Μονοπάτια στα

Αντικύθηρα

Πρόταση Υλοποίησης Α’ Φάσης Δικτύου
Μονοπατιών στα Αντικύθηρα

© 2012 Φοίβος Τσαραβόπουλος, ΚΥΘΗΡΑΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Εισαγωγή
Από τις 28 Σεπτεμβρίου έως τις 7 Οκτωβρίου, περπατήσαμε στα Αντικύθηρα με σκοπό την καταγραφή του δικτύου
μονοπατιών, καθώς και την αποτύπωση του δικτύου αμαξιτών δρόμων.
Κατά την επίσκεψή μας καταγράψαμε:
-

63,32km μονοπατιών και γιδόστρατων
31,5km δρόμων (άσφαλτος, τσιμέντο, χώμα)

Από τις καταγραφές αυτές, εξαγάγαμε τα εξής συμπεράσματα:
Α) Τα δίκτυο μονοπατιών στα Αντικύθηρα είναι ένα ιδιαίτερα χρήσιμο έργο που θα αυξήσει την ποιότητα του
παρεχόμενου τουριστικού προϊόντος. Με την καλή οργάνωση των μονοπατιών, συνδέονται με ήπιο και ευχάριστο
τρόπο τα τρία κύρια αξιοθέατα της νήσου, η παρατήρηση ορνιθοπανίδας, η περιήγηση στα αρχαία του Κάστρου και
ο Φάρος στις Απολυτάρες. Τα μονοπάτια θα δώσουν επίσης τη δυνατότητα στον πεζοπόρο να ανακαλύψει κρυφά
σημεία των Αντικυθήρων, τα οποία δεν μπορεί κανείς να προσεγγίσει με το αυτοκίνητο.
Β) Στα Αντικύθηρα είναι ιδιαίτερα εύκολο να αναπτυχθεί ένα μικρό δίκτυο μονοπατιών. Είναι εύκολο διότι οι
καθαρισμοί που απαιτούνται είναι ελάχιστοι, τουλάχιστον όσον αφορά στην πρώτη φάση του δικτύου (βλ.
παρακάτω).

Χάρτες Αντικυθήρων με τις καταγραφές μας. Αριστερά, απλό υπόβαθρο, δεξιά, δορυφορική εικόνα

Α’ φάση ανάδειξης διαδρομών
Προτείνουμε να χωριστεί το πρόγραμμα σε δύο φάσεις.
Κατά την Α’ φάση, προτείνεται η ανάδειξη των εξής διαδρομών:
-

Γαλανιανά – Φάρος
Κατσανεβιανά – Φάρος
Ποταμός – Άγιος Νικόλαος – Κάστρο – Καμινάκια
3 διαδρομές περιήγησης μέσα στον αρχαιολογικό χώρο του Κάστρου

Οι διαδρομές αυτές είναι σε γενικές γραμμές καθαρές από βλάστηση, και μόνο σε λίγα σημεία απαιτούνται
ενέργειες καθαρισμού. Πρόκειται για διαδρομές που διασχίζουν αξιοθέατα (αρχαία, σημεία παρατήρησης
ορνιθοπανίδας, Φάρος) και περιοχές αντιπροσωπευτικές της φύσης των Αντικυθήρων.

Χρόνος
πορείας
Μήκος
Βαθμός
δυσκολίας
Σημείο
εκκίνησης

Γαλανιανά – Φάρος
2h30’
5km
2/5
Άγιος
Μύρωνας
(Γαλανιανά)

Κύρια αξιοθέατα:
Φάρος στις Απολυτάρες, Ι.Ν.
Αγίου Μύρωνα, Μύλος
Γλυτσού, Δώματα, σημεία
πανοραμικής θέας, σημεία
παρατήρησης ορνιθοπανίδας

