1.0.

Pendahuluan Malaysia merupakan sebuah negara yang unik kerana terdiri daripada pelbagai

kaum, etnik dan budaya. Setelah lebih setengah abad merdeka, Malaysia telah berjaya keluar daripada kepompong kumpulan negara mundur menjadi sebuah negara yang pesat membangun. Di Malaysia, terdapat banyak kaum dan etnik yang berbeza-beza seperti etnik Melayu, Cina, India, Iban, Kadazan, Dusun dan sebagainya. Setiap kaum dan etnik yang terdapat di Malaysia hidup dalam keadaan yang harmoni dan mengamalkan budaya dan cara hidup tersendiri.

Istilah etnik berasal daripada perkataan Yunani iaitu “ethnos” yang bermakna orang. Satu kumpulan etnik ditafsirkan secara sosial atas dasar ciri-ciri budayanya. Etnisiti ialah rasa kekitaan sesuatu kumpulan etnik tertentu. Ini bererti wujudnya satu kebudayaan atau sub-budaya yang jelas di mana anggotanya merasa disatukan dengan satu sejarah, nilai, sikap dan tingkahlaku yang sama.

Dari segi bahasa, etnik boleh didefinisikan sebagai kaum atau bangsa dan dari segi istilah pula etnik boleh didefinisikan sebagai kelompok manusia yang ditentukan melalui perbezaan ciri-ciri budaya seperti adat resam, pakaian, bahasa, kegiatan ekonomi dan sebagainya. Menurut Kamus Dewan Edisi Ketiga, etnik ialah berkenaan bangsa manusia dan ia juga tidak memaksa perubahan terhadap kepercayaan agama atau membuang unsur. Penggunaan istilah ras dan etnik sering kali digunakan secara berulangan walaupun ia membawa makna yang berbeza. Di Malaysia, kedua-dua istilah ras dan etnik sering kali dicampuradukkan dan digunakan secara bertukar-tukar sehingga maknanya menjadi lebih kurang sama. Orang Melayu, Cina dan India sepatutnya dikenali sebagai etnik juga dipanggil ras dalam kehidupan seharian.

1

Etnik dalam sesebuah kaum adalah berbeza dari aspek ciri-ciri budaya seperti adat resam, pola keluarga, pakaian, pandangan mengenai kecantikan, orientasi politik, kegiatan ekonomi dan hibuuran. Di Malaysia, orang Melayu, Cina, India, Kadazan, Melanau, dan pelbagai lagi boleh dianggap sebagai etnik. Etnik secara dasarnya bersikap etnosentrik iaitu menganggap ciri-ciri budayanya sebagai wajar, betul dan lebih utama daripada budaya etnik lain yang dipandang rendah dan ganjil, berada ditahap rendah atau tidak bermoral.

Kesimpulannya, kepelbagaian etnik di Malaysia menjadikan Malaysia sebuah negara yang unik berbanding negara-negara yang lain. Masyarakat di Malaysia terutama bakal pendidik perlu memahami dan mengetahui selok-belok budaya yang terdapat di negara kita supaya akan terus kekal dan harmoni sebagai sebuah negara yang mempunyai identiti nasional dan jati diri sebagai sebuah negara bangsa Malaysia.

2

0.8 juta orang penduduk Sabah. Pengenalan Kadazandusun Kadazan atau Dusun merupakan kumpulan etnik (bumiputera) yang terbesar di Negeri Sabah. iaitu nama yang diberi oleh orang luar kepada mereka. masyarakat Kadazan/Dusun dikenali sebagai Dusun. masyarakatini beransur-ansurberalih ke bidang perkhidmatan. Sebelum Sabah merdeka melalui Malaysia. istilah "Kadazan"dan "Dusun"dipersatukan menjadi "Kadazandusun" untuk memupuk dan menyatupadukan semangat "kesatuan" dalam kalangan mereka. Anggaran jumlah penduduk 3 . Tetapi. oleh 'kerana masih terdapat etnik dari pedalaman yang berpendirian mendukung identiti "Dusun". perniagaan pertanian moden. mereka menggunakan nama "Kadazan" secara rasmi sebagai identiti mereka.ekonomi yang dicapai oleh negara Malaysia sekarang. Banci pada tahun 1991 menunjukkan bahawa dari jumlah 1. tetapi dengan dan perkembangan sosio. Setelah mencapai kemerdekaan. Masyarakat ini merupakan golongan petani. terdapat 372 089 orang Kadazandusun.2.

