You are on page 1of 5

਷ਭਏਾਰੀਨ ਸ਷ਸਤ ਤਏਨੀਏਾਂ

ਏਵਰਦੀ਩ ਸ਷ਿੰ ਒

਷ਮਕਾਲੀਨ ਸ਷ਸਤ ਤਕਨੀਕਾਂ
ਕਵਲਦੀਪ ਸ਷ਿੰ ਘ, ਅਸ਷਷ਟੈਂਟ ਪਰ੅ਫ਼੄਷ਰ,

ਂ ਕਸਮਉਨੀਕ੃ਸ਼ਨ ਇਿੰਜੀਸਨਅਸਰਿੰ ਗ
ਇਲ੄ ਕਟਰਾਸਨਕ਷ ਌ਡ
ਆਧੁਸਨਏ ਷ਭੇਂ ਸਵਿੱ ਚ ਤਏਨੀਏੀ ਐ੅ਜਾਂ ਦਾ ਷ਭੁਿੱ ਚ੃

ਸ੄ ਉੱਥ੃ ਸੀ ਷ਭੂਸਸਏ ਸ਷ਸਤ-਷ਿੰ ਬਾਰ ਜਨਤਏ ਐ੃ਤਯ

ਸ਷ਸਤ-਷ਿੰ ਬਾਰ ਐ੃ਤਯ ਸਵਿੱ ਚ ਸਵਸ਼੃ਸ਼ ਷ਥਾਨ ਸ੄ ਅਤ੃

ਬਾਵ ਡਾਏਟਯਾਂ, ਜਨਤਏ ਷ਿੰ ਷ਥਾਵਾਂ, ਤ੃ ਷ਬ ਤੋਂ

ਇਸਨਾਂ ਦੀ ਷ਸਾਇਤਾ ਦ੃ ਨਾਰ ਏਿੰ ਸ਩ਊਟਯ

ਜ਼ਯੂਯੀ ਭਯੀਜ਼ਾਂ ਦ੃ ਆ਩਷ੀ ਷ਸਸਮ੅਑ ‘ਤ੃ ਅਧਾਸਯਤ

ਨੈਟਵਯਏ ਅਤ੃ ਦੂਯ਷ਿੰ ਚਾਯ ਨੂਿੰ ਜ੅ੜ ਏ੃ ਅਸਜਸਾ

ਸ੄ |

਷ਿੰ ਩ੂਯਨ ਷ਸਾਇਏ-ਤਿੰ ਤਯ ਩ਰਦਾਨ ਏੀਤਾ ਜਾ ਷ਏਦਾ

ਆ਍ ਇਰਾਜ ਐ੃ਤਯ ਸਵਿੱ ਚ ਆ਩ਣਾ ਸਵਸ਼੃ਸ਼ ਷ਥਾਨ

ਸ੄ ਸਜ਷ ਯਾਸੀਂ ਸਵਸ਑ਆਨੀਆਂ, ਡਾਏਟਯਾਂ ਤ੃ ਸ੅ਯ

ਫਣ ਚੁਏੀਆਂ ਷ਭਏਾਰੀਨ ਸ਷ਸਤ-ਤਏਨੀਏਾਂ ਸਵਿੱ ਚੋਂ

ਸ਷ਸਤ ਷੃ਵਾਵਾਂ ਩ਰਦਾਸਤਆਂ ਅਤ੃ ਭਯੀਜ਼ਾਂ ਸਵਿੱ ਚਰ੃

ਏੁਝ ਏੁ ਦਾ ਸਜ਼ਏਯ ਏਯ ਉਸਨਾਂ ਨੂਿੰ ਷ਭਝਣ ਦਾ

਷ਸਸਮ੅਑ ਨੂਿੰ ਵਧਾ ਏ੃ ਩ੂਯ੃ ਸ਷ਸਤ-਷ਿੰ ਬਾਰ ਐ੃ਤਯ ਨੂਿੰ

ਮਤਨ ਏਯੀ਋:

ਏਾ੝ੀ ਦਯਜ਼੃ ਤਿੱ ਏ ਉਨਿੱਤ ਫਣਾਇਆ ਜਾ ਷ਏਦਾ ਸ੄ |

੧. ਲ੃ ਜ਼ਰ ਕਲਾਟ ਬ਷ਸਟਿੰ ਗ (Laser Clot

ਆਧੁਸਨਏ ਸ਷ਸਤ ਤਏਨੀਏਾਂ ਨੂਿੰ ਭੁਿੱ ਐ ਯੂ਩ ਸਵਿੱ ਚ ਦ੅

Busting)

ਬਾ਑ਾਂ ਸਵਿੱ ਚ ਵਿੰ ਸਡਆ ਜਾ ਷ਏਦਾ ਸ੄: ਫਦਰਉ
ਸ਷ਸਤ-ਤਏਨੀਏਾਂ ਅਤ੃ ਷ਭੂਸਸਏ ਸ਷ਸਤ-਷ਿੰ ਬਾਰ |
ਫਦਰਉ ਸ਷ਸਤ-ਤਏਨੀਏਾਂ ਦਾ ਮ੅਑ਦਾਨ ਸਜਿੱ ਥ੃
ਆਧਾਯਬੂਤ ਜ੄ਵ-ਸ਷ਸਤ ਷ਿੰ ਫਿੰ ਧੀ ਨਵੀਆਂ ਐ੅ਜਾਂ ਨੂਿੰ
ਤ੃ਜ਼ੀ ਨਾਰ ਜ਼ਭੀਨੀ ਇਰਾਜ ਦ੃ ਐ੃ਤਯ ਸਵਿੱ ਚ
਷ਥਾਸ਩ਤ ਏਯ ਸ਷ਸਤ-਷ਿੰ ਬਾਰ ਦੀ ਑ੁਣਵਿੱ ਤਾ ਦਾ
਷ੁਧਾਯ ਏਯਨਾ ਸ੄, ਉੱਥ੃ ਸੀ ਷ਭੂਸਸਏ ਸ਷ਸਤ-਷ਿੰ ਬਾਰ
ਦਾ ਏਾਯਜ ਐ੃ਤਯ ਭੁਿੱ ਐ ਤ੆ਯ ‘ਤ੃ ਏੁਦਯਤੀ ਩ਰਬਾਵਾਂ
ਜਾਂ ਜੜਹ-਷ੂਤਯ ਏਾਯਏਾਂ ਏਾਯਨ ਷ਭੁਿੱ ਚ੃ ਷ਭਾਜ ਦੀ

ਰ੃ ਜ਼ਯ ਏਰਾਟ ਫ਷ਸਟਿੰ ਑ ਇਿੱ ਏ ਸ਼ਫਦ ਵਜੋਂ ਷ੁਣਨ

ਸ਷ਸਤ ਦ੃ ਩੄ਣ ਵਾਰ੃ ਩ਰਬਾਵਾਂ ਦਾ ਅਸਧ਌ਨ ਤ੃

ਸਵਿੱ ਚ ਸ਼ਾਇਦ ਇਿੱ ਏ ਵੀਡੀ਍-਑੃ਭ ਸਜਸਾ ਰਿੱ਑੃, ਩ਯ

ਸਨਵਾਯਨ ਏਯਨਾ ਸ੄ |

ਅ਷ਰ ਸਵਿੱ ਚ ਇਸ ਰ੃ ਜ਼ਯ ਦੀ ਸਨਮਿੰ ਤਸਯਤ ਵਯਤੋਂ

ਦ੅ਵੇਂ ਸੀ ਸ਷ਸਤ ਐ੃ਤਯ ਸਵਿੱ ਚ ਆ਩਷ੀ ਷ਸਸਮ੅਑ ਦ੃

ਨਾਰ ਸਦਭਾ਑ੀ ਅਟ੄ਏ ਦ੃ ਇਰਾਜ਼ ਦੀ ਸਵਧੀ ਸ੄, ਸਜ਷

ਭੂਰ ਸ਷ਧਾਂਤ ‘ਤ੃ ਅਧਾਸਯਤ ਸਨ, ਫਦਰਉ ਸ਷ਸਤਤਏਨੀਏਾਂ

ਦਾ

ਅਧਾਯ

ਸਜਿੱ ਥ੃

਩ਰ੅਑ਸ਼ਾਰਾ

ਸਵਿੱ ਚ ਰ੃ ਜ਼ਯ ਨੂਿੰ ਇ਷ ਸਿੱ ਦ ਤਿੱ ਏ ਏੇਂਸਦਰਤ ਏੀਤਾ ਜਾਂਦਾ

ਦ੃

ਸ੄ ਸਏ ਇ਷ਦੀ ਊਯਜਾ ਨਾਰ ਨ਷ਾਂ ਸਵਿੱ ਚ ਜਿੰ ਭ੃ ਐੂਨ ਦ੃

ਸਵਸ਑ਆਸਨਏਾਂ ਅਤ੃ ਭਯੀਜ਼ ਨਾਰ ਸ਷ਿੱ ਧ੃ ਷ਿੰ ਩ਯਏ

ਥਿੱ ਸਫਆਂ ਨੂਿੰ ਸਫਨਾਂ ਸਦਭਾ਑ ਦ੃ ਷ੁਅ਷ਥ ਷੄ੈੱਰਾਂ ਨੂਿੰ

ਸਵਿੱ ਚ ਆਉਣ ਵਾਰ੃ ਡਾਏਟਯਾਂ ਦਾ ਆ਩਷ੀ ਷ਸਸਮ੅਑

ਨੁਏ਷ਾਨ ਩ਸੁਿੰ ਚਾ਋ ਨਸ਼ਟ ਏੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸ੄ |
1

ਰ੃ ਜ਼ਯ ਏਰਾਟ ਫ਷ਸਟਿੰ ਑ ਇਿੱ ਏ ਸਦਰ ਦ੃ ਵਿੱ ਐਯ੃-੠ ਸਸਿੱ ਸ਷ਆਂ ਨੂਿੰ ਭੁੜ ਤੋਂ ਇਿੱ ਏ ਅਸਜਸੀ ਸੀ ਤਏਨੀਏ ਸ੄ | ਰ੃ ਜ਼ਯ ਏਰਾਟ ਫ਷ਸਟਿੰ ਑ ਸਨਮਿੰ ਤਸਯਤ ਚਾਰ ਤ੃ ਑ਤੀ ਸਵਿੱ ਚ ਸਰਆਉਣ ਰਈ 2 .਋.) ਨੋਡ ਆਐਦ੃ ਸਨ ਸਜਸੜਾ ਸਏ ਅ਷ਰ ਸਵਿੱ ਚ ਸਦਭਾ਑ੀ ਨ਷ਾਂ ਸਵਿੱ ਚ ਸਨ ਸਜਸੜਾ ਸਏ ਸਦਿੱ ਰ ਦ੃ ਫਾਏੀ ਸਟਸ਼ੂਆਂ ਨੂਿੰ ਜ੄ਵ- ਐੂਨ ਦ੃ ਥਿੱ ਫ੃ ਜਿੰ ਭ ਜਾਣ ਏਾਯਨ ਩੄ਦ੃ ਸ੅਋ ਩ਰਵਾਸ ਸਫਜਰਈ ਤਯਿੰ ਑ਾਂ ਯਾਸੀਂ ਇਿੱ ਏ ਰ੅ ੜੀਂਦੀ ਑ਤੀ/ਚਾਰ ਸਵਿੱ ਚਰ੃ ਅਵਯ੅ਧ ਏਾਯਨ ਸੁਿੰ ਦਾ ਸ੄ | ਅਸਜਸੀ ਸਿੰ ਑ਾਭੀ ਸਵਿੱ ਚ ਸਨਮਿੰ ਤਸਯਤ ਏਯਦਾ ਸ੄. ਸਜਵੇਂ ਷੆ਣ ਵ੃ਰ੃ ਫਸੁਤ ਷ਸਤਥੀ ਨਾਰ ਸਨ਩ਟਣ ਰਈ ਸੁਣ ਤਏ ਦਾ ਉ਩ਰਫਧ ਇਰਾਜ ਸਟਸ਼ੂ ਒ਿੱ ਟ ਆਏ਷ੀਜਨ ਦੀ ਰ੅ ੜ ਸੁਿੰ ਦੀ ਸ੄. ਷੅ ਇਸ ਪਲਾਜ਼ਮ੅ਜ਼੃ਨ ਩੃਷ਭ੃ਏਯ ਧੀਭੀਆਂ ਸਫਜਰਈ ਤਯਿੰ ਑ਾਂ ਯਾਸੀਂ ਑ਤੀ ਌ਕਟੀਵ੃ਟਰ (tPA) ਯਸੀ ਸ੄.਷ਭਏਾਰੀਨ ਸ਷ਸਤ ਤਏਨੀਏਾਂ ਏਵਰਦੀ਩ ਸ਷ਿੰ ਒ ਐੂਨ ਦ੃ ਥਿੱ ਫ੃ ਅ਷ਰ ਸਵਿੱ ਚ ਸਦਭਾ਑ ਦ੃ ਸਵਿੱ ਚ ਆਭ ਯਾਸੀਂ ਡਾਏਟਯ ਭਯੀਜ਼ ਦੀ ਨਿੱ਷ ਸਵਿੱ ਚ ਜਿੰ ਭ੃ ਐੂਨ ਦ੃ ਯੂ਩ ਸਵਿੱ ਚ ਸੁਿੰ ਦ੃ ਐੂਨ ਦ੃ ਩ਰਵਾਸ ਨੂਿੰ ਯ੅ਏਦ੃ ਸਨ ਸਜ਷ ਥਿੱ ਫ੃ (ਏਰਾਟ) ਨੂਿੰ ਸਫਨਾ ਨਿੱ਷ ਨੂਿੰ ਸਏ਷੃ ਵੀ ਩ਰਏਾਯ ਏਾਯਨ ‘ਤ੃ ਦਾ ਨੁਏ਷ਾਨ ਩ਸੁਿੰ ਚਾਇਆਂ ਰ੃ ਜ਼ਯ ਦੀ ਬਾਯੀ ਆਏ਷ੀਜਨ ਅਤ੃ ਐਸਣਜਾਂ ਦੀ ਒ਾਟ ਉਤ਩ਨ ਸ੅ ਏੇਂਦਯੀਸਏਤ ਊਯਜਾ ਯਾਸੀਂ ਨਸ਼ਟ (ਫ਷ਟ) ਏਯਨ ਜਾਂਦੀ ਸ੄. ਅਤ੃ ਅਸਜਸਾ ਨੁਏ਷ਾਨ ਸ੅ਣ ਦੀ ਷ੂਯਤ ਫਾਅਦ ਇਸ ਤਏਨੀਏ ਸਦਭਾ਑ ਸਵਿੱ ਚ ਨ਷ਾਂ ਦ੃ ਪਿੱ ਟਣ ਸਵਿੱ ਚ ਸਦਰ ਦਾ ਸਫਜਰਈ ਤਿੰ ਤਯ ਩ੂਯੀ ਤਯਹਾਂ ਏਾਯਨ ਐੂਨ ਵਿੱ ਑ਣ ਦਾ ਏਾਯਨ ਵੀ ਫਣ ਷ਏਦੀ ਸ੄ | ਑ੜਫੜਾ ਜਾਂਦਾ ਸ੄. ਉ਷ਦੀ ਜਾਨ ਫਚਾਉਣੀ ਭੁਸ਼ਸਏਰ ਸ੅ ਜਾਂਦੀ ਸ੄. ਷ੁਣਨ. ਤ੃ ਸਦਰ ਦੀ ਑ਤੀ ਜਾਂ ਤ੃ ਫਸੁਤ ਸਏਉਂ-ਏਯ ਫਸੁਤ੃ਯ੃ ਸਰਾਤਾਂ ਸਵਿੱ ਚ ਭਯੀਜ਼ ਨੂਿੰ ਅਟ੄ਏ ਤ੃ਜ਼ ਜਾਂ ੝੃ਯ ਫ੃ਸਿੱਦ ਸ੆ਰੀ ਸ੅ ਜਾਂਦੀ ਸ੄. ੨. ਫ੅ਰਣ. ਸਜ਷ਨੂਿੰ ਅਭਯੀਏੀ ਨੂਿੰ ਒ਟਾ ਸਦਿੰ ਦਾ ਸ੄ | ਷ਿੰ ਒ੀ ਡਾਏਟਯੀ ਷ਿੰ ਷ਥਾ ਵਰੋਂ ੟੯੯੬ ਸਵਿੱ ਚ ਇਿੱ ਏ ਸਦਰ ਦੀ ਸਫਭਾਯੀ. ਅਤ੃ Cardioverter Defibrillator (AICD)) ਫ੃ਸਦ ਐਯਾਫ ਷ਸਥਤੀ ਸਵਿੱ ਚ ਇਸ੅ ਇ਷ਸਕਸਮਕ ਷ਾਡ੃ ਸਦਰ ਸਵਿੱ ਚ ਇਿੱ ਏ ਏੁਦਯਤੀ ਪ੃਷ਮ੃ਕਰ (਑ਤੀ- ਅਟ੄ਕ ਦਾ ਏਾਯਨ ਫਣਦਾ ਸ੄ | ਸਨਯਭਾਤਾ) ਸੁਿੰ ਦਾ ਸ੄ ਸਜ਷ਨੂਿੰ ਸ਷ਨੋਆਟਰੀਅਲ ਇ਷ਸਏਸਭਏ ਅਟ੄ਏ ਨੂਿੰ ਸਦਭਾ਑ੀ ਅਟ੄ਏ ਵੀ ਆਐਦ੃ (Sino Atrial) ਜਾਂ ਌ੱ਷. ਸਜ਷ਨੂਿੰ ਆਰਟੀਰੀਅਲ ਸਫ਼ਬਸਰਲ੃ ਸ਼ਨ ਆਐਦ੃ ਦੀ ਖ਼੅ਜ ਸਵਿੱ ਚ ਷ਨ ਸਜ਷ ਯਾਸੀਂ ਇ਷ ਷ਭੇਂ ਷ੀਭਾ ਨੂਿੰ ਸਨ | ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਷ਏ੃. ਤ੃ ਐਾ਷ ਏਯ ਕਰੋਂਨਰੀ ਸਾਰਟ ਦਵਾਈ ਵਜੋਂ ਩ਰਵਾਨ ਏੀਤਾ ਸ਑ਆ ਷ੀ.A. (S. ਸਾਯਟ-ਯ੃ਟ ਤ੃ ਸਯਦਭ ਇਸਤਆਸਦਏ ਸਡਸ ਿੱ ਬਸਰਲ੃ ਟਰ (Automatic Implantable ਸਏਸਯਆਵਾਂ ‘ਤ੃ ਸਵ਩ਯੀਤ ਩ਰਬਾਵ ਩ੈਂਦਾ ਸ੄. ਆਟ੅ਮ੄ਸਟਕ ਇਿੰਪਲਾਂਟ੃ਬਲ ਕਾਰਡੀ਍ਵਰਟਰ ਸਸਰਣ-ਜੁਰਣ. ਸਜ਷ ਨਾਰ ਸਦਭਾ਑ ਯਾਸੀਂ ਸਨਮਿੰ ਤਸਯਤ ਦਾ ਮਤਨ ਏਯਦ੃ ਸਨ | ਸਦਭਾ਑ ਸਵਿੱ ਚ ਤਤਏਾਰੀ ਤ੆ਯ ਏੀਤ੃ ਜਾਣ ਵਾਰੀਆਂ. ਩ਯ ਇ਷ ਸਡ਷ੀਜ਼ ਸਦਰ ਨੂਿੰ ਤ੃ ਐਾ਷ ਏਯ ਉ਷ ਦੀ ਸਫਜਰਈ ਤਏਨੀਏ ਦ੃ ਉ਩ਮ੅਑ ਦੀ ਷ਭਾਂ-਷ੀਭਾ ਅਟ੄ਏ ਆਉਣ ਤਯਿੰ ਑ਾਂ ਬ੃ਜਣ ਦੀ ਤਾਏਤ ਨੂਿੰ ਨੁਏ਷ਾਨ ਩ਸੁਿੰ ਚਾ ਦ੃ ੡-੢ ਒ਿੰ ਟ੃ ਦ੃ ਅਿੰ ਦਯ-੠ ਸੀ ਸ੄. ਉ਷ ਷ੀਭਾ ਦ੃ ਷ਏਦੀ ਸ੄. ਦ੃ਐਣ. ਷੅ ਸਜ਷ ਯਾਸੀਂ ਜਾਨਰ੃ ਵਾ ਷ਸਤਥੀ ਉਤ਩ਨ ਸ੅ ਜਾਂਦੀ ਸਵਸ਑ਆਸਨਏ ਏਾ੝ੀ ਰਿੰਭ੃ ਷ਭੇਂ ਤੋਂ ਅਸਜਸੀ ਤਏਨੀਏ ਸ੄. ਸਜ਷ ਏਾਯਨ ਆਉਣ ਦ੃ ਫਾਅਦ ਸ਷਩ਤਾਰ ਸਰਆਉਣ ਸਵਿੱ ਚ ਸਦਰ ਦ੃ ਵਿੱ ਐਯ੃-੠ ਸਸਿੱ ਷੃ ਅਰਿੱ਑-ਥਰਿੱ਑ ਸ੅ ਆ਩ਣੀ ਇ਷ਤੋਂ ਵਿੱ ਧ ਷ਭਾਂ ਰਿੱ਑ ਜਾਂਦਾ ਸ੄ ਸਜ਷ ਏਾਯਨ ਵਿੱ ਐਯੀ-੠ ਚਾਰ ਸਵਿੱ ਚ ਚਰਣਾ ਸ਼ੁਯੂ ਏਯ ਸਦਿੰ ਦ੃ ਸਨ.

ਮਾਈਟਰਲ. ਇਸਨਾਂ ਆਟ੅ਭ੄ਸਟਏ (ਸ਷ਤਾਂਤਰਣ) ਭਨੁਿੱਐੀ ਸਚਸਯ੃ ‘ਤ੃ ਭ੆ਜੂਦ ਦ੅ ਛ੅ਟ੃-੠ ਅਿੰ ਑ ਷ਾਡੀਆਂ ਷ਾਡ੃ ਷ਯੀਯ ਦ੃ ਅਿੰ ਦਯ ਷ਥਾਸ਩ਤ ਸ੅ ਏ੃ ਰ਑ਾਤਾਯ ਨੂਿੰ ਟਰਾਂ਷ਪਲਾਂਟ ਷ਰਜਰੀ (Cornea Transplant Surgery) ਅਿੰ ਦਯੂਨੀ ਸਡਸਪਿੱ ਫਸਯਰ੃ ਟਯਾਂ ਦੀ ਖ਼੅ਜ ਏੀਤੀ ਸ੄ ਜ੅ ਮਿੰ ਤਯਾਂ ਕ੅ਰਨੀਆ ਇਨਪਾਯਭ੃ਸ਼ਨ ਨੂਿੰ ਷੅ਧਦੀਆਂ ਸਨ | ਩ਯ ਏਦ੃-੠ ਇਿੰ ਩ਰਾਂਟ੃ਫਰ ਷ਾਡੀਆਂ ਅਿੱ ਐਾਂ ਤ੃ ਸਵਸ਼੃ਸ਼ਏਯ ਉਸਨਾਂ ਦਾ ਏ੅ਯਨੀਆ ਏਾਯਡੀ਍ਵਯਟਯ ਸਡਸਪਿੱ ਫਸਯਰ੃ ਟਯ ਦ੃ ਨਾਭ ਨਾਰ ਸਏ਷੃ ਸਫਭਾਯੀ ਜਾਂ ਆਈ ਸ੅ਯ ਐਯਾਫੀ ਏਾਯਨ ਜਾਸਣਆ ਜਾਂਦਾ ਸ੄ | ਆ਩ਣੀ ਸਨਸ਼ਸਚਤ ਏਾਯਜ ਩ਰਣਾਰੀ ਨੂਿੰ ਸਨਬਾਉਣ ਤੋਂ ੩.਷ਭਏਾਰੀਨ ਸ਷ਸਤ ਤਏਨੀਏਾਂ ਏਵਰਦੀ਩ ਸ਷ਿੰ ਒ ਇਸਨਾਂ ਨੂਿੰ ਸਫਜਰਈ ਝਟਏਾ ਦ੃ਣਾ ਩ੈਂਦਾ ਸ੄. ਸਜਸਨਾਂ ਸਨ ਅਤ੃ ਰ੅ ੜ ਩੄ਣ ‘ਤ੃ ਅਿੰ ਦਯੋਂ ਆ਩ਣ੃ ਆ਩ ਸੀ ਸਵਿੱ ਚ ਦ੅ ਸਭਰੀਅਨ ਭਸੀਨ ਏਾਯਜ ਐ੃ਤਯ ਸੁਿੰ ਦ੃ ਸਨ ਸਫਜਰਈ ਝਟਏ੃ ਦ੃ ਏ੃ ਸਦਰ ਨੂਿੰ ਭੁੜ ਤੋਂ ਰ੅ ੜੀਂਦੀ ਤ੃ ਸਜਸੜੀਆਂ ਸਯ ਒ਿੰ ਟ੃ ਸਵਿੱ ਚ ੡੬ਫ਼ਫ਼ਫ਼ ਸਫਿੱ ਟ ਰ੄ ਅ ਸਵਿੱ ਚ ਨਯਾਂਸਤਰਤ ਏਯਦ੃ ਯਸਸਿੰ ਦ੃ ਸਨ. ਦ੅ਸਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀ ਸਡਸ ਿੱ ਬਸਰਲ੃ ਟਰ ਇ਷ ਸਵਿੱ ਚ ਷ਸਾਇਤਾ ਸਦਿੰ ਦ੃ ਸਨ ਆ਩ਣੀਆਂ ਐੂਫੀਆਂ ਤ੃ ਐਾਭੀਆਂ ਸਨ. ਸਜਸੜੀ ਆਏਾਯ ਸਵਿੱ ਚ ਵਾਰਵ ਸਵਿੱ ਚ ਐਯਾਫੀ ਆ ਜਾਵ੃ ਜਾਂ ਇਸਨਾਂ ਦ੃ ਩ੂਯੀ ਏ੃ਵਰ ਜੀਵਤ-਷੄ੈੱਰਾਂ ਅਤ੃ ਩ਰ੅ਟੀਨਾਂ ਦ੃ ਷ਭੂਸ ਦੀ ਤਯਹਾਂ ਫਿੰ ਦ ਜਾਂ ਐੁਿੱ ਰਣ ਸਵਿੱ ਚ ਅੜਚਨ ਆਵ੃ ਤਾਂ ਸਦਰ ਫਣੀ ਇਏ ਑ੁਫਿੰਦ-ਅਏਾਯੀ ਫਟਨ ਸਜਿੱ ਡੀ ਸੁਿੰ ਦੀ ਸ੄. ਅਸਜਸੀ ਸਾਰਤ ਸਵਿੱ ਚ Valve) ਏ੅ਯਨੀਆਂ ਟਯਾਂ਷਩ਰਾਂਟ ਷ਯਜਯੀ ਯਾਸੀਂ ਇ਷ਨੂਿੰ ਫਦਸਰਆ ਜਾਂਦਾ ਸ੄ | ਭਨੁਿੱਐੀ ਸਦਰ ਸਵਿੱ ਚ ਚਾਯ ਵਾਰਵ ਸੁਿੰ ਦ੃ ਸਨ ਸਜਸੜ੃ ਐੂਨ ਨੂਿੰ ਷ਸੀ ਑ਤੀ ਤ੃ ਷ਸੀ ਸਦਸ਼ਾ ਸਵਿੱ ਚ ਰ਑ਤਾਯ ਏ੅ਯਨੀਆ ਅ਷ਰ ਸਵਿੱ ਚ ਷ਾਡੀ ਅਿੱ ਐ ਦੀ ਫਾਸਯੀ ਷ਤਹਾ ਩ਰਵਾਸਸਤ ਸ੅ਣ ਨੂਿੰ ਷ੁਸਨਸ਼ਸਚਤ ਫਣਾਉਂਦ੃ ਸਨ | ਇਸ ‘ਤ੃ ਭ੆ਜੂਦ ਇਿੱ ਏ ਩ਾਯਦਯਸ਼ੀ ਸਝਿੱ ਰੀ ਸੁਿੰ ਦੀ ਸ੄. ਸਵਸ਑ਆਸਨਏਾਂ ਨੇ ਅਸਜਸੀ ਸੀ ਷ਭਯਿੱ ਥਾ ਵਾਰ੃ ਅਿੱ ਐਾਂ ਸਦਰ ਦੀ ਑ਤੀਸ਼ੀਰਤਾ ਅਤ੃ ਰ੄ ਅਫਿੱ ਧਤਾ ਨੂਿੰ ਵਾਚਦ੃ ਸਨਤਾ਩ਰਤੀ ਜੀਵਨ ਸਵਿੱ ਚ ਫਸੁਤ ਸੀ ਭਸਿੱ ਤਵ਩ੂਯਨ ਬੂਸਭਏਾ ਸਨਬਾਉਂਦ੃ ਸਨ. ਪੁਲਮਨਰੀ ਅਿੱ ਐ ਦ੃ ਯਿੰ ਑ਦਾਯ ਆਈਸਰ਷ ਤ੃ ਑੅ਰ ਪੂਸਪਲ ਨੂਿੰ ਅਤ੃ ਟਰਾਈਕਪਸ਷ਿੱ ਡ | ਜ੃ਏਯ ਇਸਨਾਂ ਸਵਿੱ ਚੋਂ ਸਏ਷੃ ਵੀ ਢਿੱ ਏਣ ਦਾ ਏਿੰ ਭ ਏਯਦੀ ਸ੄. ਬਾਸਰੀ ਸੁਿੰ ਦ੃ ਸਨ – ਭ਷ਨੂਈ ਤ੃ ਜ੄ਸਵਏ. ਸਜਸੜਾ ਸਏ ਸਰਏੀ ਫ੃ਸ੅ਸ਼ੀ ਤੋਂ ਰ੄ ਏ੃ ਸਦਰ ਦ੃ ਨਸੀਂ ਸੁਿੰ ਦੀ | ਏ੅ਯਨੀਆ ਦਾ ਅਿੱ ਐ ਸਵਿੱ ਚ ਇਿੱ ਏ ਐਾ਷ ਵਿੱ ਡ੃ ਜਾਨਰ੃ ਵਾ ਦ੆ਯ੃ ਤਿੱ ਏ ਸ੅ ਷ਏਦਾ ਸ੄. ਸਏ਷੃ ਵੀ ਏਾਯਜ ਸੁਿੰ ਦਾ ਸ੄ ਜ੅ ਸਏ ਅਿੱ ਐਾਂ ਸਵਿੱ ਚ ਆਉਣ ਵਾਰੀ ਅਸਜਸੀ ਷ਸਥਤੀ ਸਵਿੱ ਚ ਸਦਰ ਦ੃ ਵਾਰਵ ਨੂਿੰ ਆ਩ਰ੃ਸ਼ਨ ਯ੅ਸ਼ਨੀ ਨੂਿੰ ਷ਸੀ ਷ਥਾਨ ਉੱਥ੃ ੝੅ਏ਷ ਏਯਨਾ ਸ੄ ਤਾਂ ਯਾਸੀਂ ਫਣਾਵਟੀ ਸਾਯਟ ਵਾਰਵ ਨਾਰ ਫਦਸਰਆ ਸਏ ਅ਷ੀਂ ਷ਸੀ ਢਿੰ ਑ ਨਾਰ ਵ੃ਐ ਷ਏੀ਋ | ਇ਷ ਜਾਂਦਾ ਸ੄ | ਫਣਾਵਟੀ ਸਾਯਟ ਵਾਰਵ ਦ੅ ਩ਰਏਾਯ ਦ੃ ਩ਰਏਾਯ ਇਸ ਇਿੱ ਏ ਜ੄ਸਵਏ ਰੈਂ ਷ ਦਾ ਏਿੰ ਭ ਏਯਦੀ ਸ੄ | 3 . ਅਤ੃ ਇਸਨਾਂ ਸਜਸੜ੃ ਸਏ ਸਦਰ ਨੂਿੰ ਫਾਸਯੀ ਤ੆ਯ ‘ਤ੃ ਇਿੱ ਏ ਵਿੱ ਡਾ ਦੀ ਚ੅ਣ ਏਯਨ ਰਿੱ਑੃ ਡਾਏਟਯ ਭਯੀਜ਼ ਦੀ ਉਭਯ ਤ੃ ਝਟਏਾ ਦ੃ ਏ੃ ਇ਷ਦੀ ਰ੄ ਅ ਅਧਾਸਯਤ ਑ਤੀਸ਼ੀਰਤਾ ਜੀਵਨ-ਤਯੀਏ੃ ਦ੅ਸਾਂ ਨੂਿੰ ਅਧਾਯ ਫਣਾ ਏ੃ ਸੀ ਸਨਯਣਾ ਨੂਿੰ ਭੁੜ ਤੋਂ ਷ਥਾਸ਩ਤ ਏਯ ਷ਭੁਿੱ ਚ੃ ਸਦਰ ਦ੃ ਤਿੰ ਤਯ ਨੂਿੰ ਰੈਂ ਦ੃ ਸਨ | ਭੁੜ ਤੋਂ ਸਏਸਯਆਸ਼ੀਰ ਫਣਾਉਂਦ੃ ਸਨ | ੪. ਬਣਾਵਟੀ ਸਾਰਟ ਵਾਲਵ (Artificial Heart ਅ਷ਭਯਥ ਸ੅ ਜਾਂਦਾ ਸ੄. ਦ੃ ਸਨਮਿੰ ਤਸਯਤ ਏਾਯਜਾਂ ‘ਤ੃ ਸਵ਩ਯੀਤ ਩ਰਬਾਵ ਩ੈਂਦਾ ਅਤ੃ ਸਜ਷ਦੀ ਭ੅ਟਾਈ ਇਿੱ ਏ ਏਰ੄ਸਡਟ ਏਾਯਡ ਤੋਂ ਵਿੱ ਧ ਸ੄. ਸਜਸੜੀ ਵਾਰਵ ਸਨ – ਅਰ੅ਸਟਕ.

ਤ੃ ਜ੃ ਇਸਨਾਂ ਨੂਿੰ ਷ਭੁਿੱ ਚੀ ਷ਯੀਯਏ ਷੄ੈੱਰ ਦ੃ ਡਾਏਟਯ ਌ਨਏ ਤੋਂ ਰ੄ ਏ੃ ਅਿੱ ਐਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਷ਯਿੰ ਚਨਾ ਦਾ ਅਧਾਯ ਏਸਸ ਸਰਆ ਜਾਵ੃ ਤਾਂ ਏ੅ਈ ਇਸਤਆਸਦਏ ਦਾ ਷ੁਝਾਵ ਦੇਂਦ੃ ਸਨ | ਩ਯ ਜ੃ਏਯ ਑ਰਤ-ਸਫਆਨੀ ਨਸੀਂ ਸ੅ਵ੃਑ੀ | ਑੄ਯ-ਆ਩ਰ੃ਸ਼ਨ ਤਯੀਸਏਆਂ ਨਾਰ ਭਯੀਜ਼ ਦੀ ਅਿੱ ਐ ਦਾ ਷ੁਧਾਯ ਨਾ ਸ੅ਵ੃ ਤਾਂ ਡਾਏਟਯ ਂ ਯ੅ਸਨਏ. ਚਭੜੀ ਸਵਿੱ ਚ ਏ੅ਯਨੀਆ ਟਯਾਂ਷਩ਰਾਂਟ ਨਾ ਏ੃ਵਰ ਷ਬ ਤੋਂ ਇਸਤਆਸਦਏ ਷ਭ੃ਤ ੠੠ਫ਼ ਸਏ਷ਭ ਦ੃ ਭਨੁਿੱਐੀ ਷੄ੈੱਰਾਂ ਆਭ ਸ੄ ਫਰਸਏ ਷ਬ ਤੋਂ ਷੝ਰ ਵੀ ਸ੄. ਏੁਯ੃ਦੀ ਜਾਂ ਸਏ਷੃ ਷ਟ੄ਭ-਷੄ੈੱਰਾਂ ਨੂਿੰ ਭੂਰਬੂਤ (Master) ਷੄ੈੱਰ ਜਾਂ ਇਿੱ ਏ ਸਫਭਾਯੀ ਦਾ ਸਸ਼ਏਾਯ ਸ੅ ਜਾਂਦੀ ਸ੄. (ਬਯੂਣ) ਷ਟ੄ਭ ਌ਫ ਕ੅ਰਨੀਆ ਷੄ੈੱਰਾਂ ਨੂਿੰ ਇਿੱ ਏ ਸ੝ਤ੃ ਤੋਂ ਒ਿੱ ਟ ਉਭਯ ਦ੃ ਭਨੁਿੱਐੀ ਟਰਾਂ਷ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਷ਰਾਸ ਸਦਿੰ ਦ੃ ਸਨ. ਜਾਂ ਩ਰੂਯੀ਩੅ਟੈਂਟ. ਸਿੱ ਡੀਆਂ. ਸਜ਷ ਸਵਿੱ ਚ ਇਿੱ ਏ ਬਯੂਣ ਸਵਿੱ ਚੋਂ ਸਰਆ ਜਾਂਦਾ ਸ੄ | ਇਸ ਷੄ੈੱਰ ਇ਷ ਸਭਰਤ ਅਿੰ ਑ਦਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਿੱ ਐਾਂ ਸਵਚਰ੃ ਏ੅ਯਨੀਆ ਨੂਿੰ ਩ਰਏਾਯ ਫਸੁਭੁਐੀ ਸੁਿੰ ਦ੃ ਸਨ ਸਏ ਸ੅ਯ ਷ਟ੄ਭ ਷੄ੈੱਰਾਂ ਭਯੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਅਿੱ ਐਾਂ ਸਵਿੱ ਚ ਰ਑ਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸ੄ | ਸਵਿੱ ਚ ਵਿੰ ਡ੃ ਜਾ ਷ਏਣ ਦੀ ਏਾਫਰੀਅਤ ਯਿੱ ਐਣ ਦ੃ ਅਿੰ ਑ ਟਯਾਂ਷਩ਰਾਂਟ ਦ੃ ਯ੆ਜ਼ਾਨਾ ਸ੅ਣ ਵਾਰ੃ ਆ਩ਰ੃ਸ਼ਨਾਂ ਨਾਰ-੠ ਭਾ਷਩੃ਸ਼ੀਆਂ. ਷ਟ੄ਮ-਷੄ੱਲ (Stem Cell) ਸਵਵਾਦਾਂ ਏਾਯਨ ਅਿੰ ਤਯਾਸ਼ਟਯੀ ਷ਟ੄ਭ ਷੄ੈੱਰ ਖ਼੅ਜ ਷ਿੰ ਷ਥਾ ਅਨੁ਷ਾਯ ਷ਟ੄ਭ-਷੄ੈੱਰ ਟਯਾਂ਷਩ਰਾਂਟ ਐੂਨ ਅਤ੃ ਸਫਭਾਯੀਯ੅ਧਏ ਤਿੰ ਤਯ ਦ੃ ਸਏ਷੃ ਰਿੰਭ੃ਯੀ ਜਾਂ ਑ੁਝੀ ਸਫਭਾਯੀ ਦੀ ਸਾਰਤ ਸਵਿੱ ਚ ਖ਼ਯਾਫ ਜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਸ੅ਣ ਜਾਂ ਰਿੰਭ੃ ਇਰਾਜ ਤੋਂ ਫਾਅਦ ਐੂਨ ਦ੃ ਷ਭੁਿੱ ਚ੃ ਤਿੰ ਤਯ ਨੂਿੰ ਭੁੜ ਷ਥਾਸ਩ਤ ਏਯਨ ਦ੃ ਨਾਰ-੠ ਷ਿੱ ਟ ਦੀ ਸਾਰਤ ਸਵਿੱ ਚ ਨਸ਼ਟ ਸ੅ ਚੁਏ੃ ਸਟਸ਼ੂਆਂ ਨੂਿੰ ਭੁੜ ਉ਑ਾਉਣ ਦ੃ ਏਾਯਜ 4 . ਐੂਨ. ਤ੃ ਜਦੋਂ ਅਸਜਸਾ ਸਏ਷ਭ ਨਾਰ ਅਿੰ ਦਯੂਨੀ ਭੁਯਿੰਭਤ-ਤਿੰ ਤਯ ਵੀ ਆਸਐਆ ਸੁਿੰ ਦਾ ਸ੄ ਤਾਂ ਇਸ ਅਿੱ ਐ ਸਵਿੱ ਚ ਜਾਣ ਵਾਰੀ ਯ੅ਸ਼ਨੀ ਨੂਿੰ ਜਾਂਦਾ ਸ੄ ਜ੅ ਇਿੱ ਏ ਩ਰਏਾਯ ਨਾਰ ਰ਑ਬ਑ ਅ਷ੀਭ ਸਵਏੇਂਸਦਰਤ ਏਯਨਾ ਸ਼ੁਯੂ ਏਯ ਦੇਂਦਾ ਸ੄. ਨ਷ਾਂ. ਸਜ਷ਦ੃ ਩ਸਸਰ੃ ਩ਿੱ ਧਯ ਦ੃ ਇਰਾਜ ਅਿੱ ਐਾਂ ਏਯਦ੃ ਸਨ. ਜ੅ ਧੁਿੰ ਦਰ੃ ਩ਣ ਤੋਂ ਰ੄ ਅਿੰ ਨੇਹ ਩ਣ ਤਏ ਜਾ ਦੀ ਭੁਯਿੰਭਤ ਜਾਂ ਬਯ਩ਾਈ ਏਯਨ ਸਵਿੱ ਚ ਷ਸਾਇਤਾ ਷ਏਦੀ ਸ੄. ਸਏਉਂ-ਏਯ ਸਵਿੱ ਚ ਫਦਰ੃ ਜਾ ਷ਏਣ ਦੀ ਷ਭਯਥਾ ਯਐਦ੃ ਸਨ | ਏ੅ਯਨੀਆ ਸਝਿੱ ਰੀ ਸਵਿੱ ਚ ਐੂਨ ਦਾ ਏ੅ਈ ਩ਰਵਾਸ ਨਾ ਸ੅ਣ ਇ਷੃ ਂ ੀਬਾਡੀਜ਼ ਤ੃ ਇਸਮਊਨ ਷੄ੱਲਾਂ ਦੀ ਇ਷ ਏਾਯਨ ਌ਟ ਩ਰਏਾਯ ਑ਯਬਵਤੀ ਎ਯਤਾਂ ਦੀ ਅਸਭਊਨ੉਷ੈਂਟ੃ਸ਷਷ ਩ਰਸਯਸਏਰਆ ਦ੆ਯਾਨ ਅਸਭਊਨ੉ਸਟਏ ਤਿੱ ਏ ਩ਸੁਿੰ ਚ ਨਸੀਂ ਸੁਿੰ ਦੀ ਷੅ ਇ਷ਦ੃ ਟਯਾਂ਷਩ਰਾਂਟ ਦ੃ ਤਯਰ ਸਵਿੱ ਚੋਂ ਵੀ ਷ਟ੄ਭ ਷੄ੈੱਰ ਩ਰਾ਩ਤ ਏੀਤ੃ ਜਾ ਷ਏਦ੃ ਷ਯੀਯ ਵਰੋਂ ਨਏਾਯ੃ ਜਾਣ ਦਾ ਏ੅ਈ ਐਤਯਾ ਵੀ ਨਸੀਂ ਸਨ | ਇ਷ ਤੋਂ ਇਰਾਵਾ ਩ਰ੅ਢ ਷ਟ੄ਭ ਷੄ੈੱਰ ਆ਩ਣੀਆਂ ਸੁਿੰ ਦਾ | ਷ੀਸਭਤ ਉ਩ਮ੅਑ਤਾਵਾਂ ਦ੃ ਫਾਵਜੂਦ ਬਯੂਣ ਷ਟ੄ਭ਷੄ੈੱਰਾਂ ਦ੃ ਉ਩ਜ ਤਯੀਸਏਆਂ ‘ਤ੃ ਉੱਠਦ੃ ਨੈਸਤਏ ੫. ਸਜ਷ ਏਾਯਨ ਩ਧਯ ਤਿੱ ਏ ਵਿੰ ਡ੃ ਜਾ ਷ਏਣ ਵਾਰ੃ ਨਾਰ ਑੄ਯ- ਷ਾਡੀ ਦ੃ਐਣ ਦੀ ਷ਭਯਿੱ ਥਾ ਫੁਯੀ ਤਯਹਾਂ ਩ਰਬਾਸਵਤ ਸਵਸ਼੃ਸ਼ੀਸਏਰਤ ਷੄ੈੱਰ ਸੁਿੰ ਦ੃ ਜ੅ ਸ੅ਯਾਂ ਜੀਸਵਤ ਷੄ੈੱਰਾਂ ਦੀ ਸੁਿੰ ਦੀ ਸ੄.਷ਭਏਾਰੀਨ ਸ਷ਸਤ ਤਏਨੀਏਾਂ ਏਵਰਦੀ਩ ਸ਷ਿੰ ਒ ਩ਯ ਏਦ੃-੠ ਇਸ ਸਝਿੱ ਰੀ ਪਿੱ ਟੜ.

਋਷ ਵਾ਷ਤ੃ ਜ੃ ਇਸ ਏਸਸ ਸਰਆ ਜਾਵ੃ ਸਏ ਷ਭਏਾਰੀਨ ਸ਷ਸਤ-ਤਏਨੀਏਾਂ ਨੇ ਷ਿੰ ਩ੂਯਨ ਇਰਾਜ ਐ੃ਤਯ ਦਾ ਏਾਇਆ-ਏਰ਩ ਏਯ ਸਦਿੱ ਤਾ ਸ੄ ਤਾਂ ਏ੅ਈ ਅਸਤ-ਏਥਨੀ ਨਸੀਂ ਸ੅ਵ੃਑ੀ | 5 . ਸਜਨਹਾਂ ਦ੃ ਯਾਸੀਂ ਅ਷ੀਂ ਏਾ੝ੀ ਸਿੱ ਦ ਤਿੱ ਏ ਑੄ਯਇਰਾਜਮ੅਑ ਆਐੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਫਸੁਤ ਷ਾਯੀਆਂ ਸ਷ਸਤ ਷ਭਿੱ ਸ਷ਆਵਾਂ ਦ੃ ਸਨਵਾਯਣ ਸਵਿੱ ਚ ਷੝ਰ ਸ੅਋ ਸਾਂ. ਅਿੰ ਤ ਸਵਿੱ ਚ ਅ਷ੀਂ ਅਿੱ ਜ ਦ੃ ਷ਭੇਂ ਸਵਿੱ ਚ ਉ਩ਰਫਧ ਅਨਸ਑ਣਤ ਇਰਾਜ-਩ਰਣਾਰੀਆਂ ਅਤ੃ ਷ਭੁਿੱ ਚੀ ਸ਷ਸਤ-਷ਿੰ ਬਾਰ ਦੀ ਵਧੀ ਑ੁਣਵਿੱ ਤਾ ਰਈ ਷ਿੱ ਚਭੁਚ ਸੀ ਷ਭਏਾਰੀਨ ਸ਷ਸਤ ਤਏਨੀਏਾਂ ਦ੃ ਧਿੰ ਨਵਾਦੀ ਸਾਂ. ਆਏ਷ੀਜਨ ਩ਸੁਿੰ ਚਾਉਣ ਵਾਰ੃ ਰਾਰ-ਯਿੱ ਤ-ਏਣਾਂ. ਥਿੱ ਫ੃ ਫਣਾਉਣ ਵਾਰ੃ ਩ਰ੃ ਟਰ੄ ਟਜ਼ ਇਸਤਆਸਦਏ ਦੀ ਭੁਯਿੰਭਤ ਦ੃ ਸਵਿੱ ਚ ਵੀ ਸੁਿੰ ਦਾ ਸ੄ | ਷੅. ਷ਿੰ ਏਰਭਣ ਨਾਰ ਰੜਹਨ ਵਾਰ੃ ਸਚਿੱ ਟ੃-ਯਿੱ ਤ-ਏਣਾਂ.਷ਭਏਾਰੀਨ ਸ਷ਸਤ ਤਏਨੀਏਾਂ ਏਵਰਦੀ਩ ਸ਷ਿੰ ਒ ਸਵਿੱ ਚ ਷ਸਾਇਤਾ ਦ੃ਣ ਵਾਰੀ ਇਿੱ ਏ ਷ਥਾਸ਩ਤ ਇਰਾਜ ਸਵਧੀ ਸ੄ | ਷ਟ੄ਭ ਷੄ੈੱਰਾਂ ਦਾ ਉ਩ਮ੅਑ ਅਿੱ ਜਏਰ ਏਈ ਩ਰਏਾਯ ਦ੃ ਏੈਂ਷ਯ ਦ੃ ਇਰਾਜ ਤੋਂ ਇਰਾਵਾ. ਸ਷ਿੱ ਏਰ ਷੄ੈੱਰ ਅਨੀਸਭਆ ਦ੃ ਇਰਾਜ਼.