Είναι ίσως η γνωστότερη περιπατητική διαδρομή των Αντικυθήρων. Οι
περισσότεροι επισκέπτες του νησιού που θέλουν να επισκεφθούν το Φάρο
στις Απολυτάρες αυτή τη διαδρομή χρησιμοποιούν. Τα τελευταία χρόνια
έχει διανοιχθεί δρόμος ο οποίος φτάνει σχετικά κοντά στο Φάρο. Ο δρόμος
αυτός ξεκινάει από τα Γαλανιανά. Η χάραξή του δεν έχει ακολουθήσει σε
όλα τα σημεία το παλιό μονοπάτι, με αποτέλεσμα η διαδρομή να είναι
αρκετά μεγαλύτερη από την παλιά, και να γίνεται κατά κύριο λόγο σε
χωματόδρομο. Αυτό υστερεί σε αισθητική και σε πρακτικότητα.
Γι’ αυτό το λόγο προτείνουμε το πρώτο σκέλος της διαδρομής να περάσει
από άλλο σημείο. Από τα Γαλανιανά, και πιο συγκεκριμένα από τα
Ανδρονικιάνικα, υπάρχει ένα βατό μονοπάτι που ανεβαίνει στον
καλοδιατηρημένο Μύλο Γλυτσού. Από εκεί, η διαδρομή συνεχίζει με
πανοραμική θέα, και διασχίζει την περιοχή ανάμεσα στα Δώματα και την
Κουτσουκέλα.
Φτάνοντας στους γκρεμούς, σημείο εκπληκτικής θέας, το μονοπάτι
συνεχίζει μέχρι να συναντήσει το χωματόδρομο από τα νότια των Δωμάτων.
Διασχίζει ένα μικρό τμήμα χωματόδρομου, και στο τέλος αυτού, συναντάει
το κλασικό μονοπάτι του Φάρου για την τελική κατάβαση. Βεβαίως, όποιος
το επιθυμεί, μπορεί να χρησιμοποιήσει το αυτοκίνητό του έως το τέλος του
δρόμου, και από εκεί να συνεχίσει το τελευταίο τμήμα.

Χρόνος
πορείας
Μήκος
Βαθμός
δυσκολίας
Σημείο
εκκίνησης

Κατσανεβιανά – Φάρος
2h
3,8km
2/5
Τέλος
ασφάλτινου
δρόμου στα
Κατσανεβιανά

Κύρια αξιοθέατα:
Φάρος στις Απολυτάρες,
Άσπρο Σόχωρο, κεδροδάσος,
σημεία πανοραμικής θέας,
σημεία παρατήρησης
ορνιθοπανίδας

Το μονοπάτι αυτό είναι το δεύτερο που καταλήγει στο Φάρο.
Χρησιμοποιήθηκε από τους κατοίκους των Κατσανεβιανών και των
Τσικαλαριανών για πρόσβαση στις Απολυτάρες. Το αρχικό τμήμα του είναι
κοινό με το μονοπάτι που πηγαίνει στον κόλπο Σταυρωτό (βλ. Β’ φάση).
Η διαδρομή αυτή είναι ιδιαίτερα ευχάριστη. Προσφέρει συνεχώς θέα προς
την ανατολική θάλασσα των Αντικυθήρων, διασχίζει κάποια από τα
μεγαλύτερα κεδροδάση του νησιού, και καταλήγει με ήπια γενικά κλίση στο
Φάρο. Κατά τα μέσα περίπου της διαδρομής, το μονοπάτι περνάει δίπλα
από ένα παλιό αγρόκτημα, το Άσπρο Σόχωρο. Σ’ αυτό το σημείο αξίζει να
αφουγκραστεί κανείς την ησυχία της στεριάς και την απόλυτη κυριαρχία
του ήχου της θάλασσας.