iaitu satu petempatan awal Kadazan/dusun yang terletak di Kawasan perkampungan Tompios dalam daerah Ranau. Dalam aspek asal-usul. Kota Belud. Kudat.Liwan. Kadazandusun merujuk kepada empatpuluh etnik seperti berikut: Bonggi. Lotud. Tamparuli. Kimanis. Pensiangan dan Ulu Kinabatangan. Kota Marudu.Tombonuo. Ranau. Tuaran. Papar.Paitan. Beaufort.Tolinting.Kadazandusun pada tahun1994 bertambah menjadi 433. Putatan.Kuijau.Tutung. Rungus. Pitas. corak kehidupan masyarakatnya. Tenom.Lingkabau.Sinorupu. Pingas. Garo.L undayo.Mangkaa Sonsogon. Tobilung. Bongawan. muzik berunsurkan tradisional. Lobu. Keningau. Murut. tarian tradisional dan kemuncak bagi pemartabatan warisan budaya Kadazandusun ialah Perayaan Pesta Kaamatan yang diadakan pada setiap tahun. Tambunan. Kesemua etnik ini mempercayai bahawa mereka berasal dari Nunuk Ragang. Kawang.Tatana. Paitan. Rumanau.Kimaragang. Telupid. bahasa.600 orang. Kuala penyu. Sebilangan besar dari mereka terdapat di daerah Penampang. kaum Kadazandusun ini memiliki banyak budaya yang boleh diwarisi contohnya dari segi asal-usul. Gana.Kadayan.Malapi. Makiang. Sungai dan Bisaya. Menurut Persatuan Kebudayaan Kadazandusun Sabah (KDCA) dan di dalam perlembagaannya. Tidong.Tangara.Bundu. pakaian tradisional.Dumpas.Sukang. lagenda dan perkembangan suku kaum Kadazandusun. Tindal. lagenda dan perkembangan suku kaum Kadazandusun menjelaskan tentang kelahiran kaum Kadazand/usun dan lagenda kelahiran kaum ini bermula dari "Nunuk Ragang" sehinggalah kepada perkembangan dan penyebaran suku kaum ini ke seluruh pelusuk negeri Sabah yang telah banyak mempengaruhi sosio 4 .Sinobu. yang mana ianya terbahagi dalam dua kumpulan etnik iaitu Kadazan/Dusun dan Murut. Sesungguhnya. Minokok.Kolobuan. Labuk Sugut.Nabai.Iban. Sook.Tuhawon.

Struktur sosial merupakan susunan daripada unsur-unsur sosial yang menjadi perkara asas dalam sesebuah masyarakat iaitu kelompok. struktur sosial membawa maksud susunan dalam masyarakat. Mengikut statistik. contohnya dari aspek bahasa dan corak kehidupan mereka. 5 . serta lembaga sosial. Struktur Masyarakat/kelas sosial Struktur merupakan istilah yang berasal daripada bahasa Latin iaitu structum yang membawa maksud menyusun. Kepelbagaian etnik ini membolehkan kita mengenali budaya sesebuah kaum serta dapat membantu kita untuk mengkaji mengenai cara hidup seharian etnik tersebut dengan lebih mendalam. Struktur sosial juga merupakan sebuah ruang abstrak dalam masyarakat. terdapat lebih kurang 40 etnik yang terdapat dalam suku kaum Kadazandusun. 2. nilai dan norma sosial.budaya mereka mengikut tempat yang baru. Oleh itu. Kesimpulannya.1. kelas sosial. masyarakat Sabah mempunyai pelbagai etnik yang unik dan Kadazandusun merupakan salah satu etnik yang terbesar di Sabah.

setiap bangsa mempunyai struktur masyarakat yang berbeza mengikut perbezaan bangsa. Pembahagian ini dinamakan sebagai stratifikasi sosial iaitu perbezaan tahap. Dalam konteks negara kita.1. ras. ianya merupakan koleksi kelompok etnik yang bertutur dalam 6 . kekayaan dan usia.Selain itu. Di Sabah. 2.1. profesion atau pekerjaan serta keturunan dalam kasta dan kriteria ini adalah berbeza mengikut etnik yang terdapat di Malaysia. Terdapat dua cara untuk menganalisis struktur sosial iaitu: 2. struktur sosial juga merupakan susunan ekonomik atau kebudayaan kumpulan-kumpulan sosial. agama dan sebagainya dan pembahagian ini dinamakan perbezaan sosial (perbezaan fungsi dan adat) Status. Di Malaysia. Melalui keturunan atau kasta. Secara umumnya. terdapat pelbagai jenis etnik. Perubahan posisi dalam struktur dalam struktur sosial yang dialami oleh individu atau sesebuah kelompok dikenali sebagai mobiliti sosial.1. golongan atau kelompok. jenis keluarga. struktur sosial ini dapat dilihat pada tatatingkat pendidikan. Dusun merupakan salah satu etnik yang terdapat di Sabah. Suku bangsa. tingkat pendidikan. kedudukan individu atau kelompok dalam struktur sosial tidak bersifat statik sehingga berlaku perubahan. Selain itu. terdapat juga kriteria sosial dalam masyarakat yang meliputi aspek pendidikan.2. Dusun/Kadazan merupakan etnik utama yang terbesar di negeri Sabah. kekayaan dan usia.

Tenghilan. Antaranya ialah Dusun Liwan. Kuijau. Dusun Kimaragang. sementara etnik Dusun tinggal di kawasan pergunungan di pedalaman Sabah. Begitu juga dari segi budaya kepercayaan tradisi. Tagahas.bahasa dan dialek yang hampir sama. Dusun Tindal. Kaum etnik ini menggunakan pelbagai bahasa dan dialek dengan pelbagai kebudayaan dan adat resam tradisional. bezanya etnik Kadazan tinggal di kawasan lembah dan secara tradisi terlibat dalam penanaman padi. Bagahak. Mereka kebanyakan bertempat di sekelilingi kawasan lembah pantai barat dan kawasan pendalaman. Tambunan. Tamparuli. Kadazan Dusun membentuk 30 peratus populasi Sabah yang terdiri daripada dua kaum. Di dalam Dusun/Kadazan sendiri terdapat sekurang-kurangnya 10 bahasa yang mempunyai lebih dari 30 jenis dialek Kaum Kadazan-Dusun merupakan nama kaum bumiputera asli yang terbesar di Sabah dan berasal daripada Indo-China. Suku kaum Dusun yang tinggal di pantai barat seperti Penampang. Terdapat 27 suku kaum di dalamnya. Tangara. Kiulu. Kota Belud dan juga di lembah bukit di Ranau. Dusun Lotud. Kumpulan etnik yang terbesar adalah suku kaum Dusun yang merupakan satu pertiga dari penduduk Sabah. Tuaran. Rungus. Bagaimanapun. Tambanuo. Dusun Pahu. Orang Sungai. Kadazan dan Dusun digabungkan bersama kerana berkongsi bahasa dan budaya yang serupa. Papar. Sesetengah dari mereka memburu serta menangkap ikan sungai. dan sebagainya. 7 . Dusun. dan Keningau adalah petani tradisi yang menanam padi sawah dan huma. Dusun Labuk.

