ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

1. Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ
Η παρούσα γενικευμένη κρίση στην Ελλάδα ανέδειξε, πέρα από το δημοσιονομικό
πρόβλημα και το πρόβλημα του δημοσίου χρέους, και τα κατά πολύ σημαντικότερα
προβλήματα της παραγωγής και του παραγωγικού μοντέλου που επί μακρά σειρά ετών
διαμόρφωσε η ελληνική αστική τάξη και το πολιτικό προσωπικό της. Το εντυπωσιακό
μάλιστα είναι πως η καταστροφή της όποιας, στρεβλής κι αυτής, παραγωγικής βάσης
της χώρας προβάλλεται ως το κυρίαρχο επιχείρημα για την αναγκαιότητα των
ακολουθούμενων πολιτικών. Πολιτικών που όχι μόνο δε λύνουν το βασικό πρόβλημα
της ελληνικής οικονομίας, το έλλειμμα δηλαδή των τρεχουσών συναλλαγών, αλλά το
εντείνουν ακόμη παραπέρα.
Φυσικά δεν κάνουν κάποιο λάθος οι αστοί διαχειριστές της ελληνικής οικονομίας.
Απλά λύνουν το πρόβλημα από τη σκοπιά της εξυπηρέτησης των ταξικών
συμφερόντων τους. Το πρόβλημα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών προσπαθούν
να το λύσουν με τη δραματική μείωση της κατανάλωσης των εργαζόμενων, των
ανέργων και των συνταξιούχων. Ταυτόχρονα η δραματική μείωση του κοινωνικά
παραγόμενου πλούτου που θα κατευθύνεται προς τα χαμηλότερα εισοδηματικά
στρώματα θα αύξηση την κερδοφορία των κλάδων που επιλέγονται ως πρωταγωνιστές
στη νέα πορεία της ελληνικής οικονομίας και τη νέα θέση του ελληνικού κεφαλαίου στον
παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας.
Στα σχέδια αυτά οι εργαζόμενοι και οι άνεργοι δεν έχουν κάποια θέση παρά μόνο αυτή
των φτηνών και ευκολοαναλώσιμων εργατικών χεριών και εγκεφάλων. Από τη μεριά
των εργαζόμενων και των ανέργων, καθώς και των πολιτικών υποκειμένων που
υποστηρίζουν τα συμφέροντά τους, επιβάλλεται η συγκρότηση μιας πρότασης
οικονομικού και παραγωγικού συστήματος που θα βρίσκεται στον αντίποδα όσων το
κεφάλαιο και οι πολιτικοί εκπρόσωποι του απεργάζονται. Η κατάρτιση μιας τέτοιας
πρότασης προϋποθέτει τη γνώση της σημερινής κατάστασης των επιμέρους τομέων
της ελληνικής οικονομίας και την ιστορική διαδρομή τους για την, όσο το δυνατό,
βαθύτερη κατανόηση των αιτίων που οδήγησαν στη σημερινή κατάσταση. Ένας από
τους βασικούς τομείς της οικονομίας, επομένως και της ελληνικής, είναι αυτός της
αγροτικής οικονομίας.
Εδώ εμφανίζεται, ιδιαίτερα οξυμένο μάλιστα, το παράδοξο να απειλούν με πείνα τον
ελληνικό λαό, αν τολμήσει και σκεφτεί κάτι παραπέρα από τις ακολουθούμενες
πολιτικές, αυτοί ακριβώς που από τη μια τον σπρώχνουν στην πείνα και από την άλλη
οι πολιτικές επιλογές του είναι εκείνες που έφεραν στην παρούσα κατάσταση την
αγροτική οικονομία. Στα παρακάτω θα προσπαθήσουμε να περιγράψουμε την
κατάσταση της αγροτικής οικονομίας στην Ελλάδα, να δούμε αδρά πως εξελίχτηκαν
ιστορικά τα θεμελιώδη μεγέθη της και να προσδιορίσουμε τα αίτια των μεταβολών.
Για την καλύτερη κατανόηση των μεταβολών αλλά και της σημερινής κατάστασης της
ελληνικής αγροτικής οικονομίας θα δίνονται και τα αντίστοιχα μεγέθη άλλων
αναπτυγμένων χωρών. Κι αυτό γιατί μόνο συγκρίνοντας τις μεταβολές που
συντελέστηκαν σε όλες τις αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες και η σύγκρισή τους με
τις αντίστοιχες στην Ελλάδα μπορούν να μας οδηγήσουν σε κάποια ασφαλή
συμπεράσματα και να μας δείξουν το δρόμο προς μια αγροτική οικονομία που θα
βρίσκεται στην υπηρεσία τόσο των αγροτών όσο και των εργαζόμενων σε άλλους
τομείς της οικονομίας. Στον πίνακα που ακολουθεί βλέπουμε τις κατά κεφαλή μονάδες
1

δεικτών αγροτικής παραγωγής σε μια σειρά χωρών από το 1961 ως το 2008 ενώ στο
διάγραμμα 1 βλέπουμε τους παραπάνω δείκτες για τις πλέον αναπτυγμένες χώρες.
ΠΙΝΑΚΑΣ 1
ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗ ΜΟΝΑΔΕΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙΤΡΟΦΙΜΩΝ. (σε διεθνή δολάρια)

ΒΡΕΤΑΝΙΑ

ΓΑΛΛΙΑ

ΓΕΡΜΑΝΙΑ

ΗΠΑ

ΙΑΠΩΝΙΑ

ΚΙΝΑ

ΙΝΔΙΑ

ΒΡΑΖΙΛΙΑ

1961

75

81

70

76

102

34

77

54

1965

78

88

73

78

111

40

70

58

1970

83

91

85

78

117

40

77

57

1975

86

91

86

88

116

41

78

61

1980

102

101

95

91

111

44

76

71

1985

108

102

106

97

118

57

86

79

1990

108

100

106

92

113

67

92

77

1995

107

97

91

94

107

84

95

91

2000

102

101

99

101

100

100

98

98

2005

95

94

95

100

97

116

99

121

2007

90

90

95

101

98

120

99

120

Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). 2009. FAOSTAT Online Statistical Service. Rome: FAO.
Available online at: http://www.fao.org

Διάγραμμα 1
140
ΓΑΛΛΙ
Α

120
100

ΒΡΕΤΑ
ΝΙΑ

80
ΓΕΡΜΑ
ΝΙΑ

60

ΗΠΑ

40
20

ΙΑΠΩΝ
ΙΑ

0
1965

1970

1975

1980

1985

Διάγραμμα http://eparistera.blogspot.gr/

2

1990

1995

2000

2005

2007

Από τα παραπάνω δεδομένα διαπιστώνουμε πως σε όλες τις αναπτυγμένες χώρες η
αγροτική παραγωγή άρχισε να παραμένει σταθερή ή και να μειώνεται από τα μέσα
περίπου της δεκαετίας του 1980. Η τάση αυτή είναι γενικευμένη και αφορά όλες τις
αναπτυγμένες χώρες με μια μικρή εξαίρεση: τις ΗΠΑ. Στο επόμενο διάγραμμα
βλέπουμε το ακαθάριστο αγροτικό προϊόν σε σχέση με τον ενεργό αγροτικό πληθυσμό
για την ΕΕ και την Ελλάδα από το 1961 ως το 1993.
Διάγραμμα 2

http://users.uom.gr/~drits/publications/H_Synarthsh_Agrotikis_Paragoghs.pdf
Από το διάγραμμα 2 διαπιστώνουμε:
1. Η αρχική, κατά το 1961, απόκλιση μεταξύ της απόδοσης της ελληνικής αγροτικής
οικονομίας στην Ελλάδα και στην ΕΕ ήταν πολύ μεγάλη. Ουσιαστικά το 1/4 του μέσου
όρου της ΕΕ.
2. Με το πέρασμα του χρόνου η απόσταση αυτή μειωνόταν και στις αρχές του 1980 το
αγροτικό προϊόν ανά εργαζόμενο στην αγροτική οικονομία στην Ελλάδα είχε φτάσει τα
3/5 περίπου του μέσου όρου της ΕΕ.
3. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 παρατηρούμε τη στασιμότητα που ήδη
αναφέραμε στην ΕΕ ενώ στην Ελλάδα το ανά αγρότη προϊόν συνέχισε να αυξάνεται
μειώνοντας έτσι τη μεταξύ τους απόσταση σημαντικά.
Οι παραπάνω διαπιστώσεις δεν πρέπει να μας οδηγήσουν στο λάθος συμπέρασμα
πως η ελληνική αγροτική οικονομία ανθούσε. Σημαίνουν απλά πως αυξανόταν η
παραγωγικότητα στην αγροτική οικονομία. Τι συνέβαινε όμως με την παραγωγή; Το
ερώτημα είναι κρίσιμο γιατί μπορεί μεν να αυξανόταν το ανά αγρότη προϊόν αλλά οι
αγρότες μειώνονταν με πολύ ταχύτερους ρυθμούς. Ας δούμε τα δεδομένα από πιο
κοντά. Στο επόμενο διάγραμμα βλέπουμε την προστιθέμενη αξία στην αγροτική
οικονομία σαν ποσοστό του ΑΕΠ.

3

Διάγραμμα 3

http://www.tradingeconomics.com/greece/food-production-index-1999-2001--100-wb-data.html

Από το διάγραμμα 3 βλέπουμε πως η προστιθέμενη αξία στον αγροτικό τομέα της
Ελλάδας από 12% που ήταν στις αρχές της δεκαετίας του 1980 κατέρρευσε στο 3% το
2008. Ίσως αυτό θεωρηθεί φυσιολογικό για μια αναπτυγμένη χώρα μια και αυτή ήταν η
γενικευμένη τάση. Πριν απαντήσει κάποιος στο αν είναι έτσι ας αναλογιστεί την
σημερινή κατάσταση και τα επιχειρήματα που προσπαθούν να τη δικαιολογήσουν. Ας
προχωρήσουμε όμως. Σο διάγραμμα 4 βλέπουμε το δείκτη παραγωγής τροφίμων στην
Ελλάδα από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 ως το 2010.
Διάγραμμα 4

http://www.tradingeconomics.com/greece/food-production-index-1999-2001--100-wb-data.html

Στους πίνακες και στα διαγράμματα που ακολουθούν βλέπουμε τη χρονική μεταβολή
στην παραγωγή βασικών αγροτικών αγαθών από το 1980 ως το 2010. Τα προϊόντα
των οποίων την παραγωγή παρουσιάζουμε είναι: ελαιοποιήσιμη ελιά, επιτραπέζια ελιά,
σταφίδα, σταφύλια, λεμόνια, πορτοκάλια, σιτάρι μαλακό και σιτάρι σκληρό. Ακολουθούν
τα βιομηχανικά φυτά βαμβάκι, αραχίδα, ζαχαρότευτλα και καπνά.

4

ΠΙΝΑΚΑΣ 1
ΕΛΑΙΟΠΟΙΗΣΙΜΗ ΕΛΙΑ

ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑ ΕΛΙΑ

ΣΤΑΦΙΔΑ

ΣΤΑΦΥΛΙΑ

1980

330.000

87.000

61.800

253.000

1985

344.131

85.370

76.000

271.097

1990

167.367

65.549

40.000

220.299

1995

407.450

100.000

33.000

226.068

2000

430.000

80.000

40.900

209.050

2005

367.579

125.000

34.540

150.000

2008

328.273

95.000

22.338

121.701

http://www.minagric.gr/greek/agro_pol/elia_ep.htm
Διάγραμμα 5
500.000
450.000
ΕΛΑΙΟΠΟΙΗ
ΣΙΜΗ ΕΛΙΑ

400.000
350.000
300.000

ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙ
Α ΕΛΙΑ

250.000
200.000

ΣΤΑΦΙΔΑ

150.000
100.000
ΣΤΑΦΥΛΙΑ

50.000
0
1980

1985

1990

1995

2000

2005

2008

ΠΙΝΑΚΑΣ 2
ΛΕΜΟΝΙΑ

ΠΟΡΤΟΚΑΛΙΑ

ΣΙΤΑΡΙ
ΜΑΛΑΚΟ

1980

181.000

507.400

2.270.250

657.049

2.927.299

1985

186.680

554.200

979.854

826.976

1.806.830

1990

177.892

855.390

680.000

1.100.000

1.780.000

1995

142.300

822.600

753.060

1.384.610

2.137.670

2000

139.000

902.560

446.929

1.570.898

2.017.827

2005

42.438

1.017.210

270.000

1.491.000

1.761.000

2008

26.900

969.665

500.000

1.414.000

1.914.000

http://www.minagric.gr/greek/agro_pol/elia_ep.htm

5

ΣΙΤΑΡΙ ΣΚΛΗΡΟ

ΣΥΝΟΛΟ
ΣΙΤΑΡΙΟΥ

Διάγραμμα 6
3.500.000
ΛΕΜΟΝΙΑ

3.000.000
2.500.000

ΠΟΡΤΟΚΑ
ΛΙΑ

2.000.000

ΣΙΤΑΡΙ
ΜΑΛΑΚΟ

1.500.000

ΣΙΤΑΡΙ
ΣΚΛΗΡΟ

1.000.000
500.000

ΣΥΝΟΛΟ
ΣΙΤΑΡΙΟΥ

0
1980

1985

1990

1995

2000

2005

2008

ΠΙΝΑΚΑΣ 3
ΒΑΜΒΑΚΙ
ΖΑΧΑΡΟΤΕΥΤΛΑ
1981
358.835
2.600.000
1985
526.045
2.611.616
1990
663.032
2.760.000
1995
1.250.000
2.600.000
2000
1.235.000
3.146.000
2005
946.000
2.800.000
2009
600.000
1.600.000
http://www.minagric.gr/greek/agro_pol/elia_ep.htm

ΑΡΑΧΙΔΑ
8.600
10.104
6.816
1.929
1.098
777
901

ΚΑΠΝΑ
122.972
148.491
122.271
120.040
121.721
112.120
22.556

Διάγραμμα 7
3.500.000
3.000.000

ΒΑΜΒΑΚΙ

2.500.000
ΖΑΧΑΡΟΤΕΥΤ
ΛΑ

2.000.000
1.500.000

ΑΡΑΧΙΔΑ
1.000.000
ΚΑΠΝΑ

500.000
0
1981

1985

1990

1995

6

2000

2005

2009

Σε όλο το παραπάνω διάστημα τα δεδομένα μας αποκαλύπτουν μείωση της
παραγωγής όλων αγροτικών φυτικών αγαθών ή στασιμότητα στην παραγωγή τους.
Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η κατάρρευση της παραγωγής και η τύχη των
βιομηχανικών φυτών όπως ο καπνός, τα ζαχαρότευτλα και το βαμβάκι. Η παραγωγή
των βιομηχανικών φυτών κατέρρευσε, σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου
Γεωργίας, συμπαρασύροντας φυσικά και τη βιομηχανία και το σύνολο των
δραστηριοτήτων που αρθρώνονταν γύρω από αυτές τις παραγωγές.
Την πορεία που ακολουθούσε η γεωργία ακολούθησε φυσικά και η κτηνοτροφία. Στον
πίνακα 4 που ακολουθεί και στο διάγραμμα 8 βλέπουμε την εξέλιξη στο χρόνο της
παραγωγής κρέατος στην Ελλάδα από το 1980 ως το 2009. Παρατηρούμε και πάλι την
κατάρρευση της ζωικής παραγωγής σε μια περίοδο μάλιστα που η κατανάλωση
κρέατος στην Ελλάδα αυξανόταν.
ΠΙΝΑΚΑΣ 4
ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΡΕΑΤΟΣ (σε τόνους)
ΕΤΟΣ
ΒΟΕΪΟ
ΠΡΟΒΕΙΟ
1980
100.500
80.458
1985
82.403
81.390
1990
81.830
83.771
1995
70.587
82.766
2000
60.931
79.569
2005
58.751
75.356
2008
56.229
71.523
http://www.minagric.gr/greek/agro_pol/elia_ep.htm

ΚΑΤΣΙΚΙΣΙΟ
39.366
40.893
45.571
46.764
43.700
39.256
36.453

ΧΟΙΡΙΝΟ
144.337
147.363
146.967
144.128
138.963
135.164
118.553

Διάγραμμα 8
160.000
140.000
ΒΟΕΪΟ

120.000
100.000

ΠΡΟΒΕΙΟ

80.000
60.000

ΚΑΤΣΙΚΙΣΙ
Ο

40.000

ΧΟΙΡΙΝΟ

20.000
0
1980

1985

1990

1995

2000

2005

2008

Στα διαγράμματα από 9 ως 14 βλέπουμε την παραγωγή των σημαντικότερων
αγροτικών αγαθών από τη δεκαετία του 1960 ως τη δεκαετία του 2000. (Μπορούν να
παραληφθούν από όσους δεν ενδιαφέρονται για λεπτομέρειες).
7

Διάγραμμα 9

http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx
Διάγραμμα 10

http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx

8

Διάγραμμα 11

http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx
Διάγραμμα 12

http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx
9

Διάγραμμα 13

http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx
Διάγραμμα 14

http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx

10

Στα διαγράμματα που προηγήθηκαν μπορούμε να παρατηρήσουμε τη
διαφοροποίηση της παραγωγής ανά δεκαετία. Οι διαφοροποιήσεις αυτές είναι
αποτέλεσμα τόσο της προσπάθειας των αγροτών να ανταποκριθούν στις μεταβολές
των αγορών αλλά ταυτόχρονα δείχνουν και την ανυπαρξία εθνικής αγροτικής πολιτικής
ή την ύπαρξη μιας πολιτικής που απλά ακολουθούσε πειθήνια τις εντολές των
Βρυξελλών.
Οι μειώσεις ουσιαστικά στην παραγωγή αγροτικών προϊόντων αντανακλώνται και στο
εμβαδόν της αγροτικής καλλιεργημένης γης. Στο επόμενο διάγραμμα βλέπουμε τη
μεταβολή στην έκταση της καλλιεργημένης γης από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 ως
το 2008.