Χρόνος
πορείας
Μήκος
Βαθμός
δυσκολίας
Σημείο
εκκίνησης

Ποταμός – Καμινάκια
1h30’
3,1km
2/5
Λιμάνι
Ποταμού

Κύρια αξιοθέατα:
Νερόμυλος Ανδρόνικου
(Ποταμός), Άγιος Νικόλαος,
Παραλία Ξηροποτάμου,
Αρχαίο Κάστρο, Αρχαίο
Νεκροταφείο, Κόλπος
Καμινάκια

Η διαδρομή αυτή συνδέει μέσω εύκολων μονοπατιών τον Ποταμό με την
ανακαινισμένη εκκλησία του Αγίου Νικολάου, την παραλία του
Ξηροποτάμου, το αρχαίο Κάστρο και τον μικρό κόλπο Καμινάκια. Από τον
Ποταμό στον Άγιο Νικόλα το μονοπάτι είναι κτιστό, και σε πολύ καλή
κατάσταση. Η θέα από την εκκλησία προς τον κόλπο του Ποταμού είναι
ιδιαίτερα εντυπωσιακή.
Φτάνοντας στον Ξηροπόταμο, το μονοπάτι περνάει από τον αρχαίο ναό του
Απόλλωνα, και ανεβαίνει από παλιό κτιστό μονοπάτι στον οικισμό του
Κάστρου, όπου μπορεί ο πεζοπόρος να παρατηρήσει τα σπίτια των
τελευταίων κατοίκων του οικισμού, κτισμένα πάνω στα αρχαία τείχη της
ελληνιστικής πόλης. Η διαδρομή συνεχίζει από πιο δύσκολο μονοπάτι προς
τα Μνήματα (αρχαίο νεκροταφείο) και καταλήγει στα Καμινάκια, ένα μικρό
κόλπο απ’ όπου φορτώνανε τα παλιά χρόνια ασβέστη στα καΐκια προς
εξαγωγή.

Χρόνος
πορείας

Μήκος
Βαθμός
δυσκολίας
Σημείο
εκκίνησης

Δ1: 2h
Δ2: 1h30
Δ3: 1h

Διαδρομές Αρχ. Χώρου Κάστρου

Δ1: 1,58km
Δ2: 1,19km
Δ3: 0,97Km
2/5
Παραλία
Ξηροποτάμου

Κύρια αξιοθέατα:
Αρχαία τείχη και Πύργοι,
Πύλες Κάστρου, Λαξευτές
σκάλες, Ιερό Χθόνιας
θεότητας, Νεώσοικος, Αρχαίες
δεξαμενές, Αρχαίο Λατομείο,
Ιερό Απόλλωνος
Οι διαδρομές του Κάστρου προτείνονται σε συνεννόηση με τον κ. Άρη
Τσαραβόπουλο που διενεργεί ανασκαφές στο χώρο. Πρόκειται για τρεις
διαδρομές, μία που διέρχεται από όλα τα αξιοθέατα (Δ1), μία που δεν
ανεβαίνει ως την κορυφή του Κάστρου (Δ2) και μία μικρή, πολύ εύκολη
διαδρομή που βλέπει τα αξιοθέατα στη βάση της τειχισμένης πόλης (Δ3). Οι
διαδρομές αυτές δίνουν στον επισκέπτη μια ολοκληρωμένη εικόνα της
αρχαίας πόλης. Κατά την περίοδο που διενεργούνται ανασκαφές στο χώρο,
φοιτητές αρχαιολογίας ξεναγούν όσους το επιθυμούν στο Κάστρο, σε μία
από τις τρεις αυτές διαδρομές.

Προτεινόμενη σηματοδότηση
Καθώς το νησί είναι μικρό, καλό θα είναι η σηματοδότηση που θα τοποθετηθεί να είναι αρκετά
διακριτική. Προτείνουμε τα εξής:
-

Τοποθέτηση τεσσάρων επιπέδων σήμανσης
o Χρώμα
o Μικρές μεταλλικές πινακίδες κατεύθυνσης
o Ξύλινες πινακίδες κατεύθυνσης με βέλος
o Πινακίδες πληροφοριών διαδρομών και δικτύου μονοπατιών (στον Ποταμό)