Beza antara bahasa Kadazan dan Dusun ialah seperti bahasa Malaysia dan bahasa Indonesia. Lotud di daerah Tuaran. Mereka mengamalkan cara hidup bertani dan menangkap ikan. Sugut.200 orang. Walau bagaimanapun. Walau bagaimanapun. perbezaan antara kaum Kadazan dan Dusun tidaklah begitu berbeza dan kasar. pada masa kini. rumah panjang jarang dilihat dalam etnik ini.Lazimnya masyarakat daripada subetnik yang disebut di atas adalah berasal (mendiami) daripada kawasan-kawasan (daerah) tertentu umpamanya Kimaragang di daerah Kota Marudu. Tamparuli. Istilah Kadazan-Dusun ini wujud dari hasil penggabungan etnik Kadazan Dusun serta beberapa etnik kecil lain. Telipok dan dan sedikit di Kota Belud (Tampasuk). iaitu antara 150 . Masyarakat Lotud (Suang Lotud) turut mendiami kawasan Pantai Barat Selatan negeri Sabah terutamanya Tuaran. Kebanyakan etnik dusun ini tinggal di kawasan pergunungan di Sabah berbanding etnik yang lain. Bagi Orang Sungai yang tinggal di daerah Pitas. Kesimpulannya. 8 . Orang Sungai di daerah Kinabatangan. Penggabungan ini adalah akibat pertelingkahan politik. masyarakat etnik dusun ini hidup dalam kelompok masingmasing. Paitan dan Pitas. Mereka hidup secara kolektif dengan mendiami rumah panjang yang mengumpulkan beberapa keluarga. mereka menganut agama Islam manakala daerah-daerah lain seperti Kinabatangan Orang Sungai turut menganut agama-agama lain. Kebanyakannya telah mengalami pembangunan fizikal dan mental.

penuntutan. dan mungkin palsu secara objektif. kepercayaan bermaksud akuan akan benarnya terhadap sesuatu perkara. Kepercayaan Secara umumnya. Kepercayaan dalam konteks psikologi adalah bermaksud suatu keadaan jiwa yang berkaitan dengan sikap berkedudukan-memihak (propositional attitude). Biasanya. Kebenaran yang dituntut itu mungkin sahih. perkara ghaib. kepercayaan adalah berbeza-beza. Walau bagaimanapun. dan jangkaan daripada seorang individu mengenai kebenaran sesuatu. tetapi bagi individu yang berkenaan ia adalah sahih.2. kepercayaan itu dikatakan berkaitan dengan sikap berkedudukan-memihak. Bagi etnik di Malaysia. Kinorohingan merupakan tuhan di mana mereka meminta sesuatu 9 . kerana melibatkan penekanan. Bagi masyarakat Dusun. Bagi masyarakat Dusun di Sabah mereka mengamalkan kepercayaan animisme iaitu sebelum kedatangan agama Kristian dan agama Islam. Mengikut kepercayaan kaum kadazandusun juga. seseorang yang menaruh kepercayaan ke atas sesuatu pekara itu akan disertai oleh perasaan 'pasti' atau kepastian terhadap pekara yang berkenaan. Kepercayaan ini diwarisi berasaskan fahaman dan adat "pagan" kaum. Kinorohingan adalah satusatunya Tuhan mereka yang bersemayam di dunia lain. roh.2. kepercayaan adalah sebahagian daripada batu asas pembangunan moral dan dikenali sebagai aqidah ataupun iman. Kepercayaan juga dapat didefinisikan sebagai satu keyakinan terhadap Tuhan. atau suci yang mengakibatkan penyembahan. Manakala dalam konteks agama pula.

pada masa kini. Setiap kepercayaan atau pegangan dalam sesebuah etnik atau masyarakat adalah bermula sejak turun-temurun dan pendedahan mengenai kepercayaan masingmasing kepada etnik lain dapat mengelakkan berlakunya sebarang salah faham terutamanya dalam kalangan pelajar di sekolah. setiap tahun selepas menuai padi. Kinorohingan juga dapat menghalang pengaruh kuasa ghaib seperti "Roogon" atau syaitan. Di samping itu. kebanyakan masyarakat Kadazandusun adalah penganut agama Kristian dan sebahagian daripada mereka juga beragama Islam. setiap masyarakat mempunyai kepercayaan masing-masing dan masyarakat Dusun di Sabah juga mempunyai kepercayaan atau pegangan mereka sendiri. Walau bagaimanapun.seperti keselamatan dan perlindungan dari sebarang penyakit. Masyarakat kadazandusun mempercayai bahawa roh orang mati akan pergi ke Gunung Kinabalu dan apabila tiba masanya roh itu akan pergi ke syurga atau neraka. masyarakat dusun mengadakan upacara "Magavau" iaitu upacara kesyukuran bagi menghormati semangat padi. Secara tuntasnya. 10 .. Upacara ini dijalankan oleh "Bobohizan" atau ketua bomoh dengan membaca mentera.

ia juga sistem lambang pertuturan yang arbitrari yang digunakan manusia sebagai alat untuk berhubung manakala dialek ialah satu variasi bahasa yang ditentukan mengikut wilayah dan ditutur bergantung kepada tempat seseorang itu dilahirkan (S. sebutan dan ejaan suku kaum Kadazandusun dari satu daerah dengan daerah lain di negeri sabah adalah berlainan tetapi masih 11 . perbezaan loghat. Jacqueline Pugh-Kitingan (1987). 1995). Tuhauwon dan Kuruyou. Bahasa Dusun Liwan tertumpu di daerah RanauBahasa merupakan salah satu Dari aspek bahasa. Tagas. Menurut Dr. keluarga Dusun menggunakan empat belas bahasa pertuturan. sebutan dan ejaan banyak dipengaruhi mengikut etnik tertentu. bahasa adalah alat penting untuk menyampai maksud. Dusun Tambunan. Sebagai keperluan sosial.Nathesan. Bahasa Bahasa ialah satu wahana perhubungan dan komunikasi antara manusia.3. Antara bahasa Dusun ialah Liwan. Contohnya.2.

Kaum Dusun di Sabah mempunyai banyak amalan adat resam dan tradisi yang diwarisi berasaskan fahaman dan agama adat "Pagan" kaum Dusun. Adat merangkumi keseluruhan aspek kelahiran. Bahasa Dusun hampir menyerupai bahasa Kadazan tetapi terdapat sedikit perbezaan terutamanya dari segi ejaan dan sebutan. Adat resam juga menjadi kebiasaan yang diwarisi dalam sesebuah masyarakat dan kepentingannya dalam sesebuah etnik tidka dapat dinafikan lagi.4. perkahwinan sehingga kematian dalam hidup semua masyarakat di Malaysia. Adat Resam Adat resam merupakan peraturan yang sudah diamalkan sejak turun-temurun lagi dalam sesebuah masyarakat sehinga menjadi hokum dan peraturan yang harus dipatuhi. Contohnya "sembilan" yang disebut "siam" dalam bahasa Dusun dan "sizam" dalam bahasa Kadazan.membawa erti dan makna yang sama. Walaupun kedua-dua bahasa ini berbeza tetapi kebanyakan suku kaum Dusun/Kadazan menggunakan kedua-dua bahasa ini dalam perbualan seharian. terdapat juga perkataan yang berbeza tetapi maksud yang sama contohnya "dimana" yang disebut "hinonggo" dalam bahasa dusun dan "hinombo" dalam bahasa Kadazan atau "rumah" yang disebut "walai" dalam bahasa Dusun dan "hamin" dalam bahasa Kadazan. 2. Walau bagaimanapun. Madya Abu 12 . Prof.

Bagi masyarakat Dusun. upacara memulakan menuai padi dan sebagainya. Ini jelas terbukti dalam upacara-upacara masyarakat Dusun. Pada malam pertama si suami harus bermalam di rumah keluarga isterinya dan kemudiannya pasangan pengentin ini akan diarak ke rumah keluarga lelaki dan perempuan selama 13 . Setelah peminangan diterima oleh pihak keluarga perempuan. contohnya apabila membuka tanah baru untuk pertanian. Perkahwinan Dalam konteksi komunikasi. keselamatan dan perlindungan daripada serta kinorohingan dapat menghalang pengaruh kuasa ghaib seperti syaitan atau "Roogon" dalam bahasa Dusun. majlis perkahwinan akan dilakukan pada masa yang dipersetujui oleh kedua-dua pihak dan lazimnya dilakukan pada waktu malam di rumah pengantin perempuan. membina rumah dan masuk rumah baru. Antara ciri-ciri fahaman tradisi masyarakat Dusun yang dianggap baik ialah kaum ini mempercayai adanya alam ghaib seperti Tuhan dan setiap perbuatan mempunyai balasan baik buruknya. Mohd. mengubati orang sakit. Dr.4. ibu bapa bertanggungjawab memilih bakal isteri anak lelakinya. Tuhan ialah "Kinorohingan" dan mempunyai meminta kuasa tertinggi dari segala sebarang sesuatu. 2. Taib Osman menyatakan tradisi ialah suatu yang diwarisi daripada nenek moyang. semuanya dimulai dengan mentera dan pemujaan kepada Kinorohingan. Menurut Ismaily Bungsu(1988) kepercayaan kaum Dusun atau Kadazan tentang kinorohingan ialah kinorohingan bersemayam di luar sebagai Tuhan dan dikaitkan dengan beberapa lagenda khususnya hal-hal berkaitan dengan mentera pemujaan.Hassan Sham (1987) melaporkan Prof.1. penyakit Tuhan tempat mereka mengkomunikasi atau meminta sesuatu khususnya kesihatan.

4.2.tiga kali berturut-turut. Selimpunan do kesilau. Tanob. Selakohan sinding ini bertujuan menyambut kedatangan rombongan pengantin baru tetapi diluahkan dalam bentuk nyanyian.4. Kepuposan Tulan Daat dan Selimpunan Tulan Kelimo". Semua kelurga 14 dijemput upacara . Hari Keluarga atau "Meginakan" Dusun mempunyai ahli upacara perpaduan dan keluarga satu yang Masyarakat dipanggil meginakan. 2. Sebelum pengantin dibenarkan masuk ke dalam rumah. Begitu juga dengan masuk rumah baru harus pada hari-hari yang terpilih dan diiringi dengan upacara sembahyang doa atau Megembawon / Mengendi.3. Selimpunaan Tadau Daat. Selimpunaan Tulan Daat. Lazimnya golongan perempuan yang melakukan upacaramegendi dan bukan daripada golongan lelaki. Mendiri dan Masuk Rumah Baru Mendirikan dan masuk rumah baru hendaklah dimulai dengan upacara "Tumedek" atau menanda. pihak tuan rumah keluarga lelaki atau perempuan menyanyi atau "Selakohan Sinding" dan dibalas oleh rombongan. Upacara ini hendaklah dilakukan pada hari-hari penting bagi masyarakat Dusun yang dipanggil "Tadau Rampagas. Upacara ini dilakukan oleh golongan tua yang mahir untuk mengendi. 2.

Semasa mengintutun. Mencuri atau "Manakau" Pencuri dapat dikenal pasti dengan bantuan bomoh yang mahir melalui upacara "mengintutun". Kahwin Bersaudara atau "Kepingaian Miadpinai" 15 . Ketian seorang lelaki yang menyebabkan seorang perempuan Ketian ialah mengandung tanpa sebab perkahwinan yang sah. Implikasinya. 2. Menurut kepercayaan mereka memukul bambu bertujuan memperbaiki dunia.4. Sebaliknya.5. Setelah selesai upacara tersebut. orang yang kena tuduh akan mendapat cacian dan celaan masyarakat kampung untuk beberapa waktu. Biasanya.menyembahyangkan mereka mengambil arak Gampian bambu atau Kinomolyang "Telutuk" diketuai dipukul oleh mereka yang bagi mahir megendi serta dijalankan pada waktu malam. 2. pesalah yang melakukan kesalahan besar seperti mencuri kerbau boleh dihalau keluar "elohon" dari kampungnya. Alat-alat yang digunakan semasa mengintutun ialah telur ayam atau cermin. Hari keluarga ini dihadiri semua ahli keluarga dan masyarakat kampung selama 7 hari berturut-turut.4.4. Natijahnya lelaki dicaci dan dikehendaki membayar denda atau sogit berupa babi atau kerbau. bomoh akan memberitahu siapa yang mencuri dan biasanya tuduhan bomoh dipercayai oleh ahli keluarga dan majoriti masyarakat. Tujuannya menyejukkan panas dalam ahli keluarga dan masyarakat kampung serta memberitahu masyarakat kampung bahawa pesalah telah dihukum setimpal dengan kesalahannya.4. 2.6. beberapa ahli keluarga dan masyarakat kampung datang sama-sama menyaksikan upacara mengintutun. untuk "Tontongon" mengeluarkan bunyi.

satu lagi alat komunikasi digunakan untuk memberitahu masyarakat kampung bahawa adanya kematian dalam sesebuah keluarga iaitu menggunakan buluh untuk dibunyikan atau "Mengarasapong". 7 perang. Jika perkahwinan dilangsungkan juga.4. 2. Tujuannya ialah memutuskan tali persaudaraan untuk membolehkan mereka berkahwin. 7 tajau dan 7 mangkuk. ahli keluarga si mati akan memukul gong "Tontong sanang"yang bertujuan memberitahu ada kematian dalam ahli keluarga dan disertai turun dari rumah atau "menuhon" bertujuan cuba menahan roh simati atau kedwo-dwo melalui benda-benda yang diambil dipersekitaran halaman rumah si mati untuk disapukan di ubun-ubun kepala si mati dengan harapan si mati hidup semula. si lelaki dan perempuan akan dikenakan hukuman denda iaitu "Pitas" yang terdiri daripada 7 kerbau. jika seseorang lelaki atau perempuan berkahwin dengan seseorang yang dipercayai masih ada talian persaudaraan. Selain itu.8. Jika berlaku kecurangan hendaklah dikenakan denda berupa kerbau atau babi.4. Pitas bagi lelaki hendaklah diberi kepada pihak keluarga perempuan dan pitasperempuan pula diberikan kepada keluarga lelaki.Adalah menjadi kesalahan besar bagi masyarakat Dusun. 7 ayam. Tujuannya adalah dimakan bersama ahli keluarga yang dicuranginya iaitu isteri atau suami dan anak-anak. Pembayaran pitas ini dipanggil"Mesulak" atau sama-sama membayar denda (bertukartukar barang denda).7. 16 . 2. Kematian atau "Kepataiyen" Bila kematian berlaku dalam masyarakat Dusun tradisi. Curang atau "Melapau" Seorang lelaki atau perempuan yang telah berkahwin tidak boleh berlaku curang terhadap si suami atau si isteri .

Tujuannya ialah mengadakan pembahagian harta untuk simati. ahli keluarga akan mengadakan upacara memisah dengan menutup semua lampu dalam rumah. ahli-ahli keluarga akan meraung-raung dan memukul bekas letak si mati. 17 . ahli keluarga simati mengadakan upacara pembahagian atau "Ikidan / angkiban" . Contoh narrator ialah " Anu bin Dia. Tujuannya ialah agar roh si mati akan balik ke rumah untuk "megoit-megoit" atau membawa dan mengambil barang-barang milik si mati.Semasa si mati dibawa ke kubur. Pada hari ketiga (3) pula. ini saja bahagian mu. Jangan lagi ganggu kami". Pembahagian ini dilakukan dengan tangan kiri dan membelakang. Benda yang boleh dijadikan angkiban ialah ternakan dan tanaman. upacara keselamatan yang dipanggil "Memagompi" melalui upacaramengendi dilakukan dengan bantuan sesorang yang mahir megendi. Pada malam pada hari perkuburan. Pada hari kelima atau ketujuh pula.

pendidikan menjadi salah satu teras utama dalam menentukan arah tuju pencapaian individu.0. tidak semua pelajar mempunyai peluang bersekolah kerana pada masa itu sekolah dibahagikan mengikut kumpulan etnik. pemikiran dan kepercayaan negatif oleh seseorang atau sekelompok terhadap anggota atau kelompok etnik lain yang mempengaruhi perilaku pihak yang berpandangan 18 . Pada masa kini. Pendidikan juga adalah satu proses di mana seseorang memperoleh banyak faedah sosial seperti pekerjaan. kurikulum dan penempatan. Walau bagaimana pun semasa penjajahan British di negara kita. kelas sosial. Ketidaksamaan peluang dalam pendidikan bermaksud sekatan hak seseorang untuk mengembangkan potensinya. gaji yang mencukupi dan kuasa politik. setiap individi mempunyai peluang pendidikan yang berbeza. Sama ada individu tersebut berada di bandar ataupun di luar bandar. Konsep diskriminasi atau ketidaksamaan ditakrifkan sebagai pandangan. Kedua-dua ini mempunyai peluang pendidikan yang berbeza di mana pendudukan bandar mempunyai lebih peluang berbanding penduduk luar bandar. Isu-isu Ketidaksamaan Peluang Pendidikan Murid Peribumi di Malaysia Pendidikan merupakan satu perkara penting di dalam kehidupan individu. Kenapa ini berlaku? Satu sebab kenapa hal ini berlaku adalah disebabkan oleh lokasi kedudukan individu tersebut.3. Namun begitu.

manakal kumpulan etnik Dusun tinggal di kawasan pergunungan di pedalaman Sabah. golongan pembesar. Senoi dan Melayu-Proto. Kumpulan Kadazan tinggal di kawasan lembah serta secara tradisi terlibat dalam penanaman padi. Kenyah. Kumpulan etnik di Sabah terdiri daripada kumpulan terbesar iaitu Kadazan Dusun. Kadazan. orang Melayu. Menurut Kamus Dewan (2007) peribumi diertikan sebagai penduudk asli dan juga Bumiputera. Suluk dan penduduk lain di Sabah. Justeru.negatif. Diskriminasi ialah perbuatan membanding dan membezakan individu atau kelompok etnik lain berasaskan ciri-ciri etnik semata-mata. Bajau. Kelabit serta orang Melayu. Ketaksamaan telah berlaku sejak dahulu lagi iaitu semasa sistem feudal. istilah peribumi digunakan untuk merujuk kepada kumpulan etnik dalam sesebuah wilayah yang dituntut dan dipertahankan oleh sesebuah negara. dan golongan istana menerima sistem pendidikan yang berbeza. Kumpulan etnik yang kedua terbesar di Sabah ialah 19 . Konsep ini telah diteruskan lagi pada zaman penjajah. orang Asli pula terdiri daripada tiga kelompok utama iaitu Kumpulan Negrito. Iban. Manakala. dapat dirumuskan bahawa peribumi merupakan istilah umum yang digunakan bagi merujuk kepada semua kelompok manusia yang dianggap sebagai penghuni asal atau terawal di Malaysia. Rakyat bawahan atau marhain. Kayan. kumpulan kaum yang diklasifikasikan sebagai Bumiputera meliputi orang Melayu di Semenanjung. Menurut beliau. Golongan pembesar mewariskan kecerdikan sebaliknya anak petani dan orang kampung terus ketinggalan Menurut Hassan Mat Nor (1998). Dusun. Bidayuh.

terutamanya di Sabah dan Sarawak. Berdasarkan tempat tinggal masyarakat Peribumi secara umumnya. Majoriti kaum Iban tinggal di rumah panjang di lembah sungai dan masih mengekalkan nilai adat resam dan ciri-ciri kebudayaan yang menjadi lambang tradisi masyarakat Iban. kumpulan Iban merupakan kumpulan etnik terbesar di Sarawak. jika isu ketaksamaan peluang pendidikan ini dapat diatasi. latar belakang masyarakat dan status sosioekonomi. maka sebahagian daripada mereka kurang terdedah kepada arus perubahan dalam bidang pendidikan khususnya. kumpulan masyarakat ini kebanyakannya tinggal di jauh pedalaman. Mereka masih terikat kepada budaya kehidupan tradisional dan kurang menerima perubahan yang pesat selari dengan arus perubahan yang dialami oleh Malaysia.Bajau yang asalnya berketurunan pelaut. Di Sarawak pula. kemudahan asas dan infrastruktur yang serba kekurangan juga merupakan salah satu lagi faktor penduduk peribumi ini ketinggalan dalam aspek pendidikan. Di samping itu. 20 . Isu ketaksamaan peluang pendidikan ini wujud dalam kalangan kumpulan peribumi dari aspek jurang pencapaian murid dan jurang digital akibat lokasi tempat tinggal. tempat tinggal yang jauh dan terpencil dari sekolah dan sistem perhubungan yang kurang baik merupakan faktor yang menyebabkan kadar keciciran tinggi. pembangunan dalam sesebuah etnik dapat ditingkatkan dan jurang perbezaan antara peluang pendidikan di kawasan bandar dan kawasan pedalaman dapat dikurangkan di samping semua murid dapat menikmati kualiti pendidikan yang sama rata. Disebabkan lokasi tempat tinggal masyarakat peribumi agak terpencil. Secara tuntasnya. Selain itu.

Langkah Mengatasi Isu Ketaksamaan Peluang Pendidikan dalam Kalangan Masyarakat Peribumi Apa yang kita sedia maklum.1. banyak faktor yang menyebabkan masyarakat peribumi serta pedalaman tidak mendapat peluang pendidikan yang sama berbanding dengan 21 .3.

Infrastruktur ini mestilah setaraf dengan infrastruktur yang terdapat di sekolah-sekolah kawasan bandar. pihak kerajaan telah mengeluarkan sejumlah peruntukan untuk membuat penempatan-penempatan baru kepada masyarakat di kawasan pedalaman. Majoriti guru-guru yang dihantar ke kawasan pedalaman pada masa sekarang ini sebenarnya tidak berminat untuk mengajar di sana. Oleh itu. pihak kerajaan perlu 22 . Bagi faktor yang pertama. Justeru. Terdapat juga beberapa sekolah di pedalaman hanya menggunakan generator untuk bekalan elektrik mereka. Jika masalah ini tidak diselesaikan. Antaranya adalah bekalan air bersih dan juga klinik-klinik desa serta kemudahan-kemudahan di dalam bilik darjah itu sendiri untuk keselesaan pelajar dan juga guru. sesi pengajaran dan pembelajaran di sekolah akan terganggu akibat bekalan elektrik yang tidak mencukupi. Kebanyakan mereka hanya inginkan elaun yang diberikan. Seterusnya adalah faktor tenaga pengajar. Kemudahan yang paling penting sekali adalah bekalan elektrik. iaitu faktor infrastruktur dan prasarana. Seperti yang kita sedia maklum. Oleh itu. Selain daripada bekalan elektrik. Kerajaan perlu befikir wajar untuk menempatkan guru-guru di kawasan pedalaman. Kerajaan perlu berusaha untuk membekalkan bekalan elektrik yang sepenuhnya ke kawasan pedalaman. bekalan elektrik di kawasan pedalaman hanyalah seketika sahaja.masyarakat yang berada di kawasan Bandar dan kampung. Pihak kerajaan telah melaburkan jutaan ringgit untuk meningkatkan infrastruktur dan prasarana di sekolah pedalaman. pihak kerajaan telah mengambil pelbagai langkah untuk menangani isu ini. kerajaan juga perlu menyediakan kemudahan-kemudahan lain yang boleh melancarkan kehidupan masyarakat-masyarakat di pedalaman. Penempatanpenempatan ini akan dibina berdekatan dengan kawasan bandar dan kampung. Pihak kerajaan juga boleh melaksanakan pelbagai inesiatif yang lain untuk tangani isu tersebut.

Ini akan mewujudkan suasana mengajar yang lebih kondusif.0 Penutup 23 . Kesimpulannya. 4. Mereka ini perlu menggerakan minda-minda masyarakat merka untuk berubah. Apa yang paloin penting sekali adalah. Tidak kira pihak kerajaan mehupun pihak swasta. NGO mahupun individu itu sendiri perlu memainkan perana yang penting untuk mengatasi masalah-masalah ketaksamaan peluang pendidikan di kalangan masyarakat peribumi. golongan-golongan peribumi yang telah berjaya perlu memberikan motivasi dan bimbingan kepada mereka yang masih kuat berpegang kepada prinsip hidup mereka yang kolot tersebut. semua pihak tidak kira kerajaan. Untuk membantu dalam proses ini. golongan-golongan yang telah berjaya ini mestilah tidak lupakan daratan. Ini perlu untuk memastikan golongan-golongan masyarakat peribumi tidak ketinggalan ke belakang sekali. pihak-pihak ini kena bergabung dan mencari jalan penyelesaian untuk mengubah pemikiran-pemikiran kolot masyarakat-masyarakat peribumi untuk mereka berfikir untuk masa hadapan.memilih tenaga-tenaga pengajar yang betul-betul ingin ke kawasan pedalaman dan mereka ini perlu diberikan lebih elaun. swasta. Semua pihak ini perlu menggembeling tenaga untuk mengatasi masalah ini.

Ketaksamaan peluang pendidikan ini amat ketara perbezaannya dalam unsur-unsur kelas sosial. pembangunan dalam sesebuah etnik dapat ditingkatkan dan jurang perbezaan antara peluang pendidikan di kawasan Bandar dan kawasan pedalaman dapat dikurangkan di samping semua murid dapat menikmati kualiti pendidikan yang sama rata. Isu ketaksamaan peluang pendidikan merupakan isu yang telah lama dibincangkan. Melanau. pelbagai usaha telah dilakukan oleh pihak kerajaan dan pihak tertentu untuk merapatkan kembali jurang pencapaian digital dan ketaksamaan peluang pendidikan melalui beberapa inisiatif yang telah dirancangkan. Di Malaysia. pakaian. jika isu ketaksamaan peluang pendidikan ini dapat diatasi.Etnik merupakan sekelompok manusia yang mengamalkan budaya yang hampir sama termasuk adat resam. dan pelbagai lagi kaum boleh dianggap sebagai etnik. India. Cina. berada ditahap rendah atau tidak bermoral. jantina serta kumpulan etnik yang lain yang disebabkan oleh faktor geografi dan pegangan budaya. 24 . Kadazan. orang Melayu. betul dan lebih utama daripada budaya etnik lain yang dipandang rendah dan ganjil. Secara tuntasnya. Ini kerana isu ini merupakan salah satu isu yang telah memberikan impak atau kesan yang besar terhadap status sosioekonomi terhadap sesebuah etnik dalam pencapaian akademik mereka. Walau bagaimanapun. bahasa dan kegiatan ekonomi. Etnik pada dasarnya bersikap etnosentrik iaitu menganggap ciri-ciri budayanya sebagai wajar.

5. Refleksi Kendiri Nama: Nur Amirul Azima Bt Shamsuddin K/P : 890831-03-5974 25 .0.

Kerja kursus pendek ini akan membantu saya mengenal lebih rapat budaya bangsa yang terdapat di Malaysia.Bersyukur kehadrat Illahi kerana dengan limpah kurniaNya dapat juga saya Nur Amirul Azima Bt Shamsuddin dan rakan seperjuangan saya Noor Haszwani Bt Yusof menyiapkan tugasan Budaya dan Pembelajaran EDU 3106.murid peribumi di Malaysia. Saya berbangga menjadi rakyat Malaysia kerana Negara ini mempunyai pelbagai etnik dan budaya. bahasa dan adat resam. Selain itu. Melalui kajian ini. Tugasan ini diberi masa selama empat minggu iaitu bermula pada 14 Februari 2011 dan diserahkan pada 10 Mac 2011. Langkah. kami juga diminta untuk menghuraikan isu. Terima kasih diucapkan kepada pensyarah pembimbing diatas tunjuk ajar dan kerjasama yang diberikan kepada kami.langkah dinyatakan untuk mengatasi ketidaksamaan peluang tersebut. Sabri. 26 .rakan yang lain diatas kerjasama yang diberikan. Akhir kata. Tidak lupa juga kepada ibu bapa saya di kampung yang tidak pernah putus memberikan nasihat dan bimbingan kepada saya. dapatlah saya dan rakan mengetahui serba sedikit tentang etnik ini. Diharapkan tugasan ini memuaskan pihak penilai. Tugasan ini perlu disiapkan sebelum kami menjalankan praktikum selama sebulan di sekolah. ribuan terima kasih juga saya ucapkan kepada rakan. Tugasan ini memerlukan kami menghasilkan esei pendek dengan memilih Etnik Dusun sebagai kajian untuk mengkaji tentang struktur masyarakat atau kelas sosial. kepercayaan.isu ketidaksamaan peluang pendidikan murid. Segala kekurangan akan kami perbaiki pada masa akan datang. Pensyarah pembimbing kami ialah Encik Shaddin b.

Sekian. terima kasih. 27 .

Melalui kajian yang telah dilakukan ini. Di samping itu. kami juga perlu untuk menghuraikan isu. 28 .murid peribumi di Malaysia serta cadangan langkahlangkah untuk mengatasi ketidaksamaan peluang tersebut. Mohd Yusoff K/P : 890313-08-5728 Alhamdulillah rasa syukur ini dirafakkan kehadrat Allah SWT kerana dengan limpah kurniaNya akhirnya saya bersama rakan saya iaitu Nur Amirul Azima bt Shamsuddin telah berjaya menyiapkan tugasan Budaya dan Pembelajaran (EDU 3106). kami telah dapat meneroka dan mengetahui sedikit sebanyak tentang etnik Dusun. Tugasan yang telah diberi selama 4 minggu ini telah bermula pada 14 Februari 2011 dan akan diserahkan pada 10 Mac 2011. Tugasan ini telah memberi peluang kepada saya mengetahui mengenai isu pendidikan di Malaysia. Tugasan pada kali ini memerlukan kami untuk mengkaji mengenai etnik-etnik yang terdapat di Malaysia dan kumpulan kami telah ditugaskan untuk mengkaji etnik Dusun yang merupakan salah sebuah etnik yang terbesar di Sabah merangkumi aspek kajian mengenai struktur masyarakat atau kelas sosial. bahasa dan adat resam.Nama : Noor Haszwani bt.isu ketidaksamaan peluang pendidikan murid. Pensyarah pembimbing kami ialah Encik Shaddin bin Sabri. kepercayaan.

terima kasih.Akhir kata. Sekian. 29 . saya berharap agar tugasan ini dapat membantu saya untuk mengetahui selok-belok mengenai etnik-etnik yang terdapat di Malaysia dan juga mengenai masalah ketaksamaan dalam sistem pendidikan di Malaysia.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful