µεγαλύτερο από
10 που ήταν αρχικά. Εποµένως, όταν η ύφεση µπει στο φθόγγο της κο-
ρυφής το διάστηµα µικραίνει, ενώ όταν µπει στο φθόγγο της βάσης, το
διάστηµα µεγαλώνει.
Έχουµε 4 ειδών υφέσεις:

απλή -2 µόρια
µονόγραµµη -4 µόρια
δίγραµµη -6 µόρια
τρίγραµµη -8 µόρια
(    Ņ) (    Ņ) (    Ņ) (    Ņ)
ŧŞчсŅ¸ссŪš
   ł
   Ľ
  
   Ņ
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
51

Βλέπουµε δηλ. ότι σε κάθε γραµµή στην ύφεση αφαιρούνται περίπου
2 µόρια. Και λέµε περίπου, διότι η ανθρώπινη φωνή δεν είναι όργανο για
να µετρούµε µε µαθηµατική ακρίβεια πόσο θα κατέβουµε. Απλά κατεβά-
ζουµε την φωνή µας, έτσι ώστε να ακουστεί κάτι διαφορετικό, αλλοιωµένο.


13 13 13 13.2 Η γενική ύφεση .2 Η γενική ύφεση .2 Η γενική ύφεση .2 Η γενική ύφεση
Σε ορισµένες τώρα περιπτώσεις έχουµε και την γενική ύφεση η
οποία δεν ενεργεί µόνο σ’ ένα φθόγγο όπως οι υφέσεις της προηγούµενης
παραγράφου, αλλά σε ολόκληρη µουσική γραµµή, µέχρι να επέλθει η
λύση. Τίθεται στον φθόγγο ΚΕ και ζητά τον πρώτο ανιόντα φθόγγο,
δηλ. τον ΖΩ µε απλή ύφεση (2 µορίων). Επεκτείνει την ενέργεια αυτή
σ’ ολόκληρη την µουσική γραµµή, όπου υπάρχει ο φθόγγος ΖΩ. Όπως
καταλαβαίνουµε, η γενική ύφεση δηµιουργεί στο µέλος µία δέηση, µία
ικεσία.
Ας δούµε ένα παράδειγµα:
Ũş Ђс сс сē Хс_тт_ттс с¸ тт¸т _чт
στε ρε ε ε ω ω ω ω σον Κυ υ ρι ι ε ε
ссхМчЪт¸т_чт_чтŨş
ε τη ην Ε εκ κλη σι ι ι ι α αν

Στην µουσική αυτή γραµµή, η γενική ύφεση είναι πάνω από τον
ΚΕ και απαιτεί τον ΖΩ µε ύφεση, όπου κι αν βρεθεί µέσα στην πορεία του
µέλους. Και εξακολουθεί η ενέργειά της µέχρι τέλους του µέλους ή µέχρις
ότου βρεθεί ένα άλλο σηµείο, το οποίο να παύση την ενέργεια της ύφεσης.


13.3 Η ∆ίεση 13.3 Η ∆ίεση 13.3 Η ∆ίεση 13.3 Η ∆ίεση
Όταν σ’ ένα φθόγγο σηµειώνεται η δίεση, σπρώχνει το φθόγγο
προς τα πάνω και τον οξύνει. Π.χ. στο παρακάτω παράδειγµα, έχει µπει
δίεση στον φθόγγο ΓΑ. Αυτό σηµαίνει ότι το διάστηµα µεταξύ ΒΟΥ – ΓΑ
έγινε µεγαλύτερο από τα 8 µόρια που ήταν αρχικά.







(       ′) (       ′) (       ′) (       ′)
ũŠчсҸссŬţş
(     (     (     (    ē ēē ē) )) )
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
52

Αντιθέτως το διάστηµα µεταξύ ΓΑ – ∆Ι , έγινε µικρότερο από 12
που ήταν αρχικά. Εποµένως, όταν η δίεση µπει στο φθόγγο της κορυφής
το διάστηµα µεγαλώνει, ενώ όταν µπει στο φθόγγο της βάσης, το διά-
στηµα µικραίνει.
Έχουµε 4 ειδών διέσεις:

απλή +2 µόρια
µονόγραµµη +4 µόρια
δίγραµµη +6 µόρια
τρίγραµµη +8 µόρια

Βλέπουµε δηλ. ότι σε κάθε γραµµή στην δίεση προστίθενται περίπου
2 µόρια. Ανεβάζουµε δηλ. κάθε φορά την φωνή µας, έτσι ώστε να ακουστεί
κάτι διαφορετικό, αλλοιωµένο.


13.4 Η γενική δίεση 13.4 Η γενική δίεση 13.4 Η γενική δίεση 13.4 Η γενική δίεση
Σε ορισµένες τώρα περιπτώσεις, όπως έχουµε την γενική ύφεση,
έχουµε ανάλογα και την γενική δίεση η οποία δεν ενεργεί µόνο σ’ ένα
φθόγγο, αλλά σε ολόκληρη µουσική γραµµή, µέχρι να επέλθει η λύση.
Τίθεται στον φθόγγο ΓΑ και ζητά τον πρώτο κατιόντα φθόγγο, δηλ. τον
ΒΟΥ µε απλή δίεση (2 µορίων). Επεκτείνει την ενέργεια αυτή σ’
ολόκληρη την µουσική γραµµή, όπου υπάρχει ο φθόγγος ΓΑ. ∆ηµιουργεί
έτσι κατά αυτόν τον τρόπο, µία δέηση του µέλους.

Να σηµειώσουµε εδώ, ότι και η γενική δίεση, αλλά και η γενική
ύφεση που είδαµε στην ' 11.2, δεν είναι πολύ εύχρηστες και τις συναντούµε
συνήθως σε εκκλησιαστικά µέλη του Γ΄ ήχου.









  ′     Ń
  Ŀ
   
(     (     (     (    ċ ċċ ċ) )) )
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
53

ц¸т ц¸т ц¸т ц¸т
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14
ο

ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΙ ΟΤΗΤΟΣ ή ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΙ ΟΤΗΤΟΣ ή ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΙ ΟΤΗΤΟΣ ή ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΙ ΟΤΗΤΟΣ ή ΕΚΦΡΑΣΗΣ
Οι χαρακτήρες ποιότητος ή έκφρασης, µπαίνουν κάτω ή πριν από
τους χαρακτήρες ποσότητας και µας χρησιµεύουν για τον καλλωπισµό και
τον τρόπο απαγγελίας των φθόγγων χωρίς να έχουν σχέση µε το µέτρηµα
του χρόνου. Ανάλογα µε τη χρήση τους χωρίζονται σε δύο (2) κατηγορίες:
στους τονικούς (ψηφιστό, βαρεία) & στους καλλωπιστικούς (αντικένωµα,
οµαλό, σύνδεσµος, ενδόφωνο).

14.1 Τονικοί χαρακτήρες 14.1 Τονικοί χαρακτήρες 14.1 Τονικοί χαρακτήρες 14.1 Τονικοί χαρακτήρες
Α. ΤΟ ΨΗΦΙΣΤΟ
Γράφεται κάτω από χαρακτήρες ποσότητας που παίρνουν
τονιζόµενη συλλαβή, ενώ µετά από το χαρακτήρα που παίρνει ψηφιστό,
ακολουθούν υποχρεωτικά δύο τουλάχιστον χαρακτήρες κατάβασης.
Το ψηφιστό που γράφεται στο ίσον ή στο ολίγο προσδίδει
στο φθόγγο δύναµη, που βαθµιαία εξασθενεί στους επόµενους φθόγγους, οι
οποίοι πρέπει να είναι ισόχρονοι. Τα κεντήµατα παίρνουν το ψηφιστό, όταν
είναι επάνω στο ολίγο µόνα τους ή σε συνδυασµό µε άλλους χαρακτήρες:
π.χ.

Στις περιπτώσεις αυτές ο φθόγγος των κεντηµάτων προφέρεται πιο έντονα.
Μόνο όταν τα κεντήµατα είναι κάτω από το ολίγο τότε το ψηφιστό
ανήκει στο ολίγο. Να σηµειώσουµε επίσης ότι το ψηφιστό µπορεί να γραφεί
και στην πεταστή µε κλάσµα, όταν όµως ακολουθεί απόστροφος µε γοργό:
. Παρατηρείται κυρίως παλαιότερα µουσικά µαθήµατα, όπου είναι
σύνηθες το φαινόµενο, να παρατηρείται η σύνθεση πεταστής µε κλάσµα &
ψηφιστό. Απλά οι παλιοί διδάσκαλοι δεν εξήγησαν την σηµασία αυτής της
γραφής, αλλά φαίνεται ότι, στην ποιότητα της πεταστής, το ψηφιστό
προσδίδει µια ζωηρότερη έκφραση. Πολλοί από τους νεότερους
διδασκάλους, αντί της πεταστής µε κλάσµα & ψηφιστό, προτιµούν το ολίγο
µε αντικένωµα και απλή. ∆ηλαδή, αντί της γραφής χρησιµοποιούν
τη γραφή




¸ ¸¸ ¸
ч¸ ч¸ ч¸ ч¸
с¸ с¸ с¸ с¸
Л ЛЛ Л¸ ¸¸ ¸ М¸ М¸ М¸ М¸, Ъ¸ Ъ¸ Ъ¸ Ъ¸, И¸ И¸ И¸ И¸, Й¸ Й¸ Й¸ Й¸, З¸ З¸ З¸ З¸
Х¸ Х¸ Х¸ Х¸
ц¸т ц¸т ц¸т ц¸т
ст ст ст ст

ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
54

Β. Η ΒΑΡΕΙΑ
Γράφεται πριν από ένα χαρακτήρα ποσότητας, και θέλει τον
χαρακτήρα που είναι µετά από τη βαρεία να προφέρεται µε ιδιαίτερο
τονισµό, ενώ ακολουθεί χαρακτήρας κατάβασης. Η διαφορά µε το
ψηφιστό, είναι ότι στη βαρεία η ένταση είναι πιο ήπια. Η βαρεία χάνει την
εκφραστική της αξία όταν µε µία ή περισσότερες απλές σχηµατίζει τις
παύσεις ενός ή περισσοτέρων χρόνων που µιλήσαµε στην '3.5 στη σελ. .

14 14 14 14.2 Καλλωπιστικοί χαρακτήρες .2 Καλλωπιστικοί χαρακτήρες .2 Καλλωπιστικοί χαρακτήρες .2 Καλλωπιστικοί χαρακτήρες
Α. ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΝΩΜΑ
Το αντικένωµα γράφεται κάτω από χαρακτήρες ποσότητας και µετά
από αυτό ακολουθεί πάντα χαρακτήρας κατάβασης. Το συναντούµε σε 2
περιπτώσεις:
1
ον
) Κάτω από ολίγο στην άρση & κάνουµε ένα τίναγµα της
φωνής µας προς τα επάνω.
2
ον
) Κάτω από ολίγο ή πεταστή ή απόστροφος µε απλή µαζί &
ακολουθεί µετά πάντα απόστροφος µε γοργό. Π.χ. ή ή
Στις περιπτώσεις αυτές, το αντικένωµα εκτελείται στη θέση (στο ισχυρό
µέρος του µέτρου) και θέλει ένα ελαφρό κυµατισµό της φωνής στο
χαρακτήρα που έχει το αντικένωµα αλλά στο δεύτερο χρόνο κατά τη
διάρκεια της απλής.

Β. ΤΟ ΟΜΑΛΟ
Σηµειώνεται κάτω από 1 χαρακτήρα που έχει κλάσµα ή ανάµεσα
από 2 χαρακτήρες ποσότητας ισόχρονους, όπου ο δεύτερος είναι ίσο. Με το
οµαλό κάνουµε ένα κυµατισµό στη φωνή, σαν να θέλουµε να
προσεγγίσουµε τον αµέσως οξύτερο φθόγγο. Είναι δηλαδή:




Επίσης σε συνθετικούς χαρακτήρες όπως: και έχει ενέργεια στο
ολίγον.





Х
_ __ _
ст       ц  т      т¸т
сч      схт
=
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
55

Γ. ΣΥΝ∆ΕΣΜΟΣ ή ΕΤΕΡΟΝ
Ενώνει 2 χαρακτήρες ποσότητας και θέλει ένα ελαφρό κυµατισµό
της φωνής και για τους 2 χαρακτήρες, κάτι ανάλογο µε το οµαλό.

Είναι δηλαδή:





Οι φθόγγοι που συνδέονται µε σύνδεσµο, δεν προφέρονται µε
ζωηράδα αλλά κάπως άτονα. Σε καµία περίπτωση δεν παίρνουµε αναπνοή
όταν έχουµε σύνδεσµο. Οι 2 χαρακτήρες που παίρνουν σύνδεσµο, παίρνουν
πάντα την ίδια συλλαβή και ποτέ διαφορετική, και συνήθως γράφεται στον
πρώτο χαρακτήρα.


∆. ΤΟ ΕΝ∆ΟΦΩΝΟ
Το ενδόφωνο το συναντάµε σπάνια στα µουσικά κείµενα
11
. Γράφεται
κάτω από χαρακτήρα ποσότητας (κυρίως κατάβασης) και µας ζητάει
να προφέρουµε τον χαρακτήρα αυτό µε κλειστό το στόµα και λίγο
παρατεταµένα. ∆ηλαδή σαν να βγαίνει ο ήχος από τη µύτη. Είναι το
λεγόµενο «µπους φερµέ» της Ευρωπαϊκής Μουσικής.


14 14 14 14.3 .3 .3 .3 Ποιοτική εκτέλεση των Ποιοτική εκτέλεση των Ποιοτική εκτέλεση των Ποιοτική εκτέλεση των
ποσοτικών χαρακτήρων ποσοτικών χαρακτήρων ποσοτικών χαρακτήρων ποσοτικών χαρακτήρων

Α. Η ΠΕΤΑΣΤΗ
Η πεταστή, όταν ακολουθείται από χαρακτήρα κατάβασης, τότε
λέγει τον φθόγγο µ’ ένα µικρό πέταγµα προς τα επάνω. ∆ηλαδή, η
ανάλυση σ’ αυτήν την περίπτωση είναι:






11
Το ενδόφωνο το συναντούµε κυρίως σε συλλαβές που έχουν (εµ) και στα κρατήµατα. Κράτηµα είναι
ένα µέλος, που χρησιµοποιεί άσηµες συλλαβές, όπως, τεριρεµ, τορορο, νενενα κι άλλες, που
χρησιµοποιούνται συνήθως σε ∆ύναµις, Κοινωνικά, Καλοφωνικούς Ψαλµούς, κ.ά.

чч      Мт
=
ŝ ŝŝ ŝ
цт         ЛЫтт
=
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
56

Όταν η πεταστή έχει κλάσµα και ακολουθεί χαρακτήρας κατάβασης
τότε αναλύεται ως εξής:




Όταν υπάρχουν συµπλέγµατα χαρακτήρων µε την πεταστή, όπως
αυτά που ακολουθούν:


τότε η ποιότητα της πεταστής, µεταφέρεται σ’ όλους τους υπόλοιπους χαρα-
κτήρες.


Β. ΤΑ ΚΕΝΤΗΜΑΤΑ
Τα κεντήµατα δεν δέχονται ξεχωριστή συλλαβή, αλλά συνεχίζουν
την προηγούµενη συλλαβή. Εποµένως εξαρτώνται από τον προηγούµενο
απ’ αυτούς χαρακτήρα. Τα κεντήµατα προφέρονται µε λιγότερη ζωηράδα,
χωρίς να χωρίζεται η φωνή από τον προηγούµενο χαρακτήρα. Εξάλλου
γι’ αυτό και δεν µπαίνουν ποτέ σε θέση χρόνου, που όπως ξέρουµε είναι το
ισχυρό µέρος του µέτρου.
Ας δούµε ένα παράδειγµα: . Τα κεντήµατα
εξαρτώνται από το ολίγο & όταν ψάλλουµε, η φωνή µας δεν χωρίζεται
από την φωνή του ολίγου. Προφέρονται όµως ασθενέστερα από ότο το
ολίγο αλλά και της αποστρόφου που ακιολουθεί των κεντηµάτων.


Γ. Η ΥΠΟΡΡΟΗ
Η υπορροή, δεν δέχεται δική της συλλαβή, αλλά συνεχίζει αυτήν
που έχει ο προηγούµενος χαρακτήρας. Άρα η ενέργειά της εξαρτάται από
τον προηγούµενο χαρακτήρα. Εποµένως οι δύο φθόγγοι της υπορροής (2
απόστροφοι), θα ψαλλούν χωρίς διακοπή από τον προηγούµενο αυτής
φθόγγο, αλλά ασθενέστερα.












цт         ЛЫтт
=
Ц  Ц  Ц  Ц ,О ОО О, П  П  П  П ,Г  Г  Г  Г ,ци ци ци ци , цж  цж  цж  цж , П ПП П,з р з р з р з р, к  к  к  к ,Д  Д  Д  Д ,Е  Е  Е  Е ,д  д  д  д ,л  л  л  л 
ччЛтт
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ

ΓΕΝΙ ΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ 1 ου ΕΤΟΥΣ ΓΕΝΙ ΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ 1 ου ΕΤΟΥΣ ΓΕΝΙ ΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ 1 ου ΕΤΟΥΣ ΓΕΝΙ ΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ 1 ου ΕΤΟΥΣ
ŧŞчч¸ст
ч¸стŪš сч
т¸сч¸чђ_ 
¸ тс¸ тч¸ тс
¸тс¸тч¸ч¸

ŧŞчс¸ст¸чс¸ст¸чс¸ст¸ч
с¸цт¸чс¸цт¸чс¸ст¸чс¸цют 
¸ чт¸ тс¸ чт¸ тс¸ чт¸ тс¸ чт¸ тс¸
¸чт¸тс¸чт¸тс¸чт¸тс¸ч

ŧŞчт¸тс
Ũşсс¸тт¸сс
¸тт¸тс¸сс
1)
2)
3)

ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
57



ΓΕΝΙ ΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ 1 ου ΕΤΟΥΣ ΓΕΝΙ ΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ 1 ου ΕΤΟΥΣ ΓΕΝΙ ΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ 1 ου ΕΤΟΥΣ ΓΕΝΙ ΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ 1 ου ΕΤΟΥΣ

ст¸сч¸ст¸сч¸ст
сч¸ст¸ сч¸ст¸ сч
_ ŧŮš  чч¸тс¸тч¸тс
тс¸ тч¸ тс¸ тчũŠ тс
ч¸чт¸сђ_ ŧŞ ¸¸
чс¸ст¸чс¸ст¸чс¸ст¸ч
с¸цт¸чс¸цт¸чс¸ст¸чс¸цют 
¸ чт¸ тс¸ чт¸ тс¸ чт¸ тс¸ чт¸ тс¸
¸чт¸тс¸чт¸тс¸чт¸тс¸чђ_ ŧŞ
тс¸сс¸тŧŞ тс¸сс
сс¸сū ţŞтт¸тс¸сс
сс¸с ŭŮŠ   тт¸тс¸сс
ΓΕΝΙ ΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ 1 ου ΕΤΟΥΣ ΓΕΝΙ ΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ 1 ου ΕΤΟΥΣ ΓΕΝΙ ΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ 1 ου ΕΤΟΥΣ ΓΕΝΙ ΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙ Σ 1 ου ΕΤΟΥΣ
ст¸с
сч¸с
тс¸тчŬţş
тс¸ тч¸
чс¸ст¸чс¸ст¸чс¸ст¸ч
с¸цт¸чс¸цт¸чс¸ст¸чс¸цют ŧŮš
¸ чт¸ тс¸ чт¸ тс¸ чт¸ тс¸ чт¸ тс¸
ŧŞ ¸¸
сс¸тт¸с
сс¸сŬţş
сс¸с ŧ Ůš   _
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
58

¸тт¸тт¸сс¸с ŭŮŠ тт¸тт¸сс¸с Ŭ ţş тт¸т
т¸сс¸с_ ū ţŞтт¸тт¸сс¸с Ūšтт¸тт¸с
с¸с ũŠтт¸тт¸сс¸чч¸чђ_ ŧŞ ¸¸

Στις παρακάτω Ασκήσεις, ο ρυθµός που θα εκτελείται θα είναι
δίσηµος, εκτός και αν σηµειώνεται άλλος ρυθµός (3-σηµος ή 4-σηµος).
∆ιότι µ’ αυτό τον τρόπο είναι γραµµένα τα µουσικά κείµενα που θα
συναντήσουµε στα επόµενα έτη σπουδών.
ŧŞ чХтчХтчХтчХтūţ Ş ч
ХтчХтчХт¸ ч ђ _ ŧŮ š  чттХтч
ттХтчттХтчттХтŪš чттХ
тчттХтŨş чттХтчтсчо ¸ч ŧŞ ¸¸

ŧŞ ччЛтчЛтчЛтчЛтūţ Ş
чЛтчЛтчЛт¸ч ђ _ ŧŮš  ч ттЛт
чттЛтŬţ ş чттЛтчттЛтŪš чт
тЛтчттЛтчттЛтŧŞ чтсч
ч¸чя ŧ޸¸

ŧŞ чссшхЛш ŨşсхцшхЛшсх
4)
5)
6)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
59

цшūţŞ хЛшсхцшс¸чђ_ ŧŮš   чшХтттūţŞ
чХтттчХтттũŠчхцштчхцш
тŧŞ чХтттчхцшсч¸чђ_ ŧŞ ¸¸

ŧŞ   чХХтЛтūţ Ş тЛтттцтчũŠ
чшсчшсчч¸чђ_ ŧŞ ¸¸

Ũş  чХХтЛтŬţ ş тЛтттцтчŪš
чшсчшсчч¸чђ_ Ũş ¸¸

ũŠ  чХХтЛтŭŮ Š  тЛтттцтчūţ Ş
чшсчшсчч¸чђ_ ũŠ¸¸

ŧŞ чтсхцтсттсссстŪš
чттсчхсūţŞчшсчшсшŧŞсч
счсчсчūţŞттчтхцтчттŧŞ
счттсч¸чя ŧŞ ¸¸

Ũş чтсхцтсттсссстūţ Ş
7)
8)
9)
10)
11)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
60

чттсчхсŬţşчшсчшсшŨşсч
счсчсчŬţşттчтхцтчттŨş
счттсч¸чя Ũş ¸¸

ŭŤ чтсхцтсттсссстũŠ
чттсчхсŪšчшсчшсшŭŤсч
счсчсчŪš ттчтхцтчттŭŤ
счттсч¸чя ŭŤ ¸¸

ŧŞ чссчсттчŨş сссч
стттũŠ ссссстттūţ Ş ссс
стт¸сђчŧŮš  чттттссчŬţşстт
ттссчūţ Ş сттттссчŪš стт
тттсч¸чђ_ ŧŞ ¸¸

ŧŞ чсцтсстчũŠ чсцтс
стчūţ Ş ссцтцт¸ сђ ч ŧ Ů š  чтцт
сттчŬţşцтцтсттчūŞţ цтцтс
12)
13)
14)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
61

ттчŪš цтцтсттчũŠ цтцтст
тчŨş цтцтсттчŧŞ цтцтчтс
чччоŧ޸¸

ŧŞ чтсчцтсчŨş цтсчц
тччо ũŠ цтссцтсчо Ŭţ ş сттч
сссчоŧŮš

ŧŞччтŭŤсстŧŞсстЎсстũŠ
сст Ўсст ūţ Ş счт Ўсст Ŭţ ş с
чт Ўтчт Ūš ччт Ўччт Ũş ччт Ў
чтчŧ޸¸

ŧŞ чхцтчхцтũŠ чхцтчхц
тūţ Ş схцтсстчЬ ŧŮ š   чттсстт
тūţ Ş цтчхстттŪš цтчхстттũŠ
цтчхстттŨş цтчхстттŧŞ цт
чхстттŭŤ сттссчччоŧŞ ¸¸
15)
16)
17)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
62

ŧŞ ччп Лт Ũş ч Лт ũŠ чхЛстūţ Ş
ч ччт Ūš ччп ччт ũŠ ччп чч
ч тŨş чччт ŧŞ  чтЛ¸т_ђ ŧŞ ¸¸

ŧŞчттт¸сђŹŰсчтс¸сђ ŧŞ ссц
т¸сђŪšтссс¸ тё  ūţŞ  сссс¸ т ё ŧŮš  тт
тт ¸ тё ũŠ сстт ¸ тё Ũş  сттт ¸ сђ  ŧŞ ¸¸

ŧŞ чссст т   ¸   тё   ŧŞ сс_  ũŠ чс
сстт ¸ тё ũŠчтттсс ¸ тё ŧŞ ¸¸

ŧŞчђ¸чтт¸сђ¸сђ ŧŞ счочЎчсс
¸сђūţŞчтт¸сђŪš чч чч чч ччочЎттт¸сђŨşчтт
ччоч_ ŧ޸¸
ŧŞ ч ОтОтОтŪš ОтОтс уŧŮš   ч
ЌцЌūţ Ş цЌцЌũŠ цЌцЌŧŞ ц
Ќ¸сђ _ ŧ޸¸

ŧŞч¸суссцтчтсттũŠчс
18)
19)
20)
21)
22)
23)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
63

счтттŨş  тссттт¸сђ_ ŧŞ ¸¸

ŧŞч¸Ђзттттцфсс ūţŞ щчЂт
т ¸ т_ђ ŧ޸¸

ŧŞЦЙтсс ŨşЦЙтссũŠЦЙ
тссŪšОЙтссūţŞцЩтŪšЦЩт
Ũş ЦЩтс ŧ޸¸

ŧŞ ч ЛтЛтЛūţ Ş тЛтЛтЛтЛ
т ŧŮš  Ц ш т Ў ц ш т ũŠ ц ш т Ў ц ш т с ¸ сђ _ ŧ޸¸

ŧŞчХХХс¸ чђ ŧŮš  Г ш ч Ў Г ш ч
Ũş  Ц ш ч счо¸чђ _ ŧŞ ¸¸

Στις παρακάτω Ασκήσεις, το γοργό ανήκει στα κεντήµατα.
Εποµένως, όταν τα Κεντήµατα είναι κάτω από το Ολίγο, το γοργό
ισχύει για τα Κεντήµατα και τον προηγούµενο απ’ αυτά φθόγγο, ενώ
όταν τα Κεντήµατα είναι πάνω από το Ολίγο, ισχύουν γι’ αυτά και το
Ολίγο.
ŧŞчХтХтХтХ Ŭţş тсттстт
сттсттстчт ЛтŧŞ ¸¸

24)
25)
26)
27)
28)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
64

ŧŞ чЛ тЛ тЛ тЛ т ūţ Ş Цтт цтт
цттцтт ¸ сђ_ ŧŞ ¸¸

ŧŞ чх Л т   ũŠ   тх Л т   Ūš   тх Л т   ūţ Ş тх
Л т  Ŭţ ş тх Л т  ŭŮ Š   тх Л т  ŧŮ š    чт тт с Ŭţ ş
ст тт с ūţ Ş ст тт с Ūš ст тт с ũŠ с
тттсŨş сттт ¸ сђ_ ŧŞ ¸¸

Ακολουθεί η ίδια ακριβώς άσκηση µε την 30, αλλά σε διαφορετική
γραφή µ’ αυτήν. Το αποτέλεσµα είναι το ίδιο.
ŧŞ чХ с т ũŠ тХ с тŪš тХ с т ūţ Ş т
ХстŬţş тХстŭŮŠ тХстŧŮš  чш тсŬţş
сш тсūţŞсш тсŪšсш тсũŠсш тс
Ũş сш т  ¸ сђ_ ŧ޸¸

ŧŞ Ц т ЛЛт ũŠ Ц т ЛЛт ūţ Ş Ц т Л
Лт ŭŮ Š    Ц т сХтч ŧŮ š    Ц т Лт   ŧŮ š    Г т
Лт ŭŮŠ   ГтЛт Ŭţ ş Г тЛт ūţ Ş Г тЛт Ūš Г
тЛтũŠГтЛтŨş ГтЛт¸ чђччŧŞ ¸¸
29)
30)
31)
32)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
65

ŧŞ Ц ш хс ŧŞ ц ш хс Ũş цш хс ũŠ ц ш х
с Ūš цш хс ūţ Ş Ц ш тс ũŠ цш тс Ũş ц ш т
¸сђ_ ŧ޸¸

ŧŞ Ц ш Л тс ŧŞ ц ш Л тс Ũş ц шЛ т
сũŠцшЛтс ŪšцшЛтсūţŞ ЦшЙтс
ũŠцш   ЙтсŨş цш   Йт ¸ сђ_ ŧŞ ¸¸

ŧŞ чсссч Є ŧŞ ЂтттЂ Є ŧŞ
чсссс Є Ũş цттсс ũŠ _ чс
Лт ч ūţŞсссЄП Єūţ ŞттттПЄŧŞ
ччЂЄ¸чђ _ ŧŞ ¸¸

ŧŞ ч Л тЛ тЛ тт схч ūţ Ş чс
ЛтттчтЛтш  ũŠ чтЛтттт¸сђ _ŧŞ

ŧŞ ччЌсс ŧŞ   счЌсс Ũş
счЌсс   ũŠ счЌсс Ūš сч
Ќсс ūţ Ş счЌсс Ŭţ ş счЌс
33)
34)
35)
36)
37)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
66

с ŭŮ Š    счЌсс ŧŮ š      счш тс ŭŮ Š    с
чЌтс Ŭţ ş счш тс ūţ Ş счЌтс
Ūš счш тс ũŠ счЌтс Ũş счш т
¸сђ_ ŧ޸¸

ŧŞчђХЌ¸сђХЌ¸сђХЌũŠсђХ
Ќ ¸ сђ Х Ќ ūţ Ş чђ Х Ќ ¸ сђ Х Ќ ¸ сђ Х
Ќ¸сђХЌŧŮš  тёХЌ¸тёХЌ¸тёХЌūţŞ
¸ тё Х Ќ ¸ тё Х Ќ ũŠ тё Х Ќ ¸ тё Х Ќ ¸ чђ т
с ŧ޸¸

ŧŞЦЌхсцЌхсŨş цЌхсц
Ќхс Ūš ц Ќхс ц Ќхс Ŭş ţ ц Ќх
сцЌхсŧŮš  ЦЌсЦЌсЦЌ
сūţ Ş ЦЌс ЦЌс ũŠ ЦЌс ЦЌ
счтсŧ޸¸

ŧŞЦЌхЛттсŧŞцЌх Лттс
38)
39)
40)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
67

Ũş цЌх Л тт с ũŠ Л т¸ с ђ _ ūţ Ş   ц Ќ ц
ЌũŠцЌцЌцЌ ¸сђ_ ŧŞ ¸¸

ŧŞ Ц  ш Л тс ŧŞ  ц т т Л тс Ũş ц Ќ
Л тс ũŠ ц  ш Л тс Ūš  ц т т Л тс ūŞ ţ ц
ЌЛтсŬţş ц шЛтсŭŮŠ  цттЛтсŧŮš
чтЌХтш  Ūš    Хтт тХтЌŨş  Хтш
Хтттс¸чђ_ ŧŞ ¸¸

ŧŞ Цш˚   хс   цш˚   хс Ũş   цш˚   хс цш˚   х
с   Ў  цш˚   хс   ūţ Ş     чш˚   чс Ūš Цш˚   чс ũŠ
Цш˚ чсŨş Цш˚ ч¸сяŧŞ ¸¸

ŧŞ чттсс ŧŞ   сттсс Ũş стт
сс ũŠ сттсс Ūš сттсс ūţ Ş цтш˚
сŪš цтш˚сũŠ цтш˚сŨş  цтш˚  ¸ сђ_ ŧŞ ¸¸

ŧŞ чтш΄    хсхс Ũş чтш΄    хсхс ũŠ
чтш΄  хсхс Ūš  чтш΄  хсхс ūţŞчтш΄
41)
42)
43)
44)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
68

хсчŪš чтш΄ хсчũŠ чтш΄ хсчŨş
чтш΄хсчŧ޸¸

ŧŞччХсчХччХ ŧŮš   Єч
ХŭŮŠ   ЄчХŬţş ЄчХūţŞ  тчш Ў счш ŧŞ
счш стЛт ŧŞ ¸¸

ŧŞчђХт¸ЛтũŠчХтЛтūţŞфХч
тттччХ чттт   ŧŞ   чХ чттт ŭŤ
ст ¸ сђ_ ŧ޸¸

ŧŞ чђ Х ¸ чђ Х ūţ Ş тё Х ¸ чђ Х ŧŮ š   Єђ Х ¸ Єђ
ХŬţş  тёш   ¸  чђш  ŧ޸¸

ŧŞчхЛсūţ Ş_чт_чт_чт_чтŧŞ
ч¸ тт с¸ тт схЛт ŧŞ сХ¸ тт ЎЛЛ¸
ттсūţŞ ч¸ттЎс¸ттЎс¸т ¸ т_ђ ŧŞ ¸¸

ŧŞччтЛт ŧŞ сХт Ў чхЛ ¸ тё_ ūţŞ
45)
46)
47)
48)
49)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
69

ччтЎччтũŠччтттс ŧŞ ¸¸

ŧŞ _чч т схт ŧŞ схЛт _чч т ũŠ
_ччт_ччтЎтХ¸ т_ђ ŧŞ ¸¸

ŧŞ чс тХс тХс т ūţ Ş чс тт Ў
чсттũŠ чсттЎчст¸ т_ђ ŧŞ ¸¸

ŧŞ сч тхсч ттŧŞ Ђч тхсч
ттũŠ Ђч тхсч ттūţ Ş Ђч тхсч
т ŧŮš  чч чтт ŬţşсччЌЎсчч
ш  Ūš сччттЎсччЌŨş сччш 
сччттх ¸ чђ_ ŧŞ ¸¸

ŧŞ_чтс_стсŨş_стс_стс
_стсūţŞ   Цтчт_Цтчт ¸ чђ _  ŧŞ ¸¸

ŧŞ_чтчхсŨş _чтчхсũŠ_ч
тчхсŪš_чтчхсūţŞ  ЦЙтЦЙт
50)
51)
52)
53)
54)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
70

ЦЙтЦЙтŧŞ ¸¸

ŧŞчМтсМт Ũş сМтсМтŪš
сМ тсМ тŬţş сМ тсМтт ¸ сђŧŮš
тМт Ў  тМтŬşţтМтЎтМтŪšтМт
тМтŨş тМтЎчтсŧŞ ¸¸

ŧŞчсссссŬţş Ісж Ŭţş чтттт
тцжІ ¸ сђŨş чсссссŭŮŠ   ІсжŭŮŠ
чтттттцжІ ¸ сђ ũŠчсссссŧŮš
Ісж ŧšŮ  ІсжŧŮš  чтттттцжІ ¸ сђŪšч
сссссŨŮş   ІсжŨŮş   чттттцжІт
тт ŧ޸¸

ŧŞчсссссс ŭŮŠ  Ї ёЂи ŭŮŠ   чт
тттттПи ¸ Ї ђс Ũş  чсссссс
ŧŮš  Ї ђЂи ŧŮš  чттттттПи ¸ Ї ђсũŠчс
ссссс ŨŮş   Ї ђ Ђи  ŨŮş  чттттттПи
55)
56)
57)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
71

¸ Їётт ŧ޸¸

ŧŞчсссссссŧ Ůš  Ј ђЂз ŧŮš ч
ттттттт  ¸   ч ђ _    ŧŞ чсссссс
ссŨş Ů    Ј ђ Ђз   ŨŮ ş   чтттттттŨş  Пз ђ Ј   Ũş
чссссссссũŠŮ ЈђЂзũŮŠ  чт
тттттт ¸ ПзђЈũŠ  чттŧŞ ¸¸

ŧ Ş ч ђ Пз ¸   чтттттттŧŞ ч ссс
сссс ¸ Јђ_ŧŞ ¸¸

Ũş ч ђ Ђз ¸   чтттттттŨş ч ссс
сссс ¸ Јђ_Ũş ¸¸

ŧŞч¸суссцтчтст ¸ тю ũŠ чс
счтттŨş  тссттт ¸ сђ_ ŧŞ ¸¸

ŧŞ ч¸ Ђз тттт  Ў  цфс  ¸   с я ūţ Ş   чс
чттцтт  ũŠ с у фс¸ с я ūţ Ş щчЂтт  
58)
59)
60)
61)
62)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
72

¸ т_ђ ŧ޸¸

ŧŞ ч¸сусс  Ў ттсссхф ūţ Ş ч
тсчфчсттхф  ŧŞ су хттсс
чхч ūţ Ş с тттсс ūţ Ş _ ччтттЛ
тт ¸ т_ђ ŧ޸¸

ŧŮš  ч¸сттстŭŮŠ  тст Ŭţş тсттс
т Ūš тст Ў тст Ў тс ¸ т_ђ ŧŞ ¸¸

ŧŞ  Цё Ќ  ¸ сђ Х Х Х ¸ чђ Ќ  ¸ с ђ _ ūţ Ş Гђ
Ќ ¸ чђсХшт ¸ чђЌ ¸ сђ_  ŧŞ ¸¸

ŧŞчхсхсхŬţş сŅттттттŧŞ ¸¸

ŧŞчхсŅхсūţŞ чттŅтт ŧŞ ¸¸

ŧŞчхсхсхŅ ¸ тюūţŞ сŅттттт ¸ чђ_ŧŞ ¸¸

ŧŞчхŅсх ¸ сђ_ ūţŞ  чтттŅ ¸ т_ђ ŧŞ ¸¸

63)
64)
65)
66)
67)
68)
69)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
73

ŧŞчссŅтŨş сстсŅтũŠссŅтс
тŪš ссŅ тсттŪš тссŅ ттссŅ тŪš
стссŅтс ¸ т_ђ ūţŞ  ттŅстŅтт ¸ чђ_ ŧŞ ¸¸

ŧŞ чсстņ сс  ¸  с ђ _  ūţ Ş фсттņ ц
фŧŞ чхс¸тттņ ¸ сђ_ ŧŞ ¸¸

ŧŞчсссцтņ ¸ сђ_ ūţŞ  с¸ ттņстņт
тт ¸ чђ_ ŧ޸¸

ŧŞ чстņ сстņ ссстņ с ūţ Ş тттņ
стņстттņс ¸ чђ_  ŧŞ ¸¸

ŧŞ чхЛс¸ т_ттņ с ũŠ чхс ūţ Ş с Ņ т
чхс¸Ņтт ūţŞ  ч¸тņ_тŅт_ттņ ¸ сђ_ ŧŞ ¸¸

Οι παρακάτω ασκήσεις έχουν ως βάση τον φθόγγο ΠΑ, και
αντιστοιχούν σε Ειρµολογικά µέλη του Πρώτου (Α΄) Ήχου.
Ũş ччссс¸ ттсс ūţ Ş чсс¸ Ņ
тттцтЦтЛч ūţ Ş цтЦтч¸ тт Ũş ци
70)
71)
72)
73)
74)
75)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
74

тсчс¸ŅттūţŞч¸ттхЛ¸ттчтЁ¸тт
тчŨş ¸¸

ŨşЂсс¸ ŅттūţŞцтчч_ттсчт
ссХ ф ūţ Ş чтсчтЌссс ūţ Ş
_чсчтчЦЌсссфчхч
ūţŞ  тсттЁ¸тт¸тчŨş ¸¸

Ũş чсссцшЎ сПтттЁ¸ ŅттūţŞ
тссчтсМЫ _чтчŬţş цŅттсГ
ЌсГ т Лтт ч_  Ũş  Ђт Л _фт с
МтЌст ¸ чђ_ Ũş ¸¸

Ũş ччц фЂМ тЌс тч Ũş си
ссс¸ттŅт¸тчтссŬţşцŅттчЎЛ
тсЛ_тшстчŬţş цŅфЛттттсс
ūţŞ ЙтЌссЛтЙ_тшст ¸ чђ_ Ũş ¸¸

Οι παρακάτω ασκήσεις έχουν ως βάση τον φθόγγο ΚΕ, και
αντιστοιχούν σε Ειρµολογικά µέλη του Πλαγίου Πρώτου (πλ. Α΄)
Ήχου.
76)
77)
78)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
75

Ŭţ ş цĩ тМ¸ ттсс_сч тцтчт
тЛ тт ūţ Ş Цтссс¸ ттччтц тт
тчсуХчŬţş ¸¸

Ŭţ ş ч¸ ЦтссЛ¸ ттОтчччт
с¸ттссŧŮš  ччЌчхччс¸тт
ŬţşтсссчЌŬşţчХфчЁ¸ттч
ч¸ттсЛ_чтч Ŭţş ¸¸

      Ŭţ ş Ё¸ ттчЦтссс ŧŮ š     цтчт
Л тЌсс ŧŮ š   Єтсчссчхч
ŧŮš   ттсучттЛттŬţş ¸¸

Οι παρακάτω ασκήσεις έχουν ως βάση τον φθόγγο ΒΟΥ, και
αντιστοιχούν σε Ειρµολογικά µέλη του Τετάρτου (∆΄) Ήχου.
ũŠ тņчсХч ūţŞ  щссцтЂ¸ттт
сучч¸ тт ũŠ    тņ чсссчч¸ тттņ
с ũŠ     тņ сц тсц ттт Ũş ссс   Ў  с
чс¸ттчтсūţŞ с¸тттЁ¸ттũŠ¸¸

79)
80)
81)
82)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
76

ũŠ су_сч тчччцЌс ūţ Ş ч
сс¸ттччтс¸ттũŠ  тņсссучт
ūţŞччтхчфЛттũŠциттс¸тттЁ¸
ттũŠ¸¸

ũŠ   тņ ссц тсЛ тт ūţ Ş чттЁч
ЌЛттũŠттссцтцтсчцтт
т   Ũş ччсссчтсЛ тт   ūţ Ş   тч
цттЁ¸тт ũŠ¸¸

Οι παρακάτω ασκήσεις έχουν ως βάση τον φθόγγο ΓΑ, και
αντιστοιχούν σε Ειρµολογικά µέλη του Τρίτου (Γ΄) Ήχου, αλλά και
του Βαρέως Ήχου. ∆ιαφέρουν όµως ως προς τους δεσπόζοντες
φθόγγους. Παρατηρείστε και µόνοι σας.
Ūš фчссЛфсс Ŭţ ş цфс ф
сччттт Ũş си ссчтЌс Ŭţ ş т
чсцтЌЛфŪš¸¸

Ūš Отччс тчччч¸ ттс
Лч Ŭţ ş ччч¸ тттО ттт Ũş ссс
сс¸ тт  ūţ Ş стт  Ў тсссч Ŭţ ş чс
83)
84)
85)
86)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ

с¸ттŬţş чч_ттсчс¸т_тт

Ūš сцтчсс
тЌ Ũş ссцтссЛ¸ ттттс
чссс¸ ттчс¸ тттттсХ ч

Ūš ч¸ П ĩ ттчхчЌс
тт ¸  с ђ  Ūš  с 
сЛтт  Ў ттс

Ūš чтЛччч¸ ттсс
ссĩ чттЁ¸ тт
чŪš¸¸

Ūš ч¸Пĩ Й¸ ттччтЌссс
ссссЦтЌсчт
сХчŪš



87)
88)
89)
90)
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
77
чч_ттсчс¸т_ттņс
сцтчссĩ фЛ ттцтчч¸
ссцтссЛ¸ ттттс
чссс¸ ттчс¸ тттттсХ ч
ттчхчЌс ūţ Ş ц т
 с ¸ с¸ т_ттс¸ тттсХ
 Ў ттс¸тттсХч Ūš¸¸
чтЛччч¸ ттсс ūţ Ş тчс
чттЁ¸ тт ūţ Ş ттс¸ ттт  Ў
Й¸ ттччтЌссс
ссссЦтЌсчтūţ Şттс¸ ттт
сŪš
фЛ ттцтчч¸
ссцтссЛ¸ ттттс ūţ Ş т
чссс¸ ттчс¸ тттттсХ ч Ūš
т т Ё¸ т
тттсХ ч Ūš

тчс
ттс¸ ттт  Ў  сХ
Й¸ ттччтЌссс ūţ Şт
ттс¸ ттт
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
78

ΕΚΚΛΗΣΙ ΑΣΤΙ ΚΑ ΜΕΛΗ ΕΚΚΛΗΣΙ ΑΣΤΙ ΚΑ ΜΕΛΗ ΕΚΚΛΗΣΙ ΑΣΤΙ ΚΑ ΜΕΛΗ ΕΚΚΛΗΣΙ ΑΣΤΙ ΚΑ ΜΕΛΗ
Για την γνωριµία µε τους ήχους της Βυζαντινής Μουσικής αλλά
και για εφαρµογή των όσων µάθαµε, παρατίθενται τα παρακάτω µέλη (α-
πό διάφορους ήχους και όχι µε την σειρά), τα οποία έχουν ληφθεί από το
Αναστασιµατάριο του Πέτρου Λαµπαδαρίου του Πελοποννησίου (έκδοση
Ιωάννου Πρωτοψάλτου), και όπου κρίνεται σκόπιµο γίνονται οι απαραίτη-
τες αλλαγές προς ευκολία των µαθητών. Όλα τα µέλη είναι 2-σηµος ρυθ-
µός, και θα σηµειώνονται όπου χρειάζονται οι 3-σηµοι και οι 4-σηµοι ρυθ-
µοί, ανάλογα µε την αναγκαιότητα του τονικού ρυθµού του µέλους, αλλά
στις τελικές καταλήξεις προστίθενται οι µαρτυρίες των φθόγγων.


ΗΧΟΣ ΠΛΑΓΙΟΣ ΤΟΥ ΤΕΤΑΡΤΟΥ (πλ. δ΄)
ΕΙΣ ΤΟΝ ΕΣΠΕΡΙΝΟΝ
ẅ  Ỳ  ”  Νη‘
ŧŞцжтчсс¸ ттчттссЛттЎч
υ ρι ε ε κε κρα ξα προς σε ει σα κου σο ον µου ει
ЦтЌх с¸ ттт ŧţ Ş   Отсссчч
σα κου σο ον µου Κυ ρι ε Κυ ρι ε ε κε κρα ξα
чттссЛ тт ЎЁ¸ Ņ тттс Єсс¸
προς σε ει σα κου σο ον µου προ σχες τη φω νη της δε η
тЙф ŧţ Ş  ччсусс¸ ттссчч¸
σε ως µου εν τω κε κρα γε ναι µε προς σε ει σα
тттЁ¸тт¸т ¸ чђ ŧŞ
κου σον µου Κυ υ ρι ι ε

ŧŞч¸сусЛтттссЛттūţŞ чтс
α τευ θυν θη η τω η προ σευ χη η µου ως θυ µι
Κ ΚΚ Κ
Κ ΚΚ Κ
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
79

чЄсс¸ тЙ тт ч ŧţ Ş ¸ Ђ¸ я тт¸ссЛ
α µα ε νω πι ο ο ον σου ε παρ σις των χει ρων
тчЛ ттттссЎчч¸ тттЁ¸ тт ¸
µου θυ σι ι αν ε σπε ρι νη ει σα κου σον µου Κυ υ ρι
¸т_ђ ŧ޸¸
ε
ŧŞ ч¸сусс ЎЛфччччтцтт
σπε ρι νον υ µνον και λο γι κην λα τρει ει ει
ч Ўсучфс¸ ттт ŧŞ Ђхчтс¸ ттт
αν σοι Χρι στε προ σφε ρο µεν ο ο τι ηυ δο κη σαςτου
ссЛчф¸ сђ Ўч¸ ч¸ тттЁ¸ тт¸т
ε λε η σαι η µας δι α της Α να στα α σε ε
чŧ޸¸
ως
ŧŞЂхчч¸Ё¸Ņятт¸сячт¸чхчфсūţŞ
υ υ ρι ε Κυ ρι ε µη α πορ ρι ι ψης η µας
ччфс¸ тт¸ т ŧŞ я ч¸ сусс¸ тттс
α πο του προ σω που σου αλ λα ευ δο κη σον του ε
сЛчфс ūţ Ş с ттттЁ¸ тт¸т  ¸ч ђ _ŧŞ ¸ ¸
λε η σαι η µας δι α της Α να στα α σε ε ως



ΕΚ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΙΧΩΝ
ŧŞ ч¸Ли¸ тттсс Ўчсс¸ Ņ ттчтЌ
νηλ θες ε πι Σταυ ρου Ι η σου ο κα τα βας εξ
Ε ΕΕ Ε
Κ ΚΚ Κ
Α ΑΑ Α
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
80

сссūţŞцтчтс¸ттчтсЎтхс¸
ου ρα νου ηλ θες ε πι θα να τον η ζω η η α α
тт¸ тŧŞяч¸сус¸сячч¸М¸тттс¸ся
θα να τος προς τους εν σκο τει το φως το α λη θι νον
ūţ Ş Є¸ сс¸ ся чч_¸ чтссс¸ Ņ т¸   т ю ūţ Ş
προς τους πε σον τας η πα αν των Α να στα σις
ч¸ ччцтччч¸ тттЁ¸ т_тт
ο φω τι σµος και ο Σω τη ηρ η µων δο ο ξα α
¸чђ _ŧ޸¸
σοι

ΘΕΟΤΟΚΙΟΝ ΑΠΟΣΤΙΧΩΝ – ∆ΟΞΑ. ΚΑΙ ΝΥΝ.
ŧŞ ч¸ ОтссЛ¸ тттссчч¸ ттт
νυµ φευ τε Παρ θε νε η τον Θε ον α φρα στως συλλα
Ё¸ тттч ŧŞ ¸ Ђя чч¸ с¸ ђ ттт¸ Л¸ ттт ŧŞ ¸
βου ου σα σαρ κι Μη τηρ Θε ου του ου Υ ψι ι ι στου
ци ю фс¸ ся чч¸ цфс фс¸ тт¸  т ю ч¸
σων ι κε των πα ρα κλη σεις δε χου Πα να µω µε η
ОтссЛтчччЄхс¸ тт т ŧŞ
πα σι χο ρη γου σα κα θα ρι σµο ον των πται σµα των
¸ Пю тс¸ ся чч¸ с¸ тттссЛ ттūţ Ş
νυν τας η µων ι κε σι ι ας προ σδε χο µε ε νη
сЁ¸ттттт¸ся¸тт¸
(
*
)
чяштьХ_ё ŧ޸¸
δυ σω ω πει σω θη ναι παν τας η µα α α ας

Α ΑΑ Α
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
81

Ας δούµε λίγο η κατάληξη του παραπάνω Θεοτοκίου, πως αναλύεται για να
µην κάνουµε λάθος στο µέτρηµα:







ΕΙΣ ΤΟΝ ΟΡΘΡΟΝ
ΑΝΤΙΦΩΝΟΝ Α΄
ŧŞ ччсуссччч_ттссЛ
κ νε ο τη τος µου ο εχ θρο ος µε πει ρα
фЎччтЛ¸ тттЎчЦтссс ч
ζει ταις η δο νες φλε γει µε ε γω δε πε ποι θως εν
с¸ттЌсс¸тЙфŧ޸¸
σοι Κυ ρι ε τρο που µαι του τον
ΑΝΤΙΦΩΝΟΝ Β΄
ŧŞ суссчччттссЛ¸ ф Ўч
καρ δι α µου τω φο βω σου σκε πε σθω τα
ччт¸ цю тт ч¸ Ўцж тя Ќ¸ Л тт Ўфс
πει νο φρο νου ου ου σα µη υ ψω θει ει σα α πο
ЛтЎчЄхчфЛфŧţ޸¸
πε ση εκ σου ου Πα νοι κτιρ µων
ΑΝΤΙΦΩΝΟΝ Γ΄
ŧŞ ч¸ Отсс¸ ся чч¸ ЎцтЁ¸ Ņ ттч
κε κρα ξα σοι Κυ ρι ε προ σχες κλι νον µοι το
_ттссЛ ттЎссчттЁ¸ тт ЎЄ
ου ου σου βο ω ων τι και κα θα ρον πριν α ρης µε α
(
*
)
чячЭт¸тьтх ¸сђ _ŧŞ
µα α α α α α ας
Ε ΕΕ Ε
Η ΗΗ Η
Ε ΕΕ Ε
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
82

счфЛфŧ޸¸
πο των εν θεν δε

ΑΝΤΙΦΩΝΟΝ ∆΄
ŧŞ ч¸ОтсссчцфсЎчцтч
δου δη τι κα λον η τι τερ πνον αλλ η το κα
чттссЛ ттЎсЁ¸ тттЁ¸ тт ūţ Ş
τοι κειν α δελ φους α α µα εν του ου τω γαρ Κυ ρι ος
чсс¸ттчЄхчфЛфŧţ޸¸
ε πηγ γει λα το ζω η ην αι ω νι ως
Η ΤΜΙΩΤΕΡΑ
ŧŞ ччсусЛтттсс ЎЦтсс
ην τι µι ω τε ραν των Χε ρου βιµ και εν δο ξο
с¸ тттс фс¸ ттт ŧŞ ччсусс
τε ραν α συγ κρι τως των Σε ρα φιµ την α δι α φθο
ччч_ттссЛфūţ Ş чсŅ учтт
ρως Θε ον Λο ο γον τε κου σαν την ον τως Θε ο
цтч¸тттЁ¸тт¸т¸чё_ŧ޸¸
το κον σε ε µε γα λυ υ νο ο µεν


ΠΑΣΑ ΠΝΟΗ – ΑΙΝΕΙΤΕ
ŧŞ цю ж тч¸с¸ ю тт¸с фс¸ тт¸т ŧŞ я си¸Л тт
α σα πνο η αι νε σα τω τον Κυ ρι ον Αι νει ει ται
сЁ¸ тттч¸ ттссūţŞ   ч Л ттчЦ
τον Κυ υ ρι ον εκ των Ου ρα νων αι νει ει ται Αυ τον
Ι ΙΙ Ι
Τ ΤΤ Τ
Π ΠΠ Π
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
83

ЌссЛфūţ Ş чч¸ тттЁ¸ тт¸т ¸чя ŧŞ
εν τοις υ ψι στοις σοι πρε πει υ µνος τω ω Θε ε ω
ŧŞ ч¸ Ли чфс ЎЛффЁ¸ ттт¸ т ŧŞ ю ч¸
ι νει τε Αυ τον παν τες οι Αγ γε λοι Αυ του αι
ОтсссЎцтччтшсссūţŞч
νει ει τε Αυ τον πα σαι αι ∆υ να α µεις Αυ του σοι
ч¸тттЁ¸тт¸т_ёŧ޸¸
πρε πει υ µνος τω ω Θε ω

ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΙΝΟΥΣ
ŧŞсуХччцтчч_ттссЛтт
υ υ ρι ε ει και ως νε κρο ον εν µνη µει ει ω
ūţŞччЦтЌхс¸тттŧŞчччс¸цю
Ι ου δαι οι σε ε κα τε θεν το αλλ ως Βα σι λε
тс_¸ст ст чсцтЌх с¸ тт¸ т ŧţ Ş я
α υ πνου ου ουν τα στρα τι ω ται σε ε ε φυ λατ τον
ч¸сусс¸ ттс¸с яЎч¸цтчтс¸ т¸
και ως ζω η ης θη σαυ ρον σφρα γι δι ε σφρα γι σαν
¸ т ũŠ ю ч¸ ЂчтЌссЛ тт Ўччч¸
το αλ λα Α νε στης και πα ρε ε σχες α φθαρ σι
тттЁ¸т_тт¸чё_ŧ޸¸
αν ταις ψυ χαι αις η η µων


Α ΑΑ Α
Κ ΚΚ Κ
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
84


ΣΤΙΧΟΙ ΕΚ ΤΗΣ ∆ΟΞΟΛΟΓΙΑΣ
ŧŞ сж ч т ччч¸ ттсс Ўцтчч
ο ο ξα σοι τω δει ξαν τι το φως δο ξα εν υ
сХтт¸тūţŞющ¸сусцтцттчЎтс
ψι ι στοις Θε ω και ε πι γης ει ρη η η νη εν αν
с¸тттЛ¸фŧюŞ
θρω ποις ευ δο κι α
ŧŞ си _¸ сч тчччцфс ūţ Ş ччц
µνου ου µεν σε ευ λο γου µεν σε προ σκυ νου
тчччтс¸ тттсссучт ūţ Ş ч
µεν σε δο ξο λο γου µεν σε ευ χα ρι στου µεν σοι δι
чччЄхчфЛфŧŞ
α την µε γα α λην σου δο ξαν
ŧŞси¸ПтттчсцфЛттЎфчс¸т
α ρα τει ει ει νον το ε λε ο ος σου τοις γι νω σκου
ЙфŧŞЛжттттссЎЛттттссūţŞ
σι σε α γι ος ο Θε ος Α α γι ος Ι σχυ ρος
цтчтс¸тттсучтт_чтŧ޸¸
Α γι ος Α θα να τος ε λε η σον η µα ας


∆είτε περισσότερα µαθήµατα του Όρθρου & του Εσπερινού στον ήχο
Πλάγιο του Τετάρτου, στο «ΑΝΑΣΤΑΣΙΜΑΤΑΡΙΟΝ» του Πέτρου
Λαµπαδαρίου, σελ. 382-440 για τα αργά & 528-537 για τα σύντοµα.





∆ ∆∆ ∆
Υ ΥΥ Υ
Π ΠΠ Π
Α ΑΑ Α
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
85

ΣΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΤΟΥ ΑΚΑΘΙΣΤΟΥ ΥΜΝΟΥ
«Τῇ Ὑπερµάχῳ» ẅ  Ỳ  ”  Νη‘
ŧŞчючч¸Ђ¸тт Ў ччс¸Ќсс
η Υ περ µα α χω στρα τη γω τα νι κη
чХ тш  ¸с ё ũŠ  ф¸  ччЂ¸ тт  Ў ччс¸
τη η ρι ι α Ως λυ τρω θει ει σα των δει νων
ЌссчХт  ш    с    ũŠ   чссчч
ευ χα ρι στη η ρι ι α α να γρα φω σοι
тс Єх с_тЌЛ    ф   ŧŞ ччЂ¸ тт
η πο λι ις σου Θε ο το κε Αλλ ως ε ε χου
ч Ў чс¸ ЌссчХ т ш  с ũŠ  чс
σα το κρα τος α προ σµα α χη η τον εκ παν
счччч¸ тттЁ¸ тт¸т чŧŞ си ч
τι ων µε κιν δυ νων ε λευ θε ε ρω ω σον ι να
П ттт  Ў Ё¸ Ņ ттттЎ  (*) тЁ¸ тт¸т   ¸ ч _ŧŞ ђ
κρα ζω ω σοι χαι ρε Νυ υµ φη Α νυ υµ φε ευ τε

¸




«Χαῖρε Νύµφη Ἀνύµφευτε». Ἦχος ὁ αὐτός.
ŧŞсучцтЛфũŠсуЂ¸тш тЁ ¸ тё_¸
αι ρε Νυ υ υµ φη Α νυ υ υµ φε ευ τε
ūţŞщ¸шХХфс ¸ т_ђ  ŧŞ
ε ε ε ε ε ε ε
Τ ΤΤ Τ
το τέλος ччХтшчштх ¸ сё_  ŧŞ
α νυ υµ φε ε τε ε ε ε ε
Χ ΧΧ Χ
¸сч¸
¸сч¸
¸сч¸
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
86

«Ἀλληλούϊα». Ἦχος ὁ αὐτός.
ŧŞсучцтЛфũŠччсж¸т  ш   тЁ  
λ λη λου ου ου ι Αλ λη λου ου ου ι ι
¸тё_¸  ūţŞ   щ¸ шХХфс ¸ т_ђ  ŧŞ
α α α α α α α α












































Α ΑΑ Α

ΘΕ ΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΜΕΡΟΣ ΠΡ

ΤΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ
Η παρασηµαντική γραφή που περιλαµβάνει τους χαρακτήρες ποσότητας, ποιότητας & χρόνου

Α

Τάξη
2

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->