Σήμανση με χρώμα

Σήμανση με μεταλλικές και ξύλινες πινακίδες κατεύθυνσης με βέλος

Σήμανση με πινακίδες πληροφοριών διαδρομών και δικτύου μονοπατιών

Β’ φάση ανάδειξης διαδρομών
Για τη δεύτερη φάση, προτείνουμε την ανάδειξη των εξής διαδρομών:
-

Κατσανεβιανά – Σταυρωτό
Κατσανεβιανά – Ανδρονικιάνικα – Γαλανιανά – Πατεριανά – Πάνω Μπαντουδιανά – Άγιος
Γιώργης – Κατσανεβιανά
Ποταμός – Χαρχαλιανά – Καμαρέλλα & Γερμανικό παρατηρητήριο
Ποταμός - ΟΑΚΑ – Σκαριανά – Σχολείο
Ποταμός – Ελικοδρόμιο – Χαρχαλιανά – Πέρα Χαρχαλιανά – Κορφάλι – Σχολείο – Σκαριανά
– Καμινάκια – Κάστρο – Άγιος Νικόλαος – Ποταμός
Πέρα Χαρχαλιανά – Λακούδια– Κορφάλι – Πέρα Χαρχαλιανά (Γύρος Πλαγάρας)

Προώθηση/Προβολή (Β’ φάση)
Ιστοσελίδα
Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερος βάρος και στην προβολή του δικτύου μονοπατιών των Αντικυθήρων. Προτείνουμε
την δημιουργία ιστοσελίδας, άμεσα συνδεδεμένης με την ιστοσελίδα www.kytherahiking.com και
www.antikythera.gr. Στην ιστοσελίδα θα παρέχονται τα εξής:
-

Εκτενείς πληροφορίες για το δίκτυο μονοπατιών των Αντικυθήρων, αρχικά σε δύο γλώσσες (Ελληνικά,
Αγγλικά
Γενικές πληροφορίες για τα Αντικύθηρα
Δυνατότητα μεταφόρτωσης αρχείων GPS, και PDF
Δυνατότητα σχολίων των επισκεπτών της σελίδας
Σύνδεση με τη σελίδα facebook του “Kythera Hiking”
Δημιουργία mailing list για τη σελίδα

Σε πρώτη φάση, προτείνουμε την κατασκευή υποσελίδας στο www.kytherahiking.com .

Παράδειγμα από την ιστοσελίδα www.kytherahiking.com

Φυλλάδιο
Ταυτόχρονα θα πρέπει να σχεδιαστεί και να τυπωθεί φυλλάδιο το οποίο θα διανέμεται στα Κύθηρα και στην Κρήτη
σε ξενοδοχειακές επιχειρήσεις, καθώς και σε εκθέσεις τουρισμού αλλά και σε άλλες εκδηλώσεις σχετικές με τα
Αντικύθηρα. Το φυλλάδιο θα μπορούσε να είναι κατ’ αποκλειστικότητα για τα μονοπάτια, ή να συμπεριληφθούν τα
μονοπάτια σε νέα έκδοση παρουσίασης των Αντικυθήρων.

Παράδειγμα φυλλαδίου για το Kythera Hiking

Χάρτης
Το νησί έχει χαρτογραφηθεί εξονυχιστικά. Θα ήταν χρήσιμο να παραχθεί χάρτης, ο οποίος θα είναι ο χάρτης
αναφοράς για τα Αντικύθηρα, και ο οποίος θα παρουσιάζει όλα τα μονοπάτια, τα σημεία ενδιαφέροντος (αρχαία,
ανεμόμυλους, νερόμυλο, σημεία παρατήρησης ορνιθοπανίδας, πηγές κ.ά.). Ο χάρτης αυτός μπορεί να
χρησιμοποιηθεί και στις πινακίδες παρουσίασης του δικτύου μονοπατιών που προτείνουμε να εγκατασταθούν στον
Ποταμό.
Τμήμα χάρτη της
Τήνου
© Εκδόσεις
Ανάβαση

Το δύσκολο πέρασμα «Σκάλα» από τα Γαλανιανά προς τον Ο.Τ.Ε.