Διάγραμμα 15
ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΓΗ.

http://www.tradingeconomics.com/greece/agricultural-land-percent-of-land-area-wb-data.html

Σε όλο το παραπάνω χρονικό διάστημα προχωρούσε και η εκμηχάνιση της ελληνικής
αγροτικής οικονομίας. Ένα σημαντικό δείγμα αυτής είναι και ο αριθμός των τρακτέρ.
Στο διάγραμμα 15 βλέπουμε των αριθμό των τρακτέρ και τον κορεσμό τους.
Διάγραμμα 16

http://www.tradingeconomics.com/greece/food-production-index-1999-2001--100-wbdata.html

11

2. ΤΟ ΤΩΡΑ
Καθώς πλησιάζουμε στη δεκαετία του 2000 οι ρυθμοί μείωσης της αγροτικής
παραγωγής επιταχύνονται. Στο επόμενο διάγραμμα βλέπουμε τους ρυθμούς μεταβολής
της πραγματικής προστιθέμενης αξίας στη γεωργία στις χώρες μέλη του ΟΟΣΑ.
Διάγραμμα 17

http://www.oecdilibrary.org/docserver/download/fulltext/3010061ec021.pdf?expires=1312302374&id=id&accname=freeContent&checksu
m=A10362C9FDC0D574DA3D676A54667776

Το διάγραμμα μας δείχνει πως στην Ελλάδα η πραγματική προστιθέμενη αξία στην
αγροτική οικονομία μειωνόταν με έναν από τους ισχυρότερους ρυθμούς μεταξύ όλων
των χωρών μελών του ΟΟΣΑ σε όλη τη δεκαετία του 2000. Μετά τις μεταβολές που
συντελέστηκαν στην αγροτική οικονομία τόσο της Ελλάδας όσο και στο σύνολο των
αναπτυγμένων χωρών η κατάσταση στην Ελλάδα διαγράφεται πλέον ως εξής:
1. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ (ΜΕΣΟΣ ΟΡΟΣ 2007-2011)
Διάγραμμα 18

http://www.paseges.gr/resource-api/paseges/contentObject/Prosfates-Exelixeis-sthn-Agrotikh-Oikonomia-ths-ElladosIoylios-2012/content?contentDispositionType=attachment

12

Από το διάγραμμα 18 διαπιστώνουμε πως στην αγροτική οικονομία κυριαρχούν τα
οπωρολαχανικά, το ελαιόλαδο και το γάλα. Διαπιστώνουμε επομένως πως ο
παραδοσιακός αγροτικός τομέας που συγκρατεί ακόμη ένα σημαντικό ποσοστό
παραγωγής είναι το ελαιόλαδο ενώ παρατηρούμε τα μικρά ποσοστά των δημητριακών,
των βιομηχανικών φυτών και των κτηνοτροφικών φυτών. Το τελευταίο έρχεται να
συμπληρώσει το πολύ μικρό ποσοστό που καταλαμβάνει η κτηνοτροφική παραγωγή.
2. Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ
Στον επόμενο πίνακα βλέπουμε την αξία της παραγωγής ανά προϊόν για το 2009-2011.
ΠΙΝΑΚΑΣ 5

http://www.paseges.gr/resource-api/paseges/contentObject/Prosfates-Exelixeis-sthn-Agrotikh-Oikonomia-ths-ElladosIoylios-2012/content?contentDispositionType=attachment

13

3. Η ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ
ΠΙΝΑΚΑΣ 6

(*)ΧΓΕ

= Χρησιμοποιούμενη Γεωργική Έκταση.
ΕΜΜ= Ευρωπαϊκή Μονάδα Μεγέθους. Για κάθε δραστηριότητα μιας εκμετάλλευσης
υπολογίζεται κατ’ εκτίμηση ένα σταθερό περιθώριο μεικτού κέρδους (ΣΠΜΚ) βάσει της περιοχής
(ή το πλήθος ζώων) και έναν περιφερειακό συντελεστή. Το σύνολο όλων των μεικτών κερδών,
έτσι υπολογισμένων, για το σύνολο των δραστηριοτήτων μιας εκμετάλλευσης αποτελεί το
οικονομικό της μέγεθος, το οποίο εκφράζεται σε ΕΜΜ (1 EMM = 1 200 Ευρώ ΣΠΜΚ).
ΜΕΖ= Μονάδες εκτρεφομένων ζώων. Μια ΜΕΖ αντιστοιχεί σε μια γαλακτοφόρο αγελάδα. Το
πλήθος των ζώων μετατρέπεται σε ΜΕΖ χρησιμοποιώντας ένα σύνολο δεικτών οι οποίοι
αντανακλούν τις διατροφικές ανάγκες των διαφόρων ειδών που εκτρέφονται.

http://www.paseges.gr/resource-api/paseges/contentObject/Prosfates-Exelixeis-sthn-AgrotikhOikonomia-ths-Ellados-Ioylios-2012/content?contentDispositionType=attachment

14

Για να μπορέσουμε να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης για τα παραπάνω στοιχεία στον
πίνακα που ακολουθεί βλέπουμε τον αριθμό των γεωργικών εκμεταλλεύσεων ανάλογα
με τις εκτάσεις των αγροκτημάτων σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες
ΠΙΝΑΚΑΣ 7
ΑΡΙΘΜΟΣ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ. (σε εκτάρια)
ΣΥΝΟΛΟ

<50

50-200

200-500

500-1000

>1000

ΒΡΕΤΑΝΙΑ

178,5

30,4

39,6

38,8

32,1

37,6

ΓΑΛΛΙΑ

491.1

99,5

95,6

99

106,6

90,4

ΓΕΡΜΑΝΙΑ

348,5

63,4

117,8

81,9

53,4

32

ΟΛΛΑΝΔΙΑ

76,7

21,5

23,1

21

9,2

2

ΙΤΑΛΙΑ

1383,3

939,6

320,6

83,2

27

13

ΕΛΛΑΔΑ

711,1

506,5

167,3

30,2

5,9

1,3

ΙΣΠΑΝΙΑ

939,5

462,1

269,6

109,7

49,2

48,8

ΠΗΓΗ: EUROSTAT. AGRICULTURAL STATISTICS2009 EDITIONMAIN RESULTS — 2007–08

Πέντε νότια κράτη μέλη της Ε.Ε. (Ελλάδα, Ιταλία, Κύπρος, Μάλτα και Σλοβενία) έχουν
το μικρότερο μέσο μέγεθος αγροκτημάτων τα οποία και αποτελούν 30% των γεωργικών
εκμεταλλεύσεων αλλά μόνο 10.6% της χρησιμοποιημένης γεωργικής περιοχής. Στο
άλλο άκρο της κλίμακας τα επτά κράτη μέλη με το υψηλότερο μέσο μέγεθος
αγροκτημάτων (η Τσεχία, η Σλοβακία, η Βρετανία, η Εσθονία, η Δανία, το
Λουξεμβούργο και η Γαλλία) το 10.5% των αγροκτημάτων κατέχουν το 31.5% της
καλλιεργούμενης γης.
Στη Βρετανία αντιστοιχούν 80,3 εκτάρια ανά γεωργική εκμετάλλευση, στη Γαλλία 55,7,
στη Γερμανία 48,4, στην Ολλανδία 24,9, στην Ιταλία 9, στην Ελλάδα 5,6, στην Ισπανία
25,4. Το ποσοστό των αγροκτημάτων, στην Ευρωπαϊκή ένωση των 27, με έκταση
μικρότερη των 50 στρεμμάτων είναι το 48,2% του συνόλου των αγροτικών
εκμεταλλεύσεων, τα αγροκτήματα με έκταση μεταξύ 50 και 200 στρεμμάτων αποτελούν
το 31,7%, από 200 ως 500 στρέμματα είναι το 10,8%, μεταξύ 500 και 1000 στρεμμάτων
είναι το 5,3% και πάνω από 1.000 στρέμματα είναι το 4,1% στο σύνολο των αγροτικών
εκμεταλλεύσεων. Ο μέσος όρος των 27 χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι 22
εκτάρια ανά εκμετάλλευση.
Παρατηρούμε την ύπαρξη μεγάλων αποκλίσεων στην έκταση που καταλαμβάνουν τα
αγροκτήματα στις διάφορες ευρωπαϊκές χώρες με τη δημιουργία δύο μεγάλων ομάδων.
Της ομάδας των χωρών του νότου, με τη μικρή σχετικά έκταση, και των χωρών του
βορρά με τη μεγαλύτερη. Πέρα από το παραπάνω χαρακτηριστικό ένα μεγάλο
πρόβλημα της αγροτικής οικονομίας, τουλάχιστο στο νότο της χώρας είναι η, για
ιστορικούς και κοινωνικούς λόγους, πολυδιάσπαση του κλήρου σε πολλά μικρά
αγροτεμάχια κάτι που καθιστά ιδιαίτερα δαπανηρή την καλλιέργεια και ταυτόχρονα
εμποδίζει τη χρήση των πλέον σύγχρονων μεθόδων καλλιέργειας. Το επιτακτικό
15

πρόβλημα του αναδασμού της αγροτικής γης ουδέποτε απασχόλησε την πολιτική
ηγεσία και φυσικά ούτε την απασχολεί.

4. ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ.
Η αγροτική οικονομία με τους διάφορους κλάδους της έχει σοβαρές επιδράσεις σε
πολλούς άλλους οικονομικούς τομείς. Σαν τέτοιους μπορούμε να αναφέρουμε κυρίως
τη βιομηχανία και τις μεταφορές. Στον επόμενο πίνακα βλέπουμε την συμβολή των
επιμέρους κλάδων της βιομηχανίας τροφίμων στην συνολική βιομηχανική παραγωγή.
Διάγραμμα 19

http://www.ip.aua.gr/Studies/Greek%20team_final.pdf

Από τα δεδομένα του διαγράμματος συμπεραίνουμε πως ένα πολύ μεγάλο ποσοστό
της ελληνικής βιομηχανίας, πάνω από το 40%, είναι άμεσα εξαρτημένο από την
αγροτική παραγωγή. Κι αυτό παρά τα σοβαρότατα πλήγματα που έχει δεχθεί η
αγροτική οικονομία στην Ελλάδα.

5. ΑΥΤΑΡΚΕΙΑ.
Μέσα στη βαθειά κρίση που βιώνει δραματικά μεγάλο ποσοστό του ελληνικού λαού,
και φυσικά το φτωχότερο, πολλοί μύθοι καταρρέουν. Πολλοί μύθοι βρίσκονται στη βάση
της προπαγάνδας και της απλοϊκής προσέγγισης του καπιταλισμού. Κατά τη
νεοφιλελεύθερη περίοδό του, και ιδιαίτερα μετά το 1990 και την ουασιγκτόνια
συναίνεση, ένας μύθος που καλλιεργήθηκε είναι πως με την παραγωγή ασχολούνται οι
πλέον καθυστερημένες
οικονομικά χώρες ενώ οι «προηγμένοι» κερδίζουν
πολλαπλάσια μέσα από τα χρηματοπιστωτικά προϊόντα. Το έλεγαν μάλιστα,
κομπορρημονώντας, το «έξυπνο χρήμα». Μετά την κρίση του 2008, που ακόμη σοβεί,
πολλοί μύθοι κατέρρευσαν. Το «έξυπνο χρήμα» το αθωότερο που μπορεί να ήταν είναι
«η κουτοπόνηρη απάτη». Η απαξίωση της παραγωγής και της εργασίας στις
16

αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες δεν ήταν παρά η αντανάκλαση, στο χώρο της
ιδεολογίας, της νέας φάσης του καπιταλισμού. Της φάσης της απόλυτης κυριαρχίας των
παρασιτικών και καταστροφικών χαρακτηριστικών του. Στην Ελλάδα μάλιστα η
απαξίωση της παραγωγής και της εργασίας που προωθήθηκε με στοχευμένες και
συνειδητές πολιτικές από τη μεριά της κυρίαρχης τάξης προβάλλονται πλέον σαν
άλλοθι για την αναγκαιότητα των ακολουθούμενων άγρια αντιλαϊκών και αντεργατικών
πολιτικών. Αν δεν ακολουθήσουμε, λένε, τις πολιτικές που εμείς σας επιβάλλουμε θα
πεινάσουμε. Η κοινωνική αξία της παραγωγής μπήκε στο προσκήνιο πάλι. Έστω και
από το παράθυρο. Πόση αλήθεια όμως κρύβεται στον παραπάνω ισχυρισμό
ανεξάρτητα από τα αίτια που οδήγησαν εδώ; Στο επόμενο διάγραμμα βλέπουμε το
βαθμό επάρκειας της ελληνικής κοινωνίας σε διατροφικά αγροτικά αγαθά.
Διάγραμμα 20

http://www.paseges.gr/resource-api/paseges/contentObject/Aytarkeia-AgrotikwnDiatrofikwn-Proiontwn/content?contentDispositionType=attachment
17

Από το προηγούμενο διάγραμμα βγαίνουν κάποια προφανή συμεράσματα.
1. Η εικόνα που παρουσιάζει το διάγραμμα είναι μικτή. Υπάρχουν βασικά αγαθά
διατροφής στα ιοποία υπάρχει επάρκεια και άλλα στα οποία δεν υπάρχει.
2. Φρούτα, λαχανικά, ελαιόλαδο, ρύζι, αλιεύματα, σκληρό σιτάρι, φέτα , γιαούρτι και
γάλα και κρέας αιγοπρόβειο είναι τα βασικά διατροφικά αγαθά στα οποία υπάρχει
επάρκεια.
3. Έλλειψη παρατηρείται σε ζάχαρι, όσπρια, κρέας βόειο και γάλα αγελαδινό.
4. Οι ελλείψεις εντοπίζονται κυρίως στα μονοετή φυτά ενώ οι δενδροκαλλιέργειες έχουν
αντέξει στην επέλαση της καταστροφής της ελληνικής αγροτικής οικονομίας. Στα
παραπάνω πρέπει να προστεθεί και η ανεπάρκεια σε ζωοτροφές που καθιστά
προβληματική την κτηνοτροφία.

7. ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ.
Τα παραπάνω αποτυπώνονται φυσικά και στο εμπορικό ισοζύγιο αγροτικών
προϊόντων όπως φαίνεται και στον πίνακα που ακολουθεί.
ΠΙΝΑΚΑΣ 8

http://wwww.minagric.gr/greek/agro_pol/EMPORIO/EMPORIO%20KOSMOS%202009.HTM

Το 2009, έτος ευδαιμονισμού, οι εισαγωγές για ζώντα ζώα, κρέατα και
παρασκευάσματα κρέατος, γαλακτοκομικά προϊόντα και αυγά, δημητριακά και
18

ζωοτροφές ανήλθαν στα 2.053.039.138 ευρώ. Το συνολικό έλλειμμα στο εμπορικό
ισοζύγιο αγροτικών προϊόντων κατά το ίδιο έτος ανήλθε στα 2.397.696.121 ευρώ. Αν
αναρωτηθεί κάποιος αν αυτό το έλλειμμα οφείλεται στις εισαγωγές των βασικών
αγαθών που ήδη αναφέραμε δεν έχει αρά να κοιτάξει πιο προσεκτικά τον πίνακα. Εκεί
θα δει πως το 2009 εισαγάγαμε καπνά αξίας 401.130.826 ευρώ, ποτά αξίας
425.430.957 ευρώ, ελαιούχους σπόρους αξίας 191.550.592 ευρώ, έλαια και λίπη αξίας
208.812.911 και ζάχαρη αξίας 177.450.897 ευρώ. Μόνο η αξία αυτών των αγαθών που
παράγονται και στην Ελλάδα και μάλιστα σε πολύ καλύτερη ποιότητα, όπως το
ελαιόλαδο, φτάνει τα 1.404.376.183 ευρώ. Βλέπουμε επομένως πως κάτι σάπιο
υπάρχει στο βασίλειο της Δανιμαρκίας. Ας μην απειλούν μα πείνα τον ελληνικό λαό
επιδεικνύοντας τον τελικό αριθμό στο ισοζύγιο αγροτικών προϊόντων.
Επειδή ένα σημαντικό μέρος των εμπορικών συναλλαγών μας είναι με την ΕΕ ας
δούμε στο επόμενο διάγραμμα τη διαχρονική εξέλιξη αυτών στα γεωργικά προϊόντα.
Διάγραμμα 21

http://www.paseges.gr/resource-api/paseges/contentObject/Prosfates-Exelixeis-sthn-Agrotikh-Oikonomia-ths-ElladosIoylios-2012/content?contentDispositionType=attachment

8. ΓΕΩΡΓΙΚΟ ΕΙΣΟΔΗΜΑ – ΕΠΙΔΟΤΗΣΕΙΣ.
Στο διάγραμμα που ακολουθεί βλέπουμε την εξέλιξη του αγροτικού εισοδήματος στην
Ελλάδα από το 2002 ως το 2011.

19

http://www.paseges.gr/resource-api/paseges/contentObject/Prosfates-Exelixeis-sthn-Agrotikh-Oikonomia-ths-ElladosIoylios-2012/content?contentDispositionType=attachment

Τα δεδομένα του διαγράμματος αποκαλύπτουν πως κατά τη δεκαετία του 2000 το
αγροτικό εισόδημα μειωνόταν συνεχώς και δραματικά. Κανείς όμως δεν έδινε την
παραμικρή σημασία σε αυτό. Αυτοί παίρνουν τις επιδοτήσεις και κάθονται έλεγαν. Ήταν
εύκολο να το ψάξουν αν είναι έτσι αλλά γιατί να μπουν στον κόπο; Ας το κάνουμε εδώ
λοιπόν. Στο επόμενο διάγραμμα βλέπουμε την κατανομή των άμεσων ενισχύσεων
στους παραγωγούς το 2010.
Διάγραμμα 22

http://www.paseges.gr/resource-api/paseges/contentObject/Prosfates-Exelixeis-sthn-Agrotikh-Oikonomia-ths-ElladosIoylios-2012/content?contentDispositionType=attachment

20

Τι μας αποκαλύπτουν τα παραπάνω; Επιβεβαιώνουν τους μύθους που τόσο εύκολα
έτρωγαν πολύ μαζί με το κουτόχορτο που τους σέρβιραν; Το 54,84% των δικαιούχων
επιδοτήσεων παίρνει μέχρι 1.250 ευρώ, το 65,39% παίρνει ως 2.000 ευρώ, το 82,9%
παίρνει ως 5.000 ευρώ ενώ μόνο το 6,45% παίρνει μεταξύ 10.000 και 100.000. Στην
τελευταία κατηγορία δεν ανήκουν μόνο φυσικά πρόσωπα αλλά και επιχειρήσεις. Τα
μεγάλα ποσά πήγαιναν σε επιχειρήσεις. Για το 2009 η Ελληνική Βιομηχανία Ζάχαρης
πήρε επιδοτήσεις ύψους 53,165 εκατ. ευρώ, η εταιρεία «NUTRIA Α.Β.Ε. ΤΥΠΟΠ/ΣΗΣ &
ΕΜΠΟΡΙΑΣ Α.Π.» εισέπραξε 16.672.000 ευρώ, η TATE & LYLE GREECE Α.Ε.
εισέπραξε 12.897.250 εκατ. Για να αναφέρουμε κάποια παραδείγματα. Στην κατηγορία
των μεγάλων επιδοτούμενων βρίσκονται και πολλά μοναστήρια. Δεκάδες, εκατοντάδες
μοναστήρια.
(για
περισσότερα
δες
http://asp.dikaiomata.gr:7780/portal/page/portal/OPEKEPE1/Dimosiopoihsh)
Αυτός
είναι
επομένως ο πακτωλός των επιδοτήσεων τους οποίους αφού έπαιρναν οι αγρότες τους
επέτρεπαν να κάθονται στα καφενεία και να λιάζουν τ’ αχαμνά τους.

3. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ
1. Καθώς ξεκινά η δεκαετία του 1970 μια νέα φάση ξεκινά και για τον καπιταλισμό.
Κυρίαρχο χαρακτηριστικό του, που αναδεικνύεται όλο και περισσότερο καθώς περνούν
τα χρόνια, είναι η αναπτυξιακή αδυναμία και η αντικατάσταση της παραγωγής από
χρηματοπιστωτικά παρασιτικά «προϊόντα». Η νέα αυτή φάση συσσώρευσης και
αναπαραγωγής του κεφαλαίου συνοδεύεται και από την απαξίωση της παραγωγής και
της εργασίας. Μέσα στα νέα αυτά πλαίσια η αγροτική παραγωγή παραμένει σταθερή ή
και μειώνεται στις περισσότερες χώρες με ελάχιστες εξαιρέσεις.
2. Η παραπάνω διαδικασία διαπερνά φυσικά και την ΕΕ σαν ένα από τους βασικούς
πόλους του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος. Η αγροτική παραγωγή μειώνεται
στις περισσότερες χώρες όχι μόνο σαν ποσοστό του ΑΕΠ αλλά και σε απόλυτους
αριθμούς σε αρκετές χώρες. Παράλληλα εντείνεται και η μείωση του αγροτικού
πληθυσμού. Η μείωση του ενεργού αγροτικού πληθυσμού δεν είναι a priori αρνητική
εξέλιξη. Η μεγάλη αύξηση της παραγωγικότητας στη γεωργία, σαν αποτέλεσμα της
τεχνολογίας και της εκμηχάνισης, μπορεί να έχει σαν αποτέλεσμα την περίσσεια
δυναμικού. Εκείνο επομένως που κρίνει το αν αυτή η εξέλιξη είναι θετική για την
κοινωνία και τους εργαζόμενους είναι το αν παράγονται ποσοτικά και ποιοτικά αγροτικά
αγαθά που να καλύπτουν τις κοινωνικές ανάγκες. Ταυτόχρονα με τα παραπάνω, και το
ίδιο σημαντικό είναι το αν υπάρχει μέριμνα ώστε το δυναμικό που αποδεσμεύεται από
την αγροτική παραγωγή να κατευθυνθεί σε άλλους παραγωγικούς τομείς.
3. Η Ελλάδα δε θα μπορούσε να ξεφύγει από το γενικό κανόνα της μείωσης τόσο της
συμμετοχής της αγροτικής οικονομίας στο σχηματισμό του ΑΕΠ όσο και της μείωσης
του αγροτικού εργατικού δυναμικού. Η ένταξη στην ΕΕ και το καθεστώς της Κοινής
Αγροτικής Πολιτικής πολλαπλασίασε δραματικά τις αρνητικές, για την αγροτική
οικονομία, γενικές αυτές συνθήκες.
4. Βασικοί μοχλοί για την στρέβλωση και καταστροφή ολόκληρων τομέων της αγροτικής
οικονομίας ήσαν η στόχευση των επιδοτήσεων, οι ποσοστώσεις και οι προτιμισιακές
συνθήκες της ΕΕ με τρίτες χώρες. Όλοι οι κλάδοι της γεωργίας έχουν πληγεί αλλά
21

περισσότερο αυτοί των βιομηχανικών φυτών, του μαλακού σιταριού, της ζάχαρης των
εσπεριδοειδών και της αγελαδοτροφίας. Οι ποσοστώσεις στη ζάχαρη είχαν σαν
αποτέλεσμα να καταστραφεί η τευτλοπαραγωγή, να κλείσουν τα ζαχαρουργία και η
Ελλάδα να εισάγει ζάχαρη. Οι ποσοστώσεις στην παραγωγή αγελαδινού γάλακτος σε
συνδυασμό με τη μη επιδότηση της παραγωγής ζωοτροφών οδήγησαν σε κατάρρευση
την αγελαδοτροφία. Τα παραδείγματα θα μπορούσαν να συνεχιστούν για δεκάδες
αγαθά.
5.Καθώς το εισόδημα των αγροτών μειωνόταν η οικονομική δυσπραγία χιλιάδων
αγροτών τους οδήγησε στην εγκατάλειψη της γεωργίας. Η μέριμνα γι αυτούς, καθώς
δεν υπήρχε η δυνατότητα απασχόλησης σε άλλους παραγωγικούς τομείς, ήταν να
παίρνουν επιδοτήσεις για να ανοίξουν καφενεία και καφετέριες.
6. Η δραματική κατάσταση, οικονομική και κοινωνική, που βιώνουν οι εργαζόμενοι από
το 2010 ανέδειξε και πάλι τη σημασία για τις κοινωνίες της πρωτογενούς παραγωγής.
Αυτάρκεια δεν είναι ούτε δυνατή ούτε αναγκαία. Εκείνο που είναι αναγκαίο είναι ένα
ελάχιστο παραγωγής στο διατροφικό τομέα που θα εξασφαλίζει:
α. Μια αξιοπρεπή διατροφική επάρκεια ικανή να αντισταθεί σε κρίσεις διαφόρων
μορφών.
β. Προϊόντα ποιοτικά που η ποιότητά τους θα διασφαλίζεται από επιστημονική και όχι
επιχειρηματική πιστοποίηση.
γ. Αξιοπρεπή διαβίωση των παραγωγών.
δ. Κάλυψη πρωτίστως των εγχώριων αναγκών σε διατροφικά και βιομηχανικά αγροτικά
προϊόντα και εξαγωγικός προσανατολισμός σε επιλεγμένα προϊόντα με άριστες
ποιοτικές προδιαγραφές. Όλα τα προς εξαγωγή αγαθά θα εξάγονται μόνο
συσκευασμένα.
ε. Άμεση έναρξη της παραγωγής όλων των αγαθών που η παραγωγή τους
καταστράφηκε από την ΚΑΠ, άρνηση εφαρμογής των προτιμησιακών συνθηκών της ΕΕ
για προϊόντα που παράγονται και στην Ελλάδα. μεγάλες και στοχευμένες ενισχύσεις σε
τομείς ιδιαίτερου ενδιαφέροντος όπως το μαλακό σιτάρι, η παραγωγή οσπρίων και η
αγελαδοτροφία. Τα παραπάνω συνιστούν φυσικά ρήξεις με την ΕΕ και τις πολιτικές της.
στ. Αναδιοργάνωση της οργάνωσης της αγροτικής παραγωγής. Ίδρυση νέων
συνεταιρισμών με άμεση συμμετοχή των αγροτών και βαθειά δημοκρατικές διαδικασίες.
Σε αρκετές περιοχές ο κατακερματισμός του κλήρου επιβάλλει τον άμεσο αναδασμό με
την ενεργό συμμετοχή και συμφωνία των αγροτών μέσα από τους συνεταιρισμούς τους.
ζ. Συγκέντρωση, τυποποίηση και εμπορία των προϊόντων από τους συνεταιρισμούς με
άτοκη και μακροχρόνια χρηματοδότηση.
Η ανταπόκριση της γεωργίας στην παραγωγή των αναγκαίων για την εγχώρια
κατανάλωση αγαθών μπορεί να είναι, και θα είναι, άμεση. Με το δεδομένο πως τα
περισσότερα από φυτικά προϊόντα που βρίσκονται σε έλλειψη είναι μονοετή φυτά η
κάλυψη των αναγκών της εγχώριας κατανάλωσης μπορεί να γίνει μέσα σε ένα χρόνο το
πολύ. Από το χρονικό αυτό όριο εξαιρείται η αγελαδοτροφία.

22

Αν κάποιος προβάλει το αντεπιχείρημα πως όλα τα παραπάνω χρειάζονται γενναία
χρηματοδότηση θα συμφωνήσω απολύτως μαζί του. Αν συνεχίσει τότε ρωτώντας που
θα βρεθούν τα χρήματα η απάντηση είναι απλή. Θα βρεθούν εκεί που παράγονται τα
χρήματα. Στο νομισματοκοπείο.

23

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful