You are on page 1of 490

Sekcja

Konstrukcji Betonowych KILiW PAN

P o d s t a w y
p r o j e k t o w a n i a
k o n s t r u k c j i
z e l b e t o w y c h
I s p r ^ z o n y c h
wedhig

Sekcja Konstrukcji Betonowych KILiW PAN

R a d a Programowa
Leonard Runkiewicz. WitCd WCowioki,

r d z i m S S S !

Zespo} Autorow
Rozdziaf 1
Rozdziaf 2
Rozdzial 3

Mlchai Knauff
^'^^^^Knauff,AdamZybura(2.12)
Andr?
Janu

(3.1, 3.3, 3.6, 3.7), Marian Gichocki (3.8),


^^^^^^cki (3.1, 3.2, 3.5), Mieczyslaw Kaminski (3.2, 3.4).
KarlikowskI (3.6), Arkadiusz Madaj (3.7)

Rozdzlal 4
Rozdziaf 5

Rozdzial 7
Rozdzial 8
Rozdzial 9
Rozdzial 10
Rozdzial 11
Rozdzial 12
Rozdzial 13

Rozdzial 14
Rozdzial 15
Rozdzial 16
Rozdzial 17
Rozdzial 18
Koordynator

p r o j e k t o w a n i a

konstrukcji

z e l b e t o w y c h

Stanisi^ '^yikievvicz, Mieczyslaw Kaminski, Jozef Koctianowski,

law Kus
Rozdzial 6

P o d s t a w y

s p r z o n y c h

^rtem Czkwianianc, Maria Kamlrtska,


Tad6us2 Godycki-^wirko, Marek Wesolowski (7,8)
Tad^Usz Godycki-Cwirko, Marek Wesolowski (8.6)

w e d t u a

E u r o k o d u

^"^^^^iAjdukiewicz
^!^5iisSh^^kuiiki], Zdzislaw Sulimowski
^ ' ^ ^ l Knauff
Kr^ys2tof Dyducf.
Wlodzi^ierz Starosolski (13.1, 13.5, 13.8), Andrzej A]dukiewicz
^'li-'^ 13.9). Ireneusz Jozwiak (13.1). Ryszard Kliszczewicz
3-2;1-8). Jan Kubica (13.7), Bof^dan Lewicki (13.8). Edward
^bigniew Pajqk (13.6), Wieslaw Zamorowsk, 13.3.1-3.
13.3.5-e,
^^^^ Zybura (13.3.4, 13.3.7-9. 13.3.11)
Leonard Runkiewicz Anna Halicka. Jozef Koctianowski,
Mieczysiq^ Kroi, sianisiaw Kus
Andrzej Sadowski
Zdzisla,^ Sulimowslfl
Mictial Knauff
Artem Czkwianianc, Maria Kaminska,
'^''=hal Knauff

dCD^

Doinosl^skie Wydawnictwo Edukacyjne


Wroclaw 2006

6
3.4.4. Przyldad
3.5. Analiza nieliniowa
3.5.1. Zasady ogolne nieliniowej analizy konstrukcji
.
3.5.2. Udoskonalona metoda analizy elementow pr?towych poddanych zginaniu
z udziaiem lub bez udziaiu siiy osiowej
3.5.3. Uproszczone metody analizy elementow pr^towych poddanych zginaniu
z udziaiem lub bez udziaiu sily osiowej
3.5.4. Sprawdzanie niespr^zystego obrotu przekroju zelbetowego
3.5.5. Przyldad
^
3.6. Analiza plastyczna wedlug teorii nosnosci granicznej
3.6.1. Zalozenia, podstawowe zaleznosci i metody teorii ustrojow zginanych . .
3.6.2. Nosnosc w przegubach i zalomach plastycznych
3.6.3. Warunki stosowania metod teorii nosnosci granicznej
3.6.4. Belki i nieprzesuwne ramy
3.6.5. Piyty
3.7. Metoda kratownicowa . . . - ,

3.7.1. Podstawy metody


3.7.2. Podstawy modelowania
3.7.3. Nosnosc obliczeniowa modelu kratownicowego
3.7.4. Zastosowanie modelu kratownicowego do wymiarowania konstrukcji . .
3.7.5. Przyldady
3.8. Wymiarowanie tarcz i plyt
3.8.1. Uwagi ogolne
3.8.2. Wymiarowanie zbrojenia ortogonalnego w tarczach/. . . . . . . . . . .
3.8.3. Wymiarowanie zbrojenia ortogonalnego w plytach . . . . . .
. . . .
3.8.4. Przyldady obliczeniowe
Pismiennictwo
-
4. Wlasciwosci betonu
4.1. Wprowadzenie
4.2. Wlasciwosci betonu wedlug EC2 z 2004 r. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . 4.2.1. Postanowienia ogolne
-; '
422. Wytrzymalosc na sciskanie . . .
.
. .... . .
4.2.3. Wytrzymalosc na rozci^ganie . . . . . . . . ,. . . . . . . . . . . . . .
4.2.4. Klasy wytrzymaiosci betonu
. . . . . . . . .
4.2.5. Zaleznosc napr^zenie odksztalcenie przy sciskaniu stosowana do nieliniowej analizy konstrukcji
4.2.6. Obliczeniowe wytrzymaiosci betonu na sciskanie i r.ozci^ganie
4.2.7. Zaleznosc napr^zenie odksztalcenie przy sciskaniu stosowana do obliczania nosnosci granicznej przekroju
4.2.8. Modul spr^zystosci
4.2.9. Wspoiczynnik odksztalcenia poprzecznego
- . . ^. .
4.2.10. Wspolczynnik rozszerzalnosci termicznej .
4.2.11. Cechy wytrzymalosciowe i odksztalceniowe zamkni?tego" betonu . . . .
4.2.12. Skurcz
4.2.13. Pelzanie .
4.2.14. L^czne oddzialywanie pelzania i skurczu
4.3. Uzasadnienia przepisow EC2 i komentarze
4.3.1. Wytrzymalosc na sciskanie i klasy wytrzymaiosci betonu
4.3.2. Wytrzymalosc na rozci^ganie
. .
4.3.3. Modul spr^zystosci
4.3.4. Wspolczynnik odkszt^cenia poprzecznego
4.3.5. Wspolczynnik rozszerzalnosci termicznej . . . . . . . . . . . . . . . . .

96
98
104
108
109
110
126
126
130
133
135
140
150
152
156
163
169
172
172
174
180
184
1^^
189
191
191
193
194
196
197
198
200
201
201
201
202
206
211
212
212
216
222
224
228

4.3.6. Zaleznosc napr^zenie odksztaicenie przy sciskaniu stosowana do nieliniowej analizy konstrukcji
4.3.7. Zaleznosc napr^zenie odksztalcenie przy sciskaniu stosowana do obliczania nosnosci przekrojow
4.3.8. Skurcz
4.3.9. Pelzanie
4.4. Porownanie podstawowych wlasciwosci betonu wg PN-84/B-03264 i EC2 . . .
4.4.1. Klasy betonu, wytrzymalosc na sciskanie i rozci^ganie, modul spr^zystosci
4.4.2. Wspolczynniki odksztalcenia poprzecznego i rozszerzalnosci termicznej .
4.4.3. Zaleznosc napr^zenie odksztalcenie przy sciskaniu
4.4.4. Skurcz betonu :
4.4.5. Pelzanie betonu
4.4.6. Przyklad obliczenia wartosci wspolczynnika pelzania wg EC2
Pismiennictwo

239
241
241
241
242
242
244

5. Wlasciwosci stali i wyrobow stalowych


. 5.1. Stal do konstrukcji zelbetowych
5.1.1. Wst^p, podstawowe dejQnicje i oznaczenia . . . . . . . . . . . . . . . .
5.12. Wymagania EC2
5.1.3. Wymagania normy EN. 10080
5.1.4. Wymagania polskich norm i zalecen
, .
5.1.5. Spajalnosc stali zbrojeniowej
5.2. Stal spr?zajq,ca i wyroby do konstrukcji spr^zonych
5.2.1. Wprowadzenie
5.2.2. Podstawowe ustalenia normy prEN-10138
5.2.3. Uzasadnienie ustalen normy prEN-10138
5.2.4. Wyroby i urz^dzenia do konstrukcji spr^zonych .' . . . . . . . . . . .
5.2.4.1. Uwagi ogolne
5.2.4.2. Zakotwienia kabH . . . . . . . . . . . . . : . . . . . . . . . .
Pismiennictwo

247
247
247
249
251
259
262
267
267
268
274
288
288
289
292

6. Nosnosc przekrojow pbci^zonych momentem zginaj^cym i sil^ podluzn^ . . . . . .


6.1. Postanowienia ogolne . . .
. . . . .
6.2. Zalozenia .
6.3. Omowienie zalozeh
6.4. Przekroj prostok^tny
.
6.4.1. Tablice pomocnicze . . . .
6.4.2. Okreslanie nosnosci
.
6.4.3. Diagramy interakcji momentu zginaj^cego i sily osiowej
6.4.4. Procedura wymiarowania
.
6.5. Przekroj teowy
6.6. Przekroj kolowy i rurowy
6.7. Przekroj ukosnie mimosrodowo sciskany
6.8. Postanowienia dodatkowe
Pismiennictwo

295
295
295
297
304
304
316
326
327
340
346 '
346
353
359

7. iScinanie
7.1. Modele zjawiska scinania i geneza metody EC2
7.2. Model kratownicowy wedlug EC2
7.3. &inanie wedlug EC2 z 2004 r
7.3.1. Ogolne zasady
7.3.2. Obliczeniowe wartosci sil scinaj^cych .
7.4.. Elementy niewymagaj^ce zbrojenia poprzecznego na scinanie .

409
409
420
423
423
423
425

228
230
230
235
238

8
7.5.
7.6.
7.7.
7.8.

Elementy wymagaj^ce obliczeniowego zbrojenia na scinanie


fcinanie pomi?dzy zebrem i plyt^
fcinanie pomi^dzy warstwami betonu wykonywanymi w roznych terminach . .
Przykiad
'.
7.8.1. Zbrojenie strzemionami
7.8.2. Zbrojenie strzemionami i pr^tami odgi^tymi
7.8.3. Sprawdzenie styku zebra z plytq,
7.8.4. Porownawcza analiza belki swobodnie podpartej
Pismiennictwo

428
432
435
437
439
441
442
445
451

8. Skr?canie .
8.1. Wprowadzenie
.
8.2. Skr^cany element w fazie 11
8.3. Sztywnosc skr^cania w fazie I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
8.4. Sztywnosc skr^cania w fazie n
8.5. Skr^canie w ujeciu EC2 z 2004 r. .
8.5.1. Uwagi ogolne
8.5.2. Procedura wymiarowania wg EC2
8.5.3. Sprawdzanie nosnosci i obliczanie zbrojenia . . . . . . . . . . . . . . . .
8.6. Przyklad
Pismiennictwo
. . . . . . . . . . . . . . : . . .

453
453
457
461
462
465
465
466
468
470
473

9. Przebicie
. . . . . . > . . . . . . . . . .
9.1. Wprowadzenie . ,
9.2. Przebicie osiowo symetryczne
9.2.1. Model obliczeniowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . , . , .
9.2.2. Pole obci^zenia
. . . . . . . . . . . .
9.2.3. Obwod i przekroj kontrolny (krytyczny) . . . . . . . . . . . . . . . . .
9.2.4. Zasady obliczania przebicia przez scinanie
9.2.5. Nosnosc na przebicie plyt i fundamentow bez zbrojenia poprzecznego . .
9.2.5.1. Przyklad
9.2.6. Nosnosc na przebicie plyt i fundamentow ze zbrojeniem poprzecznym . .
9.2.7. Nosnosc na przebicie plyt stropowych z glowicami podporowymi . . '. .
9.3. Przebicie mimosrodowe
9.3.1. Ogolna charakterystyka
9.3.2. Porownanie i ocena zalecejd
9.4. Otwory w strefie przebicia
9.5. Analiza mechanizmu przebicia wedlug wspolczesnych uj^c problemu . . . . . .
9.6. Podsmnowanie
9.6.1. Przyklad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Pismiennictwo'

475
475
476
476
478
479
481
484
486
488
492
493
493
494
497
497
501
501
503

10. Stan graniczny nosnosci z udziaiem efektow odksztalcen konstrukcji


10.1. Wprowadzenie
:
10.2. Modelowanie ukladu
10.2.1. Modelowanie geometrii i wi^zow
10.2.2. Model fizyczny
10.2.3. Niepewnosci modelu imperfekcje
10.2.4. Wspolczynniki bezpieczenstwa
10.3. Metody anaUzy E rz?du
10.4. Slupy wydzielone
10.4.1. Dlugosc efektywna
10.4.2. Smuklosc
10.4.3. Ogolne metody obliczen

505
505
509
510
515
518
520
521
526
526
530
533

,
.

10.4.4. Uproszczone metody obliczen


10.4.5. Metoda slupa modelowego
10.4.6. Porownanie metod EC1992 z innymi metodami normowymi . . . . .
10.4.7. Analiza I I rz?du oparta na sztywnosci nominalhej wedlug EC2 z 2004 r.
10.4.8. Analiza n rz?du oparta na nominalnej krzywiznie wedlug EC2 z 2004 r.
10.5. Wplyw pelzania
10.6. Elementy sciskane dwukierunkowo
.
10.7. Zwichrzenie belek smuktych
10.8. Materialy pomocnicze do projektowania
10.9. Przyklady
Pismiennictwo

537
538
542
546
549
550
554
559
559
565
577

11. Stany graniczne uzytkowalnosci


11.1. Wymagania ogolne
11.2. Napr?zenia i odksztalcenia w fazach I i n
11.2.1. Teoria
11.2.2. Zestawienie wzorow . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
11.2.3. Ograniczenia napr^zen
11.3. Zjawisko zarysowania i wymagania EC2
11.3.1. Najwazniejsze zjawiska
11.3.2. Ogolne zasady i wymagania EC2 , . . :
11.4. Obliczanie szerokosci rys .
11.4.1. Podstawowe zalozenia
11.4.2. Odksztalcenia
i e,^ .
11.4.3. Maksymalny rozstaw rys s^^^^
.
11.5. Minimalne zbrojenie
11.5.1. Zasady ogolne
11.5.2. Pole
i wspolczynnik k, .
. . . . . . . . .
11.5.3. Wytrzymalosc /^^^^^ i wspolczynnik k
11.5.4. Minimum zbrojenia wedlug EC2 i normy polskiej..
11.6. Uproszczone sprawdzanie SG zarysowania
11.6.1.' Moment rysuj^cy i sila rysuj^ca
.
11.6.2. Maksymalna srednica zbrojenia
.
11.7. Ugi^cia
11.7.1. Wymagania
.
11.7.2. Zjawiska wptywaj^ce na odksztalcenia konstrukcji i metody obliczania
ugi^c
11.7.3. Obliczanie ugi^c metody przyblizon^
11.7.4. Maksymalne smuklosci elementow zginanych . . . . . . . . . . . . .
11.8. Teoretyczne podstawy i uzasadnienia metod EC2
11.8.1. Srednie odksztalcenia elementow zarysowanych
11.8.2. Rozstaw i szerokosc rys
11.8.3. Ugi?cia
11.8.4. Uproszczone sposoby sprawdzania SG zarysowania
11.9. Przyldady
11.9.1. Zastosowanie tablicy 11.1 do obliczania momentow bezwladnosci . .
11.9.2. Zginanie szerokosc rys w przekroju prostok^tnym
11.9.3. Rozci^ganie osiowe szerokosc rys przy obci^eniu bezposrednim .
11.9.4. Rozci^ganie osiowe obci^zeniem posrednim zastosowanie tablic i obliczenie bez tablic
11.9.5. ObHczanie ugi^c
Pismiennictwo

579
579
580
580
583
586
589
589
591
592
592
594
595
598
598
602
606
607
609
609
609
611
611
612
615
618
620
620
^24
630
631
635
635
636
639
641
642

xr
IZ Konstrukcje spr^zone
12.1. Wprowadzenie
12.2. Podstawowe wymagania i zalozenia
12.2.1. Wymagania ogolne .
- 12.2.2. Obliczeniowe wartosci sily spr^zaj^cej w stanie granicznym nosnosci .
12.2.3. Charakterystyczna sila spr^zaj^ca w stanach granicznych uzytkowakosci
12.3. Wymagania dotycz^ce materialow w konstrukcjach spr?zonych . o
12.4. Sila spr?zaj^ca i jej przebieg w czasie
12.4.1. Straty dorazne sily spr?zaj^cej
12.4.2. Odksztalcenia opoznione w betonie
12.4.3. Relaksacja stali spr^zaj^cej
12.4.4. Straty reologiczne sily spr?zajq.cej
12.5. Stany graniczne uzytkowalnosci w konstrukcjach spr?zonych
.
12.5.1. Sprawdzanie napr^zen w betonie i w stali
12.5.2. Minimalna powierzchnia zbrojenia w przekroju spr^zonym . . . . . .
12.5.3. Analiza stanu granicznego zarysowania
12.5.4. Stan graniczny ugi?6 belek spr^zonych .
12.6. Stan graniczny nosnosci przekrojow spr^zonych ci^gnami o pelnej przyczepnbsci
12.6.1. Analiza stanu granicznego nosnosci zginanych przekrojow spr?zonych
12.6.2. Nosnosc przekrojow spr^zonych na scinanie
12.6.3. Stan graniczny nosnosci zm^czeniowej w konstrukcjach spr^zonych .
12.7. Strefy zakotwien
12.7.1. Zakotwienie ci^gien spr^zaj^cych w strunobetonie . . . . . . . . . .
12.7.2. Strefa zakotwienia w elementach kablobetonowych . . . . . . . . . .
12.8. Przyklady obHczeh
12.8.1. Przyklad 1. Straty sily spr^zaj^cej w elemencie kablobetonowym . . .
12.8.2. Przyklad 2. Sprawdzenie stanu granicznego nosnosci w sytuacji trwalej
w zginanej belce kablobetonowej . . . ,
Pismiennictwo

649
649
650
650
651
652
652
653
654
657
657
661
665
666
668
669
672
674
675
679
681
685
685
687
691
691
698
702

13. Podstawy konstrukcyjne


703
13.1. Ogolne zasady rozmieszczania, kotwienia, zaginania i l^czenia zbrojenia . . 703
13.1.1. Uwagi szczegolowe
703
13.1.2. Odle^osci pomi^dzy pr^tami zbrojeniowymi
704
13.1.3. Zakotwienia
707
. 13.1.3.1. Podstawowa dlugosc zakotwienia
707
13.1.3.2. Warunki dobrej przyczepnosci
711
13.1.3.3. Rodzaje zakotwien; haki, p^tle
714
13.1.3.4. Obliczeniowa dlugosc zakotwienia
719
13.1.4. Krzywizna odgi^c
730
13.1.4.1. Pr^ty
730
13.1.4-2. Siatki zbrojeniowe
731
13.1.5. Pol^czenia na zaklad
733
13.1.5.1. Pr?ty i druty
733
13.1.5.2. Zbrojenie poprzeczne w strefie zakladu
741
13.1.5.3. Siatki zbrojeniowe polq.czenie zbrojenia glownego . . . .
742
13.1.5.4. Siatki zbrojeniowe pol^czenie zbrojenia poprzecznego . , 745
13.2. Plyty
, . ,
746
13.2.1. Uwagi wst^pne
, 746
13.2.2. Grubosc i gl^bokosc oparcia na podporach
747
13.2.3. Minimalne i maksymabie zbrojenie glowne
749
13.2.4. Zakotwienie zbrojenia prz^slowego na podporach . . . . . . . . .
752
13.2.5. Zakotwienie gornego zbrojenia przypodporowego
754

13.2.6.
13.2.7.
13.2.8.
13.2.9.
13.3. Belki
13.3.1.
13.3.2.

Rozmieszczenie zbrojenia glownego


Prostopadle do glownego zbrojenie plyt jednokierunkowo zbrojonych .
Zbrojenie narozy i kraw?dzi
Zbrojenie na przebicie
- . :
Wymiary przekroju i gl^bokosc oparcia na podporach . . . . . . .
Minimalne i maksymalne zbrojenie podluzne, rozmieszczenie pr^tow
w przekroju poprzecznym
13.3.3. Zakotwienie zbrojenia prz^slowego na podporach
13:3.4. Dodatkowe zbrojenie poprzeczne wspomagajq.ce zakotwienia pr?t6w na
podporach i w prz^slach
13.3.5. Konstrukcyjne zbrojenie gome nad podporami
13.3.6. Rozmieszczanie i kotwienie zbrojenia podluznego
13.3.7. Ksztaltowanie, kotwienie i l^czenie zbrojenia na scinanie
13.3.8. &ednice, rozstawy i minimalny stopien zbrojenia na scinanie . . . .
13.3.9. Zbrojenie na skr?canie
13.3.10. Zbrojenie przypowierzchniowe
13.3.11. Zbrojenie w strefie skrzyzowania belek
13.4. Shipy

13.4.1. Ksztaltowanie
13.4.2. Zbrojenie podtuzne
13.4.3. Zbrojenie poprzeczne
13.5. &iany i tarcze
13.5.1. J^ciany
'
13.5.1.1. Zbrojenie pionowe scian .
13.1.5.2. Zbrojenie poziome scian
13.1.5.3. Zbrojenie poprzeczne . . . . . . . . . . . . . . . ^ . . . .
13.1.5.4. Zbrojenie w narozach otworow
13.5.2. Tarcze
13.6. Dziaianie sil skupionych
13.6.1. Nosnosc strefy niezbrojonej
^
13.6.2. Nosnosc strefy zbrojonej
13.6.3. Konstrukcja zbrojenia strefy docisku
13.7. Krotkie wsporniki i belki podci^te
13.7.1. Krotkie wsporniki
13.7.1.1. Ksztaltowanie
13.7.1.2. Zbrojenie
13.7.-2. Belki podci?te
13.7.2.1. Ksztaltowanie
13.7.2.2. Zbrojenie
13.8. Ograniczenie zakresu szkod wywolanych przez wypadek
.
13.8.1. Uwagi ogolne
13.8.2. Zbrojenie
13.8.2.1. Zbrojenie zewn^trzne (obwodowe)
13.8.2.2. Zbrojenie wewn^trzne
13.8.2.3. Zbrojenie lq,cz^ce sciany i shipy ze stropami
13.8.2.4. Zbrojenie i^cz^ce pionowe
13.8.3. Konstrukcja wiencow
13.8.4. Polq^czenie plyt stropowych
;
13.8.5. Uwagi o zachowaniu si? cz?sciowo uszkodzonego budynku ze scianami
nosnymi
13.9. Elementy spr^zone

756
759
760
764
770
770
771
774
775
777
777
780
786
793
796
797
800
800
801
803
810
810
810
812
813
815
816
817
817
820
821
823
823
823
825
836
836
836
840
840
843
843
844
845
845
846
847
847

13.9.1. Rozmieszczenie ci^gien


13.9.2. Otulenie ci^gien
13.9.3. Poziome i pionowe odst^py ci^gien spr^zaj^cych . . . . . . . . . . .
13.9.4. Zakotwienia, lq.czniki i dewiatory
13.9.5. Konstruowanie streiy zakotwien elementow kablobetonowych . . . .
13.9-6. Zbrojenie dodatkowe konstrukcji spr^zonych
Pismiennictwo
14. Wykonawstwo i kontrola jakosci
14.1. Podstawy nonnowe
14.2. Jakosc materialow
14.2.1. Mieszanka betonowa i beton
14.2.2. Stal zbrojeniowa
14.3. Tolerancje wymiarow
14.4. Zasady wykonawstwa
14.4.1. Deskowania i rusztowania
14.4.2. Montaz zbrojenia
14.4.3. Transport mieszanki betonowej
14.4.4. Ukladanie 1 zag^szczanie mieszanki
14.4.5. Piei^gnacja betonu
14.5. Kontrola jakosci
,
14.5.1. Zakres i eel kontroli
, . ,
14.5.2. Rodzaje kontroli
. .
14.5.3. Kontrola projektu
14.5.4. Kontrola produkcji wyrobow i budowy
14.5.5. Kontrola i ocena jakosci stali spr^zaj^cych
14.5.6. Kontrola i utrzymanie wykonanej konstrukcji
Pismiennictwo
,

^ . .

15. Przykiad obliczania konstrukcji


15.1. Opis konstrukcji
15.1.1. Dane ogolne
15.1.2. Obci^zenia i srodowisko
15.1.3. Material}'
15.2. Plyta
15.2.1. Zestawienie obciq.zen i sily wewn^trzne od obci^zen charakterystycznych
15.2.2. Sily wewn^trzne w SG nosnosci
15.2.3. Wymiarowanie
15.2.4. Sprawdzenie SGU
15.3. Zebro
15.3.1. Schemat obci^zenia, siiy wewn^trzne od obci^zen charakterystycznych
15.3.2. Siiy wewn^trzne w SG nosnosci
15.3.3. Wymiarowanie
15.3.4. Sprawdzenie SGU
15.3.5. Szczegoiy zbrojenia
'. . .
15.4. Podci^g
15.4.1. Schemat obci^zenia, siiy wewn^trzne od obci^zen charakterystycznych
15.4.2. Siiy wewn^trzne w SG nosnosci .
15.4.3. Wymiarowanie
15.4.4. Sprawdzenie SGU
15.4.5. Szczegoiy zbrojenia
15.5. Siup
^
15.5.1. Obci^zenia
15.5.2. Wymiarowanie

.
.

.
.

850
850
852
853
853
854
855
859
859
860
861
869
870
872
872
875
876
877
879
882
882
885
885
886
895
899
899
901
901
901
901
902
902
902
902
905
907
908
908
910
911
918
919
920
920
922
922
926
928
930
930
930

15.5.3. Szczegoiy zbrojenia


15.6. Stopa fundamentowa

933
934

16. Problemy komputeryzacji obliczen wedlug Eurokodu 2


16.1. Wprowadzenie
16.2. Ogolna budowa programow . :
16.3. Jednoznacznosc poj?c i modeh
16.4. Dokladnosc danych, modeli i algorytmow. Warunki konstrukcyjne
16.5. Wybrane problemy budowy modulow programow
16.5.1. Stany graniczne nosnosci (SGN)
16.5.2. Stany graniczne uzytkowalnosci (SGU)
Pismiennictwo

937
937
939
941
945
950
950
954
956

17. Konstrukcje z betonu niezbrojonego i slabo zbrojonego


17.1. Zakres stosowania zasad Eurokodu
17.2. Podstawy projektowania i wlasciwosci materialow
17.3. Nosnosc przekrojow mimosrodowo sciskanych
17.4. &nanie i skr^canie
17.5. Wplyw odksztalcen konstrukcji na stany graniczne nosnosci .
17.5.1. Smuklosc scian i slupow
17.5.2. Uproszczona metoda projektowania scian i slupow
17.6. Stany graniczne uzytkowalnosci i zasady konstruowania
17.7. Lawy i stopy fundamentowe
Pismiennictwo

957
957
957
958
959
962
962
963
964
964
^^5

18. Konstrukcje z lekkich betonow kruszywowych


18.1. Informaqe ogolne
18.2. Beton
18.3. Trwalosc i otulenie zbrojenia
18.4. Analiza konstrukcji
18.5. Stany graniczne nosnosci
18.5.1. l^cinanie i skr^canie
18.5.2. Przebicie
18.5.3. Docisk
18.6. Stany graniczne uzytkowalnosci
18.7. Wymagania i zalecenia dotycz^ce zbrojenia konstrukcji
18.8. Wymagania dotycz^ce elementow konstrukcyjnych

967
967
^68
973
973
973
973
974
975
975
975
976

Najwazniejsze oznaczenia
Najwazniejsze oznaczenia
zgodne ze stosowanymi w Eurokodzie 2.
W spisie oznaczen w niektorych przypadkach w nawiasach podano numery
punktow, w k t o r y c h dokladniej okresla si? znaczenie nzytych symboli. Rzadziej
uzywane oznaczenia w g E u r o k o d u lub symbole wprowadzone przez autorow
s^, definiowane w tekscie.
Oznaczenia s^ podobne do uzytych w polskiej normie z 2 0 0 2 r., ale nie s^
takie same j a k w tej normie. T a k np. obliczeniowe wartosci sil i momentow
maj^ce w P N (i w starszych wersjach Eurokodu) indeks W maj^ teraz indeks
Ed". Zmienily si? takze cz?sto stosowane oznaczenia granicznych sil poprzecznych (w P N

VRdi, >jRd2, Vr^^, a obecnie VRd,c, >jid,max, l ^ d j -

Duze litery laciriskie

A^^
-^rt.cff

Art
A^
Ap
^pi? ^p2
A^
^si>
A^
B
E^it)
^c.eff

^cd
Ec.nom

pole przekroju betonu,


pole przekroju strefy sciskanej betojau,
efektywne pole strefy rozci^ganej ( 1 1 . 4 . 3 ) ,
pole strefy rozci^ganej ( 1 1 . 5 . 2 ) ,
obliczeniowa wartosc obci^zeniawyj^tkowego (2.9.1),
pole przekroju zbrojenia spr?zaj^cego,
pol3. przekrojow grup pr?t6w zbrojenia spr?zaj^cego (np. zbrojenia dolnego i gornego),
pole przekroju zbrojenia
pola przekrojow grup pr?t6w zbrojenia (np. zbrojenia dolnego
i gornego),
pole przekroju zbrojenia na scinanie,
sztywnosc (przy zginaniu) przekroju,
m o d u l spr?zystosci betonu rozpatrywany j a k o funkcja czasu,
zast?pczy m o d u l spr?zystosci betonu,
obliczeniowa wartosc m o d u l u spr?zystosci betonu,
sredni m o d u l spr?zystosci betonu,
wartosc nominalna m o d u l u spr?zystosci betonu,
m o d u l spr?zystosci stali,

17

sila,
moment bezwladnosci przekroju,
moment bezwladnosci przekroju belki,
moment bezwladnosci przekroju slupa,
momenty bezwladnosci przekrojow sprowadzonych w fazach

moment zginaj^cy,
moment rysuj^cy,
moment wywolany obci^zeniami obliczeniowymi,
moment graniczny (nosnosc na zginanie),
sila podluzna,
sila rysuj^ca,
siisi podluzna wywolana obci^zeniem obliczeniowym,
graniczna sila podluzna,
sila spr^zaj^ca,
wartosc obliczeniowa sily spr?zaj^cej,
wartosc charakterystyczna sily spr?zaj^cej,
moment statyczny zbrojenia wzgl?dem srodka ci?zkosci przekroju,
'
moment statyczny j a k wyzej w fazie I ( 1 1 . 2 ) ,
moment statyczny j a k wyzej w fazie I I ( 1 1 . 2 ) ,
moment skr?caj^cy wywolany obci^zeniem obliczeniowym (8),
sila poprzeczna,
sila poprzeczna wywolana obci^zeniem obliczeniowym ( 7 . 3 ) ,
graniczna sila poprzeczna w elementach bez zbrojenia na

i n

(11.2.2),

scinanie (7.3),
^iii.max

graniczna sila poprzeczna ze wzgl?du na nosnosc betonu w ele-

mentach zbrojonych na scinanie (7.3),


graniczna sila poprzeczna ze wzgl?du na nosnosc zbrojenia (7.3),
wskaznik wytrzymaiosci przekroju betonu.

f^f^
/cfc.cubc

fck,o,o5

fct
/rtfc
fctm
/rt,cff
/ct.fl
/rt.sp

fp
fpj,
/po,i
fpo,ijc
fy
fyd
fyj^
fyy,d '
h
hjk
fejL

(11.4.4),

^2
K
I
l^d
^6,rqd
'col

Male litery Jacinskie


1/r
Ui
b
b^

krzywizna (oznaczana takze j a k o K ) ,


przesuni^cie poziome wykresu obwiedni momentow (7.5),
szerokosc przekroju,
szerokosc zebra (np. w belce teowej),
-- minimalne otulenie zbrojenia,
wysokosc uzyteczna przekroju,
mimosrod,
obliczeniowa wartosc granicznych napr?zen przyczepnosci
(13.1.3),

wytrzymalosc betonu na sciskanie,


obliczeniowa wytrzymalosc betonu na sciskanie,

charakterystyczna wytrzymalosc betonu na sciskanie,


- charakterystyczna wytrzymalosc betonu na sciskanie (kostkowa),
charakterystyczna wytrzymalosc betonu na sciskanie dolny
k w a n t y l (zwykle oznaczany przez Z^^),
srednia wytrzymalosc betonu na sciskanie,
~ wytrzymalosc betonu na rozci^ganie osiowe,
charakterystyczna wytrzymalosc betonu na rozci^ganie,
" srednia wytrzymalosc betonu na rozci^ganie,
- efektywna wytrzymalosc betonu n a rozci^ganie ( 1 1 . 5 . 3 ) ,
- wytrzymalosc betonu na rozci^ganie przy zginaniu,
~ wytrzymalosc betonu na rozci^ganie przy rozlupywaniu,
wytrzymalosc staH spr?zaj^cej,
charakterystyczna wytrzymalosc stali spr?zaj^cej,
u m o w n a granica plastycznosci staU spr?zaj^cej,
charakterystyczna wartosc umownej granicy plastycznosci stali
spr?zaj^cej,
granica plastycznosci zbrojenia,
obliczeniowa granica plastycznosci zbrojenia,
- charakterystyczna granica plastycznosci zbrojenia,
obliczeniowa granica plastycznosci staU zbrojenia na scinanie,
wysokosc przekroju,
grubosc p o l k i przekroju teowego,
wspolczynnik w g p. 1 1 . 5 . 3 ,
wspolczynnik zalezny od przyczepnosci zbrojenia do betonu

'cff
IQAS
s
t
^0
^

wspolczyimik zalezny od rozkladu napr?zeh w przekroju (11.4.4)


wspolczynnik zalezny od rozkladu napr?zen w przekroju (11.5.2)
dlugosc,. rozpi?tosc,
obliczeniowa dlugosc zakotwienia,
wymagana dlugosc zakotwienia,
teoretyczna dlugosc slupa (pomi?dzy teoretycznymi p u n k t a m i
podparcia),
rozpi?tosc obliczeniowa belki,
dlugosc zakladu,
rozstaw strzemion,
maksymalny rozstaw rys,
czas,
czas w chwili przylozenia obci^zenia lub w chwili, od ktorej
rozpoczyna si? rozpatrywane zjawisko (np. pelzanie),
o b w o d obszaru maj^cego pole A,

^Rd,c^ %d.c5, %d.max.

sily j a k T^a.c, >id,5, l^d,max, T^^ ua jcduostk? dlugosci

obwodu krytycznego (przy sprawdzaniu ze wzgl?du


na przebicie),
szerokosc rys (charakterystyczna).

18

19
zasi?g strefy sciskanej,
rami? sil wewn?trznycli.

Pp.cff

efektywny stopien zbrojenia (11.4.4),


stopien zbrojenia na scinanie (zwykle strzemion),
napr?zenie w betonie,
napr?zenie w zbrojeniu,

^sr
(p(t, to)
(j9(co, to)
(f)
0

~ napr?zenie w zbrojeniu bezposrednio po zarysowaniu (11.4.3),


- wspolczynnik pelzania betonu w czasie o d to do t,
- koncowa wartosc wspolczynnika pelzania betonu,
srednica pr?ta zbrojenia,
- zast?pcza srednica w i ^ z k i pr?t6w (13.1.1),

Litery greckie
k ^ t nachylenia zbrojenia na scinanie (7.2),
zmieima oznaczaj^ca odksztalcenie, krzywizn? lub ugi?cie (11.8),
odksztalcenie, krzywizna lub ugi?cie w fazie I i w fazie I I ,
wspolczynnik zmniejszaj^cy wytrzymalosc obliczeniowa betonu,
stosunek modulow spr?zystosci stali i betonu,
cz?sciowy wspolczynnik bezpieczenstwa ze wzgl?du na obci^zenie wyj^tkowe,
cz?sciowy wspolczynnik bezpieczenstwa ze wzgl?du na beton,
cz?sciowy wspolczynnik bezpieczenstwa ze wzgl?du na obci^zenie F,
cz?sciowy wspolczynnik bezpieczenstwa ze wzgl?du na obci^zenie stale G,
cz?sciowy wspolczyimik bezpieczenstwa ze wzgl?du na sil?
spr?zaj^c4 P,
cz?sciowy wspolczynnik bezpieczenstwa ze wzgl?du na obci^zenie zmienne Q,
cz?sciowy wspolczynnik bezpieczenstwa ze wzgl?du na stal,
k ^ t nachylenia umownych krzyzulcow sciskanych (7.2),
odksztalcenie betonu,
odksztalcenie skurczu,
maksymalne odksztalcenie betonu przy sciskaniu,
odksztalcenie zbrojenia,
srednie odksztalcenie zbrojenia,
wydluzenie zbrojenia osi^gane przy maksymalnym (zrywaj^cym)
obci^zeniu,
charakterystyczna wartosc a^,
obliczeniowe wydluzenie zbrojenia osi^gane, gdy napr?zenie jest
rowne granicy plastycznosci,
wspolczynnik udziaiu fazy I I (11.8),
krzywizna (oznaczana takze j a k o 1/r),
krzywizny wyznaczone odpowiednio wg teorii faz I i n (11.7),
wspolczynnik smuklosci,
krytyczny wspolczynnik smuklosci,
wspolczyimik tarcia kabla o sciank? kanalu,
wspolczynnik zmniejszaj^cy wytrzymalosc na sciskanie przy
scinaniu,
stopien zbrojenia,
stopien zbrojenia podluznego,
stopnie zbrojenia podluznego w kierunkach x i

1. Wst^p
O d ponad dziesi?ciu lat ukazuj^ si? w Polsce publikacje zwi^zane z procesem dostosowywania przepisow w dziedzinie budownictwa do zasad, ktore
w w y n i k u mi?dzynarodowych uzgodnien maj^ bye podstawy ujednolicenia przepisow w wi?kszosci panstw europejskich.
W dziedzinie konstrukcji z betonu podstawowe znaczenie ma E u r o k o d 2
P r o j e k t o w a n i e konstrukcji z betonu'', ktorego cz?sc pierwsza (EC2) o tytule
Z a s a d y ogolne i przepisy dla b u d y n k o w " zostala zakonczona przez C E N
(Europejski K o m i t e t Normalizacyjny) w 1991 r. i wydana j a k o tymczasowa
norma ENV Eurocode 2 1992-1-1. Zakres tej cz?sci E u r o k o d u odpowiada
w przyblizeniu tresci polskiej n o r m y PN-B-03264 K o n s t r u k c j e betonowe,
zelbetowe i spr?zone. Obliczenia statyczne i projektowanie". Pierwszym
k r o k i e m zmierzaj^cym do wprowadzenia EC2 do krajowej p r a k t y k i b y l
przeklad na polski, dokonany w Instytucie Techniki Budowlanej w 1992 r.,
oraz poprawiona wersja tego przeldadu z 1995 r., zawieraj^ca takze tzw.
P o s t a n o w i e n i a krajowe", maj^ce umozliwic stosowanie E u r o k o d u w Polsce.
Ukazalo si? tez k i l k a ksi^zek, skryptow i wiele artykidow. W 1999 ustanowiona zostala przez P o l s k i K o m i t e t Normalizacyjny nowa n o r m a PN-B-03264,
ktora w znacznym stopniu opierala si? na t y m Eurokodzie, a w 2002 r o k u
nowa wersja tej polskiej normy, zawieraj^ca j u z elementy powstaj^cych
w latach 1999-2002 projektow nowych wersji EC2. W 2005 r. ukazala si? praca
zbiorowa wielu autorow Komentarz naukowy do PN-3-03264:2002,
Konstrukcje betonowe, zelbetowe i spr^zone wydana przez Instytut Techniki Budowlanej
(edytor: Bohdan Lewicki).
W latach 1999-^2004 pojawialy si? kolejne projekty E u r o k o d u 2 rozni^ce
si? uj?ciem od niektorych zagadnieh i zakresem od wersji z 1991 r. T a k np.
w jednej z wersji pojawily si? przepisy dotycz^ce odpornosci ogniowej, ktore
ostatecznie zostaly przeniesione do E u r o k o d u 2-2, a w ostatnich wersjach
przepisy dotycz^ce elementow prefabrykowanych, przedtem zawarte w i n n y m
eurokodzie, znalazly si? w EC2. Qstatni^ wersja, z ktorej korzystali autorzy,
b y l projekt n o r m y Eurocode 2, prEN 1992-1-1, revised final draft z 2003 r o k u .
Ten dokument zostal (po poprawkach) zatwierdzony przez C E N j a k o n o r m a
europejska E N w 2004 r. W ramach ostatnich prac redakcyjnych wi?kszosc
tych poprawek wprowadzono do ksi^zki.

22
Patrz^c z szerszej perspektywy, nalezy dostrzec, ze n o r m a taka j a k EC2 lub
odpowiadaj^ca jej norma polska ma znaczenie wykraczaj^ce poza ramy zbioru
przepisow. Kodyfikacja zasad projektowania wyplywa z p r a k t y k i i teorii
konstrukcji z betonu, a wi?c nadaj^c rang? przepisu n i e k t o r y m zasadom
obliczania i konstruowania, lansuje zarazem pewn^ teori? zelbetu i sposob
myslenia o konstrukcji, k t o r y staje si? podstawy pracy inzynierow, naukowcow
i studentow, zajmuj^cych si? t ^ dziedzin^. Sformulowania n o r m y wplywaj^ na
projektowanie, na pismiennictwo naukowe i techniczne, na tematyk? badan
podejmowanych w dziedzinie konstrukcji oraz s^ zrodlem licznych prac nad
materialami wspomagaj^cymi projektowanie, j a k tablice, nomogramy i oprogramowanie komputerowe. Sam tekst przepisow nie jest t u wystarczaj^cy. D l a
wszystkich zainteresowanych wazna jest moziiwosc odnalezienia i przestudiowania uzasadnieh metod i przepisow zalecanych w normie. Teoria i doswiadczenia, na k t o r y c h opieraj^ si? normy, s^ przeciez zrodlem zrozumienia istoty
zagadnieh i m o t o r e m dalszego post?pu.
Potrzebna jest zatem praca zawieraj^ca zarowno naukowy analiz? metod
EC2, j a k i przyklady obliczen mog^ca uksztaltowac n o w ^ praktyk?
projektowania w kraju. Grono autorow uznalo, ze nalezy:
odnalezc, przestudiowac i skomentowac uzasadnienia przepisow EC2 oraz
przedstawic je w zwartej formie, dost?pnej dla calego zainteresowanego
srodowiska;
zbadac, czy przepisy EC2 s^ spojne i logiczne, gdyz znan^ slabosci^ n o r m
projektowania s^ sprzecznosci lub niejasnosci wyst?puj^ce zwlaszcza
w tych przypadkach, w k t o r y c h pewne zagadnienie jest przedstawiane
w roznych dzialach n o r m y a takze niezgodnosci mi?dzy tzw. metodami
dokladnymi i uproszczonymi;
opracowac podstawowe materialy wspomagaj^ce projektowanie i przyklady obliczen.
E C 2 jest dzielem ludzi i instytucji maj^cych wielki autorytet. Nie nalezy
jednak s^dzic, ze jest to j u z dzielo doskonale, czy tez oparte na najnowszych
osi^gni?ciach nauki. W szerokiej, mi?dzynarodowej dyskusji wplyn?lo bardzo
wiele zastrzezeh i uwag krytycznych. Jak zwykle przy pracy, zmierzaj^cej do
sformulowania przepisow, wyst?powala koniecznosc kompromisu mi?dzy wymaganiami scislosci i wymaganiami prostoty oraz potrzeba konserwatywnego
podejscia do problemow, ktore nie maj^ zupelnie jasnych i nieskomplikowanych rozwiazan. Ponadto odnosi si? wrazenie, ze autorzy EC2, pragnac
uzyskac akceptacj? mi?dzynarodowego komitetu, b y l i zmuszeni do zawierania
kompromisow uwzgl?dniaj^cych postanowienia n o r m poszczegolnych krajow.
W calym systemic n o r m europejskich stosuje si? cz?sciowe wspolczynniki
bezpieczenstwa dobrane w t a k i sposob, ze bezpieczehstwo i trwalosc konstrukcji b?d^ na ogol wi?ksze niz przy zastosowaniu aktualnych n o r m polskich.
Wi?ksze b?dzie tez na ogol zuzycie materialow konstrukcyjnych. Wazne jest, ze
w EC2 zezwala si? na zastosowanie nieliniowych metod mechaniki w zakresie
szerszym niz w normie polskiej. W niektorych dziedzinach EC2 zawiera

23
metody scislejsze niz dawne n o r m y polskie oraz zwraca uwag? na problemy,
ktore byly nieslusznie lekcewazone w praktyce krajowej (np. m i n i m u m
zbrojenia) lub wprowadza przepisy ostrzejsze od dawnych przepisow polskich
(np. dotyczq^ce grubosci otulenia). Wi?kszy nacisk kladzie si? na trwalosc
konstrukcji, a liczne przepisy sklaniaj^ do stosowania wyzszych niz d o t ^ d klas
betonu.
rowniez problemy, ktore - j a k mozna b y uznac - mialy w normie
polskiej rozwi^zania lepsze niz w EC2, a takze takie, ktore w Polsce s^
uregulowane przepisami, a w EC2 pomini?te.
Proces wdrazania ujednoliconych, europejskich przepisow jest bardzo
powolny. A k t u a l n a polska n o r m a jest w znacznym stopniu oparta na E u r o k o dzie, a pelna zgodnosc zostanie zapewne osi4gni?ta do 2010 r., gdy EC2 stanie
si? polsk^ n o r m ^ . Zasadnicze idee, lezq.ce u podstaw tej normy, zapewne
pozostan^ niezmienione j u z dzis opiera si? na nich wsp61ny j?zyk"
inzynierow i naukowcow w naszej dziedzinie.
Pomysl wykonania tej pracy powstal w gronie k i l k u osob, ktore pozniej
weszly w sklad Rady kieruj^cej t y m przedsi?wzi?ciem. W latach dziewi?cdziesi^tych, po uzyskaniu poparcia Sekcji K o n s t r u k c j i Betonowych K I L i W
P A N , u t w o r z y l si? zespol w skladzie: Andrzej Ajdukiewicz, Kxzysztof D y d u c h ,
Kazimierz Flaga (owczesny przewodnicz^cy Sekcji), Tadeusz Godycki-C^wirko,
M i c h a l Knaujff, Wojciech K u k u l s k i , Leonard Runkiewicz, Wlodzimierz
Starosolski i W i t o l d W b l o w i c k i . M . KnaufFowi powierzono przygotowanie
wniosku o sfinansowanie pracy przez K o m i t e t Badan Naukowych, a po
pozytywnej odpowiedzi K B N kierowanie calosciq. prac, we wspoipracy z Rad^.
P o zakohczeniu prac wykonanych w ramach grantu K B N autorzy w p r o wadzili liczne zmiany, zwi^zane z ukazywaniem si? kolejnych projektow
Eurokodu. Pierwsza wersja tej ksi^zki, opracowana w ramach grantu K B N na
podstawie E u r o k o d u 2 z 1991 r o k u , byla szczegolowo recenzowana. K a z d y
rozdzial b y l recenzowany przez autora innego rozdzialu albo przez innq, osob?.
Grono tych recenzentow tworzyli profesorowie: M a r i a n Abramowicz, Andrzej
Ajdukiewicz, Kazimierz D ^ b r o w s k i , Kazimierz Flaga, Tadeusz G o d y c k i -Cwirko, M i c h a l Knauff, IWladvslaw KuczvnskiL Bohdan Lewicki, Janusz
Murzewski, IZbigniew Scislewski I, Wojciech Wlodarczyk i doktorzy Zdzislaw
Sulimowski i lAndrzei Z o r a w s k i l . Cal^ pierwotn^ wersj? ksi^zki opiniowali
profesorowie Andrzej L a p k o i Wlodzimierz Kiernozycki. W imieniu autorow
pragn? wyrazic gl?bok^ wdzi?cznosc wszystkim recenzentom. Oczywiscie,
odpowiedzialnosc za wszystkie pozniejsze zmiany i ewentualne slabosci ksi^zki
w calosci ponoszq, autorzy.
A u t o r z y pragn^ takze wyrazic wdzi?cznosc K o m i t e t o w i Badan N a u k o w y c h
za przyznanie funduszy umozliwiaj^cych wykonanie tej pracy, a Sekcji K o n strukcji Betonowych K o m i t e t u Inzynierii L^dowej i Wodnej Polskiej A k a d e m i i
N a u k za poparcie, gdy praca byla w fazie projektu.
M a m y nadziej?, ze nasze dzielo okaze si? pozyteczne i spotka si? z uznaniem Czytelnikow.

2. Podstawy projektowania
2.1. wprowadzenie
E u r o k o d 2 jest cz?sci^ planowanego, bardzo obszernego systemu przepisow
europejskich. Prace nad t y m systemem m a j ^ doprowadzic do zast^pienia n o r m
i przepisow krajowych przez mi?dzynarodowe, jednolite i zharmonizowane
przepisy reguluj^ce dzialalnosc w dziedzinie budownictwa.
Europejskie n o r m y konstrukcji budowlanych, czyli tzw. E u r o k o d y k o n strukcyjne a wsrod nich E u r o k o d 2 dotycz^cy konstrukcji z betonu
okreslaj^ zasady projektowania budowU. Ponadto E u r o k o d y te m a j ^ siuzyc
jako jedno z narz?dzi do sprawdzania zgodnosci wytworow budownictwa
z wymaganiami zawartymi w podstawowym dokumencie o nazwie C o n s t r u c t i o n Products Directive" (CPD), przyj?tym j a k o obowi^zuj^cy przez wi?kszosc
panstw U n i i Europejskiej. C P D zawiera ogolne, podstawowe wymagania
dotycz^ce wytrzymaiosci i statecznosci, bezpieczenstwa w przypadku pozaru,
higieny i ochrony srodowiska, ochrony przed halasem oraz energooszcz?dnosci. Wreszcie, E u r o k o d y maj^ stworzyc ramy umozliwiaj^ce ujednolicenie
dokumentacji technicznej w y t w o r o w budownictwa w panstwach, ktore zechc^
je stosowac, Zasadniczym celem tak pomyslanego systemu przepisow jest
ulatwienie przeplywu p r o d u k t o w , ushig, kapitalu i ludzi na r y n k u europejskim
[2.43], [2.50].
> Projektowanie konstrukcji jest oparte w znacznym stopniu na zasadach
obiektywnych, ale zalezy takze od partykularnych zalozeh i lokalnych warunk o w i tradycji. T a k np. niekontrowersyjne s^ niektore metody obliczen
zaczerpni?te z mechaniki budowli, ale sposoby idealizacji konstrukcji (zast^powania konstrukcji przez jej schemat) i metody analizy (np. zalozenia
dotycz^ce rozkladu napr?zeh w przekrojach poprzecznych pr?t6w, zalozenia
dotycz^ce scinania) stosowane w roznych krajach nie s^ jednak owe.
Bardzo znaczne roznice m o g ^ powstawac na skutek stosowania roznych metod
zapewnienia bezpieczenstwa konstrukcji. Wspolczynniki bezpieczenstwa s^
jedynie po cz?sci ustalane na podstawie analiz statystycznych i teorii niezawodnosci duzy w p l y w wywieraj^ t u lokalne doswiadczenia, tradycje i arbitralne
pogl^dy.
Znane s^ liczne porownania, polegaj^ce na projektowaniu elementow
zelbetowych wedlug roznych n o r m przy zadanych, jednakowych obci^zeniach.

T a k np. projektowanie wedlug C E B - F I P M o d e l Code [2.17] prowadzi do


zuzycia materialow odpowiadaj^cego w przyblizeniu sredniej z n o r m europejskich. N o r m a niemiecka (w 1977 r.) wymagala wi?kszego zuzycia, n o r m y
polska, w?gierska i radziecka znacznie nmiejszego. W [2.43] przedstawiono
przyklad przekroju zginanego, k t o r y wedlug E u r o k o d u wymaga 33,6 cm^
zbrojenia, a wedlug k i l k u innych n o r m europejskich od 29,2 do 40,0 cm^.
W 1975 r. K o m i s j a Wspolnoty Europejskiej podj?ta inicjatyw? ustanowienia zbioru zharmonizowanych zasad projektowania, k t o r y najpierw mialby
shizyc j a k o alternatywa przepisow krajowych obowi^zujq.cych w panstwach
czlonkowskich, a ostatecznie mialby te przepisy zastq.pic. Informacje o historii
i roH E u r o k o d o w mozna znalezc np. w artykulach H . U . Litznera [2.43],
R Wolfela [2.50] i I C . Walravena [2.48].
Redagowanie i wdrazanie eurokodow jest, z oczywistych wzgl?d6w, procesem dlugotrwalym, wymagaj^cym wielu mi?dzynarodowych uzgodnien. Calkowite ujednolicenie przepisow, chociaz poz^dane i b?d^ce perspektywicznym
celem, nie jest na razie mozliwe. P o z a aspektami technicznymi wazn^ rol?
odgrywaj^ czynniki polityczne. Uznano za bardzo. wazne, zeby - tak bardzo,
j a k to mozliwe stosowane aktualnie krajowe metody rozpowszechnione
w praktyce nie zostaly zabronione przez nowo powstaj^ce n o r m y E N .
N a r o d o w a akceptacja w formalnym glosowaniu zostala uznana za tak samo
wazn^ j a k harmonizacja n o r m " pisze przewodnicz^cy F I B (Federation International du Beton, organizacja k t o r a powstala z pol^czenia CEB i F I P
w 1998 r.) J.C. Walraven w [2.48]. Wprowadzanie jednoHtych przepisow ma
wi?c bye dokonane etapami. Wydanie ostatecznej wersji n o r m y europejskiej,
oznaczanej literami E N , jest poprzedzane opracowaniem tzw. prenormy
(European Prestandard), oznaczanej literami E N V . Prenormy E N V s^ norm a m i sluz^cymi do tymczasowego stosowania. Jednoczesnie z, prenormami
stosuje si? nadal n o r m y krajowe - w ten sposob, przez kilkuletni okres
mozliwe jest projektowanie wedlug dwoch roznych zbiorow przepisow. Po
okresie probnego stosowania prenorma E N V moze bye przeksztalcona
(z ewentualnymi zmianami) w europejsk^ norm? E N . Ponadto, zasad? stopniowego wdrazania realizuje si? przez nadanie zroznicowanej rangi zasadom
i reguiom stosowania, zawartym w Eurokodach, i przez wydawanie w y k l a d n i
krajowych (National Application Documents - N A D ) , ktore w Polsce
pocz^tkowo nazywano Postanowieniami K r a j o w y m i (np. [2.21]), pozniej
Arkuszami K r a j o w y m i (np. [2.22]).
Prace nad Eurokodem 2 zostaly zapocz^tkowane w 1979 r. przez Commission of the European Communities (CEC), glownie na podstawie opracowaQych wczesniej w ramach mi?dzynarodowych stowarzyszeh zasad, zawartych
w C E B - F I P M o d e l Code for Concrete Structures" [2.17], [2.18] (te modelowe
tiormy byly publikowane w latach 1963, 1978 i 1990). T a k wi?c, wraz z pracami
CEB i F I P , usilowania zmierzaj^ce do ujednolicenia zasad projektowania
^onstrukcji z betonu w zachodniej Europie maj^ j u z okolo pi?cdziesi?cioletni^
tustori?. W a z n y m i k r o k a m i byly opracowania pierwszej wersji podstawowej

cz?sci E u r o k o d u 2 w r o k u 1984 i wersji poprawionej przez zespol p o d


kierownictwem prof. Franco Leviego w 1989 r. T a ostatnia wersja, po
poprawkach redakcyjnych, stala si? E N V 1992-1-1 [2.4].
W 1990 r. zadania zwi^zane z rozwojem, wydawaniem i uaktualnianiem
E u r o k o d o w konstrukcyjnych zostaly przej?te przez Europejski K o m i t e t N o r maUzacji (European Committee for Standardization C E N ) . Obecnie opracowywaniem E u r o k o d o w zajmuje si? Komisja C E N / T C 250.
K r o t k i opis historii oraz aktualnego stanu i zakresu zastosowania Eurokodow przedstawiono mi?dzy i n n y m i (ten sam tekst mozna znalezc takze
w innych Eurokodach) w cz?sci wst?pnej zatwierdzonego juz przez C E N
(w listopadzie 2001) E u r o k o d u [2.1], k t o r y dotyczy podstaw projektowania
konstrukcyjnego.
Pelny zestaw E u r o k o d o w ma skladac si? z nast?puj^cych norm, ktore na
ogol skladajq, si? z k i l k u cz?sci:
E N 1990. Eurocode 0: Basis of Structural Design (Podstawy projektowania
konstrukcyjnego)
E N 1991 Eurocode 1: Actions on Structures (Oddziatywania na konstrukcje)
E N 1992. Eurocode 2: Design of concrete structures (Projektowanie konstrukcji z betonu)
E N 1993. Eurocode 3: Design of steel structures (Projektowanie konstrukcji
stalowych)
E N 1994. Eurocode 4: Design of composite steel and concrete structures
(Projektowanie konstrukcji zespolonych stalo wo-betonowych)
E N 1995. Eurocode 5: Design of timber structures (Projektowanie konstrukcji
drewnianych)
E N 1996. Eurocode 6: Design of masonry structures (Projektowanie konstrukcji murowych)
E N 1997. Eurocode 7: Geotechnical design (Projektowanie

geotechniczne)

E N 1998. Eurocode 8: Design of structures for earthquake resistance (Projektowanie konstrukcji ze wzgl?du na odpornosc na trz?sienia ziemi)
E N 1999. Eurocode 9: Design of aluminium structures (Projektowanie k o n strukcji aluminiowych)
D a t y przy poszczegolnych normach nie oznaczaj^ daty aktualnego wydania. T a k np. aktualna (zatwierdzona przez C E N ) wersja E u r o k o d u E N 1990
P o d s t a w y projektowania konstrukcyjnego" [2.1] pochodzi z 2001 r.
W Eurokodach rozroznia si? zasady (Principles) od regul stosowania
(Application Rules). Zasady obejmuj^ defmicje, ogolne ustalenia, wymagania
i modele analityczne, od k t o r y c h nie wolno odst^pic, jezeli odst?pstwa nie
zostaly wyraznie dozwolone. Reguly stosowania s^ - zdaniem autorow
E u r o k o d u - zgodne z t y m i zasadami. W o l n o stosowac inne reguly niesprzeczne z zasadami.
11 A '
C E N przewidywal, ze kraje maj^ce stosowac E u r o k o d y opracuj^ wykladnie

krajowe (czyli wspomniane j u z wczesniej National Application Documents


N A D ) . N A D mialy powi^zac Eurokody z systemem n o r m krajowych, zwlaszcza w tych dziedzinach, ktore nie zostaly jeszcze znormalizowane w planowan y m systemic europejskicQ. W N A D m o g ^ bye wprowadzone reguly stosowania odmienne niz w Eurokodach. T a k wi?c, N A D mialy bye wytycznymi
stosowania E u r o k o d o w w praktyce krajowej.
Pod koniec lat dziewi?cdziesi^tych C E N przyj^l jednak inne zasady
Eurokody z oznaczeniem E N V maj% bye zast^pione przez dokumenty z oznaczeniem E N , ktore, po zatwierdzeniu przez C E N , b?d^ pelnic rol? n o r m
europejskich. Ponizej przedstawiono aktualne zasady (wedlug [2.1]), ktore
maj^ bye stosowane przy wprowadzaniu w zycie tych Eurokodow.
Pahstwa b?d^ce czlonkami U n i i Europejskiej i E F T A uznaj^, ze Eurokody
sluz^ j a k o dokumenty, ktore stosuje si?:
do sprawdzania, czy budowle odpowiada]^ zasadniczym wymaganiom
(zawartym w Council Directive 89/106/EEC) ze wzgl?du na wytrzymalosc i statecznosc oraz bezpieczehstwo w przypadku pozaru,
j a k o podstaw? do zawierania umow dotycz^cych b u d o w l i i zwi^zanych
z nicni prac inzynierskich,
j a k o podstaw? do opracowywania zharmonizowanych wymagah technicznych dotycz^cych wyrobow budowlanych.
N o r m y krajow, ktore wprowadz^ w zycie Eurokody, powinny skladac si?
z pebego tekstu E u r o k o d u (wl^czaj^c niektore zal^czniki), takiego, j a k i zostal
opublikowany przez C E N (Comite Europeen de Normalisation - Europejski
K o m i t e t Normalizacyjny), k t o r y moze by poprzedzony przez krajow^ stron?
tytulow^ i krajow^ przedmow? oraz uzupelniony Zal^cznikiem K r a j o w y m .
Zai^cznik ICrajowy moze zawierac tylko informacje o tych parametrach, ktore
w Eurokodzie zostaly wymienione j a k o podlegaj^ce ustaleniu w t a k i m zal^czniku. Te parametry (nationally determined parameters), to jest:
wartosci zmiennych, klasy, procedury sprawdzania, gdy E u r o k o d pozwala na wybor wsrod k i l k u mozliwosci,
wartosci do stosowania w kraju, gdy E u r o k o d okresla tylko symbol
zmiennej,
dane specyficzne dla kraju (geograficzne, klimatyczne), np. mapa obci^zenia sniegiem,
stosuje si? w projektowaniu w krajach, ktore je ustalily.
Zal^cznik K r a j o w y moze takze zawierac decyzje dotycz^ce stosowania zat^cznikow informacyjnych do E u r o k o d u oraz niesprzeczne z Eurokodem infortnacje uzupelniaj^ce, ktore maj^ ulatwic u z y t k o w n i k o w i stosowanie normy.
E u r o k o d E N 1990:2002 [2.1] zostal zatwierdzony przez C E N w listopadzie
2001 r.
krajowe organizacje normalizacyjne 20 krajow s^ zobowi^zane do
^ycofania n o r m krajowych sprzecznych z t y m Eurokodem do marca 2010 r.
Ten termin moze sluzyc za wskazowk?, jakiego tempa wdrazania innych
Eurokodow mozna oczekiwac w przyszlosci.
W e wrzesniu 2004 r. tiiumaczenie [2.1a] E u r o k o d u [2.1] zostaio zatwier-

dzone przez Polski K o m i t e t Normalizacyjny j a k o polska norma. Poprzednie


n o r m y obci^zeh, pochodz^ce z lat 80., nie zostaly wycofane i b?d^ zapewne
stosowane do 2010 r.
Ze wzgl?du na problemy, ktore poci^ga za sob^ zmiana calego systemu n o r m
krajowych, proces wdrazania E u r o k o d o w do p r a k t y k i jest bardzo powolny.
W niektorych krajach tworz^c nowe normy bierze si? pod uwag? zalecenia
E u r o k o d o w t r w a zatem proces zblizania si? n o r m krajowych do normy
europejskiej [2.48]. T a k np. polskie normy [2.26] i [2.27] s^ w znacznym stopniu
oparte na Eurokodzie [2.4], k t o r y zostal przetlumaczony na polski [2.20],
a norma [2.27] zawiera j u z pewne elementy zaczerpni?te z wersji pozniejszych.
Obszerne informacje o naukowych podstawach tych n o r m polskich, a wi?c
i o podstawach Eurokodu, zawiera dwutomowe dzielo zbiorowe (edytor:
B. Lewicki) [2.52]. Oczywiscie, zarowno w Polsce, j a k i w innych krajach, duzo
jeszcze brakuje do spelnienia wymagania calkowitej zgodnosci, postulowanego
przez C E N , ale, j a k pisze J.C. Walraven [2.48], proces ujednolicania n o r m
realizuje si? przez wzajemne przenikanie nowych n o r m E N i przepisow
krajowych, ktore powstajq. w mi?dzyczasie".
Tematem tej k s i ^ k i jest Eurokod 2 dotycz^cy projektowania konstrukcji
z betonu, a scislej - pierwsza cz?sc tego Eurokodu. E u r o k o d 2 E N V [2.4], maj^cy
polski przeklad [2.20], stal si? podstawy polskich n o r m z 1999 [2.26] i 2002 r.
[2.27]. N a t? ostatnia norm? wplyw mialy rowniez wersje p r E N Eurokodu 2, ktore
stawaly si? dost?pne w latach od 1999 [2.5] do 2002. W r o k u 2003 ukazal si? tzw.
fmal draft" [2.6]. Ten dokument (a niekiedy jego wersja o r o k wczesniejsza) jest
podstaw^: niniejszej ksi^zki. C E N zatwierdzil go (po wprowadzeniu poprawek)
jako norm? europejski E N [2.6a]. W ramach ostatnich poprawek redakcyjnych
do ksi^zki wprowadzono te poprawki i zmiany. D o EC2 wl^czono przepisy
dotycz^ce elementow i konstrukcji prefabrykowanych, projektowania konstrukcji
z betonu z kruszywem lekkim, konstrukcji spr?zonych z ci?gnami bez przyczepnosci i z ci?gnami zewn?trznymi, konstrukcji z betonu niezbrojonego i fundamentow,
ktore dawniej byly przedmiotem n o r m [2.8], [2.9], [2.10], [2.11] i [2.13]. Odr?bne
cz?sci Eurokodu 2, tzn. cz?sci nienalez^ce do EC2 i nierozpatrywane w tej ksi^zce,
dotyczy projektowania ze wzgl?du na pozar [2.7], mostow zelbetowych i spr?zonych [2,12] oraz zbiornikow na ciecze [2.14].
W EC2 zamieszczono list? punktow, w ktore mog^ ingerowac krajowe
organy normalizacyjne przez okreslenie wzmiankowanych wczesniej parametrow krajowych. Lista sklada si? z okolo 100 punktow, ale punkty te s^ tak
sformulowane, ze organizacje narodowe nie b ? d i mogly zmienic ani struktury,
ani zadnych istotnych zasad normy.
Pocz^tkowa cz?sc EC2 dotyczy ogolnych zasad projektowania konstrukcji
i zawiera liczne odwolania do E N 1990:2002 [2.1]. Te ogolne zasady s^ co prawda
zblizone do zasad stosowanych w Polsce, ale wyst?puji takze istotne roznice, j a k
np. kombinacje obci^zeh nie wyst?pujice w normach polskich. Dlatego najwazniejsze ogolne wymagania i zasady, klasyJSkacje i defmicje wedlug [2.1] i EC2 na tie
metody obecnie stosowanej w Polsce przedstawiono w p. 2.2-^-2.11.

2.2. Wymagania ogolne i metoda cz^sciowych


wspolczynnikow bezpieczenstwa
Konstrukcja obiektu budowlanego powinna bye zaprojektowana, wykonana i utrzymywana w t a k i sposob, zeby w caJym przewidywanym okresie
uzytkowania, przy racjonalnych kosztach, z nalezycie duzym prawdopodobiehstwem:
-

spelniaia zadania, do k t o r y c h jest

przeznaczona,

mogia przeniesc obci^zenia i przetrwac skutki innych zjawisk (zmian


temperatury, skurczu betonu, osiadania podpor), ktore m o g ^ wyst^pic
w czasie uzytkowania i wznoszenia obiektu,

miaia odpowiednio trwaiosc.

W przypadku pozaru wytrzymalosc konstrukcji powinna bye odpowiednia


przez wymagany (w E N 1991-1-2) okres czasu. Ponadto, w sytuacjach
wyj^tkowych, takich j a k eksplozje, nagle uderzenia lub inne rzadko wyst^puj^ce w y p a d k i (np. wywolane bl?dami ludzi), zniszczenia nie powinny bye
tiieproporcjonalne do ich przyczyn.
Ryzyko zniszczenia konstrukcji zmniejsza si? wybieraj^c takie uklady
konstrukcyjne, ktore:
-

s^ malo wrazliwe na rozpatrywane zagrozenia,

mogo przetrwac utrat? pojedynczych elementow spowodowan^ wypadkiem,

- zapewniajo wspotprac? wielu powi^zanych elementow konstrukcji.


Powyzsze wymagania spelnia si? przez:
-

zastosowanie materialow spelniaj^cych wymagania norm,

wlasciwe zaprojektowanie i zgodne z projektem uzytkowanie obiektu,

odpowiednio kontrol? w czasie produkcji materialow i elementow,


wznoszenia i uzytkowania obiektu.

Zakres i metod? obliczen konstrukcji mozna - w ogolnym uj?ciu tawic w trzech punktach.

przed-

a) Okresla si? list? zjawisk, do k t o r y c h nie mozna dopuscic (np. wyczerpanie nosnosci przy zginaniu). Jezeli prawdopodobiehstwo wyst^pienia
rozpatrywanego zjawiska jest bardzo male, to uwaza si?, ze bezpieczehstwo konstrukcji jest wystarczaj^ce i stan konstrukcji (ze wzgl?du na to
zjawisko) jest dopuszczalny; w przeciwnym przypadku konstrukcja jest
w stanie niedopuszczalnym. Granicy mi?dzy klas^ stanow dopuszczalnych i niedopuszczalnych jest stan graniczny. Rozroznia si? stany
graniczne zwi^zane ze zjawiskami skrajnie niebezpiecznymi - p o w o d u JOcymi wyczerpanie nosnosci konstrukcji lub zagrozenie zycia ludzi (SG
nosnosci) od stanow granicznych zwi^zanych ze zjawiskami mniej
niebezpiecznymi, ale zmniejszajocymi przydatnosc lub trwalosc b u d o w l i
(SG uzytkowalnosci).

b) Kazdemu z rozpatrywanych stanow przyporz^dkownje si? model teoretyczny. W przypadku SG nosnosci modele te opisujo zaleznosci,
pozwalajoce wyznaczyc graniczne sily wewn?trzne (tzn. sily wywohijoce
wyczerpanie nosnosci) n a podstawie wymiarow elementow i wytrzymaiosci materialow konstrukcyjnych. W SG uzytkowalnosci stosuje si?
modele pozwalaj^ce - przy zadanych silach wewn?trznych - obliczyc
napr?zenia, szerokosci rys i odksztalcenia w funkcji wymiarow elementow, m o d u l o w spr?zystosci i innych cech materialow.
c) W projekcie wykazuje si?, wykonuj^c odpowiednie obliczenia, ze we
wszystkich sytuacjach i przypadkach (p. 2.8), ktore mogo okazac si?
krytyczne, nie nast^pi przekroczenie stanow granicznych. W c e l u zapewnienia bezpieczenstwa konstrukcji, przy sprawdzaniu SG wartosci charakterystyczne obci^zeh (p. 2.6) nrnozy si? przez cz?sciowe wspolczynn i k i bezpieczenstwa obci^zeh y^, tak dobrane, zeby powi?kszyc niekorzystne efekty tych obciozeh. Wedlug aktualnej wersji E C wspolczynniki
stosowane do sprawdzania SG uzytkowalnosci s^ rowne jednosci.
Wspolczynniki
stosowane przy sprawdzaniu SG nosnosci so na ogol
wi?ksze lub mniejsze od jednosci. Iloczyny obciozeh i wspolczynnikow
y-p nazywa si? obciozeniami obliczeniowymi.
Przy sprawdzaniu SG nosnosci charakterystyczno wytrzymalosc betonu
i charakterystyczna granic? plastycznosci stali dzieU si? przez wi?ksze od
jednosci wspolczyimiki cz?sciowe materialow y^. Niekiedy uwzgl?dnia
si? takze ewentualne imperfekcje geometryczne, tzn. niekorzystne odchylenia danych geometrycznych (wymiarow, k^tow) od danych zaplanowanych na rysunkach.
Opisane powyzej post?powanie jest stosowane w polskich normach od
polowy lat siedemdziesiotych i nazywane metodo stanow granicznych (SG).
Poj?cie stan graniczny" zostaio wowczas wprowadzone do przepisow jednoczesnie ze wspolczyxmikami cz?sciowymi. W zwiozku z t y m utarto si? utozsamianie metody SG ze stosowaniem tych cz?sciowych wspolczynnikow.
Oczywiscie, przy sprawdzaniu stanow granicznych mozna zastosowac inne
sposoby zapewniania bezpieczenstwa konstrukcji. M o z n a np. stosowac jeden
(globalny) wspolczynnik bezpieczenstwa jako mnoznik przy obciozeniach.
W dawnych normach bezpieczehstwo konstrukcji bylo zazwyczaj zapewniane przez sprawdzenie jednego warunku (np. napr?zeh dopuszczalnych), ale
juz najstarsze n o r m y projektowania konstrukcji zelbetowych ( P o s t a n o w i e n i a
pruskie" z 1908 r., norma U S A z 1910 r.) wymagaly, aby w plytach i belkach
stosunek rozpi?tosci do grubosci lub wysokosci nie przekracza! ustalonych
limitow. Tego rodzaju w a r u n k i zast?powaly sprawdzanie ugi?c rowniez w wiel u pozniejszych normach. Zastosowanie lepszych materialow wywolalo potrzeb? dokladniejszej oceny odksztalcen, a wprowadzenie metod opartych na
anahzie plastycznej do oceny nosnosci pozwolilo na sz6rsze wykorzystame
informacji uzyskanych przez statystyczne badania obciozeh i wlasciwosci
materialow.

Metod? SG, podobno do dzisiejszej, przedstawiajo j u z radzieckie n o r m y


projektowania z p o i o w y lat pi?cdziesiotych ( N i T U 123-55) i zalecenia Europejskiego K o m i t e t u Betonu z 1964 r. Podstawy wprowadzenia metody SG
w polskiej normie z 1976 r. [2.24] byly, cytowane w [2.45], n o r m y owczesnej
Rady Wzajenmej Pomocy Gospodarczej (RWPG).
M e t o d a sprawdzania konstrukcji jest w [2.1] opisana w punkcie zatytulowanym Lim i t state design" (Projektowanie ze wzgl?du na stan graniczny)
wymagania ze wzgl?du na stany graniczne mozna sprawdzac metody cz?sciowych wspolczynnikow bezpieczenstwa (partial factor method). Jako alternatyw? mozna stosowac obliczenia oparte wprost na metodach probabilistycznych.
Dzisiaj uwaza si?, ze metoda wspolczynnikow cz?sciowych zapewnia
jednoczesnie wystarczaj^co dokladnosc oceny bezpieczenstwa i prostot?. W porownaniu z metody z j e d n y m wspolczynnikiem ma ona t? zalet?, ze przypisujoc rozne wspolczynniki materialowe betonowi i staH odpowiednio
roznicuje zapas bezpieczenstwa, w zaleznosci od w p l y w u tych materialow na
nosnosc rozpatrywanego elementu. T o zagadnienie i inne cechy metody byly
w polskim pismiennictwie technicznym rozwazane j u z w latach siedemdziesi^tych [2.45].
M e t o d a E u r o k o d u i metoda lez^ca u podstaw polskich n o r m zwi^zanych
z zasadami R W P G [2.24], [2.25] oraz nowych [2.26], [2.27], zwi^zanych
z Eurokodami, opierajo si? na tych samych podstawowych zasadach, ale rozni^
si? niekiedy powaznie stosowanymi modelami, Hcznymi szczegolami
w metodach zapewniania bezpieczenstwa i wartosciami wspolczynnikow.
Godna uwagi jest istotna roznica w terminologii, mog^ca powodowac
nieporozumienia. W Eurokodach stosuje si? nazw? design value w znaczeniu
w a r t o s c stosowana w projekcie", do okreslania wartosci obciozeh i cech
materialow zarowno w SG nosnosci, j a k i w SG uzytkowalnosci. T a k o
terminologi? zastosowano zapewne w celu podkreslenia, ze stosowane w projektach wartosci s^ tylko pewn^, uj?to przepisami, aproksymacjo tych obci^zeh i cech materialow, ktore wyst^pio w rzeczywistosci. W polskich
przekladach i wykladniach krajowych [2.20], [2.21], [2.22] design value"
przetlumaczono na w a r t o s c obhczeniowo"- Wedlug polskiej n o r m y projektowania konstrukcji zelbetowych [2.25] przez ponad dwadziescia lat obowi^zywala zasada, ze:
przy sprawdzaniu SG uzytkowalnosci (SGU) stosuje si? charakterystyczne wartosci obci^zeh i charakterystyczne wytrzymaiosci materialow,
- przy sprawdzaniu S G nosnosci (SGN) stosuje si? obliczeniowe wartosci
obci^zeh i obliczeniowe wytrzymaiosci materialow.
T y l k o druga cz?sc powyzszej zasady jest zgodna ze sformulowaniami
Eurokodu. W Eurokodzie powazn^ rol? odgrywa poj?cie obci^zenia reprezentatywnego (p. 2.6.3), w polskich normach niestosowane. Pragnac uszanowac
polsko, dlugoletnio tradycj?, a jednoczesnie nie popasc w sprzecznosc z Eurokodem, w tej ksiozce b?dzie si? stosowac nazwy:

obci^zenia obliczeniowe do wszystkich obciozeh, zarowno w S G U


j a k i w S G N (w zwi^zku z t y m slowo obliczeniowe" mozna pomijac),
wytrzymalosc (granica plastycznosci) obliczeniowa tylko do wartosci
charakterystycznej podzielonej przez wi?kszy od jednosci wspolczynnik
materialowy.

2.3. Stany graniczne


Stanami granicznymi (SG) nazywa si? takie stany, w k t o r y c h konstrukcja
przestaje spelniac wymagania postawione w projekcie.
Rozpatruje si? dwa rodzaje stanow granicznych:
SG nosnosci (SGN)
,^ (Ultimate L h n i t States - ULS),
SG uzytkowalnosci (SGU)
(Serviceability L i m i t States - SLS).
Polskie nazwy stanow granicznych niezbyt wiernie oddajo istot?,tych poj?c.
M o z n a spotkac si? z opinio (np. J. Murzewskiego), ze U L S nalezaloby po
polsku nazywac o s t a t e c z n y m i stanami granicznymi". Ze wzgl?du n a wieloletnio tradycj? krajowo pozostano jednak przy nazwie stany graniczne
nosnosci".
S G N so to stany graniczne zwiozane z wyczerpaniem nosnosci lub
zagrazajocym zyciu ludzi uszkodzeniem konstrukcji albo jej cz?sci Jako S G N
mogo bye'takze rozpatrywane stany bezposrednio poprzedzajoce wyczerpanie
nosnosci (tzn. zamiast dokladnych rozwiozah zagadnienia nosnosci granicznej
mozna stosowac przyblizenia, oparte na analizie rozkladow sii wewn?trznych,
ktore nie powodujo jeszcze zniszczenia).
Zjawiskami, ktore rozpatruje si? przy sprawdzaniu S G N , mogo bye:
zniszczenie przekroju lub elementu spowodowane nadmiernymi odksztalceniami, p?kni?ciem lub utrato statecznosci, przeksztalcenie si?
konstrukcji lub jej cz?sci w mechanizm,
utrata rownowagi polozenia konstrukcji (lub jej cz?sci),
zniszczenie spowodowane przez zm?czenie lub inne zjawiska zalezne od

a)

b)
c)

d)

czasu.
Wedlug E N 1990:2002 [2.1] nalezy sprawdzic nast?pujoce stany graniczne:
E Q U (od equilibrium): U t r a t a statecznosci konstrukcji lub jakiejkolwiek jej
cz?sci rozpatrywanej j a k o cialo sztywne wtedy w y n i k sprawdzenia
w zasadzie nie zalezy od wytrzymaiosci materialow konstrukcyjnych i gruntu. Sprawdzanie tej rownowagi b?dzie si? dalej nazywac sprawdzaniem
statecznosci polozenia.
STR (od strength): Zniszczenie albo nadmierne odksztalcenie konstrukcji
lub jej elementu zalezne od wytrzymaiosci materialow konstrukcyjnych.
G E O (od geotechnical): U t r a t a rownowagi lub zniszczenie konstrukcji na
skutek wyczerpania nosnosci lub nadmiernego odksztalcenia podioza gruntowego.
F A T (od fatigue): Zniszczenie zm?czeniowe konstrukcji lub jej elementu.

35

34
Analiza stanow rodzaju G E O wymaga zastosowania zaleznosci i przepisow
dotyczocych wlasciwosci podioza gruntowego, co wykracza poza ramy tej
ksi^zki.
Stany graniczne uzytkowalnosci so to stany, po przekroczeniu k t o r y c h
konstrukcja przestaje odpowiadac zalozonym wymaganiom dotyczocym uzytkowania.
Rozpatruje si? nast?pujoce S G U konstrukcji z betonu:
- SG ugi?c,
SG zarysowania,
SG napr?zeh.
Po osiogni?ciu S G U mogo wystopic nadmierne ugi?cia, odksztalcenia lub
drgania, ktore wplywajo negatywnie na wyglod i przydatnosc budowli. M o g o
one wywolywac uszkodzenia elementow wykohczenia budynku, wplywac
niekorzystnie na samopoczucie ludzi, zaklocac prac? maszyn i urzodzeh,
powodowac gromadzenie si? wody na nadmiernie ugi?tych dachach i zmniej3zac przez to trwalosc budowli. Z b y t szerokie rysy mogo negatywnie wplywac
aa wyglod, trwalosc i szczelnosc konstrukcji.
Nadmierne napr?zenia sciskajoce mogo, wywolujoc stopniowe uszkodzenia
struktury betonu, w dlugim okresie czasu doprowadzic do zmniejszenia
trwalosci konstrukcji. Z tego p u n k t u widzenia nalezaloby zaUczyc stan
graniczny napr?zeh do S G N , ale zapewne ze wzg]?du na przyj?ty system
wspolczynnikow EC2 zalicza go do grupy S G U . Ponadto, stan graniczny
[iapr?zeh rozni si? od innych S G U t y m , ze nie mozna doswiadczalnie
bezposrednio sprawdzic, czy zostal on osiogni?ty ocena napr?zeh zawsze musi
bye oparta na obliczeniu zawierajocym zalozenia, dotyczoce cech materialow.

2.4. Charakterystyczne i obliczeniowe


wlasciwosci materialow
Wlasciwosci materialow, takie j a k np. wytrzymalosc betonu, granica
plastycznosci stali, so zazwyczaj reprezentowane w projektach przez wartosci
charakterystyczne i przez wartosci obhczeniowe. Wartosci te so wyznaczane
aa podstawie danych statystycznych. W normach zazwyczaj okresla si? wartosci
obliczeniowe dzieloc wartosci charakterystyczne przez wi?kszy od jednosci
wspolczynnik.
W wielu obliczeniach wyst?pujo takze wartosci srednie.
Wartosc charakterystyczna jest zazwyczaj wyznaczana j a k o kwantyl
i o l n y lub gorny rozkladu statystycznego rozpatrywanej wielkosci (rys. 2.1),
:ia podstawie znormalizowanych badan. W niektorych przypadkach j a k o
^vartosc charakterystyczno przyjmuje si? wartosc nominalno, tzn. przyj?to
irbitralaie na ianych, racjonalnych podstawach (np. wytrzymalosc betonu na
rozcioganie moze bye oceniona na podstawie wynikow badah na sciskanie,
^ graniczne odksztalcenia betonu so okreslone jako stale niezalezne od
A^ytrzymalosci materiahi). N a ogol w obliczeniach istotny jest dolny k w a n t y l

wytrzymaiosci. W niektorych przypadkach (np. wytrzymalosc betonu na


rozcioganie, gdy rozwaza si? zarysowanie wywolane przez skr?powanie odksztalcen skurczowych i termicznych) zwi?kszenie wytrzymaiosci prowadzi do
powi?kszenia niezb?dnego zbrojenia wtedy stosuje'si? gorno wytrzymalosc
charakterystyczno lub zast?pczo wartosc nominalno. Wartosci.srednie stosuje
si? np. przy obliczaniu u g i ? c i szerokosci rys.

Rys. 2.1. Wartosci charakterystyczne jako kwantyie rozkiadu normainego


Parametry wplywajoce na sztywnosc konstrukcji, takie j a k m o d u l spr?zystosci i wspolczynnik pelzania, powinny bye reprezentowane przez wartosci
srednie, chociaz w niektorych przypadkach (np. przy sprawdzaniu statecznbsci)
mozna brae pod uwag? nizsze lub" wyzsze wartosci tych parametrow.
Wartosc obliczeniowo wlasciwosci materialu lub wyrobu
wyznacza si?
ze wzoru:
Xd = rj^,

(2-1)

w ktorym:
Tj srednia wartosc wspolczynnika konwersji, k t o r y stosuje si? w celu
uwzgl?dnienia w p l y w u skali, wilgotnosci i temperatury oraz innych
czynnikow, ktore mogo miec istotny wplyw na w y n i k i badah;
ym ^ cz?sciowy wspolczynnik wlasciwosci materialu lub wyrobu, k t o r y stosuje
si? w celu uwzgl?dnienia w p l y w u niekorzystnych odchyleh wlasciwosci
od wartosci charakterystycznych oraz losowego charakteru wspolczynnika Tj,

zastosowaniach wspolczynnik konwersji tf wyst^puje cz?sto w formie


''^^^^^Vnej, gdyz w wielu wzorach stosuje si? wspolczynniki cz?sciowe z indeksem
^ ^ z o n y m duzo litero
= yJv^ ^^^^^ zawierajo w sobie" wspolczynnik 77.
Wspolczynniki 7^ i
b?dzie si? dalej nazywac zwi?zle wspolczynnikami
^^Hialowymi.
^ a r t o s c i wspolczynnikow materialowych zestawiono w tablicy 2.1.
Tab. 2.1. Wspoiczynniki materialowe 7^
Zbrojenie i stal
Kombinacje
Beton
spr^zaj^ca {js)
oddziaiywan
(yc)
Podstawowe

1,50

1,15

Wyj^tkowe

1,20

1,00

Wartosci j c przy obliczaniu pali betonowych na


budowie nalezy mnozyc przez wspoiczynnik kj. (zaiecana wartosc kj- = 1,1).
7 ^bierajoc wartosci wspolczynnika do betonu y^ oprocz innych czyn ^ ^ ^ ryzyka uwzgl?dniono roznice, ktore zachodzo pomi?dzy wytrzymaio^^^^ ^etonu okreslano na probkach, a wytrzymaloscio betonu w konstrukcji.
\)kladniejsze informacje o materialach zawierajo rozdzialy 4 i 5.

2.5. Dane

2.6.2. C h a r a k t e r y s t y c z n e w a r t o s c i

geometryczne

, ^^zwyczaj dane geometryczne opisujoce konstrukcj? w obliczeniach


so
r o w n ^ v/artosciom n o m i n a l n y m
(tzn. przyj?tym na rysunkach). W nie^ ^ ^ h przypadkach przyjmuje si?:
= a^ + Aa.

(2.2)

" y^-powyzszym wzorze A a oznacza imperfekcj?, czyh mozliwe, niekorzystne


^ ^ ^ i e n i e danych geometrycznych (wymiarow, kotow) od danych nominal' Wartosci zla so okreslone w innych rozdzialach. T y p o w y m przykladem
^P^-^^ekcji jest niezamierzony mimosrod (w E C nazywany mimosrodem
x o w y m ) , brany p o d uwag? przy obliczaniu slupow.

2.6. Obci^zenia i oddzialywania


2.6.1. K l a s y f i k a c j a

1^

Okreslenie oddzialywania", jest tlumaczeniem angielskiego slowa actions". W polskiej tradycji mocno zakorzenil si? zwyczaj nazywania obu
rodzajow oddziaiywan obciozeniami. Zwazywszy na to silne przyzwyczajenie i na pewne wady okreslenia o d d z i a l y w a n i a " (moze ono np. sugerowac
zwiozek z reakcjami elementow konstrukcji) czasem uzywa si? slowa o b ciozenia" do okreslania wszystkich oddzialywah", a o d d z i a l y w a n i a posrednie" nazywa si? obciozeniami posrednimi".
Ze wzgl?du na zmiennosc w czasie dzieli si? obciozenia na:
stale ( G ) , np. ci?zar wlasny konstrukcji i stalych elementow w y k o h czenia, ci?zar stalych urzodzeh itp.,
zmienne (Q), np. wiatr, snieg, obciozenia uzytkowe stropow,
wyjotkowe {A\. spowodowane wybuchem lub uderzeniem pojazdu.
Polozenie obciozeh moze pozosta\Yac bez zmian lub podlegac zmianom.
Z tego p u n k t u widzenia dzieh si? obciozenia na:
nieruchome, np. ci?zar wlasny konstrukcji,
ruchome (Q), np. obciozenia stropow ludzmi, ruchomym wyposazeniem,
pojazdami, obciozenia sniegiem i wiatrem.
Spr?zenie konstrukcji (P) uwaza si? za obciozenie stale, ale przy zestawianiu
kombinacji obciozeh stosuje si? do niego zasady odmienne niz do innych
obciozeh stalych.

^ ^ d z i a l y w a n i a m i F nazywa si?:
sily reprezentujoce obciozenia,
narzucone konstrukcji odksztalcenia wywolane np. dzialaniem temQ ^ p e r a t u r y , skurczu betonu lub osiadaniem podpor.
v^iozenia (np. ci?zar wlasny konstrukcji) nazywa si? oddzialywaniami
^rednimi, a narzucone odksztalcenia oddzialywaniami posrednimi.

obci^zen

Podstawo obliczen konstrukcji so znormalizowane wartosci obciozeh


nazywane wartosciami charakterystycznymi.
Wartosci charakterystyczne so okreslone w Eurokodach dotyczocych
obciozeh oraz. w innych normach obciozeh.
Jezeli zmiennosc (ohodzi t u 0 zmiennosc zwiozano z niedokladnosciami
wymiarow konstrukcji lub elementow wykohczenia, losowymi wahaniami
ci?zaru obj?tosciowego materialow oraz ewentualnymi zmianami zachodzocymi
w okresie eksploatacji) obciozenia stalego jest mala (np. ci?zar wlasny konstrukcji),
to charakterystyczno wartosc tego obciozenia G;, oblicza si? na podstawie
nominalnych (tzn. zalozonych w projekcie) wymiarow elementow oraz srednich
ci?zar6w obj?tosciowych materialow. Jezeli zmiennosc ta nie jest mala, to nalezy
brae pod uwag? dwie wartosci charakterystyczne gomo G^^.sup i dolno GA-.mfWedlug E N 1990:2002 [2.1] mozna przyjmowac, ze zmiexmosc jest mala
wtedy, gdy wspolczynnik zmiennosci obciozenia nie przekracza 0,05-^0,1. N a
ogol wi?c do ci?zaru wlasnego konstrukcji mozna stosowac jedno wartosc Gj,.
W przypadku konstrukcji szczegolnie wrazliwych na zmiany ci?zaru
wlasnego (np. niektore konstrukcje spr?zone) nalezy stosowac dwie wartosci
charakterystyczne nawet przy malej zmiennosci obciozenia stalego. Wowczas
jako Gfc^s^p i Gjt.inf nalezy przyjmowac odpowiednie (5-procentowy i 95-procetowy) kwantyie statystycznego rozkladu obciozenia G , M o z n a zakladac, ze
rozklad G jest normalny.

38
Z a charakterystyczno wartosc obciozenia zmiennego przyjmuje si? tako
wartosc ekstremalno, k t o r a z zalozonym (odpowiednio duzym) prawdopodobiehstwem nie jest przekraczana przez zalozony (odpowiednio dlugi)
okres czasu.. N a ogol (dla zmieniajocej si? w czasie cz?sci obciozenia uzytkowego, przy okreslaniu obciozenia'wiatrem) wymagane prawdopodobiehstwo
wynosi 0,98, a zalozony okres czasu jeden r o L T a k wi?c, np. prawdopodobiehstwo przekroczenia charakterystycznej pr?dkosci wiatru w okresie
rocznym wynosi 0,02. Warunek okreslajocy wartosc charakterystyczno bywa
czasem utozsamiany z wymaganiem, zeby sredni okres p o w r o t u obciozenia
wynosil 50 lat (defmicj? okresu p o w r o t u mozna znalezc np. w [2.44],
str. 15 i 16). .
Jezeli informacje o statystycznym rozkladzie obciozenia so niewystarczajoce, to za wartosc charakterystyczno przyjmuje si? wartosc nominalno, tzn.
ustalono arbitralnie na podstawie racjonalnych domniemah. W ten sposob so
zazwyczaj ustalane wartosci charakterystyczne obciozeh wyjotkowych Aj^.
2.6.3. R e p r e z e i i t a t y w n e obciozenia

zmienne

Pojawienie si? w rzeczywistosci obciozeh tak duzych, j a k cha-rakterystyczne


obciozenia zmienne, mozna uznac za zdarzenie rzadko wyst?pujoce, ale
mozliwe w odpowiednio dlugim okresie czasu (przeci?tnie raz w okresie
odniesienia 50 lat). Jednoczesne osiogni?cie wartosci charakterystycznych przez
k i l k a niezaleznych oddziaiywan jest bardzo malo prawdopodobne. Przy
rozpatrywaniu kombinacji takich oddziaiywan mnozy si? wi?c wartosci charakterystyczne przez wspolczynniki i/^. Te iloczyny nazywa si? reprezentatywnymi
wartosciami obciozeh zmiennych.
Charakterystyczno wartosc obciozenia Q^. (tzn. wartosc Qj, mnozono przez
wspolczyimik r o w n y jednosci) nazywa si? glowno wartoscio reprezentatywno
tego oddzialywania. Ponadto stosuje si? nast?pujoce wartosci reprezentatywne:
wartosc kombinacyjno
^oQh
wartosc cz?sto
^Ai Qio
wartosc prawie stalo
1/^2
Kombiaacje obciozeh (p. 2.9.1 i 2.9.2) skladajo si? wi?c z obciozeh stalych
i z reprezentatywnych obciozeh zmiennych. Wspolczynniki V^o stosuje si? tylko
przy sprawdzaniu S G N ; pozostale przy spJrawdzaniu S G N i S G U .
Wspolczynnik XJ/Q dobrano w t a k i sposob, zeby prawdopodobiehstwo
przekroczenia przez efekt k i l k u obciozeh dzialajocych jednoczesnie efektu, wywolanego przez obciozenie ^ O ' ^ F Q / O bylo takie same, j a k prawdopodobiehstwo przekroczenia tego poziomu w przypadku jednego obciozenia Qj^
(7i? jest t u wspolczynnikiem obciozenia zdefiniowanym w p. 2.6.4).
Wspolczynnik xj/^ jest dobrany w t a k i sposob, zeby wartosc
mqgla
bye przekraczana tylko przez okres b?docy malo cz?scio zaplanowanego
okresu uzytkowania konstrukcji lub nie cz?sciej niz zaplanowana graniczna
cz?stosc.

Wspolczynnik
dobiera si? tak, ze okres, w k t o r y m wartosc i/^^ Qk b?dzie
przekroczona, jest duzo cz?scio zaplanowanego okresu eksploatacji konstrukcji.
Wartosci wspolczynnikow xf/ przedstawiono w tablicy 2.2.
Tab. 2.2. Wspolczynniki ifj
Oddzialywania
Obciozenia uzytkowe w budynkach
Kategoria A: pomieszczenia mieszkalne
Kategoria B: pomieszczenia biurowe
Kategoria C: miejsca zebran
Kategoria D: pomieszczenia handlowe
Kategoria E: magazyny
Ruch pojazdow w budynkach
Kategoria F: ci^zar pojazdu do 30 kN
Kategoria G: ci^zar pojazdu od 30 do 160 kN
Kategoria H: dachy

^1

^2

0,7
0,7
1,0

0,5
0,5
0,7
0,7
0,9

0,3
0,3
0,6
0,6
0,8

0,7
0,7
0

0,7
0,5
0

0,6
0,3
0

OJ

Obciozenie budynkow sniegiem zaleznie od kraju


i lokalizacji Np. kraje CEN z wyj^tkiem Finlandii,
Islandii, Norwegii i Szwecji, budowle znajdujoce'si^
ponizej 1000 m n.p.m.

0,5 ,

0,2

Obciq-zenie budynkow wiatrem

0,6

0,2

Temperatura (nie dotyczy pozarow) w budynkach

0,6

0,5

Rola wspolczynnika XJ/Q odpowiada roU wsp61czynnika jednoczesnosci


obciozeh" w polskich normach obciozeh PN-82/B-02000 [2.28] i PN-82/
/B-02003 [2.29]: Wspolczynnik 1/^2 odpowiada polskiemu wsp61czynnikowi
cz?sci dlugotrwalej obciozenia zmiennego". Wspolczynnik odpowiadajocy ij/^
w polskiej normie nie wyst?puje.
Wspolczynniki XJ/Q i yj/^ so na ogol nieco mniejsze od polskich odpowiednikow.

2.6.4. W s p o l c z y n n i k i obci^_zeh i obciozenia

obliczeniowe

Pelna nazwa wspolczynnikow, oznaczanych ogolnie przez 7^., 0 k t o r y c h


mowa w t y m punkcie, brzmi cz?sciowe wspolczynniki bezpieczenstwa
oddziaiywan". Zwazywszy, ze w EC2 wyst?pujo tylko cz?sciowe wspoiczynniki
bezpieczenstwa (stosowane albo do oddziaiywan, albo do cech materialow),
pomini?cie slowa bezpieczehstwo" nie b?dzie wywolywac nieporozumieh.
W polskich normach analogiczne wspolczynniki nazywa si? wspolczynnikami
obciozeh i t? k r o t k o nazw? b?dzie si? na ogol stosowac w tej ksiozce.
Iloczyny F^^yj^F^. b?dzie si? nazywac wartosciami obliczeniowymi obciozeh albo po prostu obciozeniami obliczeniowymi.
Wartoscio obliczeniowo obciozenia b?dzie si? tez niekiedy nazywac iloczyn
yf ^Pk = 7/ P'rcp (i^rcp oznacza t u reprezentatywno wartosc obciozenia). Podobna
dwoistosc wyst?puje w E C l i EC2 i nie prowadzi do nieporozumieh.

Wspolczynniki y so opatrywane indeksami G, Q, P, oznaczajocymi rodzaj


obciozenia (np. obliczeniowe obciozenie stale G^ = -y^. G^).

2.7. Efekty obci^zeii i nosnosc konstrukcji


Efektami obciozeh E so sily wewn^trzne (momenty zgmajoce i skr^cajoce,
}ily podluzne i poprzeczne), napr?zenia i odksztalcenia.
Wyznaczanie efektow obciozeh jest przedmiotem rozdzialu ,3.
Obliczeniowym efektem oddzialywah E^ nazywa si? efekt wyznaczony przy
?;alozeniu, ze oddzialywania F i dane geometryczne a przyjmujo wartosci
obliczeniowe, a wlasciwosci materialow (jezeli wlasciwosci te wplywajo na
kVynik obliczen statycznych) przyjmujo wartosci odpowiednie dla rozpatrywanego problemu (okreslone w innych rozdzialach):
J5;, = 7 ^ , { r ^ , , i ^ , , p . , ; a , } ,

(2.3a)

.ub
E, = E{y,,F,^,,ia,).

(2.3b)

Wspolczynnik y^d we wzorze (2.3a) jest cz?sciowym wspolczynnikiem


bezpieczenstwa stosowanym w celu uwzgl?dnienia niepewnosci w modelowaaiu efektow oddzialywah, a w niektorych przypadkach takze w modelowaniu
samych oddzialywah. N a ogol stosuje si? zaleznosci typu okreslonego wzorem
7.3b), w k t o r y m wspolczynnik y^^ nie wyst?puje jawnie, a yF^i = ysdy/^iPrzy sprawdzaniu S G U obliczeniowe efekty oddzialywah (z reguly przy
= 1) porownuje si? z odpowiednimi l i m i t a m i (ugi?c, szerokosci rys, napr?zeh). Sprawdzanie S G N wykonuje si? porownujoc obliczeniowe efekty
oddzialywah z obliczeniowo npsnoscio konstrukcji.
Obliczeniowo nosnoscio Rd konstrukcji nazywa si? graniczny efekt oddzialywania. Nosnosc R ^ oblicza si? nadajoc wartosci obliczeniowe wytrzytnalosciom materialow (takze granicy plastycznosci stali) i danym geometryczQym,

2.8. Sytuacje obliczeniowe uklady obci^zen


przypadki i kombinacje obci^zen
W projekcie nalezy wykazac, ze w a r u n k i (p. 2.9) przypisane stanom
granicznym istotnym dla konstrukcji so spelnione dla kazdego istotnego
przypadku obciozeh w kazdej sytuacji obliczeniowej, w ktorej moze znalezc si?
konstrukcja.
Sytuacje dzieli si? na:
sytuacje trwale, wyst?pujoce w normalnych warunkach uzytkowania
konstrukcji,
sytuacje przejsciowe, wyst?pujoce podczas wznoszenia i ewentualnych
remontow konstrukcji,

sytuacje wyjotkowe, spowodowane wypadkami, t a k i m i j a k np. pozary,


eksplozje, uderzenia, lokalne uszkodzenia konstrukcji,
sytuacje sejsmiczne, dotyczoce warunkow, w k t o r y c h moze znalezc si?
konstrukcja p o d wplywem zjawisk sejsmicznych.
Za trwalo nalezy uznac tako sytuacj?, k t o r a trwa przez okres czasu tego.
samego rz?du co planowany okres uzytkowania konstrukcji. Z a przejsciowe
uwaza si? te sytuacje, ktore trwajo przez okres znacznie krotszy od okresu
uzytkowania, p o d warunkiem, ze prawdopodobiehstwo powstania tych sytuacji jest znaczne. Pozostale sytuacje mozna uznac za wyjotkowe. T a k wi?c,
sytuacje powstajoce podczas wytwarzania elementow prefabrykowanych,
transporcie, montazu, wznoszeniu konstrukcji zespolonych (zwlaszcza przy
usuwaniu form i rusztowah) i spr?zaniu konstrukcji nalezo do sytuacji
przejsciowych. W swietle definicji E C sytuacje powstajoce w czasie uzytkowania na skutek obciozenia wiatrem i sniegiem nalezo do sytuacji przejsciowych.
W dehnicjach sytuacji wyst?pujo nieostre okreslenia dotyczoce okresu
dzialania obciozeh, co powoduje, ze mogo powstac niejasnosci przy klasyfikowaniu niektorych sytuacji. T a nieostrosc nie ma praktycznego znaczenia, gdyz
kombinacje oddzialywah, stosowane ostatecznie przy sprawdzaniu SG, uklada
si? tak samo dla sytuacji stalych i przejsciowych.
U k l a d obciozenia jest okreslony przez zbior danych ustalajocych jednoznacznie polozenie, wartosc i kierunek obciozenia ruchomego.
Przypadek obciozenia jest okreslony przez dane ustalajoce zgodne (tzn.
inogoce wystopic rownoczesnie) uklady obciozeh, uklady narzuconych deformacji (czyli obciozeh posrednich) i imperfekcje.
Kombinacj? obciozeh tworzo obciozenia stale oraz reprezentatywne obciozenia zmienne dzialajoce w rozpatrywanym przypadku.
D l a kazdego przypadku obciozenia mozna utworzyc k i l k a kombinacji
obciozeh (dla S G U i dla S G N , z r o z n y m i obciozeniami dominujocymi
p. 2.9).
Schemat post?powania przy sprawdzaniu SG ilustruje rysunek 2.2. Rozpatruje si? sytuacj? 1; sprawdza si?, czy w tej sytuacji spetnione so wymagania
stanu granicznego 1 (np. nosnosc na zginanie). Okresla si? krytyczne p u n k t y
(przekroje). D o kazdego p u n k t u krytycznego dobiera si? krytyczny przypadek
obciozenia (taki, w k t o r y m sprawdzenie daje najmniej korzystny wynik). D l a
tego przypadku nalezy znalezc krytyczno kombinacj? obciozeh dla tej
kombinacji wyznaczyc efekty obciozeh i sprawdzic warunek stanu granicznego.
Takie post?powanie nalezy przeprowadzic dla kazdej sytuacji rozpatrujoc te stany graniczne, ktore mogo miec istotne znaczenie.
Przy prostych ukladach konstrukcyjnych i niewielkiej liczbie niezaleznych
obciozeh wyznaczenie krytycznych p u n k t o w nie nastr?cza trudnosci i scisle
spelnienie wymagah osioga si? po sprawdzeniu k i l k u warunkow. Zazwyczaj
przeksztalcone formy warunkow nosnosci wykorzystuje si? do obhczenia
niezb?dnego zbrojenia, a nast?pnie sprawdza si?, czy so spelnione wymagania

4?
dotyczoce SG uzytkowalnosci- Bardzo cz?sto te.ostatnie sprawdzenia daje si?
zastopic prostymi kryteriami, np. dotyczocymi stosunku rozpi?tosci do wysokosci belek.
W skomplikowanych ukladach i przy zroznicowanych, licznych obciozeniach
scisle spelnienie wymagah moze bye trudnym problemem. Warto zwrocic uwag?
na polozenie obliczeh statycznych" w schemacie na rysunku 2.2. Stosuj^c liniowe
metody mechaniki (oparte na zalozeniu liniowej spr?zystosci) mozna wykorzystac
zasad? superpozycji; zastosowanie metod. nieliniowych wymaga w zasadzie
wykonywania obliczen statycznych dla. kazdej rozpatrywanej kombinacji.

superpozycja
Obliczenia
statyczne

efekt6w
lub pojedyrtczych
oddzial'ywart

SG

CD
M
O

a
CO

CD
CD

CD

o'o
_o
o

O
cn

cr
o
CO

CD-

sprawdzenie SG1
w elemencie 1
w przypadku 1
dla kombinacji 1

E
o

Rys. 2.2. Schemat post^powania przy sprawdzaniu stanow granicznych

Rozpatrujoc SG rodzaju STR lub G E O nalezy wykazac, ze spelniony jest


warunek:
(2.5)

Ed ^ Rd.

w ktorym
oznacza sil? wewn?trzno (lub moment sii, wewn?trznych)
wywolano obciozeniami obliczeniowymi, a
oznacza odpowiednio graniczno
sil? (graniczny moment) wyznaczono przy zalozeniu, ze wytrzymalosc betonu
lub granica plastycznosci stali przyjmujo wartqsci obliczeniowe. E^ i R^ mogo
takze bye dlugosciami odpowiednich wektorow reprezentujocych k i l k a uogolnionych sil wewn?trznych np. sil? podluzno.i moment. Przy rozpatrywaniu
SG polegajocych na przeksztalceniu si? konstrukcji w mechanizm nalezy
wykazac, ze ten mechanizm nie powstanie, jezeli obciozenia nie przekroczo
wartosci obliczeniowych.
Sprawdzanie nierownosci (2.5) moze bye, jezeli trzeba, zastopione sprawdzaniem inaczej sformulowanych warunkow. T a k np. w przypadku m i m o srodowego sciskania mozna sprawdzac, czy p u n k t reprezentujocy efekt obliczeniowych obciozeh (sil? podluzno i moment) lezy wewnotrz granicznej
krzywej interakcji, wyznaczonej dla obliczeniowych wartosci wytrzymaiosci
betonu i granicy plastycznosci stali.
Lewa strona nierownosci (2.5) przedstawia efekt obciozeh i bywa niekiedy
nazywana strono obciozeh, a prawa strona zalezy od wytrzymaiosci materialow i bywa nazywana strono nosnosci (lub odpornosci).
Obliczenia, wykonywane przy .projektowaniu powinny stanowic dowod,
ze nierownosc (2.5) jest spelniona w kazdym punkcie konstrukcji dla kazdego przypadku (por. p. 2.8) i dla kazdej z ponizej okreslonych kombiaacji
obciozeh.
Wedhig E N 1990:2002 [2.1] przy rozpatrywaniu sytuacji trwalych i przejscio\yych nalezy wybrac jedno z dwoch mozliwosci. Pierwsza polega na t y m , ze
efekty obciozeh wyznacza si? dla kombinacji okreslonych wzorem (2.6):
E yGjG,J'+V'+"yQ.,

2 w " + " Z ya.iMk.i-

(2-6)

2.9. Sprawdzanie stanow granicznych


D r u g a moziiwosc polega na stosowaniu (tylko w stanach granicznych STR
i GEO) mniej korzystnej z kombinacji okreslonych przez wyrazenia:

2.9.1. S t a n y g r a n i c z n e n o s n o s c i
Konstrukcja lub jej element spelniajo wymagania ze wzgl?du na statecznosc
polozenia (SG rodzaju E Q U ) wtedy, gdy spelniony jest warunek:
^d.dst ^ -Brf.stb)

Z } ' G , j G w " + " y p ^ " + " y e . i ' A o , i & , / ' + " Z7a.i>Ao,iQw^

Z ^jyG.jG,f+'%P"+'%,,Q,.,"+"

Z ya,iKiQKi-

(2.7a)
(2-7b)

(2.4)

w k t o r y m Ed,dsi oznacza wartosc obliczeniowo efektu obciozeh destabilizujocych


(np. momentu, k t o r y moze spowodowac obrot elementu wzgl?dem podpory),
^ ^d.sih wartosc obliczeniowo efektu obciozeh stabilizujocych.
W EC2 stany graniczne rodzaju E Q U odgrywajo rol? uboczno podstawowym zagadnieniem so stany rodzaju STR, zalezne od wytrzymaiosci
betonu i zbrojenia.

Jako wiodoce obciozenie zmienne, majoce indeks 1, nalezy przyjoc obciozenie wywolujoce najbardziej niekorzystny efekt.
D o rozpatrywania sytuacji wyjotkowych stosuje si? kombinacj?:
J>1

a do sytuacji sejsmicznych:

i>l

j:

Kombinacje wediug wzorow (2.6) i (2.7) nazywa si? kombinacjami podstawowymi, a kombinacje wedlug wzoru (2.8) kombinacjami w y j ^ t k o w y m i .
We wszystkich wzorach znak + " oznacza, ze nalezy rozpatrywac jednoczesne dziaianie d o d a w a n y c h " obciozeh podobnie nalezy rozumiec
znak j , ! " ' Zgodnie z ogolnymi zasadami nazewnictwa EC:
Gj,j,

JGJ oznaczajo wartosc charakterystyczno i wspolczynnik cz?sciowy


y-tego obciozenia stalego,
Qk,uya,i
oznaczajo wartosc charakterystyczno i wspolczynnik zmiennego
obciozenia wiodocego,
yQ^i oznaczajo wartosci charakterystyczne i wspolczynniki pozostalych
obciozeh zmiennych,
oznaczajo wartosc reprezentatywno i wspolczynnik sily spr?zajocej,
jest wspolczynnikiem redukcji niekorzystnych obciozeh stalych,
A,
oznacza obliczeniowo wartosc obciozenia wyjotkowego (wartosc
moze bye w normach obciozeh okreslona bezposrednio lub moze
bye obliczana j a k o iloczyn wartosci charakterystycznej i wspolczynnika cz?sciowego A^y^.
Wspolczynniki i/^o.
i ^ 2 (drugi indeks we wzorach (2.6) i (2.7) sluzy do
przyporzodkowania wspolczynnika odpowiedniemu obciozeniu) zdefmiowano
w p. 2.6; wartosci zestawiono w tablicy 2,2. Wartosci wspolczynnikow
oddzialywah zestawiono w tablicach 2.3 i 2.4.
Sprawdzanie sytuacji wyjotkowych moze polegac albo na obliczeniu sil
wewn?trznych, ktore powstajo podczas dzialania wyjotkowego obciozenia A ^ ,
albo na analizie sytuacji, k t o r a powstanie po wypadku wywolanym przez A ^ .
N p . moze to bye analiza wtornego schematu statycznego, k t o r y powstanie po
wypadku niszczocym jeden z elementow schematu pierwotnego. Wowczas
mozna przyjoc
= 0.
Tab. 2.3. Obliczeniowe wartosci oddzialywah w sytuacjach trwalych i przejsciowych (EQU)
(zestawienie A)
Kombinacja
obciozeh wediug
wzoru
2.6

Oddzialywania stale
niekorzystne

korzystne

Wiodoce
oddzialywanie
zmienne

Tab. 2.4. Obliczeniowe wartosci oddziaiywan w SGN

(2.9)

Gj'+"P"+"A^/'+"Y^2.iQ,.i-

Inne
oddzialywania
zmienne

Kombinacja
obciozeh
wediug
wzoru nr

2.6

VGV.BUP

2.7a

^Gi.sup G^^i.sup

rGi.inr == 0,90,
== 1,50 - gdy oddzialywaaie jest niekorzystn e (0 - gdy korzystne),
yQj == 1,50 -- gdy oddzialywanie jest niekorzystne (0 gdy korzystne).

glowne

inne

yQ,i^o,iQk.i
yQ,i^or>Qk,i

yGJMrG^kjMf:

W Zal^czniku Krajowym zostanie wybrana jedna z dwoch mozliwosci:


projektowanie wediug wzoru 2.6,
projektowanie wediug wzorow 2.7a i 2.7b.
Ponadto w Zal^czniku Krajowym mozna zmodyfikowac wzor 2.7a w taki sposob, zeby
zawieral on wyi^cznie oddzialywania stale, W polskim Zalq^czniku Krajowym NB [2.1a]
ustalono, ze nalezy wybrac mniej korzystne z wyrazeh 2.7a i 2.7b.
Wartosci wspolczynnikow y i ^ mog% by ustalone w Zal^cznikach Krajowych. Zalecane
wartosci to:
rGi,sup =

1,35,

rG7,inf = 1,00,
y^^^ = 1,50 - gdy oddzialywanie jest niekorzystne (0 - gdy korzystne),
. = 1,50 gdy oddzialywanie jest niekorzystne (0 gdy korzystne),
^ = 0,85.
Wartosci charakterystyczne wszystkich obciozeh stalych pochodz^cych z jednego zrodla mnozy
si? przez y^.sup jesli wplyw tego obciozenia na l^czny elekt obciozeh jest niekorzystny, a przez
yG.inf jesli wplyw ten jest korzystny. Na przykiad wszystkie obciozenia pochodz^ce od ci^zaru
wlasnego konstrukcji mozna rozpatrywac jako pochodz^ce z jednego-zrodia.
Sytuacje trwale i przejsciowe (STR/GEO) (zestawienie C)
2.6

yGjM!:GkjM

yQ,iQk,i

Wartosci wspolczynnikow y mogo bye ustalone w Zalocznikach Krajowych. Zalecane wartosci to:
rGj.B.p =

1,00,

rGi.inr = 1,00,
y^.^ == 1^30 gdy oddzialywanie jest niekorzystne (0 gdy korzystae),
yQ^i = 1,30 - gdy oddzialywanie jest niekorzystne (0 - gdy korzystne),
Sytuacje wyjotkowe i sejsmiczne

rQ.i Gic.1

1,10,

korzystne

Pozostale oddzialywania
zmienne

<^fci,6Up

2.7b

2.8

rQ.i

niekorzystne

Wiodoce
oddzialywanie
zmienne

Sytuacje trwale i przejsciowe (STR/GEO) (zestawienie B)

Wartosci wspolczynnikow 7 mog^ by ustalone w Zal^cznikach Krajowych. Zalecane


wartosci to:
"VGj.sup =

Oddzialywania stale

2.9

J^fci.sup

^Usup

^1.1 QKI

^2,1 Qkj

Przy sprawdzaniu sytuacji wyjotkowych bierze si? pod uwag? cz?sto lub prawie staio Qak
w kombinacji sejsmicznej) wartosc glownego oddzialywania zmiennego zasady wyboru (zalezme
od rodzaju rozpatrywanego oddzialywania) powinny znalezc si? w Zaiocznikach Krajowych.

47

46
Rownowag? statyczny konstrukcji (rozpatrywanej j a k o cialo sztywne)
sprawdza si? stosuj^c obciozenia obliczeniowe wediug tablicy 2.3.
Obliczenia elementow konstrukcji niezalezne od oddzialywah geotechnicznych
wykonuje si? stosujoc obciozenia obhczeniowe wedlug tablicy 2.4 zestawienie B.
Obhczenia elementow konstrukcji (fundamenty, pale, sciany podziemia),
ktore zalezo od oddzialywah geotechnicznych i obliczenia wytrzymaiosci
podioza gruntowego nalezy wykonywac stosujoc jedno z nast?pujocych trzech
podejsc.
Podejscie 1: W oddzielnych obliczeniach stosuje si? wartosci z zestawienia
C i z zestawienia B zarowno do oddzialywah geotechnicznych
j a k i do mnych obciozeh. Zwykle o wymiarach fundamentow
decyduje wtedy zastawienie Q a o nosnosci konstrukcji
zestawienie B .
Podejscie 2: Zestawienie C stosuje si? do oddzialywah geotechnicznych i do
innych obciozeh.
Podejscie 3: W kazdym obliczeniu stosuje si? jednoczesnie zestawienie C do
oddziaiywan geotechnicznych i zestawienie B do innych obciozeh.
W y b o r mi?dzy t y m i podejsciami m a bye dokonany w Zaiocznikach
Krajowych.
We wzorach (2.6) i (2.7) stale obciozenia charakterystyczne Gf^ wywierajoce
niekorzystny wplyw na loczny efekt obciozeh, powinny bye reprezentowane
przez ich gorne wartosci Gjt,sup> ^ obciozenia majoce wplyw korzystny przez
dolne wajtosci G^^i^f. Oczywiscie, zasada ta nie dotyczy tych obciozeh stalych,
ktore m a j o ' t y l k o jedno wartosc (por. p. 2.6). T a k wi?c, zwazywszy ze E C
przyporzodkowuje obciozeniom stalym dwie wartosci wspolczynnika cz?sciowego y dolno 'yG.inf i gorno '/G.supj w kombinacjach obciozeh mogo
wystopic iloczyny yGM^G^^in^ oraz rG.sup G^.s^p. Najcz?sciej jednak wystarczy
uwzgl?dnienie iloczynow yodr^Gj,

i 7G.supG^.

W przypadku obciozeh takich j a k ci?zar wlasny konstrukcji (tzn. zaleznych


od ci?zaru obj?tosciowego materialu) mozna z wyjotkiem przypadkow
szczegolnie wrazliwych na zmiany rozkiadu obciozenia stalego stosowac
jedno wartosc obliczeniowego obciozenia stalego dla calej konstrukcji (np. dla
wszystkich prz?set rygla ramy). W zaleznosci od wplywu tego obciozenia na
rozpatrywano sil? wewn?trzno obciozenie wszystkich prz?set wyznacza si?
stosujoc albo wspolczynnik ^G.sup. albo wspolczyimik y^in^ (rys. 2.3 a i b). D l a
belek cioglych bez wspornikow w EC [2.4] zezwalano na stosowanie tej zasady
bez zadnych dodatkowych zastrzezeh, dotyczocych wrazliwosci w y n i k o w
obliczen na rozklad obciozenia stalego.
Jezeli w y n i k i sprawdzenia so bardzo wrazliwe na rozklad obciozenia
stalego, to nalezy korzystno i niekorzystno cz?sc tego obciozenia rozpatrywac
jako niezalezne oddzialywania. W t y m przypadku powinno si? stosowac takie
wspolczynniki oddzialywah j a k przy sprawdzaniu statecznosci polozenia.
Ilustracj? tych zasad przy projektowaniu wedlug zasady wyrazonej wzorem

(2.6) w przypadku, w k t o r y m obciozenie stale ma jedno wartosc charakterystyczno G}^, przedstawiono na rysunku 2.3. D l a b e l k i cioglej, k t o r o E C pozwala
uznac za niewrazliwo na zmiany rozkladu obciozenia staiego, przyjmuje si? na
wszystkich prz?slach jednakowe. obciozenie stale 1,00 G;, lub 1,35 G;,.
W schemacie przedstawionym na rys. 2.3c moment zginajocy w przekroju
A A silnie zalezy od rozkiadu obciozenia staiego a wi?c nalezy podzielic t o
obciozenie na niezalezne cz?sci i zastosowac dwie wartosci charakterystyczne.
1

4
c)

.A

A"

TA

1,50

Q,

1,35 G/:,sup

llllllllll

llllllllll U502,

a)

b)

I 1 3 5 G ; , inf

1,35G,

llllllllll
llllllllll
llllllllll llllllllll lllllllllllllllllllll

1,50

Qk

1 , 0 0 GA-

Rys. 2.3. Zasada stosowania wspoiczynnikow


a) belka ci^gia o rowny ch prz?siach kombinacja wywoiuj^ca maksymalne momenty w prz?slach
1 i 3; b) belka jak w p. a) kombinacja wywolujoca minimalne momenty w prz?siach 1 i 3;
c) konstrukcja wrazliwa na rozklad obciozenia stalego kombinacja wywohijoca maksymalny
moment w przekroju AA
EC2 nie zawiera kryteriow ilosciowych pozwalajocych odroznic konstrukcje wrazliwe od niewrazhwych. Sformuiowanie prostych, ogolnych i apriorycznych kryteriow nie jest zapewne mozliwe. Ocen? wrazliwosci trzeba wi?c
pozostawic projektantowi, zakladajoc, ze zauwazy o n przypadki, w k t o r y c h
nierownomierny rozklad obciozenia stalego jest realny i istotny.
Sposob stosowania wspolczynnikow obciozeh stalych zalezy od rodzaju
stanu granicznego i od wrazliwosci konstrukcji na zmiany tych obciozeh.
Przy sprawdzaniu statecznosci polozenia (SQ rodzaju E Q U ) dzialajoce
korzystnie i niekorzystnie cz?sci obciozenia stalego nalezy rozpatrywac j a k o
odr?bne obciozenia. Belka na rysunku 2.4 przy zbyt duzym obciozeniu
wspornika moze oderwac si? od podpory B Qezeh nie jest do niej przymocowana np. za pomoco kotwy). Obciozeme staie dzieh si? wi?c na dwie niezalezne
cz?sci (na wsporniku i na prz?sle) i stosuje si? do nich rozne wspoiczynniki y.
D o wzoru (2.4) nalezy podstawie:
-Bd.dst = 0,5 ( 1 , 1 0 G , - M , 5 0 Q , ) l l

E^.^tb = 0 , 5 - 0 , 9 0 G , H

W [2.43] mozna znalezc przyklad zastosowania tej zasady przy sprawdzaniu statecznosci sciany oporowej ze wzgl?du na obrot.
Przy sprawdzaniu S G N mozna na ogol pomijac wplyw temperatury,
nierownomiernego osiadania podioza gruntowego oraz skurczu i pelzania

49

48

Wsrod zmiennych Qf,^^ nalezy uwzgl?dniac jezeli trzeba obciozenia


posrednie, tzn. efekty wywolane zmianami temperatury, nierownomiernym
osiadaniem podioza gruntowego oraz skurczem i petzaniem betonu.
Zasady okreslone wzorami (2.11) (2.13) ilustruje tablica 2.5.

l,50a
0,90Gi

l,10Gi
-7\
A
"<

^>

>
>

Tab. 2.5. Obliczeniowe wartosci oddziaiywan przy sprawdzaniu SGU

Kombinacja

Rys. 2.4. Przykiad sprawdzania statecznosci poiozenia

, Oddzialywania stale
niekorzystne

korzystne

Oddzialywania zmienne
wiodoce

pozostale

Charakterystyczna
betonu, gdyz na ogol mozna zakladac, ze ciogliwosc i zdolnosc do lokalnych
obrotow (w przegubach plastycznych) elementow konstrukcji so wystarczajoce.
Zjawiska te bierze si? p o d uwag? w obliczeniach ze wzgl?du na S G N t y l k o
wtedy, gdy majo one istotne znaczenie, np. przy sprawdzaniu statecznosci
wedlug teorh drugiego rz?du. Wspolczynniki obciozeh, ktore nalezy stosowac
do osiadah oraz temperatury, so okreslone w odpowiednich Eurokodach.
Wspolczynnik do skurczu y^^ ma bye okreslony w Zaiocznikach Krajowych
w EC2 zaleca si? y^B = 1,02.9.2. S t a n y g r a n i c z n e u z y t k o w a l n o s c i
Wymagania ze wzgl?du na S G U uwaza si? za spelnione wtedy, gdy
zachodzi nierownosc:
Ed^C,,

(2.10)

w ktorej
oznacza efekt (szerokosc rys, ugi?cie, napr?zenie) wywolany jedno
z nizej przedstawionych kombinacji obciozeh, a Q jest wartoscio graniczno
( Q moze zalezec od wlasciwosci materialow) tego efektu.
Obliczajoc E^ nalezy stosowac wspolczynniki y^ = 1,0, o he szczegolowe
przepisy nie stanowio inaczej (np. przy obliczaniu szerokosci rys stosuje si?
srednio wytrzymalosc betonu na rozcioganie).
Szczegolowe informacje o obliczaniu E^ oraz wartosci graniczne
przedstawiono w rozdziale 11.
Przy sprawdzaniu S G U mogo bye rozpatrywane trzy rodzaje kombinacji:
kombinacje charakterystyczne (rzadkie)
(2.11)
i>l

J>1

kombinacje cz?ste
(2.12)
kombinacja prawie stala (w [2.1a]: quasi-stala)
E

Gij"+"P"+"1^2.iQk.i-

(2.13)

W powyzszych wzorach zastosowano oznaczenia takie same j a k w p. 2.9.1.

Cz?sta
Prawie stala

^fci.sup

'Ai.i Qk,i

^l^2,lQkJ

^2,lQk,l

^2,iQk,l

Szczegolowe zasady dotyczoce S G U (rozdzial 11) okreslajo, ktore z k o m binacji (2.11) (2.13) nalezy brae pod uwag? przy sprawdzaniu poszczegolnych
S G U . W wielu przypadkach mozna zastosowac uproszczone sposoby (np.
tablice) pozwalajoce na pomini?cie szczegolowych obliczen.
W a r t o zauwazyc, ze kombinacje rzadkie odpowiadajo co do zasady
kombinacjom podstawowym, a kombinacja stala kombinacji obciozeh
dlugotrwalych w normie [2.28]. Kombinacje cz?ste nie mialy odpowiednikow
w tej polskiej normie.

2-10. Niezawodnosc konstrukcji a metoda


wspolczynnikow czi^sciowych wedlug Eurokodu
, Przy projektowaniu wedlug E u r o k o d u niezawodnosd ^konstrukcji jest
osiogana przez:
:
<
stosowanie odpowiednich charakterystycznych wartosci obciozeh i cech
materialow,
stosowanie wspolczynnikow cz?sciowych.
Powyzsze sposoby zapewniania niezawodnosci majo jawne odzwierciedlenie w obliczeniach. Bardzo powazno rol? odgrywajo ponadto mne czynniki,
ktore trudno ocenic ilosciowo, i ktore wobec tego nie wyst?pujo jawnie.
M e t o d y stosowane do obliczania sil wewn?trznych i nosnosci konstrukcji
so oparte na wyidealizowanych i uproszczonych modelach rzeczywistych
obiektow i zjawisk. Najbardziej niezb?dne modele nosnosci sluzoce do
obliczania granicznych sil wewn?trznych w pr?tach so znormalizowane
w t a k i sposob, zeby zapewnic bezpieczno ocen? w normalnych przypadkach.
Zwykle wi?c stosowanie tych modeli prowadzi do rozwiozah zawierajocych
pewien nieujawniony zapas nosnosci. Podobnie, schematy statyczne stosowane
do obhczania sil wewn?trznych zapewniajo bezpieczehstwo, jezeli roznice
pomi?dzy schematem zastosowanym a schematem idealnie wiernym" polegajo
na pomini?ciu szczegolow, ktore korzystnie wplywajo na wyniki. Niekiedy
jednak trudno ocenic, czy rzeczywiscie spelniono to wymaganie.

50
Powodem awarii i katastrof budowlanych so przede wszystkim powazne
bl?dy ludzkie popelniane przy projektowaniu, podczas wznoszenia i w czasie
uzytkowania budowli. Zwi^kszanie wspolczynnikow bezpieczenstwa w n i k l y m
stopniu obniza prawdopodobiehstwo wystopienia katastrof spowodowanych
t y m i przyczynami. Podstawowym warunkiem osiogni?cia niezawodnosci jest
wi?c odpowiednia k o n t r o l a jakosci projektu i wykonawstwa! Oczywiscie,
projekty trudne do wykonania, wymagajoce duzej precyzji itp., wymagajo
szczegolnej uwagi. Istotne znaczenie ma takze uwzgl?dnienie wszystkich
obciozeh, ktore mogo miec znaczenie, oraz przejrzystosc i prostota koncepcji,
na ktorej opierajo si? rozwiozania konstrukcyjne i obliczenia.
Charakterystyczne cechy materialow mogo bye okreslane na podstawie
anaUzy w y n i k o w badah znormaUzowanych probek. Wartosci charakterystyczne obciozeh mozna ocenic studiujoc w y n i k i obserwacji obciozeh sniegiem,
wiatrem itp.
Proby obiektywnego okreslenia wspolczynnikow bezpieczenstwa natrafiajo
na powazne trudnosci zwiozane z:
ustaleniem kryterium wystarczajocego bezpieczenstwa,
zlozono naturo zjawisk wplywajocych na bezpieczehstwo,
skomplikowanym ksztaltem rozwiozah generowanych przez najprostsze
nawet metody probabilistyczne teorii niezawodnosci.
Wartosci wspolczynnikow bezpieczenstwa mozna ustalac:
metodo tradycyjno, tzn. na podstawie wyprobowanych w przeszlosci
metod projektowania,
metodan;ii probabilistycznynai teorii niezawodnosci.
Jak stwierdzbno w D o d a t k u C do E N 1990:2002 [2.1] (Annex
Basis for
partial factor design and reliability analysis), wartosci wspolczynnikow bezpieczenstwa w dzisiejszej generacji Eurokodow ustalono przede wszystkim
metodo tradycyjno^ Zasadniczo rol? przy ustalaniu wspolczynnikow odgrywala
analiza przepisow i poglodow panujocych w krajach majocych najwi?kszy
wplyw w C E N .
Z teorh niezawodnosci konstrukcji wynikajo ogolne wskazania porzodkujoce poj?cia i wplywajoce na sposob myslenia o bezpieczehstwie konstrukcji.
Niektore metody tej t e o r h zostaly uzyte np. do wyznaczania wspolczynnikow
ij/, okreslajocych reprezentatywne wartosci oddzialywah (patrz Zalocznik C do
E N 1990). Chociaz'sposob tworzenia n o r m nie ma jasnego i jednoznacznego
zwiozku z teorio niezawodnosci, to jednak trzeba uznac, ze teoria ta wywiera
wplyw na ogolny ksztait europejskich przepisow.
Wartosci cz?sciowych wspolczynnikow bezpieczenstwa mozna wyznaczac
metodami probabhistycznymi. Przyjmuje si?, ze niezawodnosc jest zapewniona wtedy, gdy prawdopodobiehstwo przetrwania konstrukcji
przez
odpowiednio dlugi okres czasu jest wystarczajoco duze. Prawdopodobiehstwo nieprzetrwania oznacza si? przez P^; prawdopodobiehstwo przetrwania
wynosi zatem:
P,==l-P^.
(2.14)

Jezeli obiiczone prawdopodobiehstwo


zaplanowanej wartosci granicznej PQI

nieprzetrwania jest wi?ksze od

Pf>Po.

(2.15)

to konstrukcj? uznaje si? za niebezpiecznoJako miar? niezawodnosci stosuje si? wskaznik niezawodnosci
z Pf wzorem:
Pf-^(-P)^

zwiozany

(2.16)

W e wzorze (2.16) $ jest dystrybuanto unormowanego rozkladu normainego. N a rysunku 2.5, ilustrujocym to zagadnienie, g?stosc tego rozkladu
oznaczono j a k o n.
77

Rys. 2.5. Wskaznik niezawodnosci p


Defmicja wskaznika niezawodnosci nie musi bye zwiozana ze stosowaniem
rozkladu normainego (por. [2.44], rozdzial 3), ale przyj?cie za podstaw? tego
wlasnie rozkladu jest cz?sto spotykanym zalozeniem, zaaprobowanym w E N
1990:2002 w metodzie F O R M {first order reliability method metoda
niezawodnosci I rz?du).
Warunek niezawodnosci mozna zapisac wzorem:
P>Po,

(2-17)

w ktorym
jest wymaganym wskaznikiem niezawodnosci.
Wartosci jS^ zalezo od rodzaju wymagah (nosnosc lub uzytkowalnosc) i od
dlugosci okresu, w k t o r y m te wymagania majo bye spelnione. Szczegolowe
wymagama, zalezne takze od tzw. klasy niezawodnosci konstrukcji, znajdujo
si? w E N 1990:2002 tak np. ze wzgl?du na nosnosc w calym p l a n o w a n y m
okresie uzytkowania konstrukcji (dla zwyklych budynkow - 50 lat) wlasciwa
wartosc
wynosi 3,8. Tej wartosci
odpowiada prawdopodobiehstwo
P/ = 7,2'10-^
E N zawiera ponadto informacje o wskaznikach niezawodnosci wymaganych w innych okolicznosciach, a obszerniejsze naswietlenie tego problemu

"53'

52
mozna znalezc w ksiozce J. Murzewskiego [2.44]. Przy wyznaczaniu cz?sciowych wspolczynnikow bezpieczenstwa trzeba wskaznik /5 rozdzielic" na
wskazniki cz^sciowe stosowane do oddzialywah i do materialow. Problem
ten jest opisany i skomentowany na stronach 76 i 77 cytowanej juz ksi^zki
[2.44].
Powyzsze wywody nie oznaczajo, ze projektowanie wedlug E u r o k o d u
prowadzi do osiogni?cia niezawodnosci odpowiadajocej (czy nawet zblizonej
do odpowiadajocej) postulowanemu wskaznikowi
= 3,8, gdyz, j a k j u z
wspomniano, skalowanie wspolczynnikow nie jest wynikiem konsekwentnego
stosowania tej zasady. Nawet w przypadku konsekwentnego skalowania nie
mozna oczekiwac, ze rzeczywista cz^stosc katastrof b?dzie odpowiadac zalozoxiej, gdyz teoria opisuje realne zjawiska w uproszczeniu. M o z n a natomiast
przyjoc, ze tego rodzaju teorie mogo bye pozytecznym narz?dziem, sluzocym
do formulowania spojnych zasad, przyporzodkowujocych roznym konstrukcj o m odpowiednio zroznicowane wspolczynniki zapewniajoce podobno niezawodnosc.

2.11. System wspolczynnikow czi^sciowych


w E C I 5 E C 2 i normach polskich
Z p u n k t u widzenia inzyniera metoda wspolczynnikow cz^sciowych ma t?
zasadniczo zalet?, ze elementy ryzyka uwzgl?dnia si? lam, gdzie to ryzyko
powstaje przez zastosowanie wspolczynnikow przyporzodkowanych obciozeniom i materialom. W zwiozku z t y m mozna przypisywac wspolczynn i k o m pewien sens fizyczny.
Obliczeniowe wartosci cech materialow
E C l defmiuje jako:

zostala wzi?ta pod uwag? przy ustalaniu wartosci y^, a wi?c podstawo dalszych
rozwazah jest wzor (2.19).
Pewne znaczenie mogo takze miec konwersje wytrzymaiosci zwiozane
z roznymi rodzajami probek. W miar? ujednolicania sposobow badah problem
ten b?dzie si? stawal nmiej wazny. W normach polskich [2.24] i [2.25] stosuje
si? bardziej skomplikowano konwersj?, z trzema wytrzymalosciami: gwarantowano i?6^, charakterystyczno R^^ i obliczeniowo R^, k t o r y m w normach
[2.26] i [2.27] odpowiadajo/c^cubc^/c/c iLd- Genez? tego systemu przedstawiono
w [2.45].
Wspolczynniki odpowiadajoce w polskich normach eurokodowskiemu
y^ 1,50 wynosiiy 1,30 przy sciskaniu i 1,50 przy rozcioganiu. W zwiozku
z t y m w nowej 'polskiej normie [2.26] wytrzymaiosci obliczeniowe przy
sciskaniu so nieco mniejsze niz wartosci R^.
Za pomoco wspolczyimika y^ majo ponadto bye wzi?te pod uwag?:
niekorzystne odchylenia od wartosci charakterystycznej,
niedokladnosci konwersji,
niekorzystne odchylenia powstajoce z powodu stosowania niepewnych
danych geometrycznych i niedoskonalych modeh odpornosci konstrukcji (w skrocie niepewnosci geometrii i modelu).
Tak uj?ta rola wspolczynmka y^ jest szczegolnym przypadkiem ogolniejszego sposobu poslugiwania si? wspolczynnikami, ktory przedstawiono w E N
1990:2002 [2.1]. Wprowadza si? tarn dwa rodzaje cz?sciowych wspolczynnikow y^ i 7,, oraz y^iyf. Wspolczynniki y^^ i yj^ odgrywajo t? samo rol? co ich
odpowiedniki indeksowane duzymi hterami, z to roznico, ze nie obejmujo
niepewnosci geometrh i modelu.
W t y m , systemic obliczeniowe cechy materialow okresla wzor:
(2.20)

x,

= n,

(2.18)

a obliczeniowe cechy geometryczne wzor:

albo
=

^J = ^nom + ^ ^ -

(2.19)

(2.21)

Obciozenia obliczeniowe okreslone so wzorem:


We wzorze (2.18) 1] jest wspolczynnikiem konwersji (przeis to czenia), k t o r y
stosuje si? w celu uwzgl?dnienia wplywu okresu dzialania obciozenia, obj?tosci i proporcji elementow, wilgotnosci i temperatury itp. na cechy materialow. Zjawiska te mogo bye takze wzi?te pod uwag? juz przy ustalaniu
wartosci X^ lub
wowczas wspolczynnik konwersji znika i stosuje si?
wzor (2.19).
W zastosowaniu do sprecyzowanego materialu wspoiczynnik y^^ jest
zast?powany przez y^ (beton) lub y^ (stal).
W przypadku betonu zasadnicze znaczenie ma przeistoczenie wytrzymaiosci znormalizowanych probek na wytrzymalosc osiogano w realnych elementach, majocych wi?kszo obj?tosc i inne proporcje. W EC2 konwersja ta

Pd-^yfF,.

(2.22)

lub
Fd-^hfF,,

(2.23)

w k t o r y m \j/ moze oznaczac I/^Q, xj/^ lub i/^^Za pomoco wspolczynnika yj- majo bye uwzgl?dnione mozliwe niekorzystne
odchylenia obciozeh od wartosci charakterystycznych.
W symbolicznym zapisie efekt obciozeh wyraza si? wzorem:
E,=^ys,E{y,,F,,,,,a,l
a odpornosc konstrukcji wzorem:

(2.24)

54

2.12. Trwalosc konstrukcji i otulenie zbrojenia


R^ = R L ^ ^ a } .
yRd I Tm
J

(2.25)

2.12.1. D e f i n i c j e i p o d s t a w o w e w y m a g a n i a

W powyzszych wzorach:
ysd i^s^ wspolczynnikiem stosowanym w celu uwzgl?dnienia niepewnosci
modelowania obciozeh oraz niedoskonalosci modeh sluzocych do obliczania
efektow obciozeh (sil wewn?trznych),
yRd J^st wspolczynnikiem stosowanym w celu uwzgl?dnienia niepewnosci
modelowania odpornosci (nosnosci) konstrukcji.
W z o r y ( 2 . 2 4 ) i ( 2 . 2 5 ) wyrazajo postulat, zeby ewentualne niedoskonalosci
(tzn. rozbieznosci md^dzy modelem a rzeczywistosci^) modeh matematycznych
byly jawnie brane pod uwag? w normach. Postulat ten,nie zostal zrealizowany
w E C l Stosowane t a m zaleznosci so na ogol typu:
Sd = {r/.f^rcp,f,a,},

(2.26)

i^, = i ^ | ^ ^ a , | ,

(2.27)

yu

CO oznacza, ze powyzsze niedoskonalosci so uwzgl?dnione przez zastosowanie


wspolczynnikow
i yjp wystarczajoco duzych na t o , zeby skompehsowac ich
skutki.
Ten przeglod systemu' wspolczynnikow warto zakohczyc porownaniem
wartosci postulowanych w Eurokodach ze stosowanymi w Polsce.
W EC2 wspolczynnik materialowy stah 7^ wynosi 1,15, podczas gdy
w normach polskich [2.24], [2.25] stosowane y^ = 1,15 dla stah 0 wytrzymaiosci charakterystycznej nieprzekraczajocej 420 M P a , y^ = 1,20 dla mocniejszych
stah zbrojeniowych i ys= 1,25 dla stah spr?zajocej. O d 1999 r. wspolczynnik y^
dla stah zwyklej zostal zrownany z eurokodowskimi.
Wspolczynniki dotyczoce wytrzymaiosci betonu omowiono na poczotku
tego p u n k t u .
Wedlug aktualnych jeszcze P N z lat osiemdziesiotych wspolczynniki
obciozeh stalych yo.sup wynoszo od 1,10 (ci?zar wlasny konstrukcji) do 1,30
(warstwy wykohczeniowe wykonywane na placu budowy). E u r o k o d stosuje
prostszo klasyflkacj?, przypisujoco wszystkhn obciozeniom stalym wspolczynnik 1,35. Wedlug P N sredni wspolczynnik, odniesiony do sumy obciozeh stalych, wynioslby zwykle od 1,13 do 1,17, a wi?c roznica mi?dzy
EC i . P N jest istotna. Wspolczynniki obciozeh zmiennych w P N wynoszo
od 1,05 (ciecze w rurociogach) do 1,40 (snieg i obciozenia uzytkowe nie
przekraczajoce 2 k N / m ^ ) . Z doswiadczeh krajowych (analiza ekspertyz wykonanych przez Instytut Techniki Budowlanej) zdaje si? wynikac, ze stosowane w Polsce wspolczynniki obciozeh so wystarczajoce. Jednakze caly
system kombinacji obciozeh w E N 1990:2002 istotnie rozni si? od zastosowanego w polskich normach [2.28] i [2.29], a zatem skutki zastopienia tych n o r m przez nowo [2.1a] nie so proporcjonalne do zmian wspolczynnikow obciozeh.

Obowiozujoce jeszcze k h k a lat temu przepisy dotyczoce obliczania i k o n struowania chociaz mialy na celu zapewnienie trwalosci w potocznym
znaczeniu w calym okresie istnienia konstrukcji nie spelnily tego zadania,
W dawnej polskiej normie [2.25] problem trwalosci nie b y l 'Uj?ty zbyt
szczegolowo. Zakladano, ze trwalosc b u d o w h zelbetowych jest wystarczajoca
po spelnieniu warunkow konstrukcyjnych oraz zastosowaniu materialow
0 prawidlowej jakosci. Zalecenia dotyczoce betonu zawarto w normie [2.23],
natomiast zamieszczone w normie [2.25] w a r u n k i konstrukcyjne okreslaly
dopuszczalno szerokosc rozwarcia rys oraz minimalno grubosc otulenia
zbrojenia betonem, niezaleznie od wyst?pujocego srodowiska. Wskazywano
tylko na potrzeb? zwi?kszenia grubosci otulenia o 5 m m w elementach
narazonych na bezposrednie dziaianie wplywow atmosferycznych, zagl?bionych w gruncie nienawodnionym i pomieszczeniach 0 whgotnosci wzgl?dnej
wi?kszej niz 75% oraz 0 10 m m w konstrukcjach stykajocych si? stale z wo do.
Natomiast w srodowisku agresywnym chemicznie zalecano stosowanie szczegolowych rozwiozah materialowo-konstrukcyjnych oraz zabezpieczeh antykorozyjnych wedlug n o r m y [2.31].
,
, >
E u r o k o d y E C , 1992 [2.4] i EC2 [2.6a] zawierajo juz jawnie wyrazone
wymagania dotyczoce trwalosci konstrukcji. Wymagania EC1992 [2.4] uwzgl?dniono w polskiej normie z 1999 r. [2.26], a pozniejsze wersje EC2 w najnowszej normie z 2002 r. [2.27]. .
W EC2 uwaza si?, ze trwalosc konstrukcji jest nalezyta wtedy, gdy przez
caly okres zamierzonego uzytkowania spelnia ona wymagania dotyczoce
nosnosci i statecznosci (a wi?c przepisy stanow granicznych) bez potrzeby
wprowadzania znacznych przerw eksploatacyjnych oraz wykonywania hadmiernej lub nieprzewidzianej konserwacji.
Przerwy eksploatacyjne oraz nadmierna lub nieprzewidziana konserwacja
generujo znaczne koszty utrzymania i remontow. Istotny wzrost kosztow
utrzymania, wywolany koniecznoscio napraw, nast?puje od chwhi rozpocz?cia
si? korozji zbrojenia [2.46]. Z tego powodu w przepisach E u r o k o d o w [2.4],
[2.5] i [2.6] podstawowe znaczenie nadaje si? zapobieganiu korozji zbrojenia.
Ochron? antykorozyjno zbrojenia uzyskuje si? przez prawidlowo szczelnosc,
jakosc i grubosc otulenia oraz ograniczenie szerokosci rozwarcia rys. Szczelnosc i jakosc otulenia zapewnia si? przestrzegajoc zachowania maksymalnej
wartosci wskaznika w/c oraz minimalnej zawartosci cementu w mieszance
betonowej.
Wymagana ochrona konstrukcji wedlug EC2 powinna bye okreslona
w zaleznosci od zakladanej trwalosci oraz warunkow eksploatacji i programu
czynnosci zwiozanych z utrzymaniem.
W wi?kszosci n o r m zalecenia dotyczoce trwalosci odnoszo si? do 50 lat

56
'2.46]. W E N 1990:2002 [2.1] zdefmiowano pi?c kategorii konstrukcji ze
^zgl?du na projektowany okres eksploatacji:
kategoria 1: konstrukcje tymczasowe
10 lat,
kategoria 2: wymienialne cz?sci konstrukcji, np. lozyska
10-4-25 lat,
kategoria 3: budowle rolnicze i podobne
15-^30 lat,
kategoria 4: konstrukcje budunkow i inne zwykle
konstrukcje
>
50 lat,
kategoria 5: obiekty monumentalne, mosty i inne
konstrukcje w budownictwie l ^ d o w y m
100 lat.
Ustalajoc zasady ochrony konstrukcji wedlug EC 2002 nalezy uwzgl?dnic
mozhwosc oddzialywah bezposrednich i posrednich, zaleznych od czynnikow
srodowiskowych oraz rozwazyc konsekwencje tych efektow np. deformacji
wywolanych skurczem i pelzaniem betonu.
W sytuacjach szczegolnych np, budowlach tymczasowych, obiektach
monumentalnych, konstrukcjach narazonych na specyficzne oddzialywania itp.
wymagania dotyczoce trwalosci powinny bye dostosowane do rzeczywistych
warunkow. EC2 zakladajoc generalnie ochron? zbrojenia otuleniem betonow y m dopuszcza trwale odsloni?cie metalowych zamocowah, pod warunkiem
zapewnienia mozliwosci badania stanu technicznego i ewentualnej wymiany.
W wypadku, gdy te w a r u n k i nie so spelnione, konieczne jest zastosowanie
materialu odpornego na korozj?.
2.12.2.

Przyjmowana dotychczas stosunkowo prosta systematyka, uwzgl?dniajoca


jedynie zasadnicze przyczyny umozUwiajoce rozwoj korozji zbrojenia, prowadzila do stosowania dose duzych, nie zawsze potrzebnych, grubosci otulenia.
Dlatego w EC2 oraz w normach [2.16a] i [2.16b] utrzymujoc podobny podzial
glownych grup srodowiskowych, wyszczegolniono w ramach tych grup wi?kszo
liczb? klas, w zaleznosci od warunkow whgotnosciowych sprzyjajocych lub
ograniczajocych przebieg procesow elektrochemicznych. Klasy ekspozycji wraz
z warunkami srodowiskowymi zestawiono w tablicy 2.6.
Tab. 2.6. Klasy ekspozycji w zaleznosci od warunkow srodowiska wediug EC2
Oznaczenie
klasy

Opis srodowiska

Przykiad

1. Bez ryzyka korozji lub agresji srodowiska

XO

O d d z i a l y w a n i e otoczenia n a k o n s t r u k c j a

W wypadku betonow niezbrojonych i nie- Beton wewnotrz budynkow o bardzo niszawieraj^cych innych elementow metalo- kiej wilgotnosci powietrza.
wych: wszystkie srodowiska z wyjotkiem
przypadkow wyst(^powania zamrazania
i odmraiania, scierania lub agresji chemicznej.
Betony zbrojone lub zawieraj^ce inne elementy metalowe: srodowisko bardzo suche.
2. Korozja wywolana karbonatyzacja

Wplywajoce na trwalosc konstrukcji srodowisko E u r o k o d 1992 [2.4]


definiowal j a k o oddzialywania chemiczne i fizyczne, k t o r y c h skutki nie so
uwzgl?dniane przy ustalaniu obciozeh, b?docych podstawo obliczen k o n strukcji.
W nowej wersji E u r o k o d u EC2 [2.6a] nie definiuje si? poj?cia srodowiska, lecz okresla w a r u n k i ekspozycji zalezne od chemicznych i fizycznych
czynnikow uwzgl?dnianych rownoczesnie z oddzialywaniami mechanicznymi. W obydwoch Eurokodach w a r u n k i srodowiskowe zostaly sklasyfikowane na podstawie n o r m y E N 206 [2.16]. N o r m a ta generalnie rozroznia
czynniki zagrazajoce stah zbrojeniowej, ale nie wywolujoce degradacji betonu otulenia (karbonatyzacja, dziaianie chlorkow) oraz czynniki agresywne
prowadzoce do uszkodzenia struktury betonu. W E C 1992 [2.4] oraz polskiej normie z'1999 r. wyszczegolniono 5'klas srodowiskowych, z k t o r y c h
pierwsze cztery obejmowaly wplywy dwutlenku w?gla, soU stosowanych
przy usuwaniu lodu, atmosfery morskiej oraz cyklicznego zamrazania.
Wskutek tych procesow nast?puje zoboj?tnienie otulenia lub jego skazenie
chlorkami oraz fizyczne niszczenie struktury przypowierzchniowych warstw
betonu (zwi?kszenie porowatosci). W ostatniej, piotej klasie wyszczegolniono
przypadki oddzialywania powodujocego degradacj? otulenia wskutek k o r o zji chemicznej betonu.

XCl

Suche lub stale mokre.

Beton wewnotrz,budynkow 0 niskiej wilgotnosci powietrza.


Beton stale zanurzony w wodzie.

XC2

Mokre, sporadycznie suche.

Powierzchnia betonu naraiona na dlugotrwaly kontakt z wod^.


Niektore fundamenty.

XC3

Umiarkowanie wilgotne.

Beton wewnotrz budynkow o umiarkowanej lub wysokiej wilgotnosci powietrza.


Beton na zewn^trz osioni^ty przed deszczem.

XC4

Cyklicznie mokre i suche.

Powierzchnie betonu narazone na kontakt z wod^ ale nie jak w klasie ekspozycji X C l

XDl

Umiarkowanie wilgotne.

Powierzchnie betonu narazone na dziala.nie chlorkow z powietrza.

XD2

Mokre, sporadycznie suche.

Baseny piywackie.
Betonowe zbiornlki narazone na dziaianie
wody przemysiowej zawieraj^cej chiorki.

3. Korozja wywolana chlorkami

58

Cd. tab. 2.6.


2

nose betonu nie sprzyja zarowno karbonatyzacji (reakcji wiozania C O ^


przez roztwor C a ( O H ) 2 ) , j a k i przebiegu reakcji elektrodowych (brak elektrolitu).
Nast?pne trzy grupy so zwiozane z niekorzystnym wplywem karbonatyzacji betonu (klasy X C 1 - ^ X C 4 ) , dzialaniem chlorkow zwlaszcza pochodzenia przemyslowego i ze srodkow do odladzania (klasy X D 1 - ^ X D 3 ) oraz
wyst?powaniem chlorkow w srodowisku m o r s k i m (klasy XSl-f-XS3). Podzial
uwzgl?dnia sytuacje malego zagrozenia korozyjnego w srodowisku suchym w w y n i k u duzego oporu elektrycznego betonu, hamujocego przebieg procesow elektrochemicznych, oraz w srodowisku stale^mokrym na
skutek ograniczenia reakcji katodowych, wywolanego brakiem dost?pu tlenu
z atmosfery. Natomiast cykliczne zwhzanie konstrukcji i jej suszenie stwarza
najkorzystniejsze w a r u n k i rozwoju korozji, gdyz reakcje elektrochemiczne
mogo zachodzic bez przeszkod wskutek wystarczajocej. hosci elektrolitu
w porach otulenia oraz obecnosci przy powierzchni zbrojenia gazowego
tlenu.
W EC2 wprowadzono n o w o (niewyst?pujoco w [2.4], 5. grup? fizycznego
oddzialywania przez cykhczne zamrazanie i rozmrazanie z d o d a t k o w y m
udziaiem chlorkow pochodzocych ze srodkow do odladzania lub wody
morskiej (klasy X F 1 - ^ X F 4 ) . Poprzednio wplywy mrozu byly uj?te w ramach
poszczegolnych klas srodowiskowych.
Ostatnia, 6. grupa obejmuje agresywne chemicznie dzialame srodowiska na
beton (klasy XA1-4-XA3). Szczegolowo klasyfikacj? oddzialywania chemicznego zarowno EC2, j a k i poprzednio EC [2.4], zalecajo przeprowadzac wedlug
ISO/9690 [2.19].
W Polsce w a r u n k i agresywne odpowiadajoce klasie 6 wedlug EC2
ujmuje norma [2.30]. Podstawo klasyfikacji w tej normie oraz w normie
I S O [2.19] jest odpornosc betonu na dziaianie srodowiska agresywnego.
Z tego p o w o d u n o r m y te nie uwzgl?dniajo obecnosci chlorkow, ktore
b?doc przyczyno k o r o z j i zbrojenia przewaznie nie wywolujo uszkodzenia
betonu [2.46].

3
3. Korozja wywolana chlorkami

XD3

Cyklicznie mokre i suche.

Elementy mostow narazone na dziaianie


rozpylonych cieczy zawierajocych chiorki.
Nawierzchnie drog.
'
Piyty parkingow.
^. .

4. Korozja wywolana chlorkami z wody morskiej


XSl

Narazenie na dziaianie soli zawartych Konstrukcje zlokalizowane nad brzegiem


w powietrzu, ale nie na bezposredni kon- morza lub w jego poblizu.
takt z wod% morsk^.

XS2

Stale zanurzenie.

XS3

Strefy przyplywow, rozbryzgow i aerozoli. Elementy budowli morskich.

Elementy budowli morskich

5. Agresywne oddzialywanie zamrazania i rozmrazania


XFl

Umiarkowane nasycenie wod^ bez srod- Pionowe powierzchnie betonowe narazokow do odladzania.
ne na deszcz i zamarzanie.

XF2

Umiarkowane nasycenie wod^ ze srodka- Pionowe powierzchnie betonowe konstrumi do odladzania.


kcji drogowych narazone na zamarzanie
i dziaianie srodkow do odladzania z powietrza.

XF3

Silne nasycenie wod^ bez srodkow do Poziome powierzchnie betonowe narazoodladzania.


ne na deszcz i zamarzanie.

XF4

Silne nasycenie wod^ ze srodkami do Jezdnle drog i mostow narazone na dziaodladzania lub wod^ morsk^.
ianie srodkow do odladzania.
Powierzchnie betonowe narazone bezposrednio na dziaianie aerozbli zawierajocych srodki do odladzania i na zamarzanie.
6. Agresja chemiczna

XAl

iSrodowisko slabo agresywne chemiczne


wedlug EN 206, tablica 2.

Grunt naturalny i woda gruntowa.

XA2

&odowisko srednio agresywne chemiczne


wedlug EN 206, tablica 2.

Grunt naturalny i woda gruntowa.

XA3

J^rodowisko mocno agresywne chemiczne Grunt naturalny i woda gruntowa.


wediug EN 206, tabhca 2.

Klasyfikacja zastosowana w tej tablicy obejmuje 6 podstawowych grup


srodowiskowych. D o pierwszej grupy zaliczono przypadki, gdy nie wyst?puje
ryzyko korozji lub agresji srodowiska, oznaczaj^c klas? symbolem XO. W a r u n k i takie mogo wystopic w srodowisku bardzo suchym, w k t o r y m istnieje
moziiwosc dyfuzji z atmosfery C O ^ do porow otulenia, lecz znikoma whgot-'

'

Zastosowana w EC2 klasyfikacja ekspozycji srodowiskowej zostala prawie


bez zmian przyj?ta w nowej polskiej normie PN-B-03264:2002 [2.27] oraz
nowej normie niemieckiej D I N 1045-2 [2.15].
Procesy zwiozane z dzialaniem srodowiska na beton majo charakter
chemiczno-fizyczny. Reakcje chemiczne zachodzo mi?dzy czosteczkami i j o n a m i pochodzocymi z otoczenia oraz cieczo porowo w betonie. Poczotkowo
reakcje (procesy chemiczne) przebiegajo w porach powierzchniowych, a nast?pnie so przenoszone wskutek dyfuzji reagentow (procesy fizyczne) w glob betonu
rys. 2.6. Sumaryczny efekt dzialania srodowiska na beton zalezy zasadniczo
od pr?dkosci procesow dyfuzji, natomiast w mniejszym stopniu od pr?dkosci
reakcji chemicznych. Migracj? skladnikow agresywnych w betonie okresla si?
na podstawie rozwiozania zadah poczotkowo-brzegowych rownania dyfuzji
[2.42], [2.33], [2.32], [2.36].

makfbpory
^ po w i erz ch n i o w e
droga

przeplywu

^dyfuzyjnego

czas

rozpoczQcIa

reakcji

chemicznej

t3>t2

ti> t 0

Rozpuszczenie warstewki tlenkowej nast?puje pod wplywem cieczy porowej


betonu o stosunkowo niskim odczynie zasadowym (wg [2.49] p H < 11,8).
Obnizenie odczynu zasadowego cieczy porowej (zoboj?tnianie betonu) jest
wynikiem karbonatyzacji lub innych reakcji chemicznych (grupa 1 i 2 wg
tablicy 2.6). Czas potrzebny do osiogni?cia przez front strefy zoboj?tnionej
powierzchni zbrojenia zalezy od pr?dkosci dyfuzji reagentow (rys. 2.8).
W przypadku dzialania j o n o w chlorkowych mechanizm depasywacji powierzchni stah jest inny i polega na elektrochemicznym rozkladzie warstewki
denkowej (klasa 3 i 4 wg tabUcy 2.6). Jony chlorkowe, nie wywolujoc
przewaznie negatywnego w p l y w u na struktur? betonu, przy pewnym granicznym st?zeniu w poblizu kraw?dzi zbrojenia wzbudzajo korozj? wkladek.
Osiogni^cie st?zenia granicznego jest wynikiem procesu dyfuzji chlorkow
przez otulin? betonow^ (rys. 2.8).
1

a)

droga

przeplywu I

Rys. 2.6. Zasada przebiegu reakcji chemicznycii w porach betonu: a) schemat przeplywu reagentow,
b) zaleznosc droga przeplywu czas
W k l a d k i stalowe znajduj^ce si? w betonie zaczynajo korodowac, gdy
istniejoca w warunkach naturalnych warstewka tlenkowa (pasywna) na powierzchni zbrojenia zostanie rozpuszczona lub ulegnie rozkladowi elektrochemicznemu rys. 2.7.

a)

b)

x(t)
zasi^g

iotulenie

betonem

Rys. 2.7. Schemat kontaktu zbrojenia z otuleniem betonem: a) w okresie pocz^tkowym (proces
korozji zbrojenia nie wyst^puje), b) w okresie pozniejszym (w zbrojeniu wyst^paje korozja);
- ziarna stali, 2 - warstewka tlenkowa (pasywna), 3 - ciecz porowa, 4 - wynlesione z sieci
krystalicznej stali jony zelaza

x ( t = T ) - c
penetracji

Rys. 2.8. Schemat procesu dyfuzji skladnikow agresywnych w otuleniu zbrojenia: a) oddzialywanie
srodowiska na beton otulenia, b) rozklad st^zenia substancji dyfunduj^cej w betonie; 1 front
betonu zoboj^taionego lub jonow chlorkowych w chwili t, 2 ten sam front w chwiH t ~ Tosi^gapowierzchni<^ zbrojenia, 3 beton zdrowy'^
Niezaleznie od warunkow uj?tych w tablicy 2.6 EC2 wymaga rozwazenia
szczegolnych form agresywnego lub posredniego oddzialywania. Analizujoc
wplywy chemiczne nalezy uwzgl?dnic wzmozenie niekorzystnych procesow

w w y n i k u sposobu uzytkowania obiektu lub konstrukcji (np. przechowywanie


cieczy itp.) oraz k o n t a k t u z roztworanai kwasow i soli siarczanowych. Ponadto
okreslajoe w p l y w y srodowiska powinno, si? zwrocic uwag? na moziiwosc
superpozycji st?zenia chlorkow pochodzocych z otoczenia z chlorkami zawart y m i w betonie oraz ewentualne niebezpieczehstwo wystopienia reakcji alkalii
z kruszywem w betonie. Wymienione wplywy powinny bye. okreslone na
podstawie n o r m E N 206 [2.16], I S O 9690 [2.19] oraz n o r m krajowych - np.
PN-82/B-01801 [2,31].
Wedlug wszystkich wersji E C w projekcie konstrukcji nalezy uwzgl?dnic
oddzialywania srodowiska o, charakterze fizycznym powstajoce na skutek
zmian temperatury, scierania betonu czosteczkami stalymi oraz przenikania
wody. Czynjoiki fizyczne ,w miar? u p l y w u czasu powodujo zmniejszenie
grubosci otulenia oraz zwi?kszanie przepuszczalnosci betonu.
W E C 1992 [2,4] podkreslano szczegolne znaczenie oddzialywah posrednich, ktore same nie powodujo niszczenia betonu lub zbrojenia, ale majo
wtorny wplyw na post?p degradacji i trwalosc konstrukcji. D o oddzialywah
posrednich zaliczono t a m odksztalcenia calej konstrukcji lub elementow
niekonstrukcyjnych, powstajoce na skutek dzialania obciozeh, temperatury lub
skurczu. W w y n i k u odksztalceh mogo tworzyc si? mikrozarysowania zmniejszajoce szczelnosc betonu i ulatwiajoce penetracj? substancji agresywnych.
Zalecenia EC2 [2.6a] akcentujo wymagania, aby sklad betonu wplywal
korzystnie na ochron? zbrojenia oraz odpornosc betonu na: agresywne dziaianie
srodowiska. Stwierdza si?, ze w szczegolnych wypadkach moze zaistniec
potrzeba przyj?cia wyzszej klasy betonu niz wynika z wymagah wytrzymalosciowych. W celu osiogni?cia wymaganej trwalosci konstrukcji zwraca si? uwag?
na koniecznosc zastosowania odpowiednich sposobow zapewniajocych ochron?
kazdego elementu przed w p l y w a m i miejscowego dzialania otoczenia. Trwalosc
konstrukcji powinna bye istotnym czynnikiem branym p o d uwag? podczas
opracowywania koncepcji obiektu, przy doborze materialow, rozwiozywaniu
detail konstrukcyjnych, prowadzeniu prac wykonawczych, przy k o n t r o l i jakosci,
a takze w przypadku stosowania metod i zabiego w specjalnych np. przy uzyciu
stah nierdzewnej, zabezpieczenia powlokowego, ochrony katodowej itp.

trwania etapu 1, uznaje si? za miar? trwalosci konstrukcji. Po uplywie tego


okresu nalezy spodziewac si? odspajania betonu otulenia wskutek wzrostu
obj?tosci p r o d u k t o w korozji wkladek stalowych. Rozpocz?cie etapu 2. odpowiada dotarciu strefy zoboj?tnionego betonu lub j o n o w chlorkowych do
powierzchni zbrojenia.
.2
c

AAs

O N
^ s>
a

a.

etas t

O
a
fetap

trwalosc

Przyj?ta w Eurokodach definicja trwalosci umozliwia przeprowadzenie


ilosciowych oszacowah dlugosci okresu, w k t o r y m konstrukcja spelnia wymagania, Okreslajoc analitycznie trwalosc konstrukcji przyjmuje si?, ze w czasie
uzytkowania nie moze dojsc do korozji wkladek zbrojeniowych [2,46], Okres
istnienia (zycia") konstrukcji umownie dzieli si? na dwa etapy: etap 1.
penetracji substancji agresywnej przez otulenie betonowe, etap 2. korozji
zbrojenia (rys. 2.9) [2.33]. Etap korozji mozna ponadto podziehc n a okres
trwajocy do chwili p?kni?cia otulenia (stosunkowo maly zakres zniszczeh
korozyjnych) oraz okres wyst?pujocy po uszkodzeniu otulenia [2.46]. Okres

konstrukcji

korozja

zbroienia

Rys. 2.9. Zasada zmiany w czasie powierzchni przekroju zbrojenia wskutek penetracji substancji
agresywnych przez otulenie
Czas potrzebny na penetracj? calej otuliny betonowej mozna wyznaczyc
sposobem analityczno-doswiadczalnym stosujoc prawa dyfuzji Ficka [2.36],
[2.42], [2.33], [2.32]. W najprostszym przypadku przeplywu jecinokierunkoWego w polprzestrzeni modelujocej beton zagadnienie opisuje rozniczkowe
rownanie czostkowe:
C =

dt

C(..0,

'

(2.28)

dx\

ktorego calka szczegolna przy warunkach poczotkowo-brzegowych wynikajocych z rozkladow st?zeh jest okreslona wzorem:
C(x,

2.12.3. Prognozowanie trwalosci konstrukcji

eiap 2

t) = Co' 1-er/;
2JDt

(2.29)

W powyzszych wzorach C(x, t) oznacza st?zenie substancji dyfundujocej


z otoczenia w punkcie o wsp61rz?dnej x i w czasie t, CQ st?zenie tej
substancji na brzegu betonu, erf funkcj? bl?du. Wlasciwosci materialowe
betonu (m.in. szczelnosc, istnienie rys, wilgotnosc, reaktywnosc z substancjo
dyfundujoQO itp.) ujmuje wyznaczony doswiadczalnie wspolczynnik dyfuzji
D [2.37], [2.51].
Porownujoc rozklady st?zenia skladnika agresywnego w betonie C ( x , t) ze
st?zeniem granicznym Cg okresla si? konieczno grubosc otulenia c{x = c) przy
zakladanej trwalosci T{t = T) (rys. 2.8b).
N a podstawie rozkladu koncentracji C ( x , t) oraz st?zenia granicznego Cg

64
mozna otrzymac bezposrednio zaleznosc mi?dzy gl?bokoscio x zoboj^tnienia
betonu w w y n i k u oddzialywania substancji z otoczenia i czasem t [2.42]:
x = K ^ t ,

(2.30)

gdzie K oznacza staly wspolczynnik doswiadczalny.


W z o r (2.30) wielokrotnie zweryfikowano doswiadczalnie. N a podstawie
tego wzoru mozna okreslic wymagano grubosc c otulenia zbrojenia przy
zakladanej trwalosci T{x = c, t = T).
Wi?kszosc badah, k t o r y c h w y n i k i mogly stanowic wystarczajoco podstaw?
do ustalenia minimalnej grubosci otulenia, wykonywano w srodowiskach
agresywnych zawierajocych czosteczki dwutlenku w?gla i j o n y chlorkowe.
Srodowiska te wywolujo najwi?kszo liczb? uszkodzen korozyjnych zbrojenia
konstrukcji zelbetowych [2.46].
Stwierdzono doswiadczalnie, ze zasadniczym czynnikiem wplywajocym na
post?p karbonatyzacji jest wilgotnosc betonu (stopien wypelnienia p o r o w
wodo), a w nast?pnej kolejnosci zawartosc i rodzaj cementu, stosunek w/c,
stopien hydratacji, itp. Zasi?g frontu strefy skarbonatyzowanej okresla si?
zaleznoscio (2.30), w ktorej przez dobor wspolczynnika K zostajo usrednione
wszystkie wplywy zwiozane z betonem i otoczeniem. Wyznaczona doswiadczalnie wartosc tego wspolczynnika waha si? w duzym przedziale K = {0-^15)
mm/rok^/^ [2.32]. H o , Lewis [2.39] oraz T u u t t i [2.47] zestawili wartosci
wspolczynnika K uzyskane w bardzo zroznicowanych warunkach, podczas
badah laboratoryjnych oraz budowh i n situ. W wypadku konstrukcji osloni?tych przed bezposrednimi opadami atmosferycznymi, wykonanych z betonu
0 wskazniku w/c ^ 0,5 i duzej zawartosci cementu, przeci?tna wartosc wspolczynnika wynosila K ~3 mm/rok-^^^. Przy tej w a r t o s c i z g o d n i e z zaleznoscio
(2.30), teoretyczna grubosc c otulenia zapewniajoca niewyst?powanie korozji
wkladek zbrojeniowych w okresie T 50 lat powinna wynosic:
c = x = 3

A/SO

= 21,2 m m .

Dyfuzji j o n o w chlorkowych w glob betonu sprzyja srodowisko whgotne,


ktore powoduje wypetnienie porow cieczo- Zgodnie z rownaniem (2.29) st?zenie
j o n o w w betonie C (x, t) zalezy od koncentracji na powierzchni C^, czasu t oraz
wlasciwosci materialowych scharakteryzowanych wspolczynnikiem dyfuzji D.
Korozja stali rozpoczyna si?, gdy st?zenie j o n o w chlorkowych osioga wartosc
graniczno Cg = 0,4% w stosunku do masy cementu [2.16], [2.33]. Analizujoc
w y n i k i b a d a h w postaci rozkladow koncentracji j o n o w chlorkowych C (x, t) przy
roznych st?zeniach
oraz zmiennych wspolczynnikach dyfuzji D Browne [2.33]
opracowal nomogram sluzocy do projektowania grubosci otulenia betonem lub
wyznaczenia czasu trwalosci konstrukcji T zagrozonych chlorkami. Uwzgl?dnienie wspolczynnika dyfuzji D = l * 1 0 " ^ m V s , st?zenia powierzchniowego
Co = 4 % oraz zalozenie trwalosci konstrukcji T = 50 lat prowadzi do otulenia
0 grubosci c = 40 m m . Oczywiscie przy wi?kszej wartosci wspolczynnika dyfuzji
lub^wi?kszym st?zeniu powierzchniowym j o n o w chlorkowych zakladano trwalosc r = 50 lat zapewnia otulenie o jeszcze wi?kszej grubosci.

2.12.4* O t u l e n i e z b r o j e n i a
Wedlug E u r o k o d o w za grubosc otulenia c uwaza si? najmniejszo odleglosc
mi?dzy kraw?dzio zbrojenia wliczajoc w to strzemiona, zbrojenie przeciwskurczowe i pr?ty rozdzielcze oraz zewn?trzno powierzchnio betonu
(rys. 2.10).
N a rysunkach konstrukcyjnych nalezy okreshc grubosc otulenia.
N o m i n a l n a grubosc otulenia stanowi

sum?

grubosci

minimalnej c^^i^

oraz odchylki zlCdcYCnom = C^in + ^Cdev-

(2-31)

Zarowno w E C 1992 [2.4], j a k


i EC2 [2,6a] wymaga si?, aby minimalna grubosc otulenia betonowego zapewniala bezpieczne przekazywanie sil
przyczepnosci, chronila zbrojenie przed
korozjo oraz gwarantowala prawidloRys. 2.10. Okreslenie grubosci otulenia w przewo odpornosc ogniowo- W poprzednim
kroju poprzecznym; 1 zbrojenie glowne,
Eurokodzie [2.4] minimalno grubosc
2 strzemi?
otulaiha przyjmowano na podstawie
jednej tablicy, w zaleznosci od klasy srodowiska. Identyczny sposob zastosowano w polskiej normie z 1999 r. [2.26] podajoc jednoczesnie przeniesione z normy E N 206 [2.16] zalecenia dotyczoce jakosci betonu. Wartosci
c ^ i , w tablicach E C 1992 [2.4] i PN-B-03264:1999 [2.26] zasadniczo odpowiadaly w y m i a r o m oszacowanym teoretycznie w p. 2.12.3.
Wedhig EC2 [2.6a] minhnahio grubosc otulenia spelniajoco wymagania ze
wzgl?du na przyczepnosc zbrojenia oraz ze wzgl?du na oddzialywanie srodowiska okresla si? ze wzoru:
c^^ = max{c^i^,6; Cn,in.dtir + >^Cdur.r-^^dur..t-^Cd^,,^dd; 10 u i m } ,

(2.32)

w ktorym:
Cmin,6

minimalna grubosc otulenia zapewniajoca prawidlowo przyczepnosc zbrojenia i w a r u n k i zag?szczenia,


<^mm.dur " miuimalua grubosc otulenia przyjmowana na podstawie warunk o w srodowiskowych,
zlcdur.y zwi?kszenie grubosci otulenia ze wzgl?du na koniecznosc szczegolnej ochrony,
^^dur.i^t zmniejszenie grubosci otulenia z powodu uzycia stah nierdzewnej,
^Cdur.add zmniejszenie grubosci otulenia w wypadku stosowania dodatkowych srodkow ochronnych.
Wartosci c^>^^^^ wedlug EC2 zestawiono w tablicy 2.7. Te same wartosci
^min.b zostaly przyj?te w najnowszej normie polskiej [2.27].

'57

66
Tab. 2.7. Minimalna grubosc otulenia c^i^.b wymagana ze wzgl^du na zapewnienie przyczepnosci
Rodzaj stali
Pojedyncze pr?ty
Wi^zka pr^tow

Tab. 2.8. Minimalna grubosc otulenia ze wzgl?du na trwalosc konstrukcji


zwykle
Wymagania ze wzgl^du na srodowisko

Minimalne otulenie c^jn.b*,


;rednica pr?ta
Srednica zast?pcza (0)

* Jezeli nominalny maksymalny rozmiar kruszywa jest wi^kszy od 32 mm, Cn^jn b, nalezy
zwi^kszyc o 5 mm.
Minimalne grubosci otulenia okro^ych i prostok^tnych kanalow konstrukcji kablobetonowych oraz ci^gien konstrukcji strunobetonowych mozna okreslac w kazdym kraju zgodnie
z postanowieniami narodowymi. Zaleca si, zeby w konstrukcjach kablobetonowych minimalna grubosc otulenia kanalow okr^glych byla rowna ich srednicy, a minimalna grubosc otulenia
kanalow prostok^tnych odpowiadala mniejszemu wymiarowi lub polowie wymiaru wi^kszego.
Wymagah tych nie stosuje si^ do kanalow okr^glych 1 prostok^tnych o wymiarach wi^kszych
od 80 mm.
W konstrukcjach strunobetonowych zalecana minimalna grubosc otulenia c^^^.^ i^ic
powinna bye mniejsza niz dwukrotna srednica drutu gladkiego lub splotu, a nie mniejsza niz
trzykrotna srednica pr^tow nagniatanych lub zebrowanych.
Przepisy EC2 nie precyzujo minimalnej grubosci otulenia zakotwien ci?gien
spr^zajocych, pozostawiajoc to zagadnienie w gestii odpowiedniej Europejskiej
Aprobaty Technicznej.
M i n i m a l n a grubosc otulenia stali zwyklej betonem zwyklym Cjnin.dur zalezy
od klasy srodowiska oraz klasy konstrukcji. Klasyfikacja konstrukcji (wskazowko mogo t u bye kategorie opisane w p. 1.12.1) oraz wartosci c^^in.dur majo bye
okreslane na podstawie Zalocznikow Krajowych. Wartosci c^iri,dui w konstrukcjach zelbetowych rekomendowane w EC2 zestawiono w tabhcy 2.8, a wartosci
dla stali spr?zajocej w tabhcy 2.9.
Wedlug EC2 zalecano klaso konstrukcji jest klasa 4 (okres uzytkowania
50 lat) wskazane dla tej klasy wytrzymaiosci betonu podano w tablicy 2,10
zaczerpnigtej z zalocznika E (zalocznik ten opatrzony jest okresleniem informative" nie ma zatem charakteru zobowiozujocego). W zaleznosci od
rodzaju konstrukcji, zapewnianej jakosci oraz metod k o n t r o h mozna przypisac
konstrukcji klas? nizszo lub wyzszo (ale nie nizszo niz 1) zalecenia EC2
przedstawiono w tablicy 2.11.
Redukcj? klas konstrukcji wedlug tablicy 2.11 mozna zastosowac pod
warunkiem zapewnienia odpowiedniej klasy wytrzymaiosci betonu oraz wskaznika w/c. Wymagania w t y m zakresie powinny ujmowac n o r m y krajowe np.
okreslac specjalny sklad betonu (rodzaj cementu, wartosc w/c, domieszki
ulepszajoce), majoc na celu uzyskanie niskiej przepuszczalnosci.
W najnowszej polskiej normie [2.27] nie okresla si? klas konstrukcji, lecz
przypisuje danym w a r u n k o m srodowiskowym minhnalne klasy betonu, maksymalny stosunek w/c oraz minimalno zawartosc cementu.
M i n i m a l n a grubosc otulenia wedlug wzoru (2.32) moze bye zwi?kszona
0 skladnik Ac^^^^y ze wzgl?du na wymagano dodatkowo ochron? elementu.
Stosujoc stal nierdzewno lub specjalno mieszank? betonowo mozna zmniejszyc

c^i^^^^r

zbrojenie

(mm)

c^n,dur

Klasy ekspozycji wg tablicy 2.6

Klasa
konstrukcji

XO

XCl

XC2/XC3

XC4

XDl/XSl

10

10

10

15

20

25

10

10

15

20

25

30

35

20

25

30

35

40

XD2/XS2 XD3/XS3
30

10

10

10

15

25

30

35

40

45

15

20

30

35

40

45

50

20

25

35

40

45

50

55

Tab. 2.9. Minimalna grubosc otulenia ze wzgl^du na trwaiosc konstrukcji

c^^^^^^

stal spr^zaj^ca

Wymagania ze wzgl^du na srodowisko c^in,dur (mm)


Klasy ekspozycji wg tablicy 2.6

Klasa
konstrukcji

XO

XCl

XC2/XC3

XC4

XDl/XSl

10

15

20

25

30

35

40

10

15

25

30

35

40

45

35

40

45

50

XD2/XS2 XD3/XS3

10

20

30

10

25

35

40

45

50

55

15

30

40

45

50

55

60

20

35

45

50

55

60

65

Tab. 2.10. Zalecane klasy wytrzymaiosci betonu wediug Zalocznika E do EC2


Klasy ekspozycji wedlug tablicy 2,6
Korozja

Klasa betonu

XCl

XC2

C20/25

C25/30

Chiorki z wody morskiej

Chiorki

Karbonatyzacja
XC3

XC4

XDl

XD2

C30/37

C30/37

XD3
C35/45

XS2

XSl
C30/37

XS3

C35/45

Zagrozenie uszlcodzeniem betonu


Nie ma

Agresja chemiczna

Zamrazanie i rozmnazanie

ryzyka
XO
Klasa betonu

012/15

XFl
C30/37

XF2
C25/30

XF3
C30/37

XAl

XA2
C30/37

XA3
035/45

minimalno grubosc otulenia o skladnik AcduT,st pod warunkiem zachowania


wymagah przyczepnosci. Podobnie w konstrukcjach z dodatkowo ochrono (r^ppowloko) EC2 pozwala na znmiejszenie minimalnego otulenia o skladnik
^^dur.add- Konkretne wartosci skladnikow Ac^^^^y, Ac^^r.st i ^^^ur.add mogo bye

68
Tab. 2.11. Zalecane modyfikacje wymaganej Masy konstrukcji wedlug EC2
Klasy konstrukcji
Klasy ekspozycji wg tablicy 2.6

Kryteria
XO

XCl

XC2/XC3

XC4

XDl

XD2/XS1 XD3/XS2/
/XS3

Okres
uzytkowania 100 lat

powi?kpowi?kpowi?kpowi?kpowi?kpowi^kpowi^kszyc
szyc
szyc
szyc
szyc
szyc
szyc
klas? 0 2 klas? 0 2 klas? 0 2 klas? 0 2 klas? 0 2 klas? 0 2 klas? 0 2

Klasa wytrzmaiosci

> C30/37 > C30/37 > 035/45 > C40/50 ^ C40/50 ^ C4O/50 > 045/55
redukcja redukcja redukcja redukcja redukcja redukcja redukcja
klasy 0 1 klasy 0 1 klasy 0 1 klasy 0 1 klasy 0 1 klasy 0 1 klasy 0 1

Element
maj^cy
ksztait
piyty
(proces
wznoszenia budowy nie ma
wplywu na
polozemie
zbrojenia)

redukcja redukcja redukcja redukcja redukcja redukcja redukcja


klasy 0 1 klasy 0 1 klasy 0 1 klasy 0 1 klasy 0 1 klasy 0 1 klasy 0 1

Zapewniona redukcja redukcja redukcja redukcja redukcja redukcja redukcja


specjalna
klasy 0 1 klasy 0 1 klasy 0 1 klasy 0 1 klasy 0 1 klasy 0 1 klasy 0 1
kontrola
jakosci
okreslane w postanowieniach krajowych, natomiast w EC2 zaleca si? stosowac jesli nie ma innych przepisow wartosci rowne zeru.
Jezeli na miejscu budowy beton b?dzie uzupelnial wykonany wczesniej
element prefabrykowany lub monolityczny, to wedlug EC2 mmimalna grubosc
otulenia tego elementu moze zostac zredukowana do wartosci odpowiadaj^cej
wymaganiom przyczepnosci pod warunkiem, ze klasa betonu wynosi co
najmniej C25/30, czas oddzialywania srodowiska zewn?trznego na powierzchni? betonu jest k r o t k i ( < 28 dni) oraz beton ma powierzchni? chropowat^.
W wypadku powierzchni nierownej, np. przy odsloni?tym kruszywie, zaleca si?
zwi?kszenie minimalnej grubosci otulenia o co najmniej 5 m m . Identyczne
sformulowania zawiera polska norma [2.27].
W celu zabezpieczema konstrukcji przed uszkodzeniem betonu wskutek
zamrazania i rozmrazania oraz agresywnego dziaiania chemicznego (klasy X F
i X A ) , oprocz zestawionych w tabhcach 2.8 i 2.9 minimalnych grubosci
otulenia, nalezy zgodnie z EC2 stosowac odpowiednie dodatki do betonu
wedlug n o r m y E N 206-1.
W EC2 zwraca si? uwag?, ze do betonu zagrozonego erozjo powinno bye
dobierane specjalne kruszywo na podstawie normy E N 206-1. Alternatywnie
mozna przyjoc otulenie o zwi?kszonej grubosci, przewiduj^c sukcesywne

scieranie zewn?trznych stref betonu. W t y m wypadku minimalno grubosc


otulenia c^i^ nalezy zwi?kszyc o wartosc
przy klasie erozji X M l , /c^ przy
klasie erozji X M 2 oraz k^ przy klasie erozji X M 3 .
Klasa X M l odpowiada umiarkowanej erozji podobnej do wyst?pujocej
w zakladach przemyslowych na skutek ruchu pojazdow na kolach pneumatycznych. Klasa X M 2 oznacza duzo crozj?, zblizono do powstajocej w warunkach
przemyslowych wskutek przemieszczania si? podnosnikow na masywnych
kolach gumowych. Klasa X M 3 okresla oznacza ekstremalno erozj? podobno
do tej, j a k o w warunkach przemyslowych powodujo podnosniki na elastomerowych lub stalowych kolach oraz j a k a wyst?puje wzdluz torow jezdnych.
Wartosci /c^,
i k-^ mogo bye przyjmowane wedlug postanowieh krajowych.
Zalecane przez EC2 wartosci wynoszo odpowiednio 5 m m , 10 m m i 15 m m .
Zgodnie ze wzorem (2.31) w projektach nalezy uwzgl?dniac zwi?kszenie
minimalnej grubosci otulenia c^i^ o odchylk? projektowo Ac^^y wynikajoco
z tolerancji wykonawczych. Odchylka projektowa zalezy od rodzaju konstrukcji. W wypadku budynkow EC2 zaleca przyj?cie tolerancji wymiarowych
okreslonych w normie E N V 13670-1. Podane w tej normie wartosci so zwykle
odpowiednie takze w innych rodzajach konstrukcji. Nominalno grubosc
otulenia nalezy ujmowac w obliczeniach oraz j a k juz wspomniano wyszczegolniac na rysunkach konstrukcyjnych.
EC2 dopuszcza stosowanie takze innych uzasadnionych grubosci otulenia,
np. w niektorych wypadkach grubosci minimalnych. Szczegolowe wartosci
odchylek projektowych zlCdcv powinny bye okreslone w Zaiocznikach K r a j o wych. Zalecana przez EC2 wartosc Ac^^y wynosi 10 m m . W szczegolnych
sytuacjach odchylka projektowa Ac^^y moze bye znmiejszona w zakresie
ustalonym przez postanowienia krajowe. W wypadku produkcji poddawanej
systematycznej k o n t r o h jakosci obejmujocej pomiar grubosci otulenia dopuszcza si? w EC2 znmiejszenie wartosci odchylki projektowej w granicach:
10 m m ^ zlCdev > 5 m m .
G d y do monitorowania wymiarow uzywa si? bardzo dokladnych przyrzodow, a elementy nie spelniajoce warunkow jakosci so dyskwalifikowane,
mozna przyjoc wi?kszo redukcj? odchylki do poziomu 10 m m > Ac^^y ^ 0 m m .
Jezeli beton jest ukladany na nierownej powierzchni, to minimalne otulenie
nalezy powi?kszyc stosujoc wi?ksze odchylki projektowe. Zwi?kszona wartosc
odchylki powinna uwzgl?dniac roznice spowodowane nierownosciami, przy
czym grubosc otulenia nie moze bye mniejsza od k^ w wypadku ukladania
betonu na wczesniej przygotowanym podlozu betonowym oraz /c^, gdy beton jest
ukladany bezposrednio na gruncie. Otulenie zbrojenia nalezy zwi?kszac takze
wtedy, gdy stosuje si? wykohczenie powierzchni betonu polegajoce na w y k o n y waniu bruzd lub odslanianiu kruszywa w celu uwzgl?dnienia wyst?pujocej
wowczas nierownosci powierzchni. Zaklada si?, ze grubosci otulenia k^ i fe^
zostano uj?te w postanowieniach krajowych wartosci zalecane przez EC2
wynoszo odpowiednio 40 m m i 75 m m .

70

Pismiennictwo
[2.1] EN 1990. Eurocode: Basis of structural design. CEN (European Committee for Standardization), April 2002.
[2.1a] PN-EN 1990: Eurokod, Podstawy projektowania konstrukcji, PKN, pazdziemik 2004.
[2 2] ENV 1991-1. Eurocode 1: Basis of Design and Actions on Structures, Part 1: Basis of
Design, Draft, October 1994.
[2.3] EN 1991. Eurocode 1: Actions on structures (sklada si? z cz?sci: Densities, Self-Weight
and imposed loads, Snow loads. Wind actions, Thermal actions. Actions during
execution).
[2.4] ENV 1992-1-1. Eurocode 2: Design of Concrete Structures. Part 1-1. General Rules and
Rules for Buildings, December 1991.
[2.5] EN 1992-1-1 (1st draft). Eurocode 2: Design of Concrete Structures. Part 1-1. General Rules
and Rules for Buildings, July 1999.
[2.6] prEN 1992-1-1. Eurocode 2: Design of concrete structures - Parti: General rules and rules
for buildings. CEN (European Committee for Standardization), December 2003.
[2.6a] EN 1992-1-1- Eurocode 2: Design of Concrete Structures-Part 1-1 General Rules and Rules
for Buildings. CEN, December 2004.
[2.7] Eurocode 2: Design of Concrete Structures. Part 1.2. Structural lire design.
[2.8] ENV 1992-1-3. Design of Concrete Structures. Part 1-3. Precast Concrete Elements and
Structures.
[2.9] ENV 1992-1-4. Design of Concrete Structures. Part 1-4. Lightweight Aggregate Concrete
with Closed Structure.
[2.10] ENV 1992-1-5. Design of Concrete Structures. Part 1-5. Structures with Unbonded and
External Tendons.
[2.11] ENV 1992-1-6. Design of Concrete Structures. Part 1-6. Plain Concrete Structures.
[2.12] ENV 1992-2. Design of Concrete Structures. Part 2. Remforced and prestressed concrete
bridges.
[2,13] ENV 1992-3. Concrete foundations.
[2.14] ENV 1992-4. Design of Concrete Structures. Part 3. Liquid retaining and containing
structures.
[2.15] DIN i045-2: Tragwerke aus Beton, Stahlbeton und Spannbeton. Tell 2: Beton - Festlegung,
Eigenschaften, Herstellung und Konformitat.
[2.16] ENV 206: Concrete; Performance, Production, Placmg and Compliance Criteria, March
1990.
[2.16a] EN 206-1: Concrete Part 1: Specification, performance, production and conformity.
2000.
[2.16b] PN-EN 206-1: Beton - Cz?sc 1: Wymagania, wlasciwosci, produkcja i zgodnosc
(przeklad poz. 2.16a).
[2.17] Euro-International Committee for Concrete (CEB), International Federation for Prestressing (FIP): CEB-FIP Model Code for Concrete Structures. CEB-Bulletin dlnformation No
124/125, Paris 1978.
[2.18] CEB-FIP: Model Code 1990.
[2.19] International Organization of Standardization, ISO 9690: Production and Control of
Concrete. Classification of Chemically Aggressive Environmental Conditions Affecting
Conrete.
[2.20] Projekt PN-ENV 1992-1-1: 1991. Eurokod 2. Projektowanie konstrukcji z betonu. Cz?sc 1:
Reguly ogolne i reguly dla budynkow. Instytut Techniki Budowlanej, Warszawa 1993
(przeklad poz. [2.4]).
[2.21] Projekt PN-ENV 1992-1-1: 1991. Eurokod 2. Projektowanie konstrukcji z betonu. Cz?sc 1:
Reguiy ogolne i reguly dla budynkow. Tom IL Postanowienia krajowe do ENV 1992-W:
1991. Instytut Techniki Budowlanej, Warszawa 1993.

[2.22] Projekt PN-ENV 1991-1: 1994. Eurokod 1. Podstawy projektowania i oddzialywania na


konstrukcje. Cz?sc 1: Podstawy projektowania. Cz?sc A: Tekst polski europejskiej
prenormy ENV 1991-1: 1994. Cz?sc B: Arkusz krajowy PN-ENV 1991-1: 1994. Projekt
tekstu proponowanego przez Normalizacyjny Komisj? Problemow^ 102. Instytut Techniki
Budowlanej, Warszawa 1994.
[2.23] PN-88/B-06250: Beton zwykiy.
[2.24] PN-76/B-03264: Konstrukcje betonowe, zelbetowe i spr?zone. Obliczenia statyczne i projektowanie.
[2.25] PN-84/B-03264: Konstrukcje betonowe, zelbetowe i spr?zone. Obliczenia statyczne i projektowanie.
[2.26] PN-B-03264: Konstrukcje betonowe, zelbetowe i spr?zone. Obhczenia statyczne i projektowanie. PKN, styczeh 1999.
[2.27] PN-B-03264: Konstrukcje betonowe, zelbetowe i spr?zone. Obhczenia statyczne i projektowanie. PKN, grudzieh 2002.
[2.28] PN-82/B-02000: Obci^enia budowli. Zasady ustalania wartosci.
[2.29] PN-82/B-02003: Obciozenia budowli. Podstawowe obciozenia technologiczne i montazowe.
[2.30] PN-80/B-01800: Antykorozyjne zabezpieczenia w budownictwie. Konstrukcje betonowe
i zelbetowe. Ellasyfikacja i okreslenie srodowisk.
[2.31] PN-82/B-01801: Antykorozyjne zabezpieczenia w budownictwie. Konstrukcje betonowe
1 zelbetowe. Podstawowe zasady projektowania.
[2.32] Alonso A., Andrade C: Life Time of Rebars m Carbonated Concrete.
[2.33] Browne R. D.: Design Prediction of the Life for the Reinforced Concrete in Marine and
Other Chloride Environments. Durability of Building Materials, 1/1982.
[2.34] Concrete Structures Euro-Design Handbook 1994/96. Praca zbiorowa, Ernst & Sohn,
Berhn 1995.
[2.35] Deutscher Ausschus fiir Stahlbeton (DAfStb): Richtlinie zur Anwendung von Eurocode
2 Planung von Stahlbeton-und Spannbetontragwerken; Teil 1: Grundlagen und
Anwendungsregeln fiir den Hochbau, November 1991.
[2.36] Francois R., Maso J. C: Effect of Damage in Rehiforced Concrete on Carbonation or
Chloride Penetration. Cement and Concrete Research, 18/1989.
[2.37] Gjorv O. E.: Chloride Diffusivity and Resistance of Concrete against Chemical Deterioration. Int. Coll. Corrosion of Cement Paste", Mogilany-Krakow 1994.
[2.38] Grasser E., Thielen G.: Hilfsmittel zur Berechnung der SchnittgroBen und Formanderungen
von Stahlbetontragwerken nach DIN 1045. DAfStb, Pleft 240, Berlin 1991.
[2.39] Ho D. W. S., Lewis R. K.: Cement and Concrete Research, 17/1987, str. 489-504.
[2.40] Kordina K. i inni: Bemessungshilfsmittel zu Eurocode 2 Teil 1 (DIN V ENV 1992 Teil 1-1,
Ausgabe 06.92). Planung von Stahlbeton-und Spannbetontragwerken. DAfStb, Heft 425,
Berlin 1992.
[2.41] Konig G., Kersen-Bradley M.: Actions on Structures, str. 105-135 w. 234.
[2.42] Kubik J., Zybura A.: AnaHza procesowfizykochemicznychzyiqzanych z korozjo zelbetu.
Arch. Inz Lod., nr 3/1980.
[2.43] Litzner H. U.: Design of Concrete Structures to ENV 1992 - Eurocode 2, str. 138-308 w. 2.34.
[2.44] Murzewski J.: Niezawodnosc konstrukcji inzynierskich, Arkady, Warszawa, 1989.
[2.45] ObHczanie konstrukcji zelbetowych i spr?zonych metodo stanow granicznych wg
PN-76/B-03264. Praca zbiorowa. Warszawa 1977.
[2.46] &slewski Z.: Trwaiosc konstrukcji zelbetowych. Wyd. Inst. Techn. Bud., Warszawa, 1995.
[2.47] Tuuti K : Corrosion of Steel in Concrete. Swedish Cament and Concrete Research Institute,
Stockholm, 1982.
[2.48] Walraven I C: Thinking about codes. 4-th Int. Conf. Analytical Models and New
Concepts in Concrete and Masonry Structures", Proceedings, Krakow, June 2002.
[2.49] Wieczorek G.: Wplyw chlorkow na korozj? stali zbrojeniowej w betonie Wyd. Inst. Techn.
Bud. Warszawa 1993.

72
"2.50] Wolfel E.: European Codes and Standards, str. 515-755 w. 2.34.
"2.51] Xu A., Chandra S.: Assessment of Chloride DilTusion CoefQcnent Test Methods. Int. Coll.
Corrosion of Cement Paste", Mogilany-Krakow, 1994.
[2.52] Konstrukcje betonowe, zelbetowe i spr^zone. Komentarz naukowy do PN-B-03264:2002.
Praca zbiorowa. Edytor: Bohdan Lewicki, Instytut Techniki Budowlanej, Warszawa 2005.

3.

A n a l i z a s t a t y c z n a

k o n s t r u k c j i

3.1. Wprowadzenie
M e t o d y analizy statycznej konstrukcji omawiane w EC2 opierajo si? na
dobrze zbadany ch metodach mechaniki. M o g l o b y si? zatem wydawac, ze
poruszane problemy j u z dawno znalazly jednoznaczne odpowiedzi. T a k nie
jest. Analizujoc szczegolowe zalecenia odnosnie do analizy statycznej przedstawiane w kolejnych normach P N - B , a takze w kolejnych wersjach EC2,
dostrzegamy wyrazno ewolucj? przepisow. W analizie statycznej poslugujemy
si? pewnym modelem matematycznym konstrukcji. Obserwowana ewolucja
przepisow n o r m o w y c h wynika z dozenia do coraz lepszego modelowania,
a wi?c takiego, ktore wiernie opisuje rzeczywisto konstrukcj?. Jest to stymulowane rosnocymi wymaganiami bezpieczenstwa, trwalosci i ekonomii, ciogle
rosnoco wiedzo i doswiadczeniem inzynierskim, a takze n o w y m i mozliwosciami
stwarzanymi przez technik? komputerowoD l a polskiego inzyniera prawdziwie rewolucyjne zmiany przyniosla norma
PN-B-03264 z r o k u 1999, wzorujoca si? na EC2 i zast?pujoca norm?
PN-B-03264/1984. W istocie zmianie ulegly podstawy tzw. filozofii projektowania. N o r m a z 1984 r. zostala wycofana, ale nie oznacza to, ze mozemy
0 niej zapomniec. N a tej normie cale pokolenie inzynierow polskich oparlo swe
doswiadczeme w projektowaniu i wykonawstwie konstrukcji betonowych.
Przez wiele .lat b?dziemy jeszcze eksploatowac konstrukcje zaprojektowane
wedlug przepisow tej normy. Zatem polski inzynier budownictwa powinien bye
swiadom roznic mi?dzy podstawowymi zalozeniami aktualnej n o r m y wzorowanej na EC2 a zatozeniami normy z 1984 roku. Dlatego w rozdziale 3, j a k
1 w calym nmiejszym podr?czniku, wtedy gdy przepisy EC2 porownujemy
z normo polsko, to porownujemy je z normo z 1984 roku. Omawiajoc przepisy
EC2 podajemy je wedlug najnowszej wersji EC2. W tej najnowszej wersji
zrezygnowano z pewnych szczegolowych zalecen i wskazowek wypracowanych
i zawartych we wczesniejszych wersjach EC2, wychodzoc z zalozenia, ze nie
muszo bye one stosowane obligatoryjnie. M o g o one jednak bye pomocne
projektantowi. Dlatego w rozdziale 3 niuiejszego podr?cznika omawiamy
rowniez pewne sugestie zawarte w EC2 z r o k u 1999, a nawet z r o k u 1992,
podkreslajoc jednak, ze nie so one obligatoryjne.

7T
Analiza konstrukcji obejmuje obliczenia statyczne, k o r y c h celem jest
wyznaczenie uogolnionych sil wewn?trznych (sil normalnych, poprzecznych,
momentow zginajocy ch i skr?cajocych) b^dz uogolnionych przemieszczen
(liniowych, ugi?c, k ^ t o w obrotu i skr?cania), a nadto obliczenia dynamiczne,
ktorych celem jest opisanie procesu drgah i w konsekwencji wyznaczenie stanu
napr?zenia i przemieszczenia.
EC2 pomija przypadki wymagaj^ce obliczen dynamicznych, natomiast
w odniesieniu do obliczen statycznych dopuszcza stosowanie metod, k t o r y c h
celem jest wyznaczenie albo uogolnionych sil wewn?trznych, albo wprost stanu
napr?zenia b^dz odksztalcenia. Te ostatnie mogo bye wykorzystane do
obliczania konstrukcji czy elementow wzgl?dnie do anahz lokalnych, np.
wyznaczenia stanu napr?zenia i odksztalcenia w w^zlach pr?t6w, w strehe
zakotwienia k a b l i spr?zajocych, w miejscu przylozenia sil skupionych, w miejscu gwaltownej zmiany przekroju itp. M o g o wi?c one zast?powac obliczenia
statyczne, bodz stanowic ich uzupelnienie. A zatem w .stosunku do P N
nowoscio jest formalne dopuszczenie metod numerycznych, w t y m metody
elementow skohczonych, w procesie projektowania konstrukcji betonowych.
Proces analizy konstrukcji przedstawiono schematycznie na rysunku 3.1.
M o d e l geometrh (idealizacja geometrh), obejmuje okreslenie w y m i a r u
elementow oraz w y m i a r u przestrzeni, w ktorej elementy so usytuowane. M o z n a
wyrozmc (rys. 3.2) elementy jednowymiarowe, dwuwymiarowe, trojwymiarowe
oraz przestrzen jednowymiarowo, dwuwymiarowo, trojwymiarowo- Ustalenie
modelu wymaga przyj?cia charakterystyk geometrycznych: zast?pczych bodz
rzeczywistych w y m i a r o w elementow (obliczeniowych dlugosci, wymiarow przekroju, szerokosci polek). Ponadto trzeba ustalic, czy mozliwe imperfekcje majo
bye uwzgl?dnione, czy pommi?te.
M o d e l materialu, jego rownanie konstytutywne, okreslono w E C terminem
idealizacji zachowania si? konstrukcji rozrozniajoc:
zachowanie si? spr?zyste (model spr?zysty),
zachowanie si? nieliniowe (model nieliniowy),
zachowanie si? plastyczne (model plastyczny).
W zaleznosci od przyj?tego modelu nalezy stosowac odpowiednie obliczeniowe zalozenia dotyczoce wlasciwosci hzycznych, mechanicznych, wlasciwosci reologicznych, a w powiozaniu z modelem geometrii nalezy ustalic
koniecznosc uwzgl?dnienia lub pomini?cia efektow drugiego rz?du.
M o d e l obciozenia wymaga uwzgl?dnienia mozliwych przypadkow obciozeh
i ich kombinacji zgodnie z E C l , aby mozhwe bylo obliczenie ekstremalnych
wielkosci sil wewn?trznych lub przemieszczen we wszystkich miarodajnych
przekrojach lub w cz?sci projektowanej konsktrukcji w odniesieniu do stanu
granicznego nosnosci lub uzytkowalnosci.
Wykorzystujoe modele geometrii, materialu i obciozeh mozliwe staje si?
przyj?cie modelu analitycznego bodz numerycznego konstrukcji oraz wykonanie obliczen statycznych jedno z mozhwych metod anahzy liniowo spr?zystej,
nieliniowej lub plastycznej.

KONSTRUCJA

IDEALIZACJA
MATERIALU

IDEALIZACJA
GEOMETRII

IDEALIZACJA

OBCIAZErNi

MODEL ANALITYCZNY
(NUMERYCZNY) KONSTRUKCJI

ANALIZA
LINIOWA

ANALIZA
NIELINIOWA

ANALIZA
PLASTYCZNA

BADANIA
EKSPERYMENTALNE

SILY WEWN^TRZNE, NAPR^ZENIA ORAZ PRZEMIESZCZENIA W OKRESLONYCH


STANACH GRANICZNYCH

Rys. 3.1. Schemat blokowy procesu anahzy konstrukcji

Rys. 3.2. Klasyfikacja modeh geometrh konstrukcji, wg [3.25]

76
M o d e l obciozeh omowiono w rozdziale 2, a modele materialow w rozdziale
4 i 5, natomiast ponizej zostanie omowiona problematyka tworzenia modeli
konstrukcji ze szczegolnym uwzgl?dnieniem modeli geometrii, a przede wszystk i m zostano przedstawione metody analizy konstrukcji z betonu.
U podstaw metody liniowej lezy zalozenie, ze zaleznosc a s jest liniowa,
tzn. ze spelnione jest prawo Hooke'a, co pocioga za sobo liniowo zaleznosc
moment krzywizna (rys. 3-3a). D o obliczen statycznych, np. za pomoco
metody elementow skohczonych, przyjmuje si? sztywnosci pr?t6w wynikajoce
z wymiarow geometrycznych przekroju betonowego, a m o d u l Younga
przyjmuje si? stosownie do obranej klasy betonu. Zwykle pomija si? wplyw
zbrojenia na sztywnosci. T a k obhczone sily wewn?trzne sluzo do wymiarowania przekroju. Interesujoce jest to, ze do wymiarowania przekroju stosuje si?

--)
Myd -

Vr

Myd

Vr

Vr

Rys. 3.3. Zaleznosc moment zginajocy krzywizna: a) w metodzie liniowej, b) w metodzie liniowej
z redystrybucjo oraz w metodzie nieliniowej w wersji uproszczonej, c) w metodzie nieliniowej
w wersji dokladniejszej, d) w klasycznej teorii nosnosci granicznej

spr?zysto-plastyczne modele betonu i stah. Powstaje zatem pytanie, czy ta


niezgodnosc modeli fizycznych uzywanych w analizie i projektowaniu jest
dopuszczalna. Otoz z twierdzenia o nosnosci granicznej (pkt 3.6.1) mozna
posrednio wnioskowac, ze opisana niezgodnosc modeli powoduje blod po
stronie bezpiecznej. W y n i k i liniowej analizy statycznej stanowio bowiem tzw.
pole statycznie dopuszczalne, ktore wprowadzone do analizy nosnosci granicznej daje oszacowanie dolne nosnosci, a wi?c bezpieczne. Dodajmy, ze
wspomniany blod jest zwykle niewielki. W metodzie liniowej najwazniejsze
jest to, ze dzi?ki liniowosci prawa fizycznego (prawo Hooke'a) i liniowosci
zwiozkow geometrycznych (teoria pierwszego rz?du) w metodzie tej obowiozuje zasada superpozycji skutkow. Wiadomo, ze zasada superpozycji skutkow
bardzo upraszcza obliczenia statyczne. Dlatego metoda liniowa jest podstawowo metodo analizy statycznej.
W analizie statycznej wg tzw. metody liniowej z redystrybucjq
i tzw.
metody nieliniowej stosuje si? spr?zysto-plastyczne zaleznosci a s i dlatego
obie te metody so nieliniowe w sensie matematycznym. Podkreslmy wi?c,
ze w zadnej z tych metod nie obowiozuje zasada superpozycji skutkow.
(Stosowana w EC nazwa metoda liniowa z redystrybucjq moze bye zatem
myloca, gdyz nie jest to metoda liniowa). W obu metodach wykorzystuje

si? rezerwy nosnosci istniejoee w konstrukcji statycznie niewyznaczalnej,


dzi?ki cechom plastycznym materialow w przegubach plastycznych. Istotne
jest to, ze kot o b r o t u plastycznego w t a k i m przegubie jest ograniczony.
Roznica merytoryczna pomi?dzy tzw. metodq liniowq z redystrybucjq i tzw.
metodq nieliniowq polega wylocznie na t y m , ze w tej pierwszej nie sprawdza si?
wartosci kota o b r o t u w przegubie plastycznym i dlatego z gory ogranicza si?
dopuszczalno redystrybucj? momentow. W drugiej metodzie k o t o b r o t u
nalezy obliczyc i nast?pnie sprawdzic, czy przekroj jest zdolny do takiego
obrotu, dlatego w tej metodzie mozliwa jest ,wi?ksza redystrybucj a. D o
obliczenia kota o b r o t u w przegubie konieczne jest przyj?cie zalozeh dotyczocych zaleznosci pomi?dzy momentem zginajocym M a krzywizno 1/r. E C
proponuje dwa sposoby obliczania kota obrotu. Pierwszy .sposob (pkt 3.5.2)
jest dokladniejszy, bo zaklada si? w nhn nieliniowo zaleznosc M (1/r)
uwzgl?dniaJoco wspolprac? betonu przed zarysowaniem, co podnosi sztywnosc przekroju (ang. tension stiffenmg). W drugim sposobie obliczania kota
obrotu (pkt 3.5.3) przyjmuje si? liniowo zaleznosc M - ( l / r ) . N a rysunku 3.3b
pokazano zaleznosc M (1/r) stosowano zarowno w metodzie Imiowej z redystrybucjo, j a k i w metodzie nieliniowej w wersji uproszczonej. N a rysunku
3.3c przedstawiono zaleznosc M (1/r) stosowano w metodzie nieliniowej
w wersji dokladniejszej. Reasumujoc mozemy stwierdzic, ze roznica pomi?dzy
metodq liniowq z redystrybucjq i metodq nieliniowq nie dotyczy liniowosci, gdyz
obie metody so nieliniowe, lecz dotyczy wylocznie sposobu zabezpieczenia
konstrukcji przed nadmiernym obrotem w przegubie. Zakres zastosowania
metod wykorzystujocych redystrybucj? momentow jest ograniczony, gdyz
wolno je stosowac tylko do belek oraz nieprzesuwnych ram. Ponadto metody
te cechujo si? wi?kszo pracochlonnoscio niz metoda liniowa. Pozwalajo
jednak wyznaczyc rezerwy nosnosci ukryte w konstrukcji statycznie niewyznaczalnej, CO w pewnych przypadkach moze miec istotne znaczenie. Pozwalajo tez projektantowi aktywnie ksztaltowac konstrukcj?, np. gdy
ze wzgl?d6w konstrukcyjnych celowe jest zmniejszenie zbrojenia nad podporami.
Analiza plastyczna, zwana tez anahzo nosnosci granicznej, w swym
klasycznym uj?ciu wykorzystuje idealnie sztywno-plastyczny model fizyczny
betonu i stali. Zaleznosc M - ( l / r ) przedstawia poglodowo rysunku 3.3d.
Znacznym mankamentem tej metody jest niemoznosc okreslenia przemieszczen
konstrukcji. M e t o d a ta jest stosunkowo prosta w zastosowaniu inzynierskim.
Daje ona bardzo wartosciowe informacje o mechanizmie zniszczenia i dobre
oszacowanie nosnosci, a dwa jej warianty (podejscie statyczne i kinematyczne)
pozwalajo na dolne i gorne oszacowanie nosnosci, a wi?c na oszacowanie
ewentualnego bl?du analizy. W metodzie tej nie obowiozuje zasada superpozycji skutkow. M e t o d a nosnosci granicznej nie znalazla dotod w Polsce
takiego zastosowania przy projektowaniu konstrukcji zelbetowych, na jakie
zasluguje. Jest szeroko stosowana w innych krajach, szczegolnie w Szwajcarh,
D a n h i Anglh.

79

78

3 . 2 . Idealizacja konstrukcji
s < 150cm

3.2.1. K l a s y f i k a c j a e l e m e n t o w k o n s t r u k c j i
D o w o l n o konstrukcj? tworzo elementy skladowe, ktore dzieli si? zwykle,
odpowiednio do ich rodzaju i funkcji, na belki, slupy, plyty, tarcze (belki
sciany), h i k i , p o w l o k i itp.
Wszystkie wymienione elementy wchodzo w sklad konstrukcji w roznych
wzajenmych relacjach tworzyc np. r a m o - l u k i czy ramy plaskie i przestrzenne,
ruszty, uklady piytowo-pr?towe, pr?towo-tarczowe itp.
W tablicy 3.1 podano uj?te w E C 2 parametry, ulatwiajoce zakwalihkowanie elementow konstrukcji do okreslonej grupy.

< 10 ho Sb - rozstaw zeber


poprzecznych w ich
swietle .

L
4-

4-

Rys. 3.4. Warunki geometryczne umozliwiaj^ce obliczanie stropow zebrowych i skrzynkowych


jako plyt peinych

Tab. 3.1. Warunki geometryczne dla okreslenia nazwy elementu kontrukcyjnego


Typ elementu

Warunki geometryczne

Belka

l>3h

Belka sciana (tarcza)

l<3h

Plyta
Slup

.^ciana
(element pibnowy)

Oznaczenia

/ rozpi^tosc belki lub dlugosc elementu


h caikowita wysokosc przekroju
b szerokosc przekroju

l>3h

/poziome >
inaczej jest to slup

/ dlugosc sciany
b grubosc sciany

W przedstawionych w g E C defmicjach nie wprowadzono poj?cia p o w l o k i


oraz bryly.
Plyty i belki ciogle mozna obhezac przy zalozeniu, ze podpory nie
ograniczajo swobody obrotu. Jednoczesnie dopuszcza si? redukcj? momentu
podporowego. Wtedy zaklada si? rownomierny rozklad oddzialywania na
szerokosci podpory lub przyjmuje si? moment w hcu podpory, gdy element jest
poloczony z podporo monolitycznie. Przekazujoc obciozenia n a podpory
mozna przyjoc zalozenie, ze belki i plyty oparte na przeciwleglych podporach
so rozci?te nad p o d p o r a m i z wyjotkiem pierwszej podpory wewn?trznej
i w przypadku znacznego zroznicowania rozpi?tosci przyleglych prz?sel
(powyzej 30%) dla pozostalych podpor posrednich. Powyzsze uproszczenia so
zblizone do uproszczeh stosowanych w P N .

Plyt? poddano glownie obciozeniu rownomiernie rozlozonemu mozna


uwazac za element rozpi?ty jednokierunkowo zbrojony, jezeli:
dwie jego kraw?dzie w przyblizeniu rownolegle so nie podparte,
element stanowi cz?sc srodkowo plyty w przyblizeniu prostokotnej, podpartej na czterech kraw?dziach, a stosunek b o k o w (dluzszego do krotszego)
spehiia warunek: l^JLi,,
> 2.
W pewnych przypadkach stropy zebrowe i stropy skrzynkowe mozna
obhezac j a k plyty peine. W t a k i m przypadku w stropach tych polka lub
nadbeton oraz poprzeczne zebra rozdzielcze zapewnic muszo dostateczno
sztywnosc na skr?canie, a wymiary muszo spehiiac w a r u n k i geometryczne
podane na rysunku 3.4.
Podana wyzej reguia dotyczoca modelowania plyto pehio izotropowo (a. nie
ortotropowo bodz rusztem), stropow zebrowych i skrzynkowych jest bardzo
tolerancyjna. Reguia ta odnosi si? do klasy stropow, ktore w Polsce byly
w zasadzie kwalifikowane do tzw. stropow g?stozebrowych, chociaz przytoczone w EC2 kryteria so nieco inne.

3.2.2. O b l i c z e n i o w a rozpi^tosc
belek i p l y t
Obliczeniowo rozpi?tosc /^ff elementu wyznaczac mozna j a k o :
W =
gdzie:

(3-1)

rozpi?tosc elementu w swietle,


a. odleglosc teoretycznych p u n k t o w podparcia od wewn?trznej k r a w?dzi podpor wg rysunku 3.5.
Wartosci
podane na rysunku 3.5a mozna zastosowac w cz?sto w y st?pujocym przypadku, gdy belka (plyta) nie si?ga na calo szerokosc podpory.
Wtedy za t nalezy podstawie gl?bokosc oparcia belki (plyty).
W belkach i plytach cioglych, jesli rozpi?tosci obliczeniowe prz?sel przyj?to
rowne odleglosciom osi podpor, a podpory zapewniajo swobod? obrotu, to

81

80"
a
d)

a)

Z
2

z
2

a=mm{0,5f;0,5A}
b)

r/4

e)

t
Rys. 3.6. Graficzna interpretacja redukcji momentu podporowego o wartosc AM., w przypadku gdy
do analizy statycznej przyj^to rozpi^tosci prz^sei mierzone w osiach podpor
}f
a^=mm{0,5t;
c)

a=min{0,5^; 0,5A}

0,5h}
f).

a. = 0
J
I.eff
a=miii{0,5?; 0,5h}

(2) element podporowy jest zabezpieczony przed obrotem.


Polyczema wykorzystujycego jedynie sil? docisku, tarcia lub spojnosci nie
mozna traktowac j a k o pelnego utwierdzenia. Cz?sciowe utwierdzenie wyst?puje, gdy belka lub plyta ma ograniczony moziiwosc obrotu na podporze, np.
belka zakotwiona w wiehcu obciyzonym sciainy co najmniej jednego pi?tra.
Wedlug p u n k t o w E C 9.2.1.2 (1) i 9.3.1.4 zbrojenie na moment podporowy
w belkach i plytach jest potrzebne takze wtedy, gdy do analizy statyqznej
przyj?to schemat podparcia przegubowego.

t
3.2.3. O b l i c z e n i o w a szerokosc

Rys. 3.5. Obliczeniowe rozpi^tosci /,fr wg EC2: a) elementy jednoprz^siowe, wolno podparte,
b) elementy ciogle, c) elementy z pelnym zamocowaniem, d) wykonstraowane lozysko podporowe,
e) wspomik wydzielony lub stanowi^cy zakohczenie belki cioglej, f) wspornik tworz^cy monolit
z podpory
moment zginajocy nad podporami posrednimi, niezaleznie od zastosowanej metody
analizy statycznej (liniowa, z redystrybucjq, plastyczna), mozna do projektowania
zredukowac o wartosc AM^^ wyznaczony ze wzoru AM-^^ -F^d.sup ^ S , gdzie i^j,sup
jest sily reakcji w podporze posredniej, zas t jest szerokosci^ podpory (rys. 3.5b).
Wzor ten wynika z myslowego rozdzielenia prz?sel nad podpory. Reakcja jednego
prz?sla ma wtedy wartosc okolo 0,5 i^^j.sup- Moment tej reakqi wzgl?dem punktu
przesuni?tego o tj^ od srodka podpory to wlasnie AMp^- Ilustruje to rysunek 3.6.
Zauwazmy, ze w EC, w rozdziale 5.3.2 poswi?conym idealizacji konstrukcji
nie nie podano o reakcji w postaci momentu utwierdzenia. T a k wi?c decyzj?
kiedy mozna przyjmowac cz$sciowe lub peine zamocowanie, pozostawia si?
projektantowi. Powinno si? przy t y m stosowac zasad?, ze peine utwierdzenie
w podporze wyst?puje gdy:
(1) belka lub plyta jest zespolpna z elementem p o d p o r o w y m np. za pomocy
wyprowadzonego zbrojenia lub innych lycznikow,

polek

Obliczeniowa szerokosc wspolpracujycej p o l k i w przekroju teowym zalezy


od wymiarow srodnika i polki, rodzaju obciyzenia, rozpi?tosci, warunkow
podparcia oraz od zbrojenia poprzecznego. D o obliczen mozna przyjmowac,
jezeli nie jest konieczna duza dokladnosc, ze szerokosc p o l k i jest stala na calej
rozpi?tosci.
Obhczeniowy szerokosc p o l k i teowej w belkach z p o l k a m i symetrycznymi
mozna przyjmowac nast?pujyco (rys. 3.7):
(3.2)
gdzie:
/^cff,f

= 0,2 6^ + 0 , 1 / o < 0,2/o,

(3.3a)
(3.3b)

W y m i a r y b^, fc. objasnia rysunek 3.7, a


oznacza rozpi?tosc jednoprz?slowej belki wolno podpartej lub odleglosc mi?dzy p u n k t a m i zerowymi wykresu
momentow belki ciyglej. Odleglosci /Q mozna przyjmowac wg zasad podanych

83"

82
na rysunku 3.8, gdy stosunki rozpi?tosci przylegajycych do siebie prz?set
zawierajy si? w granicach nh?dzy 2/3 a 3/2. Wysi?g wspornika belki ciyglej nie
powinien bye wi?kszy od polowy rozpi?tosci przylegajycego prz?sla.
Ponadto, zdaniem autora, poza zacytowanymi powyzej wymaganiami w g
p. 5.3.2.1 EC2 nalezy stosowac ponizsze zasady:
A b y zebro z plyty traktowac j a k o belk? teowy, musi bye zapewniona
wspolpraca plyty z zebrem przez polyczenie monolityczne lub specjalne
lyczniki. Wymagana jest grubosc plyty /x^ ^ 3 cm. Przy sprawdzaniu stanu
granicznego nosnosci zaleca si? ponadto przyjmowac bcff,i=^6/i^ przy
wysi?gu dwustronnym oraz bcff.i <
przy wysi?gu jednostronnym (dodajmy, ze E C nie uzaleznia fc^ff,! od grubosci plyty hf, ale podane wyzej
zalecenie, wynikajyce z P N z r o k u 2002, jest w pelni uzasadnione). Zbrojenie
polyczenia plyty z zebrem musi bye, wykonane zgodnie z EC, p k t 9.2 i 9.3.
Jesli stosuje si? inne lyczniki, to muszy one zapewnic przeniesienie podluznych i poprzecznych sil scinajycych na styku plyty i zebra.
W przypadku obciyzenia belki sily skupiony, ktorej wartosc jest wi?ksza od
pozostalego obciyzenia belki, mozna posluzyc si? zaleceniem zaczerpni?tym
z P N , ze szerokosc b^ff, nalezy zmniejszyc o 20% w porownaniu z szerokosciy wyznaczony dla obciyzenia ciyglego.
D o anahzy statycznej belek ciyglych, jesli duza dokladnosc nie jest wymagana, a stosunek rozpi?tosci (Zmax/'min) < 2, mozna stosowac jednakowy szerokosc polki, staly na calej dlugosci belki. D o sprawdzania nosnosci granicznej
przekrojow belki nalezy zawsze stosowac odpowiedniy szerokosc p o l k i
obliczony dla rozpatrywanego prz?sla i polozenia przekroju.
'eff
'effl

'effl

'ejp-

Rys. 3.7. Oznaczenia wymiarow w przekroju teowym


J

1 I

I ,1

4-

1 I

i .

^0= 0,7^2

\lo=-0,15(li+l,)
Rys. 3.8. Przyblizone, zast^pcze rozpi^tosci prz?sei /Q belki ci^^ej, sluzoce do okreslania
obliczeniowej szerokosci belki teowej

Jesh stosunek rozpi?tosci prz?sel belki ciyglej (/max/^min) > 2, to do anahzy


statycznej nalezy stosowac rozne szerokosci polek w roznych prz?slach.
Szerokosci te mozna przyjmowac j a k o stale na rozpi?tosci prz?sla i wyznaczac
je dla kazdego prz?sla w g rysunkow 3.7 i 3.8.
3.2.4. I m p e r f e k c j e
Imperfekcje geometryczne omawiane w nmiejszym rozdziale to odchylki
od schematu idealnego, wyst?pujyce w geometrh nieobciyzonej konstrukcji,
a takze w miejscach przylozenia obciyzeh. Skutki tych imperfekcji nalezy
uwzgl?dnic przy sprawdzaniu stanow granicznych nosnosci p o d obeiyzeniami
stalymi i zmiennymi, a takze w y j y t k o w y m i (wymog uwzgl?dniania imperfekcji
geometrycznych takze pod obeiyzeniami wyjytkowymi wprowadzono dopiero
w ostatniej w wersji z r o k u 2002). Imperfekcji nie trzeba uwzgl?dniac przy
sprawdzaniu stanow granicznych uzytkowania. W obliczeniach nalezy
uwzgl?dnic wszystkie najniekorzystniejsze skutki imperfekcji. O d c h y l k i od
projektowanych parametrow geometrycznych i materialowych przekroju elementu konstrukcyjnego sy uwzgl?dniane w cz?sciowych, materialowych
wspolczynnikach bezpieczenstwa, dlatego nie ma potrzeby wlyczania ich do
imperfekcji.
Rzeczywisty stan imperfekcji jest bardzo zlozony i trudny do przewidzenia.
Pogl?biona analiza statyczna wymagalaby zatem podejscia probabhistycznego.
N o r m a EC2 znacznie utatwia szacowanie skutkow imperfekcji, proponujyc
sposob deterministyczny. Pozwala, by przy braku innych przepisow, efekty
imperfekcji szacowac przez wprowadzenie imperfekcji zast?pczych. W przypadk u budynkow wprowadzenie imperfekcji zast?pczych mozna uwazac za metod?
ogolny uwzgl?dniania imperfekcji. Proponowana przez EC2 metoda imperfekcji zast?pczych ogromnie ulatwia analiz? statyczny, gdyz imperfekcje zast?pcze
lub zwiyzane z n h n i dodatkowe, zast?pcze obciyzenia poziome b u d y n k o w
mozna wprowadzac do analizy liniowej.
W ogolnosci imperfekcje i zwiyzane z n i m i efekty drugiego rz?du wymagajy
anahzy geometrycznie nieliniowej. Efekty drugiego rz?du nalezy uwzgl?dniac
wtedy, gdy mogy one istotnie wplynyc na statecznosc ogolny konstrukcji (nie
dotyczy to zatem statecznosci lokalnej) lub na osiygm?cie stanu granicznego
nosnosci w przekrojach. D l a zwyklych budynkow efekty drugiego rz?du mozna
wyznaczyc stosujyc metody uproszczone analizy lub teori? drugiego rz?du, tzn.
teori? geometrycznie nieliniowy, co zostanie omowione w nast?pnych podrozdziaiach.
Rozwazajyc problemy imperfekcji i zwiyzane z n h n i efekty drugiego rz?du,
nalezy skierowac uwag? takze na zjawiska zalezne od czasu, w szczegolnosci na
skutki pelzania. Istotnie, w tych przypadkach, gdy efekty drugiego rz?du sy
istotne, nalezy uwzgl?dniac wplyw pelzania na stan graniczny nosnosci.
Przykladem tego jest statecznosc pr?t6w mimosrodowo sciskanych i obserwowany tam wzrost mimosrodu na skutek pelzania, co pociyga za soby

84
obnizenie sily krytycznej. Zostaio to uwzgl?dnione wg podobnych zasad w EC2
oraz w P N w formie prostych wzorow, ktore sy omawiane w dalszych
rozdzialach.
Wielkosc hnperfekcji przyjmowanych do analizy statycznej konstrukcji
b?dzie zalezala od tolerancji wykonawczych. Ponizej podane zasady odnoszy
si? do elementow poddanych osiowemu sciskaniu i do konstrukcji obciyzonych
silami p i o n o w y m i glownie w budynkach. Podawane wartosci parametrow
odpowiadajy tolerancjom w y m i a r o w y m w normalnych warunkach wykonywania konstrukcji. Jesh wyst?pujy inne tolerancje (np. klasy 2), to wartosci
parametrow nalezy odpowiednio dostosowac.
Imperfekcje mozna opisac za pomocy kyta pochylenia:
Oi==0,a,a,,

dla elementow st?zonych (rys. 3.9 a2), przyjmujyc:


Hi=^2eiN,

(3.8^)

gdzie N jest sily osiowy.


al)

a2)
N
h

H,

(3.5)

gdzie:
OQ jest mierzony w radianach, podstawowy wartosciy kyta, ustalany
przepisami k r a j o w y m i (wartosciy zalecany jest OQ = 1/200),
a^^ jest wspolczynnikiem redukcyjnym zaleznym od wysokosci:
a, = 2 / / / ; 2 / 3 < a , < l ,

cl)

c2)

(3.6)

J^s^ wspolczyimikiem redukcyjnym uwzgl?dniajycym liczb? elementow:


(3.7)

/ jest dhigosciy lub wysokosciy w metrach,


m jest hczby pionowych elementow wspolpracujycych w przenoszeniu sil.
Zdefiniowane wyzej wielkosci / oraz m zalezy od rozpatrywanego skutku
imperfekcji. M o z n a wyroznic trzy glowne przypadki skutkow (rys. 3.9):
a) w wydzielonym elemencie konstrukcyjnym: / = rzeczywista dlugosc
elementu, m = 1,
b) w ukladzie st?zajycym: I wysokosc budynku, m = hczba pionowych
elementow wspolpracujycych w przenoszeniu sil poziomych na uklad st?zajycy,
c) w przeponie stropowej lub dachowej rozprowadzajycej obciyzenia poziome: / = wysokosc kondygnacji, m liczba pionowych elementow w k o n dygnacji, wspolpracujycych w przenoszeniu sil poziomych na strop.
Skutek imperfekcji w wydzielonym elemencie konstrukcyjnym mozna
uwzgl?dniac na dwa sposoby:
(1) Jako mimosrod
= 0^ IQ/2, gdzie IQ jest dlugosciy wyboczeniowy elementu
przyjmowany wedlug klasycznych zasad Eulera. D l a scian i wydzielonych
slupow w ukladach st?zajycych mimosrod
mozna zawsze przyjmowac
w uproszczony sposob e. = lo/400, odpowiadajycy a^, = 1.
(2) Jako sil? poziomy Hi przylozony w takhn miejscu, by dawala maksimum
momentu: dla elementow niest?zonych (rys. 3.9 a l ) , przyjmujyc:
Hi^O^N,

(3.8^)

Rys. 3.9. Modelowanie imperfekcji geometrycznych: a) wydzielone elementy konstrukc3^jne


z mimosrodowo sil^ podhizn^ lub obci^zone poprzecznie: al) element niest^zony, a2) element
st^zony; b) uklad st^zaj^cy; cl) przepona stropowa, c2) przepona dachowa
Trzeba t u podkreslic, ze metoda wprowadzania mimosrodu wst?pnego e-^
nadaje si? tylko do elementow statycznie wyznaczalnych. Metod? zast?pczego
obciyzenia poziomego i J . mozna stosowac zarowno do konstrukcji statycznie
wyznaczalnych, j a k i niewyznaczalnych. Zamiast sily i J . mozna wprowadzic
mne, uzasadnione obciyzenie poziome.
M e t o d a wprowadzania obciyzenia poziomego zast?pujycego imperfekcje
jest bardzo wygodna. Sily te uwzgl?dnia si? w obliczeniach statycznych razem
z i n n y m i obeiyzeniami. Imperfekcj? wyrazany kytem wychylenia od pionu 0^
mozna zastypic silami poziomymi
o nast?pujycych wartosciach:
- oddzialywanie na uklad st?zajycy (rys. 3.9 b):
R,=.0,[N^-N^,

(3.9^)

oddzialywanie na przepon? stropowy (rys. 3.9 c l ) :


= 0,5 0 , ( 7 ^ , + ^ , ) ,

(3,9^)

86
oddzialywanie na przepon? dachu (rys. 3.9 c2):
Hi = ei'N,.

(3.9^)

W powyzszych wzorach
i Nj^ oznaczajy sily pionowe, ktore przy kycie 0.
wywolujy skladowy poziomy iJ^. K y t 0^ jest mierzony w radianach.
W z o r y (3.9) wyiukajy z prostych zaleznosci trygonometrycznych. Rozpatrzmy przypadek przedstawiony na rysunku 3.9 c l . Niech N^,
b?dy silami
osiowymi (pochylonymi), j a k na rysunku. Rzutujyc je na kierunek poziomy
otrzymamy:

Jesli sily N^, Nj, b?dy mialy kierunek pionowy, wtedy rzutowanie daje
wynik:
i?i = (^^5 + ^^a)tan(O,5 0,)-

Poniewaz k y t 9^ jest maly i jest mierzony w radianach, wi?c


sin (0,5 Oi) tan (0,5 O^) c^i 0,5 0^ i tak dochodzimy do wzoru (3.9^) niezaleznie od
tego, czy podstawiamy sily pionowe czy osiowe iV^, N^. Z n a k minus we wzorze
(3.9^) w y n i k a styd, ze rzut sily
ma zwrot przeciwny do sily H^.
Z powyzszego komentarza jasno wynika, ze wzory (3.9) wyrazajy sil?
poziomy
pochbdzyey tylko od jednego slupa z dwoch sysiednich kondygnacji dzielonych stropem na poziomie z. A b y wyznaczyc calkowity sil?
dzialajycy na strop z, nalezy wi?c wykonac sumowanie po wszystkich siupach
przecinajycych strop t
W wi?kszosci przypadkow tak obiiczone sily
mozna wprowadzic jako
obciyzenie zast?pcze i dalej stosowac metody analizy liniowej, bez potrzeby
stosowania pracochlonnej analizy drugiego rz?du, tzn. geometrycznie nieliniowej.
Wyzej opisana propozycja zast?pczych, usrednionych imperfekcji geometrycznych i zast?pczych sil poziomych
na poziomach stropow, zawarta w EC2,
jest podobna do metody zalecanej przez D I N 1045 [ 3 1 ] . W przypadku
wieloprz?slowych i wielopi?trowych ram, kyty wychylenia roznych slupow majy
zwykle rozne zwroty i wartosci. Ide? zast?pczego, usrednionego kyta przedstawia
rysunek 3.10.
N a rysunku 3.11 pokazano porownanie zmiany zredukowanej wartosci k y t a
wychylenia wielopi?trowej ramy w zaleznosci od liczby pionowych slupow
wedlug roznych propozyeji.
Wedlug polskiej n o r m y [3.2] efekty imperfekcji byly uwzgl?dmane przy
obliczaniu elementow sciskanych poprzez odpowiednie zwi?kszenie mimosrodu
statycznego
o wartosc niezamierzonego mimosrodu przypadkowego e^,
ktorego wartosc winna bye co najmniej rowna najwi?kszej z trzech nast?pujycych wielkosci:
=

w ustrojach sciennych i w ustrojach szkieletowych o w?zlach

nieprzesuwnych,

Rys. 3.10. Schemat przyj^cia zast^pczego zredukowanego wychylenia od pionu konstrukcji


wielopi^trowej ramy: a) rzeczywiste odchylenia szkieietu' ramy wielopi^trowej, b) zredukowana
wartosc wychylenia konstrukcji z pionu [3.48]
a,-^i

[%o]
\
\

1
3\

0^

2 V \

^ 1

EC 2, 5.1.3.
S t o f f r e g e n / Konig

1
0
0

Q...

10

20

30

40

50

n - l i c z b a s-tupow
Rys. ,3.H. Zmiana zredulcowanej wartosci k^ta wycliylenia wielopitrowej ramy w zaieznosci od
liczby pionowych siupow wg roznych propozyeji [3.34]
ho /
l + - y w ustrojach szkieletowych o w?zlach przesuwnych dla
600
elementow n-tej kondygnacji hczyc od gory,
e = 10 m m dla konstrukcji monolitycznych, scian i powlok,
= 20 m m
i powlok,
_ h
^"30

dla konstrukcji prefabrykowanych, z wyjytkiem

scian

"~ ^^^^^ h wysokosc przekroju w obliczonej plaszczyznie.

Polska N o r m a zatem szerzej ujmowala zagadnienie uwzgl?dniania imperfekcji,^ poniewaz uwzgl?dniala wartosc imperfekcji w odniesieniu do powlok,
a takze oprocz wysokosci elementu rowniez narzucala warunek sprawdzenia

88

wartosci mimosrodu przypadkowego w odniesieniu do wysokosci przekroju


w rozpatrywanej plaszczyznie.
Zalety metody podanej w EC2 jest zas uogolnienie sposobu okreslenia
wplywu imperfekcji bezposrednio na podstawie wartosci wszystkich sil wewn?trznych dzialajycych w calej konstrukcji obhczonego obiektu.
3.2.5. I d e a l i z a c j a m a t e r i a l u i obcia^zen
Znormalizowane wlasciwosci betonu i stali, ktore nalezy stosowac w analizie statycznej, przedstawiono w rozdzialach dotyczycych betonu (rozdzial 4)
i zbrojenia (rozdzial 5).
Przyjmujyc obciyzenia w g E C l nalezy rozpatrzyc t a k i zestaw kombinacji,
ktory zapewnia uzyskanie ekstremalnych wartosci sil wewn?trznych w krytycznych przekrojach. Stosujyc metody nieliniowe dopuszcza si? pomini?cie historii
obciyzenia i przyjmuje si? monotoniczny przyrost intensywnosci obciyzeh statycznych.
W belkach ciyglych i plytach bez wspornikow poddanych obciyzeniom
zbhzonym do rownomiernie rozlozonego mozna rozpatrywac tylko dwa
przypadki usytuowania obciyzeh zmiennych:
prz?sla obiyzone sy przemiennie,
obciyzone sy dwa przylegle prz?sla.
Nierownomierne osiadanie podpor traktuje si? jako obciyzenie dlugotrwale.
Dopuszcza si? pomini?cie w p l y w u odksztalceh skurczowych, termicznych
i reologicznych w analizie statycznej, jesli nie jest on istotny. Bynajmniej nie
oznacza to ignorowania skurczu betonu i odksztalceh termicznych w projektowaniu. N o r m a EC2, podobnie j a k ostatnia wersja n o r m y P N , nakazuje
stosowanie minimalnego zbrojenia ze wzgl?du na skurcz betonu. Przepisy
odnosnie do minimalnego zbrojenia przeciwskurczowego i dylatacji zostany
omowione w dalszych rozdzialach podr?cznika. Z w r o c i m y jednak uwag?
Czytelnika na to, ze hose tego zbrojenia jest bardzo duza w stosunku do
wymagah P N z r o k u 1984.
W analizie statycznej budynkow mozna pominyc wplyw odksztalceh
wywolanych przez sily poprzeczne i normalne w elementach jednowymiarowych i w plytach, a uwzgl?dnic tylko odksztalcenia wywolane dzialaniem
momentow zginajycych, jesli sy podstawy do zalozenia, ze takie uproszczenie
nie spowoduje bl?du wi?kszego niz 10%.

3.3. Metody analizy klasyfikacja


i zakres stosowania
Rozpatrzmy zelbetowy belk? utwierdzony (rys. 3.12), a w tej belce przekroje
/c, a, m z ekstremalnymi momentami zginajycymi. Przyjmijmy, dla uproszczenia, ze beton i stal zbrojeniowa sy materialami spr?zysto-plastycznymi,
ktorych zwiyzki a-s
przedstawia rysunek 3.13.

Rys. 3.13. Zwiyzki napr^zenia - odksztalcenia: a) dla betonu, b) dla stali zbrojeniowej

90
W ramach przyj?tych zalozeh, d o p o k i obciyzenie Q < Q^, belka b?dzie
zachowywala si? spr?zyscie. Z chwhy, gdy Q = Qu, w najbardziej wyt?zonym
przekroju pojawi si? przegub plastyczny. Moze to bye przekroj a". Dalszy
przyrost obciyzenia spowoduje pojawienie si? drugiego przegubu plastycznego
np. w przekroju m". Przy obciyzeniu Q = Q^y uksztaltuje si? kolejny przegub
plastyczny w przekroju ,,/c" i utworzy si? mechanizm. Miejsce i kolejnosc
powstawania wyzej opisanych przegubow plastycznych zalezy od rozkladu
momentow, rozkladu zbrojenia i wymiarow przekroju betonowego. Utworzenie si? mechanizmu b?dzie zalezalo od zdolnosci do obrotu we wczesniej
uksztaltowanych przegubach plastycznych. Opisany przypadek obciyzenia
belki mozna tez przedstawic w funkcji ugi?cia (rys. 3.14). Z uwagi na nieliniowy

f(cx)
Rys. 3.14. Zwi^ek obciozenie ugi^cie dla belki z rys. 3.12
w rzeczywistosci zwiyzek (Xe dla betonu (linia przerywana na rys. 3.13),
przedstawione rozklady momentow, napr?zeh przekrojowych oraz funkcja
ugi?cia b?dy bardziej zlozone. D o d a t k o w y wplyw b?dzie mialo zarysowanie
przekroju, a takze udzial betonu mi?dzy rysanh. Zgodnie z rysunkiem 3.1
w anahzie statycznej takiej belki mozna stosowac metody liniowe, nieliniowe
i plastyczne.
Wyznaczanie sil wewn?trznych bydz przemieszczen metody liniowy mozliwe jest t y l k o dla zakresu obciyzeh Q < Q^. Jest to bowiem metoda w pelni
zgodna z zalozeniami teorh spr?zystosci. D l a obciyzeh 2 n ^ Q < Qr^ Przyjmujyc, ze kazdy przegub plastyczny znmiejsza tylko statyczny niewyznaczalnosc ustroju o jeden stopien, w dalszym ciygu mozna stosowac metod? analizy
liniowej, ale j u z z uwzgl?dnieniem tzw. redystrybucji momentow. Jezeh nie
b?dziemy sprawdzac k y t a o b r o t u plastycznego w tworzycych si? przegubach
przy obciyzeniach wzrastajycych powyzej Qjj, to trzeba ograniczyc stopien
redystrybucji /c^ = Qiy/Qn [3.42], aby odksztalcenia w przegubach plastycznych wskutek obrotu nie przekroczyly wartosci granicznych odksztalceh 8^
(rys. 3.13). O zdolnosci obrotu w przegubie plastycznym b?dzie decydowal

rodzaj stali zbrojeniowej Qej ciygliwosc), wzgl?dna wysokosc strefy sciskanej


betonu (stopien zbrojenia) oraz rzeczywista a nie uproszczona zaleznosc
(78. Stosujyc zatem metody analizy liniowej z redystrybucjy nalezy wprowadzic pewne ograniczenia.
Uwzgl?dniajyc rzeczywiste nieliniowe zwiyzki fizyczne mozna nie wprowadzac ograniczeh stopnia redystrybucji, wzgl?dnej wysokosci strefy sciskanej
i rodzaju stali, ale wtedy nalezy analizowac konstrukcj? matody nieliniowy.
Analiz? konstrukcji mozna tez przeprowadzic tylko dla obciyzenia niszczycego Q j y . Zast?pujyc prawo Hooke'a prawem plyni?cia plastycznego, wykorzystujyc zasad? zesztywnienia oraz zasad? prac przygotowanych, mozna
wykorzystac klasyczny teori? plastycznosci dla oszacowania obciyzenia zmieniajycego ustroj w mechanizm. Poniewaz w tak przeprowadzonej analizie plastycznej, podobnie j a k w analizie liniowej z redystrybucjy, nie ma mozliwosci
okreslenia k y t o w obrotu w przegubach plastycznych, to w tej metodzie
konieczne jest wprowadzenie ograniczeh stopnia redystrybucji, wzgl?dnej wysokosci strefy sciskanej oraz ciyghwosci stah zbrojeniowej. Ale rowniez i w tej
metodzie sprawdzenia stopnia redystrybucji (kytow obrotu w przegubach
plastycznych) mozna dokonac analizujyc konstrukcj? metodami nieliniowynh.
Niezaleznie od przyj?tej metody analizy konstrukcji w stadium eksploatacyjnym zawsze, musi bye spelniony warunek
< Q^, a wi?c nie mozna
dopuscic do wyksztalcenia si? ani jednego przegubu plastycznego. Roznice
mi?dzy poszczegolnymi metodami analizy polegajy wi?c na t y m , ze:
po pierwsze w przekroju z pierwszym potencjalnym przegubem plastyczn y m zroznicowane b?dy wielkosci napr?zeh zarowno w betonie, j a k i w stali
zbrojeniowej (zroznicowana b?dzie wartosc przekrojewego wspolczynmka
bezpieczenstwa 5 = Q^/QJ,
po drugie zroznicowane b?dy rezerwy bezpieczenstwa, gdyz dla metod
liniowych bez redystrybucji obciyzeniem granicznym b?dzie Qjj, a dla
metod plastycznych Qiv? ^ wi?c zroznicowana b?dzie wartosc ustrojowego wspolczynnika bezpieczehstwa:

Zroznicowanie napr?zeh czy wspolczynnikow bezpieczehstwa pozwala


uwzgl?dnic rezerwy nosnosci, jakie t k w i y w konstrukcjach statycznie niewyznaczalnych. Zauwazmy, ze belki i ramy statycznie wyznaczalne ulegajy
zniszczeniu (przeksztalcajy si? w mechanizm) j u z przy utworzeniu si? pierwszego przegubu plastycznego, tzn. przy
Q^Q-^.
Omawiane zroznicowanie napr?zeh czy wspolczynnikow bezpieczehstwa
nie moze prowadzic do przekroczenia warunkow dla stanu granicznego
uzytkowalnosci.
Wszystkie metody analizy powinny spelniac w a r u n k i rownowagi. Sprawdza
si? je zwykle tak j a k dla konstrukcji nieodksztalconej (teoria pierwszego rz?du).

93"

92
Jezeli jednak odksztalcenia prowadzy do wzrostu sil wewn^trznych powyzej
10%, w a r u n k i r o w n o w a g i nalezy sprawdzac dla konstrukcji odksztalconej
(teoria drugiego rz?du). Efekty drugiego rz?du nalezy rowniez uwzgl?dniac, gdy
ruogy one miec wplyw na statecznosc.
W E C nazw? analiza nieliniowa" stosuje si? w odniesieniu do anahzy
fizycznie nieliniowej, natomiast nazw? analiza drugiego rz?du" odnosi si? do
analizy geometrycznie nieliniowej i dalej nieliniowa analiza drugiego rz?du"
oznacza w E C analiz? fizycznie i geometrycznie nieliniowy.
D o analizy stanow granicznych uzytkowalnosci preferowane sy metody
oparte na liniowej teorh spr?zystosci, umozliwiajyce uwzgl?dniejDie efektow
reologicznych, jezeli ich wplyw jest istotny. Przydatne mogy bye tez metody
analizy nieliniowej.
D o analizy stanow granicznych nosnosci mogy bye stosowane metody
anahzy liniowo-spr?zystej z redystrybucjy i bez redystrybucji, analizy nieliniowej
lub plastycznej.
W porownaniu z P N nowosciy jest wprowadzenie metod analizy nieliniowej
uwzgl?dniajycych nieliniowe cechy materialu. Pozostale zalozenia sy w zasadzie
zgodne z P N .

3.4. Analiza liniowa


3.4.1. U w a g i ogolne
N a podstawie wytycznych zawartych w punktach 5.4 i 5.5 EC2 do obliczen
wartosci sil wewn?trznych stosowane mogy bye nast?pujyce metody anahzy
linio wo -spr ?zy s tej:
1) metody liniowe, tzn. oparte na hniowej teorii spr?zystosci,
2) metody. liniowe z ograniczony redystrybucjy momentow obliczonych
z analizy liniowo-spr?zystej.
Wartosci sil wewn?trznych dla sprawdzenia stanow granicznych uzytkowalnosci wyznaczane sy zwykle zgodnie z liniowy teoriy spr?zystosci.
W t a k i m przypadku wystarcza przyjyc, ze sztywnosc elementow odpowiada
sztywnosci elementow niezarysowanych. W p l y w efektow reologicznych p o w i nien bye uwzgl?dniany, jezeli ma on istotne znaczenie. Zarysowanie betonu
nalezy uwzgl?dniac w obliczeniach sil wewn?trznych dla stanu granicznego
uzytkowalnosci tylko w przypadku, gdy ma ono niekorzystny wplyw na
zachowanie si? rozwazanej konstrukcji lub jej elementu.
Przy sprawdzaniu stanow granicznych nosnosci, do obliczania sil wewn?trznych mogy bye wykorzystywane obydwie wymienione wyzej metody.
Stosowanie w obliczeniach hniowej teorii spr?zystosci nie wymaga zwykle
specjalnych zabiegow w celu zapewnienia nalezytej ciyghwosci konstrukcji
w przypadku, gdy stopien zbrojenia w przekrojach krytycznych nie jest zbyt
wysoki.

Jesli stosuje si? metody liniowe z ograniczny redystrybucjy momentow, to


konieczne jest nadanie przekrojom krytycznym odpowiedniej zdolnosci do
obrotu, aby mogly przystosowac si? do przewidywanej redystrybucji. N a
przyklad, aby to zapewnic, polyczenia pr?t6w zbrojenia, jezeli jest to t y l k o
mozliwe, powinno si? projektowac poza przekrojami krytycznymi. Jezeh takie
rozwiyzanie nie jest mozhwe, nalezy sprawdzic w przekroju krytycznym stan
odksztalceh i przewidywany obrot z uwzgl?dnieniem ogolnej hosci zbrojenia
wyst?pujycego w t y m przekroju.

3.4.2. U k l a d y pr^towe ( b e l k i i r a m y )
W anahzie liniowej elementow pr?towych uwzgl?dniac nalezy mozliwy
wplyw" redystrybucji momentow na wszystkie rodzaje obliczen obejmujyce
zginanie, sciskanie, zakotwienie zbrojenia na podporach oraz rysy. M o m e n t y
wyznaczone z analizy liniowo-spr?zystej mogy bye redystrybuowane pod
warunkiem, ze momenty po redystrybucji pozostany w rownowadze z przylozonym obciyzeniem.
Stosowanie metody limowej z redystrybucjy momentow jest dopuszczalne
przy sprawdzaniu stanow granicznych nosnosci w belkach ciyglych, w k t o r y c h
stosunek rozpi?tosci przyleglych prz?sel jest mniejszy od 2, w ryglach r a m
nieprzesuwnych i w elementach podlegajycych glownie zginaniu. Redystrybucja momentow w ramach przesuwnych jest niedopuszczalna. W metodzie tej,
opierajyc si? na zalozeniach teorh plastycznosci, momenty zginajyce w krytycznych przekrojach zmienia si?, przenmazajyc je przez wspolczynnik 1 > 5 >
^
wyrazajycy stosunek momentu po redystrybucji do momentu przed
redystrybucjy. Poniewaz krytyczny przekroj zawsze znajduje si? w obszarze,
w k t o r y m ma miejsce obrot plastyczny wywolany wzrostem obciyzenia,
wartosci wspolczynnika 5 sy zawsze mniejsze od jednosci. Granice 5^i^, w rozpatrywanych przekrojach zalezy od wzgl?dnej wysokosci sciskanej strefy
betonu ^ == x/d (x stanie granicznym) oraz od ciyghwosci (wlasciwosci plastycznych) betonu i stali. W p l y w ksztaltu przekroju na wartosc 5 pomija si?.
Przyklad redystrybucji momentow w belce ciyglej pokazano na rysunku 3.15.
N a podstawie propozyeji Macchiego [3.35] i pozniejszych badah przyj?to
w EC2 nast?pujyce granice wartosci wspolczynnikow redystrybucji 5, przy
spelnieniu k t o r y c h sprawdzenie obrotu przekrojow krytycznych nie jest konieczne (por. EC2 p. 5.5):
5 ^ k^ + kj^

dla betonow o ^

< 50 M P a ,

(3.10^)

(5 <

dla betonow o ^

> 50 M P a .

(3-10^)

+ /c^^

We wzorach tych 5 ^ 1 oznacza stosunek momentu po redystrybucji do


momentu spr?zystego, zas x/d jest wzgl?dny wysokosciy strefy sciskanej.

94
Rownoczesnie wymaga si?, by spelnione byly warunki:
5 ^ 0,70

dla zbrojenia klasy B i klasy C,

(3.10^)

(5 ^ 0,80

dla zbrojenia klasy A.

(3.10^)

betonow o wytrzymaiosci
< 50 M P a nie zalezy od wytrzymaiosci betonu.
M a l y zaleznosc wspolczynnika redystrybucji od wytrzymaiosci betonu potwierdzajy w y n i k i pracy Graubnera [3.22].

UJ#iiiiiiinijmiiitiiig:q
A

Beton/^^ < 50 MPa; stal klas B i C, e^^> 5%


liniowej b ez redystrybucji

Rys. 3.15, Schemat redystrybucji momentow w beice wieloprz^siowej

0,3-

Stal klasy B i C charakteryzuje si? wysoky ciygliwosciy (graniczna


wydluzalnosc charakterystyczna wynosi odpowiednio
= 5% i e^^^ = 7,5%),
dlatego dopuszcza si? wi?kszy redystrybucj? momentow. Stal klasy A charakteryzuje si? nisky ciygliwosciy {s^j. = 2,5%), styd w y n i k a ostrzejsze ograniczenie
(3.10"^). Zalecane jest stosowanie stah klas B i C. Zauwazmy, ze wartosc 5 = 1
oznacza brak redystrybucji.

0,2-

Wspolczynniki k^, k^, k^, k^ majy bye okreslone w przepisach krajowych.


Wartosci proponowane w E C sy nast?pujyce:
k, = 0,44; /C2 = 1,25(0,64-0,0014/0;

= 0,54; k^ = 1,25(0,6-}-0,0014/8J.

Ograniczenie (3.10^), ktore dotyczy wi?kszosci stosowanych


przyjmuje wtedy postac:

5^0,444-1,25^
Przykladowo dla betonu o
my z (3.10^):

dla betonow 0 ^

< 50 M P a .

= 60 M P a , dla ktorego

Beton/,;, < 50 MPa; stal klasy A, e^^j^> 2,5%

0,4-

liniowej z redystrybucj

betonow,

(3.10^ a)

= 0,003, otrzyma-

5 > 0,54+1,3333.
a
W a r u n k i (3.10) przedstawiono graficznie na rysunku 3.16. W podobny
sposob graficznie mozna przedstawic w a r u n k i dla innych klas betonu. W a r t o sci wspolczynnika dopuszczalnej redystrybucji momentow zalezy glownie od
wzgl?dnej wysokosci sciskanej strefy betonu x/d, a dla najcz?sciej stosowanych

Beton/,^ = 60 MPa; stal klas B i C, e^,j,> 5%

0,10

0,1

0,2

0,3

0,5

0,4

d
0,120

1
0,208

I
0,346
0,288

0,448

Rys. 3.16. Zaleznosc wspolczynnika dopuszczalnej redystrybucji 5 od wzgl^dnej wysokosci strefy


sciskanej x/d
Postanowienia EC2 nie precyzujy, od k t o r y c h przekrojow (podporowych
czy prz?slowych) mozna rozpoczyc stosowanie redystrybucji momentow.
M o z n a styd wnioskowac, ze redystrybucj? mozna przeprowadzac we wszystkich przekrojach krytycznych. Nalezy jednak przy t y m podkreslic, ze w przypadku dwoch jednakowo obciyzonych belek ciyglych, przy j e d n a k o w y m
wspolczynniku 5 potrzebny obrot przy redystrybucji momentow w k i e r u n k u
od prz?sel do podpory moze bye znacznie wi?kszy anizeh potrzebny obrot
przekroju krytycznego w przypadku redystrybucji momentow od podpor do
prz?sel. Dotychczas nie przedstawiono na ten temat dokladniejszych w y n i k o w
badah. D o p o k i problem ten nie zostanie w pelni wyjasniony, redystrybucji
momentow w k i e r u n k u od prz?sla do podpor nie nalezy w obliczeniach
uwzgl?dniac.
W Polskiej N o r m i e dopuszczalo si? obliczanie belek ciyglych z uwzgl?dmeniem redystrybucji momentow zginajycych (metoda plastycznego w y r o w nania momentow), jezeh spelnione byly jednoczesnie nast?pujyce warunki:

zbrojenie elementow wykonane jest ze stali klasy A-0 do A - I I I ,


wymiary przekroju betonowego dobrane sy w ten sposob, ze ^

0,75 (^g^?

belki polyczone sy monolitycznie z podciygami lub slupami, spelniajycymi


rol? podpor.
Roznice pomi?dzy n o r m y EC2 a P N polegajy na t y m , ze:
Polska N o r m a bardziej precyzyjnie okresla gorne wartosci wzgl?dnej
wysokosci przekroju betonowego w zaleznosci od klasy betonu,
projekt n o r m y EC2 natomiast umozliwia bardziej precyzyjne wyznaczenie wartosci momentow zginajycych w zaleznosci od wzgl?dnej wysokosci przekroju betonowego. Rowniez dodatkowo wprowadza on ograniczenie wartosci wspolczynnikow redystrybucji w zaleznosci od ciyghwosci stali.

Obciyzenia obliczeniowe:
- stale
= G;,' rc; = 38 1,35 = 51,3 k N / m
-

zmienne Qa = Gfc'
=
* ^'^^ = ^2 k N / m
calkowite G . + g , = 51,3 + 42 = 93,3 k N / m

Schemat statyczny belki i wykresy momentu zgmajycego


rysunek 3.18.
rrTT-T \ '

I I I t t 1 t i ^ ^

5,78

MR=

>

D l a zebra stropu plytowo-zebrowego (jak na rys. 3.17) wyznaczyc momenty


zginajyce metody liniowy z ograniczony redystrybucjy momentow.
r~i

Moment wyznaczony metod% liniowq


Moment z uwzgl^dnieniem redystrybucji

Wyznaczenie ekstremalnych wartosci sii wewn?trznych metodq liniowq:


moment p o d p o r o w y
M B = - 0 , 1 2 5 93,3-5,782 = - 3 8 9 , 6 2 k N m
i maksymalny moment prz$slowy M ^ ^

93,3'5,78

^^ ^

Obciyzenia

charakterystyczne:

stale
G^ = 3 8 k N / m
znhenne
= 28 k N / m

389,62
. 5,78

202,23

Rys. 3.17. Przekroj podluzny dwuprz^slowego zebra stropowego

/jL = /2 = ^ ' 2 5 4 - 5 5 0 + 0,5'40 = 578 cm.

M^g = 24Z,0 7

reakcja p o d p o r o w a

331.18

Rys. 3.18. Schemat statyczny dwuprzsiowej belki i wykresy momentow zginajycych w stanie
liniowo spr?zystym (linia ciygta) i po redystrybucji plastycznej (linia przerywana)

3.4.4. P r z y k l a d

Obliczenie rozpi?tosci obliczeniowych belki

^ ^ ^ * ^

B
5,7 8

Podobnie j a k w belkach ciyglych i ryglach r a m nieprzesuwnych, mogy


bye w analizie plyt stosowane metody liniowe z redystrybucjy i bez redystrybucji. W anahzie tej obowiyzujy te same warunki, ktore podano w punkcie 3.4.2.
W przypadkach, kiedy kierunki momentow glownych nie pokrywajy si?
z kierunkami zbrojenia, mozna stosowac wytyczne dotyczyce zbrojenia zamieszczone w podrozdziale 3.8.

" T

X -Z,Z8
X - 2;17

3.4.3. A n a l i z a l i n i o w a p l y t

przedstawia

X =

93,3

M ^ B = 202,23-2,17

= 202,23 k N

= 2,17 m

93,3-2,172 ,
= 219,42 k N m .

Wartosci momentow z uwzgl?dnieniem ograniczonej redystrybucji. Przyj?to zbrojenie klasy A, dla ktorego wspolczynnik 5 > 0,80. Przyjmujemy
<5 = 0,85.
moment podporowy:
M B = 0,85-(-389,62) = - 3 3 1 , 1 8 k N m

98
reakcja podporowa

i maksymalny moment prz^slowy

= 2,28 m
93,3

M ^ B = 212,34-2,28

93 3-2282
' ^ = 242,07 k N m

Uwaga! po wykonaniu wymiarowania belki nalezy sprawdzic w a r u n k i (3.10).


Jezeli nie sy one spelnione, redystrybucj? momentow mozna uwzgl?dnic
stosujyc metody nieliniowe obliczen sil wewn?trznych.
Porownanie uzyskanych wynikow z metody plastycznego wyrownania
momentow zalecany w PN-84/B-03264.
Wartosci momentow zginajycych (prz?slowego i podporowego):
M =

(l^^a^

= 283,36 kNm.

3.5. Analiza nieliniowa


3.5.1. Z a s a d y ogolne n i e l i n i o w e j a n a l i z y k o n s t r u k c j i
Nieliniowa analiza konstrukcji, w mysl terminologh stosowanej w EC2, to
analiza wykorzystujyca nieliniowe prawa hzyczne, czyh nieliniowe zaleznosci
mi?dzy napr?zeniem i odksztalceniem, a t y m samym mi?dzy momentem
i krzywizny. Ten typ analizy b?dzie przedmiotem niuiejszego podrozdziahi.
Prawa fizyczne dla zelbetu sy w istocie silnie nieliniowe, dlatego mozna
spodziewac si? rosnycej r o l l analizy niehniowej w projektowaniu konstrukcji
zelbetowych i spr?zonych.
Z r o d l e m nieliniowosci w analizie konstrukcji mogy bye takze nieliniowe
zwiyzki geometryczne, jednak ten typ nieliniowej analizy jest w EC2 zwany
analizy drugiego rz?du. Analiza taka, w odroznieniu od analizy pierwszego
rz?du, uwzgl?dnia'wplyw przemieszczen na rozklad sil wewn?trznych i napr?zeh, a zatem i na kohcowe przemieszczenia i odksztalcenia. Zgodnie
z definicjy w EC2, p k t 5.8.1, efekty pierwszego rz?du to efekty obiiczone przy
pomini?ciu w p l y w u przemieszczen na rozklad sil wewn?trznych (tzw. zasada
zesztywnienia), ale przy uwzgl?dnieniu imperfekcji geometrycznych. Efekty
drugiego rz?du to roznica pomi?dzy wyxhkami analiz 2. i 1. rz?du, czyh efekty
wynikajyce z w p l y w u przemieszczen na w y n i k i analizy. Efekty drugiego rz?du
uwzgl?dnia si? w projektowaniu smuklych elementow poddanych silom
sciskajycym (slupy, pale, sciany), a takze konstrukcji niest?zonych lub o st?zeniu podatnym. Jesli obciyzenie takich elementow lub konstrukcji ma charakter

dlugotrwaly, to zawsze uwzgl?dnia si? pelzanie. N o r m a EC2 podaje warunki,


kiedy efektow drugiego rz?du nie mozna pominyc. Omawia takze sposoby
uwzgl?dnienia tych efektow w projektowaniu konstrukcji przenoszycych sily
sciskajyce. Nie jest to tresciy niuiejszego rozdzialu. Rozwazania te zakohczymy uwagy, ze efekty 2. rz?du mozna uwzgl?dnic sposobami uproszczonym i (zawartymi w EC2 i kolejnych wersjach PN), a takze stosujyc analiz?
drugiego rz?du wtedy zalecana jest metoda nieliniowa, choc dopuszcza si?
takze metod? hniowy. W zaleznosci od typu konstrukcji i obciyzeh mozliwa
jest wi?c kazda kombinacja metod: ( L l ) liniowa 1. rz?du, (L2) liniowa 2.
rz?du, ( N l ) nieliniowa 1. rz?du i (N2) nieliniowa 2. rz?du. Zasada superpozycji skutkow obowiyzuje tylko w metodzie L r , Przedmiotem dalszych
rozwazah b?dzie analiza nieliniowa, tzn. uwzgl?dniajyca nieliniowe prawo
fizyczne.
Analiza nieliniowa pozwala uzyskac blizsze rzeczywistosci rozklady sil
wewn?trznych oraz przemieszczen konstrukcji i lepsze oszacowanie jej bezpieczehstwa [3.15], [3.23], [3.53], [3.54] n i z n a to pozwala metoda liniowa.
Oplacone jest to jednak wi?kszym nakladem pracy obliczeniowej. Ciekawe
porownanie roznych metod analizy przedstawia praca [3.8]. Ponizej o m o w i my zasady analizy podane przez EC. W a r t o podkreslic fakt, ze zalecenia E C
odnosnie do analizy nieliniowej byly znaczyco zmieniane w kolejnych wersjach tej normy, co dowodzi, ze stan wiedzy stale si? zmienia. Uwazny
czytelnik tych rozdzialow n o r m y E C i niuiejszego rozdzialu podr?cznika
zauwazy, ze tylko cz?sc zalecen E C ma charakter obligatoryjny. Znaczna
cz?sc zalecen ma form? propozyeji, ze zwroceniem uwagi na fakt, ze szczegolowe zasady analizy nieliniowej nalezy dostosowac do szczegolnych cech
problemu.
M e t o d y analizy nieliniowej mozna stosowac zarowno do stanow granicznych nosnosci, j a k i uzytkowalnosci konstrukcji. W obliczeniach obu stanow
metody anahzy muszy spelniac rownania rownowagi, rownania zgodnosci
przemieszczen (rownania geometryczne) i prawidlowo przyj?te prawa fizyczne. W analizie stanow granicznych nosnosci bezwzgl?dnie wymagane jest
sprawdzenie, czy lokalne przekroje konstrukcji sy zdolne przeniesc odksztalcenia plastyczne, ktore pojawiajy si? w analizie spr?zysto-plastycznej. Nalezy
przy t y m uwzgl?dnic niepewnosci parametrow materialowych i modelu. E C
wyraza w sposob nadzwyczaj ogolny to, ze parametry majy realistycznie
odzwierciedlac sztywnosc elementow, uwzgl?dniajyc niepewnosc. Przykladem
takiego podejscia jest wprowadzenie w EC2 z 2002 r o k u zasady sprawdzania
kyta obrotu w przegubie plastycznym z zastosowaniem obliczeniowych (a nie
srednich j a k bylo dotyd) wartosci stalych materialowych. D o tej kwesth
jeszcze powrocimy.
Analiz? nieliniowy wolno stosowac zarowno do konstrukcji poddanych
zewn?trznym obciyzeniom statycznym, j a k i do konstrukcji poddanych osiadaniu podpor, w p l y w o w i temperatury lub innemu wymuszeniu odksztalceh
statycznych. W anahzie konstrukcji, gdzie dominujycy rol? odgrywa obciyzenie

100
statyczne, mozna pominyc wplyw poprzednio przylozonych i usuni?tych
obciyzen i mozna zalozyc monotoniczny wzrost rozpatrywanego obciyzenia.
Jest to wielkim ulatwieniem, gdyz w ogolnosci w analizie spr?zysto-plastycznej
nalezaloby uwzgl?dnic caly histori? obciyzenia i powstajyce przy t y m odksztalcenia trwale. Jak j u z wyzej wspomniano, metod? nieliniowy (nieliniowosc
fizyczna) mozna stosowac zarowno w analizie pierwszego rz?du, j a k i w analizie drugiego rz?du.
Przyjmujyc prawo fizyczne mozna wykorzystac nieliniowe zwiyzki fizyczne o-e dla betonu i stafi przedstawione w EC, pkt. 3.1.5 i 3.2.2, uwzgl?dniajyce spr?zysto-plastyczne cechy materialow. Przy stosowaniu metod numerycznych mozna przyjyc, ze rysy sy rozmyte albo skoncentrowane. Zaleca si?
uwzgl?dniac wspolprac? betonu mi?dzy rysami (angielska nazwa: tension
stiffening), k t o r a zwi?ksza sztywnosc elementow. W analizie nieliniowej prowadzonej dla celu sprawdzenia stanu granicznego nosnosci, a w szczegolnosci
w nieliniowej analizie drugiego rz?du, nalezy stosowac obliczeniowe wartosci
parametrow materialowych, np. af^ = ^fckhc- Wspolczynnik a wg EC2
uwzgl?dnia wplyw obciyzenia dhigotrwalego na wytrzymalosc betonu na
sciskanie i niekorzystne wplywy sposobu przykladania obciyzenia. W p l y w
czasu na zmiany odksztalceh dlugotrwalych w sciskanej strefie betonu hustruje rysunek 3.19. Przy zginaniu elementow zelbetowych wyst?pujy duze

statycznej konstrukcji najpopularniejszy metody jest metoda elementow skohczonych (MES) w wersji przemieszczeniowej [3.58]. W analizie liniowej
prowadzi ona do liniowego ukladu rownan:
Ku = P,
gdzie K jest globalny macierzy sztywnosci konstrukcji (elementy tej macierzy
sy stale), u jest macierzy k o l u m n o w y przemieszczen w?zlowych, zas P jest
macierzy k o l u n m o w y obciyzeh w?zlowych. W analizie nielmiowej elementy
macierzy sztywnosci K sy funkcj ami przemieszczen u, przez co uklad rownan
jest nieliniowy:
K(u)u=:P.
Rownania powyzsze wyrazajy w a r u n k i rownowagi konstrukcji. Jesli oddzialywaniem zewn?trznym jest zmiana temperatury lub wymuszone przemieszczenia, to oddzialywania te tworzy. odpowiedniy macierz P nie zmieniajyc
charakteru macierzy sztywnosci K. Istnieje rozwini?ta wiedza i bogate oprogramowanie komputerowe w zakresie rozwiyzywania takich ukladow rownan
nieliniowych. Najcz?stszym sposobem jest tzw. metoda Newtona-Raphsona
polegajyca na rozwiyzywaniu poprzez przyrost P od zera do wartosci kohcowej
i na iteracyjnym rownowazeniu tzw. sil rezydualnych na kazdym k r o k u
przyrostowym, tak by zapewnic spelnienie rownan rownowagi na kazdym
poziomie obciyzenia P z wymagany dokladnosciy [3.16], [3.23], [3.58].
W nieliniowej analizie drugiego rz?du macierz sztywnosci K jest funkcjy
przemieszczen i napr?zeh i ^ ( u , cr). Sprawdzenie stanu granicznego konstrukcji
polega wtedy wprost na. wyznaczeniu punktu krytycznego (granicznego lub
btfurkacji) przy zastosowaniu obliczeniowych wartosci stalych materialowych.
Analiza nieliniowa prowadzona wedlug wyzej opisanych zasad, zwana
w EC2 metody ogolny analizy nieliniowej (pkt 5.8,6), pozwala na kazdym
k r o k u iteracyjnym sprawdzic, czy odksztalcenia spr?zyste i niespr?zyste betonu
i stah mieszczy si? w dopuszczalnych przedzialach. D o tego niezb?dne sy
jednak zaawansowane programy komputerowe.

Rys. 3.19. Zmiany odksztaicen, napr^zen i wysokosci strefy sciskanej betonu wskutek dhigotrwaiego dziaiania obci^en [3.57]
gradienty odksztalceh. Ob a te efekty ujmuje wspolczynnik redukcyjny a < 1
zwi?kszajyc bezpieczehstwo projektowanej konstrukcji. Proponowana w EC2
wartosc a = 0,85 jest dose bezpieczna, bo np. nie uwzgl?dnia wzrostu wytrzymaiosci betonu wskutek ograniczeh odksztalceh poprzecznych przez
strzemiona.
Wprowadzenie podanych wyzej zasad analizy do p r a k t y k i projektowej
wymaga wykorzystania techniki komputerowej. W komputerowej analizie

W odniesieniu do belek i plyt ciyglych EC2 proponuje uproszczony metod?


sprawdzania w a r u n k u dopuszczalnych odksztalceh niespr?zystych. M e t o d a ta
oparta jest na koncepcji przegubu plastycznego w belkach lub l i n i i zalomu
w plytach i wykorzystuje w y n i k i wieloletnich badah teoretycznych i eksperymentalnych prowadzonych na belkach i plytach, np. [3.4], [3.19], [3.30].
Badania te wykazaly, ze zdolnosc do obrotu plastycznego maleje wraz ze
wzrostem stopnia zbrojenia. W y n i k a styd, ze nie nalezy przezbrajac" przekrojow krytycznych, a przede wszystkim w przekrojach krytycznych nie nalezy
tyczyc zbrojenia na zaklad. Jesh lyczenia na zaklad nie mozna uniknyc, to przy
obliczaniu zdolnosci przekroju do odksztalceh niespr?zystych nalezy uwzgl?dnic calkowity przekroj zbrojenia. Wiadomo, ze w przypadku, gdy przekroj
belki jest mocno zbrojony, to z warunkow rownowagi przekroju pojedynczo
zbrojonego wynika duzy zasi?g strefy sciskanej x/d, co moze grozic niebez-

102

103
0,6h

pieczenstwem miazdzenia betonu w strefie sciskanej. Zniszczenie tego t y p u jest


szczegolnie grozne, gdyz na ogoi ma charakter kruchy i przebiega nagle.
Oznacza to, ze rezerwy odksztalcalnosci potrzebne do obrotu w przegubie
plastycznym sy male. Dlatego ze wzrostem x/d zmniejsza si? dopuszczalny
obrot w przegubie.
Rozpatrywany obrot w tzw. przegubie plastycznym w rzeczywistosci nie
zachodzi w j e d n y m przekroju pr?ta, j a k si? zaklada w modelu idealnym; lecz
jest wynikiem bardzo duzych krzywizn w t y m przekroju i w jego bezposrednim
otoczeniu. N a m a l y m obszarze zlikalizowane sy bardzo duze odksztalcenia.
Zjawisko to w mechanice zwane jest lokalizacjq odksztalcen. W belce zelbetowej objawia si? ona powstaniem w otoczeniu przegubu plastycznego rys
o znacznej rozwartosci w strefie rozciyganej, z rownoczesnym powstaniem
duzych odksztalceh w strefie sciskanej betonu. A b y teoria redystrybucji
momentow (zarowno w metodzie liniowej; j a k i nieliniowej) miala wartosc
praktyczny, muszy bye spelnione w a r u n k i umozliwiajyce bezpieczny obrot
w przegubie. M u s i bye zatem zapewniona rezerwa odksztalcalnosci tak stali,
j a k i betonu ponad stan odksztalceh towarzyszycych obciyzeniu w chwhi
powstawania przegubu.
Koncepcj? przegubu plastycznego j a k o lokalizacji krzywizn na pewnym
odcinku wprowadza wersja EG2 z 2002 r o k u (w poprzednich wersjach
zakladano przegub idealny w j e d n y m przekroju). Przyj?to, ze jest to odcinek
0 dlugosci 0,6/i mierzony w obu kierunkach od p u n k t u ekstremum momentu,
gdzie h oznacza wysokosc belki lub grubosc plyty. Rysunek 3.20a hustruje
przyj?ty w EC2 definicj? k y t a 0 obrotu w przegubie plastycznym nad podpory
posredniy. Jest to k y t wzajemnego obrotu dwoch przekrojow oddalonych od
siebie o l,2/i. Maksymalne dopuszczalne przez EC2 wartosci k y t a 0 przedstawia rysunek 3.20b. Linie ciygle odnoszy si? do przekroju zbrojonego staly
klasy B a sredniej ciyghwosci (wydluzalnosc charakterystyczna s^,;^ > 5%).
Linie przerywane odnoszy si? do stali klasy C o wysokiej ciyghwosci
(ey^> 7,5%), dlatego dopuszcza si? wi?ksze wartosci k y t a 0. N i e zaleca si?
stosowania stah zbrojeniowej klasy A o niskiej ciyghwosci (e^,^ > 2,5%). W EC2
podano tylko graficzny, reprezentacj? dopuszczalnych k y t o w 0. Czasami
wygodniej jest poshigiwac si? formy analityczny, dlatego odczytane z ry sunku 3.20 funkcje przedstawiamy w nast?pnym podrozdziale w formie
wzorow (3.16).
Dopuszczalne k y t y 0, podane na rysunku 3.20b, dotyczy przypadku, gdy
smuklosc scinania X = 3,0. D l a mnych smuklosci scinania odczytane wartosci
kyta 0 nalezy przenmozyc przez wspolczynnik k;^ = A / 2 / 3 .
Smuklosc scinania X jest to stosunek dlugosci odcinka belki pomi?dzy
przekrojami zerowego i ekstremalnego momentu (po redystrybucji plastycznej)
do wysokosci efektywnej d.W uproszczeniu mozna obliczyc X z obliczeniowych
wartosci momentu i sily poprzecznej w przekroju X = MJ{V^^ - d).
Poza warunkiem dopuszczalnych k y t o w 0 wg rysunku 3.20b spelnione
muszy bye w a r u n k i ograniczajyce zasi?g wzgl?dnej strefy sciskania x/d:

0,6/2

b)

r
1

/ J

<C50 /60

//

//

C90/105

r
s

: 50/60/

0,05

0,05

0,05

0,05

c 90/105/
' 1
0,05 0,05 0,05

^ V
0,05

0,05

{xld)

Rys. 3.20. a) defmicja k^ta obrotu b) dopuszczalny obrot plastyczny przekroju zelbetowego belki
lub plyty, dla smuklosci scinania X = 3; linie ciogle dotyczy stali klasy B (srednia ciygliwosc), linie
przerywane stali klasy C (wysoka ciygliwosc)
xld ^ 0,45

dla betonow klasy nizszej lub rownej C50/60 {f,^ ^ 50 M P a ) ,

xld < 0,35

dla betonow klasy wyzszej lub rownej C55/67 {f^^

55 M P a ) .

Wspomniec nalezy, ze problem zdolnosci pr?t6w zelbetowych do obrotu


plastycznego (ang. rotational capacity) nie jest jeszcze wszechstronnie zbadany
i nadal prowadzi si? wiele badah zarowno teoretyczno-numerycznych, j a k
i doswiadczalnych. Niewystarczajyco rozpoznawane sy wplywy: skali (wymiary
elementow), dlugosci odcinka, na k t o r y m wyst?puje lokalizacja odksztalceh,
strzemion, zbrojenia w strefie sciskanej, obciyzeh powtarzalnych, sily poprzecznej i normalnej. Przy obecnym poziomie wiedzy przepisy EC muszy bye
zatem nieco zachowawcze, poniewaz zdolnosc do obrotu ma decydujycy w p l y w
na bezpieczehstwo konstrukcji projektowanej z uwzgl?dnieniem redystrybucji
momentow. Przepisy EC2 w t y m zakresie podlegaly drastycznym znhanom,
i to w k i e r u n k u dalszego ograniczenia k y t a obrotu plastycznego. M o z n a
oczekiwac, ze przepisy dotyczyce nieliniowych metod analizy statycznej i projektowania konstrukcji zelbetowych b?dy nadal udoskonalane.

104
Nalezy stanowczo podkreslic, ze analiza nieliniowa nie pozwala stosowac
zasady superpozycji skutkow. Dlatego analiz? nalezy przeprowadzic oddzielnie
dla kazdej majycej znaczenie kombinacji oddzialywah zewn?trznych P. Stanow i to powazne utrudnienie w projektowaniu, t y m bardziej ze przed przystypieniem do analizy nalezy wst?pnie przyjyc zarowno wymiary elementow,
j a k i ich zbrojenie. Z tego p o w o d u niemieckie komentarze do EC2 [3.26],
[3.34], j a k rowniez EC2, zach?cajy projektantow do stosowania analizy
nieliniowej j a k o rozszerzenia analizy liniowej z redystrybucjq, Polega to na t y m ,
ze juz na wst?pie przyjmuje si? pewny redystrybucj? momentow, zwykle
wi?kszy niz pozwalajy przepisy dotyczyce analizy liniowej z redystrybucjy,
omowione w punkcie 3.4.2. Nast?pnie sprawdza si? wielkosc niespr?zystego
obrotu w przekrojach krytycznych przez calkowanie sredniej krzywizny (1/r)^,.
Post?powanie takie zostanie opisane i zhustrowane przykladem w dalszych
punktach podrozdzialu 3.5. Wersje EC2 z lat 1992 i 1999 dokladnie opisywaly
sposoby obliczania k y t a obrotu w przegubie. Kluczowy rol? odgrywajy t u
wzory na zaleznosc mLi?dzy momentem M a krzywizny l / p . ( W wersji EC2
z 1999 nadmieniono, ze nie ma zgody wsrod autorow normy, czy istnieje
potrzeba tak szczegolowego opisu).
Ogolne zasady metody nieliniowej, wzorowane na EC2, opisalismy w punkcie 3.5.1. W punktach 3.5.2 i 3.5.3 podane zostany szczegolowe propozycje
obliczania krzywizny 1/p i obliczania k y t a obrotu 0 w przegubie plastycznym.
Wykorzystamy szczegolowe wskazowki podane w EC2-1999, ale zmodyfikujemy je tak by byly w zgodzie z wersjami pozniejszymi. Dotyczy to przede
wszystkim wprowadzenia obliczeniowych wartosci parametrow materialowych
i nowej definicji k y t a obrotu 0 przekrojow oddalonych o 1,2/x.

3.5.2. U d o s k o n a l o n a m e t o d a a n a l i z y e l e m e n t o w
pr^towych poddanych zginaniu
z u d z i a i e m l u b bez u d z i a i u sily osiowej

D o wyznaczenia krzywizny 1/p przyjmuje si? prawo plaskich przekrojow


Bernouliego. W pewnym uproszczeniu krzywizn? wyznaczyc mozna wtedy ze
wzoru:

gdzie: (1/r)^ srednia krzywizna w rozwazanym przekroju,


s^^
6^

srednie wydluzenie stali obiiczone z uwzgl?dnieniem wspoipracy betonu mi?dzy rysami,


odksztalcenie skrajnego (najbardziej sciskanego) wlokna beton u (ze znakiem minus dla sciskania) z pomini?ciem wspoipracy
betonu mi?dzy rysami.

Z w i y z k i napr?zenie ~ odksztalcenie dla betonu i stali przyjmowac nalezy


zgodnie z rozdzialami 4 i 5. Uwzgl?dnienie w p l y w u zbrojenia na odksztalcenie
elementu zbrojonego w betonie nie jest proste, dlatego EC2 z 1999 pozwalala
stosowac zaleznosc zhustrowany rysunkiem 3.22a. Odcinek prosty OR opisuje
liniowy stan przed zarysowaniem. Zakres RF odnosi si? do stanu po
zarysowaniu.
Wspolprac? betonu rozciyganego mi?dzy rysami (tension stiffening) mozna
uwzgl?dnic przyjmujyc ponizej podany zaleznosc pomi?dzy srednhn odksztalceniem i napr?zeniem w stali w zarysowanym betonie:
(3.12)
gdzie: s^^^ srednie wydluzenie stali obiiczone dla przekroju niezarysowanego, p o d obciyzeniem wywolujycym zarysowanie (rys. 3.21),
napr?zenie
w stali obiiczone dla przekroju zarysowanego, pod
C.r
obciyzeniem wywolujycym zarysowanie (rys. 3.21),
napr?zenie
w stah obiiczone dla przekroju zarysowanego, pod
0".
danym obciyzeniem,
wspolczynnik uwzgl?dniajycy przyczepnosc zbrojenia {^^ = 1 dla
pr?t6w zebrowanych i
= 0,5 dla pr?t6w gladkich),
wspolczynnik uwzgl?dniajycy rodzaj i czas trwania obciyzenia
(j3^ = 1 dla obciyzenia krotkotrwalego i ^2 =
dla obciyzenia
dlugotrwalego lub wielokrotnie powtarzalnego).
a)

b)

c)

el.

/
7

) /

^ctr
Rys. 3.21. a) przekroj pod obciyzeniem momentem rysujycym, b) wykres odksztalcen bezposrednio
przed rysowaniem, c)' wykres odksztalcen bezposrednio po zarysowaniu
W z o r identyczny z (3.12) znajduje si? w P N z 2002 r., a podobny wzor
wyst?puje w EC2, p k t 7.4.3: " ' "
O m o w i m y zwi?zle sposob korzystania ze wzorow (3.11) i (3.12) w przypadk u zginania bez udziaiu sily osiowej.
A b y wyznaczyc srednie odksztalcdhie e^^^ ze wzoru (3.12), a nast?pnie
sredniy krzywizn? (1/r)^ ze wzoru '(3.11), trzeba rozpatrzyc trzy stany r o w n o wagi przekroju:

107
(1) Obciyzenie momentem rysujycym
stan
(rys. 3.21a, b).
obliczenie polozenia srodka ci?zkosci (wartosc x)
nego (beton -I- stal),
obliczenie momentu bezwladnosci I przekroju
obliczenie momentu rysujycego M ^ , przy k t o r y m
napr?zenie rowne obliczeniowej wytrzymaiosci

przed

zarysowaniem

przekroju sprowadzosprowadzonego,
skrajne w l o k n o osiyga
na rozciyganie /^^^ ze

niem i odksztalceniem odpowiada nieliniowa zaleznosc pomi?dzy momentem


zginajycym M a krzywizny 1/r. Zaleznosc t? przedstawia rys. 3.22b, gdzie
krzywizna 1/r = (e^ sj/d!. Charakterystyczne p u n k t y na osi rz?dnych tego
rysunku odpowiadajy p u n k t o m zaznaczonym na osi rz?dnych rysunku 3.22a.
a)

b)
F

fynf'fylc

wzoru:-^^

F'/\
Jyd
^r-J^fctd,

(3.13)

Km
ym

obliczenie maksymalnego wydluzenia w l o k n a betonu s^,


fctd
Ecd
obliczenie sredniego wydluzenia stali e^^^^ bezposrednio
sowaniem, z proporcji;

I Stan zarysowany obliczany


y bez wsp61pracy"betonu midzy
rysami

(3.14)
przed zary0

(2) Obciyzenie momentem rysujycym


stan po zarysowaniu (rys '3.21a, c)
(por. rozdzial 11),
,
wyznapzenie stanu odksztalcenia w przekroju i obliczenie napr?zenia
w stali 0"^^.
(3) Obciyzenie rozpatrywanym momentem M przekroj zarysowany:
obliczenie napr^zenia (cr^ w stali oraz odksztalcenia
najbardziej
sciskanego w l o k n a betonu (znak ujemny dla sciskania).
Zaleznosc (3.12) wazna jest w przedziale od obciyzenia rysujycego, przy
k t o r y m napr?zenie rozciygajyce w betonie osiyga wartosc/^td do obciyzenia
pod k t o r y m napr?zenie w zbrojeniu osiyga granic? plastycznosci. Zaleznosc t?
ilustruje odcinek RF na rysunku 3.22a.
Poza punktem F (rys. 3.22a), odpowiadajycym osiygni?ciu przez napr?zenie
w zbrojeniu granicy plastycznosci, przyjmowac mozna, ze przekroj zachowuje
si? j a k przegub plastyczny przenoszycy staly moment niezaleznie od krzywizny
lub obrotu, az do osiygni?cia granicznego obrot u plastycznego, podanego na
rysunku 3.20. Zalozenie to jest wazne w przypadku,^ gdy przyrost momentu
powyzej F jest pomijalny. Pomija si? tez wplyw zbrojenia poprzecznego. Jesli
przyrost
powyzej p u n k t u
nie jest pomijalnie maly, wtedy przyjmuje si?
liniowy zaleznosc napr?zeh w stali pomi?dzy punktem granicy plastycznosci
i punktem nosnosci stali, tzn. liniowe wzmocnienie.
Przedstawionej na rysunku 3.22a nieliniowej zaleznosci pomi?dzy napr?zePrzedstawione tu obliczenia siuzy do analizy stanu granicznego nosnosci wtedy stosuje
si? obliczeniowe wartosci cech materialow. Cz^sciej bardzo podobne obliczenia wykonuje si?
w^ celu obliczenia ugi?c i szerokosci rys przy sprawdzaniu wymagan ze wzgl?du na stan graniczny
uzytkowabiosci wtedy stosuje si? sredniy wartosc wytrzymaiosci/^^ (por. rozdzial 11). '

^smr

^sym

(I/'-),,
(1/'-).

(1/r)

Rys. 3.22. Nieliniowe zaleznosci dla przekroju zelbetowego z uwzgl?dnieniem wspoipracy betonu
mi?dzy rysami: a) zaleznosc mi?dzy napr?zeniem i srednim odksztalceniem w stali; zakres waznosci
rownania (3.12), b) zaleznosci mi?dzy momentem i sredniy krzywizny [3.34]
T a k wi?c
jest momentem rysujycym (wtedy napr?zenia w stah po
zarysowaniu sy rowne cr^^), M ^ ^ jest momentem obliczeniowym, gdy napr?zenia
w stah sy rowne/^^), a w betonie/.^ i wreszcie M^,^ jest momentem granicznym
przy uwzgl?dnieniu srednich wartosci napr?zeh w stah/^,^ i w betonie X^^.
Zaleznosci (3.ll)-f-(3.15) umozliwiajy wyznaczenie deformacji spr?zysto-plastycznych konstrukcji, a wi?c pozwalajy obliczyc przemieszczenia i k y t
plastycznego o b r o t u w przegubie. Pozwala to sprawdzic, czy k y t ten ma
bezpieczny wartosc.
Dopuszczalny k y t o b r o t u plastycznego 0 = 0^^^^ P ^ d s t a w i o n y zostal na
rysunku 3.20. Ponizej przedstawimy wzory aproksymujyce funkcje 0(x/^) dla
najcz?sciej spotykanych klas betonu, tzn. dla betonow klasy nizszej lub rownej
C50/60
< 50 M P a , e,,, = - 3,57^).
Zbrojeihe staly o sredniej ciyghwosci (klasa B, ^^y. > 5%):
dla xji < 0,16

0^,,, = (41,25-(V^)-1-7,1)-10-^^ rad,

(3.16^)

dla xli > 0,16

0^,.d = ( - 2 8 , 2 7 6 - ( x / d ) - M 8 , 2 2 4 ) - 1 0 " ^ rad.

(3.162)

Zbrojenie staly o duzej ciyghwosci (klasa C, s^j^ > 7,5%):


dla x/d < 0,8

0,,,, = (2OO-(Vd) + 17,O)-lO-^ rad.

(3.16^)

dla x/d > 0,8

0^1^, = ( - 6 8 , 9 1 9 (x/d) + 38,514) 1 0 " ^ rad,

(3.16*)

W powyzszych wzorach x/d oznacza wzgl^dns), wysokosc strefy sciskanej w stanie


nosnosci granicznej, tzn. p o d obciyzeniem granicznym.

108
W przypadku wysokiego procentu zbrojenia lub w przypadku wyst?powania sily osiowej (sciskajycej) moze si? zdayc, ze moment zginajycy nie osiygnie
wartosci My odpowiadajycej uplastycznieniu zbrojenia rozciyganego. Wtedy
procedur? projektowania rozpoczyna si? od obciyzenia, p o d k t o r y m odksztalcenia sciskajyce w betonie osiygajy wartosc 0,002 i od tego p u n k t u prowadzi si?
obliczanie k y t a obrotu plastycznego przez calkowanie zaleznosci moment ~
krzywizna az do osiygni?cia stanu granicznego nosnosci.

3.5.4. S p r a w d z a n i e niespr^zystego
o b r o t u p r z e k r o j u zelbetowego
Post?powanie przy sprawdzaniu obrotu wyjasnimy hustrujyc je przykladem tr6jprz?slowej belki ciyglej. B?dzie to rozszerzenie analizy liniowej
z redystrybucjq przez dodatkowe sprawdzenie kyta obrotu plastycznego. Belk?
i jej obciyzenie przedstawia rysunek 3.24a.

3.5.3. U p r o s z c z o n e m e t o d y a n a l i z y e l e m e n t o w p r ^ t o w y c h
p o d d a n y c h z g i n a n i u z u d z i a i e m l u b bez u d z i a i u siiy osiowej
Przy wyznaczaniu obrotu plastycznego drogy caHcowania krzywizny nh?dzy
przegubami mozna na ogol poslugiwac si? uproszczonym wykresem l i n i o w y m
moment krzywizna (rys. 3.23). Wykres taki mozna wyznaczyc prowadzyc
prosty od poczytku ukladu do p u n k t u ((1/r)^, M ^ J , gdzie M ^ ^ jest momentem
zginajycym, wywolujycym w zbrojeniu napr?zenie rowne obliczeniowej granicy
p l a s t y c z n o s c i o b i i c z o n e dla przekroju zarysowanego, a (1/r)^ jest krzywizny
dla momentu My^ obliczony z uwzgl?dnieniem wspoipracy betonu rozciyganego
mi?dzy rysami. Wartosc (l/r), obliczyc mozna ze wzoru:
^sym
cr ^sy

(3.17)

gdzie: (l/r)^^ krzywizna obliczona dla przekroju zarysowanego w czystym


stanie zarysowanym, dla odksztalcenia w stah = s^y i odksztalcenia w skrajnym wloknie betonu s^, tzn. (i/r)^^ = {e^y s^)/d,
^sy

-~ wydluzenie stali odpowiadajyce obliczeniowej granicy plastycznosci e,^


=fyJE,,

fisym

srednie wydluzenie stah odpowiadajyce cr^ =fyf. ^fy^, obiiczone

0)

IliiUilllllilU,

z uwzgl?dnieniem wspoipracy betonu mi?dzy rysami w g wzoru


(3.12).
Sredniy krzywizn? 1/r dla danego momentu M oblicza si? wtedy z proporcji (por.
rys. 3.23):
M

1\
yd

yd

(lA).

Rys. 3.23. Przyblizona zaleznosc moment srednia


krzywizna

Rys. 3.24. Analiza statyczna ze sprawdzeniem kytow obrotu plastycznego w przekrojach


krytycznych nad podporami: a) schemat belki i obciyzenia, b) wykresy momentu spr^zystego
oraz momentu M{x) po redystrybucji, c) schematy statyczne do obliczenia M{x) ze speinieniem
warunkow rownowagi, d) srednie krzywizny 1/r odpowiadajyce momentom M{x), obhczone
metody uproszczony lub metody udoskonalony, e, 1) momenty wirtualne siuzyce do obliczenia kyta
obrotu 0^ sposobem calkowania krzywizny

110
Proces projektowania sklada si? z nast?pujycycli k r o k o w :
1. Wst?pne przyj?cie w y m i a r o w elementow (bez zbrojenia).
2. Przeprowadzenie liniowej analizy statycznej. Wyznaczenie momentu zginajycego
(rys. 3.24b).
3. Dokonanie redystrybucji momentow w wi?kszym zakresie niz na to
pozwalajy przepisy analizy liniowej z redystrybucjq, zawarte w EC2. Przyj?to
momenty podporowe po redystrybucji rowne MQ oraz
(rys. 3.24b). N a
rysunku 3.24c pokazano schematy statyczne, za pomocy k t o r y c h oblicza si?
wykresy momentow M ( x ) ze speinieniem warunkow rownowagi. Wykresy
M ( x ) przedstawia rysunek 3.24b.
4. Zaprojektowanie zbrojenia dla rozkladu momentow M ( x ) .
5. Obliczenie metody uproszczony (3.17) lub udoskonalony (3.11) sredniej
krzywizny 1/r wywolanej momentami M ( x ) . Wykres zmiennosci krzywizny
pokazano na rysunku 3.24d.
6. Obhczenie obrotow plastycznych 0^, QQ W przekrojach krytycznych nad
podporami posrednimi metody calkowania krzywizny mi?dzy przegubami.
I tak w celu obliczenia 0^ przyjmuje si? moment wirtualny pokazany na
rysunku 3.24e, f. Wykonuje si? calkowanie (zwykle numerycznie) nast?pujycej c a M w obszarze od podpory A do C:
dx.

= 1 ' + ^
Z

= 140 + 35 = 175 k N ,

V,

105

q.

35

3,0 m .

maxM^B -

= 105; 3

t j -I t t I

i M

157,5 k N m .

t4

t I I

\TT1^

t
oo

3,0
3,3

V,

(X)

(3.18)

M
7. Sprawdzenie czy obroty 0^, OQ sy mniejsze od obrotow dopuszczalnych 0^^ ^
wg (3.16). Jesli warunek ten nie jest spelniony to zmiana redystrybucji
i powtorzenie p u n k t o w 3 do 7.
8. Sprawdzenie konstrukcji metody nieliniowy dla innych kombinacji oddzialywah, jesli zachodzi taka potrzeba.

3.5.5.

Przyklad

Wyznaczyc sily wewn?trzne w dwuprz?slowej belce ciyglej przedstawionej


na rysunku 3.25, stosujyc metod? nieliniowy. Belka stanowi zebro stropu
plytowego. Grubosc plyty wynosi 10 cm, szerokosc zebra b^ = 25 cm, a wysokosc zebra (wraz z plyty) / i = 50 cm.
Obciyzenie obliczeniowe belki (stale i zmienne) wynosi:
9-G,-|-Q,=:35kN/m.
Cz^sc 1. Obliczenie vsil wewn^trznych z redystrybucjy
Obliczenie sil wewn?trznych metody liniowo-spr?zysty
= 0,125

= 0,125 35 8^ = 280 k N m ,

Rozwiqzanie

liniowo - sprgzyste

RozwiQzanie

po redystrybucji

Rys. 3.25. Schemat statyczny belki i wykresy sil poprzecznych 1^^^^ oraz momentow zginajycych M(^)
Obliczenie -sil wewn?trznych metody nieliniowy
W p r o w a d z i m y redukcj? momentu nad srodkowy podpory o 20% w stosunk u do momentu wynikajycego z analizy liniowo-spr?zystej, czyli obieramy
5 = 0,80.
= 0,80 280 = 224,0 k N m ,
358
V^ =

224
g - = 1 4 0 - 2 8 = 112 k N ,

7^^ = 140 + 28,0 = 168,0 k N ,


X =

112,0
35

= 3,20 m ,

m a x M ^ 5 = 1 1 2 , 0 - 3 , 2 - ^ ^ ^ = 179,2 k N m .
M e t o d a nieliniowa wymaga sprawdzenia, czy przy zastosowanej redystrybucji k y t plastycznego obrotu 0 nad podpory B nie przekracza dopuszczalnej wartosci granicznej 0pi^d- Poniewaz zarowno 0 j a k i
zalezy od zbrojenia
belki, rozpoczynamy wi?c od zaprojektowania zbrojenia odpowiednio do
wyzej obliczonych momentow po redystrybucji.
Cz^sc 2. Zaprojektowanie zbrojenia
Przyjmujemy:

Przyj?ta stal charakteryzuje si? duzy ciygliwosciy. D o projektowania


zbrojenia, a takze do sprawdzenia k y t a obrotu stosowac b?dziemy wartosci
obliczeniowe /,^, fy^, -Ecd i ^ ^ .

Prz?slo M=^M^s=

: mm

179,2' k N m = 0,1792 M N m .

6-/i,
po/lO

Zo = 0,851 = 0,85-8,0 = 6,8 m,

Beton C 25/30 o nast?pujycych

cechach:
r/o/lOO = 6,80/10 = 0,68 m^

wytrzymalosc charakterystyczna na sciskanie


= 25 M P a ,
obliczeniowa na sciskanie f^ = fjy^ = 25/1,5 = 16,7 M P a ,
srednia na sciskanie f^ = 2 5 - f 8 = 33 M P a ,
charakterystyczna na rozciyganie/^^^ = 1,8 M P a ,
obliczeniowa na rozciyganie
= 1,8/1,5 = 1,2 M P a ,
srednia na rozciyganie
= 2,6 M P a ,
sredni m o d u l spr?zystosci E^^ = 31,0 GPa,
obliczeniowy m o d u l spr?zystosci E^^ E^Jy^^ = 31,0/1,0 = 31,0 GPa.
EC2 p k t 5.8.6 sugeruje. y^ = 1,2, ale kieruje do przepisow krajowych. P N
nie podaje swych sugestii. D l a prostoty przyj?lismy y^ = 1.
Stal zbrojeniowa A - I I (18 G2, zebrowana):
granica plastycznosci

charakterystyczna /^^ = 355 M P a ,


obliczeniowa /^^ =fyk/y, = 355/1,15 = 310 M P a ,
srednia fy^ =fyj^ = 355 M P a ,
sredni m o d u l spr?zystosci E^^ = 200 GPa,
obliczeniowy m o d u l spr?zystosci
, , = E,^ = 200 GPa.

= 0,60 m .

^ ^ ^ ^ ^ = ^ ' ^ ' ' | 6 - V = 6-0,10 = 0,60 m


b,,f = 0,25 + 2-0,60 = 1,45 m .
Zbrojenie projektujemy wg zasad podanych w rozdz. 6.
A

~^-U-b.u-d^

, = 0,0366.
1,0-16,7-MS-0,452

Odczytujemy z tablic: ^ = 0,0908, C = 0,9682.


Wysokosc strefy sciskanej x = ^ d = 0,0908 4 5 = 4,09 c m < / i ^ = 10 cm
(tzn. ze przyj?cie przekroju pozornie teowego bylo poprawne):
M

0,1792

/^,-rf-C

310'0,45-0,9682

Przyjmujemy 5(^20,

1 3 , 2 7 - 1 0 - m 2 = 13,27 cm^.

= 15,7 cm^.

Podpora B M = IM^I = 224 k N m = 0,224 M N m .


t

= eff

A s2

4-^

Z5

Rys. 3.26. Przekroj poprzeczny belki w prz^sle z obliczeniowy szerokosciy 6^^^^^. Szerokosc
wspotpracujyca plyty b^^^ wg p. 3.2.3

1H
Rys. 3.27. Przekroj poprzeczny belki nad podpory srodkow^

114
Szerokosc wspolpracuj^ca plyty (do wyznaczania stanu przed zarysowaniem):
/o = 0,15 (Zi + y = 0,15(8,0 + 8,0) = 2,4 m,

E,,

Polozenie srodka ci?zkosci przekroju sprowadzonego:

f/o/10 = 2,40/10 = 0,24 m j ^

1 4 5 - 1 0 - 5 + 2 5 - 4 0 - 3 0 + 1 5 , 7 - 6,45 - 4 5

fceff = fcw + 2 fceff1 = 0 , 2 5 + 2 - 0 , 2 4 = 0,73

m.

/i_x

wyznaczenia stanow po zarysowaniu przyjmujemy b = b^ = 0,25 m.


0,224

A n

0,2536 ^

^ = 0,3704, C =

0 , 1 7 0 4 m,

50-16,39 =

33,61

1 8 , 5 7 - 1 0 - * m^ =

18,57

cm^.

cm.

cm.

.Moment bezwladnosci przekroju sprowadzonego:

= MiiL +145

25-40^
10 - (16,39 - 5 ) ^ ^ ^
+ 25 - 4 0 - (33,61 -

+ 1 5 , 7 - 6,45 - ( 3 3 , 6 1 - 5 ) ^ = 6 0 1 6 4 9

0,224
=

16,39

145-10 + 2 5 - 4 0 + 15,7-6,45

14.5'102

0,8460,

1,00-16,7-0,25-0,46^

x = 0,3704-0,46 =

X =

6-/i^ = 6-0,10 = 0 , 6 0 m ^

Do

31,0

M o m e n t zginajocy powodujqcy zarysowanie

20)^

cm'^.
(3.13):

310-0,46-0,8460

Przyjmujemy 6(j)20, A^^ = 18,84 cm^.


Uwaga: Przy t a k i m zbrojeniu, w metodzie liniowej z redystrybucjq dopuszczalny stopien redystrybucji wynosi:
5>

X
0,44+1,25--

01704

0,44+1,25-^-4

Odksztaicenie betonu, przy k t o r y m nast^puje zarysowanie


__fctd

1,2

(3.14):

= 3,87-10-^

0,903.

0,46

Przyj^lismy 5 = 0,8, a wi?c niezb^dne jest sprawdzenie kq.ta obrotu nad


podpory B.
Czfsc 3. Spra-wdzenie k%ta obrotu 0 metod% udoskonalonji (tzn. przy nieliniowej
zaleznosci moment krzywizna)

Odksztaicenie stali zbrojeniowej (3.15):


45 16 39
d-x
8 . . , = B , ^ - . = 3 , 8 7 1 0 - = -5; 0: - 1 ':Z
= 3,29-10-=
6,39

(3.19)

Podpora srodkowa
A. Stan przed zarysowaniem
W niniejszych i dalszych obliczeniach stanu nad podpory posredniy
uwzgl^dnia si? wyst^powanie zbrojenia sciskanego A^^.

Prz^slo
145

73

^'
-^y2

25

.L:'
i
;

Rys. 3.28. Przekroj w prz^sle, stan przed zarysowaniem

Rys. 3.29. Przekroj nad podpory, stan przed zarysowaniem

116

31,0
73 10 4 5 + 2 5 40 20 + 18,84 6,45 46 + 15,7 6,45 5
= 30,19 cm.
73 10 + 25 40 +18,84 6,45 +15,7 6,45

X =

h-x

gdzie N oblicza si? j a k o wypadkowy sil? normalny, a M j a k o wypadkowy


moment zginajycy. Poniewaz TV = 0, moment zginajycy M mozna obliczac
wzgl?dem dowolnego p u n k t u przekroju pr?ta. Poniewaz rozpatrywany przekroj ma zbrojenie t y l k o w strefie rozciyganej, rownania rownowagi wewn?trznej przyjmy nast?pujycy postac:

= 5 0 - 3 0 , 1 9 = 19,81 cm.

i:N = A,,'a-F,

25-40^
= ^ ^ - ^ + 73 -10 (19,81 - 5 ) ^ + - + 2 5 40 (30,19 - 20)^ +
1/.

= 0

(3.21)

J : M = F , ' Z = F,^Z = M,.

(3.22)

IZ

D o r o w n a n (3.21), (3.22) wprowadza si? zaleznosci

geometryczne:

+18,84 6,45 (19,81 - Af +15,7 6,45 (30,19 - 5)^ = 497999 c m ^


I

497999-10"'^

-e.

-6.

(3.23)

'

e-e.

(3.24)

Odksztalcenie betonu, przy k t o r y m nast?puje zarysowanie (3.14):


a
P

1,2

E,,
,

3,87-10-^

31,0-103
.

38 7 - 1 0 - - l ^ : : ^ =

309-10-

B. Obciyzenie momentem rysujycym M^, stan po zarysowaniu


Celem obliczen jest wyznaczenie napr?zenia w stali cr^^.
Prz?slo
= 21,48 k N m .

Jesli do rownan (3.21), (3.22) wprowadzimy rownania fxzyczne dla stali


= cr^(s) i dla betonu cr^ =
(s) w postaci paraboliczno-prostokytnej i uwzgl?dnimy (3.23), (3.24), to otrzymamy dwa rownania nieliniowe z dwoma
niewiadomymi
s^. W rownaniach fizycznych stosujemy parametry wytrzymalosciowe
obliczeniowe, a wi?c f^ = 16,7 M P a ,
= 1,2 M P a ,
f^, = 1,2 M P a , E,, = 31,0 GPa, f^, = 310 M P a , E,, = E, = 200 GPa.
T a k wi?c wzor na napr?zenie w betonie, w punkcie o wsp6h:z?dnej t,
przyjmuje postac:
a (0 = 1000 s (t) [ 1 - 250 e (t)] af,

' dla 0 < 8 {t) <

a{t) = af^

dla 0,002 ^ 8(t) < 0,0035,

0,002,

(5

gdzie s(t) nalezy podstawie ze wzoru (3.23):

145

^1
t

W y p a d k o w a sila w betonie:

. Rys. 3.30. Przekroj w prz^sle, moraent rysuj^cy stan po zarysowaniu


D l a wyznaczenia stanu odksztalcen i napr?zeii ukladamy rownania rownowagi:
IN

= 0,

gdzie b{t) oznacza szerokosc przekroju w punkcie o wsp61rz?dnej t. D l a


przekroju prostokytnego (takze dla teowego), gdzie b(t) jest stale lub odcinkowo stale, mozna napisac analityczny wzor na Fj^ako funkcj? niewiadomych
X, 8^, gdyz napr?zenie w betonie ma rozklad wg paraboli drugiego stopnia, dla
ktorej pole i srodek ci?zkosci sy okreslone prostymi wzorami. Wtedy rowniez
rami? sil wewn?trznych z mozna wyrazic analitycznie j a k o funkcj? zmiennych X , s^.

118
Odksztalcenie zbrojenia rozciq,ganego A^j^ wynika z (3.24):

wypadkowa sila w zbrojeniu wynosi wi?c

Podstawiajyc powyzsze wyrazenia do rownan rownowagi wewn?trznej


(3.21) i (3.22) otrzymuje si? wspomniany wyzej uklad dwoch nieliniowych
rownan, z niewiadomymi x, e^. Poniewaz znamy przedzialy, w k t o r y c h musi si?
znalezc rozwiyzanie x, e^, mozna latwo rozwiyzac iteracyjnie ten uklad rownan.
M o z n a tez zastosowac gotowe procedury zawarte w powszechnie dost?pnych
programach komputerowych, np. Mathcad.
W a r u n k i rownowagi wewn?trznej i wyznaczenie x, s^,
opisalismy t u tak
szczegolowo, gdyz pragniemy zwrocic uwag? Czytelnika, ze nie wolno t u
stosowac gotowych tablic, z k t o r y c h wyznacza si? wysokosc strefy sciskanej x,
a sluzycych do projektowania belek, gdyz tablice te sprzydzono przy zalozeniu,
ze w przekroju osiygni?to stan graniczny nosnosci.
D l a przekroju przedstawionego na rysunku 3.30, gdzie A^^^ = 15,7 cm^,
a M = Mj, = 21,48 k N m , otrzymamy:

Rys. 3.31. Przekroj nad podpory moment rysuj^cy - stan po zarysowaniu.


8 , - 0,1983 1 0 - ^
a,^ = 39,65 M P a .

C. Obciyzenie przekrojow belki momentami M^ o rzeczywistych wartosciach


D l a tych wartosci M^ obliczamy:
a) odksztalcenie
skrajnego wlokna betonu,
b) odksztalcenie s^^ stah rozciyganej z uwzgl?dnieniem wspoipracy betonu,
c) sredniy krzywizn? (l/r)^,.
W celu pozniejszego calkowania numerycznego krzywizny obliczenia (a),
(b), (c) przeprowadzimy dla k h k u przekrojow J ' belki, pokazanych na rysunku
3.25. M o m e n t zginajycy
w tych przekrojach obliczamy z rownania:
M(x) = F ^ * x - ^ -

X = 0,09615 m ,
s^=

-0,04448'10-^

(Wsp6hz?dny

8, = 0,1637 1 0 - ^
a^, = 32,74 M P a .

(3.25)

Poprawnosc tych w y n i k o w mozna latwo sprawdzic przez podstawienie


wzorow (3.21)-(3.24).

do

(3-26)

(3.27)

112,0x-17,5P.

wzdluz osi belki oznaczamy

przez x dla odroznienia

X wyst?pujycego na rysunku 3.28).


Wykres tego momentu przedstawia linia przerywana
A b y rozwiyzac zadanie (a), nalezy wyznaczyc rozklad
Korzystamy z warunkow rownowagi: IN = 0 i IM =
w cz?sci B, stosujemy parametry wytrzymalosciowe o b l

od

na rysunku 3.25.
8 i cr w przekroju.
M ^ . Podobnie j a k
iczeniowe:E,.

Prz?slo (odcmek 0 ^ x ^ 6,6 m, gdzie wyst?puje dodatni moment zginajycy):


wymiary przekroju belki, zbrojenie i ksztait wykresow s i a j a k na rysunku

Podpora B
-30,17 k N m .
W przekrojach nad podpory srodkowy uwzgl?dniamy zbrojenie rozciygane
A^i = 18,84 cm^ i sciskane A^^ = 15,7 cm^.
Z warunkow rownowagi EN = 0 i IM = M^ obliczamy:

3.30.
Punkt 1; X = 1,067 m, M, = 112,0 -1,067 - 1 7 , 5 1,067^ = 99,58 k N m
(a) Z w a r u n k o w rownowagi przekroju obliczamy:
X = 0,09735 m,

= -0,2098-lQ-^

= 0,7601 1 0 " ^

(b) Odksztalcenie 8,,^ obliczamy ze wzoru (3.12):

^ = 0,1789 m,
Podstawiamy:
ec=

-0,1262-10-^

= 1,0 dla pr?t6w zebrowanych,

- 152,01 M P a ,

120
(c)

= 1,0 dla obciozenia krotkotrwalego,

S'rednio krzywizn? obliczamy ze wzoru (3.11), gdzie e, i G j w .


0,6652+0,4322

^2 = 0,5 dla obciozenia dlugotrwalego,

0,46

= E,, = 200 GPa.


Wczesniej obliczylismy: e^ (3.19), (T (3.25) i
.

=3,29-10-^4

152,01
200000

152,01

= 0,7753-10-^

(c) Srednio krzywizn? (l/r), obliczamy ze wzoru (3.11), gdzie


wyzej.
/1\

0,7753 + 0,2078
d

0,45

Punkt 2; x = 2,134 m ,
(a)

10-3 = 2,189-10-3

i s^, j a k

^-1

= 112,0-2,134-17,5-2,134^ = 159,31 k N m .

X = 0,09833 m , s,== -0,3404-IQ-^^

_5 , 243,50
(b). e, = 3 , 2 9 - 1 0 - ^ +
200000

= 1,2175-10"3,

1-1,0-0,5-

/ 32,74 V "

\243,50y _

= 243,50 M P a ,

(a)

X = 0,1843 m , s, = - 0 , 7 7 3 1 - 1 0 - 3 ,

(b)

= 3,09-10-^-1

P u n k t 3; x = 3,2 m ,
(a)

(b)- 8,, = 3,29-10-= +

274,02

(a)

(b)

200000

1 \8

32,74
243,50

_ 274,02 M P a ,

1,1708-10-3,

\231,37/ _

X = 0,1864 m , e, = -1,0094-10-3,
X

0,1864

0,46

_ ]L,4822 -10-3,

(3.27)

= 0,405,

s, = 3,09-10- = +

296,44
200000'

(c)

^ 296,44 M P a ,

1-1,0-0.5

39,65 \
^296,44

= 1,4720-10-3,

-5,394-10-3 m - ^

0,46

Calkowanie krzywizny w celu wyznaczenia kpta o b r o t u plastycznego 0 nad


=

1,3932-10 -3

podporo B
Ze wzgl?du na symetri? calkowanie przeprowadzimy na jednym prz?sle,
a nast?pnie w y n i k pomnozymy przez 2.

10-3 = 3,951-10-3 m - ^ .

0,45

/ 39,65

0,46

1,4720 + 1,0094 _ 3

= 1,3701 10-3,

l-l,0-0,5-

1-1,0-0,5-

^ 231,37 M P a ,

10-3 ^ _4^226-10-3 m-K

VJ

= maxiW"^B = 179,20 k N m

X = 0,09867 m , s, = -0,3848-10-3,

200000

= 1,1569 -10-3,

P u n k t 3'; podpora B, M = Mj,= - 2 2 4 k N m .

1,2394-10-3,

1 0 - 3 = 3 . 5 1 1 . 1 0 - 3 m-^.

231,37

/ 1 \8 + 0,7731
(c)

1,2394+0,3404
(^|_

-2,338-10-3 m - \

Punkt 2'; x = 8,0-0,6-/x = 8,0-0,6-0,50 = 7,70 m ,


M = 112,0 - 7,7 - 1 7 , 5 7,7^ = -175,18 k N m .

(jw.).

32,74

1-1,0-0,5-

10 -3

.0

Punkty 4 i 5 j a k p u n k t y 2 i 1.

^ ^^^] -Mdx.

Podpora (odcinek 6,4 m < x < 8,0 m , gdzie wyst?puje ujemny moment zginajycy): wymiary przekroju belki, zbrojenie i ksztait wykresow s i a j a k na
rysunku 3.31.
Punkt 1'; x = 6,4+0,8 = 7,2 m , M = 112,0-7,2-17,5-7,2^ = - 1 0 0 , 8 k N m ,
(a)

Z w a r u n k o w r o w n o w a g i przekroju obliczamy

Jc = 0,1814 m , e , = - 0 , 4 3 2 2 - 1 0 - 3 ,
(b)

= 0,6639-10-3, cr, = 132,78 M P a .

D o wzoru (3.12) podsta-wiamy obiiczone wczesniej

Calkowanie w y k o n a m y stosujyc metod? Simpsona w cz?sci prz?slowej


(odcinek A C na rys. 3.32b) oraz metod? trapezow w obszarze p o d p o r o w y m
(odcinki C D i D B na rys. 3.32b).
W obszarze prz?siowym, ograniczonym wsp61rz?dnymi a i b (metoda
Simpsona):
h

h
/ ( x ) ^ x = - ( / o + 4/, + 2 / , + . . . 4 / , _ , + / J ,

s.mr(3.20) ff(3.26) i cr, (jw.).


e.m = 3 , 0 9 - 1 0 - ^

132,78
200000.

1-1,0-0,5-

39,65
132,78 / _

= 0,6652-10-3.

(3.28)

gdzie k r o k calkowania h = -- =
n

= 1,067 m .
6

(3.29)

122
Af^ = 224 kNm

^^i

M o m e n t wirtualny jest opisany wzorami:

^ = 35 kN/m

3-)

I W M i 14I 1I 1I ; M M 1n

I I i i i i

M(x) - ^ x ,

8,0

M(x) = \ { ^ - 8 ) ,

(3,30)

odpowiednio na odcinkach A D i D B (rys. 3.32).


D l a zakresu 0 < x < 6,4 stosujemy wzor Simpsona, a dla zakresu
6,4 < X < 8,0 wzor trapezow, podstawiajyc wartosci z ostatniej k o l u m n y
tablicy 3.2.

6 x 1,067 = 6,40

1.05 =

0,8>0.5|0,3

1 0 - ^ (0 + 4 0,2920 + 2 0,9366+4 1,5804 +


+ 2'1,8727 + 4-1,4595 + 0) +
+1.10-3 ( _ 0 ^ 8 . 2 , 1 0 4 2 - 0 , 5 2,1042-0,5 4,0675 + 0,3 0,1585) =

= ( 6 , 7 3 8 5 - 2 , 3 6 0 8 ) - 1 0 - ' = 4 , 3 7 7 7 - 1 0 - ' rad,


= 2 0,4377 1 0 - ^ = 0,8754 10"^ rad.
Dopuszczalny graniczny k y t obrotu Qpi^^ obliczamy ze wzorow (3.16) lub
odczytujemy z rysunku 3.20b. Wzgl?dna wysokosc strefy sciskanej x/d
nad podpory B wynosi x/d = 0,405. D l a betonu C25 (/^^ = 25 M P a , 8^2u =
= - 3 , 5 7 J otrzymamy:
zbrojenie ze stali o sredniej wydtuzalnosci, tzn. klasy B
Rys. 3.32. Lewe prz^sio belki: a) obciozenie, b) wykres krzywizn 1/p = (l/r)^ c) obciozenie
wirtualne, d) wykres momentu wirtualnego

dla xjd

> 0,16

e,i,, = ( - 2 8 , 2 7 6 - (x,/^) +18,224) 1 0 - ^


0^^^, = (-28,276-0,405 + 1 8 , 2 2 4 ) - 1 0 - ' = 0 , 6 7 7 2 - 1 0 - ^ rad,

Tab. 3.2. Krzywizna 1/p i moment wirtualny M, do numerycznego obliczania k^ta obrotu 0, przy
redystrybucji 5 = 0,80
Numer
punktu

Krok
Ax^h

[m]
0
1
2
3
4
5
6 = 0'
r
2'IL

3'

1,067
1,067
1,067
1,067
1,067
1,067
0,80
0,50
0,30

^\

[m]
0,000

[kNm]
0,00

[m]
0,00

1,067
2,134
3,200
4,267
5,334
6,400
7,200
7,700
7,700
8,000

99,58
159,31

0,13338
0,26675
0,40000
0,53338
0,66675
0,80000
0,90000
0,96250
-0,03750
0,00

179,20
159,31
99,58
0,00
-100,80
-175,18
-175,18
-224,00

(1/p)-10^

M(l/p)-10^

0,00

[-]
0,00

2,189
3,511
3,951
3,511
2,189
0,00
-2,338
-4,226
-4,226
-5,304

0,2920
0,9366
1,5804
1,8727
1,4595
0,00
-2,1042
-4,0675
0,1585
0,00

zbrojenie ze stali o duzej wydtuzalnosci, tzn. klasy C


dla xJd > 0,08

Op,,, = ( - 6 8 , 9 1 9 (xyd) +38,514) - 1 0 " ' ,


0^^^, = (-68,919-0,405 + 3 8 , 5 1 4 ) - 1 0 - ' = 1 , 0 6 0 2 - 1 0 - ^ rad.

Wniosek: K y t obrotu plastycznego wyznaczony metody nieliniowy jest mniejszy od wartosci dopuszczalnej dla stali klasy C oraz przekroczony w przypadk u przyj?cia stali klasy B :
stal klasy B

0^ = 0,8754-10-^ rad > Opt,d = 0,6772-10"^ rad,

stal klasy C

0^ = 0,8754-10"^ rad < O^i,, = 1,0602-10"^ rad.

Cz^sc 4. Sprawdzenie kyta obrotu 0 metody uproszczony (przy


zlinearyzowanej zaleznosci moment krzywizna)

przyj^ciu

K y t o b r o t u plastycznego mozna obliczyc metody uproszczony, opisany


w punkcie 3.5.3. M e t o d a ta jest obarczona pewnym bl?dem, jednak jest
znacznie mniej pracochlonna.

124
Prz?sto

Podpora B

Wyznaczamy wartosc m o m e n t u plastycznego" My,, przy k t o r y m napr?zenie w zbrojeniu osiyga granic? plastycznosci
= fy, = 310 M P a . W r o w naniach fizycznych betonu i stali stosujemy parametry wytrzymalosciowe
obliczeniowe j a k w sprawdzaniu nosnosci. Stosujemy Wi^cf^ = 16,7 M P a
if^^ = 310 M P a . Z w a r u n k o w r o w n o w a g i przekroju obliczamy wartosc m o mentu:

Obliczamy podobnie j a k dla prz?sla:


= 234,14 k N m ,
x = 0,1868 m ,

e,= -1,060-10-3,

cr, = 3 1 0 M P a .

Wczesniej obliczylismy e,,^ = 3,09 -10"^ (wzo/ 3.20) oraz


My, = 202,65 k N m ,
o- = 39,65 M P a (wzor 3.26).

oraz stany s i a:

Styd

X = 0,09908 m, s, = - 0 , 4 3 7 7 - 1 0 " ' ,

310

= 310 M P a .

3 09-10"5-l

iu

Odksztalcenie stali obiiczone bez uwzgl?dnienia wspoipracy betonu wynosi:

+200000

/39,65

= 1,568-10 -03

\0

-3/r\< _ <= mA
. in-3
(1/r),, = (s,3,-8,)/d = (1,55 + 1,060)-10-3/0,46
5,674-10-3

= 310/200000 = 1,55 1 0 " ' .

^sy =fyJE,

1-1,0-0,5

Odksztalcenie stali z uwzgl?dnieniem wspoipracy betonu pomi?dzy rysami


s^y^^ obliczymy z rownania (3.12) wstawiajyc fy, w miejsce
oraz wstawiajyc
wczesniej obiiczone e,^, = 3,29 10"^ (wzor 3.19) oraz a^^ = 32,74 M P a (3.25).

(1/r), = ( l / r ) - ^ = 5 , 6 7 4 - 1 0 - 3 ^ ^ 5,740-10-3 m " ^ .


^sy

^'^^

Zlinearyzowana zaleznosc moment krzywizna dla strefy podporowej ma


yd

%m

^-'' +200000

postac:

= 3,29-10-5 +

1/r = 5,740 1 0 - '

310

+200000
( V 4 r = K-Sc)/d

(-)

l-l,0-0,5-

/32,74^^
310

= 2,452' 1 0 ' ^ M ( x ) .

= 1,574-10 -03
D l a kolejnych przekrojow otrzymamy:

= (1,55 + 0,4377)-10-^/0,45 = 4,417 1 0 - ^

m-\
P k t 1'; jc = 7,20 m ,

M ( x ) = -100,8 k N m ,

1/r = - 2 , 4 7 2 - 1 0 " ' m - ^

Srednia krzywizna wg (3.17):


P k t 1!\= 7,70 m ,
( l / r ) = ( l / r ) - 2 2 = 4,417 - 1 0 - ' ^ = 4,485 1 0 - ^ m - 1
. 1,55
^sy
Sredniy krzywizn? odpowiadajycy rzeczywistym m o m e n t o m d o d a t n i m
w prz?sle mozna obliczyc w g liniowej zaleznosci moment krzywizna:

M ( x ) = - 1 7 5 , 1 8 kNm,

P k t 3^; X = 8,00 m ,
Obliczenie k y t a

1/r = - 4 , 2 9 5 1 0 " ' m - \

M ( x ) =Mj, = - 2 2 4 k N m ,

1/r = - 5 , 4 9 3 - 1 0 " ' m - ^

o b r o t u 0 nad podpory przez cahcowanie krzywizn wy-

znaczonych metody przybhzony


Wykorzystujyc

(3.27), (3.30) i wyprowadzone zaleznosci liniowe

mo-

M(x)
l A = (l/r)

= 4,485 -10 - 3 . ^ ( ^ " )


202,65
yd

2,213 - 1 0 - 5 - M ( j c ) ,

gdzie M{x) jest wyrazone w k N m .

m e n t - k r z y w i z n a - mozemy jawnie scalkowac wyrazenie (3.28). Otrzymamy:


6.4

D l a porownania w y n i k o w metody przyblizonej z w y n i k a m i metody udoskonalonej obliczymy krzywizny w kolejnych przekrojach prz^sla:

7,7

2,452-10-^M(x)M(x)^x +

2 , 2 1 3 - 1 0 " ' M ( x ) M ( x ) dx +
6.4-

P k t 1; X = 1,067 m ,

M = 99,58 k N m ,

1/r = 2,204 -10"^ m - ^

P k t 2; X = 2,134 m ,

M = 159,3 k N m ,

1/r = 3,526 - 1 0 - ^ m - ^ ;

P k t 3; X = 3,200 m ,

M = 179,2 k N m ,

1/r = 3,966-10-3 roT^.

8,0
2,213,
2,452 - 1 0 " ^ M (x) M (x) dx =
10
8,0

+
7,7

6,4

(112,0-17,5x^)xrfx +

126

(112,0x-17,5x^)x^x +
6,48,0

+ 2,452 10-^

( 1 1 2 , 0 x - 17,5x^) (^-l+^x^dx

= (0,6768-0,2411) 10"^ = 0,4357 1 0 - ^ rad.


K y t o b r o t u plastycznego obliczony metody przyblizony wynosi zatem:
0 = 2- 0,4357 1 0 - ^ rad = 0,8714-10-^ rad.
Wniosek: K y t obrotu plastycznego wyznaczony metody uproszczony jest
bardzo bliski w y n i k o w i uzyskanemu metody udoskonalony. W y n i k i obu
metod pokazujy, ze k y t obrotu plastycznego jest nmiejszy od wartosci
dopuszczalnej dla stali klasy C oraz przekroczony w przypadku przyj^cia stali
klasy B :
stal klasy B

0^ = 0,8714 1 0 - ^ rad > Opt,, = 0,6772 1 0 - ^ rad,

stal klasy C

Oj, = 0,8714-10"^ rad < Opi,, = 1,0602 10"^ rad.

3.6. Analiza plastyczna wedlug


teorii nosnosci granicznej

stan plastyczny
Rys. 3.33. Geometryczna ilustracja podstawowych zwi-^zkow teorii plastycznego piyni^cia: a) cre
dla materialu sztywno-plastycznego, b) hiperpowierzchnia graniczna, procesy obciq,zania i odci^zania oraz stowarzyszone prawo piynl^cla
Warunek przejscia materialu w stan plastyczny (warunek plastycznosci)
w jednoosiowym stanie napr?zenia jest opisany na rysunku 3.33a, natomiast
w zlozonym stanie napr?zenia ma postac
i^(o-,,,^J = 0,

gdzie a),i (fe, / = 1, 2, 3) sy skladowymi tensora napr?zenia. Wykorzystujyc


definicje sil przekrojowych mozna warunek plastycznosci przeksztalcic w k r y terium uplastycznienia przekroju (warunek stanu granicznego):
* ( 5 , , S J = 0,

3.6.1. Z a l o z e n i a , p o d s t a w o w e
zaleznosci i metody teorii ustrojow zginanych
EC2002 zezwala na stosowanie teorii nosnosci granicznej opartej na teorii
plastycznosci. Teoria nosnosci granicznej (NG) zajmuje si? analizy konstrukcji
w stanie zniszczenia (nosnosci granicznej), w k t o r y m konstrukcja traci zdolnoscdo przenoszenia przyrostow obciyzenia i staje si? ukladem geometrycznie
zmiennym, a wi?c mechanizmem o co najmniej jednym stopniu swobody. Bada
si? tylko poczytek ruchu konstrukcji (male deformacje), co pozwala stosowac
zasad? zesztywnienia oraz zasad? prac (albo mocy) przygotowanych (whtualnych) w stosunku do mechanizmu zniszczenia. O d analizy spr?zystej teoria N G
rozni si? tylko zwiyzkami Gzycznymi prawo Hooke'a zostaje zastypione
prawem plyni?cia plastycznego.
Posluguje si? przy t y m przyrostami lub pr?dkosciami odksztalceh plastycznych, ktore przy zalozeniu materialu sztywno-plastycznego (rys. 3.33a)
^ o g y pojawic si? dopiero w stanie granicznym, gdy konstrukcja przeksztalci si? w mechanizm. Podstawy teorii sy przedstawione szerzej np.
w [3.10], [3.40], [3.44].

(3.31)

(3.32)

gdzie:
(z = 1, 2,
n) sy silanh przekrojowymi (momentami zginajycymi,
silami poprzecznymi, n o r m a l n y m i itp,, wywolanymi przez obciyzenia), od
ktorych zalezy uplastycznienie przekroju, natomiast
sy wartosciami granicznymi odpowiednich sil przekrojowych, wywolujycymi uplastycznienie
calego przekroju i zaleznymi od geometrh przekroju oraz wlasciwosci materialow wchodzycych w sklad przekroju. W dalszym ciygu ogramczymy si?
do zagadnieh, w k t o r y c h mozna pominyc wplyw sil poprzecznych (przyjmujyc prawo plaskich przekrojow) i sil normalnych na uplastycznienie
przekroju.
Deformacja konstrukcji moze si? rozpoczyc dopiero wtedy, gdy warunek
(3.32) spelniony jest w dostatecznej liczbie przekrojow. A b y nastypil ruch
mechanizmu zniszczenia, trzeba pokonac opor plastyczny materialu, a wi?c
doprowadzic z zewnytrz energi? (praca obciyzeh na przemieszczeniach mechanizmu), Energia ta z p o w o d u odksztalceh trwalych ulega rozproszeniu (dysypacji). Rozpraszanie energh odbywa si? tylko w obszarach odksztalcajycych
si? plastycznie, a wi?c spelniajycych warunek JF = 0, obszary zas gdzie
< ^
podlegajy r u c h o w i cial sztywnych. Intensywnosc (moc) dysypacji energh

(w PN-EN [5.1], [5.2] oznaczone RJ. Napr^zenie okresla si?


podobnie jak fy, dziel^c odpowiedni^ sil? przez nominalne pole
przekroju pr^ta,
ftk
~" wytrzymalosc eharakterystyezna stali zbrojeniowej na rozei^ganie
wyznaezona dla eonajmniej 15 probek pobranyeh z roznyeh pr?t6w
tego samego gatunku i sredniey stali. Wartosc /^^ jest okreslana
statystycznie z prawdopodobienstwem p = 0,90,
~" wydluzenie przy maksymalnej sile otrzymane bezposrednio, w probie
rozei^gania, za pomoc^ ekstensometru mierz^eego zmiany dhigosei
lub przez pomiar, wykonany na probce po zerwaniu, na zewn^trz
strefy przew?zenia i zamocowania. Jest to nowe oznaczenie wprowadzone zamiast wydluzenia po zerwaniu ( ^ 5 i AJ^Q). Jest ono bardziej
precyzyjne w stosunku do obowi^zuj^cego poprzednio, poniewaz nie
uwzgl?dnia przew?zenia probki tzw. szyjki (wg ENV oznaczone A^X
e^j, eharakterystyezna wartosc wydluzenia przy maksymalnej sile wyznaezona dla eonajmniej 15 probek z roznyeh pr?t6w tego samego
gatunku i sredniey stali, okreslana statystycznie z prawdopodobienstwem p = 0,90 (wg PN-EN oznaczenie A^^^),
fjfy
stosunek wytrzymalosci na rozci^ganie do granicy plastycznosci
otrzymany z badania pojedynczej probki stali (w PN-EN [5.1]
oznaczony RJR^ nazywany ci^gliwosci^ {ductility),
ift/fy)k ~ eharakterystyezna wartosc stosunku wytrzymalosci na rozci^ganie
do granicy plastycznosci, wyznaczonego na podstawie wynikow
eonajmniej 15 pojedynczych probek z roznyeh prftow tego samego
gatunku i sredniey. Stosunek ten jest okreslany statystycznie z prawdopodobienstwem p = 0,90,
zakres zmian napr?zenia w badaniach zm?czeniowych (rys. 5.3).
Wytrzymalosc na obci^zenia wielokrotnie zmienne, inaczej wytrzymalosc zm?czeniowa.
/R
wskaznik uzebrowania, zdefmiowany szczegolowo w p. 5.1.2,
Eg srednia wartosc modulu spr?zystosci stali.
Spajalnosc zespol cech decyduj^cych o mozliwosci zaistnienia procesow
fizyko-chemicznych, w wyniku ktorych powstaje zl^cze o wymaganych wlasciwosciach. W budownictwie najszerzej stosowane s^
dwie techniki spajania: zgrzewanie oporowe i spawanie lukowe.
Wartosci charakterystyczne wyznacza si? wg wzoru:
m-ks>C

(5.1)

gdzie: m wartosc srednia,


s odchylenie standardowe,
C okreslana wartosc (np. granica plastycznosci),
k wspolczynnik sluz^cy do wyznaczania wartosci z okreslonym
prawdopodobienstwem, przy uwzgl?dnieniu rozkladu t Studenta
(tab. 5.1).

Przy p = 0,95 oraz p = 0,90, wartosci k w funkcji liczby badanych probek


n przedstawiono w tablicy 5.1.
Tab. 5.1. Zaleznosc wspoJczynnika k od liczby probek n, przy p = 0,95 i p = 0,90
k
k
n
n
P = 0,95
p=:0,90
P = 0,95
p = 0,90
5
3,40
2,74
30
2,08
1,66
6
3,09
2,49
40
2,01
1,60
2,89
2,33
50
1,97
1,56
7
2,75
2,22
60
1,93
1,53
8
9
2,65
2,13
70
1,90
1,51
10
2,57
2,07
80
1,89
1,49
11
2,50
2,01
90
1,87
1,48
12
2,45
1,97
100
1,86
1,47
13
2,40
1,93
150
1,82
1,43
14
2,36
1,90
200
1,79
1,41
15
2,33
1,87
250
1,78
1,40
16
2,30
1,84
300
1,77
1,39
17
2,27
1,82
400
1,75
1,37
18
2,25
1,80
500
1,74
1,36
19
2,23
1,78
1000
1,71
1,34
00
20
2,21
1,77
1,64
1,282

5.1.2. Wymagania EC2

Wymagania, o ktorych mowa w tekscie, powinny bye spelnione przez


zbrojenie w stanie, w jakim jest ono dostarczone na budow?. Pr?ty dostarczane
w kr?gach powinny spelniac te wymagania po wyprostowaniu.
Kazda dostawa powinna bye zaopatrzona w swiadeetwo zawieraj^ce dane
wystarczaj^ce do sklasyfikowania wyrobu ze wzgl?du na:
eharakterystyezna granic? plastycznosci stali,
ci^gliwosc,
wymiary wyrobu,
charakterystyk? powierzchni,
spajalnosc.
Ponadto swiadeetwa powinny zawierac inne, dodatkowe informaeje, jezeli
one niezb?dne.
EC2 nie okresla gatunkow stali ani wymiarow wyrobow, a wi?c rowniez
wartosci /y^. Dane zaczerpni?te z PN-EN i prEN przedstawiono w p. 5.1.3.
Stal powinna miec odpowiedni^ ci^gliwosc. Z tego punktu widzenia
rozroznia si? dwie klasy stali. Jezeli e,^ > 5% i (fjfyk) > 1,08, to stal ma wysok^

129

"m
w przekroju mozna obliczyc z zaleznosci:
^ = JZ

hi dA = ZSiqi>0.

Ak,l

(3.33a)

Wielkosci
to pr?dkosci uogolnionych odksztalcen przyporz^dkowane
odpowiednim silom wewn^trznym
w t a k i sposob, aby bylo spelnione
rownanie (3.33a). N a przyklad momentom zginaj^cym odpowiadaj^ pr?dkosci
zmiany krzywizny l i n i i ugi?cia, czyli qt^Ki.
Zatem dla ustroju powierzchniowego (plyty) otrzymamy:
b =

m^K^+myKy

+ m^yK^y,

(3.33b)

gdzie m^, m^, m^y to momenty zginaj^ce i skr?caj^ce na jednostk? dhigosci


przekroju.
Warunek (3.32) przedstawia pewn^ hiperpowierzchni? w n-wymiarowej
kartezjanskiej przestrzeni sil wewn?trznych, k t o r ^ nazywa si? powierzchni^
graniczn^. Pokazano to pogl^dowo na rysunku 3.33b. W przypadku materialu
sztywno-plastycznego jest ona w y p u k l a i nie ulega zmianie w procesie
odksztalcenia plastycznego, a pr?dkosci odksztalcen plastycznych s^ zwi^zane
z aktualnym stanem sil wewn?trznych prawem fizycznym w postaci:
?f=v,

v^O.

(3.34)

Zwi^zek (3.34) jest prawem plastycznego plyni?cia stowarzyszonym z warunkiem stanu granicznego $ = 0 (rys. 3.33b). Z niego wynika tez, ze do
okreslenia ruchu konstrukcji sztywno-plastycznej nie jest potrzebna konkretna
wartosc skalarnego nmoznika v, czyli konkretne pr?dkosci przemieszczen
i odksztalcen, a jedynie stosunki skladowych qi^qi'-^-'An^^sli za u k l a d
wirtualny przyjmiemy chwilowy ruch mechanizmu, to zasada mocy przygotowanych wyrazi si? rownosci^:
L = I),

(3.35)

gdzie: L jest moc^ obci^zen na pr?dkosciacli przemieszczen przygotowanych.


W r o w n a n i u (3.35) wielkosci wirtualne skracaj^ si? i dzi?ki temu mozemy
obliczyc obci^zenie graniczne. D o rozwi^zania zagadnienia nosnosci granicznej
stoj^ do dyspozycji cztery grupy zaleznosci:
a) rownania r o w n o w a g i statycznej znane z mechaniki budowli,
b) zwi^zki kinematyczne (geometryczne) wi^zE|.ce pr?dkosci odksztalcen plastycznych q-^ z pr?dkosciami przemieszczen (ugi?c) oraz zasada mocy przygotowanych (3.35),
c) warunek nieprzekroczenia stanu granicznego (3.32),
d) stowarzyszone prawo plastycznego plyni?cia (3.34).
Kompletne rozwi^zanie zagadnienia nosnosci granicznej polega na jednoczesnym wyznaczeniu:

a) wielkosci obci^zenia granicznego P^, przy k t o r y m rozpoczyna si? ruch


konstrukcji,
b) rozkladu sil wewn?trznych (zwi^zanych z t y m obci^zeniem), k t o r y musi bye
rozkladem statycznie dopuszczalnym, a wi?c spelniaj^cym nast?puj^ce
warunki:
rownania rownowagi wewn?trznej i zewn?trznej oraz statyczne w a r u n k i
podparcia ustroju,
nigdzie w konstrukcji nie jest przekroczony warunek stanu granicznego
(3-32),
c) rozkladu pr?dkosci przemieszczen, k t o r y musi bye rozkladem kinematycznie mozliwym (dopuszczalnym), a wi?c spelniaj^cym nast?puj^ce warunki:
kinematyczne w a r u n k i podparcia ustroju oraz w a r u n k i ci^glosci pr?dkosci przemieszczen wewn^trz konstrukcji,
pozwala otrzymac ze zwi^zkow kinematycznych niezerowe pr?dkosci
odksztalcen qi,
dostarcza dodatniej wartosci mocy obci^zeh zewn?trznych na pr?dkosciach przemieszczen.
Rozwi^zanie kompletne jest z reguly bardzo trudne lub wr?cz niemozliwe
do uzyskania. Ograniczamy si? tedy do rozwi^zah przyblizonych opartych na
dwoch twierdzeniach ekstremalnych.
Twierdzenie statyczne o dolnej (bezpiecznej) ocenie nosnosci granicznej
konstrukcji:
Jezeli dla danego obci^zenia
konstrukcji sztywno-plastycznej mozna
znalezc j a k i k o l w i e k statycznie dopuszczalny rozklad sil wewn?trznych, to
konstrukcja nie ulegnie pod t y m obci^zeniem zniszczeniu, a co najwyzej
osi^gnie stan granicznej nosnosci, czyli:
Ps^Pu-

(3-36)

Nalezy poszukiwac takiego rozkladu, ktoremu odpowiada najwi?ksza


wartosc obci^zenia P^.
Twierdzenie kinematyczne o gornej (niebezpiecznej) ocenie nosnosci
granicznej konstrukcji:
Jezeli dla danego obci^zenia P^ konstrukcji sztywno-plastycznej mozna
znalezc j a k i k o l w i e k kinematycznie dopuszczalny mechanizm zniszczenia
(rozklad pr?dkosci przemieszczen), to konstrukcja ulegnie pod t y m obci^zeniem zniszczeniu, czyli
P,>Pu-

(3-37)

Nalezy poszukiwac mechanizmu, ktoremu odpowiada najmniejsza wartosc


obci^zenia P^.
Z twierdzeh ekstremalnych wynika, ze rzeczywiste obci^zenie graniczne jest
zawarte w przedziale okreslonym nierownosciami

P.^P.<n=
ktore przy rozwi^i-zaniu kompletnym przeksztalcaj^ si? w r o w n o s c i

(3-38)

130
Ksztalt mechanizmu zniszczenia zalezy na ogol od jednego lub wi?cej
parametrow geometrycznych (np. odleglosci przegubu plastycznego od podpory). Parametr ten przy rozwi^zaniu statycznym
nie musi bye r o w n y
parametrowi Xj, przy rozwi^zaniu kinematycznym tego zadania. Gdy rozwi^zanie okazuje si? kompletne, to wtedy
= x^. Sytuacje zwi^zane z ocen^
nosnosci granicznej konstrukcji ilustruje ideowo rysunek 3.34.

a)

ocena

a)

c)

b)

kinema"

fyczna
Ps

".<^C?^^

ocena . staj-yczna

Rys. 3.35: Przegub plastyczny w belce : a) obszar uplastycznienia, b) wykres momentow zginaj^cych
w stanie nosnosci granicznej, c) redukcja obszaru uplastycznienia do przekroju (idealny przegub
plastyczny), d) obrot w przegubie plastycznym

Rys. 3.34. Sytuacje wyst^puj^ce przy ocenie nosnosci granicznej konstrukcji: a) oszacowanie dolne
i gorne, b) rozwi^anie kompletne

nego, pokazano na rysunku 3.36b ogoln^ postac tego rozkladu. Jednostkowy


moment graniczny wynosi wtedy
m^ = F^^z,

3.6.2. Nosnosc w przegubach i zalomach plastycznych


W ustrojach zginanych odksztalcenia plastyczne wyst?puj^ na ogol w niewielkich obszarach (rys. 3.35a) i towarzysz^ temu ostre zmiany linii ugi?cia. Z tego
powodu zaklada si?, ze koncentruj^ si? one w przekroju, w k t o r y m moment osi^ga
wartosc graniczne
(rys. 3.35b, c). W belce taki przekroj nazywa si? przegubem
plastycznym (w plycie b?dzie to linia zalomu plastycznego o momencie granicznym
m przypadaj^cym na jednostk? jej dlugosci). Jest to przegub jednostronny, tzn.
nie zwi?ksza on oporu przy wzroscie obrotu, zachowuje si? natomiast sztywno
przy o d c i ^ a n i u ustroju. Pr?dkosci zmian krzywizny skoncentrowane w jednym
przekroju daj^ w przejsciu granicznym pr?dkosc wzajemnego obrotu 0 sztywnych
cz?sci ustroju schodz^cych si? w przegubie plastycznym (rys. 3.35d) lub w linii
zalomu plastycznego. Wartosc mocy dysypowanej w przegubie plastycznym (lub
na jednostk? dhigosci linii zalomu) wynosi:
b = M,{luhmJ0.

(3.41)

gdzie: F^^^ sila graniczna w zbrojeniu rozci^ganym na jednostk? dhigosci


przekroju, z rami? sil wewn?trznych.
D o scharakteryzowania plastycznej struktury plyty ortotropowej i warstwowej potrzebna jest znajomosc czterech jednostkowych momentow granicznych. N a rysunku 3-36a pokazano element plytowy oraz cztery charakterys-

a)

- J

(3.39)

Wielkosc ta jest nieujemna, a wi?c musi bye


signMj, (lub m^^J = s i g n .

(3.40)

Najogolniejszym rodzajem konstrukcji, j a k i rozpatrzymy, b?d^ plyty zbrojone dolem i gor^ w dwoch wzajemnie prostopadlych kierunkach, a wi?c
konstrukcja ortotropowa i warstwowa. Wielkosci^ podstawow^ jest moment
graniczny
na jednostk? dlugosci przekroju plyty. Jego wartosc zalezy o d
rozkladu napr?zeh na grubosci plyty. Pomijaj^c wytrzymalosc betonu na
rozci^ganie oraz wplyw zbrojenia sciskanego na wielkosc momentu granicz-

Rys. 3.36. Struktura plastyczna plyty z betonu zbrojonego: a) charakterystyczne zaiomy plastyczne,
, b) ogolna postac rozkladu napr^zen na grubosci plyty w stanie granicznym

133

132
tyczne zaiomy plastyczne, kazdy zwi^zany z i n n ^ wielkosci^ momentu granicznego [3.29]. Osie x, y pokrywaj^ si? z kierunkami zbrojenia (kierunkami
glownymi o r t o t r o p i i technicznej). Wspolczynnik CD = mjm^y
nazywamy
wspolczynnikiem ortotropii, a wspolczyimiki li = m[,Jmux, v = m'^y/muy
wspolczynnikami warstwowosci.
W teorii nosnosci granicznej plyt zbrojonych przyjmuje si? najcz?sciej
warunek stanu granicznego w postaci warunku najwi?kszycli momentow
zginaj^cych, k t o r y prowadzi do nast?puj^cych rownan powierzchni granicznej:
= -{m^-mj[my-m^y)+m%
^2

= -K+^"JK-^y

gdzie: ^ = {m^y +

= 0,
+ ^^y

dla

0'

> -^K-^nJ-m^^,

(3.42a)

^ -^i^x-^ux)-<y^

(3-42b)

: (m^^ -}- m'^).

Rownania (3.42) przedstawiaj^ w przestrzeni momentow dwa stozki, k t o r y c h


orzekroj plaszczyzn^ m^y = 0 jest prostok|,tem pokazanym na rysunku 3.37a.
Linie zalomow plastycznych powstaj^ z reguly p o d pewnym k^tem
w stosunku do kierunkow zbrojenia (rys. 3.37b). JezeH rozpatrujemy zginanie
.pH/ty bez sily normalnej, wtedy w zaleznosci granicznej dla l i n i i zalomu
wyst?puje tylko moment 7n o wektorze rownoleglym do tej linii:
^1 = ^n-^un

= 0

dla

m , > 0,

(3.43a)

$^ = m - m ; = 0

dla

m , < 0,

(3.43b)

N a podstawie (3.43) warunek stanu granicznego w przegubie plastycznym


w belce m a postac
M = M^,

gdy M > 0

oraz

M = M^,

gdy M < 0.

(3.45)

3.6.3. Warunki stosowania


metod teorii nosnosci granicznej
Z tekstu rozdziaiu E C dotycz^cego analizy z uwzgl?dnieniem plastycznosci
wynika, ze do oceny stanow granicznych nosnosci konstrukcji zelbetowych
mozna stosowac klasyczn^ teori? plastycznosci, ktorej podstawy przypomniano wyzej.
W teorii nosnosci granicznej okresla si? nosnosc odpowiadajq.c^ przeksztalceniu si? konstrukcji w mechanizm, czyh zupelnemu zniszczeniu. A b y bylo to
mozliwe, przekroje ustroju musz^ si? charakteryzowac duz^ odksztalcalnosciq.
(zdolnosci^ do obrotu). Dotyczy to zwlaszcza przekrojow krytycznych, w k t o rych m o g ^ powstac przeguby (b^dz zaiomy) plastyczne. N a odksztatcalnosc
przegubow plastycznych duzy wplyw ma stopieh zbrojenia. Elementy silnie
zbrojone mog% ulegac zniszczeniu na skutek osi^gni?cia wytrzymalosci betonu
na sciskanie (zmiazdzenia betonu). Wi^ze si? to z ograniczonym uplastycznieniem zbrojenia i ograniczonym obrotem przekroju zniszczonego w ten
sposob. Z tych wzgl?d6w w elementach obliczanych wediug teorii nosnosci
granicznej wprowadza si? warunek ograniczaj^cy zasi?g strefy sciskanej
w przekroju zginanym, k t o r y zalezy od stopnia zbrojenia i od klasy betonu.
Aby zapewnic wystarczaj^c^ mozliwosc obrotu przegubow plastycznych,
przekroj zbrojenia rozci^ganego musi bye tak dobrany, zeby polozenie osi
oboj?tnej spelnialo warunki:
= ^

0,25

dla betonow klas < C50/60,


(3.46)

f < 0,15 .

Rys. 3.37. Warunek najwiekszych momentow zginaj^cych dla piyt ortotropowych (a) oraz element
piyty z lini^ zalomu plastycznego (b)

N a rysunku 3.37b przedstawiono trojk^tny element plyty z jednostkowym


odcinkiem l i n i i zalomu plastycznego, ortotropowe zbrojenie oraz wektory
jednostkowych dodatnich momentow granicznych w odpowiednich przekrojach. Z w a r u n k u rownowagi tego elementu otrzymuje si? wielkosci graniczne
momentow zginaj^cych w l i n i i zalomu:
^un = ^ux cos^ a-f-m^y sin^ a,

m!^n ^ux cos^ a -h

sin^ a:

(3.44a)

(3.44b)

dla betonow klas > C55/67,

a stosunek maksymalnych momentow w prz?sle i na podporze miescil si?


w przedziale 0,5-^2,0. Ponadto nalezy stosowac stal o wysokiej ci^gliwosci
gatunku B lub C. Przy spelnieniu tych warunkow mozna nie sprawdzac
zdolnosci obrotu w przegubie plastycznym. W PN2002 przyj?to takie same
warunki, ograniczaj^c si? jednak tylko do pierwszej z nierownosci (3.46).
Gdy sprawdza si? zdolnosc obrotu, to i tak w strefach przegubow
(zaiomow) plastycznych parametr ^ powinien spelniac ponizsze ograniczenia:
^ ^ 0,45
^<0,36

dla betonow klas < C50/60,


^
dla betonow klas ^ C55/67.

(3.47)

Zdolnosc do obrotu przekroju belki (plyty) powinna bye okreslana w strefie

135
przypodporowej rownej okoio 1,2 wysokosci przekroju, przy obliczeniowych
wartosciach obci^zen i wytrzymalosci oraz sredniej wartosci spr?zenia w rozwazanym momencie czasu.
Poprzez odpowiedni dobor parametrow przekrojow mozna wywolac bardzo
daleko posuni?t^ redystrybucj? momentow zginajq^cych. Okazuje si? jednak, ze
rozklad momentow w stanie granicznym (po redystrybucji) nie moze bardzo
odbiegac od rozldadu ustalonego dla ustroju spr?zystego. I m wi?ksze jest
odchylenie od tego rozkladu, t y m wi?ksze s^ odksztalcenia plastyczne w przekrojach krytycznych i w obszarach uplastycznienia. Wskutek tego m o g ^ wyst^pic
rozwarcia rys i ugi?cia przekraczaj^ce wymagania stawiane konstrukcji podczas
normalnej eksploatacji (w stanie uzytkowania). Dlatego uwaza si?, ze roznice
mi?dzy plastycznym a spr?zystym rozkladem momentow w obszarach potencjalnych przegubow (zalomow) nie powinny przekraczac 30%, czyh [3.26], [3.51]:
,0,7M,<M,<1,3M,.,

W stanie nosnosci granicznej zgmana konstrukcja pr?towa przeksztalca si?


w lahcuch kinematyczny, skladaj^cy si? ze sztywnych cz?sci pol^czonych
przegubami plastycznymi, Warunek stanu granicznego jest okreslony zaleznosciami (3.45).W konstrukcji n-krotnie statycznie niewyznaczalnej warunek (3.45)
musi bye spelniony co najmniej w
r = n+l

(3.50)

przekrojach, aby przeksztalcila si? ona w calosci w mechanizm [3.43]. Jesli


r<n+l,

to ma miejsce b^dz zniszczenie tylko cz?sci konstrukcji,

b^dz

mozliwe jest dalsze jej obci^zenie. N a rysunku 3.38 pokazano przykladowe


mechanizmy zniszczenia belek oraz r a m nieprzesuwnych.

(3.48)

Dopiero w PN1999 i PN2002 wprowadzono to wymaganie, choc bylo ono


wczesniej podawane w Hteraturze krajowej [3.47]. W swietle badah krajowych,
np. [3.42], mozliwe jest nawet przyj?cie 0,62
^M^^
1,6
(1,5 M ^ , jezeli
dodatkowo wyst?puje moment skr?caj^cy [3.56]).
Gdy roznica przekracza 3 0 % , to miarodajne do wymiarowania m o g ^ bye
stany graniczne uzytkowania, a przynajmniej trzeba wtedy sprawdzic zdolnosc
obrotu przekrojow.
Z uwagi na uproszczenia przy idealizacji konstrukcji, a takze nieprzewidziane odchylki wykonania, moment obliczenibwy w lieu sztywnych podp6;r b d e k
ci^glych powinien stanowic nie mniej niz 65% momentu pelnego utwierdzenia
prz^sel w lieu podpor, czyli
Mp,d > 0,65 M , , , .

3.6.4. Belki i nieprzesuwne r a m y

(3.49)

Stosuj^c podejscie kinematyczne sprawdzic nalezy mozliwosc pojawienia si?


roznych mechanizmow zniszczenia, przyjmuj^c wartosci obliczeniowe wlasnosci
materialow odpowiednie dla stanu granicznego nosnosci. W analizie plyt nalezy
uwzgl?dnic zbrojenie nierownomierne, narozne i przy kraw?dziach swobodnych.
Przy stosowaniu podejscia statycznego moze bye korzystne wst?pne
wyznaczenie rozkladu momentow (lub przynajmniej momentow w przekrojach
krytycznych) w ustroju lmiowo-spr?zystym. Wtedy odst?pstwa od stanu
spr?zystego spelni^ z reguly warunek (3.48). W tej analizie spr?zystej nalezy
przyjmowac srednie wlasciwosci materialu,
M e t o d y analizy plastycznej mozna stosowac rowniez do plyt z otworami,
jesli ich praca jest podobna do pracy plyt pelnych, szczegolnie p o d wzgl?dem
efektow skr?tnych. Natomiast redystrybucja momentow jest niedopuszczalna
w ramach przesuwnych, gdyz moze to prowadzic do zbyt duzych bl?d6w
w ocenie nosnosci konstrukcji. N i e mozna jej stosowac takze w elementach,
w ktorych z uwagi na szczelnosc ogranicza si? rozwartosc rys, np. sciany i dna
zbiornikow na ciecze.

Rys, 3.38- Mechanizmy zniszczenia belek i ram nieprzesuwnych

W przypadku r == n + 1 przegubow, wykres momentow moze bye jednoznacznie wyznaczony, gdyz n + 1 rownah momentow wzgl?dem przegubow
pozwala wyznaczyc n wielkosci nadliczbowych oraz intensywnosc obci^zenia
granicznego,
Zasada mocy wirtualnych (3.35) dla pr?towych ustrojow zginanych prowadzi do rownania:
ZP/Wf = E M , , 0

(3.51)

gdzie VV| - pr?dkosci przemieszczen wirtualnych punktow zaczepienia sil


zewn?trznych P^, Wielkosci
i @^ s^ zwi^zane warunkami ci^glosci wirtualnego mechanizmu zniszczenia,

A, Wyznaczanie nosnosci granicznej belek jednoprz^slowych


Rozpatrzmy belk? jednoprz?slow^ o schemacie i obci^zeniu j a k na rysunku 3,39a. Belka charakteryzuje si? momentami granicznym!
oraz
My aMy. Poniewaz u k l a d jest jednokrotnie statycznie niewyznaczalny
(n ^ 1), to przeksztalcenie konstrukcji w mechanizm nast^pi, gdy powstan^

136

Y5J-

r = 2 przeguby plastyczne. Jeden z nich utworzy si? na podporze B, drugi


w prz?sle w przekroju o wsp6irz?dnej x^, ktorego poiozenia nie znamy.

a)

AJ^ I I I I M '

L-x.

SD.SM.Z.

b)

C)

IT

b) M e t o d a kinematyczna
Zakladamy mechanizm zniszczenia i kinematycznie dopuszczalne pr?dkosci
przemieszczen w j a k na rysunku 3.39c. Poiozenie przegubu plastycznego
w prz?sle oznaczymy przez x^ = Xf,. M o c obci^zen zewn?trznycli wynosi:
L

5^'(pole trojk^ta A D B ) = 0,55^Wj)L.

(3.56)

Przygotowane pr?dkosci obrotow w przegubacb zalezy jednoznacznie od


przygotowanej pr?dkosci przemieszczenia przegubu prz?slowego w^) i z rysunk u 3.39c otrzymujemy, ze

ckMu
d)

Mm

0^ = w^:(L-Xfc),

0 ^ = w ^ : ( L - x ^ . ) + Wi)-^fc-

Zatem moc dysypacji w przegubach plastycznycb wynosi:

Rys. 3.39. Belka jednoprz?slowa: a) schemat obci^zenia, b) statycznie dopuszczalny rozklad


momentow zginaj^cych, c) kinematycznie dopuszczalny rozklad pr?dkosci przemieszczen,
d) rozklad sprzysty momentow zginaj^cych

Otrzymujemy zatem dwa rownania stanu granicznego:

a) M e t o d a statyczna
Zadanie b?dzie rozwi^zane, jesli wyznaczone zostan^ trzy wielkosci: obciq,zenie graniczne q^, poiozenie przegubu w prz^sle Xj =
i wielkosc na.dliczbowa, np. reakcja R^. D o ich okreslenia mamy zaleznosci (3.52) oraz warunek
zerowania si? sily poprzecznej w przekroju x^. Rownania stanu granicznego
wprowadzamy do dwu r o w n a n rownowagi belki:
M (x) = 0,5^x ( L - x ) + M (L) X: L ,

dx

= r(x) =

0,5qL-qx+MiL):L

i otrzymujemy uklad d w u rownan:


M = 0 , 5 g , x , ( L - x J - a M x / . L ,
0,5q.L-q,x,-aM,:L

= 0.

+ ocM^jj^

M^Wj)lL-Xj^

(3.53a)
(3.53b)

+ {l + a)x^^

(3.57)

Z bilansu L = D mocy wyznaczymy obci^zenie graniczne wedlug metody


kinematycznej:
= 2 M , [ L - x ^ - H ( l + a)

(3.52)

dMix)

D =M,0j^

:( L - x J :

: L.

Obci^zenie to zalezy od nieokreslonego dot^d parametru meehanizmu


zniszczenia Xj^. Skorzystamy z warunku m i n i m u m kinematycznego obei|.zenia
granicznego:
= 0,

(3.58)

otrzymuJQ-c znow zaleznosci (3.54) i (3.55). Obie metody daly ten sam w y n i k
zarowno dla obei^zenia granicznego
= 9^, j a k ' i dla polozenia przegubu
prz?slowego
= X;^. D l a rozpatrywanego zadania otrzymalismy wi?c rozwi^zanie kompletne.
Parametr a nie moze bye dowolny, jesli momenty krytyezne w stanie
nosnosci granieznej m o g ^ si? roznic nie wi?eej niz o 30% o d odpowiednich
momentow z rozkladu spr?zystego, k t o r y pokazano na rysunku 3.39d. W stanie granieznyni reakcja Rj^ oraz moment w przegubie prz?slowym wynosz^
R-Au = qs^s^

Mcu = 0,5?,x,^

natomiast moment w przegubie p o d p o r o w y m powinien spelniac warunek


Po rozwi^zaniu tego ukladu ze wzgl?du na x^ i q^ otrzymujemy poiozenie
przegubu prz?slowego
x^ = ( v T + a - l ) L : a

(3.54)

> 0,7 Ms = 0,7 0,125 qL\

Warunek dla parametru a b?dzie wowczas nast?puj^ey:


oc^Msu:Mcu>0,n5L^:xj.

oraz obci^zenie graniczne wedlug metody statycznej:


g, = 2 M [ 2 ( l + y i T ^ ) + a ] : L ^

1,3 Ms >

(3.55)

Statycznie dopuszczalny rozklad momentow zginaj^cych pokazano na r y sunku 3.39b.

Po podstawieniu (3.54) otrzymamy a > 1,0285. Przy znaku rownosci m o menty prz?slowe M ^ ^ i Mj^ rozni^ si? o 21,6%. Zwrocmy uwag?, ze wyst?puj^ one
w roznych przekrojaeh. Gorne ograniczenie wyniesie oc < 2,0 (zgodnie z EC2),
przy k t o r y m Mcu rozni si? o 4Vo od M ^ , natomiast M^u rozni si? o 7,2% od M^-

139
B. Belki ci%gle
Przy okreslaniu nosnosci granicznej belki ci^i^glej o znanych parametrach
(sprawdzaniu nosnosci) na ogol efektywniejsza b?dzie metoda kinematyczna,
polegaj^ca na analizie mechanizmow zniszczenia poszezegolnyeh prz?sel
(rys. 3.38d, e). W przypadku projektowania belki, ze wzgl?du na ograniczenia
dotyez^ce stopnia redystrybueji momentow zginaj^eych, korzystniejsze b?dzie
podejscie statyezne, znane pod nazw^ plastycznego rozprowadzenia (wyrownania) momentow, opisane w podrozdziale 3.4. Obecnie przedstawimy inny
sposob post?powania, w k t o r y m dla spr?zystej belki ei^glej wystarczy okreslic
tylko ekstremalne momenty w przekrojach belki istotnych z p u n k t u widzenia
ograniezeh dla redystrybueji momentow. Pokazemy to na przykiadzie belki
trojprzgslowej (rys. 3.40) z obei^zeniem stalym g i zmiennym P.
Najpierw obliczamy najwi?ksze momenty w przekrojach krytycznych belki
spr?zystej, np. za pomoc^ tablie Winklera:
w prz?slach skrajnych

a)

P=120

120 _
L 2.0

2.0 ^^t 2,0

6,0

b)

6,0

120 kN
L

,.

6,0

\\\\
'l

I I I I I I I I II

c)
o

M i ^ a x = 0,080 20,0 6,0^ + 0,289 120,0' 6,0 = 265,7 k N m ,

CD

O
O"
CD

w prz?sle s r o d k o w y m
M2m.x = 0,025 20,0 6,0^ + 0,200 120,0 - 6,0 = 162,0 k N m ,
na podporach

oo

posrednich

MBmin=^'Mcmin=

^o

i
/

>

" 0 , 1 0 0 ' 2 0 , 0 ' 6 , 0 ^ - 0 , 3 1 M 2 0 , 0 ' 6 , 0 = 295,9 k N m .

Nast?pnie budujemy wykresy M we wszystkich prz?slach belki, traktowanych j a k szereg belek swobodnie podpartych, dla dwoch niekorzystixych
ustawieh obei^zenia zmiennego:
a) ^ i P znajduj^ si? w prz?slach skrajnych, a w prz?sle srodkowym tylko
g (rys. 3.40b),
b) ^ i P znajduj,^ si? w prz?sle srodkowym, a w prz?slach skrajnych tylko
' 5^ (rys. 3.40c).
N a te wykresy momentow od obei^zeh prz?slowych. nanosimy wykres
moment6\ od obci^i^zenia momentami p o d p o r o w y m i zmniejszonymi w stosnnk u do rozwi^zania spr?zystego, jednak nie wi?eej niz o 30%. W t y m przypadku
moment podporowy po redukeji wynosi:

d)

Rys. 3.40. Plastyczne wyrownanie momentow w belce ci^gJej: schemat obci%zenia belki (a),
obci^zenie zmienne w prz^siach skrajnych (b) i w prz?sle srodkowym (c), obwiednie momentow po
redystrybueji (linia ci^gia) i dla ustroju spr^zystego (d)

M = - 0 , 7 - 2 9 5 , 9 = - 2 0 7 , 1 kNm,
N a rysunku 3.40d pokazano dwie obwiednie momentow; po przeprowadzeniu redystrybueji (linia ci^gla uzyskana na podstawie zakreskowanych cz^sci
wykresow z rys. 3.20b, c) i dla ustroju spr?zystego (linia przerywana)/Porownuj^c je mozna zauwazyc, ze:
a) ulegly zmniejszeniu ekstremalne M w przekrojach krytycznych nad
podporami o 30%) (po redukeji momentu. na kraw?dz podpory mozna
zalozyc okolo 20%), a w prz?slaeh: skrajnych o 5,9% i w srodkowym
o 24,1%,

b) w z r o s l y ' m o m e n t y ujemne w prz?sle srodkowym o 44,8% pod sil^


skupion^ i az o 50,5%) w srodku prz?sla, ale nie jest to obszar krytyczny;
m i m o to ealkowite zuzycie zbrojenia w belce nie b?dzie wi?ksze niz przy
rozwi^zaniu spr?zystym; wedlug PN2002 przy obliczaniu momentow ujemnych w prz?slach srodkowych stosuje si? obei^zenie zast?peze, skiadaj^ee
si? z obei^zenia stalego i cz?sei obei^zenia uzytkowego, co poprawia t?
sytuacj?,
c) rozklad momentow na dhigosci belki stal si? bardziej rownomierny.

140
W przypadku belek ci^glych o obci^zeniach stalych i zmiennych r o w n o miernie rozlozonych mozUwe
znaczne uproszczenia obliezen, opisane w P N
i w krajowej literaturze, np. [3.47].

3.6.5. P l y t y
A. Wprowadzenie
Rozwi^zanie kompletne lub oszaeowanie dolne nosnosei granieznej plyt
zwi^zane s^ z duzymi trudnoseiami matematyeznymi. W ramaeh podejseia
kinematyeznego duz^ popularnosc zdobyla metoda linii zaiomow dzi?ki
latwosci uzyskiwania rozwi^zan nawet dla plyt o skomplikowanych ksztaltach,
warunkach podpareia i obei^zenia. Okazuje si? przy t y m , ze oszaeowanie
kinematyezne dose dobrze odpowiada rzeezywistej nosnosei plyt z betonu
zbrojonego.

obrotu plata 3, przylegaj^eego do kraw?dzi swobodnyeh, moze miec do.wolne


poiozenie pod warunkiem, ze przeehodzic b?dzie przez podpor? slupow^ D .
Poiozenie tej osi trzeba b?dzie przyj^c j a k o niewiadom^ w zadaniu.
W e k t o r pr?dkosei wzajenmego obrotu platow musi pokrywac si? z l i n i ^
zalomu l^cz^cego te p l a t y i jest on rowny roznicy wektorow pr?dkosci obrotu
tych platow (np. S24. ^z^^d^ zasad sumowania wektorow wynika, ze
linia zalomu (lub jej przedluzenie) przeehodzic musi przez p u n k t przeei?eia osi
obrotu platow schodz^cych si? w tej h n i i (np. na rysunku 3.41a p u n k t A dla
zalomu A F lub p u n k t O24 dla zalomu FG).
N a rysunku 3.41b pokazano plan pr?dkosei obrotow (hodograf), k t o r y
musi zamykac si?. Jesli zalozymy j e d n ^ pr?dkosc obrotu, np. 0 ^ , to pozostale
mozna okreslic z hodografu.

Zalozenia metody h n i i zaiomow:


a) odksztaleenia plastyezne koneentruj^ si? wzdluz pewnyeh linii (zwanyeh
liniami zaiomow), w ktoryeh osi^gni?ty zostaje warunek stanu granieznego
(3,43),
b) linie zaiomow tworz^ siatk? zaiomow, k t o r a przeksztalea plyt? w ruehomy
meehanizm, dziel^e j ^ przy t y m na sztywne plaskie platy,
e) sztywne platy przemieszezaj^ si? j a k eiala sztywne w sposob okreslony
geometric plyty i w a r u n k a m i jej podpareia.
W metodzie l i n i i zaiomow obei^zenie graniezne mozna znalezc dwoma
sposobami:
a) z rownania moey przygotowanyeh (3.35) i minimalizaeji obei^zenia wzgl?dem parametrow okreslaj^eyeh siatk? zniszezenia,
b) z rownan r o w n o w a g i platow, na ktore linie zaiomow podzielily plyt?.
B, Geometria linii zaiomow
Okreslenie meehanizmu zniszezenia przebiega w ten sposob, ze na wst?pie
zaklada si? siatk? l i n i i zaiomow i przyjmuje si? pr?dkosc ugi?eia VVQ (^PWQ = 1) w w y r o z n i o n y m punkeie plyty. Nast?pnie wyznaeza si? wielkosei
wektorow pr?dkosei o b r o t u platow wzgl?dem ieh osi obrotu j a k o funkeje w^;
jest to mozliwe, poniewaz w zakresie malyeh obrotow pomi?dzy pr?dkoseiami
ugi?c w^. k-tego plata a pr?dkosei^ obrotu tego plata zaehodzi zwi^zek:
w, = / - 0

(3.59)

Rys. 3.41. Geometria linii zaiomow: a) siatka zaiomow, osie i wektory obrotow, b) plan pr^dkosci
obrotow (hodograf)

Z wlasnosci hodografu wynika, ze liczba parametrow geometrycznych Xi


(i = 1, 2 , p ) calkowieie okreslaj^eyeh siatk? l i n i i zaiomow wynosi:
p = t+s-~l,

(3-60)

gdzie ; jest odleglosei^ p u n k t u o pr?dkosei w^^ od linii dzialania wektora 0^


(osi o b r o t u plata).

gdzie t jest liezb^ platow powstalyeh w plycie, a s stopniem nieokreslonosei osi

Z kolei okresla si? wielkosei 0^^ wektorow pr?dkosei wzajemnego obrotu


platow k, j schodz^eyeh si? w poszezegolnyeh liniaeh zalomu.
Osie obrotu i wektory obrotu platow przypodporowyeh pokrywac si?
musz^ z l i n i a m i podpor (AB, B C i A E na rys. 3.41a). L i n i a dzialania wektora

obrotu platow.
N a rysunku 3.41a jest p = 4, poniewaz do , okreslenia siatki zniszezenia
potrzebne s^ trzy wsp61rz?dne polozenia w?zl6w G i F oraz jeden parametr
okreslaj^ey poiozenie osi obrotu plata .3.

142
W przypadku krzywoliniowych podpor plyty, w narozach p l y t wielobocznych oraz p o d dzialaniem duzych sil skupionych m o g ^ powstawac ci^gle pola
zaiomow oraz zalomy krzywoliniowe. Nie b?dziemy ich przedstawiac, odsylaj^c do literatury [3.38], [3.44], [3.46], [3.55].
C. Rownanie mocy

przygotowanyeh

Wzdluz l i n i i zalomu i o dhigosci


(rys. 3.42) pr?dkosc k^ta wzajemnego o b r o t u platow jest stala, natomiast jednostkowy moment graniczny
m^^f^ moze si? zmieniac (zalezy on od ilosei zbrojenia w poszezegolnyeh
kierunkach i od k i e r u n k u l i n i i zalomu). Zatem wielkosc moey dysypowanej
w zalomie wynosi:
Di=0jm,Jl=0^M,,,
h

Podobnie b?dzie dla ujemnej l i n i i zalomu. M o c dysypacji w calej plycie


jest sum^:
(3.63)
Cz?sto jest latwiej obliezyc moc dysypowan^ w plycie j a k o sum? mocy I ) ^
odpowiadaj^cych o b r o t o m poszezegolnyeh platow, a nie ealkowitym o b r o t o m
w liniaeh zaiomow. N a przyklad w przypadku plata przypodporowego
k ograniczonego dodatnimi liniami zaiomow i = 1, 2, 3 oraz przegubowo
podpart^ kraw?dzi^ A B (rys. 3.43a) otrzymamy:
4

(3.64a)

(3.61a)
lub gdy m^,^ s^ stale na dlugosei poszezegolnyeh

gdzie M^^ jest ealkowitym momentem granieznym w i-tej l i n i i zalomu. G d y


jn^^ = const na dlugosei h n i i zalomu, wowczas
Di = mj,0,,

= E(Ki.0..+M,,,0,,),
i

(3.61b)

(m,,,

linii zalomu:

@,,+m,iy

(3.64b)

i
a jesh na wszystkich liniaeh zalomu plata jednostkowe momenty graniczne s^
jednakowe:
Dk = m,,0,+m,y

a, 0^,.

(3.64c)

Y
W (3.64a) i (3.64b) trzeba brae p o d uwag? zwroty skladowych momentow
w zalomaeh x".
Q)

Rys. 3.42. Wielkosci do obliczenia mocy sii wewn^trznych w jednej linii zaiomu

^ W e k t o r pr?dkosei k^ta obrotu i wektor momentu wygodnie jest wyraic za pomoc^ ich wsp6}rz?dnyeh i wtedy zaleznosci (3.61) przyjm^ postac:
Di = M,,@^+M,y@y,
^i = ^uJy^.+m,yL^r

(3.62a)
(3-62b)

0
Rys. 3.43. Wielkosci do obliczenia mocy sii wewn^trznycii (a) i mocy obci^zen (b) w placie

144
W przypadku utwierdzenia kraw?dzi plyty A B , obliczaj^c moc dysypacji
nalezy do wartosci we wzorach (3.64) dodac moc rozpraszan^ w zalomie
ujemnym na kraw?dzi A B (zakladaj^c, ze t a k i zatom powstanie), np. dla
przypadku (3.64c) b?dzie wtedy:

Wielkosci potrzebne do obliczenia mocy dysypacji (3.64) wynosz^


dla plata 1: Muix = (^'^uyb,
dla plata 2: Mu2x

= CD^uyb,

M^iy = rn^yXj,,
Mu2y =

0^^ = 1/x^,

'^'^uy^k^

02x = 0,

^^ = 0,
02y =

yb.

M o c dysypowana w plycie jest rowna


W powyzszych wzorach;^^, 0^^^ s^ wartosciami skladowych wektora k ^ t a
obrotu plata:
0

kx W

I) = 21) 1 + Z)2 = 2cDin^y b + 2in^y ^fc' t = '^.m^y ( a ) b ^ + ) : (fex^).


^k
^
Bilans mocy (3.35) prowadzi do obci^zenia
q = q{x^) = 1 2 m , , ( a ) b ^ + x t ) : ( f e ^ x , ) : ( 3 a - 2 x ^ .

Przyklad A
Rozpatrzymy prostok^tn^ plyt? ortotropow^ o schemacie i obci^zeniu j a k
na rysunku 3.44. Kinematycznie dopuszczalna siatka zniszczenia polega na
utworzeniu si? d w u zaiomow B F i CE, dziel^cych plyt? na trzy sztywne platy..
Z uwagi na symetri? wzgl?dem osi y jest to siatka jednoparametrowa
(p = (3 + 0 1)/2 = l ) . Jedynym nieznanym wymiarem jest Xj^. Zakladamy
pr?dkosc przemieszczenia przygotowanego brzegu E F r o w n ^ w^p = 1. M o c
obci^zeh zewn?trznych obHczamy z (3.56), przy czym, z uwagi na q = const,
mozemy uhikn^c calkowania i przemnozyc obci^zenie q przez obj?tosc bryly
pr?dkosci przemieszczen wirtualnych:
^bXk'-'~+{a-2xj,)-+2b'Xf,--'-

(3.66)

Plyta zniszczy si? przy takiej wielkosci parametru Xf^, k t o r a zwiq^zana jest
z m i n i m u m q. Trzeba wi?c okreslic dq{x^\dx^ = 0, co prowadzi do rownania
3xl+4cDpbx^-3cDh^
w ktorym

= 0,

= - jest stosunkiem dhigosci bokow plyty. Z rownania tego


a

otrzymujemy
x, = a ) / 5 ( V 4 + 9 T ^ - 2 ) ^ .

(3.67)

Obci^zenie graniczne obliczone z (3.66), po uwzgl?dnieniu (3.67), wynosi


g , = 12m,,(9 + co/?^;7^):(^6^):(9-2co^^^^),
bx,^+ia~

'2x,

(3.68)

= qb (3a 2x^): 6.

podparcie przegubowe

gdzie fj = V 4 + 9 : c o : / ? ^ - 2 .
Mechanizm przedstawiony na rysunku 3.44 daje lepsze (nizsze) oszaeowanie nosnosei granieznej dla stosunku bokow plyty j3 = b : a < 0,682: ^/co.
W przeeiwnym razie nalezy zalozyc siatk? zniszczenia w ksztalcie litery
Y [3.44], [3.46], [3.55].
Przyklad B
D a n a jest plyta dwuprz?slowa (rys. 3.45). W prz?sle I podparta jest
swobodnie na trzech kraw?dziach, a przez ezwart^ kraw?dz (os 3 3) przechodzi w sposob ei^gly w prz?slo I I . W prz?sle n jest dodatkowo podparta na
dwoch slupach. Obei^zenia obhezeniowe plyty stale rownomierne
= 8,0 k N / m ^ , zmienne
= 12,0 k N / m ^ , l^czne q^ = 20,0 k N / m ^ .
N a rysunku 3.46 pokazano rozpatrywane meehanizmy zniszezenia prz?sel
plyty. W e k t o r y momentow lami^eych mux, ^uy, '^uy
prostopadle do odpowiadaj^eych i m kierunkow zbrojenia.
Prz?slo I

Rys. 3.44. Mechanizm zniszczenia piyty prostok^tnej podpartej przegubowo na trzech brzegach

W stanie granieznym plyta dzieli si? na eztery platy (rys. 3.46a). Siatk?
zaiomow okreslaj^ dwa nieznane parametry x i y. Zadanie rozwi^zemy metody
rownowagi granieznej platow, w ktorej wykorzystuje si? w a r u n k i rownowagi

wr
momentow obci^zenia zewn?trznego wzgl?dem kraw?dzi podpareia (osi
obrotu piata) i skladowyeh momentow granieznyeh rownoleglyeh do kraw?dzi.
W a r u n k i te musz^ bye spelnione dla poszezegolnyeh platow meehanizmu
zniszezenia.
Rownania r o w n o w a g i momentow dla platow 1, 2 i 3 zapiszemy w postaei
^qd'b-x^^mux'b,

(3.69)

~g,'(3a-4x)-/ = (m,,+my/a,

(3.70)

^ g , - ( 3 a - 4 x ) - ( f c - # = m,-a.

(3.71)

Z dwu ostatnieh rownan wyznaezymy parametr y w postaei


y = b:{i + P),

(3.72)

gdzie: P = -y/m^yiim^y+muy).
Z d w u pierwszyeh r o w n a n wyznaezymy parametr x:
X = 0,5-b.i-bo-.a+^ib.-.af+
gdzie:
. bo =

2j^-a/^

oraz

3),

CD^ = m^^:(m^^ + m y .

(3.73)
.

(3.74)

Rownanie (3.71) wyrazaj^ee zaleznosc mi?dzy momentem granieznym m^y


a obei^zeniem granieznym q^, przeksztaleimy do postaei:
Q,, = 2 4 a : ( 3 a - 4 x ) .

(3.75)

gdzie:

m^y

V+pJ

Rownania (3.73) i (3.75) maj^ postac analogiezn^ do odpowiednich rownan


z rozwi^zania zagadnienia nosnosei granicznej plyty opartej swobodnie na
wszystkich cztereeh kraw?dziach. Z tej racji mozemy skorzystac z tablicy 2-1
w praey [3.46], gdzie zamiast a/fe stawiamy a/bp i z tablicy odezytujemy
wartosci
zamiast
A b y otrzymac konkretne wartosci liczbowe, musimy poczynic jeszcze
pewne zalozenia odnosnie do ortotropii i warstwowosei plyty. W t y m celu
skorzystamy z rozwi^zania spr?zystego plyty opartej swobodnie na trzech
kraw?dziaeh, a na ezwartej utwierdzonej, w k t o r y m odpowiednie momenty
s% proporejonalne do parametrow
= 0,0152,

a, = 0,0393,

= 0,0814.

149"

148

Wspolczynniki o r t o t r o p i i coj i warstwowosei Vj okreslono

m',

nast^puj^co:

W rownaniach mocy przygotowanyeh sily w?ziowe nie odgrywaj^ zadnej


roll, gdyz w kazdym w?zle tworz^ par? sil o sumie zerowej.
Poniewaz dla plata m 1 os obrotu nie jest jednoznacznie okreslona, diatego
zapisano w a r u n k i r o w n o w a g i wzgl?dem dwoch osi wzajemnie prostopadlych
1-1 i 2-2. Rownanie r o w n o w a g i momentow plata 1 wzgl?dem osi 1-1:

0,85-0,0814
(b-x)m,,4-T^-l,0-

Obliczono:
P = 0,6325,

y = 3,06 m

coi = 0,28,

= 3,24 m ,
3 , 5 ( . - . - , ) ^ i . ( M ^ - l , 0 ) , 5 , ( M ^ - , , 0 ^

a nast?pnie dla a/bo = 7,0/3,24 =^ 2,160 odczytano z tablicy w [3.46]:


== 13,57452

x/b^

oraz

= 0,66484,

sk^d

/J

x = 2,15 m.

m, [C0n(3,5-x)+TFo] = ^ ( 3 , 5 - x + 8 y ) g,.

i6>

(3.79)

W ten sposob prz?slo I nalezy wymiarowac na momenty


=

Prz?slo

"

mL, = 1,5 1,106

= 1,659

m:, = 0,7 1,106

= 0,7742

"

Rownanie r o w n o w a g i momentow plata 1 wzgl?dem osi 2-2:

= 33,18 k N m / m ,
= 15,48 k N m / m .

3,5m,-PF(b-x-0,75) =

M o m e n t m'uy zostal okreslony w prz?sle I . Wspolezynnik o r t o t r o p i i


przyjfto posilkuj^c si? rozwi^zaniem spr?zystym piyty o wymiarach. 5,0 x
X 2,75 m i podpartej tak j a k w prz?sle I :
m,^

1,3-0,01105

W stanie granieznym plyta rozdzieli si? na


obrotow platow 1 przebiegaj^ przez podpory
kierunek trzeba dopiero okreslic, znajduj^c dwa
przypadku wygodniej jest poshizyc si? metody

f3;-0,75

- 3 , 5 ^ ( 0 , 7 5 - 0 , 5 y ) 3d>

[3,5-(2,75-x)-PFo] =

^ '

=.^[(3,5-x-y)(l,25-x+23^)-3y(l,5-3;)]g,.

trzy platy (rys. 3.46b). Osie


slupowe, ale dokladny ich
parametry x oraz y . W t y m
iteracyjn^.

T a k j a k poprzednio wypiszemy rownania rownowagi granicznej platow.


Poniewaz brzegi swobodne o dlugosei b s^ przecinane przez linie zalomu nie
p o d kq,tem prostym, to w rownaniach rownowagi granicznej dla platow trzeba
uwzgl?dnic dzialanie tzw. sil w?zlowych. W placie o k^cie r o z w a r t y m dziala sila
skierowana w gor?, natomiast w placie o k^cie ostrym sila w?zlowa skierowana
w dol. Szezegolowe wyprowadzenie wzoru na sil? w?ziow^ mozna znalezc np.
w [3.46]. Tutaj okreslono j % w nast?puj^cy sposob:
W = m,y-W,,

l(h~x-y
3,5(b-x-3;)\

{3,11)

Rownanie r o w n o w a g i momentow plata 2 wzgl?dem osi 3-3:


i ; M 3 _ 3 = 0,
( m m y - 7 , 0 + 2->F-x =

1 /
h-x-y
1
7,0-x^--+7,0-(b-x-)')--- x +
2
2 \

m,-(7,0 + 2-PFo-x) = 3,5 x^+hx5-x-y)

(3,5 + 2 x - 3 ; ) - 3 , 3 1 8 q,.

(3.81)

U k l a d rownan (3.79) do (3.81) rozwi^zano iteracyjnie za pomoc^ k o m putera, otrzymuj^c


x=0,70m,

3; = 0,18 m

oraz

= (0,549; 0,557; 0,553).

gdzie:
M o m e n t y do wymiarowania plyty w prz?sle I I wynoszq. zatem
my = 0,557 c . g < . - ^ ^ = l - ( x + , ) : 3 . 5 .

(3.80)

= 11,14 k N m / m ,

== 0,5 0,557 q, = 0,2785 - q, = 5,57 k N m / m .

150
Nalezy podkreslic, ze przedstawione obliczenia nie
lizy wymagaj^ jeszcze nast?puj^ce zagadnienia:

wyczerpuj^ce. Ana-

a) okreslenie momentow njemnych w obu prz^slach do wymiarowania zbrojenia gomego mozna to przeprowadzic podobnie j a k w metodzie plastycznego wyrownania momentow w belkach lub w plytach ci^glych jednokierunkowo,
b) zbrojenie narozy swobodnie podpartych w prz?sle I , ktore nalezy obliczac
i konstruowac w zaleznosci od przyj?tego schematu pracy naroza (swobodnego albo z ograniczonym odksztalceniem k u gorze) [3.49],

obszarow sciskanych i rozci^ganych. Obrazem tego s^ sciskane i rozci^gane


pr?ty zast?pczej kratownicy. Sily wyst?puj^ce w tych obszarach (pr?tach),
w poprawnie zaprojektowanym elemencie, ,s% w stanie rownowagi z obci^zeniem zewn?trznym. Nosnosc konstrukcji jest zachowana tak dlugo, j a k dlugo
b?dzie zachowana rownowaga sil wewn?trznych i nigdzie nie zostanie przekroczona granica plastycznosci.

c) zginanie i scinanie plyty w otoczeniu podpor slupowych obszerne


przedstawienie tego problemu mozna znalezc w monografii [3.3],
d) , stany graniczne uzytkowania.

3.7. Metoda kratownicowa


3.7.1. P o d s t a w y m e t o d y
M e t o d a kratownicowa zostala zaliczona w EC2 do metod analizy plastyczne] konstrukcji, daj^cych dolne oszaeowanie n o s n o s c i . K r o t k i opis podstawowych zasad metody zostal umieszczony w p. 5.6 i 6.5 EC2, a dalsze
przepisy znajduj^ si? w rozdzialach dotycz^cych projektowania k r o t k i c h
wspornikow, w?zl6w r a m oraz stref poddanych dziaianiu sil skupionych.
W polskiej praktyce projektowania konstrukcji metoda ta jest stosowana np.
do wymiarowania k r o t k i c h wspornikow, j a k k o l w i e k bez wymieniania nazwy
m e t o d a kratownicowa" [3.21], [3.2].
Zasady metody wyprowadzono z analizy przebiegu trajektorii napr?zeh
giownych obci^zonej konstrukcji. lub jej cz?sci [3.7], [3.45], [3.50] (rys. 3.47).
W praktyce obraz trajektorii napr?zeh jest upraszczany i dopasowywany do
charakteru konstrukcji zelbetowej. N i e mozna bowiem w sposob prosty
przenosic rozkladu napr?zeh ustalonych przy zalozeniu homogenicznego
materialu na rzeczywiste konstrukcje, poniewaz np. zbrojenie w pewnym stopniu
wymusza przebieg sil rozci^gaj^cych. Napr?zenia rozci^gaj^ce prowadz^
ponadto do zarysowania betonu, zmieniaj^c przebieg trajektorii napr?zeh
giownych. W strefach sciskanych natomiast moze dochodzic do miazdzenia
betonu. St^d tez przy obci^zeniach zblizonych do granieznyeh rozklad sil
wewn?trznyeh moze znaeznie roznic si? od obliczonyeh w I fazie.
Konsekwenej^ opisanych zjawisk jest powstawanie obszarow, w ktoryeh
nast?puje koneentracja sil seiskaj^cych oraz rozci^gaJE|.cych i tworzenie si?
Ponadto metod? t mozna stosowac do analizy SGU (np. sprawdzania szerokosci rys) pod
warunkiem, ze pr^ty kratownicy-modelu s% rozmleszczone w przylizeniu zgodnie ze wskazowkami,
ktore wynikaj^ z teorii spr?zystosci.

Rys. 3.47. Trajektorie naprezen w obszarze B" i D"

W a r u n k i e m stosowania metody kratownicowej jest to, by dzwigar j a k o


calosc wypelnial wymagania odnosz^ce si? do plastycznosci (odksztalcalnosci),
takie jak: zdolnosc do plastycznego plyni?cia, do redystrybueji sil wewn?trznych,
do, przystosowania itp. Uwaza si?, ze dzwigar spelnia te warunki, jesh jest
mozliwe ustalenie si? rownowagi sil wewn?trznych odpowiadaj^eych wybranemu mpdelowi pr?towemu, zanim nast^pi zniszczenie miejscowe na skutek
przekroczenia odksztalceh granieznyeh. N i e moze wi?c dojsc np. do takiej
sytuacji, ze nast^pi zniszczenie betonu w strefach sciskanych, zanim nie dojdzie
do uplastycznienia zbrojenia. w strefach rozei^ganyeh. Przy t a k i m zalozeniu
dzwigar wykonany z materialow plastyeznych nie zniszczy si?, jesli dla danego
obei^zenia nastq^pi, t a k i dowolny rozdzial napr?zeh, k t o r y spehii w a r u n k i
rownowagi sil i nigdzie nie. zostanie przekroezona granica plastycznosci.
Poniewaz, beton ma mocno ograniczone wlasciwosci plastyczne, trzeba wybrac
t a k i u k l a d elementow sciskanych i rozei^ganych (zbrojenia), zeby zdolnosc do
odksztalceh nib byia lokalnie ograniczona, zanim nie nast^pi rozdzial napr?zeh
(redystrybucja) w pozostalej .cz?sci dzwigara. Redystrybucja ta jest mi?dzy
i n n y m i efektem zarysowania,konstrukcji (rys. 3.48).
Podsumowuj^c nalezy stwierdzic, ze stosowanie modelu kratownicowego
jest uwarunkowane:
wykonaniem konstrukcji z materialow o odpowiednich wlasciwosciach
plastyeznych.

152
odpowiednim uksztaitowaniem konstrukcji gwarantuj^cym ustalenie si?
rownowagi sil wewn?trznycli i zewn?trznycli odpowiadaj^cym wybranemu
modelowi pr?toweniu, zanim nast^pi miejscowe zniszczenie na skutek
przekroczenia odksztalcen granieznyeh.

r-7-n

RYSA

b-L-i

Rys. 3.48. Redystrybucja sii wewn^trznych na skutek zarysowania bloku betonowego


a) model pri^towy w fazie spr^zystej, b) model pr^towy po zarysowaniu

3.7.2. P o d s t a w y

modelowania

Modelowanie maj^ce scisly zwi^zek z analizy rozkladu napr?zeh w elemencie obei^zonym, wymaga podzielenia konstrukcji na dwa rodzaje stref: stref?
jB", w ktorej obowi^zuje prawo plaskieh przekrojow Bernoulliego oraz stref?
w ktorej nie obowi^zuje ta zasada. Istniehie stref Z) moze wynikac albo
z przyczyn geometrycznych (nieci^glosc geometryczna np. zmiana ksztaltu
dzwigara skokowa zmiana przekroju; naroza r a m itp.), albo bye efektem
przylozenia skoncentrowanego obei^zenia (nieci^glosc statyczna) (rys. 3.49).
D o momentu zarysowania przekroju, zarowno-w obszarze B j a k i D, ustalenie
rozkladu napr?zeh jest mozhwe na podstawie spr?zystej anaUzy konistrukeji np.
przy wykorzystaniu liniowyeh elementow skohezonyeh. Po zarysowaniu dochodzi do redystrybueji sil wewn?trznych i do analizy konleczne s^ np.
nieliniowe elementy skonczone. Stosuj^c model kratownicowy sily wewn?trzne
konieczne do wymiarowania z wystarezaj^e^ dokladnosci^ mozna wyznaczyc
zarowno w obszarze B j a k i D. Przykladowe typowe modele kratownicowe
stosowane do obhczania sil wewn?trznych w elementach konstrukcyjnych
pokazano na rysunku 3.50.
U k l a d pr?t6w kratownicy zast?pczej musi miec scisly zwi^zek z rozkladem
sil wewn^trz elementow. Zaleca si? wyznaczenie miejsc usytuowania i kierun-

Rys. 3.50. Przyklady modeli pr?towych a) w obszarze typu B'\) w obszarze typu

154
k o w sciskanych krzyzulcow na podstawie anahzy spr^zystej rozpatrywanego
elementu. U k l a d pr?t6w kratownicy zast?pczej, a scislej mowi^c, przebieg
sciezek" obci^zenia wewn^trz elementu, jest w t a k i m podejsciu zgodny
z kierunkiem giownych napr?zeh.
Elementy kratownicy umieszcza si? w srodkach ci?zkosci obszarow rozci^ganych i sciskanych, tak by uzyskac maksymalne ramiona sil wewn?trznych, zblizaj^c si? w ten sposob do rzeezywistej nosnosei w stanie zarysowania (rys. 3.51). Jest to sposob przyblizony z uwagi na inny rozklad sil
wewn?trznyeh w elemencie zarysowanym (w stanie nosnosei granicznej) niz
w elemencie nie zarysowanym, niemniej pozwala na efektywne modelowanie.

Rys. 3.51. Metoda rozmieszczania pr^tow modelu na podstawie analizy spr^zystej konstrukcji

Inny, uznawany za bardziej poprawny sposob modelowania polega na


analizie sciezek" przekazywania si? obei^zenia wewnq^trz elementu. Sciez k i te maj^ zawsze swoj pocz^tek i koniee w punktach przylozenia wypadkowych odpowiednio dobranych cz?sci obei^zenia i w punktach przylozenia reakeji. Seiezki obei^zenia Iei^cz^ dopuszczalnie najkrotsz^ dxog^,
punkty, w ktoryeh s^ przylozone obei^zenia i reakcje
podporowe
(rys. 3.52).
W skomplikowanych przypadkach najbardziej skuteczne jest pol^czenie
metody seiezek obei^zenia z metody elementow skohezonyeh.
W modelowaniu szczegolnie istotne jest ustalenie polozenia sciskanych
pr?t6w modelu. Pr?ty rozciq^gane mozna rozmieszczac w sposob bardziej
dowolny, przy czym na ieh uklad bardzo duzy wplyw ma przyjmowany
(i mozliwy teehnicznie) sposob ukladania zbrojenia.

Modelowanie oparte na analizie rozkladu napr?zeh obliczonyeh w zakresie


spr?zystym prowadzi do wielu mozliwyeh modeh. Przy wyborze modelu
sluz^eego do wymiarowania konstrukcji musimy brae pod uwag? zasady
ksztaitowania przekroju zelbetowego (ukladu, zbrojenia), ; a takze, w naiar?
mozliwosci, optymalizaej? ilosei zbrojenia. Nie nalezy ponadto przywi^zywac
zbyt duzej wagi do ukladania zbrojenia zgodnie z trajektoriami napr?zeh,
poniewaz przy zmianie obei^zenia uklad trajektorii napr?zeh ulega zmianie.
Rowniez na skutek zarysowania i powstaj^cych plastyeznych odksztalceh,
dochodzi do przegrupowywania sil wewn?trznych w konstrukcji (rys. 3.48).
Przy doborze modelu, trzeba,ponadto kierowac si? dwiema zasadami:
1 Ze wszystkich. mozliwyeh modeh wybierac takie, w k t o r y c h dlugosc
pr?t6w rozci^ganych jest najmniejsza. ,
2 Spelniony jest warunek Z J ^ f e . = m i n , gdzie:
sily w pr?taeh
modelu,
dhigosc pr?ta z, 8^ srednie odksztalcenie pr?ta z. Warunek ten
wyraza zasad? m m h n u m energii odksztaleenia liniowo spr?zyseie zachowuj^cych si? pr?t6w sciskanych i rozci^ganych po zarysowaniu betonu.
Jakkolwiek mozliwa jest analiza konstrukcji oparta na pr?towych modelaeh kinematycznych, EG2 zaleca modelowanie konstrukcji za pomoc^ modeh
statycznych i w dodatku statycznie wyznaezalnych (kratownie statycznie
wyznaezalnyeh). Stosowanie modeli statycznie wyznaezalnych pozwala na
stosunkowo latwe obliczenia sil w pr?tach modelu drog^ analizy warunkow
rownowagi. Stosowanie modeli statycznie niewyznaezalnych, j a k k o l w i e k pozwalaj^eyeh ez?sto bardziej optymalnie projektowac zbrojenie, wymaga stosowania odpowiednich programow komputerowyeh. W zwi^zku z t y m , w celu
ulatwienia obliezen, mozna rozwi^zac zadania metody superpozyeji skutkow,
zast?puj^c kratownie? statycznie niewyznaezaln^ odpowiednimi kratownieami
statycznie wyznaezalnymi (rys. 3.53).

156
2P

2Pi
,1

/
/

/
// /

\
\
\

Pi
Rys. 3.53. Zasada superpozyeji modelu kratownicy statycznie niewyznaczalnej z dwoch modeli
statycznie wyznaezalnych

Modeluj^c konstrukcj? trzeba miec rowniez na uwadze, by:


1) do momentu ustalenia si? rownowagi sil wewn?trznycli nie doszlo do
powstania rys o zbyt duzym rozwarciu oraz by pr?ty zbrojenia byly usytuowane prostopadle do powstajq,cych rys,
2) pr?ty sciskane i rozci^gane, zwlaszcza te, w k t o r y c h wyst?puj^ stosunkowo duze sily, nie byly pod k^tem zbyt m a l y m w stosunku do pr?t6w
prostopadlych do kierunku dzialania obciq^zenia (a < 45). K ^ t ponizej 30 jest
w rzeczywistosci malo realny albo wi^ze si? z duzymi niezgodnosciami co do
ukladu pr?t6w odpowiadaj^cemu kierunkom napr?zeh giownych.

3.7.3. N o s n o s c o b l i c z e n i o w a m o d e l u

nie wykorzystania nosnosci pr?t6w rozci^ganych moze wynikac z koniecznosci


spelnienia wymagah wynikaj^cych z dopuszezalnej szerokosci rys (do obliezen
nalezy wtedy przyj^c wytrzymalosc stall na rozci^ganie k/^^, K < 1).
Jesli napr?zenie w pr?eie rozei^ganym s^ mniejsze od wytrzymalosci betonu
na rozci^ganie, wtedy w zasadzie pr?t t a k i nie wymaga zbrojenia. N a pewno
przyjmowanie rozciq^ganych pr?t6w betonowych (niezbrojonych) powinno bye
ograniczone, a nosnosc ich powixma bye szacowana z duz^ ostroznosei^. N a
pewno tez nie mozna przyjmowae betonowych pr?t6w rozci^ganych w pr/iypad k u znacznych obei^zeh zmiennych, ruchomych oraz wyst?powania obci[.zeh
0 charakterze dynamicznym.
Prty sciskane
W zaleznosci od sposobu r o z c h o d z e n i a si? obei^zenia" w b l o k u betonu,
mozna wyroznic trzy podstawowe ksztalty obszarow napr?zeh (rys. 3.54).
to
obszary w a c h l a r z o w e " (rys. 3.54a), typu szyjka butelki" (rys. 3.54b) lub
p r y z m a t y c z n e " (rys. 3.54c). (Ten ostatni typ jest granieznym przypadkiem typu
pierwszego dla a = 0), W przypadku prostoliniowych obszarow napr?zeh (rys,
3.54a, c), teoretycznie nie dochodzi do powstawania napr?zeh poprzecznych.
W rzeczywistosci obszary takie przedstawiaj^ pewien wyidealizowany obraz

kratownicowego

Nosnosc obliczeniowa modelu zalezy od nosnosci jego elementow skladowych: pr?t6w rozci^ganych, sciskanych oraz w?zl6w. Wymagana wytrzymalosc
konstrukcji jest zagwarantowana pod warunkiem, ze wszystkie elementy tego
modelu maj^ dostateczn^ nosnosc. Ponadto, ze wzgl?du na wymagania stanow
granieznyeh uzytkowalnosei, przed osi^gni?eiem wymaganej nosnosci w zadn y m elemencie modelu nie mog^ wyst^pic nadmierne deformaeje, powoduj^ce
np. powstanie rys o zbyt duzym rozwarciu.
Pr^ty rozci^gane
Nosnosc pr?t6w rozciq,ganych jest zwi^zana z wytrzymalosci^ betonu na
rozci^ganie, a po zarysowaniu (przekroczeniu wytrzymalosci betonu na rozci^ganie), z nosnosci^ zbrojenia umieszczonego wewn^trz umownych pr?t6w
rozci^ganych. Srodek ci?zkosci zbrojenia powinien pokrywac si? ze srodkiem
ci?zkosci rozci^ganych pr?t6w modelu. Zbrojenie musi bye przeprowadzone
bez oslabienia na calej dlugosei pr?ta rozei^ganego pomi?dzy w?zlami i nast?pnie odpowiednio zakotwione w w?zlach lub za nimi. Wymagany sposob
kotwienia i dlugosc zakotwienia wynika z ogolnych zasad konstruowania.
Napr?zenia obliczeniowe w rozci^ganych krzyzulcaeh nie m o g ^ przekroczyc
wartosci /^^. Jak j u z pisano, warunkiem pelnego wykorzystania nosnosci
pr?t6w rozcifj^ganych jest ieh prawidlowe (dostateczne) zakotwienie. Ogranicze-

Rys. 3.54. Podstawowe przypadki obszarow naprezen a) wachlarz"^ b) szyjka butelki",


c) pryzmatyczne"

rozkladu sil i na skutek, aczkolwiek niewielkich, zakrzywieh trajektorii,


dochodzi zawsze do powstawania napr?zeh poprzecznych.
one niewielkie
i z reguly przejmowane przez beton lub zbrojenie konstrukcyjne i nie wplywaj^
w sposob istotny na nosnosc krzyzulcow sciskanych. Wachlarzowe pola
napr?zeh wyst?puj^ najcz?sciej w przypadku, gdy do powierzchni betonu
przylozone jest obci^zenie skupione. Sila sciskaj^ca powoduje powstanie pod

159
n i ^ d w u - lub trzyosiowego sciskania i poprzeczne rozciq^ganie w dalszej
odleglosci. Poprzeczne rozci^ganie moze, l^cznie z podluznymi napr?zeniami
sciskaj^cymi, doprowadzic do wczesniejszego zniszczenia obszaru sciskanego
(pr?ta modelu), jesli nie b?dzie zbrojenia poprzecznego. W takich przypadkach
wymagane jest projektowanie specjalnego zbrojenia poprzecznego (rys. 3.55).
Wartosc rozci^gaj^cej sily poprzecznej T zalezy od ksztaltu (wymiarow)
elementu sciskanego. Jezeli obci^zony sil^ sciskaj^c^ ksztalt elementu jest taki,
ze mozna wyroznic strefy D i B{b ^ h/2\y sil? T mozemy obliezyc ze
wzoru (rys. 3.55b):
T =

(3.82)

a w przypadku gdy caly element spelnia k r y t e r i u m obszaru D{h^ fc^ff), sil?


rozei^gaj^c^ T hezymy ze wzoru (rys. 3.55e):
P
r

a)

f / /
// 1y /

Y/

/ 1

A.

/ \

Napr^zenia
rozci^aj^ce
Pr^ty
rozci^ane
Obszar sciskany

a }
L '
A
P .

Kf=b

b^j-^0,5H+0,65a;a<H

Rys. 3.55. Sily poprzeczne w sciskanym bloku betonu

,^ = 5 ( l - 0 ' ^ ^ ) ^ -

(3.83)

Ze stanem t a k i m mamy do czynienia np. w przypadku k r o t k i c h wspornikow


(rys. 3.62 i 3.63) czy strefy zakotwienia kabli.
Nosnosc pr?t6w sciskanych modelu jest funkeje wytrzymalosci betonu
w wieloosiowym stanie napr?zenia i maj^cym z t y m zwi^zek obrazem
zarysowania b l o k u betonu. W . w y j ^ t k o w y c h wypadkach sciskane pr?ty modelu
mogq, bye rowniez zbrojone i wtedy ich nosnosc jest rowniez funkeje nosnosci
zbrojenia. Przy obliczaniu nosnosci pr?t6w sciskanych mozna napr?zenia
rozlozyc rownomiernie na caly przekroj umownego pr?ta. W wyidealizowanym
modelu zaklada si? jednoosiowy stan napr?zenia w pr?cie. W rzeczywistosci
kazdy pr?t modelu jest fragmentem b l o k u betonu konstrukcji, w k t o r y m
wyst?puje wieloosiowy stan napr?zenia. Z tego wzgl?du, a takze na skutek
zakloeeh wywolanyeh rysami i zbrojeniem, wytrzymalosc betonu na seiskanie
w pr?tach modelu przyjmuje si? r6wn% v/^^. Wartosc wspoiczynnika v moze bye
rowna, wi?ksza j a k i mniejsza od jednosei. Zalezy to od kierunku i znaku
napr?zeh dzialaj^cych na pr?t, a takze od stopnia zarysowania. W ogolnosci
mozna stwierdzic, ze:
a) Poprzeczne seiskanie podwyzsza wytrzymalosc betonu na seiskanie,
szczegolnie wtedy, gdy dziala w obu poprzecznych kierunkach (trojosiowe
seiskanie). Stan t a k i moze bye wynikiem na przyklad odpowiednio uksztaltowanego zbrojenia (opasania b l o k u sciskanego zbrojeniem tzw. uzwojenie) lub moze wyst^pic, gdy niewielki obszar sciskany znajduje si? w stosunkowo duzym b l o k u betonu (np. pod glowicami zakotwieh ei?gien spr?zaj^cych). Podwyzszenie wytrzymalosci' na seiskanie mozna uwzgl?dniac tylko
w przypadku, gdy mamy zagwarantowany przez caly okres eksploatacji
konstrukcji korzystny stan napr?zeh poprzecznych. W szczegolnie korzystnych przypadkach trojosiowego sciskania wartosc wspoiczynnika v moze
wzrosn^c nawet do 4.
b) Rozei^ganie poprzeczne obniza nosnosc pr?t6w sciskanych, przy czym
wieloosiowe obei^zenie (rozci^ganie poprzeczne) nie prowadzi do zniszezenia
betonu, d o p o k i napr?zenia sciskaj^ce a spelniajq. warunek: cr ^ 0,8/^^.
W przypadku t a k i m dochodzi jedynie do powstania rys rozdzielezych (rys.
3.56a).
c) Szczegolnie niekorzystne jest obei^zenie powodujq-ce powstanie rys
ukosnych do kierunku dzialania obei^zenia zasadniezego (rys. 3.56b).
W przypadku t a k i m zaehodzi koniecznosc obnizenia napr?zeh granieznyeh
nawet do 0,6/^^. Rys ukosnych mozna si? spodziewac, jesli zaprojektujemy
element w opareiu o modef kratownicowy, w k t o r y m kierunki pr?t6w
modelu nie p o k r y w a j ^ si? z rzeczywistymi kierunkami napr?zeh giownych.
d) Obnizenie wytrzymalosci na seiskanie jest stosunkowo niewielkie, jesli
odleglosc mi?dzy rysami jest duza, albo rozwartosc rys jest mala, wzgl?dnie
rysy zamykaj^ si? przy dziaianiu inny eh obei^zeh.

161
a)
SKONCE NTROWANY

\
/

/
/

'

f1

^)

i1

W^ZE{:
ROZMYTY

Rys. 3.56. Wpiyw naprezen poprzecznych na wytrzymaiosc betonu na seiskanie

Przy braku scislejszych informacji

o wyst^puj^cycb stanacb naprezen

nalezy przyjmowae wartosc ^ ~^'^{^'~'^^^'

Rys. 3.57. Typy w^ziow modelu pr?towego

J^^ wartosci^ bezpieczn^,

uwzgl?dniaj^c^ rowniez wpiyw obci^zen dingotrwaiych. Wyzsze wartosci v s^


dopuszczone t y l k o w przypadkach, w k t o r y c h mozna wykazac, ze w rzeczywistosci w konstrukcji wyst^pi korzystny stan napr?zeh i nie ulegnie on zmianie
w czasie uzytkowania elementu.
W^zly
W?zly s^ to pewne wyidealizowane obszary konstrukcji, w k t o r y c h przecinaj^
si? odpowiednio wyodr?bnione pr?ty modelu.
to z reguly miejsca, w k t o r y c h
nast?puje zmiana k i e r u n k u sil wewn?trznych. Jakkolwiek w wyidealizowanym modelu w?zly s^ punktami, to w rzeczywistych konstrukcjach
zbrojonych s^ to obszary o okreslonych wymiarach. W miejscach tych nast?puje
przeniesienie sil wewn?trznych na okreslone cz?sci konstrukcji, k t o r y c h odzwierciedleniem s% pr?ty modelu. Wzgl?dnie skupione s^ w?zly, w k t o r y c h przylozone
s^ skonceiitrowane sily (np. w?zly podporowe, miejsca przylozenia skupionych
obci^zeh zewn?trznych, miejsca zakotwienia zbrojenia); w innych przypadkach
obszary te w rzeczywistosci maj^ dose znaczne wymiary i poj?cie w?zla staje si?
rzeez^ mocno u m o w n ^ (rys. 3.57). W?zly pierwszego typu b?dziemy nazywac
w?zlami skoncentrowanymi, a drugiego typu rozmytynai.
W?zel musi bye tak zaprojektowany, aby b y l zdolny przeniesc spotykaj^ee
si?" w n i m sily oraz zeby nie powstaly w n i m nadmierne deformaeje, objawiaj^ee
si? np. nadmiernym zarysowaniem. W zasadzie nosnosc w?zla nie moze bye
mniejsza od nosnosci pr?t6w schodzq^cych si? w nim. Nosnosc w?zla zalezy o d
wytrzymalosci betonu na seiskanie w wieloosiowym stanie napr?zenia oraz
sposobu zakotwienia w w?zle pr?t6w zbrojenia. Wytrzymalosc betonu w w?zle
(maksymalne dopuszczalne napr?zenia sciskaj^ce G^^^
okreslamy w ogolnym
przypadku z zaleznosci:

(3.84)
gdzie:
k

wspolezynnik zalezny od typu w?zla (sposobu obei^zenia kierunku


napr?zeh normalnyeh), wartosc wspoiczynnika k moze bye mniejsza,
rowna lub wi?ksza od jednosei w zaleznosci kierunku dzialania
napr?zeh w w?zle,
wspolezynnik uwzgl?dniaj^ey zarysowanie betonu w w y n i k u dzialania
/
v = 0,6 1 -

sil poprzecznych
\

fcck

250J/

fck ~ wytrzymalosc charakterystyczna betonu na seiskanie [ M P a ] ,


fed ~ wytrzymalosc obliczeniowa betonu na seiskanie.
i:eby sprawdzic nosnosc w?zla, w ogolnosci wystarczy sprawdzic napr?zenia w j e d n y m lub dwoch wzajemnie prostopadlych kierunkach, a pr?ty
odpowiednio zakotwic. K i e r u n k i te m o g ^ bye odnoszone do powierzchni
wyznaczaj^eych kraw?dzie w?zla lub do powierzchni przeeinaj^cej w?zel. Strefa
zakotwienia zaczyna si? na poez^tku w?zla, w miejscu gdzie pierwsze trajektorie napr?zeh sciskaj^eych zbiegaj^ si? z zakotwionym zbrojeniem i zostaje
przej?te przez sily przyczepnosci (rys. 3.58). Typowe przypadki zakotwienia
pr?ta w w?zle pokazano na rysunku 3.59,
N a rysunku 3.60 pokazano przykladowo typowy w?zel zlokalizowany
w rozei|.ganym pasie dzwigara. Nosnosc ;takiego w?zla b?dzie wystarezaj^ea,
jesli zostauEj; spelnione wymagania odnosnie do zakotwienia zbrojenia podluznego, gwarantuj^ce przeniesienie sily wynikaj^cej z roznicy i l ^
odpowiednie zakotwienie zbrojenia gwarantuj^cego przeniesienie sily R 3 oraz spelnienie
warunku wytrzymalosciowego w sciskanym betonie,,gwara.ntuj^ce przeniesie-

162
a)

b)
0

R2= 0

Rys. 3.58. Idealizacja obszaru w^zia: a) rozklad naprgzeii w wzle,'b) idealizacja sii i naprezen
w wzle

Iv

Rys. 3.60. Typowy w^zel zlokalizowany w strefie .rozci^ganej dzwigara

" .

3.7.4. Z a s t o s o w a n i e m o d e l u kratownicowego
do w y m i a r o w a n i a k o n s t r u k c j i
Krotkie wsporniki
^rzypadek 2

BETON

.s

1[ l^^l I

Rys. 3.59. Typowe przypadki zakbtwieiiia zbrojenia przez prz3^czepnosc ;

nie sily
modelu).

[a^^ = i -

y /

. '

a i b odpowiednie wymiary sciskanego pr?ta


' ::

W EC2 pod poj?ciem k r 6 t k i e wsporniki" s^ rozumiane wsporniki spelniaj^ce warunek


^ K- Projektowanie wspornika w opareiu o model k r a townicowy sprowadza si? do przyj?eia niezb?dnego pola powierzclmi zbrojenia pr?t6w rozci^ganych, sprawdzenia wytrzymalosci krzyzulcow sciskanych i odpowiedniego zakotwienia zbrojenia (nalezy podkreslic, ze w wypadku zbyt krotkiego zakotwienia zbrojenia rozci^ganego, o czym j u z pisano, nie zajd^ przeslanki do powstania przyj?tego do zastosowanego model u meehanizmu zniszezenia). Lokalizacja pr?t6w modelu zwi^zana jest
z rozkladem napr?zeh w k r o t k i m wsporniku (rys. 3.61). Niezb?dn^ powierzchni? zbrojenia rozei^ganego obliczamy z w a r u n k u rownowagi sil w m o delu. W najprostszym modelu (rys. 3.62) jest to suma momentow sil wzgl?dem w?zla 1. Wedhig EC2 nosnosc sciskanego krzyzulca jest zagwarantowana, jesh obliczeniowa sila pionowa V^^ obei^zaj^ea wspornik . spelnia
warunek KEd

modelami pr?towymi, k t o r y c h EC2 blizej nie precyzuje. W t y m wypadku


nalezy przyjmowae takie modele, ktore daj^ mozliwosc wyznaczania dodatkowego zbrojenia rozci^ganego polozonego ponizej zbrojenia rozci^ganego
ulozonego przy gornej kraw?dzi wspornika. Zbrojenie to musi bye zdolne
przeniesc napr?zenia rozei^gaj^ee powoduj^ce rozczepianie (rozlupywanie)
krzyzulca sciskanego. Moze to bye zbrojenie w postaei strzemion poziomych
lub ukosnych. Przykladowy schemat odpowiedniego modelu spelniaj^cego
powyzszy postulat pokazano na rysunku 3.63.

W nierownosci tej Vndm^^ oznacza sii? graniczny zdefiniowan^ w rozdziale


dotycz^cym scinania. W praktyce warunek T^a ^ l^jmax jest wykorzystywany
do wyznaczania najmniejszej mozliwej wysokosci wspornika h^.
Najprostszy model krotkiego wspornika sklada si? z jednego krzyzulca
sciskanego i pasa rozci^ganego (rys, 3.62). EC2 zaleca stosowac t a k i model, gdy
wspornik spelnia warunek 0,4
^ a^^h^.
Przy mniejszym mimosrodzie,
a nawet j u z w przypadku gdy
< 0,5 h^, poslugujemy si? bardziej zlozonymi

0,4 h 4

Jeszcze inne modele m o g ^ bye stosowane w wypadku przylozenia obciq^zenia do dolnej kraw?dzi wspornika, obei^zenia przylozonego na calej
wysokosci seiany bocznej wspornika, w wypadku wspornikow bardzo k r o t k i c h
(a^ < 0,2/xj lub gdy k r o t k i wspornik jest cz?sci^ belki.
Przykladowe modele, ktore m o g ^ miec zastosowanie w tych przypadkach,
pokazano na rysunkach 3.64 i 3.65.
Belki-sciany

POPRZEGZNA
SHIA ROZQ^GAJ/^CA

Rys. 3.62. Prosty model krotkiego wspornika w przypadku 0,4/i^ <

he

Rys. 3.63. Model krotkiego wspornika dla a^<0,5h.

EG2 zezwala na stosowanie metody kratownicowej do projektowania


belek-seian.
Stan napr?zenia, k i e r u n k i napr?zeh giownych, a takze meehanizm zniszczenia tarezy jest scisle zwi^zany z jej proporejami, sposobem obei^zenia
i podpareia. D l a przewazaj^cego typu tarcz caly ich obszar odpowiada strefie D.

166
STREFA

u\Q

STREFA

l+a

.,B'
H

11

T T 0 r r r r r r =
1 fV M
1 1 t I- -

V
/ I t

I I I 1 1 I 11

rT-TTTTTTn

\ fc1

I
/Set

) "

\
-a
Rys. 3.64. Model krotkiego wspornika b^d^cego cz^sciq. belki podwieszonej
R

p
X
\

71
\

FT

rrrmTTT

\
\

1 r r r r i
M Mr h T T T S T f T
1 W
M 1
1 1 1 1 1 1 M 1 1 M

A
/

\
\

\
\

Rys. 3.65. Przykladowe modele krotkiego wspomika obciq.zonego na dolnej kraw?dzi

T y l k o w tarczach wysokich i stosunkowo w^skich poza obszarami D polozon y m i w strefie przylozenia sil (obci^zenie i reakcje podporowe) mozna wyroznic
rowniez obszar t y p u B (cz?sc srodkowa), w k t o r y m wyst?puje rownomierny
(pryzmatyczny) rozklad napr?zen.
U k l a d pr?t6w modelu odpowiada uproszczonemu r o z k l a d o w i napr?zeh
w tarczy [3.33]. Pokazano to na przykiadzie tarczy kwadratowej obci^zonej na
gornej kraw?dzi obci^zeniem l i n i o w y m (rys. 3.66a i b) lub sil^ skupion^
(rys. 3.66c i d). W j e d n y m i drugim przypadku s^ to klasyczne obszary D.
Sciskane i rozci^gane prgty poziome zlokalizowane s^ w srodku ci?zkosci
odpowiednio: bryly napr?zeh sciskaj^cych i rozci^gaj^cych. Odleglosc mi?dzy
t y m i pr?tami modelu odpowiada; w przekrojach belek tzw. ramieniu s^:
wewn?trznych.
W zeibetowych belkach-scianach miejsce przylozenia obci^zenia w istotny
sposob wplywa na rozklad napr?zeh i trajektorii, a to z kolei rzutuje na sposob
modelowania (porownaj rys. 3.66a i b i rys. 3.66e i f ) .

e)

" 1

\
Rys. 3.66. Przykladowe modele pr^towe belek-scian w zaleznosci od rodzaju obci^zenia: a) i b)
odpowiednio rozklad naprezen w fazie spr?zystej i model tarczy obci^zonej rownomiernie na
gornej kraw^dzi, c) i d) odpowiednio rozklad naprezen w fazie spr^zystej i model tarczy obci^zonej
sil^ skupione na gornej kraw^dzi, e) i i) odpowiednio rozklad napr?zen w fazie spr?zystej i model
tarczy obci^zonej rownomiernie na dolnej kraw^dzi

168
Prosty mechanizm przekazywania si? obci^zenia bezposrednio na podpor?
ma miejsce tylko wtedy, gdy sila jest polozona stosunkowo blisko kraw?dzi
podpareia. I m bardziej oddalamy si? z obei^zeniem od kraw?dzi podpareia, t y m
bardziej skomplikowany staje si? mechanizm przekazywania obei^zenia na
podpory. Stosowanie prostego modelu pokazanego np. na rysunku 3.66 moze
okazac si? niewystarczaj^ce, poniewaz sily poprzeczne pojawiaj^ce si? w obszarze rozei^ganym (rys. 3.55) s^ na tyle duze, ze Wymagaj^ specjalnego zbrojenia
(glowne napr?zenia rozci^gaj^ce). Wymagany jest wtedy model zlozony z wi?kszej liczby krzyzulcow sciskanych i rozci^ganych. Zaczyna to nabierac szczegolnego znaczenia, jesli k ^ t nachylenia krzyzulca sciskanego jest mniejszy od 55.
W przypadku k ^ t o w wi?kszych poprzeczne napr?zenia rozci^gaj^ce s^ na tyle
male, ze nie powoduj^}. obnizenia wytrzymalosci betonu sciskanego. Przykladowy model, j a k i moze miec zastosowanie w t y m przypadku, pokazano na
rysunku 3.67. (W przypadku, gdy nast?puje zmniejszanie si? wysokosci belki
sciany w stosunku do dhigosci, model obliczeniowy zbliza si? w swym
charakterze do klasycznego modelu kratownicowego belki zwyklej").

/
/

/
/

J/

/
/

\
\

\
\

IS

OBSZAR B

7^
c)
pQsg

St =^ FpasQ - tg ^

. \

OBSZAR

Rys. 3,68. Model strefy przyiozenia zakotwienia ci^gien spr?zaj%cych: a) model podstawowy,
b) uproszczony model zakotwienia w przekroju prostok^tnym, c) uprpszczony model zakotwienia
w przekroju dwuteowym

Rys 3.67. Model pr^towy tarczy o stosunkowo malej wysokosci

3.7.5. Przyklady

Poszukiwanie optymalnego modelu wymiarowania tarcz powinno opierac


si? nie tylko na analizie stanu napr?zenia w fazie spr?zystej, lecz rowniez na
analizie sposobu zniszczeniaelementu. U k l a d pr?t6w rozci^ganych powinien bye
odpowiedni do teehnicznie mozliwyeh sposobow ulozenia zbrojenia i jego
zakotwienia. Nosnosc w?zt6w okazuje si? bowiem bardzo cz?sto kluczowym
zagadnieniem przy rozpatrywaniu nosnosei belek-seian.

Przyklad 1, Rozmieszczanie pr?t6w zast?pezej kratownicy na podstawie


trajektorh napr?zeh giownych.
W pokazanym na rysunkach 3.66b i f modelaeh kratownicowych belki-seiany swobodnie podpartej, geometri? kratownie ustalono w opareiu o anahz? stanu napr?zenia w zakresie pracy spr?zystej tarezy obei^zonej na gornej
kraw?dzi (rys. 3.66b) i dolnej krav/?dzi (rys. 3.66f). Usytuowanie poziomych
pr?t6w kratownicy i rami? sil wewn?trznych z odpowiada polozeniu wypadkowych b r y l napr?zeh seiskaj^eych i rozci^gaj^cych a^. K ^ t poehylenia
krzyzulcow w y n i k a z przebiegu trajektorii' napr?zeh giownych w elemencie
spr?zystym. Parametry charakteryzuj^ce zast?pez^ kratownie?, dla danego
rodzaju obei^zenia, zalezy od geometrii belki-sciany. Wartosci sil wewn?trznych w poszezegolnyeh pr?tach modelu wyznaeza si? z w a r u n k o w rownowagi
sil. Wartosci omowionych parametrow w zaleznosci od proporeji tarezy,
okreslonych przez stosunek wysokosci uzytecznej h do rozpi?tosei I pokazano odpowiednio na rys. 3.69a dla tarezy obei^zonej na gornej kraw?dzi

Strefy obci^zone silami skupionymi


Strefa dzialania duzych sil skupionych to klasyczny obszar t y p u D. Modele
pr?towe s^ budowane w opareiu o analiz? rozkladu napr?zeh w stanie
spr?zystym. Mog^, bye one stosunkowo proste w przypadku przylozenia jednej
sily skupionej (np. zakotwienie pojedynczego kabla) lub bardzo skomplikowane
w przypadku przylozenia rownoczesnie k i l k u sil skupionych (np. zakotwienie
ukladu k a b l i w strefie przypodporowej). Przyklady modelowania takich stref
pokazano na rysunku 3.68.

i rys. 3.69b dla tarczy obci^zonej na dolnej kraw?dzi [3.45]. Wielkosci te s^


podstawy do wymiarowania niezb?dnego zbrojenia oraz do sprawdzenia
nosnosci betonowych pr?t6w sciskanych.

0,6
0,5
0,4
70

0,3

60' -

0,2

50" -

0.1

Q/l =C

ScV^R

_ / S t /pi iub S c / d I

h/l
0,5

0,6

0,7

0,8

0.9

1,0

1,1

1,2

1,3

1,4

1.5

d = 1,5Q

z = ci

1,6

'7
/

/
/

0,6
0,5
0.4
70' -

0,3

6Cf -

0,2

50" -

0,1

a/l-0,1

Sti /pi

Sc/pl

Rys. 3.70. a) Rozklad wypadkowych sit wewn^trznych w krotkim wsporniku obci^onym silq,
skupione na podstawie badan, b) schemat sit do obliczania zbrojenia wspomika [3.21]

0
0,5

0,6

0,7

0,8

0,9

1p

1,1

1,2

1^3

1,4

1,5

Rys. 3.69. Siiy wewnetrzne, rami? sii wewn^trznych i k^t naciiylenia krzyzulcow sciskanych
w modelu belki sciany: a) obci^zonej na gornej kraw^dzi, b) obci^zonej na dolnej kraw^dzi [3.45]

P
S,
a wi?G

Przykiad 2. Rozmieszczanie pr?t6w zast?pczej kratownicy na podstawie badan.


Pokazany na rysunku 3.70 u k l a d pr?t6w zast?pczej kratownicy w k r o t k i m
wsporniku obci^zonym sil^ skupion^ zostal ustalony na podstawie obrazu
ukladu z rysunku 3.21. U k l a d ten jest zgodny w przyblizeniu z rozkladem
giownych napr?zeh sciskaj^cych i rozci^gaj^cych (rys. 3.61 i 3.70a). Z zamieszczonego t r o j k ^ t a sil mozna wyznaczyc z dokladnosci^ wystarczaj^c^ do celow
praktycznych wartosci sii, ktore s^ podstawy do obliczenia zbrojenia glownego
oraz sprawdzenia nosnosci sciskanego krzyzulca (okreslenia wysokosci wspornika). Z badan wynika, ze gdy a < /XQ (a > 30), to zbrojenie glowne krotkiego
wspomika moze bye wymiarowane na podstawie analogii pr?towej (rys. 3,70b)
przy zalozeniu, ze wypadkowa napr?zeh rozci^gaJ|.eych dziala poziomo,
Z trojk^ta sil mozna obliezyc:

0,Uo
a
P-a

Podobnie mozna obliezyc wartosci sily w krzyzulcu sciskanym:


.
P
sm]) =

0,8/io

a wi?c:
S =

PV(0,8/iof+a^
0,8/xo

k t o r a musi bye inniejsza od nosnosci umownego pr?ta sciskanego (napr?zenia


w sciskanym krzyzulcu, o umownej szerokosci ustalonej empirycznie, musz^
bye mniejsze od wytrzymalosci betonu na seiskanie w wieloosiowym stanie

172
wyt?zenia seiskanie z rozei^ganiem

= - ^ - ^ < x/c^j b szerokosc

wspornika, x nstalona empiryeznie szerokosc krzyzulca sciskanego).

/ 7"^
/ 1

' <. \
/ / \\

3.8. Wymiarowanie tarcz i plyt


3.8.1. U w a g i ogolne

^^^^^^^^^^

Pozq^danym sposobem.rozmieszczenia zbrojenia w elemencie betonowym


(pr?t, tarcza, plyta, powloka) jest ulozenie pr?t6w zgodnie z k i e r u n k a m i
giownych napr?zeh rozci^gaj^cych (rys. 3.71).

lUI-UUrlUUUU

rozci QganiQ
Seiskanie

c)

b)

\\\\\\V\\\

bjc)
Rys. 3.71. Zbrojenie trajektorialne w elemencie: a) plytowym, b) tarczowym

W praktyce projektowania zbrojenia dzwigarow powierzchniowych postulat ten przewaznie nie jest i nie moze bye w pelni zrealizowany. N a
znacznych niekiedy obszarach tarcz lub plyt usytuowanie powszechnie stosowanych siatek ortogonalnych odbiega od trajektorii giownych napr?zeh
rozci^gaj^cych, wyznaczdnych w stanie pracy spr?zystej (rys. 3.72). W tych
przypadkach konieczne jest zwi?kszenie stopnia zbrojenia w poszezegolnyeh kierunkach ze wzgl?du, na m a l ^ skuteeznosc siatek odchylonyeh od
trajektorii giownych rozci^gan. W zal^czniku 2 do EC2 (wersji z 1992 r.)
przedstawione metody, ktore mozna stosowac przy wymiarowaniu ortogonalnego zbrojenia tarcz i plyt. Bazuj^ one na teorh plastycznosci, przy
czym wymiarowanie przeprowadza si? dla wydzielonych z konstrukcji elementow plaskieh tarcz, scian, srodnikow b^dz plyt. Post?powanie takie
jest dozwolone w przypadku, gdy efekty nieliniowosci geometrycznej s^
pomijalne. W ostatniej wersji zaleeenia znaeznie skrocono i zamieszezono
w dodatku F, k t o r y nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz informacyjny.

plyty

obc/qzone

rozc'mgonie
rozcia,gon}e

rdwnomiern'ie

dolnej powierzchni
gdrnej powierzctin'i

piyty
plyty

Rys. 3.72. Przebieg trajektorii napr?zeh giownych: a) w tarczy .obci^zonej na gornej i dolnej
kraw^dzi, b) w plycie ukosnej, swobodnie podpartej, c) w plycie utwierdzonej na cz?sci konturu

Poniewaz wymiarowanie poszezegolnyeh przekrojow w stanie granieznym


nosnosci, realizuje si? rozl^cznie, w y n i k i zapewniaj^ wi?c bezpieczehstwo,
zarowno gdy chodzi o wymagany przekroj zbrojenia, j a k rowniez zniszczenie
betonu wskutek sciskania. Ogolnie zatem w przyj?tym ukladzie wsp6hz?dnyeh
x,y, pokrywajq^eym si? z uklad em pr?t6w siatki ortogonalnej, obliczeniowe
wartosci momentow zgmaj^cych w przekroju plyty m^,my,m^y lub tez
jednostkowe napr?zenia o-^yCTy, x^y stanowi^ podstaw? do ustalenia miarodajnych do wymiarowania wartosci obliczeniowyeh mu^x? Wudy, \
f d & , f t & y
z kolei sluz^ do okreslenia w kierunkach x, y stopnia zbrojenia przekroju
i Py. W zaleconyeh metodach wymiarowania zbrojenia zaklada si?, ze:
a) zbrojenie przejmuje w pelni obliczeniowe sily rozeii,gaj^ce (pomija si?
wytrzymalosc betonu na rozciq^ganie),
b) spelnione s^ w a r u n k i rownowagi,

^3

o
o

^ + +

CO

OP

B'

CD

+
CO

CD

to
,+

0^ ^

LO
bo

bo
3

nopr^zenio
w elemencie
forczy

naprqzenja

Element betonowy
Fozo II

napr^zema

Element tarczowy
Foza I

/ /

62-

'tdy
Rys. 3.73. Schemat elementu tarczowego zbrojonego siatk^ ortogonaln^ w kierunkach x i y

176
mamy warunek plastycznosci zbrojonego ortogonalnie tarczowego elementu
betonowego:
( / M . - O {ftdy - cJy) - TJ, = 0.
T a k i sam warunek zapisac mozna w odniesieniu do
obliczeniowych wytrzymalosci betonu na seiskanie f^^:

(3.87)
sprowadzonych

(/c.-O(/c</-S)-^'. = 0

(3-88)

W ogolnym przypadku przebieg wymiarowania elementu ilustruje schemat


przedstawiony na rysunku 3.75. Wymagana nosnosc przekroju ze wzgl?du na
stal i beton zapewniona jest dla kazdej kombinacji napr?zeh ograniczonej
w przestrzeni b r y l ^ wyznaczon^ przez opisane j u z stozkowe powierzchnie
graniczne oraz dwie poziome plaszczyzny graniczne, z k t o r y c h kazda odlegla
jest od pcz^tku u k l a d u wsp61rz?dnych o wielkosc 0,5v/^^. Powyzsze zapisac
mozna (por. p k t A-2.9 zal^cznika 2 do EC2 z 1992 r.) w postaci pi?ciu
nierownosci:
-{ftdx-cr,)iftdy-^y)

Jak latwo zauwazyc, miejseem geometryeznym p u n k t o w w przestrzeni


(j^,
x^y, opisanych rownaniami (3.87) i (3.88), s^ dwie ehptyczne powierzchnie stozkowe powierzchnie graniczne ( A B C D E F ) przedstawione na rysunk u 3.74. Zamiast arbitralnego ustalenia wartosci k^ta 0, w celu rozwi^zania

+ ^xy^O,

-{fcd-^x)(fcd-cry)

xly^O,

M<0,5v^,
(3.90)

(^x^ftdx,
^y ^fidyj
> -fcd^
cry>-U

DANE:

(S^ ,dy , T^y

(d - 1 )
(+) rozc. (-) sc'iskonie
OBLICZ:

''1,2 =

<^-j,2

NIE

Rys. 3.74. Powierzchnie graniczne ortogonalnie zbrojonego elementu tarczy

naiozymy dodatkowy warunek minimalizuj^cy sum? przekrojow zbrojenia


w obu ortogonalnych kierunkach. Rownoznaczne jest to z m i n i m u m sumy
napr?zeh miarodajnych min(/tj:^-t-/trfy). Jezeh oznaczymy tg 0 = j ; , to z elementarnych rachunkow wynika, ze m i n i m u m osi^gn^c mozna przyjmuj^c nachylenie krzyzulca sciskanego w kierunku dwusiecznym kq,ta tworzonego przez
pr?ty siatki, t j . t g 0 = : j ; = : l (czyh 0 = 7t/4). Ostatecznie zatem wzory (3.86)
przyjm^ postac (por. p k t A-2.10 zal^^cznika do EC2 z 1992 n):
ftdx = ^x + l'^xyl
ftdy^^y+\^xy\,

(3-89)

= 0
Udy

'tdy
xy

- 2 1 T-xy 1

= 6

'
y

w /-

<^x

(^x

Rys. 3.75. Schemat wymiarowania siatki zbrojenia w tarczy

Trzeci z warunkow (3.90) ograniczaj^cy napr?zenia sciskaj^ce w betonie


moze stanowic podstaw? wymiarowania, wedlug ktorej zaklada si? peine
wykorzystanie nosnosci betonu na seiskanie, t j . ](TJ = v/^j. M a to miejsce

178
w przypadku dominacji naprezen scinaj^cych. Przepisy EC2-1992 (por. zal^cznik 2,
pkt A'-2.9, wzory A-2.15 i A-2.16) zezwalaj^ na korzystanie ze wzorow altematywnych. Dopuszcza si? w nich przyjmowanie parametru = tg 0 7^ 1 w ograniczonym
zakresie. Parametr ten nalezy tak dobrac, aby napr?zenia miarodajne w zbrojeniu
nie byly wi?ksze od dwukrotnej i nie mniejsze od polowy wartosci napr?zeh
miarodajnych, okreslonych przy przyj?ciu y = 1. Graficzn^ interpretaq? tej zasady
przedstawiono na rysunku 3.76 wraz z przykladem obliczeniowym.

Zauwazmy, ze pr?ty w przekrojach x i y, zwymiarowane przy y = 1


(Q = 7c/4) czyh optymalnie, uplastyczniaj^ si? teoretycznie jednoczesnie, t j .
cr^^ = (j^y =fyd- Rowniez do chwili uplastycznienia napr?zenia w pr?tach obu
kierunkow wykazuj^ jednakowe wartosci. Oznacza to m.in., ze rozwoj rys
b?dzie powstrzymywany w roznym stopniu zarowno przez zbrojenie podluzne,
j a k i poprzeczne siatki. Ponadto kierunek rysy powstalej w fazie I I (w zakresie
spr?zystych odksztalceh zbrojenia) pokrywa si? w t y m przypadku z kierunkiem
rysy rozdzielczej w chwili osi^gni?cia stanu granicznego nosnosci. Z kolei
wymiaruj^c siatk? ortogonaln^ przy przyj?ciu 7 7^ 1 zakladamy, ze w zakresie
obci^zeh wywoluj^cych w tak zaprojektowanym zbrojeniu odksztaleenia
spr?zyste, wartosci napr?zeh w pr?taeh obu kierunkow b?d^ rozne.
A zatem narastaj^ee obei^zenie spowoduje w pierwszej kolejnosci uplastycznienie pr?t6w w t y m kierunku, w k t o r y m stopieh zbrojenia b?dzie mniejszy
od tego, j a k i w y n i k a z wymiarowania przy optymalnym nachyleniu krzyzulca
sciskanego (czyli y = t g 0 = 1). Dalszy wzrost obci^zenia spowoduje uplastycznienie pr?t6w w kierunku prostopadlym i osi^gni?cie stanu graniczego
nosnosci. Nalezy dodac, ze k i e r u n k i rys w zakresie spr?zystych odksztalceh
zbrojenia, cz?sciowego uplastycznienia i pelnego uplastycznienia nie s^ jednakowe i reorientuj^ si? w zaleznosci od wymienionych faz pracy przekroju.
T a k i charakter pracy przekroju, gdy rozklad zbrojenia zaprojektowano przy
innym niz optymalne nachyleniu krzyzulca sciskanego, stymuluje szybszy
rozwoj rys, wzrost ich rozwarcia, nadmierne, niepozq-dan^ odksztalcalnosc
przekroju oraz reorientacj? rys (por. [3.39], [3.5], [3.52]). Zalecany zakres
poehylenia betonowego krzyzulca sciskanego zilustrowano na przykiadzie
przedstawionym na rysunku 3.77 (por. tez rys. 3.76).
W prezentowanym przykiadzie, ukladaj^e zbrojenie w kierunkach giownych
napr?zeh rozci^gajq^cych (trajektorialnie) wydatkujemy stal w stopniu r o w n y m
= 1,943 IT^^I//^^ wraz z wymaganym m i n i m a l n y m zbrojeniem poprzecznym.
W przypadku siatki zorientowanej w kierunkach x i y przy optymalnym
nachyleniu krzyzulca sciskanego {y = 1) poniesiony wydatek zbrojenia rowny
jest p^+py = 3,751 Ir^yl/fy^. Jest to prawie dwukrotnie wi?cej niz w przypadku
siatki uiozonej trajektorialnie. Jeszcze wi?ksze zuzycie stall wyst^pi przy
przyj?ciu dozwolonych przez przepisy EC2-1992 skrajnych wartosci y.
I tak dla:
y = 5/2

p,+py =

4,65\rj/fy,,

oraz
Rys. 3.76. Interpretacja graficzna ograniczenia naciiylenia krzyzulca sciskanego wraz z przykladem
liczbowym (t^^ > 0)

M a ona na celu mi?dzy i n n y m i ograniczenie:


rozwarcia rys (w stanie uzytkowym),
odksztalcalnosci przekroju,
napr?zeh sciskaj^cych, docisku i przyczepnosci,
zuzycia s t a l l

7 = 4/13

p , + p , = 5,308 J T j / y ; , .

Wskaznikiem ilustruj^cym najdbbitniej stopieh efektywnosci projektowanego ukladu zbrojenia jest k ^ t 5 odchylenia siatki od kierunkow giownych
rozci^gah (w przykiadzie 5^ = 55,28 b^dz 5y = 34,72). N a tej podstawie mozna
starac si? dostosowac uklad siatki ortogonalnej do przebiegu trajektorii lub tez,
gdy nie wchodzi to w rachub?, stosowac dodatkowe warstwy pr?t6w ulozone
w kierunkach giownych siatki trojkierunkowo [3.13].

181

o)

tarcza

b)

z
rdzert

z/

,2

nix

odrna

'X

tarcza

dolna

h z

Rys. 3.77. Kola Mohra dla stanu napr?zenia w tarczy: a) w fazie I I przy zalozeniu 7 = 1 oraz
wartosci granieznyeh y dozwolonych przez przepisy EC2-1992 (por. rys. 3.56), b) w fazie I

3.8.3. W y m i a r o w a n i e z b r o j e n i a ortogonalnego
w plytach
W pkt. A2.8 zal^cznika 2 do EC2-1992 podano wzory siuz^ce wymiarowaniu
siatek zbrojenia w piytacli zginanych. Bazuj^ one na tycli samych zaiozeniachi, na
k t o r y c h oparte s^ wzory wyprowadzone dla tarcz. Zasadniczym uproszczeniem
jest fikcyjny podzial elementu plytowego plaszczyznami p o z i o m y m i na dwie
(w mnych modelaeh na trzy) tareze, gorn^ i dolnq,, ktore obei^zone s^ w swoich
plaszczyznach srodkowych silami n o r m a l n y m i i stycznymi (sily poprzeczne
zazwyczaj pomija si?), przedstawiony na rysunku 3.78. Sily te, w kazdej
z rozdzielonych tarcz, s^ w y p a d k o w y m i sciskah b^dz rozci^gah rownowaz^cynii momenty zginaj^ce i skr?caj^ce przy zalozeniu jednakowego ramienia wszystkich sil
= z^. = z^y = z [3.34], [3.28], [3.5]. Zalozenie to stanowi

Rys. 3.78 Podzial plyty na elementy tarczowe w przyj^tym sposobie wymiarowania zbrojenia:
a) ogolny stan obci^zenia plyty, b) model trojwarstwowy plyty, c) model dwuwarstwowy przyjty w EC2-1992

przyblizenie zwlaszcza w przypadku elementu zarysowanego, upraszcza jednakze sam% procedur? wymiarowania. Rozpatruj^c stan graniczny nosnosci
obu jEikcyjnych tarcz - dolnej i gornej - w podany j u z wczesniej sposob,
uzyskujemy wzory pozwalaj^ce okresUc miarodajne wielkosci obhczeniowych
momentow zginaj^cych rriudx, f^udy do wymiarowania siatki dolnej oraz
'^udx i fn^dy do wymiarowania siatki gornej:
^udx =

rn^+y\mj,

mudy = ^y +

y~^\m^yl

(3.91)
mudx=

-^x+Yhxyl

Schemat procedury przedstawiono na rysunku 3.79.

183

182
- ^udx - w J ^udy - my) +

DANE:

m^, rriy, m^y

-(Kdx
NIE

TAK

+ rn^){Kdy +
m^

<

mly^O,

rny)-}-m%^0,

-rriudx,

(3.92)
my

TAK

^^.^--'''^^

^x>\^^y\

m^'^
TUy ^

m%
JT^udx^ ^x'
^udy -

^udy ~0

TAK

NIE

my

rriudy,

NIE
-m^dx,
m'udy

^udx
^udy

NIE

TAK

^^^^
m'udx =
T^udy

f^udx 0

m'udx =
= -my + \m^\

mxy
m^
m'udy = 0

m'udx -m^+

fTiudxj niudy ^udxi ^''udy ~


Rys. 3.79. Schemat wymiarowania ortogonalnej siatki gornej i dolnej w plycie zelbetowej

Ze wzgl?du na zaiozenie jednakowych ramion sil wewn^trznych, wzory


shiz^ce wymiarowaniu zbrojenia plyt i tarcz
formalnie identyczne. K o n sekwentnie zatem, wymiarowanie przeprowadzic mozna rowniez za pomoc^
alternatywnych wzorow. Podobnie j a k we wzorach (3.86) parametr 7 = tg0
lub Y = t g 0' nalezy tak dobrac, aby wartosci miarodajne zawarte byly
pomi?dzy polowy a d w u k r o t n ^ wartosci^ momentow miarodajnych uzyskanych przy przyj^ciu 7 = 7' = 1 = yopt- Zalecenie to ma podobne uzasadnienie j a k w przypadku wymiarowania tarcz. Ogranicza zarowno rozwarcie
rys, j a k tez spadek sztywnosci, nadmierny wzrost napr?zeh, a takze spadek
nosnosci przekroju plyty (por. [3.18], [3.32], [3.27], [3,14], [3.37]).
Poniewaz wymiarowanie realizowane jest osobno dla siatki dolnej
i gornej (por. rys. 3.78), wspolczynniki rozkladu momentow skr?cajq.cych
dla kazdej z siatek formalnie m o g ^ bye rozne {y ^ y'). K r y t e r i u m plastycznosci w przypadku plyty ortogonalnie zbrojonej ilustruje na rysunku 3.80
dwie stozkowe powierzchnie graniczne.
W y n i k a z niego, ze nosnosc przekroju plyty jest zapewniona, gdy spelnione s^ nast?puj^ce nierownosci (por. p k t A2.8 w zal. 2 do EC2
z 1992 r.):

Rys. 3.80. Powierzchnie graniczne w przypadku piyty ortogonalnie zbrojonej siatk^ gorn^ i doln^

Zalecone w zal^czniku 2 do EC2-1992 sposoby wymiarowania zbrojenia


plyt dotycz^ wyl^cznie siatek ortogonalnych i to jedynie przekrojow zgmanych. Nie sprecyzowano sposobow wymiarowania przekrojow plyt w ogolnym
przypadku ich obci^zenia z uwzgl?dnieniem sil normalnyeh i poprzecznych.
Przyklad wymiarowania plyty obci^zonej w charakterystyczny sposob, a mianowicie wyl^cznie momentem skr?eaj^eym, przedstawiono na rysunku 3.81.
W praktyce zdarza si? cz?sto, ze usytuowanie projektowanych siatek zbrojenia
na niektorych obszarach plyty znaeznie odbiega od trajektorh momentow
giownych, ustalonych w zakresie spr?zystym. Ilustraej^ jest podany wyzej
przyklad, w k t o r y m siatki odbiegaj^ od kierunkow giownych rozei^gah o k ^ t
5 = 7r/4. W takich przypadkach celowe jest rozwazenie zmiany schematu
zbrojenia (orientacji siatki) b^dz tez, jezeli jest to niemozliwe, zastosowanie
ewentualnie dodatkowej warstwy zbrojenia w kierunkach giownych rozciq.gah.
Wymiarowanie przekroju w stanie granieznym powinno wtedy uwzgl?dniac
wszystkie projektowane warstwy zbrojenia.

Procedura wymiarowania zbrojenia wedlug schematu przedstawionego na


rysunku 3.75 daje w w y n i k u nast?puj^ce wartosci miarodajnych napr?zeh,
pozwalaj^ce okreshc stopieh i przekroj zbrojenia:
/.. = - . - | - 5 - i ^

x^
=

(2)^
= """^"^(^

= 6MPa,

~ ^ - ^ ^ ^ (seiskanie),

zatem:
Jyd

Jyd

Zbrojenie w k i e r u n k u y jest obliczeniowo zb?dne i projektuje si? je


wyl^cznie ze wzgl?d6w konstrukcyjnych. Przekroj zbrojenia obhczymy wedlug:
fzx =
h

p^'d

[ m ^ ] oraz f^y = konstrukcyjnie.

1-2

^udy'\^xy\/2
Rys. 3.81. Przyklad wymiarowania piyty skr?canej: a) schemat obci^zenia plyty oraz schemat
zbrojenia, b) interpretacja graficzna wielkosci momentowmiarodajnych m,^, m^^, c) powierzchnie
graniczne w przypadku y = -y' = 1

Wytrzymalosc betonu/^^ nalezy tak dobrac, aby spelnione byly w a r u n k i


(3.85). Przyjmuj^c-obliczeniowe wytrzymalosci stall ^fj,^ = 295 M P a , betonu
f^^ = 11^5 M P a oraz wspolezynnik efektywnosci v = 0,614, otrzymamy przy
= 0,1 m:
fi^ = 0,02033, natomiast /^^ = 0,002033 m^.

3.8.4. P r z y k l a d y o b l i c z e n i o w e
Przykiad 1
Piaski element wyci?ty z gornej powierzclmi plyty, obci^zony jest napr?zeniami cr^,
i x^^ (rys. 3.82).

Rys- 3.82. Piaski element wydzielony z plyty belki teowej, zbrojony ortogonalnie

Jak latwo sprawdzic, w a r u n k i nosnosci (3.90) s^

spelnione.

Przyklad 2
Rysunek 3.83 ilustruje jednostkowy wycinek plyty zelbetowej obeiE^^zonej
momentami zginaj^cymi
1,0 M N m ,
0,6 M N m oraz moment a m i skr?eaj^eymi m = 0,4 M N m .

Rys. 3.83. Jednostkowy wycinek plyty zelbetowej

187
Korzystajq^c ze schematu przedstawionego na rysunku 3.79 okreslimy
momenty miarodajne do zwymiarowania przekrojow dolnej (niudx, m^dy) i gornej (mudx^ m^dy) ortogonalnej siatki zbrojenia:
mudx =

mudy = - m ,

m'udx

0,

^ = _ ( _ o , 6 ) - ^
\J

-0,44

MNm,

= m , , + | m j = - ( - 1 ) + 0,4 = 1,4 M N m ;

m'udy = my-^\m^y\ - ( - 0 , 6 ) + 0,4 = 1,0 M N m .


Poniewaz m o m e n t m^dy wywoluje seiskanie po stronie wlokien dolnych,
zbrojenie dolem w kierunku y nie jest potrzebne. W a r u n k i (3.89) s^ spelnione.
Jesli dobierze si? zbrojenie odpowiednio do powyzszych momentow, nosnosc
plyty b?dzie zapewniona.

Pismiennictwo
[3.1] D I N 1045. Beton und Stahlbeton. Bemessung und Ausfiihrung. Wydanie: lipiec 1988.
[3.2] PN-84/B-03264: Konstrukcje betonowe, zelbetowe i spr^zone. Obliczenia statyezne i projektowanie.
[3.3] Ajdukiewicz A., Starosolski W.: ^Ibetowe ustroje plytowo-slupowe, Arkady, Warszawa
1981.
[3.4] Baker A. L . L., Guyon Y., Macchi G.: liyperstatique Rapport de la Commission C.E.B.
CEB BuUetin d'Information, No 30, 1961.
[3.5] Baumann Th.: Zur Frage der Netzbewehrung von Flachentragwerken. Der Bauingenieur
10/1972.
[3.6] Bazant Z. P.: Prediction of Concrete Creep Effects Using Age-Adjusted Effective Modulus
Method. A C I Journal, April 1972. p. 212-217.
[3.7] Bemessungshilfsmittel zu Eurocode 2 Teil 1. Planung von Stahlbeton- und Spannbetontragwerken, Praca zbiorowa, Beuth Verlag GmbH, Berlin 1992
[3.8] Bieger K . W.: FlieBgelenke oder nichtlineare Theorie bei Stahlbetontragwerken? Raport
Tech. Univ. Hannover, Marz, 1990.
[3.9] Bieger K . W.: Stahlbeton- und Spannbetontragwerke nach Eurocode 2, Springer-Verlag,
Berlin 1993.
[3.10] Borkowski A.: Statyczna analiza ukladow pr^towych w zakresach spr^zystym i plastycznym. PWN, Warszawa-Poznah, 1985.
[3.11] Bohm A., Geiger A., Valentm G.: Stahlbetonbau, M A N Z Verlag, Wien 1994.
[3.12] CEB Comite Euro-International du Beton. Bulletin dTnformation No 199. Evaluation of
the Time Dependent Behavior of Concrete.
[3.13] Cichocki M.: Wymiarowanie i odksztalcalnosc tarczowych elementow zeibetowych zbrojonych trojkierunkowo. Arch. Inz.L^d. t. X X X V I I z. 1/1991.
[3.14] Cichocki M . : Odksztaleenia i zarysowanie plyt zbrojonych nietrajektorialnie. Arch Inz
L^d. t. X X X I I z. 4/1986.
[3.15] Chen W.F.: Plasticity in reinforced concrete. Mc-Graw-PIill Book Company 1982.
[3.16] Crisfield M.A.: Nonlinear Unite element analysis of solids and structures. John Wiley & Son
^ol. 1, 1991.
[3.17] Czkwianianc A., Kamihska M . : Metoda niehniowej analizy zeibetowych elementow
pr^towych, P A N K I L i W , Instytut Podstawowych Problemow Techniki, Warszawa 1993.

[3.18] Ebner F.: Zur Bemessung von Stahlbetonplatten mit von der Hauptzugspannung abweichender Bewehrungsrichtung. Aus Theorie und Praxis des Stahlbetonbaues. Wilhelm
Ernst und Sohn, Berlin Muenchen 1969.
[3.19] Eligehausen R., Fabritius E.: Erforderfiches Dehnvermogen von Bewehrungsstaben bei
Anwendung der Plastizitatstheorie. Institut fur WerkstoITe im Bauwesen. Universitat
Stuttgart. SchluBbericht zum Forschungasauftrag V254 des Deutschen AusschuB fiir
Stahlbeton, 1992.
[3.20] Godycki-CSwirko T.: Morfologia rys w konstrukcjach z betonu, Rozprawy Naukowe nr 13,
Biatystok 1992.
[3.21] Godycki-(5wirko T.: Mechanika betonu. Arkady, Warszawa 1982.
[3.22] Graubner C. A.: Schnittgrosseermittlung in statisch unbestlmmten Stahlbetonbalken unter
Beriicksichtigung wirklichkeitsnaber Stolfgesetze, Baustoffbedingte Abweichungen von
elastizitatstheoretischen und plastizitats theoretischen Losungen. Dissertation T U
Munchen, 1989.
[3.23] Plinton E., Owen R. (editors): Computational modeling of reinforced concrete structures.
Pineridge Press Ltd, 1986.
[3.24] Kleiber M . : Incremental fmite element modehng. PWN, Warszawa-EUis Horwood Ltd
Publ., Chichester, 1989.
[3.25] Kmita J., Bieh I , Machelski Cz.: Komputerowe wspomaganie projektowania mostow,
W K i L , Warszawa 1989.
[3.26] Kordina K . i in: Bemessungshilfsmittel zu Eurocode 2 Teil 1 ( D I N V ENV 1992, Teil 1-1,
Ausgabe-06.92). Planung von Stahlbeton-und Spannbeton-tragwerken. DAfStb, Heft 425,
Berlin, 1992.
[3.27] Kozakow Z., Szczygiel J., Cichocki M.: Wpiyw obci^zeh wieloktrotnych na prac? plyty
zelbetowej o zbrojeniu odchylonym od trajektorialnego. Zeszyty Nauk. Pol. Gdahskiej
nr 231, Bud. L^d. XXVH, 1975.
[3.28] Kuyt B.: Zur Frage der Netzbewehrung von Flachentragwerken. Beton und Stahlbetonbau
10, 1964.
[3.29] Kwiecinski M.: Projektowanie zeibetowych ukladow plytowo-zebrowych metodami teorii
plastycznosci. PWN, Warszawa, 1986.
[3.30] Langer P.: Verdrehfiihigkeit plastizierter Tragwerksberichte im Stahlbetonbau. Mitteilungen des Instituts fiir Werkstoffe im Bauwesen der Universitat Stuttgart, Pleft 1, 1987.
[3.31] Leitz H.: Eisenbewehrte Platten bei allgemeinen Biegungszustand. Die Bautechnik, 1923.
[3.32] Lenschow R., Sozen M . : A Yield Criterion for Reinforced Slabs. Journal of ACI 5/1967.
[3.33] Leonhardt F.: Voriesungen iiber Massivbau. Zweiter Teil. Springer Veriag, Berlin 1975.
[3.34] Litzner, H . U.: Grundlagen der Bemessung nach Eurocode 2 - Vergleich mit D I N 1045
und D I N 4227. Beton Kalender 1992, s. 281-448.
[3.35] Macchi. G.: Ductility condition for simplified design without check of compatibility.
Structures Hiperstatiques. CEB Bulletin No 105, Paris
[3.36] Madaj. A., Ratajczak G.: Nosnosc mostowych elementow zeibetowych na scinanie w swietle
PN-91/S-10042, Inzyn. i Budownictwo 4, 1995.
[3.37] Marti P., Leesti P., Khalifa W.U.: Torsion Test on Reinforced Concrete Slab Elements.
J.Struct. Engrg. ASCE vol 113 No 5 May 1987.
[3.38] Niepostyn D.: Nosnosc graniczna plyt prostok^tnych. Arkady, Warszawa 1962.
[3.39] Peter L.: Zur Bewehrung von Scheiben und Schalen fiir Hauptspannungen schiefwinkHg zur
Bewehrungsrichtung. Bauingenieur 5/1966.
[3.40] Praca zbiorowa pod kierunkiem Rakowski G.: Mechanika budowli z elementami uj?cia
komputerowego, Arkady, Warszawa 1984.
[3.41] Rush H., Jungwirth D.: Skurcz i pelzanie w konstrukcjach betonowych, Arkady, Warszawa
1979.
[3.42] Ryzyhski A.: Doswiadczalne granice nieprawidlowosci w ukladzie uzbrojenia ram zeibetowych, Archiwum Inzynierii L^dowej I X z. 2/1963.

[3.43] Sawczuk A.: Nosnosc graniczna ram piaskicii. Arkady Warszawa 1964.
[3.44] Sawczuk A., Janas M., Konig J. A.: Analiza plastyczna konstrukcji. Ossolineum, Wroclaw
1972.
[3.45] Schlaich J., Schafer K.: Konstruieren im Stahlbetonbau. Betonkaiender 1989, Teil 11, Ernst
& Sohn, Berlin 1989.
[3.46] Sobotka Z.: Nosnosc graniczna plyt. Arkady, Warszawa 1975.
[3.47] Starosolski W.: Konstrukcje zelbetowe. PWN, Warszawa, 1985
[3.48] StoiTregen U., Kning G.: Schiefstellung von Stfitzen in Vorgefertigten Skelettbauten. Beton
und Stahlbetonbau 74/1979, H . 1, s. 1-5.
[3.49] Szkwarek J., Korona M . : Projektowanie plyt ortotropowych w swietle teorii nosnosci
granicznej DiB, 6/1982, s. 107-111
[3.50] Thurlimann B.: Design and Detailing of Reinforced Concrete Structures using Stress Fields,
International Conference: Analytical models and new concepts in mechanics of structural
concrete. Post conference report, Biaiystok 1991.
[3.51] Tichy M., Rakosnik J.: Obliczanie ramowych konstrukcji zeibetowych z uwzgl^dnieniem
odksztalceh plastyeznych, Arkady, Warszawa, 1970.
[3.52] Vecchio F.J., Collins M.P.: The Modified Compression-Field Theory of Reinforced
Concrete Elements Subjected to Shear. Journal of A C I 3-4/1986.
[3.53] Waszczyszyn Z.: Zastosowanie metody elementow skohezonyeh do analizy konstrukcji
zeibetowych. X X X I I Konferencja Naukowa K I L i W PAN i K N ,PZITB, Krynica, 1986,
Materiaiy pokonferencyjne, 373-408.
[3.54] Winnicki A., Cichoh, Waszczyszyn Z.: Nieliniowa analiza zeibetowych konstrukcji pr^towych za pomoc^ MES. Archiwum Inzynierii L^dowej, 36, z. 1-2, 1990, 29-61.
[3.55] Wojewodzki W.: Nosnosc graniczna plyt. Oficyna Wyd. Pol. Warszawska, Warszawa 1995.
[3.56] Woiowicki W.: Analiza doswiadczalna rusztow zeibetowych w stanach pozaspr?zystych,
Archiwum Inzynierii L^dowej X X I I I z. 4/1977.
[3.57] Woiowicki W.: Problemy obhczania mostow zeibetowych na quasi-statyczne obci^enia
wyj^tkowe, Wydawnictwo Politechniki Poznahskiej, Seria Rozprawy nr 100, Poznah 1979.
[3.58] Zienkiewicz O. C , Taylor L.R.: The finite element method. IV-edition, vol. 1,2. Mc
Graw-Hill Book Company, 1989.

4.

W t a s c i w o s c i

b e t o n u

4.1. Wprowadzenie
Beton jest podstawowym tworzywem konstrukcyjnym stosowanym powszechnie we wspolczesnym budownictwie. G i o w n y m i zrodiami powodzenia
betonu s^:
mozliwosc wytwarzania go w miejscu wbudowania z materialow skladowych plynnych (woda, plastyfikatory, dodatki) oraz rozdrobnionych (cement, kruszywo, domieszki), latwych w transporcie, skladowaniu i pozniejszy ch operacjach zwi^zanych z jego wytworzeniem i wbudowaniem. Materialy te
na ogol latwo dost^pne w przyrodzie (woda, kruszywa, glina
i kamieh wapienny do produkcji cementu), a ich uzyskanie w porownaniu z i n n y m i materialami (stal, aluminium, tworzywa sztuczne) zwi^zane
jest z u m i a r k o w a n y m wydatkiem energetycznym, Wyj^tek stanowi^ t u
superplastyhkatory, stosowane w betonach wysokiej wytrzymalosci,
mozliwosc konstruowania elementow o dowolnych ksztaltach, zaleznych
od w o l i tworcy architekta czy konstruktora; ta cecha zwi^i^zana jest
z faktem przechodzenia przez beton w trakcie procesu dojrzewania z ciala
0 cechach cieczy lepkiej (mieszanka betonowa) w cialo pseudostale (beton
stwardnialy).
Beton stwardnialy jest cialem heterogenicznym zlozonym z 3 faz: stalej,
cieklej i gazowej. Dommuj^c^, jest faza stala (kruszywo, stwardnialy zaczyn
cementowy), niemniej jednak w strukturze wewn?trznej betonu znajduje si?
pewna ilosc wody (pozostala z nadmiaru wody zarobowej ponad t? ilosc, k t o r a
jest potrzebna do procesu hydratacji spoiwa) oraz pewna ilosc powietrza
(zatrzymana w mieszance betonowej i pozniej uwi^ziona w jego strukturze,
a takze wypelniaj^ca pory i kapilary - po wyparowaniu z nich nadmiaru
wody zarobowej).
Kazda z tych faz wplywa w swoisty sposob na ksztahowanie cech
fizyko-mechanicznych betonu stwardnialego.
1 tak cechy wytrzymalosciowe betonu zalezy przede wszystkim od jakosci
jego fazy stalej, czyh od jakosci kruszywa drobnego i grubego, szczelnosci stosu
okruchowego, jakosci i klasy cementu, stosunku wodno-cementowego, warun-

-ny^
k o w hydratacji spoiwa (naturalne, przyspieszone) i w a r u n k o w pozniejszej
piel^gnacji.
"Wplyw fazy cieklej na cechy wytrzymalosciowe jest mniejszy, niemniej
jednak widoezny. Pewna ez^sc wytrzymalosci betonu jest przypisywana wi?ziom hzyko-ehemicznym na styku wody tzw. polzwi^zanej z faz^ stal^; st^d
bior^ si? rozniee w wytrzymalosci tego samego betonu w roznych stanach jego
wilgotnosci (suchy, przechowywany w warunkach naturalnych, nasyeony
wod^).
Istnienie fazy powietrznej w porach i kapilarach znmiejsza szczelnosc
betonu i jego przekroj czynny w przenoszeniu obei^zeh. M o w i ^ c inaczej [4.22],
jesli wielkosc
b?dzie miar^ nieei^glosei struktury betonu (0 < 1^ < 1), to
przy j e d n o w y m i a r o w y m problemie wyt?zenia napr?zenie efektywne o-^ff wyrazone wzorem:

jest wi?ksze (czasem znaeznie) od sredniego napr?zenia a.


Jesh chodzi o cechy reologiczne i fizyczne betonu stwardnialego (skurcz,
pelzanie, nasi^kliwosc, marozoodpornosc) to dominuj^ce znaezenie m a j ^ fazy
ciekla i powietrzna, j a k k o l w i e k w poszezegolnyeh przypadkach znaezenie fazy
stalej tez moze. bye bardzo duze.
Z powyzszego, krotkiego przegl^du wyihka, ze wlasciwosci betonu stwardnialego s^ funkcj^ bardzo wielu czynnikow i trudno jest je zsyntetyzowac
w prostych, jednoznacznych formulach. Podawane w literaturze technieznej a zwlaszcza w normach ~ wartosci s^ najcz?seiej wynikiem pewnegp
kompromisu, zmierzaj^eego do ostroznej oceny cech Qzyko-mechanicznych
betonu.
Beton jest materialem, k t o r y trudno opisac zgodnie z wymaganiami
naukowej scislosci (zarowno z teoretycznego j a k i eksperymentalnego p u n k t u
widzenia). N i e mozna go traktowac j a k o materialu o stalych, scisle zdeterminowanych wlasnosciach. Wlasciwosci betonu zalezy W duzym stopniu od
historii" zwi^zanej z w a r u n k a m i przeksztalcania si? tego tworzywa z cieczy
lepkiej w cialo pseudo-stale, od czasu jego zycia-' do chwili przylozenia
obci^zeh i pozniejszych zmian reologicznych, od warunkow panuj^^cych
w miejscu wbudowania, od m a s y w n o s c i " elementu w k t o r y zostal wbudowany itp. Interesuj^co uj^t to R. L ' H e r m i t e [4.25] w slowach: M o z n a powiedziec, ze wiek i historia betonu okreslaj^ jego ogolne wlasciwosci, z ktoryeh
jedne s^ j a k b y w r o d z o n y m i , inne - rozwijaj% si? w czasie. Nadaje to
betonowi pewne podobiehstwo do zywych organizmow, gdyz i w n i m takze
w zwyklych warunkach zachodz^ nieodwraealne przeobrazenia struktury
materu wi^z^cej, w ktoryeh woda odgrywa rownie wazna role" (tlum
autora).

4.2. Wlasciwosci betonu wedlug E C 2 z 2004 r.


4.2.1. P o s t a n o w i e n i a ogolne
Postanowienia dotycz^ betonu zdefiniowanego w E N 206-1:2000 [4.6], tzn.
betonu o strukturze zwartej, wykonanego z okreslonych kruszyw o skladzie
i zag?szczeniu t a k i m , aby zawartosc powietrza zatrzymanego, oprocz powietrza wprowadzonego byla nieznaczna. Struktur? betonu mozna uwazac za
zwart^, jesh ilosc porow powietrzhych po zag?szczeniu w sposob znormalizowany w g I S O 2736 nie przekraeza 3% dla nominalnego wymiaru ziarn
kruszywa > 16 m m i 4 % przy wymiarze ziarn kruszywa < 16 m m . Wartosci te
nie uwzgl?dniaj^ skutkow dodatkowego napowietrzania betonu i porowatosei
kruszywa.
Beton t a k i stosuje si? do wykonywania konstrukcji niezbrojonych,
zbrojonych i spr?zonyeh, a teehnologia jego wykonania i sposoby badania
cech powinny bye zgodne z postanowieniami E N 206-1. Postanowienia
powyzsze dotyez^ rowniez betonu poddanego obrobee termieznej podczas
dojrzewania.
Wsrod betonow odpowiadaj^cych defmicji E N 206-1 wyroznia si?:
- beton zwykly o g?stosci pozornej w stanie suehym (105 C) wi?kszej
niz 2000 kg/m^, lecz nie przekraczaj^cej 2600 kg/m^,
- beton l e k k i - o g?stosci pozornej w stanie suehym nie wi?kszej niz
2000 kg/m^, wytworzony calkowice Itib ez?sciowo przy uzyciu lekkieh
kruszyw porowatych,
-

beton ci?zki -

o g?stosci pozornej w stanie suehym nie nmiejszej niz

2600 k g / m ^
Dalsze okreslenia i ustalenia niniejszego rozdzialu dotyez^ betonu zwyklego i betonu o wysokiej wytrzymalosci (HSC). D l a betonu tego mozna
przyjmowae g?stosc rown^:
- p = 2400 kg/m^
dla betonu niezbrojonego,
- p = 2500 kg/m^
- dla zelbetu lub betonu spr?zonego ze z w y k l y m
stopniem zbrojenia.
4.2.2. W y t r z y m a l o s c n a seiskanie
Podstawowe miar^ wytrzymalosci betonu na seiskanie jest charakterystyczna wytrzymalosc betonu na seiskanie / . j ^ , zgodnie z E N 206-1 wyznaczana wg E N 12390-3 na probkach walcowyeh o wymiarach 150/300 m m ,
po 28 dniaeh od wykonania. Wykonanie i piel?gnaeja probek powinny
bye zgodne z n o r m ^ E N 12390-2. Wytrzymalosc charakterystyczna jest
zdefmiowana j a k o dolny 5% k w a n t y l statystycznego rozkladu wytrzymalosci. Sposoby wyznaczania tej wytrzymalosci na podstawie badan okreslonej
liczby probek przedstawiono w rozdziale 14.

E u r o k o d 2 wymienia rowniez, j a k o alternatywn^ dla walcowej wytrzymalosci charakterystycznej X^,, wytrzymalosc charakterystyczna k o s t k o w ^ / ^ ^ ^^b^.
Moze ona bye stosowana j a k o podstawowa miara wytrzymatosei betonu
w tych krajach, w k t o r y c h sprawdzanie wytrzymalosci na seiskanie odbywa si?
wg E N 12390-3 na probkach szeseiennych o b o k u 150 nmi- D o krajow takich
nalezy m.in. Polska, gdzie p r o b k i szeseiexme o b o k u 150 m m s^ podstawy do
oznaczania wytrzymalosci betonu j u z od r o k u 1975 [4.2]. Wartosc/^^^^^^^ jest
identyczna z wytrzymalosci^ betonu
wyst^puj^c^ w P N [4.5].
W pewnyeh sytuacj ach (np. spr?zenie) moze bye konieczne oszaeowanie
wytrzymalosci na seiskanie dla betonu w czasie i n n y m niz 28 d n i (we
wczjesniejszym lub pozniejszym wieku) na podstawie badan probek przeehowywanych w m n y c h warunkach niz to okreslono w E N 12390-2. Wowczas
wspolczynniki przeliezeniowe, sprowadzaj^ce tak okreslone wytrzymalosci do
wytrzymalosci miarodajnych, nalezy ustahc doswiadezalnie. Dotyezy to takze
przypadkow, gdy p r o b k i do badan maj^ wymiar lub ksztalt odmienny od
podanego w E N 206-1, tzn. od walea 0 150/300 m m lub od k o s t k i szesciennej
0 b o k u 150 m m .
Jesh wytrzymalosc betonu jest okreslona w wieku t > 28 dni, wowczas
wartosci oc^^ i oc^ zdeiiniowane w punkeie 4.2.6, powinny bye zredukowane przez
wspolezynnik k^. Wartosc k^ moze bye okreslona w Zal^czniku K r a j o w y m .
Wartosc rekomendowana przez EC2 wynosi 0,85.
Moze bye takze wymagane okreslenie wytrzymalosci betonu na seiskanie,
fck(f)> w czasie t dla poszezegolnyeh etapow wznoszenia konstrukcji (np.
rozformowanie, przekazanie sily spr^zaj^cej). Wowczas mozna skorzystac
z nizej podanych zaleznosci.
Wytrzymalosc betonu na seiskanie w wieku t zalezy od rodzaju cementu,
temperatury i w a r u n k o w dojrzewania. D l a sredniej temperatury t = 2 0 C
1 w a r u n k o w dojrzewania okreslonych w E N 12390-3, wytrzymalosc betonu na
seiskanie f^mif) moze bye oszaeowana na podstawie relaeji:
fcmii)

= Pcc(t)f^.

(4.3)
g^^i^- fern (f) fern

v )

J^st sredniq, wytrzymalosci^ na seiskanie w wieku t (dni),


jest srednie wytrzymalosci^ na seiskanie po 28 dniaeh por.
tab. 4.1 - rowne:
/ c . = / c . + 8,

(MPa),

0,25 dla normalnie i szybko twardniejecego cementu (N) ( G E M 32,5 R,


G E M 42,5),
s= 0,38 dla wolno twardniejecego cementu (S) ( G E M 32,5).
G d y beton nie osi^ga po 28 dniaeh dojrzewania wymagah w g specyfikacji
betonu 28-dniowego, to uzywanie formul (4.2) i (4.3) nie jest wlaseiwe.
W przypadku o b r o b k i termieznej elementow prefabrykowanych z betonu,
wytrzymalosc na seiskanie betonu w wieku t mniejszym niz 28 dni,/^^ {t\e
bye okreslona z zaleznosci (4.2) i (4.3), w ktoryeh wiek betonu t jest zast^piony
skorygowanym przez temperatur? T wiekiem betonu t^j,, okreslonym wzorem:
= Z g-(4000/[273 + r(^t,)]-13.65).^^.^

^45)

gdzie: T{At^ jest temperature w G podczas okresu czasu A%


At^
jest liezbe d n i z przewazajece temperature T
Wartosc wspoiczynnika jS^^ (0 we wzorze (4.3) nie moze przekroczyc
wartosci 1,0.
D o uwzgl?dnienia efektu o b r o b k i termieznej moze bye takze uzyta formula:

f c n , { t ) = f c . ,

fcm fen
, ^ ! Z
r , WlOg{t-t^+l),
l o g ( 2 8 - t , + l)

(4.6)

gdzie /^^^ jest srednie wytrzymaloscie na seiskanie betonu po obrobee


termieznej, okreslone w badaniach probek w czasie t^(t^ < t), przechowywnyeh
razem z naparzanym elementem.
F o r m u l y powyzsze nie moge bye uzyte do retrospektywnego usprawiedliwiema niewystarczajecej wytrzymalosci przez przewidywany pozniejszy
wzrost wytrzymalosci.

4.2.3. W y t r z y m a i o s c n a r o z c i ^ a n i e

(4.2)

s=

(4.4)

^cc(^) jest wspolczynnikiem zaleznym od wieku betonu t,


i
jest wiekiem betonu w dniaeh,
s
jest wspolczynnikiem zaleznym od rodzaju cementu;
s = 0,20 dla szybko twardniejecego cementu o wysokiej wytrzymalosci
(R) ( G E M 42,5 R, G E M 52,5),

Mechaniezna wlaseiwosc wytrzymalosci na rozeieganie, oznaczona w EG2


p r z e z o d p o w i a d a maksymalnemu napr?zeniu, ktore moze przeniesc beton
poddany jednoosiowemu rozcieganiu.
Wartosci wytrzymalosci betonu na rozeieganie osiowe/^^ nalezy wyznaezac
wg E N 206-1, zgodnie z E N 12390-6. Wykonanie proby rozciegania osiowego
jest trudne i wymaga specjalnego stanowiska badawezego. W praktyce
najez?seiej wytrzymalosc na rozeieganie okresla si? w sposob przyblizony, j a k o
wytrzymalosc betonu na rozeieganie przy rozlupywaniuXt^^^ (zgodnie z n o r m e
I S O 4108). EG2 zaleca nast?pujece relacj? przehczeniowe:
/ . = 0,9/,,.

(4.7)

W poprzednich wersjach E u r o k o d u 2 [4.7] wyst?powala jeszcze zaleznosc:

194
gdzie: f^^ji jest w y t r z y m ^ o s c i ^ na rozciq.ganie przy zginaniu.
W swietle zaleznosci (4.14) wzor (4.8) jest bardzo nieprecyzyjny.
Przy b r a k u bardziej dokladnycb danychi sredni^ /^^^ i charakterystyczna
wytrzymalosc betonu na rozciq,ganie
mozna wyznaczyc z nast^puj^cych.
zaleznosci:
/^^^ = 0,30y^/^

dla klas betonu < C 50/60,

= 2,12 I n [1 + (/,J10)],

dla klas betonu > C 50/60,

of CM

(4.9)
o

(4.10)

/..o,o5 = 0 , 7 / , ,

(4.11)

/c...o,95 = l , 3 ^ .

(4.12)

in

in

odpowiednio do rodzaju rozwazanego problemu.


Rozwoj wytrzymalosei na rozeieganie z ezasem silnie zalezy od cieplno-wilgotnoseiowyeh warunkow dojrzewania oraz od wymiarow elementu
konstrukeyjnego. Jako pierwsze przyblizenie mozna przyjec formul?:

= max{(l,6-V1000)/,J;/},

IT-

IT-

Powyzsze trzy rodzaje wytrzymalosci betonu na rozeieganie stosuje si?

gdzie: jS^^(t)
j a k we wzorze (4.3),
a = 1
- dla t < 28 dni,
a = 2/3 - dla t ^ 28 dni,
fctm
w g t a b . 4.L
G d y rozwoj wytrzymalosei na rozeieganie z ezasem jest zagadnieniem
waznym, zaleea si? wykonac testy z uwzgl?dnieniem warunkow dojrzewania
i wymiarow elementow konstrukcyjnyeh.
Srednia wytrzymalosc betonu na rozeieganie przy zginaniu w elementach
zbrojonych zalezy od sredniej wytrzymalosei betonu na rozeieganie osiowe/^^^
i wysokosci elementu konstrukeyjnego /z, zgodnie z formule:

" CM

in

in

in
o
of

(4.14)

gdzie: h jest ealkowite wysokoscie elementu (mm),


fctm ~ J^st srednie wytrzymaloscie betonu na rozeieganie wg tab. 4.1.
W z o r (4.14) ma zastosowanie takze dla charakterystycznych wartosci
wytrzymalosei betonu na rozeieganie przy zginaniu.

a in

in

4.2.4. K l a s y w y t r z y m a l o s c i b e t o n u
Klasy wytrzymalosei betonu w EG2 bazuje na charakterystycznej wytrzymalosci betonu na seiskanie/^j^. okreslonej po 28 dniaeh dojrzewania.
Najwi?ksza wytrzymalosc uj?ta w normie G^ax moze bye okreslona w Zateczi h k u Krajowym. Wartoscie rekomendowane przez EG2 jest G 90/105.
Klas? wytrzymalosci betonu oznacza si? Utere G i dwiema Hezbami,
z ktoryeh pierwsza oznacza wytrzymalosc charakterystyczne betonu na seiskanie /^^ mierzone na walcach o wymiarach 150/300 m m , a druga
wytrzymalosc charakterystyczne betonu na seiskanie /^fc^^ubc mierzo-

CO
crT

in

On

in
of

o
3

III
3

Is

196
ne na kostkach szeseiennych o b o k u 150 m m . N p . klasa C 40/50 oznacza
beton, ktorego wytrzymaiosc charakterystyczna mierzona na walcach wynosi
CO najmniej 40 M P a , a mierzona na kostkach co najmniej 50 M P a .
W tablicy 4.1 podano klasy wytrzymalosci betonu w g EC2 (w M P a ) oraz
przyporzedkowane
im
wytrzymalosci betonu
fckJck,cuhcJctmJctk,o,o5.
fctk,o.95 (w M P a ) , wartosci srednie sieeznego m o d u l u spr?zystosci E^^ (w GPa),
a takze wartosci odksztalceh granieznyeh s^^, e^^, e,2, ^cui^ fics. ^cua (w7oo)
i wartosci wykladnika pot?gowego n do wzoru (4.20).
Betony klas C60-f-C90 nalezy do betonow wysokiej wytrzymalosei
(HSC - H i g h Strength Concrete), zas klas C100--C150 (nie uj?te w EC2) do betonow bardzo wysokiej wytrzymalosci ( H P C H i g h Performance
Concrete). Betony H S C i H P C uzyskiwane s^ przy zastosowaniu pylow
krzemionkowych (siUca fume) i superplastyfikatorow.
4.2.5. Z a l e z n o s c n a p r ^ z e n i e odksztalcenie p r z y s c i s k a n i a
s t o s o w a n a do n i e l i n i o w e j a n a l i z y k o n s t r u k c j i
Zaleznosc mi?dzy napr?zeniem
i odksztalceniem
dla betonu poddanego k r o t k o t r w a l e m u osiowemu seiskaniu, przedstawiony na rysunku 4.1
(napr?zenia sciskajyce przyj?to j a k o dodatnie), opisuje funkeja:
(4.15)

^cm "~ jest siecznym modulem spr?zystosci betonu w g tab. 4.1.


Wyrazenie (4.15) jest wazne dla 0 <
< e^^-,^, gdzie B^^ jest odksztalceniem
przy obeiyzeniu granieznym w skrajnym wloknie seiskanej strefy betonu.
W analizie konstrukcji mogy bye zastosowane inne, idealizowane relacje
a^ e^, jesh adekwatnie reprezentujy zachowanie si? rozwazanego betonu.
Wartosc odksztaleenia e^^ moze bye obliczona z zaleznosci:
fici = 0,7y;^'^^<2,8
zas wartosc odksztaleenia s^^i

(7J,

(4.16)

Lh ^ ^0 M P a z zaleznosci:

8 , , , = 2,8-f27 [ ( 9 8 - / J / 1 0 0 ] ^
D l a U = ( 1 2 - 50) M P a

8,,,

(7J.

= 3,5 7 ^ .

Odksztalcalnosc betonu zalezy nie tylko od jego wytrzymalosei, lecz


rowniez od wlasciwosci kruszywa oraz od innych parametrow mieszanki
betonowej i srodowiska. W wielu przypadkach wlasciwosci betonu potrzebne
do obliczania doraznych i reologicznych odksztalceh mogy bye oszacowane
w sposob przybUzony (np. na podstawie wytrzymalosci na seiskanie oraz
orientacyjnych wartosci kohcowych odksztalceh skurezowych e^^^ i wspoiczynnika pelzania ^ ( o o , 1^)). W sytuacjach, w ktorych dokladne obliezenie odksztalceh jest niezb?dne, wlasciwosci te nalezy ustalac na podstawie badan
doswiadczalnych lub danych z literatury teehnicznej przedmiotu.

4.2.6. O b l i c z e n i o w e w y t r z y m a l o s c i b e t o n u
na seiskanie i r o z c i ^ a n i e
Wartosc obhczeniowej /^^ wytrzymalosei betonu na seiskanie jest zdefiniowana jako:

Rys. 4.1. Wykres zaleznosci napr^zenie odksztaicenie przy sciskaaiu jednoosiowym

gd2ie:,7 = e^/e^^,
Sci jest odksztalceniem odpowiadaj^cym m a x i m u m krzywej <T^6^
wg tab. 4.1,

gdzie: y^^ jest cz?sciowym wspolczynnikiem bezpieezehstwa dla betonu rownym 1,5 dla sytuacji trwaiych i przejsciowych, 1,2 dla sytuacji
wyjytkowych,
^cc "~ jest wspolczynnikiem uwzgl^dniajycym wplyw dlugotrwalego obciyzenia na wytrzymalosc na seiskanie oraz niekorzystne efekty
spowodowane sposobem przylozenia obeiyzenia.
Wartosc
waha si? pomi?dzy 0,8 i 1,0 i moze bye okreslona w Zalyczihku
K r a j o w y m . Wartosc rekomendowana przez EC2 wynosi 1,0.
Wartosc obhczeniowej /^^d wytrzymalosei betonu na rozciq^ganie jest zdefiniowana jako:
fctd=0C^fctk,0,05/yc^

(4-19)

198
gdzie:

j a k wyzej,
^ct ~ jest wspoiczynnikiem j a k wyzej, dla betonu rozciyganego. Wartosc
cc^^ moze bye okreslona w Zalyczniku Klrajowym. Wartosc rekomendowana przez EC2 wynosi 1,0.

~" jest odksztalceniem w momencie osiygni^cia maksimum wytrzymalosci wg tab. 4.1,


jest odksztalceniem granieznym w g tab. 4.1.
Wartosci odksztalceh
i ^cu2o dla /^^ ^ 50 M P a , mogy bye obliczone
z zaleznosci:

4.2.7. Z a l e z n o s c n a p r ^ z e n i e odksztaicenie p r z y s e i s k a n i u
stosowana do o b l i c z a n i a n o s n o s c i g r a n i c z n e j p r z e k r o j u

s,, = 2,0 + 0 , 0 8 5 ( X , - 5 0 ) ' "

(7J,

e , = 2,6 + 35 [ ( 9 0 - / J / 1 0 0 ] ^

(7J.

D l a X , = ( 1 2 - 5 0 ) M P a e,, = 2,07, s^^ = 3,57^.


D l a obliczania nosnosci i wymiarowania przekrojow moze bye przyj?ta
zaleznosc cr^ p r z e d s t a w i o n a na rysunku 4.2 (napr?zenia sciskajyce przyj?to
za dodatnie):

fck

(4.23)
(4.24)

M o z n a poslugiwac si? tez innymi zaleznosciami o"^s^, ekwiwalentnymi


albo bardziej zachowawczymi niz zdeiiniowane powyzej, na przyklad wykresem bUinearnym pokazanym na rysunku 4.3 z wartosciami 8^3 i 8^3 wg
tab. 4.1.
0c

fck

led

/
fcdi

i
I

11

/
/

/ /
/ /

11

y
0

c2

Scu2

8c

Rys. 4.2. Paraboliczno-prostok^tny wykres naprzenie odksztalcenie przy seiskaniu

0-c

1 - 1 - ^

=fcd

o-<:=/cd>
gdzie: n

dla 0 ^ 8 , ^ e,2,

dla c2<ec<ecu2>

(4.20)

(4.21)

- jest wykladnikiem pot?gi w g tab. 4.1, obliczanym dla f^,^ >


> 50 M P a z zaleznosci:
n=l,4+23,4[(90-/J/100]'^.
(4.22)
Dla

= (12-^ 50)-MPa n = 2,0,

Rys. 4.3, Bilinearny wykres napr^zenie odksztaicenie przy seiskaniu

, Wartosci odksztalceh 6^3 i ^cuz dla /^^ > 50 M P a mogy bye obliczone
z zaleznosci:
8,3 = 1,75 + 0,55 [ ( ^ - 5 0 ) / 4 0 ]

(7J,

8 3 = 2,6 + 35 [ ( 9 0 - / ^ / 1 0 0 ] ^ ^

(7J.

(4.25)
(4.26)

D l a / , , = ( 1 2 - 5 0 ) M P a 8,3 = 1,757^, 8^3 = 3,57,


E u r o k o d 2 dopuszcza, by w analizie nosnosci i przy wymiarowaniu
przekroju przyjmowae prostok^tny rozklad naproxen w strefie seiskanej
betonu, zgodnie z rysunkiem 4.4. Wowczas wartosc wspoiczynnika X definiuj^).cego efektywn% wysokosc seiskanej strefy oraz wartosc wspoiczynnika n].

7m

201

definiuj^cego efektywnq. wytrzymalosc obliczeniowa wynosi:


X = 0,8

2 = 0,8 -

dla

- 50)/400
rj = 1,0

dla

tj = l , 0 - ( ^ - 5 0 ) / 2 0 0

< 50 M P a ,
dla
^
dla

50 <

< 90 M P a ,

< 50 M P a ,
50

< 90 M P a .

(4.27)
(4.28)
(4.29)

M o d u l spr?zystosci zalezy nie tylko od wytrzymalosei betonu, ale rowniez


w duzym stopniu o d jego skladu, a szczegolnie wlasciwosci uzytego do betonu
kruszywa. W przypadku kruszywa grubego innego niz zwir kwarcytowy mozna
zatem albo skorzystac z powyzszych zaleeeh EC2, albo tez wykorzystac
odpowiednie dane doswiadczalne. M o d u l spr?zystosei, w zaleznosci od czasu,
mozna oszacowac na podstawie zaleznosci:

(4.30)
c . W = [/c.(0//cj'''-an>

(4.32)

gdzie E^(t) ifcmif) s^: wartosciami w wieku t dni, a E^^ i s ^ wartosciami


okreslonymi dla wieku 28 dni. Zaleznosc mi?dzy/^^(t) i / ^ ^ opisuje wzor (4.2).
Jezeh duza dokladnosc nie jest konieezna, to rowmez dla betonu o wieku
i n n y m niz 28 d n i mozna poslugiwac si? wartosciami E^^ z tablicy 4.1.
4.2.9. W s p o l e z y n n i k o d k s z t a l e e n i a

poprzecznego

Wartosc wspolczyxmika odksztaleenia poprzecznego betonu (wspoiczynnika Poissona) mozna przyjmowae dla stanu spr?zystego na poziomie
= 0,2
dla betonu niezarysowanego i
= 0 dla betonu zarysowanego.

Rys. 4.4. Prostok^tny wykres naprezen w seiskanej strefie betonu

4.2.10. W s p o l e z y n n i k r o z s z e r z a l n o s e i t e r m i e z n e j

Jesli szerokosc seiskanej strefy betonu znmiejsza si? w k i e r u n k u wlokien


najbardziej sciskanych, to wartosci rjf^d nalezy zredukowac o 1 0 % .

Z wyj^tkiem szczegolnych przypadkow, w ktoryeh odksztaleenia termiezne


maj% duze znaezenie, do obhezeh mozna przyjmowae liniowy wspolezynnik
rozszerzalnosei termieznej rowny a ^ = 1 0 - 1 0 ~ V K .

4.2.8. M o d u l s p r ^ z y s t o s c i
W projektowaniu konstrukcji wg EC2 stosuje si? sredni sieczny m o d u l
spr?zystosei betonu E^^, okreslony przez napr?zenia sciskaj^ce CT^ = 0
i
= 0,4/,^ (wg rysunku 4.1). M o d u l okresla si? b^dz przez badania
eksperymentalne - gdy zaehodzi np. potrzeba bardzo dokladnego obliczenia
ugi?c, b^dz tez na podstawie znanych z literatury zaleznosci pomi?dzy
modulem a wytrzymalosei^ betonu na seiskanie - gdy duza dokladnosc
obliezen nie jest konieezna.
W tabhey 4.1 podano - przyporz^dkowane klasom wytrzymalosei' betonu^ - przyblizone wartosci sieeznego m o d u l u spr?zystosei E^^ (GPa),
okreslone z zaleznosci:
4 . = 22[(/J/10]^

(4.31)

gdzie:
[GPa],[MPa].
Wartosci te dotyezy konwenejonalnych betonow z kruszywem kwarcytowym po 28 dniaeh dojrzewania w zwyklych warunkach. D l a kruszywa
wapiemowego i piaskoweowego wartosci te powmny bye zredukowane odpowiednio o 10% i 3 0 % , zas dla kruszywa bazaltowego powinny bye
powi?kszone o 2 0 %

4.2.11. C e c h y w y t r z y m a l o s c i o w e i o d k s z t a l c e n i o w e
,,zamkni^tego" b e t o n u
Ograniczenie odksztalceh poprzecznych, np. przez bardzo g?ste zbrojenie
strzemionami lub uzwojenie (zamkni?eie") betonu, prowadzi do modyflkaeji
efektywnej zaleznosci napr?zenie-odksztaleenie: objawia si? wyzsz^ wytrzymalosei^ i wyzszymi wartosciami odksztalceh granieznyeh. W przypadku b r a k u
bardziej doldadnych danych moze bye stosowana zaleznosc napr?zenie odksztalcenie pokazana na rysunku 4.5, z podwyzszonymi wartosciami wytrzymalosci charakterystycznej /^^.^^ oraz odksztalceh e^^.c i ^cui.c zgodnie ze
wzorami:
fck,c ==fAmO
Uc

dla

5flOcrJU

= ^ ( 1 , 1 2 5 + 2,50 aJU

dla

< 0,05/,,,
> 0,05/,,

(4.33)
(4.34)

SC2, = B M M \,
+ 0,2a,/f,

(4.36)

w ktoryeh
= 0-3 jest efektywnym poprzecznym napr?zeniem seiskaj^eym
w stanie granieznym nosnosei, zas
^ ^cu2 podano w tablicy 4.1.

202

O* 1

gdzie: kj^ jest wspolczynnikiem zaleznym o d miarodajnego w y m i a r u element u HQ, zgodnie z tablicy 4,3.

= fck, c

etc

Tab. 4.2. Nominalne wartosci skurczu swobodnego na skutek wysyehania e^c/.o (w 7oo)
Wzgl^dna wilgotnosc RH (w %)
Klasa betonu

Rys. 4.5. Zaleznosc napr^zenie odksztalcenie dia zamknitego" betonu

4.2.12. S k u r c z
Odksztaleenia skurczu zalezy glownie od wilgotnosci srodowiska, wymiar o w elementu i skladu betonu (przede wszystkim rodzaju i zawartosci cementu
oraz od wartosci wspoiczynnika wodno-cementowego W / C ) i rozwijajq. si?
w czasie.
Calkowite odksztalcenie skurczowe s^^ sklada si? z dwoch skladnikow,
odksztaleenia skurezowego na skutek wysyehania s^^ ^ autogenieznego (samorodnego) odksztaleenia skurezowego e^^. Odksztalcenie skurczowe na skutek
wysyehania rozwija si? powoli, poniewaz jest funkeja migraeji wody przez
twardniejq.ey beton. Autogeniczne odksztalcenie skurczowe rozwija si? podczas
twardnienia betonu: znaczna jego ez?sc narasta we wczesnym okresie po
zaformowaniu. Skurcz autogeniezny jest Imiowy funkeja wytrzymalosei betonu. Powinien on bye brany szczegolnie p o d uwag?, gdy nowy beton uklada si?
w zetkni?eiu z betonem wczesniej stwardnialym.
Wartosci ealkowitego odksztaleenia skurezowego s^^ oblieza si? ze wzoru:
^cs = ^d + ^ca.

(4.37)

w ktorym:
jest odksztalceniem skurezowym na skutek wysyehania,
^ca ~- j ^ s t odksztalceniem skurezowym autogenieznym.
Koheowa wartosc odksztaleenia skurezowego na skutek wysyehania:
^cd,CO ~

' ^cd,0'

20

40

60

80

90

100

C 20/25

0,62

0,58

0,49

0,30

0,17

C 40/50

0,48

0,46

0,38

0,24

0,13

C 60/75

0,38

0,36

0,30

0,19

0,10

C 80/95

0,30

0,28

0,24

0,15

0,08

C 90/105

0,27

0,25

0,21

0,13

0,07

Tab. 4.3. Wartosci /c;, do wzoru (4.38)

ho (mm)
1,00
0,85
0,75
0,70

100
200
300
>500

Wartosci

w zaleznosci (4.38) oblieza si? ze wzoru:


(4.39)

(t-g+o,o4Vfeo
w ktorym: t

jest wiekiem betonu w, rozpatrywanym momencie (w dniaeh),


jest wiekiem betonu w momencie poez^tku skurczu na skutek
wysyehania (albo narastania) betonu,
= 2AJu
jest miarodajnym wymiarem (mm) przekroju poprzecznego elementu z betonu, podlegaj^eego wysyehaniu,
jest polem przekroju poprzecznego betonu,
u
jest obwodem tej cz?sci przekroju poprzecznego, k t o r a jest
eksponowana na wysyehanie.
Wartosci funkeji ^^^(t, Q okreslaj^cej przyrost skurczu w czasie podano
w tablicy 4.4.
Tab. 4.4. Wartosci funkeji Pj,.{t, Q wg wzoru (4.39)

Wartosci 6cd,o mogEj. bye wzi?te z tablicy 4.2. Tabliea ta podaje oezekiwane
wartosci srednie, przy wspolezynniku zmiennosci na poziomie 30%, obliczone
na podstawie nizej podanych wzorow.
Rozwoj w czasie odksztaleenia skurezowego na skutek wysyehania przebiega wedlug formuly:

Q'h'^cd.o.

(4.38)

14

28

90

180

360

720

1800

3600

7200
1,00

50

0,07

0,18

0,33

0,50

0,66

0,86

0,93

0,96

0,98

0,99

1,00

150

0,01

0,04

0,09

0,16

0,28

0,55

0,71

0,83-

0,91

0,96

0,98

0,99

0,86

0,92

600
^cd(l^) = Pdsii,

t - t , (dni)

ho (mm)

0,00

0,01

0,01

0,02

0,05

0,13

0,23

0,38

0,55

0,75

Autogeniczne

(samorodne)

odksztaicenie

^cait)=

skurczowe

jest

dane

wzorem:

Pas(i)'^ca.o.,

(4.40)

gdzie:
eca.co =

2 , 5 ( ^ - 1 0 ) ' 1 0 - ^

(4.41)

a^^2 =

0,13

^ds2 ~

0,12 d l a cementow

N ,

^ds2 =

0,11

R ,

RH

jest

RHQ

'

dla cementow

wzgl?dn^

ktorym

r jest

Wartosci

dane

zestawiono

tablicy

[4.42]

wysychaniem

4.5.

dla betonu

i pelzanie betonu

do wzoru (4.40)

p^^{t)

dzie

Wartosci

Wiek betonu

fck/fck,cuhc

Wartosci
funkcji

(MPa)

(7oJ

(dni)

12/15

0,01

0,18

20/25

0,03

0,29

40/50

0,08

60/75

0,13

14

wplywy

we

odksztalcen

0,41

ich

0,53

(tzw.

0,20

90

0,85

180

0,93

pod

360

0,98

sprawdzaniu

720

1,00

E C 2 [4.44]

zamieszczono

skurczu koncowego
,^,0-

tych

granicznych
Przy

Nalezy

wywolanego

go

obliczac

szczegolowe
przez

ze

zasady

wysychanie

ob-

betonu

uwag?

stan

W
( 2 2 0 + 1 1 0 - a , J ' e x p

L
sredni^

-oc. 'ds2

(4.43)

fcmo/_

mog^

wytrzymalosci^

(4.44)

^dsi

jest

dla wolno

dla normalnie

^dsi

- dla

szybko

\RH,
betonu

n a sciskanie

(MPa),

zaleznym

twardniej^cych
i

szybko

od rodzaju

jest

poprze-

niepetnym

wplywy

termiczne,

skurcz

przez

spelnienie

cementow

zaprojektowanie

przerw

graniczny.

twardniej^cych

wysoko

cementow

wytrzymalych

wspolczynnikiem

od

rodzaju

cementu:

E C 2 .

skladu

mieszanki

skutkow

tych

dylatacyjnych.

Zgodnie

przy

s^

gdy

ich

efekty

i zdolnosc

wystarczaj^ce.
nosnosci

E C 2skutki

reologicznych

s^

powinny

znacz^ce,

globalnej

bye

betonu

peizania

betonowych

sza,

gdyz

efekty

sprgzenia.
brane

przykiad

przy

efektow d r u -

ich uwzgl?dniania, pod


przegubach

oddzialywania

wynosi

stanow

one bye

ewentualnych

cz?sciowy

okreslona

y^jj

skurczu

wspolczynnik

Zal^czniku

n a

bezpie-

Krajowym.

1,0.

oddzialywah temperatury

i skurczu

analizie, o ile.przerwy dylatacyjne w y s t ? p u j ^

n i e w i ? k s z y c h n i z /joi^f

Klrajowym.

rqzwazaniu

E C 2wartosc

n a

strat

z uwzgl?dnieniem

obrotu

uwzgl?dnic

moze

przez

do

Przy

nalezy

Wartosc

bye pomini?te w

Zal^czniku

ocenie

granicznych nosnosci

innych przypadkach nie m a potrzeby

odleglosciach

Wartosc

Rekomendowana

l^^^,^^

moze

bye

okreslona

przez E C 2 wartosci wynosi

konstrukcji prefabrykowanych

c z ? s c s k u r c z u (i p e i z a n i a )

przyj^c
(N),
cemen-

dane

Wartosci
w

[4.7],

z a koncowe

przedziale

temperatury
zaleznym

oraz

konstrukcjach budowlanych

mozna

(S),

twardniej^cych

zasa-

wymagan

m a miejsce

wartosc
przed

ta moze

30 m.

bye

wbudowaniem

wi?k-

prefab-

rykatow.

cementu:

tow (R),
^ds2 -

przez

granicznych statecznosci

ze ci^gliwosc

y^jj.

Wedlug

wspolczynnikiem

^dsx =

n a

lozysk

stan

stanow

wtedy,

stanow

D l a

fcmo = 1 0 M P a ,
^dsi

zastosowanie

tylko

graniczny

czenstwa

wzoru:

jest

budowy,

uzytkowalnosci

plastycznych

okresie

sprawdzaniu

giego r z ? d u .

ktorym

Sdzie:/,^

wywolanych

s^ u w z g l ^ d n i a n e

n a rozwazany

Rekomendowana

Scci,o = 0 , 8 5

spowodowanej

bye brane pod uwag? przy projektowaniu. W

zjawisk

przez

wplywu

90/105

skurcz fizyczny)

wilgotnosci

i skurczu betonu nalezy w zasadzie uwzgl^dniac tylko przy sprawdzaniu

0,65

do

wysokiej

p o w i n n a o d p o w i a d a c w i a r y g o d n o s c i d a n y c h , opisuj^cych te z j a w i s k a i z n a c z e n i u

28

50 M P a , przy

zaistniec narastanie z p o w o d u

D o l d a d n o s c p r z y j ? t y c h m e t o d o b l i c z a n i a w p l y w u s k u r c z u (i p e i z a n i a )

0,18

wartosci

w y t r z y m a l o s c i /^^ >

o niskim skurczu i pelzaniu, a takze n a ograniczenie

80/95

W^ z a l ^ c z n i k u

odksztalcen
powinny

wczesnym

warunkiem,

liczania

powietrza moze

Szczegoln^ uwag? nalezy skierowac n a zminimalizowanie odksztalcen i zarysowah

betonowej

'

(%),

betonu.

Konsekwencje

'Tab. 4.5. Wartosci skurczu autogenicznego fi,^, i funkcji


Klasa betonu

otoczenia

dzaj^cej redukcji wewn?trznej wzglgdnej

dniach.

Saa,oo i Pas(f)

wilgotnosci^

(4.42)
wzgl?dnej wilgotnosci

S,

100%.

Wedhig

Pas(:l^) = t-oxp{-0,2t''%

dla cementow

stosowac

[4.8],

jezeh

nie

zawarte

tablicy

4.6.

podane

tablicy

4.6

1 0 C do
w

wymaga

wartosci odksztalcen

ci^gu

20C,
roku

przy zmianach

co
w

dotyczq,

pozwala

granicach

wilgotnosci

si?

duzej

dokladnosci

s k u r c z o w y c h 8,oo b e t o n u

sredniej

przyj^c,
od

ze

temperatury

uwzgl?dniono

- 1 0 Cdo

wzgl?dnej

powietrza

-h40C.
o d RH

oceny,

zwyklego

betonu
wahania

M o z n a

je

= 2 0 %

do

Tab. 4.6. Koncowe wartosci odksztalcen skurczowych e, (w Voo)


Miejsce
elementu

Wilgotnosc
wzgl^dna

Miarodajny wymiar elementu


/IQ = 2AJu (mm)

RH (%)

<150

600

wewn^trz

50

0,60

0,50

na zewn^trz

80

0,33

0,28

RH

= 100%. D l a wartosci posrednich RHihQ dopuszcza si? interpolacj? liniow^.


Wartosci e^.oo w tablicy 4.6 zostaly okreslone dla betonu o konsystencji
plastycznej klas S2 i S3 (zgodnie z p. 4.2.1 E N 206-1). D l a betonu o konsystencji
wilgotnej S I wartosci te nalezy pomnozyc przez wspolczynnik 0,70, a dla
konsystencji p o l c i e k l e j S 4 przez 1,20.
W przypadku betonow z superplastyfikatorami wartosci skurczu ^^^^0 w tablicy 4.6 i powyzsze m n o z n i k i odnoszq. si? do konsystencji mieszanki przed
dodaniem superplastyi5kator6w.
M o z n a przyj^c, ze w elementach prefabrykowanych poddanych obrobce
termicznej odksztaicenia skurczowe podczas o b r o b k i termicznej nie s^ znacz^ce
i ze autogeniczne odksztaicenia skurczowe s^ pomijalne.

w k t o r y m : ^ ^ ( o o , to) jest wspolczynnikiem peizania zast?puj^cym cp {co, to),


j^^ _ jest wspolczynnikiem r o w n y m ajf^^ (to), gdzie cr, jest napr?zeniem
sciskaj^cym, a / ^ (to) jest wytrzymalosci^ sredni^ betonu w momencie
przylozenia obci^zenia.
Wartosci podane na rysunku 4.6 s^ wazne dla temperatury otoczenia
pomi?dzy - 4 0 C i + 4 0 C i sredniej wzgl?dnej wilgotnosc mi?dzy RH = 40%
i RH = 100%. Zastosowano nast?puj^ce oznaczenia:
9 ( 0 0 , to) - jest koncowe wartosci^ wspolczynnika peizania,
jest wiekiem betonu w momencie przylozenia pierwszego obci^zenia (w dniach),

-0^

\
\
V

4.2.13. P e l z a n i e

l\
1

Odksztaicenia peizania betonu zalezy od wilgotnosci srodowiska,wymiar6w


elementu i skladu betonu, a takze od dojrzalosti betonu w momencie przylozenia
pierwszego obci^zenia oraz ezasu trwania i intensywnosci obci^zenia pomijalne.
Jezeli wi?ksza dokladnosc nie jest wymagana, wartosci wynikaj^ce z rysunk u 4.6 m o g ^ bye traktowane j a k o koncowe wartosci wspolczynnika peizania
(p (co, ^q) pod warunkiem, ze beton nie zostal poddany napr?zeniu wi?kszemu niz
0,45/^^ (to) w wieku CQ przy pierwszym obci^zeniu. Koncowe wartosci wspolczynnika peizania 9 (oo, 1^) s^ odniesione do walrtosci m o d u l u spr?zystosci betonu
zgodnie z tablicy 4.1. Odpowiadaj^ one pelzaniu betonu po 70 latach.
Odksztaicenie peizania betonu 8,^ ( 0 0 , to) w czasie t - > o o przy stalym
(w czasie) napr?zeniu cr^ i module spr?zystosci w chwili
wynosz^eym E,Q
moze bye obliczone ze wzoru:
ficc
Q = ^
y Ck/^co)].
(4.45)
Gdy .napr?zenie sciskaj^ce betonu w czasie to przekracza wartosc 0,45/^^^ (to),
dochodzi do peizania n i e l i n i o w e g o T a k wysokie napr?zenie moze zdarzac si?
j a k o rezultat spr?zenia, na przykiad w elementach prefabrykowanych. W takich
przypadkach wartosc wspolczynnika peizania moze obliczona ze wzoru:
(Pici^.

to) = (p(^,

y-exp[1,5(/c,-0,45)],

300

500

700

900

1100 1300

1500

b()(m-m)

(p ( - , to)
a) warunki we wnqtrzach - R l i = 50%

Uwagi:
- punkt przeciqcia linii 4 i 5 moze lezec
takze powyzej puiiktii 1;
- dla to > 100 wystarczaJ|.co doktadnie jesl
zalozyc to = 100 (stosuj^ic linii^ styczneO.

i
1

(
1
1

(4.46)
: n

Wzor (4.46) ma sens fizyczny pod warunkiem, ze


^ 0,45, a wi?c cr, ^ 0,45/.^(^o)^'^^/cfcC^o) <
< ^A^fcmi^o) otrzymuje si? wyniki pozbawione sensu. W EC2 wyst^puje tu pomylka, ktorej szcz^sliwie unikni^to w normie polskiej [4.45]. Wzor (4.46) jest wlasciwy tylko dla
> 0,45 f^^ (to) (a nie
(tJ jak w EC2).

100

t.

(p

K n

-x'n

70

C45/55
CSS'67
C7Cy85

\\

1.0

to)

ho ( m m )

b) warunki na zewwnq.trz - RH = 80%


Rys. 4.6. Meioda okreslania wspolczynnika peizania ^(co, Q betonu w normalnych warunkach
srodowiskowych

HQ jest miarodajnym wymiarem elementu (mm),


S oznacza cement wolno twardniej^cy,
N oznacza cement normalnie i szybko twardniej^cy,
R oznacza cement szybko twardniej^cy wysoko wytrzymaly.
Przy wymaganej wi?kszej dokladnosci, uwzgl?dniaj^c rozwoj odksztaicenia
peizania w czasie, nalezy wspolczynnik peizania cp(t, t^) obliczac ze wzoru:
^{t,

Q = cpo'Pc(t-to),

Vo = (PRH'HfJ'Pitol

(4.48)

jest wspolczynnikiem zaleznym od wplywu wzgl?dnej wilgotnosci


RH na wartosc cp^:
,
9RM = 1 +
\

l-RH/100
3 ^ ,

dla

< 35 M P a ,

(4.49)

'
dla

0,1.

> 35 M P a ,

(4.50)

RH
- jest wzgl?dn^ wilgotnosci^, otaczaj^cego srodowiska (%),
/^(/cm) ~ jest wspolczynnikiem zaleznym od w p l y w u wytrzymalosci bet o n u /^^ na wartosc cp^\
HfJ
P (^o)

= - ^ ,
y J cm

(4.51)

- jest wspolczynnikiem zaleznym od wplyw wieku betonu tQ


w momencie przylozenia obciq^zenia na wartosc cp^:

Pcit-to)

- jest wspolczynnikiem opisuj^cym rozwoj peizania w czasie


po obci^zeniu:
0,3

(4.53)
(tio)

jest czasem trwania obciq.zenia (dni),


-

jest wspolczynnikiem zaleznym od wzgl?dnej wilgotnosci {RH


w % ) i miarodajnego wymiaru elementu {h^ w mm), obliczanym ze wzorow:

= 1,5 [ 1 + (0,012 RHr-]

+ 2 5 0 < 1500,

dla

= 1,5[1 + (0,012 i l J ? ) " ] / z , + 250a3 < 1500^3,


!,

< 35 M P a ,
dhf^^

> 35 M P a ,

(4.54)
(4.55)

wspolczynnikami zaleznymi od wytrzymalosci betonu:

W p l y w rodzaju cementu uwzgl?dnic mozna modyfikuj^c wartosc


wzorze (4.53) w g wzoru:
^0 ^o,r'

(4.47)

gdzie: cp^ - jest podstawowym wspolczynnikiem peizania, wyznaczanym ze


wzoru:

9RH-

2+(fo,:

^0,5,

we

(4.57)

gdzie:

jest wiekiem betonu w chwili obci^zenia, skorygowanym z uwagi


na temperatur? dojrzewania ,.T,
: a
jest wykladnikiem zaleznym od rodzaju cementu:
a
= 1 dla wolno twardniej^cych cementow (S),
a
= 0 dla normalnie i szybko twardniej^cych cementow (N),
a
= 1 dla szybko twardniej^cych wysoko wytrzymalych cementow (R).
W p l y w temperatury na dojrzalosc betonu w przedziale temperatur
0 ^ r < 80C ,uwzgl?dnia si? przez wprowadzenie skorygowanego wieku
betonu tj^, zgodnie ze wzorem (4.5).
Sredni wskaznik zmiennosci w y n i k o w powyzszej prognozy dotycz^cej
peizania, oceniony na podstawie skomputeryzowanego banku danych z w y n i k o w badan laboratoryjnych, jest rz?du 20%.
Wartosci cp {t, t^) obliczone podan^ wyzej metod^ s^ przyporz^dkowane
stycznemu m o d u l o w i spr?zystosci betonu ^(28)? k t o r y w przyblizeniu wynosi
^c(28) = 1'05jE^^ ( P o r . tab. 4.1). W y n i k i .odnosz^ si? do przeci?tnego zachowania si? elementu betonowego i nie uwzgl?dniaj^ lokalnych wiasciwosci
reologicznych wewn^trz elementu, zaleznych od napr?zeh wlasnych, stanu
zawilgocenia oraz mikrorys i defektow strukturalnych.
W przypadku o b r o b k i termicznej elemeiitow prefabrykowanych jest dopuszczalne szacowanie wartosci odksztalcen peizania zgodnie z f u n k c j i dojrzalosci
betonu
por. wzor (4.5). A b y obliczyc odksztaicenia peizania, wiek betonu
w momencie przylozenia obci^zenia
(w dniach) we wzorze (4.52) powinien bye
zast^piony przez ekwiwalentny wiek betonu otrzymany z wyrazen (4.57) i (4.5).
Koncowe wartosci wspolczynnikow peizania (p(oo, to) obliczone z powyzszych wzorow dla cementow normalnie i szybko twardniej^cych (N) przy
temperaturze r = 2 0 C zestawiono w tablicy 4.7. W tablicach 4.8 i 4.9
zestawiono wartosci funkcji ^^^(^""^o) wedlug wzoru (4.53) dla dwoch skrajnych
klas betonu przewidzianych przez EC2 w tablicy 4.1.
Efekty peizania w obliczeniach powinny bye. szacowane przy quasi-stalej
kombinacji obciq.zeh,.niezaleznie od rozwazanych sytuacji projektowych, tzn.
stalych, przejsciowych c z y w y j ^ t k o w y c h . W wi?kszosci przypadkow efekty te
dotyczy obci^zeh stalych i sredniej wartosci sily spr?zaj^cej. W p l y w peizania
powinien bye uwzgl?dniony w analizach drugiego rz?du z nalezytym rozwazeniem wszystkich generalnych uwarunkowah peizania i ezasu dziaiania
roznych obci^zen w rozwazanych kombinacjach obci^zeh.
Wedhig [4.7] i [4.8], jezeh nie wymaga si? duzej dokladnosci obliczeh.

211
Tab. 4.7. Koncowe wartosci wspoiczynnika peizania <p(oo, IQ) obliczone wedtug [4.44]
Wiek
betonu
w
chwili
YT v/JkX
rT XXI.
obci^zenia
to (dni)

1
X

14

Wilgotnosc wzgl^dna

Klasa
betonu

wewn^trz RH = 50%

na zewn^trz RH = 80%

RH
r%)

miarodajny wymiar przekroju ho (mm)

fck/fck,cube

50

150

600

12/15
20/25
40/50
60/75
80/95
90/105

8,05
6,80
4,32
3,01
2,32
2,08;

6,63
5,60
3,63
2,58
2,02
1,83

5,44
4,60
3,64
2,23
1,77
1,62

12/15
20/25
40/50
60/75
90/95
90/105

5,62
4,75.
3,02
2,10
1,62
1,46

12/15
20/25
40/50,
60/75
80/95
90/105

4,93
4,17
2,65
1,84
1,42
1,28

28

12/15
20/25
40/50
60/75
80/95
90/105

4,32
3,65
2,32
1,61
1,24
1,12

90

12/15
20/25
40/50
60/75
80/95
90/105

3,46
2,92
1,86
1,29
1,00
0,90

'

4,63
3,91
2,54
1,80
^ 1,41
1,28 '

'3,80
3,21
2,13.
1,55
1,24
1,13

4,06
^3,43
2,23 ,
1,58
1,24
1,12

3,33
2,82'
1,87
1,36
1,09
0,99

3,56
' '3,01
1,95
1,39
1,09
0,98
2,85 .
2,41
1,56
1,11
0,87
0,79

'

50

150

600

5,27
4,45
> 2,97
2,28
1,74
1,59

4,70
3,97
2,69
2,01
1,62
1,49

4,22
3,57
2,46
1,86'
1,52
1,40

3,68
3,11
2,08
1,52 ,
1,20
1,11 '

3,28
2,77
1,88
1,40
1,13
1,04

2,95
2,49
1,72
1,30
1,06
0,98

2,88
2,43
1,65
, 1,23
0,99
0,91

2,59
2,19
. 1,55
1,14
0,93
0,86

3,23
2-73
1,82 .
1.33.
1,07
0,97

.2,92
2,47
1,64
1,19
0,95
0,87

2,83
2,39
1,60
1,17
0,93
0,85

2,34
. 1,98
1,31
0,96
0,76
0,70

2,27
1,92
1,28
0,94
0,75 ^
0,68

2,52
2,13
1,45
1,08
0,87
0,80

2,27
1,92
1,32
1,00
0,82
0,75

,2,02
1,71
1,16
0,86
0,70
, 0,64

1,82
1,54
1,06
0,80
0,65
0,60

I- 4.8. Przyrost peizania po przylozeniu obci^enia ;8(-t(,) wedlug wzoru (4.53) dla
./<35MPa
,
RH
(%)

50

Czas obci^zenia (t-to), (dni)

K
(mm)

14

28

90

180

360

720

1800

00

50

0,18

0,24

0,31

0,38

0,47

0,63

0,73

0,82

0,89

0,95

1,0

150

0,16

0,22

0,28

0,34

0,42

0,58

0,68

0,78

0,86

0,93

1,0

__600 j 0,12

0,17

0,22

0,27

0,33

0,46'

0,55

0,65

0,75

0,86

1,0

0,17

0,24

0,30

0,37

0,45,

0,62 .

0,72

0,81

0,89

0,95

1,1

150"

0,15

0,21

0,26

0,32

0,40

0,55

0,65

0,75

0,84

0,92

,1,0

600

0,11

0,15

0,20

0,25

0,30

0,42

0,51

0,61

0,71

0,83

1,0

50
80

Tab

50

80

49

Przjrcost peizania po przylozenia obci^enia ^ ((,) wedtug wzoru (4.53) dla


X*//*=.b. - 90/105 MPa a = 98 MPa)

^0
(mm)

Czas obci^zenia (tto), (dni)


' 1

7'

14

28

90

180

360

720

1800

00

50

0,20

0,27

0,35

0,43

0,52

0,69

0,78

0,86

0,92

0,97

1,0

150

0,17

0,23

0,30

0,37

0,45

0,61

0,71

0,81

0,88

0,94

1,0

600

,0,13

0,18

0,23

0,29

0,35

0,49

0,58

0,69

0,78

0,89

1,0

, 50

0,19

0,26

0,34

0,41

0,50,

0,67

0,76

0,85

0,91

0,96

1,0

150

0,16

0,22

0,28

0,34

0,42

0,57

0,68

0,77

0,86

0,93

1,0

600

0,13

0,18

0,23

0,29

0,35

0,49

0,58

0,69

0,71

0,83

1,0

Tab. 4.10. Koncowe wartosci wspolczynnika peizania (p (co, to)


Wiek betonu
w chwili
obci^zenia '
to (dni)

Miarodajny wymiar elementu HQ = 2AJu (mm)


50

600

150

Warunki atmosferyczne
' suche Jli? = 50%

1'

5,4

3,9 ,

4,4
3,2
,

50

150

600

Warunki atmosferyczne
wiigotne Ri? = 100%

3,6

3,5

3,0

2,8

2,5

2,5

2,1

1,9

2,0

1,9

1,7

1,5

28

3,2

2,5

90

2,6

2,1

1,6

1,6

1,4

1,2

365

2,0

1,6

1,2

1,2

1,0

1,0

to mozna za wartosc koncowe wspolczynnika peizania X c o , y


betonu
poddanego sciskaniu, nie przekraczaj^cemu 0,45
w wieku tQ w chwili
pierwszego obciq^zenia, przyj^c wartosci podane w tablicy 4.10. Dotyczy one
peizania po 70 latach.
Wartosci podane w tablicy 4.10 dotyczy sredniej temperatury betonu
w przedziale 10C d o , 20C oraz wilgotnosci wzgl?dnej powietrza od
-Rif = 20% do, J I H = 100%. D l a wartosci posrednich i ^ f l ih^ dopuszcza si?
interpolacj? liniow^.
, Wartosci cp (oo, to) w tablicy 4.10 zostaly okreslone dla betonu o konsystencji plastycznej klas S2 i S3 (zgodnie z p. 4.2.1 E N 206-1). D l a betonu o innej
konsystencji wartosci te nalezy ponmozyc przez wspolczynnik 0,70 (dla
konsystencji wilgotnej SI) lub 1,20 (dla konsystencji polcieklej S4).
W przypadku betonow z superplastyfikatorami wartosci wspolczynnikow
peizania w tablicy 4.10 i powyzsze n m o z n i k i odnoszq- si? do konsystencji
mieszanki przed dodaniem superplastyfikatorow.
4.2.14. L ^ c z n e o d d z i a l y w a n i e p e i z a n i a i s k u r c z u
Przy wyznaczaniu odksztalcen reologicznych betonu, gdy napr?zenia w betonie utrzymuj^ si? w przedziale odpowiadaj^cym z w y k l y m w a r u n k o m uzytkowania, mozna przyjmowac nast?puj^ce zalozenia [4.7]:
pelzanie i skurcz s^ niezalezne.

212

213"

mi?dzy pelzaniem i wywoluj^cymi go napr^zeniami zachodzi z w i ^ e k Imiowy,


pomija si? w p i y w nierownomiernego rozkladu temperatury i wilgotnosci
w przekroju,
obowi^zuj^ zasady superpozycji w p l y w u oddzialywah, wyst?puj^cych w,roznym wieku betonu.
,
Zalozenia te dotyczy zarowno betonu sciskanego, j a k i rozci^ganego.
Zakladajq^c, ze napr?zenie jest znan^ f u n k c j i ezasu, w chwili tQ napr?zenie
wynosi
(^q), pozniejsze wartosci napr?zenia przybliza si? dziel^c rozpatrywany
okres ezasu na krotkie przedzialy. Zmiana napr?zeh w i-tym przedziale wynosi
A(T^{ti). L^czne odksztaicenie mozna wyznaczyc ze wzoru:

h/b = 3,0. Zaleznosc pomi?dzy sredni^ wytrzymalosci^ R^ a sredni^ w y trzymalosci^ -^0205 badan^ na kostkach szesciennych o b o k u 20 cm, przedstawialy m.in. wzory:
A . A . Gwozdiewa
-

1
J^cV-o)

a)(t, g '
\A

4.3.

Uzasadnienia

, _

-^0(28)

^cJto)
. , ^
, y
l + (p[t, to)

przepisow

EC2

...
(4.61)

(4-63)

dla ^ 0 2 0 ^ 40,0

MPa,

dla R^^Q>

MPa.

(4.64)
R,

= OJR^^Q

40,0

Polskie n o r m y P N [4.3] i ' P N [4.4] za podstawowe sredniq, wytrzymaiosc


betonu na sciskanie R^ przyj?ly w slad za n o r m ^ R W P G [4.33] wytrzymaiosc w jednoosiowym stanie napr?zeh, odpowiadaj^c^ wytrzymalosci
mierzonej na pryzmach 200 x 2 0 0 x 6 0 0 m m .
Zaleznosc pomi?dzy, t ^ wytrzymalosci^ a sredni^ wytrzymalosci^ kostek
0 b o k u 150 m m R^^^ przedstawial wzor:

We

= (0,16-0mR^,s)'Rm5-

(4.65)

wspomnianych normach stosowano j u z cz?sciowe wspolczynniki bez-

pieczenstwa i charakterystyczna wytrzymaiosc betonu na sciskanie R^j^, zdefiniowan% j a k o 5% k w a n t y l wytrzymalosci losowej Ry^. Przy zalozeniu, ze
rozrzut wytrzymaiosci betonu, badanego w warunkach jednoosiowego stanu
napr?zeh na pryzmach o smuklosci h/b = 3,0, jest identyczny j a k w badaniach

(4.60)

w ktorej % jest f u n k c j i starzenia betonu; zwykle mozna przyj^c % ==


Uprbszczenie powyzsze daje dobre w y n i k i w przypadkach czystej relaksacji
napr?zeh w betonie, dla stalych odksztalcen narzuconych, zwiaszcza wtedy, gdy
rozpatrywany okres ezasu jest dlugi.
Jesli napr?zenia w betonie w funkcji ezasu t zmieniaj^ si? nieznacznie, to
odksztaicenia peizania betonu mozna obliczac posluguj^c si? zast?pczym,
efektywnym modulem spr?zystosci [4.7]:
,

-(0,8-0,0023 ^02o)-^020-

0,8^020

R,
^c(^o) ~ J^s^ stycznym modulem spr?zystosci betonu w wieku tQ (dni),
Sc(28) j ^ s t stycznym modulem spr?zystosci betonu w wieku 28 dni.
Na ogol wystarczaj^c^ dokladnosc osi^ga si? stosuj^c prostsz^ od (4.58)
zaleznosc:

^^'^^^

Przewaznie przyjmowano:

(4.58)

w ktorym:
8^{t) jest odksztalceniem narzuconym (niezaleznym od napr?zeh spowodowanych obci^zeniem), wywolanym skurczem betonu, wplywem
temperatury lub osiadaniem podpor, wyst?puj%cym w chwili
J{t, tQ) jest f u n k c j i peizania betonu, okreslona przez zaleznosc:

..^^s

F. Empergera

fitot^, to) = e(t) + ^ ( g - J ( t , t o ) + E J(t, t,)-/lcr(t,),

DO-KR02o_^

^^^145T3l^^^^^'

komentarze

4.3.1. W y t r z y m a i o s c n a s c i s k a n i e i k l a s y w y t r z y m a l o s c i b e t o n u
Wytrzymaiosc na sciskanie mierzona na walcach 0 150/300 m m o smuklosci
h/d == 2,0 jest odpowiednikiem dawnej tzw. wytrzymalosci slupowej betonu R^,
okreslanej na probkach pryzmatycznych 200 x 2 0 0 x 6 0 0 m m , o smuklosci

probek szesciennych o b o k u 150 m m , uzyskano podobny do (4.65) wzor:


^'/.R

'

(4.66)

W z o r (4.66) stosowano do okreslania wytrzymalosci charakterystycznej na


sciskanie Rj^j^ dla klas wytrzymaiosci betonu, scharakteryzowanych przez
wytrzymaiosc gw^arantowan^ betonu Rf, okreslan^ na podstawie badan kostek
szesciennych o' b o k u 150 man.
E u r o k o d 2, przypisuj^c klas? w y t r z y m ^ o s d betonu bezposrednio wartosci
f^j,, okreslanej na podstawie badan walcow 0 150/300 m m , upraszcza znacznie
zagadnienie wytrzymalosci charakterystycznej betonu na sciskanie, pomijaj^c
przy jej okreslaniu wytrzymalosci posrednie w postaci np. R^ oraz eliminuj^c
kohiecznosc obliczania jej ze wzorow t y p u . (4.62-f-4.66). Ponadto analizy
numeryczne wskazuj^ jednoznacznie na wyzszosc probek walcowych nad
kostkami. Autorzy pracy [4.28] S. Majewski i G. Wandzik stwierdzaj^, ze m i m o
wszystkich uwag o nierownomiemym rozkladzie napr?zen i zroznicowanym
poziomie
wyt?zenia
badania
prowadzone
na
probkach walcowych
0 150/300 m m daj^ dobrq. ocen? wytrzymaiosci betonu na sciskanie w jednoosiowym stanie napr?zenia. P r o b k i prostopadloscienne mog^ dawac poprawne
wyniki, jezeli stosunek ich wysokosci do wymiaru poziomego jest wi?kszy niz 2,5.

215
Z badan wielu autorow wynika, ze wytrzymaiosc betonu na sciskanie
przestaje zalezec od smuklosci dopiero w probkach pryzmatycznych o smukiosci h/b lub h/d rownej 3-^4 (por. rys. 4.7). Oznacza to, ze wytrzymaiosc/^^
okreslona w EC2 na podstawie badania probek o smuklosci h/d = 2,0 nie jest
jeszcze w pelni miarodajny (niezalezny od smuklosci ciala probnego) w y trzymalosciy betonu na sciskanie (inaczej mowiyc c h a r a k t e r y s t y c z n y wytrzymalosciy slupowy")- Wytrzymaiosc betonu na sciskanie badana na walcach
(j) 150/300 m m jest wi?ksza o okolo 8% od ^vytrzymalosci badanej na
pryzmach 2 0 0 x 2 0 0 x 600 m m [4.27]. Styd tez przy obhczaniu wytrzymaiosci
obliczeniowej /^^ powinno si? stosowac podwyzszony wartosc cz?sciowego
wspolczynnika bezpieczenstwa yc
3.0

Nowsze oszacowania w badaniach J. Feixa [4.16] prowadzy do zaleznosci


/^^ = 0,82 P^^. JesU wezmie si? p o d uwag? fakt, ze wartosc jS^^ jest 5%
kwantylem wytrzymalosci losowej badanej na probkach szesciennych o b o k u
200 m m oraz przyblizony zaleznosc (jak np. w normie [4.5]) R^i^ = 1,05
i^02o. to relacja ^ = 0>8/c^.c^ybc wydaje si? bye uzasadniona.
Przyj?cie tej relacji w EC2 oznacza, ze dla klas betonow okreslanych na
podstawie /cfc.cubc i przypisanej i m wytrzymalosci charakterystrycznej /^^ w g
tablicy 4.1 obowiyzuje ta sama, sprecyzowana powyzej uwaga, dotyczyca
wartosci cz?sciowego wspolczynnika bezpieczenstwa y^ w E C 2 i normach
krajowych na n i m opartych. Zasad? t? przyj?to juz w normie PN-B-03264:
: 1999 [4.8], w ktorej zastosowano dla konstrukcji zelbetowych i spr?zonych
wspolczynnik yc 1,5, t a k i sam j a k w EC2, wobec y^ = 1,3 dla sciskania
i y^ = 1,5 dla rozciygania w normie P N [4.4].
Proponowana w EC2 zaleznosc (4.4):

c.cube
^ = 4 + 8 ,

2.0

1,0

i - - 0 7 3 f c.cube

(MPa),

implikuje, ze ze wzrostem klasy wytrzymalosci betonu maleje znacznie wartosc


wspolczynnika zmiennosci wytrzymalosci v. Jest to usankcjonowanie zjawiska
potwierdzonego w y n i k a m i badan (por, rys. 4.8).
Przyjmuj^c, ze wytrzymaiosc betonu ma rozklad normalny, uzyskuje si?:
^=l-l,64v,

(4.69)

skyd, po uwzgl?dnieniu wzoru (4.4) wynika, ze:


Rys. 4.7. Wpiyw smukiosci probki na wytrzymaiosc betonu podczas sciskania jednoosiowego
(wg [4.32], wykres skorygowany przez autora)

Iloraz wartosci/^fc i/c/c.cubc dla zestawionych w tabhcy 4.1 dziewi?ciu klas


betonu zwyklego wynosi od 0,78 do O,83srednio 0,81, zas dla pi?ciu klas betonu
o wysokiej wytrzymalosci od 0,80 do 0,86, srednio 0,83. Wartosci te odpowiadajy
danym z,literatury technicznej, w ktorej zaleca si? przyjmowac zaleznosc:
Xi. = 0,8^.,,be-

(4.67)

Zagadnienie przeUcznika pomi?dzy/,^ i/cjt.cubc bylo przedmiotem dyskusji


w pracy [4.23]. A u t o r z y E. Grasser, H . Kupfer, G. Pjratsch i J. Feix pod^jy, ze
zgodnie z danymi German N A D (National Application, Documents) do EC2
i D I N 1045 (rozdzial 7.4.3.5.3), zaleznosc pomi?dzy wytrzymalosci^ charakterystyczna jS^^ w g D I N i X j t w g ' E C 2 moze bye przedstawiona nast?pujecb:
0,74^^^,

dla

^^^^ISMPa,

dla

jS^^>15MPa.

\
V

y;, = 0,7MTFN,.

(4.68)

W anahzach numerycznyqh przeprowadzonych w pracy [4,28] uzyskano


/c = 0,764/,,,,^,.

' ( l _ 4 ) .
1,64 \

(4.70)

Ze wzoru (4,70) dla betonu C12/15 uzyskuje si? v = 4,88/20,0 = 0,244, dla
betonu
C30/37 v = 4,88/38,0 = 0,128,
zas
dla
betonu
C50/60
V = 4,88/58,0 = 0,084, Wartosci v przyj?te w EC2, obliczone na podstawie
wzorow (4,73) i (4.4), naniesiono l i n i ^ przerywan^ na rysunku 4.8.
Podejscie to jest znacz^co rozne od podejscia w [4.3] i [4.4], gdzie przyj?to
dla sciskania stale v = 0,135. Wtedy stosunek:
. 3 L = ^ f ^ = (1-1,64-0,135)=
-^015 ^cm,cube

(4.71)

jest staiy, co sklania (niesiusznie) do stosowania niskich klas betonu, gdyz przy
wysokich klasach okreslaj^c/,^ od wytrzymalosci sredniej odejmuje si? za duz^
wartosc l,64v/;,,
Wyst?puj^ca we wzorze (4,4) stala wartosc 8 M P a powmna bye przyj?ta
W dalszych polskich opracowaniach normalizacyjnych. Jest ona bowiem
zweryfikowana doswiadczalnie i przyjmowana m.in. w CEB-FJP M . C . 1978
[4.12] i w C E B - F I P M . C . 1990 [4.13].

. R^ jest sredni^ wytrzymalosci^ betonu na sciskanie osiowe (dN/cm^),


0C2 jest wspolczynnikiem zaleznym od ksztaltu i wielkosci probek,
a takze od sposobu piel?gnacji, rodzaju cementu, rodzaju i uziarnienia kruszywa, wieku probek oraz szczegolow metodyki badan
wytrzymalosci R^, i R^.
Wartosc parametru a2 zawiera si? dla roznych betonow w dose szerokich
granicach, co wywolane jest znaczny wrazliwosci^ wytrzymalosci R^. na ww.
wplywy i objawia si? duzymi rozrzutami wynikow.
N a rysunku 4.9 przytoczono za G.D. Ciskrelim [4.11] rezultaty badan
wytrzymalosci R^. i R^ na kostkach szesciennych 0 b o k u 100 m m , wykonane
przez roznych autorow.',, Zdecydowana wi?kszosc wynikow miesci si? t u
pomi?dzy krzywymi:

0.2 A

0.23

0,22

0.21

\\

0:20

wartosci p rzyjt(
w EC 2

0,19

0.18

\[/,.33A

0.17
N

0.16
0,15
0.14

\
\

\\

R^ = 0,40i??/^
wartosc prz: y j t a
\ normie [A,A]
\

R, = 0 , 8 0 i ^ P ,

tzn.

= 0,40-0,80.

Rr
(dN/cm^

0.135

0.13

0,12
0.11

\\

0,10

\
\

0.09
0.08

10

20

30

AO

50

\
60

Rys. 4.8. Zaleznosc wspoiczynnika zmiennosci v od wytrzymalosci gwarantowanej Rb fck.onhc (wg


[4.33], wykres skorygowany przez autora)

4 3 . 2 / W y t r z y m a i o s c n a rozci^ganie
E u r o k o d 2 dopuszcza dwa rozne sposoby wyznaczania wytrzymalosci
betonu na rozci^ganie, opisane w p. 4.2.3.
.
Podstawowa wytrzymaiosc betonu na rozci^ganie
jest skorelowana
z podstawowa wytrzymalosci^ betonu na sciskanieZ^. D l a celow praktycznych
w EC2 zamieszczono wzor (4.9), uzalezniaj^cy sredni^ wytrzymaiosc na
rozci^ganie osiowe o d wytrzymalosci charakterystycznej betonu na sciskanie:

W z o r ten pochodzi od dawnego wzoru R. Fereta:


R^ = ci^RV\.
gdzie: R^ jest sredni^
{dN/cm^\

wytrzymalosci^ betonu

(4.72)
na

rozciq^ganie

osiowe

100

200

300

AOO

500

600 RddN/cm'

Rys. 4.9. Relacje pomi^dzy wytrzymaiosci^ na rozci^ganie i sciskanie dla probek kostkowych
.
,
loo X 100 X 100 mm [4.11]

Wedlug R. Feretamozna dla betonow konstrukcyjnych przyj^c


= 0,50, wg
B. Bukowskiego dobr^ zgodnosc z w y n i k a m i badan wielu autorow uzyskuje si?
przy 0C2 = 0,65. Propozycja R. Fereta wydaje si? ostrozna, j a k k o j wiek w swietle duzych rozrzutow wytrzymalosci R^. cz?sciowo uzasadniona.
W pracy [4.17] K . Flaga wykazai, ze wspolczynnik a2 zalezy w duzym stopniu
od rodzaju kruszywa grubego. Przy R^ w granicach 30-^50 M P a uzyskano
0C2 = 0,52 dla grysu bazaltowego 8/16 m m ,
= 0,67 - dla zwiru rzecznego
2/20 m m oraz
= 0,61 dla mieszaniny grysu i zwiru j w . w stosunku 1:1.

D o k l a d n ^ analiz? zaleznosci i ^ ^ = / ( - R J przedstawiono w pracy [4.30].


Wykazano tarn, ze parametr
silnie zalezy od sposobu piel?gnacji probek
oraz od stosunku powierzchni przekrojow poprzecznych probek shiz^cych do
badania wytrzymalosci na rozci^ganie i sciskanie.
Wszystkie zatem dane wskazuj^, ze dla danej klasy wytrzymalosci betonu
wytrzymaiosc na rozciq.ganie wykazuje duze rozrzuty i dla celow obliczeniowych powinna bye ona przyjmowana na relatywnie niskhn poziomie.
Przeksztalcenie wzoru (4.72) do postaci, w kt6rej stosuje si? jednostki
z ukladu SI, prowadzi do wyrazenia:
K,-0,464a^J^P,
Utozsamiaj^c
si? zaleznosc:

(MPa).

(4.73)

z/,^^, R^ z/,^, z porownania wzoroW (4.9) i (4.73) uzyskuje

W z o r (4.78) jest prawie rownowazny w z o r o w i (4.9) z EC2, co oznacza, ze


srednie wartosci wytrzymalosci na rozciaganie przyjmowane w P N [4.3] i [4.4]
byly bliskie wartosciom w g EC2. Roznice staj^ si? istotne dopiero przy
wyzszych klasach betonu.
W szczegolnosci otrzymamy:
-

dla betonu klasy C 12/15

- f,,^ =
-^^=l,
- /,,^ =
-/c.. =

dla betonu klasy C 30/37

dla betonu klasy C 50/60 : - f,,^ = 4,07 N / m m ^


-/,,=3,60N/pim^.

/rtfc,0,05 =

= 0,46 = 0,55 = 0,59 -

(4.9)
(4.78)
(4.9)
(4.78)

w g (4.9)
wg(4.78)

zmiennosci:

wynikaj^cych z badari doswiad-

W polskich normach [4.3] i [4.4] przyj?to (za n o r m ^ R W P G [4.33]) wzor:


I , , = (0,49-0,0001^0,,)-^^/,%,

{dN/cm%

= (1 - 1 , 6 4 0,175) R,^ = 0,713 R,

(4.76)

gdzie: il^^j^ - jest wytrzymalosci^ charakterystycznji betonu na


(dN/cm^),
sredni^

wytrzymalosci^ betonu

na

rozciaganie

rozciaganie

osiowe

oraz w konsekwencji do wzoru:


R,,,^(OAl-0,miRf)-{R!r'\,

Jak j u z stwierdzono, w polskich normach [4.3] i [4.4] dla betonu


rozci^ganego przyjmowano v = 0,175, co prowadz^io do zaleznosci (4.76):

(4.75)

ktory, przy wskazniku zmiennosci wytrzymalosci na rozci^ganie v = 0,175,


prowadzil do zaleznosci:
R,,,

fctm^

ktoremu, przy zalozeniu rozkladu normalnego, odpowiada staly wspolczynnik

dla betonu klasy C 12/15,


dla betonu klasy C 30/37,
dla betonu klasy C 50/60,

zblizone do omowionych wyzej wartosci


czalnych.

- jest

wg
wg
wg
wg

Wytrzymaiosc charakterystyczna (doln%) fctk ,0,05 przyjmuje si? w g EC2


arbitralnie na poziomie (por. (4.11)):

z ktorej, po podstawieniu (4.4), otrzymuje si?:

^bz

1,57 N / m m ^
58N/mm^
2,90 N / m m ^
2,74N/mm^

(4.77)

bardzo zblizonej do zawartej w EC2.


W a r t o zwrocic uwag? na fakt, ze w EC2,oraz P N [4.3] i [4.4] przyj?to dla
rozci^gania t? sam^ wartosc cz?sciowego wspolczynnika bezpieczenstwa
= 1^5, CO prowadzi do podobnych wartosci wytrzymalosci obliczeniowych.
D o wyjasnienia pozostaj^ jeszcze wspolczynniki we wzorach (4.7) i (4.8).
Badanie wytrzymalosci betonu na rozciaganie przez rozhipywanie, zwane
metod^ brazylijsk^", znane jest od r o k u 1949. M e t o d a oceny w y n i k o w oparta
jest na teoretycznym rdzwi^zaniu zagadnienia walca w plaskim stanie odksztaicenia, obci^zonego silami sciskaj^cymi, przylozonymi wzdluz przeciwleglych tworz^cych (rys. 4,10).
Interesuj^ce nas poziome niszcz^ce napr?zenia rozci^gaj^ce, wyst?puj^ce na

Ze wzoru (4.77) obliczano wytrzymaiosc charakterystyczna

betonu

na

duzej cz?sci plaszczyzny srodkowej, wyraza wzor:

rozciaganie, przypisywan^ okreslonym klasom wytrzymalosci betonu,


Przyjmuj^c we wzorze (4.75)
R-i =/c*,oubc,/c*:,oube = 1.25
wyrazenie:
= j^(0,49-0,0001

= ^ ^ , ^ 0 , ,

J ^ i ? o

= c ^
[po,.

oraz przechodz^c na jednostki SI, mozna uzvskac


v
1 0 ^ 0 , , )

(4.79)

(4.71)]^

(lO.R^,,)^^

= O , 4 6 4 ( O , 4 9 - O , O O a 0 , , ) ( ^ 0 , , ) 2 / 3 = (o,312-O,OOO93/J-y?f. ( 4 7 3 )

w k t o r y m : c - jest wspolczynnikiem korekcyjnym, bliskim jednosci.


Wspolczynnik c dobiera si? w t a k i sposob, aby uwzgl?dnic roznice
zachodz^ce pomi?dzy doswiadczeniem (stan odksztalcen nie jest dokladnie
plaski, beton nie jest idealnie spr?zysty) a teori^. Obci^zenie przylozone jest
zazwyczaj liniowo, ale dziala poprzez paski (z blachy, sklejki lub twardej plyty
pilsniowej) o szerokosci s = D/15--:D/10, co w teorii ujmuje wspolczynnik

220

'22T
Rozciaganie

^dskanie

N a rysunku 4.12 przedstawiono w y n i k i badan na rozhipywanie przeprowadzone na beleczkach 1 0 0 x 1 5 0 x 7 0 0 m m , w k t o r y c h zastosowano


p o d k l a d k i ze sklejki o grubosci 3 m m oraz p o d k l a d k i stalowe. Jako porownawcz^ (umownie 5 = 0) przyj?to wytrzymalosc/^J^^^ uzyskan^ przy zastosowaniu stalowej p o d k l a d k i o przekroju t r o j k ^ t a rownobocznego o b o k u 20 m m .

Rozkfad napr^zeh

pod Madki z e sklejki


02

Rys. 4.10. Rozkiad napr?zen w walcu obci^zonym wzdluz przeciwleglych tworz^cych

zmniejszaj^cy c wyrazony wzorem;

:>laskie p o d k l a d k i s t a l o w e
1.00

c~

1(a sin a).

(4.80)

Metod? brazylijsk^" mozna realizowac na k i l k a sposobow (rys. 4.11).


Badania wykazaiy bardzo duz^ czulosc w y n i k o w na w a r u n k i prowadzenia
proby. Drobne zmiany warunkow badania w y w o h i j ^ duze zmiany wytrzymalosci srednicii oraz rozrzutow tych wytrzymalosci.

6 10 15 2 0

30

szerokosc
p o d k l a d k i "s'V ( m m )

Rys. 4.12. Zaleznosc mi^dzy szerokosci^ pasma przekazuj^cego obci^zenie na roziupywanq. probk?
a napr^zeniem niszcz^cym [4.39]

Pomimo powyzszych uwag analiza numeryczna przeprowadzona w. [4.28]


potwierdzila, ze prpba sciskania walca prostopadle, do tworz%cej jest d o b r y m
sposobem okreslania wytrzymalosci betonu na rozciaganie. Zniszczenie p r o b k i
rowniez dla spr?zysto-plastycznego modelu materialowego nast?puje praktycznie wzdluz calej jej srednicy, przy prawie rownomiernym rozkladzie napr?zeh
rozci^gaj^cych.
W badaniach prowadzonych w warunkach najbardziej zblizonych do
teoretycznych, wytrzynialosci na rozciaganie przy rozlupywaniu s^ wi?ksze
od w y t r z y m a l o s c i ' n a osiowe rozciaganie srednio o 20-^-25% [4.39], tzn.
X,-(0,80-0,83)/^.,,.

71 b h
Gorna powierzchnia.
w czasie betonowania

\a pilsniowa
twarda 5 - 10 mm

Rys- 4.11. Mozliwe sposoby realizacjl metody badania wytrzymaiosci betonu


na rozciaganie przez
rozhipywanie [4.22]

W konkretnych badaniach rozpatrzoiiych w [4.17] roznica ta wynosila od


5 do 4 2 % (srednio 21,3%), co d a j e ^ = 0,82/^,^^. Wydaje si? zatem, ze przyj?ty
przez EC2 wspolczynnik we wzorze (4.7) wynosz^cy 0,9 (w slad za C E B - F I P
M . C . 1990 [4.13]) jest zawyzony. Wspolczynnik wynosz^cy co najwyzej 0,85
lepiej odpowiadalby w y n i k o m badan.
Podobne j a k wyzej uwagi mozna miec do drugiej zaniechanej w [4.42]
i [4.43] przyblizoiiej metody wyznaczania wytrzymalosci betonu na osiowe
rozciaganie poprzez wytrzymaiosc na rozciq^ganie przy zginaniu/ct,/? (rys. 4.13
i wzor (4.8)).

223

222
Pn
2

Pn
2

= = 19000 V ^ ,

(dN/cm^),
(4.83)

lub
E, = 6,01 VM,

(6-GPa,

R^-MFa.).

Wartosci w normie [4.3] s^ zblizone do wartosci E^ w normie [4.4], ktore


wyznaczono z zaleznosci:
200

200

200

1 = 600

50

700

Rys. 4.13. Wyznaczanie wytrzymaiosci betonu na rozciaganie przy zginaniu [4.37]

Wytrzymaiosc f^ji
zalezy w duzym stopniu od wysokosci h beleczki.
Wspolczynnik przeliczeniowy pomi^dzy/c^ ^fctji moze bye, zgodnie z [4.13],
wyrazony wzorem:
1,5

{h/h,r^

K =

'^''^
2,85
0,184
R

= ^
bh^

^
^
1000000
Eo = K = ( d N / c m ^ ) ,
360
20

lub

4.3.3. M o d u l

(4.84)

Zgodnosc wartosci Ej, ze wzorow (4.83) i (4,84) zachodzi tylko dla betonow
klas nie wyzszych niz C 20/25.
We wczesniejszej polskiej normie [4.1] wyznaczono E^ w slad za
radzieck^ normE^ N i T U 3 - 4 9 [4.33] - ze w z o r u O. Grafa:

(4.81)

gdzie: h jest wysokosci^ beleczki (mm),


h^ = 100 m m .
D l a beleczki (rys, 4.13) o wysokosci h= 150 m m , wynika ze wzoru (4.81)
K = 0,666. Wedlug W . Kuczyhskiego /c = 1/1,70 = 0,588, w g M a l c o w a K =
= l / [ l + ( l 3 , 4 / / j ) ] - 0,528, w g G . D . Ciskreliego K= l / [ l , 6 7 + ( 0 , 4 9 / / ^ J ] = 0,515 (dla betonu C 12/15) do 0,559 (dla betonu C 50/60). Srednia z powyzszych
wartosci K wynosi 0,571. Wydaje si? zatem, ze wartosc wspolczynnika przeliczeniowego we wzorze (4.8) powinna wynosic co najmniej 0,55.
I n n ^ zaleznosc mi?dzy /^^ a /^^^^ "przedstawia zamieszcizony w EC2
wzor (4.14).
'

(MPa).

100
Eo=-

36 '

(4.85)

(Eo-GPa,^02o-MPa).

1,7+^
R 020

Wartosci
=
obliczone na podstawie wzorow (4,31), (4.83) i (4.85) oraz
przyj?te w normach [4.3] i [4.4] przedstawiono na rysunku 4.14. Uwzgl?dniono przy t y m przybUzon^ zaleznosc EQ=E^
= 1,05
E,lCPa|
45

spr^zystosci
40

Sredni sieczny m o d u l spr?zy3tosei betonu wedlug EC2 (wzor (4.31)) jest


proporcjonalny do sredniej wytrzymalosci /^^ podniesionej do pot?gi 0,3.
W z o r y podobnego t y p u znane s^ z literatury, w ktorej zazwyczaj przyjmowano
proporcjonalnosc
=
do wytrzymalosci slupowej i l ^ , kostkowej R^2o^
czy tez gwarantowanej R^, podniesionej do pot?gi 0,5.
I tak w g Saligera:
o =

= 2300Q

(dN/cm^),

lub

(4.82)
Eo = 6 , 9 6 v X .

(Eo-GPa,

^,-MPa),

gdzie: EQ,
jtst stycznym modulem spr?zystosci, dla a^ = 0.
Wedlug [4.33], waxto^ci j w P N [4.3] odpowiadaj^ w przyblizeniu
wartosciom wyznaczonym ze wzoru:

15

20

25

30

37

. 45

50

55

Rys. 4.14. Porownanie wartosci sredniego modula spr?zystosci

60

R*'' = fct,cubc|MPl

wediag roznycti norm

TZ^

225

Z wykresow na rysunku 4.14 w y n i k a wyraznie, ze przyjmowane w dawnych


P N [4.1], [4.3] i [4.4] wartosci
=
byiy w porownaniu z propozycj a m i EC2 zawyzone. W odniesieniu do P N [4.3] i [4.4] dotyczy to betonow
klas wyzszych od C 20/25.
Oceny w g rozpatrywanych t u n o r m zbliz^ si? do siebie, gdy uwzgl?dni
si? fakt zaleznosci m o d u l u spr?zystosci betonu od rodzaju zastosowanego
kruszywa, na co wyraznie zwraca uwag? EC2. Wedlug C E B - F I P M . C
1990 [4.13] m o d u l E^^ dla betonow z i n n y m i niz kwarcytowe kruszywami
nalezy obliczac nmozq.c wartosci ze wzoru (4.31) przez wspolczynnik
o wartosci:
dla kruszywa bazaltowego oraz ze zbitego wapienia

= 1^2,
dla kruszywa kwarcytowego

= 1^0,
dla kruszywa wapieniowego

= 0,9,
dla kruszywa piaskowcowego
^-E O J Powyzsze wartosci wspolczyimikow
zostaly zalecone do - stosowania
w ostatniej wersji wersji EC2 [4.44].
W Polsce do betonow klas wyzszych od C 25/30 uzywa si? powszechnie
kruszywa bazaltowego, a wi?c stosowanie w obliczeniach wyzszego m o d u l u
niz w y n i k a to ze wzoru (4.31) EC2 mozna uznac za uzasadnione.
Z kolei J. G r o b w pracy [4.24] podaje, ze przy budowie Ganterbriicke
w Szwajcarii zastosowano do betonu klasy B (L) 40/30 miejscowe kruszywo
piaskowcowe, ktore obnizyio m o d u l spr?zystosci betonu o 40% w stosunku do
wymagan n o r m y SIA 162 [4.41].

4.3.4. W s p o l c z y n n i k o d k s z t a i c e n i a

poprzecznego

Wartosc wspolczynnika odksztaicenia poprzecznego betonu


nie jest stala,
lecz zalezy od wytrzymalosci na sciskanie, cech struktury, wieku betonu oraz
od poziomu wyt?zenia. Wspolczynnik ten jest sum^ wspolczynnikow poprzecznych odksztalcen spr?zystych v^_j^(to) i plastycznych v^^i^, ^o) [4.31]. W dose
szerokim zakresie napr?zeh sciskaj^cych 0 < lo-^l < \a\a drugiego z tych
czynnikow jest znikoma i mozna przyj^c v, = v^^ (^o)Wartosc ta wedlug roznych badaczy [4.40] (dane z dziewi?ciu zrodel)
oscyluje w granicach v^. = 0,105-^0,30, najcz?sciej jednak miesci si? pomi?dzy
0,13 a 0,24 [4.9]. Wedlug C E B - F I P M.C.1990 [4.13] dla napr?zeh
/ctfc < k x l < 0^5/^^,
= 0,1-^0,2, a norma szwajcarska SIA 162 [4.41] dopuszcza przyjmowanie v, = 0,15^0,20.
W normach polskich [4.1], [4.3], [4.4] przyjmowano v, = 1/6. E u r o k o d 2,
w slad za C E B - F I P M . C . 1978 [4.12], [4.10] i n o r m a m i niemieckimi D I N ,
zaleca przyjmowanie v, = 1/5 = 0,20.
Interesuj^cych danych dostarczaj^ wykresy zmian obj?tosci AV i zlF/Foraz
zmian wspolczynnika odksztalcalnosci poprzecznej
i zlv^ w osiowo sciskanej
probce betonowej (rys. 4.15).

minj

0.25

0.50

0.75

^ V , AV/V

Rys. 4.15. Kryteria okreslania poziomow napr^zen cr,. i G na podstawie odksztaicen w osiowo
sciskanej probce betonowej [4.20]

Z wykresow na rysunku 4.15 wynika, ze:


w zakresie napr?zeh sciskaj^cych 0 < jcr^l <
wartosc wspolczynnika
ulega niewielkim zmianom; m i n i m u m osi^ga si? przy
= cr^, gdzie u j e s t to
tzw. napr?zenie inicjuj^ce stabilny rozwoj mikrorys w strukturze obci^zanego
betonu. Napr?zeniu
odpowiada rowniez m i n i m u m wartosci AVIV,
w zakresie napr?zeh
< \(T^< \(r^^\c wspolczynnika
wyraznie
wzrasta do poziomu ok. 0,35; zaznacza si? w t y m zakresie napr?zeh wyrazny
rozwoj cech plastycznych betonu i wzro.st r o l l wspolczynnika v^2fe ^o)
w globalnej wartosci wspolczynnika v^,
.
dla napr?zenia
= cr,^, wartosc przyrostu wspolczynnika zlv^ wynosi 0,5.
Wartosc ta jest rowna granicznej wartosci wspolczynnika Poissona v dla
cial 0 strukturze.ci^glej; dla Av^ 0,5, wzgl?dny przyrost obj?tosci sciskanej
p r o b k i betonowej wynosi AVIV= 0, a bezwzgl?dny AV osi^ga m i n i m u m .
Napr?zenie o-^/ jest napr?zeniem krytycznym. Po przekroczeniu
rozpoczyna si? w strukturze obci^zanego betonu niestabilny rozwoj mikrorys.
Jak w y n i k a z powyzszych danych, napr?zenia micjuJE|,ce o". i krytyczne cr^^
odgrywaj^ waznq, rol? w destrukcji napr?zeniowej obci^zanego betonu. N a
zjawisko to, zwiaszcza na krytyczn^ rol? napr?zeh cr^, zwracano uwag? j u z od
dose dawna, niemniej jednak dopiero badania zapocz^tkowane
przez
J. Alexandersona w 1963 r, i kontynuowane przez wielu badaczy pozwolily na
bardziej systematyczne uj?cie omawianego zjawiska [4.19] (por. rys. 4.16).
Obecnie powszechnie przyjmuje si?, ze osi^gni?cie napr?zenia cr^ oznacza
pocz^tek stabilnego rozwoju mikrorys. Rozwoj ten nast?puje glownie w strefach stykowych kruszywo-stwardnialy zaczyn cementowy. Napr?zenie to
stanowi granic? wzgl?dnie spr?zystej pracy betonu przy obci^zeniach doraznych i granic? liniowych odksztalcen peizania przy obci^zeniach dlugo-

226

227
Tab. 4.11. Wartosci \(Ti\/fam i l^'J/fcm wg badan roznych autorow [4.19]
Autor

Rys. 4.16. Przedziaiy nieci^giosci na krzywej cr^przy sciskaniu koresponduj^ce z napr^zeniami


inicjuj^cymi o",. i krytycznymi cr^^ [4.19]

trwaiych, a wediug incktorycli autorow [4.21], [4.36] - rowniez granic?


trwaiej wytrzymalosci zm?czeniowej betonu.
Osiq^gni^cie napr?zenia a^^ oznacza pocz^tek niestabilnego rozwoju m i k r o rys. Przebiegaj^ one " zarowno przez strefy stykowe, j a k i przez matryc?
z zaprawy (lub matryc? i ziarna kruszywa grubego), l^cz^c si? w otwarte rysy
niszcz^ce. Przy napr?zeniach
> \CTJ zniszczenie betonu jest tylko kwesti^
ezasu, nie zalezy od wartosci przylozonego napr?zenia. Napr?zenie cr^^ jest
utozsamiane z granicEj. peizania nieliniowego przy obci^zeniach dlugotrwalych
oraz z tzw. wytrzymalosci^ dlugotrwal^ betonu.
W tablicy 4.11 zestawiono wartosci cr. i a^^ dla betonu osiowo sciskanego,
wg badan roznych autorow [4.19]. Wartosci |cr.| oscyluje t u w granicach
( 0 , 3 5 - 0 , 7 0 ) X ^ , a \aj w granicach (0,70--0,91)/,^. Najbardziej prawdopodobny przedzial tych wartosci jest nmiejszy i oscyluje w granicach
|c7.| = ( 0 , 4 4 0 , 5 2 )
i \aj = (0,75--0,86)/,^. W literaturze przedmiotu przyjmuje si? cz?sto wartosci usrednione [o-.l = 0,45 f^^ oraz \aj = 0,80
lub
0^85/,^.
Dane, zwi^zane z powyzszymi rozwazaniami, znalazly swoje odzwierciedlenie w EC2 w punktach dotycz^cych peizania i wytrzymaiosci betonu.
Wyznaczenie efektow zjawisk reologicznych przeprowadza si? t u na podstawie
liniowej teorii peizania. Granic^ zastosowah tej teorii jest w swietle powyzszych danych napr?zenie [crj = 0,45 X ^ , tzn. napr?zenie odpowiada]^ce napr?zeniu inicjuj^cemu cr- w betonie sciskanym. Proponowana w poprzednich
wersjach EC2 [4.7] wartosc wspolczynnika a^^, znmiejszaj^cego wytrzymaiosc
betonu dla^stale wyst?puj^cego sciskania, rowna 0,85, odpowiada okreslonej
powyzej gornej granicy wytrzymalosci diugotrwalej betonu przy sciskaniu

Alexanders on

1963

0,40-T-0,55

0,754-0,85

Shah, Chandra

1963

0,604-0,70

0,804-0,90

Hsu, Slate, Sturman, Winter

1963

0,354-0,50

0,704-0,90

Berg, Pisanko, Chromiec

1966

0,40-0,50

0,704-0,80

Kupfer, Hilsdorf, Riisch

1969

0,50

0,80

Beres

1971

0,60

0,90

Boyukoztruk, Nils on, Slate

1971

0,40

0,85

Rybianski

1976

0,374-0,45

0,774-0,89

Perry, Gillot

1977

0,400,50

0,824-0,86

Flaga, Furtak

1981

0,424-0,51

0,764-0,91

Ploh, Moczko

1984

0,404-0,51

0,754-0,85

= 0 , 8 5 / , J . Natomiast druga z proponowanych w poprzednich wersjach


EC2 wartosc a,, = 0,80 (dla przypadku prostok^tnego wykresu napr?zeh
i zw?zaj^cej si? strefy sciskanej w kierunku wlokien najbardziej sciskanych)
odpowiada okreslonej powyzej dolnej granicy wytrzymalosci diugotrwalej betonu przy sciskaniu (jo-^J = 0,80 f^^. W swietle tych danych obie
powyzsze wartosci a^^ powinny bye rozwazone w dalszych polskich opracowaniach normahzacyjnych opartych na EC2 (por. p k t 4.2.6 i 4.2.7).
Nalezy w t y m miejscu zwrocic uwag? na fakt, ze ze wzrostem klasy
wytrzymalosci betonu rosnie stopien mozUwego do osi^gni?cia wyt?zenia. D l a
sciskanego osiowo, kr?pego slupa betonowego w stanie granicznym nosnosci
wynosi o n (dla obci^zeh obliczeniowych):
l ^ c = _ l _ ' . _ ^
Przyjmuj^c za EC2 -

>

oraz najmniejsz^ wartosc

(4.86)
= 1,35 wg E C l ,

uzyskamy:
-

dla betonu klasy C 12/15 dla betonu klasy C 30/37 dla betonu klasy C 50/60 -

\a,\lf,^ = 0,33,
\(yMm = 0^44,
la^m = 0.48.

Wartosc \a^\/f^^ = 0,48 > 0,45, co w swietle poz^danej nieprzekraczalnosci


napr?zenia inicjuj^cego |cr.| = 0,45
uzasadniaioby w t y m przypadku zastosowanie do wytrzymaiosci betonu wspolczynnika redukcyjnego a,, < 1,0.
Potrzeba zastosowania wspolczynnika a,, < 1,0 rosnie wraz ze wzrostem klasy
wytrzymalosci betonu.
Granica \cf^]/f^^^ = 0,45 jest ponadto wazna z p u n k t u widzenia wytrzymalosci zm?czeniowej betonu j a k o tzw. granica trwaiej wytrzymalosci zm?czeniowej
[4.21]. Nieprzekroczenie jej oznacza, ze niezaleznie od wspolczynnika asymetrii cykU obci^zenia p == af'^'/af'''' beton sciskany nie b?dzie podlegal
zm?czeniu przy obci^zeniach wielokrotnie zmiennych.

228
4.3.5. W s p o l c z y n n i k r o z s z e r z a l n o s c i t e r m i c z n e j
c5c(GPa
Wspolczynnik ten odgrywa waznq, rol?, gdyz rownosc wspolczynnikow
rozszerzalnosci betonu
i stali
warunkuje dobr^ wspolprac? obu tych
materialow w konstrukcjach narazonych na wahania temperatury zewn?trznej.
W normach [ 4 1 ] , [4.3], [4.4] przyj?to < = < = 10 1 0 " V K . Podobnie postq^piono w EC2, j a k k o l w i e k wiadomo, ze w obliczeniach konstrukcji stalowych
przyjmuje si? a? = 1 2 - 1 0 ~ 7 K .
Dane z 12 zrodel [4.40] wykazuje, ze wspolczynnik rozszerzalnosci liniowej
dla betonu waha si? w dose szerokich granicach od 7,0-10~^/K do
14,0'10" V K ; srednio a? = 9,8 1 0 " ^ K .
Wspolczynnik rozszerzalnosci termicznej betonu zalezy od wspolczynnika
rozszerzalnosci termicznej stwardnialego zaczynu cementowego a^^ oraz wspolczynnika rozszerzalnosci termicznej kruszywa a?. Wartosci obu tych wspolczynnikow wahaJEj, si? w szerokich granicach a'/ = (11-^16)-10" ^ K ,
= (5-^ 13) 10"
CO powoduje tez i duze wahania wartosci wspolczynnika
oCf. Wedlug [4.32] mozna przyj^c dla betonow przy kruszywie grubym:

kwarcytowym
piaskowcowym
zwirowym
granitowym
bazaltowym
wapieniowym

11,9
t = 11,7
t = 10,8
a,=
9,5
8,6
a,6,8

100 =

1010-' 7 K ,
10"" 7 K ,
10"- 7 K ,
1010"

1,0

2,0

3,0 a s A,0

5,0

6,0

Rys. 4.17. Zaleznosci cr.-e, wg EC2 przy obci^eniu krotkotrwalym

Jak wynika z powyzszych danych, w betonach na niektorych kruszywach


(np. k w a r c y t o w y m , wapieniowym) moze dochodzic przy duzych zmianach
temperatury zewn?trznej do powstawania w betonie wymuszonych przez
zbrojenie napr?zeh termicznych, sciskaj^cych gdy
>
oraz rozci^gaj^cych gdy
< a?.

III

hu

//)

1,00

4.3.6. Z a l e z n o s c n a p r ^ z e n i e o d k s z t a i c e n i e p r z y
s c i s k a n i u s t o s o w a n a do n i e l i n i o w e j a n a l i z y k o n s t r u k c j i

0,75

Przyj?ty przez EC2 diagram zaleznosci cr, ( r y s . 4.1) jest oparty na wielu
doswiadczeniach i dlugiej tradycji. Przedstawiono zaleznosc opisuje wzor
(4.15), pochodz^cy z C E B - F I P M . C . 1990 [4.13]. We wzorze t y m za styczny
m o d u l spr?zystosci
wstawiono wartosc 1,1
podczas gdy w innych
punktach EC2 (por. 4.2.13) zaleca si? przyjmowac E, = 1,05 E , ^ . Jest to zatem
pewna niekonsekwencja w Eurokodzie 2.
W poprzednich wersjach EC2 (az do r o k u 1998) wartosc odksztaicenia 8,^
podstawianego do wzoru (4.15) - dla betonow klas od C 12/15 do C 50/60
byla stala i wynosila s^^ = 2,2%^, podobnie j a k w zaleceniach CEB i normie
niemieckiej D I N 1045. W aktualnej wersji [4.44] wartosc ta zmienia
si? - dla betonow klas od C 12/15 do C 90/105 - od 1,8 do 2 , 8 7 ^ .

\5
\0

0,50

If/
I//A

0.25

V ^\

\5

\5
j

1
1

i
_L
G

0,5

1,0

1,5

Rys. 4.18. Zaleznosci crjf.-s,

2,0

2.5

3.0

3,5

18c I J ^ o ]

wg EC2 przy obci^zeniu krotkotrwalym

230
Krzywe c r , d l a roznych klas betonu, opisane wzorem (4.15) z uwzgl?dnieniem wartosci 8,^ i ^cui ^ tablicy 4.1, przedstawiono na rysunkach 4.17 i 4.18.
4.3.7. Z a l e z n o s c n a p r ^ z e n i e odksztaicenie p r z y s c i s k a n i u
s t o s o w a n a do o b l i c z e n i a n o s n o s c i p r z e k r o j o w
D i a g r a m cr, e, (rys. 4.2) przyj?ty w EC2 za podstaw? do analizy nosnosci
i napr?zeh przy wymiarowaniu przekrojow jest diagramem ideowym, k t o r y
znacznie ulatwia obliczenia, ale niezbyt scisle odpowiada diagramowi dokladnemu z rysunku 4.1. D i a g r a m ten sklada si? w zakresie 0 < e, < e,^ z paraboli
n-tego stopnia (por. wzor (4.20)) oraz w zakresie e,2 =^ e, =^ 8,^,2 z l i u i i prostej
0 rownaniu o", = / , j . Rownanie paraboli nawi^zuje w duzym stopniu do tzw.
paraboh madryckiej [4.22], dla ktorej n = 2,0, i k t o r a stanowila podstaw?
zaleznosci obliczeniowej cr, 8 , w poprzednich wersjach E u r o k o d u 2. Poszerzenie EC2 o betony wysokiej wytrzymalosci (HSC) spowodowalo koniecznosc uzmiennienia wartosci wykladnika pot?gowego n. Rownanie paraboli
madryckiej (dla 8,2 = 0,0020 = constans) obowi^zuje nadal w diagramie ideow y m o", 8 , (por. rys. 4.2) dla betonow zwyklych klas od C 12/15 do C 50/60.
Odksztaicenie 8,3 dla diagramu bilinearnego a-,e przedstawionego na
rysunku 4.3, nalezy traktowac j a k o odksztaicenie obliczeniowe, spelniaj^ce
warunek rownosci p61 powierzchni zawartych pod wykresami: cr,8, na
rysunkach 4.2 i 4.3, przy rownych wartosciach fak^fcd
oraz e,j^3 ^cuiPolskie n o r m y [4.1], [4.3] i [4.4] byly oparte na teorii nosnosci granicznej
1 uproszczeniu, polegaj^cym na stosowaniu prostok^tnych wykresow napr?zeh
w sciskanej strefie betonu. W zwiazku z t y m zaleznosc napr?zenie-odksztalcenie nie byla w tych normach okreslona, co bylo wielokrotnie krytykowane,
gdyz uniemozliwialo ich zastosowanie do rozwi^zania niektorych zagadnien
zwi^zanych z analizy napr?zeh w przekroju.
4.3.8. S k u r c z

n i k u zmiemosci wynosz^eym v = 3 0 % , dolne i gorne wartosci odksztalcen


skurczowych e,^^o n i o g ^ si? znacznie roznic od obliczonych zgodnie z EC2
i przedstawionych w tablicy 4.2 wartosci srednich. I tak, kwantyle 5 i 10% oraz
90 i 95% zmiennych losowych
^cd,o wynosz^:
6cd,0,05

8cd,0

^cd,0,90 ^:>^9 ^cd,0-

Co si? tyczy wartosci


we wzorach (4.38) i (4.39), to C E B - F I P M.C.1990
[4.13] podaje tylko informacj?, ze dla < 14 d n i przy dojrzewaniu w normalnej
temperaturze wplyw skurczu na dodatkowe napr?zenia i odksztaicenia (duza
wilgotnosc elementow, bardzo cz?sto jeszcze zadeskowanych) jest malo istotny.
N a rysunku 4.19 przedstawiono wykresy zaleznosci wspolczynnika post?pu
skurczu w czasie Pdsi^Q w funkcji miarodajnego w y m i a r u elementu
sporz^dzone na podstawie wzoru:
0,5

(4.87)

_350(/joA)^ + ( t - g _

zalecanego w [4.42] - krzywe ci^gie [4.35] - oraz wykresy funkcji


P^^it-Q
na podstawie wzoru (4.39) przyj?tego w aktualnej wersji EC2 [4.44] krzywe
przerywane.

Pos ( t-ts, h)
1.0

0.9
0.8

0.7

U
0

0.6

05
O.A

Zarys metody obliczania odksztalcen skurczowych betonu przedstawione]


w EC2 jest zaczerpni?ty z C E B - F I P M.C.1990 [4.13]. Roznice polegaj^ na t y m ,
ze drafty: Draft p r E N 1992-14:2001 [4.42], Revised final draft p r E N
1992-1-1:2002 [4.43] i norma [4.44] wprowadzily do wartosci calkowitego
odksztaicenia skurczowego 8,^ oprocz odksztaicenia skurczowego na skutek
wysychania 8,^ d o d a t k o w y s k l a d n i k w postaci autogenicznego (samorodnego)
odksztaicenia skurczowego 8,^. Odksztaicenie 8,^ stanowi zasadniczy skladnik
calkowitego odksztaicenia skurczowego i w wielu praktycznie waznych przypadkach zachodzi 8 , ^ ^ 8 , j . Rola odksztaicenia 8 , ^ jest znacz^ca w betonach
wyzszych klas (praktycznie ^ C40/50), dla pierwszych dni dojrzewania. M e t o d a
podana w C E B - F I P M . C . 1990 dotyczyla obliczania wartosci 8,^ = 8 . Drugq,
roznic^ wprowadzone przez [4.42], [4.43] i [4.44] bylo uscislenie szczegolowych zasad obliczania wartosci skurczu koncowego 8^^,00- Przy wskaz-

= lj49

0.3

b/

02

/ /

&

<

1
'

^ /

/
/
J

- y

/
/
/

0,1

/.6810

10^

10-

10'

( t - t , ) , (d)

Rys. 4.19. Funkcje ^^^^(tprzy roznych wartosciach h^.


a wediug wzoru (4.87),
b wediug wzoru (4.39)

W y n i k a z nich wyraznie, ze skurcz rozwija si? zupelnie maczej w elementach 0 malej (/zq = 50 mm), sredniej (/zq = 200 mm) i duzej masywnosci
(/xo = 800 mm). Zjawisko to jest zwi^zane glownie z szybkosci^ parowania

232

233

nadmiaru w o d y zarobowej, znajduj^cej si? we wn?trzu elementu betonowego,


W elementach o /xq = 800 m m srednia intensywnosc skurczu betonu po 70
latach osi^ga poziom intensywnosci skurczu S-letniego dla elementow
o /zq = 200 m m i 5-miesi?cznego dla elementow o /iq = 50 m m (por. krzywe b "
na rys. 4.19).
W literaturze technicznej mozna znalezc wiele metod obliczania odksztalcen skurczowych s^^it, tJ. W s r o d nich wyroznic mozna [4.34] metod?
C E P - F I P M . C . 1978 i DIN-4227, metody Bazanta i Panuli ( B a P - M o d e l " )
oraz przyj?te w pierwszych wersjach EC2 metod? C E B - F I P M . C . 1990.
W metodach tych wyraznie rozdzielono zaleznosc odksztaicenia skurczowego
od takich czynnikow j a k wytrzymaiosc, konsystencja, rodzaj cementu, wskaznik C/W, wspolczynnik dyfuzji, wzgl?dna wilgotnosci srodowiska i^i? i miarodajny wymiar elementu HQ.
N a rysunkach 4.20 i 4.21 podano za Raszk^ [4-34] porownanie w y n i k o w
obliczeh odksztalcen skurczowych s,^ = 8,^ wg powyzszych trzech metod dla
betonu o /,^, = 20 M P a i konsystencji g?stoplastycznej, dla trzech wartosci
= 50 m m (krzywe a"), 2G0 m m (krzywe b") i 800 m m (krzywe c"), dwoch

wartosci RH = 40% (rys. 4.20) i RH = 80% (rys. 4.21) oraz temperatury


srodowiska T= 20C. Cyframi oznaczono: 1 wartosci wg M o d e l Code
1978", 2 - w g B a P - M o d e l " , 3 - w g M o d e l Code 1990" oraz 4 - w g P N
[4.4] dla konstrukcji spr?zonych.

2 A 6810

10'

10'

10^

Rys. 4.21. Odksztaicenia skurczowe e(t,

10'

(t-t3),(d)

przy R H = 80%

Wykresy na rysunkach 4.20 i 4.21 wyraznie wskazuj^ na:


duze roznice w ocenie skurczu, zalezne od zastosowanej metody obliczeh,
siln^ zaleznosc skurczu od wilgotnosci srodowiska RH i miarodajnego
w y m i a r u elementu h^,

2 4 6810

10'

(t-t,).(d)

Rys. 4.20. Odksztaicenia skurczowe 6(t, Q przy RH = 40%

znaczne roznice pomi?dzy wartosciami 8,^(t, tJ przyjmowanymi w Polsce


dotychczas, np. w P N [4.4], a wartosciami wynikaj^cymi z przeanalizowanych metod.
W polskich normach [4.3], [4.4] nie uwzgl?dniano w p l y w u masywnosci elementu na skurcz betonu. St^d, przy RH 40%), dose dobra zgodnosc z wartosciami C E B - F I P M . C . 1990 dla /zq = 200 m m i {t-t^) =
= 0-^400 dni. D l a ( r - t j = 70 lat niedoszacowanie 8,,(t,
przez polskie
n o r m y wynosi j u z okolo 40%). Przy RH = 80%) wyst?puje dose dobra
zgodnosc z wartosciami C E B - F I P M . C . 1990 dla /lo = 100 m m i (t-Q
=
= 0-^-400 dni; dla (t t j = 70 lat niedoszacowanie wartosci skurczu wynosi okolo 2 0 % .
Z powyzszego wynika, ze zagadnienie odksztalcen skurczowych powinno
bye potraktowane z duzo wi?kszq. uwag^ niz to czyniono dotychczas. Dotyczy
to zwiaszcza tych przypadkow, gdy odksztaicenia skurczowe maj^ znaczny
wplyw na sily wewn?trzne w konstrukcji (np. w ustrojach statycznie niewyznaczalnych i w konstrukcjach spr?zonych).
N a koniec nalezy zwrocic uwag? na wartosci odksztalcen skurczowych

"7,34

'

zalecane przez dawne P N dla konstrukcji betonowych (e,^ = 0,0003 [4.3],


[4.4]) oraz dla konstrukcji zelbetowych (e = 0,0002 [4.3] i e,^ = 0,00015 [4.4]).
Po pierwsze, w swietle powyzszych w y w o d o w wartosc e,^ zalezy silnie od
w y m i a r u HQ elementu i wilgotnosci RH srodowiska. Po drugie, nie powinno si?
podawac obnizonych wartosci e dla zelbetu bez zadnego komentarza. Beton
w konstrukcjach betonowych i zelbetowych ma ten sam skurcz swobodny e,^.
W zelbecie skurcz ten jest hamowany przez opor wkladek zbrojeniowych,
a wi?c w badaniach obserwuje si? wartosci s^^ mniejsze niz e,^. Te dwie
wielkosci p o w i n n y roznic si? oznaczeniami.
Przyblizona zaleznosc pomi?dzy s^J^ a 8,^, wyprowadzona przez autora
w pracy [4.18] dla elementu pryzmatycznego o przekroju symetrycznym,
symetrycznie zbrojonym, ma postac:
4^ =

fic/(l-a3)*fe3.

CO dla 6,, = 0,00030, E,^ = 29,0 GPa, E, = 200 GPa,


= 0,121,
= 0,811
daje wartosci cr,, = 42,8 M P a (sciskanie) i cr^, = 0,85 M P a (rozciaganie).
Napr?zenie o",, = 0,85 M P a = 0,39
= 0,57 /etfc.o.os J^st napr?zeniem
znacz^cym, obnizaj^cym sil? rysuj^c^ przekroj i powinno bye w analizie
stanow granicznych uzytkowalnosci uwzgl?dnione.

4.3.9. P e l z a n i e
M e t o d a obliczania odksztalcen peizania betonu p/zyj?ta w EC2 bazuje
rowniez na ustaleniach C E B - F I P M . C . 1990 [4.13]. Przy wskazniku zmiennosci V = 20% dolne i gorne wartosci wspolczynnika peizania cp{t, t^) wynosz^:
cp.0,05 ^ 0,66 cp,

(4.88)

90.95 = 1.34 (p,

(po,io = 0,74 cp,


9o.9o = 1,26 cp.

Istotne jest, ze zgodnie z defmicj^ przyj?t^ w [4.13], wspolczynnik peizania


/C3

jest wspolczynnikiem relaksacji napr?zeh skurczowych


w w y n i k u peizania betonu; dla zmodyfikowanej teorii starzenia jest:

(p (t, to) dla stalego napr?zenia

^cm ( 0

~~ J^st modulem spr?zystosci betonu na rozciaganie w m o mencie rozpocz?cia zjawiska skurczu; mozna przyj^c

peizania s^^(t, to) od stalego napr?zenia w betonie cx^{tQ) oraz jednostkowego

(to) przylozonego w czasie

okresla formula:

Wspolczynnik cp (t, to) jest zatem ilorazem jednostkowego

odksztaicenia o d identycznego napr?zenia cr^(to) przylozonego j a k o obci^zenie


krotkotrwale w

X
- jest funkcje starzenia; dla obciezema skurczem % ^ 0,8,
(p(co, to) jest wspolczynnikiem peizania.
N a przykiad, dla belki o przekroju 300/600 m m {h^ = 200 mm), p^=^ p^^^"
200
= 0,01; /^o =: 0,02, no = = 6,9 (beton klasy C 16/20), x S 0,8, (p (co, t^) = 2,4 (jak dla obci^zenia po 28 dniach przy J ^ i l = 50% otrzymuje si?:
0,02-6,9
^

'

4^ =

por. tab. 4,7),

'

+ 0,8.0,121.2.4-"'-

' (1 - 0.121) - 0,811 ^ 0,713

czyH np. dla s,, = 0,00030 -> s^^ = 0,000214.


Roznica w wartosciach skurczu e^^ i e,^ wywoluje wymuszone napr?zenia
sciskaj^ce w staU cr,, i rozci^gaj^ce w betonie a^^,
D l a wyzej rozpatrzonego przekroju symetrycznego, symetrycznie zbrojonego:
(r^,=

28 dni, w jednoosiowym stanie napr?zeh, Wedhig tej

definicji, niezaleznie od
zawsze ^^=.28 dni.
Przeksztalcaj^c wyrazenie (4.59) uzyskamy:
J{t,

g-c(28) = c ( 2 8 ) / c ( y + 9 a .

(4-93)

Funkcja peizania J(t, 1^) przedstawia wartosc calkowitego odksztaicenia


betonu w czasie ( t - t o ) p o d wplywem stalego jednostkowego napr?zenia
a^ito) = 1. Odksztaicenie to sklada si? z cz?sci spr?zystej l/E,(to) i cz?sci lepkiej
Cp{t, to)/J5c(28)-

1
r

odksztaicenia

~s,/E,'iX--a^)'k^,

(490)

^c. = e , / , ^ - ( X 3 ' / c 3 ,

(4.91)

N a rysunkach 4.22 i 4.23 przedstawiono za [4.14] wykresy funkcji


J {t, to) Ec(28) sporz^dzone wg wzoru (4.93) dla funkcji cp (t, to) zgodnie z metody C E B - F I P M . C . 1990 [4.13], przyj?t^ w EC2 (por. p k t 4.2.13).
N a wykresach tych widac wyraznie cz?sc funkcji J (t, t^) ^(28) przypisane ilorazowi Ec(28)/-Ec(^o) o^^z cz?sc r o w n ^ wspolczynnikowi peizania
Wyst?pujq,ca w wyrazeniu (4.60) funkcja starzenia % J^st

zdefmiowana

nast?pujeco:
yft

t)
^^(^o)
''~EM--Rit,t,)

.
EM'^it,t,y

(4.94)

237
J (t,io)c(28)

Funkcja relaksacji R(t, to) stanowi odpowiedz napr?zenia w czasie t na


przylozone w czasie tQ stale odksztaicenie e^^ = 1. D l a malego przedzialu
czasowego (t to) zachodzi:

5A

Kit,

y
V

{to).

(496)

N a rysunku 4.24 przedstawiono za [4.14] wykresy funkcji starzenia xit, t^)


odpowiadaj^ce przyj?tej w EC2 metodzie obliczania odksztalcen peizania
betonu.
Proponowany w [4.7] wzor (4.61) jest szczegolnym przypadkiem wzoru na
tzw. efektywny m o d u l spr?zystosci betonu:

to) =

A
= j o T g ^ i+[,(g/E!j!)]-(p(t,

^^^'^^

1
w k t o r y m przyj?to ,(/:o)/c(28) = 1.
0
10

10^

102

103

10^

105 t(dni)

Rys. 4.22. Wartosci funkcji J[t, o)'c(28) dia ^ = 20 MPa, RH = 50%,

%[\.\o]

= 200 mm

J (t,to)-Ec(28)

lO^tldni)
Rys. 4.24. Wartosci funkcji starzenia

10

I C

102

103

10^

Rys. 4.23. Wartosci funkcji J{t, to)-E,^^^^ dla ^ = 50 MPa, RH = 80%,

105

t(dni)

= 800 mm

IQ) dla f^,^ = 30 MPa, RH = 50%, AQ = 400 mm

W przypadku wi?kszych zmian napr?zeh w czasie zaleca si? [4.14]


stosowanie przy obliczaniu odksztalcen tzw. sprowadzonego efektywnego
m o d u l u spr?zystosci {age-adjusted effective modulus):

gdzie R (t, t^) jest funkcja relaksacji, ktorej wartosc mozna wyznaczyc ze wzoru:
^cMjit,

(4.98)

tQ
I+Xit,

1 =

(to) J ( t , to)+\j{t,

T)dR(T),

(4.95)

to

reprezentujq.cego podstawowe w zagadnieniach odksztalcen peizania rownanie


Volterry.

Wplyw

peizania i skurczu na

to)-[-Ec(^o)/c(28)]-<P(f>

odksztaicenia konstrukcji

betonowych

poddanych obciq,zemom dhigotrwalym m a istotne znaczenie dla wyst?puj^cych


w nich przemieszczen, redystrybucji napr?zen czy tez strat sily spr?zaj^cej.

239

238
N a rysunku 4.25 przedstawiono za [4.38] krzywe odksztalcen peizania
walcowych probek betonowych o srednicy 100 m m i wytrzymalosci na
sciskanie rz?du 20 M P a obci^zonych w wieku 28 d n i przez okolo 20 lat.
W y n i k a z nich silna zaleznosc odksztalcen peizania od wilgotnosci srodowiska.
W rozpatrywanym przypadku odksztaicenia peizania nie ulegly stabilizacji
nawet po 10 000 dniach dziaiania obci^zenia (ok. 30 lat).
Wedhig [4.13] przyrost odksztalcen peizania nie kohczy si? nawet po 70
latach dziaiania obciqizenia; szacuje si?, ze po 150 latach dziaiania obci^zenia
przyrost ten nie przekracza j u z 5,0% odksztaicenia peizania po 70 latach.
V 19,71

20

V 14,31

15

cr o

S e e o

a zatem wydaje si? celowym porownanie obu ww. podejsc do problemu


wiasciwosci betonu konstrukcyjnego.
4.4.1. K l a s y b e t o n u , w y t r z y m a i o s c n a s c i s k a n i e i r o z c i a g a n i e ,
m o d u l spr^zystosci
W P N [4.4] klasy wytrzymalosci betonu przyporz^dkowane byly wytrzymalosciom gwarantowanym J^^, okreslonym na podstawie badan szesciennych probek betonowych o b o k u 150 m m . W celu porownania nalezy przyjq^c,
ze druga liczba w oznaczeniu klasy wytrzymalosci betonu czyli/c^^cubc wg EC2
jest rownoznaczna klasie w g [4.4] (np. C 25/30 = B 30).
E u r o k o d 2 nie operuje posredni^ wytrzymalosci^ charakterystyczna betonu
JR.^^, k t o r a (por. p. 4.3.1) byla kwantylem 5% tzw. wytrzymalosci slupowej"
betonu, lecz bezposrednio przypisuje wytrzymaiosc charakterystyczna betonu
na sciskanie /^^ 5% k w a n t y l o w i wytrzymalosci
badanej na probkach
walcowych ^ 150/300 m m .
Jest zatem

10

=/c,o,o5 oraz [por. wzory (4.66) i (4.67)]:

i ^ , , = (0,76-0,001i^,^)-ilf = ( 0 , 7 6 - - 0 , 0 0 1 ^ , , . g - / ^
wodQ

^ ^ ^ ^ ^

Sec

10

r
50

100

V 6,47

1"
500

1000

,
1
5000

10000

czas dziaiania obci^zenia A t , d n i


Rys. 4.25. Odksztaicenia peizania e,^ sciskanycii probek betonowycli w funkcji wilgotnosci
srodowiska i ezasu dziaiania obci^zenia wg [4.38] wykres skorygowany przez autora;
e opoznione odksztaicenie spr^zyste

4.4. Porownanie podstawowych wiasciwosci betonu


wg PN-84/B-03264 i E C 2
Przy p o r o w n y w a n i u zdecydowano przyj^c za uklad odniesienia dla podstawowych wiasciwosci betonu wedlug [4.44] wiasciwosci betonu okreslone
przez norm? PN'-84/B-03264 [4.4], obowi^zuj^c^ w Polsce przez 15 lat
i b?d^c^ uscislon^ w e r s j i n o r m y PN-76/B-03264 [4.3]. N o r m y te okreslily
wiasciwosci betonu i zwi^zane z n i m i zasady na okres zycia jednego pokolenia
projektantow- Bazowaly one na radzieckiej szkole myslenia, usankcjonowanej
przez R W P G . N o r m y PN-B-03264:1999 [4.8] i PN-B^03264:2002 [4.45],
bazuj^ce j u z na Eurokodzie 2 i zachodnioeuropejskiej szkole myslenia,
podlegaj^ takze - podobnie j a k kolejne wersje EC2 - ci^glym uscisleniom.

= (0,95-0,00125/J-^.

(4.99)

Wartosci/^^ w g E C 2 i wartosci R^^ w g [4.4], przypisane tej samej klasie betonu,


imie s^ zatem dokladnie rowne (por. tablica 4.12).
Tab. 4.12. Porownanie wartosci wytrzymaiosci cliarakterystycznycii
wg EC2 i K^^ wg PN-84/B-03264 [4.4], (MPa)
Klasa betonu wg EC2

C
C
C
c
12/15 16/20 20/25 25/30

Klasa betonu wg [4.4]

B15

B20

B25

B30

12

16

20

25

11,3

15,0

18,6

22,2

C 30/37
B35

B40
30

25,7

29,2

betonu/.j^

C
C
C
C
35/45 40/50 45/55 50/60

B50

35

40

36,0

50

45

Wytrzymalosci R^^^ wg [4.4] byly bardziej zbUzone do wytrzymalosci


slupowej" R^ okreslonej na pryzmach o smuklosci h/b = 3,0 niz wytrzymalosci
X ^ , okreslone na walcach o smuklosci h/d = 2,0 (por. p. 4.3.1). St^d tez
bezposrednie przeniesienie wartosci/^^^ przypisanych przez EC2 danej klasie
betonu zwyklego do polskiej normy P N - E N , oznacza podwyzszenie
wytrzymalosci charakterystycznej betonu na sciskanie (w stosunku do [4.4])
srednio o okolo 9%. Uzasadnia to koniecznosc podwyzszenia cz?sciowego
wspolczynnika bezpieczenstwa w polskiej normie P N - E N z wartosci
= 1,3
do wartosci m i n .
= ^A- W EC2 przyj?to yc = 1,5.
Wartosci wytrzymalosci obhczeniowych betonu /^^ w g EC2 i J^^ w g
PN-84/B-03264, uzyskanych z w z o r o w / , , = ^ / l , 5 i R, = RJl^,
porownano
w tabhcy 4.13. W ostatnim wierszu podano wartosci wytrzymalosci ob-

241

240
Tab. 4.15. Porownanie wartosci moduiow spr^zystosci
wg PN-84/B-03264 [4.4], (MPa)

Tab. 4.13. Porownanie wartosci wytrzymaiosci obliczeniowycli


/^^ wg EC2 i Rj, wg PN-84/B-03264 [4.4], (MPa)
Klasa betonu wg EC2

C
C
C
c
12/15 16/20 20/25 25/30

Klasa betonu wg [4.4]

B15

B20

B25

B30

8,7

10,7

13,3

16,7

8,7

Jed,cuhc

8,1

11,5

14,3

17,1

10,7

13,3

15,9

C 30/37
B35

B40

20,0
19,8

22,5

19,6

C
C
C
C
35/45 40/50 45/55 50/60

B50

23,3

26,7

30,0

33,3

27,7
25,7

liczeniowych, obliczone ze wzoru / c d . c u b c = R^k/^Aone j a k widac


porownywalne z wartosciami
wedlug EC2.
Jak to omowiono szczegolowo w p. 4.3.2, wytrzymalosci betonu na
rozciaganie osiowe
i fctk,Q,05 wg EC2 s^ porownywalne z wytrzymalosciami odpowiednio JR.^^ (wytrzymaiosc srednia) i i ^ ^ ^ ^ wg [4.4]. Podobnie bliskie (zwiaszcza dla nizszych klas betonu) s^ wytrzymalosci obliczeniowe/ctd.o.05 i Rb2> gdyz w obu tych dokumentach przyj?to tak^ samq. wartosc
cz?sciowego
wspolczynnika bezpieczenstwa
dla betonu
rozci^ganego,
= 1,5. Wartosci omawianych wytrzymalosci na rozciaganie zestawiono
w tablicy 4.14.
Tab. 4.14. Porownanie wytrzymaiosci betonu na rozciaganie
wg EC2 i PN-84/B-03264 [4.4], (MPa)
Klasa betonu wg EC2

C
C
C
c
12/15 16/20 20/25 25/30

Klasa betonu wg [4.4]

B15

B20

B25

B30

1,6

1,9

2,2

2,6
2,43

fctm
K
fctk,0,05
fad,o,05

1,58

1,89

2,17

1,1

1,3

1,5

1,8

1,13

1,35

1,55

1,73

0,73

0,87

1,00

1,20

.0,75

0,90

1,03

1,15

C 30/37
B35

B40

3,2

2,9
2,65

2,86

2,0
1,89

2,04
1,33

1,26

2,2

1,36

C
C
C
C
12/15 16/20 20/25 25/30

Klasa betonu wg [4.4]

B15

Km

B20

B25

B30

27

29

30

31

23,1

27,0

30,0

32,4

33,5

C 30/37
B35

B40
32

34,4

C
C
C
C
35/45 40/50 45/55 50/60

34
36,0

35,2

B50
35

38,6

36,8

38,5

36

37

39,6

40,7

4.4.2. W s p o l c z y n n i k i o d k s z t a i c e n i a p o p r z e c z n e g o
i rozszerzalnosci termicznej
Zagadnienia te szczegolowo przeanalizowano w p. 4.3.4 i w p. 4.3.5. W y n i k a <
z nich, ze w polskiej normie P N - E N wartosci omawianych wielkosci mozna
przyj^c na poziomie proponowanym przez EC2, tzn.:
V, = 0,20;

lOxlO-^K,

o ile nie zachodz^ szczegolne w a r u n k i pracy rozwazanych elementow (np.


wysoki poziom wyt?zenia, duze zmiany temperatury zewn?trznej).
4.4.3. Z a l e z n o s c n a p r ^ z e n i e o d k s z t a i c e n i e p r z y s c i s k a n i u

C
C
C
C
35/45 40/50 45/55 50/60

Klasa betonu wg EC2

wg EC2 i Ej,

B50
3,5

3,8

2,5

2,31

1,47

1,67

1,54

4,1

3,24
2,7

2,9

1,80

1,93

W tablicy 4.15 porownano wartosci m o d u l u spr?zystosci E^^^ wg EC2 i j


wg PN-84/B-03264. W obu przypadkach s^ to wartosci srednie siecznych
modulow spr?zystosci. W ostatnim wierszu tablicy 4.15 podano wartosci
modulu 1,1 E^^ uwzgl?dniaj^cego wplyw kruszywa bazaltowego, stosowanego dose powszechnie w Polsce j a k o kruszywo grube do betonow klas
^ B30. Wartosci te s^ bardzo zbHzone do wartosci E^ wg [4.4].
W y n i k a st^d, ze w normie P N - E N mozna przyj^c'wartosci E^^ proponowane przez EC2. D l a betonow klas wyzszych niz C 25/30 nalezy te wartosci
korygowac w zaleznosci od rodzaju uzytego do betonu kruszywa grubego
(por. p. 4.3.3).

M e t o d y sprawdzania nosnosci w g PN-84/B-03264 [4.4] nie wymagaly


obliczania odksztalcen. Generalnie przyjmowano w obliczeniach peine uplastycznienie strefy sciskanej betonu i prostok^tny wykres napr?zeh.
Warunek nieprzekroczenia odksztalcen granicznych s^^ w strefie sciskanej
zast^piono w a r u n k a m i na graniczny wysokosc strefy sciskanej (^^^, zalezn^
od klasy betonu i klasy stah. Wartosci
w normie [4.4] zostaly wyznaczone
ze wzoru M u l i n a i Guszczy, przyj?tego w zalozeniach normalizacyjnych
R W P G [4.33].
Podejscie zaprezentowane w EC2 jest podejsciem bardziej tradycyjnym, lecz
dobrze umoco w a n y m w mechanice betonu i teorii konstrukcji z betonu. Przyj?cie
w normie P N - E N wykresow ideowych cr, w g EC2 moze doprowadzic
do bardziej logicznych z wytrzymalosciowego p u n k t u widzenia analiz konstrukcji b^dz analiz nosnosci i napr?zeh przy wymiarowaniu przekroju.
4;4.4. S k u r c z b e t o n u
Zagadnienie to omowiono dose szczegolowo w p. 4.2.12. i w p. 4.3.8.
Bezposrednie porownania wartosci e,^ z EC2 i PN-84/B-03264 s^ niemozliwe,
bowiem w [4.4] nie s^ one uzaleznione od miarodajnego wymiaru elementu h^.
Uwaza si? za uzasadnione przyj?cie w normie P N - E N ustaleh EC2 w zakresie
dokladnej metody okreslania odksztalcen skurczowych e,^.

242
W p l y w rodzaju cementu:

4.4,5. P e l z a n i e b e t o n u
Bezposrednie porownania wartosci wspoiczynnika peizania ^(oo, to) dla
betonu zwyklego w g EC2 i PN-84/B-03264 [4.4] s^ utrudnione, bowiem w [4.4]
wartosci wspolczynnika peizania nie zalezaly od miarodajnego w y m i a r u
elementu HQ. Orientacyjne porownanie dla HQ = 150 m m (np. plyta o grubosci
150 m m , slup o przekroju 300 x 3 0 0 mm) przedstawiono w tablicy 4.16.

to = 24,6

= 24,6 dni.

2+(24,6)1

Zmodyfikowany wiek betonu po czasie t^^ = 100 dni:


t ^ j , = 1 0 0 - e - ( * / t " ^ + i ^ - " ' ^ ' ) = 61^6 dni.
Wartosci pomocnicze:

Tab. 4.16. Orientacyjne porownanie wartosci wspoiczynnikow peizania (p(cx), tg)


wg EC2 [4.7] i PN-84/B-03264 [4.4]

1-80/100
(PRH =

Wiek betonu
w chwili obci^zenia
to (dni)
7

1+

Wilgotnosc wzgl^dna srodowiska RH {%)


<40

40-f-75 ,

= 1,332,

0,1-^218

100

76-99

EC2

[4.4]

EC2

[4.4]

EC2

[4.4]

EC2

[4.4]

3,5

3,5

2,9

2,8

2,3

2,1

'2,1

1,7

14

3,1

3,0

2,6

2,4

2,1

1,8

1,9

1,4

28

2,7

2,5

2,3

2,0

1,9

1,5

1,7

1,2

90

2,3

1,9

1,9

1,5

1,5

1,1

1,4

1,0

Generalnie wartosci cp (oo, 1^) w g EC2 s^ wi?ksze niz w g [4.4], zwlaSzcza dla
pozno obci^zanego betonu (duze tg) oraz dla bardziej wilgotnego srodowiska
(duze RH), Przyj?cie w normie P N - E N zaleccjd EC2 w zakresie peizania betonu
wydaje si? j a k najbardziej uzasadnione.

iS(/J = ^

= 2,925,
33
= 0,501,

(0,1 + 24,6'^)

iPo = 1,332-2,925-0,501 - 1,952,


1,5[1 + ( 0 , 0 1 2 - 8 0 ) " ] 2 1 8 + 2 5 0 = 733,83 < 1500,
0,3

(61,6-24,6)

= 0,402.

_(733,83 + 61,6-24,6)_
Wspolczynnik peizania po tj_ = 100 dniach:

4.4.6. P r z y k i a d o b l i c z e n i a w a r t o s c i w s p o l c z y n n i k a
peizania wg E C 2
Nalezy okreslic wartosc wspolczynnika peizania cp (oOj ^Q) dla nast?puj4cych
danych:
element betonowy zbrojony o przekroju poprzecznym 300 x 800 m m ,
wykonany z betonu klasy C 25/30 o konsystencji plastycznej S2 na cemencie
portlandzkim szybko twardniej^cym, obci^zony stalym napr?zeniem sciskaj^cym ( r , < 0 , 4 5 ^ ,
element dojrzewal, a nast?pnie zostal obci^zony w wieku to = 40 d n i
w srodowisku o wilgotnosci RH = 80% i temperaturze T = 10C. W srodowisku t y m znajdowal si? przez 60 dni, po czym w a r u n k i srodowiskowe ulegly
zmianie na RH = 50% i T = 35C. W tych warunkach element znajdowal si?
przez dalsze 20 lat.
a) Obliczenia dla okresu ezasu {t^, Q przy RH =^ 80% i T= 10C:
Dane:
= 25 + 8 = 33 M P a , oc = 0,
= 40 dni,
= 100 dni.
Miarodajny wymiar elementu:
,
2-300-800
^^^2(3004-800)^^^^
Zmodyfikowany wiek betonu w momencie obei^zenia:

(P'ft,, 0 = 1,952-0,402 = 0,785.


b) Obliczenia dla okresu {t^, t^) przy
to = 40 dni,

RH = 50% , i T = 35C:
t^ = 100 dni,

ti_r = 100-1,941 = 194,1 dni,


1-50/100
(PR3=

1 +

= 1,831,

0,1-^218

^ ( / J = 2,925,
AW = ( 5 j : p ^

= 0,402,

'

(Po = 1,831 - 2,925 - 0,402 = 2,153,


= 15 [ 1 +(0,012- 5 0 ) " ] 218 + 250 = 577,03,
(194,1-77,6)

0,3

= 0,586,

(577,03 + 1 9 4 , 1 - 7 7 , 6 ) _
cp (t^, to) = 2,153 - 0,586 = 1,261.

244

245

c) Obliczenia dla okresu (t^, to) P^zy RH ^ 50% i


to = 40 dni,

35C:

t2 = 20 x 365 + 100 = 7400 dni,


tQ^r^ = 11

dni,

t^^^ = 7400 1,941 = 14363,4 dni,


cp^^ = 1,831,

P ( / J = 2,925,

(Po = 2,153,

p (to) = 0,402,

511,03,
(14363,4-77,6)

0,3

(577,03 +14363,4-77,6)_

= 0,988,

(p{h^ t o ) - 2,153-0,988 = 2028.


d) KojQcowa wartosc wspoiczynnika peizania po 20 latach i 100 dniach
eksploatacji w zmiennych warunkach cieplno-wilgotnosciowych:
(p{h, to) = 0,785 + 2,128-1,261 = 1,652.

Pismiennictwo
[4.1] PN-56/B-03260. Konstrukcje zelbetowe. Obliczenia statyczne i projektowanie.^
[4.2] PN-75/B-06250. Beton zwykiy.
[4.3] PN-76/B-03264. Konstrukcje betonowe, zelbetowe i spr^zone. Obliczenia statyczne i projektowanie.
[4.4] PN-84/B-03264. Konstrukcje betonowe, zelbetowe i spr^zone. Obliczenia statyczne i projektowanie.
[4.5] PN-88/B-06250. Beton zwykiy.
[4.6] E N 206-1:2000. Concrete-Part 1: Specification, performance, production and conformity.
GEN, Brussels 2000.
[4.6a] PN-EN 206-1. Beton-' Cz^sc 1: Wymagania, wiasciwosci, produkcja i zgodnosc
(przeklad poz. [4.6]).
[4.7] Eurokod 2. Projektowanie konstrukcji z betonu. Cz^sc 1: Reguiy ogolne i reguly dla
budynkow. Tom I . Wersja polska ENV 1992-1-1:1991. ITB, Warszawa 1992.
[4.8] PN-B-03264:1999. Konstrukcje betonowe, zelbetowe i spr^zone. Obliczenia statyczne
i projektowanie.
[4.9] Aleksandrowskij S. W.: Rascziot bietonnych i zelezobietonnych konstrukcij na tiempieratumyje i wlaznostnyje wozdiejstwija {s ucziotom polzucziesti). Strojizdat, Moskwa
1966.
[4.10] CEB-FIP: Recomendations Internationales poiir le calcul et I'execution des ouvrages en
beton. CEB Bulletin No 84, Paris 1972; tlum. polskie. Mi^dzynarodowe zalecenia
obliczania i wykonywania konstrukcji z betonu. Arkady, Warszawa 1973.
[4.11] Ciskreli G. D.: Soprotiwlenije rastiazeniju niearmirowanych i armirowanych bietonow.
Moskwa 1954.
[4.12] Comite Euro-International du Beton: CEB-FIP Model Code 1978 for concrete structures.
CEB Bulletin No 124/125, Paris 1978.

[4.13] Comite Euro-International du Beton: CEB-FIP Model Code 1990. Design Code. CEB
Bulletin No 213/214, Thomas Telford Services Ltd, London 1993.
[4.14] Comite Euro-International du Beton: Structural Effects of Time Dependent of
Concrete. Bulletin d'lnformation No 215, Lausanne 1993.
[4.15] Concrete Structures Euro-Design Handbook 1994/96. Praca zbiosowa. Ernst & Sohn,
Berlin 1995.
[4.16] Feix J.: Analyse und Darstellung der Bemessung fiir Biegung mit Langskraft, Querkraft
und Torsion nach Eurocode 2 Teil 1. Dissertation. Technische Universitat Miinchen 1993.
[4.17] Flaga K.: Wplyw rodzaju kruszywa na kruchosc betonow wysokich marek. Inzynieria
i Budownictwo, N r 2/1974.
[4.18] Flaga K.: Wplyw pol wilgotnosciowych na zarysowanie i nosnosc konstrukcji zelbetowych. Ksi^ga Referatow I Ogolnopolskiego Sympozjum nt. Wplywy srodowiskowe na
budowie i ludzi, Lublin 1994.
[4.19] Flaga K.: Wplyw napr^zen wlasnych na destrukcj? napr?zeniow% i parametry wytrzymalosciowe betonu. Inzynieria' i Budownictwo 6/1995.
[4.20] Flaga K., Furtak K.: Czynniki technologiczne a morfologia rys w belkach zelbetowych.
Zeszyt Naukowy Komisji Budownictwa Oddziahi PAN w Krakowie. Inzynieria L^dowa,'
Krakow 1987.
[4.21] Furtak K.: Nosnosc przekrojow normalnych w zginanych elementach zelbetowych poddanych obci^zeniu zmiennemu ze szczegolnym uwzgl^dnieniem obiektow mostowych.
Zeszyt Naukowy Politechniki Krakowskiej, Nr 64, Krakow 1985.
[4.22] Godycki-dwirko T.: Mechanika betonu. Arkady, Warszawa 1982.
[4.23] Grasser H., Kupfer H., Pratsch G., Feix 1: Design of Reinforced and Prestressed Concrete
Structures for Bending with Axial Forces, Shear and Torsion. Str. 309-454 w [4.15].
[4.24] Grob L , Kostler H.: Projektowanie i budowa mostu Ganter w Szwajcarii. Inzynieria
, i Budownictwo, N r 1-2/1992.
[4.25] L' Hermite R.: Idees Actuelles sur la Technologie du Beton. Institut Technique du
Batiment et des Travaux Publics, Paris 1965.
[4.26] Leonhardt F., Mouning E.: Vorlesungen iiber Massivbau. Teil L Springer, Berlin 1973.
[4.27] Lewicki B., Kubicki L , Rytwinska D.: Nowelizacja PN-84/B-03264. Konstrukcje betonowe, zelbetowe i spr^zone. Obliczenia statyczne i projektowanie. Inzynieria i Budownictwo,
N r 9/1996.
[4.28] Majewski S., Wandzik G.: Numeryczna ocena badan wytrzymaiosciowych betonu. Ksi^ga
Referatow X L I Konferencji Naukowej K I L i W P A N i K N PZITB. Tom V: Konstrukcje
betonowe, Krakow-Krynica 1995.
[4.29] Neville A. M . : Wiasciwosci betonu. Polski Cement Sp. z o.o., Krakow 2000.
[4.30] Piwowarski K , Flaga K., Wilk K.: Wplyw ksztattu i wielkosci cial probnych na zaleznosc
pomi^dzy wytrzymaiosciami betonu na sciskanie i rozciaganie. Ksi^ga Referatow X X I
Konferencji Naukowej I Q L i W P A N i K N PZITB. Tom I I I : Konstrukcje betonowe,
Krakow-Krynica 1975.
[4.31] Praca zbiorowa. Budownictwo betonowe. Tom I I : Teoria betonu i zelbetu. Arkady,
Warszawa 1964.
[4.32] Praca zbiorowa: Budownictwo betonowe. Tom I : Technologia betonu cz. 11. Arkady,
Warszawa 1972.
[4.33] Praca zbiorowa: Obliczanie konstrukcji zelbetowych i spr^zonych metody stanow granicznych wg PN-76/B-03264. Arkady, Warszawa 1976.
[4.34] Raszka H.: Uogolnione metody obliczania przewidywanych odksztalcen skurczowych
elementow betonowych. Inzynieria i Budownictwo, N r 8-9/1990.
[4.35] Raszka H.: Skurcz betonu geneza, objawy i przebieg w czasie. Inzynieria i Budownictwo, N r 2/1995.
[4.36] Ratajczak G.: Szacowanie napr^zen dopuszczalnych dla betonow w konstrukcjach mostow z uwzgl^dnieniem warunkow uzytkowania podejscie probabilistyczne. Praca
doktorska, Poznan 1995.

246
[4.37] R I L E M . Technical Reccommendation for the Testing and Use of Construction Materials.
E & F N Spon, London 1994.
[4.38] Rusch H., Jungwirth D.: Skurcz i pelzanie w konstrukcjach betonowych. Arkady, Warszawa
1979[4.39] Stupnicki W.: Wytrzymaiosc betonu w jednoosiowym stanie obci^zenia w swietle badan
doswiadczalnych. Monografia N r 157 PoHtechniki Krakowskiej, Krakow 1993.
[4.40] Witakowski P.: AnaHza napr^zeh termicznych w masywach betonowych. Prace Instytutu
Meteorologii i Gospodarki Wodnej, N r 12, Warszawa 1976.
[4.41] SIA Norme 162. Edition de 1989. Ouvrages en beton. Societe Suisse de Ingenieurs et des
Axchitectes, Zurich 1989.
[4.42] Eurocode 2: Design of concrete structures Part 1: General rules and rules for buildings.
Draft prEN 19924-1:2001. CEN, Brussels, October 2001.
[4.43] Eurocode 2: Design of concrete structures Part 1: General rules and rules for buildings.
Revised final Draft prEN 1992-1-1:2002. CEN, Brussels, April 2002.
[444] Eurocode 2: Design of concrete structures Part 1: General rules and rules for buildings.
CEN, December 20004.
[4.45] PN-B-03264:2002. Konstrukcje betonowe, zelbetowe i spr^zone. Obficzenia statyczne
i projektowanie. P K N , Warszawa, grudzien 2002.

5. W t a s c i w o s c i s t a l i i w y r o b o w
stalowych
5.1. Stal do konstrukcji zelbetowych
5.1.1. W s t ^ p , p o d s t a w o w e dejBlnicje i o z n a c z e n i a
EC2 zawiera informacje o stali zbrojeniowej w podrozdziale 3.2, dotycz^cym wiasciwosci stali, oraz w zal^czniku C dotycz^cym klas pretow, walcowki
i siatek zbrojeniowych. Zasady EC2 maj^ charakter ogolny i okreslaj^ tylko
niektore, podstawowe wymagania oraz cechy wyrobow. W ' t e k s c i e EC2
wyst^puj% hczne odwolania do innych n o r m i przepisow, w szczegolnosci do
normy PN-EN-10080:2005 (U) [5.1], k t o r ^ dalej b?dzie si? nazywac P N - E N .
Te same podstawowe wielkosci (np. wytrzymaiosc stali) maj^ w EC2
i w P N - E N rozne oznaczenia. Ponizej przedstawiono zestawienie dej&nicji
najwazniejszych wielkosci, b^d^ce wynikiem skompilowania informacji z EC2
i P N - E N , przy zastosowaniu oznaczeh wedlug EC2 (w nawiasach podano ich
odpowiedniki wedlug P N - E N ) :
fy^f0,2k

granica plastycznosci stah zbrojeniowej otrzymana bezposrednio


z badania pojedynczej p r o b k i pobranej z pr?ta w statycznej probie
rozci^gania. Oznaczenie
jest stosowane w odniesieniu do stali
0 wyraznej granicy plastycznosci. Oznaczenie f^^k j ^ s t stosowane,
gdy badana stal nie ma wyraznej granicy plastycznosci. W t y m
przypadku wyznaczona zostaje umowna granica plastycznosci, t j .
napr^zenie wywoluj^ce odksztaicenie trwale (wydluzenie trwale)
rowne 0,2% (w P N - E N oznaczone J^,, R^^^,^,

fyk^foak

charakterystyczna wartosc granicy plastycznosci dla conajnmiej 15


pojedynczych probek pobranych z roznych pr?t6w tego samego
gatunku i srednicy stah zbrojeniowej. Wyznaczana jest statystycznie z prawdopodobienstwem p = 0,95. Chociaz nie ma bezposredniej zaleznosci pomi?dzy R^ i fyj^, EC2 stwierdza, ze metody
okreslania jR^ zapewniaj^ rowniez spelnienie wymagan/^^. Zasady
stosowania
stah
zbrojeniowych maj^
waznosc
az
do
/ , , < 600 M P a ,
wytrzymaiosc stali zbrojeniowej na rozciaganie otrzymana bezposrednio z badania p r o b k i pobranej z pr?ta zbrojeniowego

ft

T^8

ftk

Su

(w P N - E N [5.1], [5.2] oznaczone R J . Napr^zenie fi okresla si?


podobnie j a k fy, dziel^c odpowiedni^ sil? przez nominalne pole
przekroju pr?ta,
~ wytrzymaiosc charakterystyczna stali zbrojeniowej na rozciaganie
wyznaczona dla conajnmiej 15 probek pobranych z roznych pr?t6w
tego samego gatunku i srednicy stali. Wartosc
jest okreslana
statystycznie z prawdopodobienstwem p = 0,90,
wydluzenie przy maksymalnej sile otrzymane bezposrednio, w probie
rozci^gania, za pomoc^ ekstensometru mierz^cego zmiany dhigosci
lub przez pomiar, wykonany na probce po zerwaniu, na zewn^trz
strefy przew?zenia i zamocowania. Jest to nowe oznaczenie w p r o w a dzone zamiast wydluzenia. po zerwaniu (ylg i .^^o). Jest ono bardziej
precyzyjne w stosunku do obowi^zujq.cego poprzednio, poniewaz nie
uwzgl?dnia przew?zenia p r o b k i tzw. szyjki (wg E N V oznaczone AgX
charakterystyczna wartosc wydluzenia przy maksymalnej sile wyznaczona dla conajnmiej 15 probek z roznych pr?t6w tego samego
gatunku i srednicy stali, okreslana statystycznie z prawdopodobienstwem p. = 0,90 (wg P N - E N oznaczenie A^^^,

ftify

~" stosunek wytrzymalosci na rozciaganie do granicy plastycznosci


otrzymany z badania pojedynczej p r o b k i stali (w P N - E N [5.1]
oznaczony RJR^
nazywany ciq^gliwosci^ {ductility),
(ft/fy)k ~ charakterystyczna wartosc stosunku wytrzymalosci na rozciaganie
do granicy plastycznosci, wyznaczonego na podstawie w y n i k o w
conajnmiej 15 pojedynczych probek z roznych pr?t6w tego samego
gatunku i srednicy. Stosunek ten jest okreslany statystycznie z prawdopodobienstwem p = 0,90,

2(T^

zakres zmian napr?zenia w , badaniach zm?czeniowych (rys. 5.3).


Wytrzymaiosc na obci^zenia wielokrotnie zmienne, inaczej wytrzymaiosc zm?czeniowa.
fjR,
wskaznik uzebrowania, zdefmiowany szczegolowo w p. 5.1.2,
Eg
srednia wartosc m o d u l u spr?zystosci stali.
Spajalnosc zespol cech decyduj^cych o mozliwosci zaistnienia procesow
fizyko-chemicznych, w w y n i k u k t o r y c h powstaje zl^cze o w y m a ganych wlasciwosciach. W budownictwie najszerzej stosowane s^
dwie techniki spajania: zgrzewanie oporowe i spawanie lukowe.
Wartosci charakterystyczne wyznacza si? wg wzoru:

gdzie: m s
Cy-k

m-/c5> C
(5.1)
wartosc srednia,
odchylenie standardowe,
okreslana wartosc (np. granica plastycznosci),
wspolczynnik sluzq.cy do wyznaczania wartosci z okreslonym
prawdopodobienstwem, przy uwzgl?dnieniu rozkladu t Studenta
(tab. 5.1).

Przy p = 0,95 oraz p = 0,90, wartosci k w funkcji liczby badanych probek


n przedstawiono w tablicy 5.1.
Tab. 5.1. Zaleznosc wspoiczynnika k od liczby probek n, przy p = 0,95 i p = 0,90

k
n

p = 0,95

p = 0,90

p = 0,95

p = 0,90

3,40

2,74

30

2,08

1,66

3,09

2,49

40

2,01

1,60

2,89

2,33

50

1,97

1,56

2,75

2,22

60

1,93

1,53

2,65

2,13

70

1,90

1,51

10

2,57

2,07

80

1,89

1,49

11

2,50

2,01

90

1,87

1,48
1,47

12

2,45

1,97

100

1,86,

13

2,40

1,93

150

1,82

1,43

14

2,36

1,90

200

1,79

1,41

15

2,33

1,87

250

1,78

1,40

1,77

1,39

16

2,30

1,84

300

17

2,27

1,82

400

1,75

1,37

18

2,25

1,80

500

1,74

1,36

19

2,23

1,78

1000

1,71

1,34

1,77

00

1,64

1,282

20

2,21

5.1.2. W y m a g a n i a E C 2
Wymagania, o k t o r y c h m o w a w tekscie, powinny bye speinione przez
zbrojenie w stanie, w j a k i m jest ono dostarczone na budow?. Pr?ty dostarczane
w kr?gach p o w i n n y spehiiac te wymagania po wyprostowaniu.
Kazda dostawa p o w i n n a bye zaopatrzona w swiadectwo zawieraj^ce dane
wystarczaj^ce do sklasyfikowania w y r o b u ze wzgl?du na:
charakterystyczna granic? plastycznosci stali,
ci^gliwosc,
wymiary wyrobu,
charakterystyk? powierzchni,
spajalnosc.
Ponadto swiadectwa powinny zawierac inne, dodatkowe informacje, jezeli
s^ one niezb?dne.
EC2 nie okresla gatunkow stali ani wymiarow wyrobow, a wi?c rowniez
wartosci f^^, Dane zaczerpni?te z P N - E N i p r E N przedstawiono w p. 5.1.3.
Stal powinna miec odpowiednim ci^gliwosc. Z tego p u n k t u widzenia
rozroznia si? dwie klasy stali. Jezeh e.^ > 5% i {fjfy^ > 1,08, to stal ma wysok^

ci^gliwosc, a jezeli speinione s^ tylko slabsze w a r u n k i e^^ > 2,5%


i {ftlfyk) > 1^05, to stal ma ci^gliwosc normalny, Pr?ty zebrowane o srednicy
nmiejszej niz 6 m m nie m o g ^ bye uznane za wyroby o wysokiej ci^gliwosci.
Ze wzgl?du na ksztalt powierzchni zbrojenia rozroznia si? pr?ty gladkie
i zebrowane. Pr?ty zebrowane uwaza si? za zbrojenie o wysokiej przyczepnosci,
gdy speinione s^ wymagania dotycz^ce uzebrowania, przedstawione w p. 5.1,3.
W przypadku innych w y r o b o w o niegladkiej powierzchni ocena stopnia
przyczepnosci p o w i n n a bye oparta na wynikach badan i okreslona w odpowiednich normach lub innych dokumentach.
Przyjmuje si?, ze w temperaturze zawartej od 30 do 100 C:
g?stosc stah wynosi 7850 kg/m^,
wspolczynnik rozszerzalnosci termicznej jest rowny 10" ^/C,
m o d u l spr?zystosci wynosi 200 GPa.
Przy wymiarowaniu elementow mozna przyjmowac, ze wytrzymalosci
i granice plastycznosci stah przy rozci^ganiu i sciskaniu s^ rowne, a zaleznosc
napr?zenie odksztaicenie jest dana: wykresem wedlug rysunku 5.1.

5.1.3. W y m a g a n i a n o r m y E N - 1 0 0 8 0
Glownm przyczynm opublikowania n o r m y EN-10080 (w polskiej wersji
PN-EN-10080:2005 (U) [5.1] byla potrzeba ujednolicenia przepisow projektowania i wykonania konstrukcji zelbetowych obj?tych E u r o k o d a m i 2,
4 i 8.
P N - E N zawiera wymagania dotyczq-ce skladu chemicznego oraz wiasnosci
mechanicznych i geometrycznych zebrowanej stali zbrojeniowej gatunku B 500
odmiany A i B (oznaczanych j a k o B 500A i B 500B), stosowanej do zbrojenia
konstrukcji z betonu w postaci:
pr?t6w prostych, o srednicy od 6 m m do 40 mn>;
pr?t6w w kr?gach do produkcji siatek zgrzewanych o srednicy od 5 m m
do max 16 mmi;
zgrzewanych siatek wykonanych na wielopunktowych zgrzewarkach
z pr?t6w, o srednicach od 5 m m do max 16 m m .
W tablicy 5.2 przedstawiono wymagania dotycz^ce stah zbrojeniowej oraz
wyrobow z tej stali.
Granica plastycznosci wprowadzanej stah zbrojeniowej wynosi 500 M P a ,
zarowno w odniesieniu do stah wyprodukowanej w g technologii walcowania
regulowanego, j a k i stah walcowanej na gor^co.
Podstawowy sklad chemiczny stah gat. B 500A i B 500B podano w tablicy 5.3.
Z przedstawionego skladu wynika, ze jest to stal niskow?glowa.
Podatnosc na zginanie okreslana jest dwuetapowo.
W pierwszym etapie badane p r o b k i zginane s^ o k ^ t 90 na trzpieniu
o grubosci zgodnej z tablicy 5.4.
W drugim etapie badan p r o b k i s^ poddawane zabiegowi sztucznego
starzenia i odgmane o k ^ t 20. P?kni?cia i naderwania s^ niedopuszczalne.
Zabieg sztucznego starzenia polega na podgrzaniu p r o b k i do temperatury
100 C, utrzymanin jej w tej temperaturze przez m i n i i n u m 1 h (godz.) i nast?pnie ochlodzeniu na powietrzu bez przewiewu do temperatury pokojowej.
N a rysunku 5.2 przedstawiono przebieg proby zginania pdl^czeh zgrzewanych
z siatki o pojedynczych pr?tach.

Rys. 5.1. Zaleznosc napr^zenie a odksztaicenie e

Nachylenie gornej gal?zi wykresu mozna zmieniac, przyjmuj^c, ze zachodzi


jedna z dwoch mozliwosci:
a) gorna gal^z jest pozioma, a wi?c napr?zenie nie przekracza/^^/y^, odksztal^
cenia m o g ^ r o s n i e nieograniczenie (w niektorych przypadkach dogodne jest
zastosowanie ograniczenia odksztalcen),
b) gorna gal^z jest nachylona, a odksztaicenie nie przekracza 0,01.
Ponadto EC2 zawiera ogolnikowe wymagania (tzn. nie okresla kryteriow
uosciowych ani sposobow sprawdzenia zgodnosci wyrobu z wymaganiami)
dotycz^ce podatnosci na zgmanie, wytrzymalosci zm?czeniowej i spajalnosci,
iNiektore z tych wymagan sprecyzowano w P N - E N i p r E N .

W przypadku pol^czeh zgrzewanych pobranych z siatek zginaniu poddaje


si? pr?t grubszy.
Badanie zm?czeniowe w y r o b u polega na poddaniu p r o b k i wielokrotnemu
obei^zeniu zmienn^ s i l ^ osiow^. W y r o b powinien wytrzymac przynajmniej
2 x 1 0 ^ cykli napr?zeh w podanym w tab. 5.2 zakresie napr?zeh la^. M a k symalne napr?zenie w badanej probce wynosi 0,6 i ^ ^ czyh c^ax = 300 M P a .
Cz?stotliwosc cykli powinna wynosic od 1 do 20 Hz.
W przypadku pr?t6w prostych i w kr?gach nalezy badac proste p r o b k i nie
poddane obrobce skrawaniem.
Przy badaniu siatek probka powinna zawierac co najmniej jedno pol^czenie. Badaniu poddaje si? pr?t grubszy. Przebieg cyklu proby zm?czeniowej
przedstawiono na rysunku 5.3.

^1

1 ^
I n /
.

c/2

c/2

'

\rolka

c=D-f3d
Rys. 5.2. Schemat proby zginania zi^cza krzyzowego

Tab. 5.3. Skiad cliemiczny stali B 500A i B 500B wg [5.1]


Skiad chemiczny, (%)
Rodzaj analizy

C
max

P
max

S
max

max

dla wytopu

0,22

0,050

0,050

0,012

dla wyrobu

0,24

0,055

0,055

0,013

Przy wyzszej zawartosci azotu (N) wymagana jest wyzsza zawartosc pierwiastkow wi^z^cych azot.

Tab. 5.4. Grubosc trzpienia gn^cego w badaniu podatnosci na zginanie


Nominalna srednica pretow
zbrojeniowych (f), mm

Grubosc Lizpienia gn^cego

12 < (/) < 15

6(1)

16<<f)^25

80

25 < 0 < 40

100

2b
Zobezpieczenie przed Wvqi^ciem

Siia scinaj^ca pot^czenia zgrzewane w siatce nie powinna bye mniejsza


od 0,3R^A, gdzie A jest przekrojem n o m i n a l n y m jednego z nast^puj^cych
pr?t6w:
a) grubszego pr?ta w siatce z pojedynczych pr?t6w,
b) jednego z pary pr?t6w w siatce w j e d n y m kierunku,
c) jednego z pr?t6w o wi?kszej srednicy w siatce w obu kierunkach.

J-2

1 cykl

/
/

o
oo

\a
\a

CN
A

zakres
zmian
2a
napr^zenie
srednie

napr^zenie
maksymalne

napr^zenie
minimalne

Rys. 5.4. Schemat przebiegu proby scinania po^czen zgrzewanych, np. siatek

czas
Rys. 5.3. Przebieg cyklu proby zm^czeniowej

wzoru:
,

Badanie przeprowadza si? stosuj^c standardowe maszyny wytrzymalosciowe zaopatrzone w specjalny przyrz^d uniemozliwiaj^cy obrot pr?ta poprzecznego oraz odgi?cie wolnego kohca pr?ta ci^gnionego. N a rysunku 5.4
przedstawiono schemat przebiegu proby scinania poHczenia zgrzewanego
z siatki.
Podstawowe dane o asortymencie produkowanych wyrobow przedstawiono w tablicy 5.5. Wartosci masy nominalnej zamieszczone w tej tablicy zostaly
obliczone na podstawie nominalnego przekroju poprzecznego, zakladaj^c
g?stosc 7,85 k g / d m ^
Dopuszczalne odchylenie od masy nominalnej moze wynosic + 4 , 5 % . N a
uwag? zashiguje brak pr?t6w o srednicach 18 i 22 m m , ktore nie s^
produkowane.
Uzebrowanie stah powinno zapewnic:
a) uzyskanie dobrej przyczepnosci do betonu,
b) mozliwosc rozroznienia roznych odmian stali.
Wskaznik u z e b r o w a n i a / ^ jest rzutem powierzchni zebra wyznaczanym ze

, -

ip^(n.l)sm^(n,l)
(5.2)

w ktorym:
FAn,

1)=

jest powierzchni^ przekroju podluznego zebra (rys. 5.5).


-

srednia wysokosc n-tego odcmka zebra poprzecznego (w celu


obliczenia pola zebro dzieh si? na p odcmkow o dhigosci AL),

k ^ t nachylenia zeber (rys. 5.5).

srednica nominalna pr?ta w m m ,

odst?p zeber poprzecznych w m m (rys. 5.6),

hczba rz?d6w zeber poprzecznych na obwodzie,

liczba nachylonych poprzecznych zeber w rz?dzie,

257
Tab. 5.5. Zakres srednie uzywanych na poszczegolne wyroby oraz ich przekroj i masa
j^rednica
nominalPr^ty proste
na mm B 500A B 500B
5,0
5,5
6,0
6,5
7,0

7,5
8,5
8,5
9,0
9,5

/
/
/
A/

10,0
10,5
11,0
11,5
12,0

Rys. 5.5. Powierzclanie przekroju podiuznego zebra

N a rysunku 5.6 przedstawiono wielkosci wyst^puj^ce przy obliczaniu rzutu


powierzchni zebra.

14,0
16,0
20,0
25,0
28,0^)
32,0
40,0

Postac wyrobu
Pr?ty w kr?gach
B 500A
X
x^)
X
x^^
X

x^)
X
x^)
X
x^)

X
X

X
X
X
X
X
X
X

X
x^)
X
x^^
X
X
X

Siatki zgrzewane

B 500B

B 500A

X
X
X
X
X

x^)
X
x^)
X

X
X
X
X
X

mm

B 500B

0,154
0,187
0,???
0,260
0,302

44,2
50,3
56,7
63,3
70,9

0,347
0,395
0,445
0,499
0,556

78,5
86,6
95,0
103,0
113,0

0,617
0,680
0,746
0,815
0,888

154,0
201,0
314,0
491,0
616,0
804,0
1256,0

1,21
1,58
2,47
3,85
4,83
6,31
9,86

X
X
X
X

X
X
X

X
X

X
X

kg/m

19,6
23,8
28,3
33,2
38,5

X
X
X
X
X

X ^)

Przekroj
Masa
nominalny nominalna

X
X

srednica niezalecana,
tylko do zgrzewanych siatek.

Wartosci

w funkcji srednicy nominalnej d, podano w tablicy 5.6.


Tab. 5.6. Wskazniki uzebrowania zebra
Nominalna srednica i (mm)

Rzut
powierzchni zebra

od 5 do 6

od 6,5 do 8,5

od 9 do 10,5

od 11,0 do 40

IK

0,039

0,045

0,052

0,056

Obowi^zujm nast^puj^ce ograniczenia:


0,05^</x<0,U,
0,5di^c<d,
35 ^
< 75.

I
Rys. 5.6. Wielkosci do obliczania rzutu powierzchni zebra wg wzoru (5.2)

Nachylenie powierzchni bocznej a nie powinno przekraczac 45, a przejscie


do rdzenia pr?ta powinno bye zaokr^glone.
Zebra podluzne powinny bye rownolegle do osi poziomej pr?ta, a wysokosc
ich nie moze przekraczac 0,15 d!. Zebra poprzeczne musz^ bye uksztaltowane
sierpowo i nie powinny stykac si? z zebrami podluznymi. Wystaj^ca cz?sc zeber

258
poprzecznych powmna bye wi?ksza od 80% obwodu pr?ta obHczonego na
podstawie w y m i a r o w - n o m m a h i y c h .
N a podstawie nkladu zeber poprzecznych mozna zidentyfikowac gatunek
stah.
Stal B 500A ma dwa lub wi?cej szeregow rownoleglych zeber poprzecznych
o jednakowym k^cie nachylenia i t y m samym kierunku wszystkich szeregow,
j a k to przedstawiono na rysunku 5.7.
\:

1 _>

^:

^ _^

\1_

\ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \
Rys. 5.7. Przyidadowy ukiad zeber stali B 500A z czterema szeregami zeber poprzecznych

Stal B 500B ma dwie lub wi?cej serh rownoleglych zeber poprzecznych.


Jedna (w przypadku dwoch lub trzech serh zeber) lub dwie (w przypadku
czterech serh zeber) z tych serii powinny tworzyc ze sob^ k ^ t skierowany
przeciwnie do poprzednich, j a k to przedstawiono na rysunku 5.8.
\

>-->- -> >>/

y--^-^

>>/

>/

>>/

> ) > ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) Rys. 5.8. Przykladowy uklad zeber dla stali B 500B z czterema szeregami zeber poprzecznych

5.1.4. W y m a g a n i a p o l s k i c h n o r m i z a l e c e n
Wiasciwosci stali zbrojeniowej okreslone s^ w dwoch normach, t j . PN-89/
/H-84023 [5.8] i PN-82/H-93215 [5.9] a takze w normach [ 5 . 2 1 - 5 . 2 3 ] .
N o r m a PN-89/H-84023 podaje sklad chemiczny, wiasnosci mechaniczne
i technologiczne.
Sklad chemiczny polskiej stah zbrojeniowej przedstawiono w tablicy 5.8.
Z danych wynika, ze gatunki polskich stah zakwalifikowac mozna do
dwoch grup:
stal niskow?glowa (niestopowa),
stal niskostopowa.
Wsrod stah niskow?glowej s^ gatunki nieuspokojone StOS i St3SX-b,
poluspokojone St3SY-b i uspokojone St3S.
Stal niskostopowa zawiera rowniez gatunki poluspokojone, np. 20G2Y,20G2VY. W polskich' warunkach 0 uspokojeniu stah swiadezy glownie
zawartosc krzemu (Si). G d y zawartosc. krzemu jest nie wi?ksza od 0,07%, to
stal uwazana jest za nieuspokojon^. Stal zalicza si? do pphispokojonej, jezeli
zawartosc krzemu wynosi do 0,17%. Stal uspokojona jest najlepszym materialem do produkcji stali zbrojeniowej, gdyz zawiera m.in. najmniej zanieczyszczeh oraz nieci^glosci metalurgicznych. D o chwih wprowadzenia technologh
Ci^glego Odlewania Stali (COS) byla dose drog^ stal^. Obecnie, po wprowadzeniu COS, koszty produkcji ulegaj^ redukcji i aktualnie spotyka si? nawet
stal nieuspokojon^i., k t o r a kosztuje wi?cej od stah uspokojonej.
W tablicy 5.9 przedstawiono wiasciwosci mechaniczne i technologiczne
polskiej stah zbrojeniowej.
N a uwag? zasluguje brak wymagan odnosnie do:
stosunku

Identyfikacja kraju producenta stah powinna bye mozliwa na podstawie


hczby zwyklych zeber poprzecznych polozonych pomi?dzy zebrami pogrubion y m i zgodnie z tablicy 5.7.

Tab..5.7. Identyfikacja kraju producenta stah


Liczba zeber niepogrubionych
Kraj

znajduj%cych si^ pomi^dzy


zebrami pogrubionymi

Austria, Niemcy, Szwajcaria


Belgia, Holandia, Luksemburg
Francja
Wlochy
U K , Irlandia, Islandia
Dania, Szwecja, Norwegia, Finlandia
Pliszpania, Portugalia
Grecja

1
2
3
4
5
6
7
8

RJRQ,

wydluzenia przy max sile Ag^,


wytrzymalosci zm?czeniowej,
sily scinaj^cej pol^czenia zgrzewane.
Jednakze wszystkie ww. wymagania s^ egzekwowane przez jednostki
wydaj^ce aprobaty techniczne na wyroby budowlane.
D o w y r o b o w budowlanych zaliczana jest rowniez m.in. stal zbrojeniowa
oraz siatki zgrzewane. W tablicy 5.10 przedstawiono przykladowo wymagania
dotycz^ce stah zbrojeniowej przeznaczonej do produkcji siatek.
W Polsce jest produkowana stal zbrojeniowa w technologh walcowania na
gor^co. Niektore huty podejmuj^ si? j u z produkcji stali zbrojeniowej poprzez
obrobk? na zimno - o granicy plastycznosci 500 M P a . Najcz?sciej w kraju
produkowana jest stal gatunku 18G2, 34GS, 25G2S oraz St3S-b, a takze nowe
stale PB 240, R B 400, RB 400 W , RB 500 i RB 500 W zgodnie z [5.11].
Stosunek R J R czyli fjf
nie jest ograniczony w polskich normach
[5.6], [5.7].
Dziel^c wytrzymaiosc na rozciaganie ft przez granic? plastycznosci fy
otrzymuje si? nast?pujq.ce wartosci//Z^^:

261

260
Tab. 5.9. Wiasciwosci meciianiczne i technologiczne polskiej stali [5.8]
Znak
gatunku
stali

Wiasciwosci mechaniczne i technologiczne


Zginanie o k^t a
a grubosc probki,
A,
przy srednicy noK
%
mm
minalnej walcow- R(o.2), MPa
MPa
b srednica
wki lub pr?ta, mm
min
min
trzpienia, mm

StOS-b
St3SX-b
St3SY-b
St3S-b

5,5,-40

StSOB
18G2-b
20G2Y-b

6--32
6-T-28

220

310,-r-550 ^5

22

a = 180,^ = 2a

240

370-460^^

24*

a = 180, d = 2a

355

min. 490

17

a = 180,^ = 3a

355

490-620^^

20

355

490-620^5

20

a = 180,^==3a
a== m,d = 3a

25G2S

6--40

395

min. 590

14

a=

90\d = 3a

35G2Y

6-T-20

410

min. 590

16

a=

90,^ = 3a

34GS
20G2VY-b

6--32

410

min. 590

16

a-

90,^ = 3a

6-28

490

590-780

13

a=

90,^ = 4a

D Dopuszcza si? przekroczenie gornej granicy


wymagan w zakresie pozostalych wiasnosci.

=3

Tab. 5.10. Wymagania dotycz^ce stali przeznaczonej do produkcji siatek wediug [5.15]

Poz.

00

Wlasciwosc

o 30 MPa, pod warunkiem spelnienia

Wymagania

P.
1
2

Skiad chemiczny

wedhig aprobaty i tablicy 5.8

iSrednice nomkialne

wedhig tablicy 5.5

Masa nominalna

wedlug tablicy 5.5

Granica plastycznosci R^

wedhig aprobaty

Stosunek wytrzymaiosci na rozciaganie R^^o granicy plastycznosci R^

wedtug aprobaty min. 1,05%)^^

PI

Wydluzenie przy max sile

min. 8%^'^^

PI

Technologiczna proba zginania

wedtug tabhcy 5.4

Sprowadzona powierzchnia zeber

wedtug tablicy 5.6

C/3
6
7
8

Wytrzymaiosc zm^czeniowa. Zakres


PI
wedtug aprobaty min 180 MPa^^
napr?zeh 2o"^
PI, s
wedtug aprobaty
10
Spajalnosc stah
proba rozci^gania pr?ta z dogrzaP
eJl^ile wediug aprobaty
n^ poprzeczk^
P
min
0,3il,X
minimalna siia scinaj^ca
proba zginania pr?ta z dogrzan^
s
wedtug tablicy 5.4
poprzeczk^
s
6%^V
pomiar gl?bokosci wtopienia
s
pomiar twardosci strefy zgrzewanej max 500 PIV^^
gdzie: P ocena statystyczna wartosci okreslona z prawdopodobienstwem P = 95%,
PI ocena statystyczna wartosci okreslona z prawdopodobienstwem P == 90%,
S ocena standardowa wedlug obowi^uj^cych dokumentow,
min. 4%) dla stali po przerobce na zimno,
A przekroj obliczeniowy,
Dopuszcza si? inne wartosci po uzyskaniu pozytywnych badah.
9

Ocena
wynikow
badah

263

262
stal
stal
stal
stal

18G2 od 1,38 do 1,71;


34GS CO najmniej 1,43;
25G2S co najmniej 1,49;
St3S-b od 1,38 do 1,90.

N a podstawie badan przeprowadzonych w Instytucie Techniki Budowlanej


[5.19] omawiane stosunki ksztaltuj^ si? nast?puj^co:
stal
stal
stal
stal

18G2 od 1,18 do
34GS od 1,56 do
25G2S od 1,24 do
St3S-b od 1,22 do

Wydluzenie

1,69;
1,66;
1,57;
1,80.

przy maksymalnej sile wynosi:

stal 18G2 - 17%;


stal 34GS - 12,5%;
stal 25G2S - 13%.
T a k wi?c polsk^ stal zbrojeniowa, produkowana zgodnie z PN-89/H-84023,
nalezy zaliczyc do stah o wysokiej ci^gliwosci.

5.1.5. S p a j a l n o s c s t a l i z b r o j e n i o w e j
Stal zbrojeniowa i wykonane z niej wyroby powinny bye spajalne w g
stosowanych uznanych technologh spajania, t j . spawania i zgrzewania. Ogolne
okreslenie stal jest spajalna" nie zawiera zadnych wskazowek co do sposobu
uzyskania zl^cza o wymaganych wlasciwosciach. T o zadanie maj^ spehiiac
opracowane przez specjalist? spawalnika w a r u n k i technologiczne spajania.
Poj?cie spajalnosci opiera' si? na zalozeniu, ze wlasciwie wszystkie materialy
mozna l^czyc, z t y m jednak zastrzezeniem, ze niektore materialy mozna Iq^czyc
wieloma sposobami, inne zas mozna l^czyc tylko jednym, scisle okreslonym
sposobem.
Roznice w stopniu opanowania trudnosci zwi^zanych ze spajaniem danego
materialu daj^ pogl^d o jego spajalnosci. Jesli wykonujemy zl^cza bez
dodatkowych zabiegow technologicznych, m o w i m y o dobrej spajalnosci materialu, jesh zabiegi staj^ si? zlozone, m o w i m y o ograniczonej spajalnosci danego
materialu.
Nalezy podkreslic, ze o spajalnosci decyduj^ nie tylko wiasciwosci material u w stanie dostawy, lecz takze w a r u n k i technologiczne spajania, rozwi^zania
konstrukcyjne i warunki, w j a k i c h pracuje konstrukcja.
Ocena spajalnosci dokonywana jest na podstawie badah stali. Przy ocenie
spajalnosci przeprowadza si? badania wytrzymalosciowe pol^czeh przy obci^zeniach zmiennych (p. 5.1.3) oraz statycznych.
Standardowe badania wytrzymalosciowe przy obci^zeniach statycznych
przedstawiono w tablicy 5.11.

Tab. 5.11. Badania wytrzymaiosci poi^czen spajanycli


rodzaj
poi^czenia

proba
rozci^gania

krzyzowe
doczoiowe
zakiadkowe
nakiadkowe

+
+

proba
scinania

proba
zginania

pomiar twardosci
w SWC

SWC strefa wpiywu ciepia poi^czenia

1. Statyczna proba rozci^gania przeprowadzana jest na probkach o dlugosci 20 d pomi?dzy szcz?kamLi maszyny wytrzymalosciowej przy srednicach do
16 m m wl^cznie, przy srednicach wi?kszych mmimalna odleglosc mi?dzy
szcz?kami maszyny wytrzymalosciowej powmna wynosic 10 d.
W y n i k proby jest pozytywny, jezeli probka ulegnie zniszczeniu w sposob
plastyczny poza strefy w p l y w u ciepia, uzyska wymagan^ granic? plastycznosci,
stosunek wytrzymalosci na rozciaganie do granicy plastycznosci nie b?dzie na
poziomie nizszym od wymaganego oraz wydluzenie przy maksymalnej sile
w strefie w p l y w u ciepia b?dzie wystarczaj^ce.
Wydluzenie w strefie w p l y w u ciepia jest mierzone ekstensometrem na
odpowiednio dobranej bazie pomiarowej. W przypadku pol^czeh na zaklad
granica plastycznosci nie moze bye wiarygodme okreslona.
2. Schemat p r o b k i i przebiegu badania wytrzymalosci na scinanie pol^czenia spajanego przedstawiono na rysunku 5.4.
3. Technologiczna proba zginania zostaia omowiona w p. 5.1.3.
4. Pomiar twardosci strefy w p l y w u ciepia (SWC) wykonuje si? metody
Vickersa po uprzednim przygotowaniu przekroju pol^czenia, naniesieniu l i m i
i p u n k t o w pomiarowych.
Pomiar odbywa si? pod obciq,zeniem wgi?bnika 294 N , (oznacza si? to
symbolem H V 30). N a rysunku 5.9 przedstawiono przykladowo rozmieszczenie
SWC i p u n k t o w pomiarowych pol^czenia krzyzowego pr?t6w zbrojeniowych.
Z badah nieniszcz^cych stah zbrojeniowej najcz?sciej przeprowadza si?
badania makroskopowe zwane takze ogl?dzinami zewn?trznymi [5.3]. Ogl?dzin dokonuje si? okiem nieuzbrojonym lub za pomoc^ lupy o powi?kszeniu
do 20 razy. Osoby dokonuj^ce ogl?dzin powinny wykazac si? duzym doswiadczeniem.
Ponadto przeprowadza si? m.m. badania skladu, chemdcznego i badania
strukturalne oraz badania fraktograficzne przelomow.
W normach spotkac mozna wzory na tzw. rownowaznik w?gla. D o oceny
spawalnosci na podstawie maksymalnej wartosci rownowaznika w?gla nalezy
podchodzic bardzo ostroznie. W y n i k a to z faktu, ze kazdy gatunek stah powinien
miec dobrany rownowaznik w?glowy, k t o r y najlepiej koreluje z wlasciwosciami
pol^czeh spajanych tej stali. W odniesieniu do stah w?glowej pierwiastkiem
decyduj^cym o spajalnosci jest w?giel. W tablicy 5.8 podano wzor i wartosci
graniczne rownowaznika w?gla C^ stali niskostopowych wg [5.8].

265

264
Styk elektrody SP

18G2 dobra do technologh spawania hikowego i doczolowego zgrzewania


iskrowego. Operacje spawania i zgrzewania nalezy prowadzic zgodnie z uznanymi procedurami spajania. Wst?pne procedury technologiczne mozna sporz^dzic na podstawie mstrukcji nr 278, 313 i 314
wydanych przez I T B [5.12], [5,13], [5.14],
34GS dostateczna do technologh spawania lukowego i zgrzewania oporowego. Zalecenia szczegolowe s^ podobne j a k dla stah 18G2.
Tab. 5.12. Ctiarakterystyczne fy^^ i obliczeniowe fy^ granica plastycznosci oraz wytrzymalosci na
rozciaganie j^jt stali zbrojeniowej klas od A-0 do A - I I I N

Nominalna
srednica
pr?t6w 0
mm

Klasa
stali

Znak
gatunku
stali

Spajalnosc

A-0

StOS-b

spajalna

A-I

St3SX-b
St3SY-b
St3S-b

spajalna

5,5-40

PB 240

trudno spajalna-^^

6-40

Granica
plastycznosci stali

Wytrzymaiosc charakterystyczna
charaktery- obliczeniowa na rozciastyczna fy^
ganie f,^
MPa

St50B

A-n

trudno spajalna

18G2-b

spajalna

20G2Y-b

spajalna

minimalna

dlugo^C

probki

45

35G2Y

A-in

trudno spajalna

RB 400
Rys. 5.9. Rozmieszczenie punktow pomiarowycii twardosci poi^czen krzyzowycii

W tablicy 5.12 przedstawiono m.in. klasy, gatunki i srednice polskiej stali


zbrojeniowej w g [5.6]. N a uwag? zasluguje ograniczenie zakresu srednie stali
nieuspokojonych do 12 m m i poluspokojonych do 20 m m . Ograniczenia te
wyplywaj^ m.in. z duzej segregacji siarki i fosforu oraz wyst?powania nieci^glosci metalurgicznych.
W tablicy 5.13 podane s^ najcz?sciej wyst?puj^ce sposoby wykonywania
pol^czeh spajanych. Inne rodzaje pol^czeh s^ dopuszczalne, ale po uprzednim
wydaniu zgody przez Instytut Techihki Budowlanej. W Europie zalecane s^
pol^czenia przedstawione w tablicy 5.13 w pozycjach 1, 2, 4 i 5.
N a podstawie badah przeprowadzonych w Instytucie Techniki Budowlanej
(ITB) polska stal zbrojeniowa najpowszechniej stosowana, produkowana
zgodnie z PN-89/H-84023, wykazuje nast?puj^c^ spajalnosc:
St3S dobra do technologh spawania hikowego i zgrzewania oporowego,
technologie spajania wymagaj^ uznania, np. wg [5.7].

A-niN

spajakia

20G2VY-b

spajalna

RB 500
RB 500 W

trudno spajalna

210

310

355

320

480

6-28
530

395

6-20

550

410

6-40^)

RB 400 W

240

300

6 : 32

6-^32

34GS

190

265

6-^40

25G2S
Styk elektrodv SP

220

350
440

400

590

490

6-28

420

500

6-^40^^

550

spajalna

w warunkach budowy nicspajalna


powyzej 32 mm Irudno spajalna

Tab. 5.13. Najcz^sciej wyst?puj^ce sposoby polq.czeh spajanych dla polskiej stali zbrojeniowej [5.6]
Lp.
1
1

Rodzaj spajania i typ


pol^czenia
2
Doczoiowe zgrzewanie iskrowe pr?t6w zbrojeniowych

Konstrukcja potoczenia

Klasa
gatimek
stali

;^rednica
pr?ta
mm

5
5,5-40
5,5-40
6-^32
6-32
6--40

e-

A-0
A-I
A-II

A-in
A-IUN

267
Ci^g dalszy tablicy 5.13.
A-0 StOS-b
A-I St3S-b
A-I St3SX-b
A-I St3SY-b
A-n 18G2-b
A-n 20G2Y-b
A-ni RB 400 W

Potoczenia nakiadkowe
jednostronne wykonane
hikiem elektrycznym

10(1)
(8 (j))
Pol^czenia nakiadkowe
dwustronne wykonane
iukiem elektrycznym

W tablicy 5.14 przedstawiono stal zbrojeniowa stosowana w k i l k u krajacb


europejskich.

' ()
-e-

6(1)

Pol^czenia zakiadkowe
jednostronne wykonane
iukiem elektrycznym

10 (j)
(8 (^)
Jednostronne pol^czenia
zakiadkowe przerywane
wykonane iukiem elektrycznym ,

> 5 d , > 5 d ^ >S(1,

Poiautomatyczne spajanie l^cznikow sworzniowycti

>dJ3

6-40
5,5--40
5,5--12
5,5-20
6-32
6-28
6--32
AHIN 20G2VY-b
6-20
A-IIIN RB 500 W 6 - 4 0
A-0 StOS-b
6-40
A-I St3S-b
5,5--40
A-I St3SX-b
5.5--12
A-I St3SY-b
5,5--20
A-n 18G2-b
6-32
A-n 20G2Y-b
6--28
A-niRB 400 W
6--32
A n i N 20G2VY-b
6--20
A-niN RB 500 W
6--40
A-0 StOS-b
6-40
A^I St3S-b
5,5-40
A-I St3SX-b
5,5-12
A-I St3SY-b
5,5-20
A-n 18G2-b
6-32
A-n 20G2Y-b
6-28
A m KB 400 W
6--32
A n i N 20G2VY-b
6--20
A-niN RB 500 W 6 - 4 0
A-0 StOS-b
6--40
A-I St3S-b
5,5--40
A-I St3SX-b
5,5-12
A-I St3SY-b
5,5-20
A-n 18G2-b
6-32
A-n 20G2Y-b
6-f-28
6--32
A-ni RB 400 W
6-20
A n i N 20G2VY-b
A-niN RB 500 W 6--40
1)

0
4^

Spawanie Iukiem elektrycznym pretow zbrojeniowych z elementami


piaskimi lub profilowanymi ze staU walcowanej
dwiema spoinami bocznymi

A-0 StOS-b
A-I St3S-b
A-I St3SX-b
A-I St3SY-b
A-n 18G2-b
A-n 20G2Y-b
A-ni RB 400 W

A-niN 20G2VY-b
A-niNRB 500 W
mozna przyjmowac: a = 0,3 ^. Wartosci podane w nawiasach dolycz^ pr?t6w ze staU gladkiej.
^'^^'^"^gtry Iqczmkow oraz technologia spajania - wedhig aktualnej aprobaty technicznej.

^ PMrtlT'T ^^'i ^ l ' ^ ^ ^ ^

8-^40
8-T-40

8-^12
8-^20
8-r32
8-T-28

8^32
8-r-20
8-^40

Tab. 5.14. Wybrane gatunki staU spajalnej


Norma krajowa
D I N 488
NBNA 24-302
N E N 6008
SIS 146165
BS 4449

Oznaczenie"
stali

Zakres
srednie mm

DSt 420S
BSt 500S
BE 500S
FeB 500 H K N
FeB 400 H K
KS 40S
469/425
460/425

6--28
6-28
6-32
6--32
6-32
6--32 :
.6-16,
18-40

Granica
Wytrzymaiosc Max zawarplastycznosci na rozciq.gatosc w^gla
MPa
n^e Pa
C %
420
500
0,24
500
550
0,24
500
550
0,21
500
550
0,27
400
500
0,27
390
590
0,28
460
530
0,40
425
490
0,40

Przy uznawaniu technologii i instrukcji technologicznych spajania stosowane s^ systemy podane w PN-E-288 [5.7]. Uznawanie procedur spajania stah
zbrojeniowej oraz dopuszczenia spawaczy i operatorow zgrzewarek do w y k o nywania pol^czeh dokonywane s^ przez jednostki akredytowane.
Nalezy podkreslic, ze spawaeze maj^cy uprawnienia do wykonywania
pol^czeh blach i ksztaltownikow mnsz^ uzyskac certyfikat I T B upowazniaj^cy
do spawania stali zbrojeniowej. Powodem tego jest m.in. odmienna technika
prowadzenia elektrody - i inna dystrybucja ciepia.

5.2. Stal spr^zaj^ca i wyroby do konstrukcji spr^zonych


5.2.1. W p r o w a d z e n i e
Dotychczas nie ma jednolitych^ europejskich wymagan w stosunku do stali
stosowanych do konstrukcji spr?zonych.
Stale zbrojeniowe do zelbetu oraz stale spr?zaj^ce s^ przedmiotem szerokiej
mi?dzynarodowej wymiany handlowej. St^d tez po prawie 7-letniej pracy C E N
(Europejskiej K o m i s j i Normalizacyjnej) doprowadzono w 1994 r. do ostatecznych redakcji dokumentow ujednohcaj^cych wymagania europejskie.
to n o r m y [5.1] i [5.2]:
- PN-EN-10080:2005 (U) - Stale zbrojeniowe do zelbetu [5.1],
- prEN-10138 - Stale spr?zaj^ce [5.2].
Dostosowaniem polskich wyrobow hutniczych w t y m stah zbrojeniowej do wymagan europejskich zajmuje si^ Normalizacyjna Komisja
Problemowa nr 127 przy Instytucie Metalurgii Zelaza, natomiast stale spr^zaj^ce, j a k o wyrob przemyslu maszynowego nie s^ jeszcze przedmiotem opracowah tej komisji. Obj?te normalizacj^ jeszcze przed 25 laty liny i druty [5.10],
[5.11] daleko odbiegaj^ od wspolczesnego poziomu wymagan.
A n i jedna z pozyeji wymienionych w normie PN-84/B-03264 [5.6] nie
odpowiada w y m i a r a m i ani wlasnosciami wymaganiom E N lub nawet faktycznemu stanowi technologh i zapotrzebowania w kraju.

268
Wi^kszosc danych dotycz^cych drutow i splotow zawartych w polskich
normach w y n i k a bowiem z tradycji sprzed 30 50 lat, a nowo wprowadzone
technologie ( S P I R O L L , B E T R A S , podklady w g wloskiej licencji w Suwalkach)
spowodowaly wprawdzie wprowadzenie innych rodzajow stali spr^zaj^cej, ale
bez usankcjonowama w normach. Wieloletni i m p o r t i wspolpraca F a b r y k i L i n
1 D r u t u w Zabrzu z ci^garni^ w Bohuminie oslabily rowniez tendencje rozwoju
rodzimej produkcji.
W tej sytuacji, nawet jezeli oprzemy nasz^ produkcj? w y r o b o w i konstrukcji spr^zonych na certyfikacji importowanych stali spr^zaJE},cych, warto przedstawic jakie zmiany i usprawnienia nast^pily w ci^gu m i n i o n y c h 50 lat
produkcji stali spr?zaj^cych, k t o r y c h obecna produkcja swiatowa si^ga okolo
2 mihonow t o n rocznie. Jest to niezb?dne rowniez dlatego, ze ceny stali innych
niz znormalizowane s^, znacznie wyzsze.
Wymagania dotycz^ce stali spr^zaj^cych, t j . drutow, splotow i pretow
zostaly ogolnie sformulowane w EC2 p. 3.3.1, 3.3.2, 3.3.3, 3.3.4, 3.3.5 i 3.3.6.
Bardziej szczegolowe dane okresla prEN-10138 [5.2]. Wymagania i zasady
przedstawione w nast^pnych punktach zaczerpni^to z tych dwoch n o r m
i zalecen [5.20]. Ponadto wymagania dotycz^ce oslonek kabli, zakotwien
i zlq-cz zostaly podane w p. 3.4.

5.2.2. P o d s t a w o w e u s t a l e n i a n o r m y p r E N - 1 0 1 3 8
Tresc normy prEN-10138 [5.2] zawarta jest w 5 cz^sciach zgodnie z tablicy 5.15.
Symbole podane w tablicy 5.15 oznaczaj^: Y stale spr?zaj^ce,

nominalna wytrzymaiosc stah (MPa), C - d r u t zimno ci^gniony, d srednica


drutu, pr?ta lub splotu, I wgniatanie, S splot 3- lub 7-drutowy, G splot
dodatkowo zgniatany, H pr?t walcowany na gorq,co, R uzebrowanie pr?ta.
Podstawowe roznice asortymentowe w stosunku
nast^puj^ce:
w zakresie drutow ci^gnionych na zinmo:

do polskich stah

Tab. 5.15. Wykaz cz^sci prEN-10138 [5.2]


E N 10138 -

Stale spr^zaj^ce

Cz^sc 1

Wymagania ogolne
Zai^cznik A. Znormalizowane metody badan
Zai^cznik B. Badanie relaksacji izotermicznej
Zalq.cznik C. Badanie wytrzymaiosci zm?czeniowej
Zal^cznik D . Badanie trwalosci w medium korozyjnym NH4.SCN
Zal^cznik E. Badanie wytrzymalosci przy odgi^ciu 0 20

Cz?sc 2

Drut zimnoci^gniony, odpuszczany (symbole Y, Rm, C, d, I)

Cz?sc 3

Sploty (3 i 7 drutowe) (symbole Y, Rm, S, 3 lub 7, ew G, d, I)

Cz^sc 4

Pr^ty (symbole Y, Rm, H , d, R)

Cz^sc 5

Stal po obrobce cieplnej

s^

Srednice
mieszcz^si^ w g r a n i c a c h 4 1 0 m m , wytrzymaioscfpj,(RJ od 1570
do 1860 M P a . Stosunkowo male wytrzymalosci (w porownaniu z moziiwymi do
osi^gni^cia) i duze srednice zaleca si? dlatego, ze zgodnie z dalej przedstawione
analizy, zbyt cienkie druty o wysokiej wytrzymaiosci nie spelniaj^ wymagan badania
trwalosci w medium korozyjnym N H 4 S C N s^ one wi?c uznane za niebezpieczne.
D o d a t k o w e wymagania stawiane d r u t o m to:
wytrzymaiosc zm^czeniowa 2cr^ = 200 M P a dla drutow prostych
i 180 M P a dla wgniatanych,
minimalne wydluzenie przy maksymalnej sile, e^^, ^ 3 , 5 % ,
umowna granica spr^zystosci /q ^ 0,85 J^^,
relaksacja po 1000 godzinach 2,5%,
w zakresie splotow:
Sploty (strands, Litzen, torons) se|. szczegolnym wyrobem przemyslu ciq^garskiego, roznym od l i n {ro-pes, Seile, cables). M o g ^ onebyc jedynie 3- lub 7-drutowe,a wi?c bez rdzenia lub z drutem srodkowym (rdzeniem) i warstw^ oplotu, albo
gladkie, lub z regularnie rozmieszczonymi w g n i o t a m i w celu zwi?kszenia
przyczepnosci do betonu, albo zgniatane {Compacted) dodatkowo po spleceniu.
I c h minimalne srednice mieszcz^ si? pomi?dzy 5,2 a 16 m m , zas wytrzymalosci fp pomi?dzy 1700 a 1960 M P a .
Szczegolne przyszlosciowe znaczenie maj^ sploty o przekroju
=
= 100 m m , d= 13 m m , o wytrzymalosci 186 k N - zalecane przez F I P [5.18]
j a k o podstawowe dla strunobetonu, oraz A^ = 150 m m , d = 16 m m , o wytrzymalosci i^o = 302-4-319 k N zalecane j a k o podstawowe do tworzenia
najwi?kszych ci^gien do konstrukcji kablobetonowych.
Wymagania dodatkowe w stosunku do splotow s^ podobne j a k i w stosunk u do drutow, a nhanowicie:
wytrzymaiosc zm?czeniowa la^ > 190 M P a dla splotow gladkich
i 2cr^ ^ 170 M P a dla splotow z wgniotami,
minimalne wydluzenie graniczne:
> 3,5%,
u m o w n a granica spr?zystosci (proof stress): /^o.ifc ^ 0,85/^^,
trwalosc w medium korozyjnym N H ^ S C N : 4 godziny, j a k o srednia
z badanej p a r t h i 1,5 godzmy j a k o wartosc minimalna,
relaksacja po 1000 godzin: 2,5%o.
Znormalizowane pr?ty spr^zaj^ce maj^ srednie? od 15 do 50 m m , wytrzymaiosc R^ = 1100-^1230 M P a , sil? zrywaj^c^
= 195---1546 k N .
Rowniez i wiasciwosci dodatkowe pr?t6w r o z n i ^ si? istotnie ze wzgl?du na
odmienna technik? p r o d u k c j i od wiasciwosci drutow i splotow:
wytrzymaiosc zm?czeniowa: la^ > 200 M P a dla pr?t6w gladkich
i 2a^ ^ 1 8 0 M P a dla pr?t6w uzebrowanych,
nhnimalne wydluzenie graniczne: e^^ ^ 3,5%),
u m o w n a granica spr?zystosci: /po,ifc ^ 0^8/^^,
trwalosc w medium korozyjnym zalezy od srednicy pr?t6w: przy 12 < <i <
< 25 wynosi srednio 250 h, a przy srednicach 25
^ < 40 wynosi 400 h,
relaksacja po 1000 godzin: 4Vo.

Tab. 5.16. Wiasciwosci meciiaiiiczne drutow spr^zajacych wg prEN-10138 [5.2]


Nominalne (1)
Numer
stali

Symbol

Y1770
C
Y1860
C
Y1770
C
Y1670
C
Y1670
C
Y1670
C
Y1570
C
Y1570
C
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)

srednica (3)
[mm]

Znormalizowane

[MPa]

masa (4)
[g/m]

przekroj
[mm^]

wytrzym.
zm?czeniowa
[MPa]

wytrzym.

charakterytyczna sila
zrywaj^ca
[kN]

maksymalna
sila
zrywaj^ca
[kN]

charakterystyczna
promien
granica
odginania
spr^zystosci
[mm]
/po.u (5) [ k N ]

1,1352

5,0

1770

153

19,6

200

34,7

39,4

29,8

10

1,1353

4,0

1860

90,1

12,6

200

23,4 .

26,8

20,1

10

1,1352

,6,0

1770

221

20,3

200

50,1-

56,9

43,1

15

1,1351

7,0

1670

301

30,5

200

64,3

73,0

'66,3

20

1,1351

7,5

1670

345

44,2

200

73,8

93,8

63,5

20

1,1351

8,0

1670

393

50,3

180

84,0

95,5

72,2

20

9,4

1570

542

69,4

180

109

124 -

90,5

25

10,0

1570

613

70,5

180

123

140

102

25

1,1350

1,1350

Nominalny modui spr^zystosci mozna przyjmowac


= 205 GPa,
" .
Nominalna wytrzymaiosc zostaia obliczona jako iloraz ctiarakterystycznej siiy zrywaj^cej i znormalizowanego przekroju z zaokragleniem do 10 MPa^
Nominalna 'srednicy' drutow wgniatanycli jest srednica drutu gladkiego o tym samym polu przekroju,
Masa zostaia obliczona jako iloczyn nominalnego przekroju i g^stosci 7,81 kg/dm^,
Dla drutow o srednicy wi^kszej od 8 mm umowna granica/^o.u wynosi okolo 83% wytrzymaiosci, zas dla rownej 8 mm 1 mniejszej 86%,
Relaksacja po 1000 h wynosi-25% dla drutow i splotow oraz 4% dla pr?t6w walcowanycii na goraco.
Badanie korozyjne przeprowadza si? w 20% NH^SCN - 50% przy napr^zeniu 0,8 il^.Wymaganie wynosi dla drutow i splotow min. 1,5 i i i d l a pretow
walcowanycii na goraco min. 60 l i (do srednicy 25 mm) i 100 h (powyzej srednicy 25 mm).
Obnizenie wytrzymaiosci przy odgi^ciu o 10, 15, 20 i 25 wynosi max. 28%.
Dopuszczalne odchyiki wynosza od 0,25 mm (dla srednicy 4,0 mm) do 1,10 mm (dla srednicy 10,0 mm).
Technologiczna proba przeginania - 3 przegi^cia dla zebrowanych i 4 przegi^cia dla gladkich.

Tab. 5.17. Wiasciwosci mechaniczne splotow 3- i 7-drutowych wg prEN-10138 [5.2]

Klasa
symbol

numer
stali

srednica
[mm]

wytrzymaiosc

przekroj

masa
(3)
[g/m] -

(2)
[MPa]

Korozja NH^SCN

Znormalizowane

Nominalne (1)

Marka

(4)
[mm^]

wytrzymaiosc
zm^czeniowa
[MPa]
8

charakteminimalna
rystyczna
sila
siia
zrywaj^ca
zrywaj^ca
[kN]
[kN]
9

10

charakterystyczna
granica
spr^zystosci
f,o,i. (5)
[kN]
11 .

czas do
zerwania
minimum
probki

srednia
zbioru
probek
M

12

13
4

Y196053

1,1361

5,2

1860

106

13,6

190

. 26,7

30,5

22,9

1=5

Y186053

1,-1360

6,5

1860

165

21,1

190

39,7

45,3

34,1

,1,5

Y186053

1,1360

6,8

1860

183

23,4

190

43,5

49,8

37,4

1,5

Y186053

1,1360

7,5

1860

226

29,0

190

54,0

61,7

46,4

1=5

Y186057 -

1,1366

9,0

1860

390.

50

190

93,0

106

80,0

1,5

Y186057

1,1366

11,0

1860

586

75

190

140

160

120

1,5

Y186057

1,1366

12,5

1860

726

93

190

172

190

149

1,5

Y186057

1,1366

13,0

1860

781

100

190

186

213

160

1,5

Y177057

1,1365

15,2

1770

1095

140

190

240

282

213

1,5

Y177057

1,1365

16,0

1770

1170

150

190

265

302

220

1,5

190

354

403

304

1,5

230

180

1,5

1,5

1,5

Y177057

1,1365

18,0

1770

1560

200

Y1860576

1,1372

12,7

1860

875

112

190

209

Y1820576

1,1371

15,2

1820

1290

165

170

300

342

250

300

436

327

Y1700576

1,1370

18,0

1700

1740

223

170

liag dalszy tab. 5.17


Marka

Klasa

wytrzymaiosc i l ^
(2)
[MPa]

Znormalizowane

masa

przekroj

(3)
[g/m]

(4)
[mm^]

Korozja NH^SCN
charakterystyczna
granica
spr^zystosci

wytrzymaiosc
zmeczeniowa
[MPa]

charakterystyczna
siia
zrywaj^ca
[kN]

minimalna
siia
zrywajaca
[kN]^

10

11

12

13
4

/po.u (5)
[kN]

czas do
zerwania
minimum
probki
[y

srednia
zbioru
probek
M

Y206053

1,1362

5,2

2060

106

13,6

170

28,0

32,1

24,1

1,5

Y196053

1,1361

6,5

1960

165

21,1

170

41,4

47,3

35,6

1,5

Y206057

1,1368

7,0

2060

234

30

170

62

71

53

1,5

3
3

Y1196057

1)
2)
3)
4)
5)

srednica
[mm]

numer
stali

symbol

Nominalne (1)

7.

- 1,1367

9,0

1960

390

50

170

112

84

1,5

Y186057

1,1366

15,2

1860

1095

140

170

260

298

224

1,5

Y186057

1,1366

16,0

1860

1170

150

170

279

319

240

1,5

98 ,

Nominalny modul spr^zystosci - mozna przyjmowac


= 195 GPa.
Nominalna wytrzymaiosc jR^ zostaia obliczona jako iloraz ciiarakterystycznej sily zrywaj^cej i przekroju z zaokragleniem do 10 MPa.
Masa zostaia obliczona jako iloczyn nominalnego przekroju i g^stosci 7,81 kg/dm^.
Dopuszczalna odchyika wynosi 12% przekroju.
Znormalizowana wartosc umownej granicy spr^zystosci /po,i;t wynosi okolo 86% charaktystystycznej siiy zrywaj^cej. Sploty 7- i 3- drutowe s% zwykle
uzywane w strunobetonie. Relaksacja po 1000 h wynosi max. 2,5%. Technologiczna proba przeginania jak w tablicy 5.16.

Tab. 5.18. Wiasciwosci mechaniczne pretow walcowych na goraco wg [5.2]


Znormalizowane

Nominalne (1)

Marka

numer .
stali

symbol

srednica
[mm]

12

10

11

195

159

224 -

6,0

314

200

325

260

374

4.0

531 .

200

517

440

629

4,0

804'

200

830

670

955

4,0

7991

1018 '

200

1050 '

850

1210

4,0

15

1100

1389

1030H _

1,1380

20

1030

2465

1030H

1,1380

26

1030

4168

1,1380

32

1030

6311

'1030H ^

1,1380

32

1030

1030H

1,1380

40

1030

9867

1257

200

1295

1050

1490

4,0

50

1030

15386

1960

200

2020

"1635

2320

4,0

20

1230

2465
4168
6311

1030H
1230H

1,1380
1,1382

1230H,

1,1382

26

1230

1230H

1,1382

. 32

1230
1230

[kN]

Klasa

200

1,1381

'1030H

[kN]

maksymalna
relaksacja
1000 h
[%]

4 .

llOOH

fpOMc (6)

maksymalna sil
zrywajaca
(4)
[kN]

umowna
charakterygranica
styczna sHa
zrywajaca spr?zystosci

6
177

przekroj
(2)
.[nim^]

masa
(3) (4)

wytrzymaiosc R
[MPa]

wytrzymaiosc
zm?czeniowa
[MPa]

314-

180

385

340

430

4,0

531

180

653

575

730

4,0

804

180

,870

1110

4,0

1018

180

1100

1400

4,0

990 .
.1250

7991 .
36 "
1,1381
.. 1730
4,0
1360
. 1546 '
180
1257
1230
9867
40 .
1,13,82
ri230H
) Modui spr?zystosci-moze bye przyjmowany Ep = 250 GPa dla pr?t6w walcowanycii oraz walcowanycii, wyci^ganych i odpuszczanych, a modui sieczny
przy 70%o znormalizowanej charakterystycznej sily zrywaj^cej
= 165 GPa.
I) W pr^tach zebrowanych lq.cznie z przekrojem zeber.
5) Mas? obliczono jako iloczyn przekroju i g^stosci 7,8Ikg/dm^
i-) Masa moze si? zmieniac w zaleznosci od proiilu zeber.
)) Dla pr?t6w gwintowanych, cz?sc nagwintowana musi rowniez speiniac wymagania znormalizowane.
S) Charakterystyczna pomierzona granica spr?zystosci/po,ijt wynosi okolo 8 1 % znormaHzowanej charakterystycznej sily zrywaj^cej przy wytrzymalosci 1050
i 1100 MPa, a okolo 80% przy wytrzymalosci 1230 MPa.
Wydiuzenie moze bye. niierzone zarowno pod obci^^zeniem jak i po zerwaniu.
Relaksacja po 1000 h max. 4%.
Wydhizenie przy max sile Ag^ min. 3,5%) Lo > 200 mm.
Odchyiki przekroju -f49% i - 2 % .
Technologiczna proba przeginania jak w tabl. 5.16.
^1230H

275

274
Podsumowuj^c to zestawienie roznie, mozna stwierdzic, ze stosowana u nas
srednica d r u t u 0 2,5 m m jest za mala, wytrzymalosci drutow i splotow s^ nieco
mniejsze od wymaganych przez prEN-10138, a nie s^ w ogole badane:
prostoliniowosc wykresu cr e, t j . charakterystyczna wartosc umownej
granicy spr?zystosci/^o.ifc,
. '
trwalosc w warunkach badah korozyjnych w roztworze N H ^ S C N ,
wytrzymaiosc zm?czeniowa i relaksacja,
obmzenie wytrzymalosci przy badaniu splotow d > 12,5 man na roz[
ci^ganie w zlozonym stanie napr?zenia przy odgifciu o 20 w znormalizowanym urz^dzeniu badawczym. Ten omowiony dalej rodzaj
badania wprowadzqno ostatnio w zwiazku z p^kanieni splotow p r o d u kowanych ze stali o ci^glym wytopie.
Wszystkie te badania wykonuje producent stali deklaruj^c zgodnosc
z w y n i k a m i badah certyfikacyjnych prowadzonych przez niezalezne i k o m petentne sluzby budowlane.
.
Szczegolowe wymagania dotycz^ce drutow s^ przedstawione w tablicy 5.16,
splotow w tablicy 5.17, a pr?t6w w tablicy 518. Rownbczesnie w ce^^
porownania przedstawiono w tablicy 5.19 wiasciwosci drutow i splotow
obecnie stosowanych w Polsce.
Tab. 5.19. Wiasciwosci drutow i splotow; stosowanycii obecnie w Polsce wg [5.6]
Srednica
Nazwa

Oznaczenie

0 2,5
Drut
>7

Splot

>
[mm]

Przekroj
' [mm^]

Wytrzymaiosc
/pi [ M P a ]
odmiana
I

2,5

4,9

: 2160

1860

5,0

19,6

1670

1470

7,0

38,5

1470

35,6

1940

15,5

141,5

1470

12,5

:,93

6x2,5 + 1x2,8

7,8

6x54-1x5,5
Y 1860 S7^)

Y 1860 Sl^y, 13,0 ,


,16,0:

I860'

150

1770,

I
- 10,6
32,7 ;
56,6

n
9,1
28,8

1740

69

62

1370

208

194

186Q

100

Siia zrywajaca
F,, [ k N ]
odmiana

173
186

265

Wybrane sploly wedtug odpowicdnicj aprobaty Iccbiuczncj

5.2.3. U z a s a d n i e n i e u s t a l e i i n o r m y p r E N - 1 0 1 3 8
Wszystkie rodzaje stah spr?zaj^cych nalezy zgodnie z n o r m ^ E N V 10020
[5.4] do grupy niestopowychstah specjalnych. Producent powinien podawac
zawartosc w?gla (C), manganu ( M n ) i krzemu (Si), a udzial siarki (S) i fosforu
(P) powinien bye nie w^gks^y niz po 0,030%. S^ to wi?c stale krzemowo-manganowe poddawane specjalnej obrobce termicznej i mechanicznej.
O b r o b k a termiczna polega n a h a r t o w a n i u i odpuszczamu, a mechamczna
na prz^eci^ganiu na maszynach ci^garskich przez dysz? i zgmataniu powierzch-

niowym, natomiast w przypadku pretow na wyci^ganiu na zimno. Procesy


technologiczne i wzajemne relacje poszczegolnych dzialah s^ chronione tajemnic^ produkcyjn^.
Podstawowa wiasciwosci^ stah spr^zaj^cej jest wysoka wytrzymaiosc.
Uzyskuje si^ j ^ przez nast^puj^ce procesy technologiczne:
zwi^kszenie zawartosci w^gla w stah od zwyklej wartosci 0 , 1 % az do
0,9% (wplywa to na zwi^kszenie wytrzymalosci stali 4-^5 razy w stosunku do stali, w ktorej zawartosc w^gla jest na poziomie 0,1%),
obrobk? termiczn^ (hartowanie, patentowanie w k^pieh olowiowej lub
solnej z naci^giem wstgpnym w celu usuni^cia relaksacji); zwi^ksza to
wytrzymaiosc 2 + 3 razy,
kilkakrotne przeci^ganie na zimno przez dysz?; powoduje ono zgiuot
powierzchniowy, powstanie korzystnej laminarnej struktury i zwi?kszenie wytrzymalosci okolo 2 razy.
Nie podlegaj^ przeci^ganiu na zhnno stale walcbwane na goraco, hartowane i odpuszczane w oleju (np. stale typu Sigma, N e p t u n produkowane
dawniej w R F N ) . S^ one tahsze w produkcji, ale o gorszej strukturze
krystalicznej i krotszym okresie trwalosci w medium korozyjnym. I c h produkcja obecnie zanika.
Z b y t duza zawartosc w?gla (powyzej 0,7%)) powoduje w z r o s t k r u c h o s c i
stali, t j . znmiejszenie wydluzejoia przy maksymalnej sile, zmian? wytrzymalosci
zm?czeniowej, a przede wszystkim istotne znmiejszenie odpornosci korozyjnej,
mierzonej czasem do chwih zerwania w znormalizowanym medium korozyjn y m N H 4 S C N (rodanek amonu). Dlatego za gorn^ granic? wytrzymalosci
/pfc(-^m) pi'zyjmuje si? obecnie 2000 M P a .
Wieloletnia obserwacjatechnologow [5.17] wskazuje jednak, ze ogolnie wytrzymaiosc drutu
jest funkcja przede wszystkhn' srednicy d" zgodnie ze wzorem:
i ^ . = i^.i-^"'^'(MPa),

(5.3)

w k t o r y m J^^^^ oznacza wytrzymaiosc drutu o srednicy d = 1 m m odpowiadaj^c^


podobnejtechnicei trudnosci produkcji drutu j a k i?^; R^i = 1000-^2500 M P a .
W skah logarytmicznej zaleznosc wytrzymalosci i srednicy drutow w g wzoru
(5.3) s^ prostymi rownoleglymi zgodnie z rysunkiem 5.10.
Z wykresu wynika, ze jezeli drut 0 srednicy d = 1 m m ma wytrzymaiosc
1500 M P a , to ten sam d r u t dodatkowo kilkakrotnie przeciq-gany do srednicy
0,1 m m mialby wytrzymaiosc 2200 M P a , a drut wyjsciowy o srednicy 10 m m
mialby wytrzymaiosc 1000 M P a .
Jak w tej zaleznosci mieszcz^ si? poszczegolne druty ci^gnione na zimno
i obrabiane termicznie, wskazuje rysunek 5.1L
Pr?ty grube maj^ mniejsz^ wytrzymaiosc niz druty, ale sila zrywajaca
i spr?zaj^ca pojedynczego ci?gna jest wi?ksza ze wzgl?du na znacznie wi?ksz^ ich
srednie?. Sila zrywajaca pr?ty jest przez technologow [5.8] okreslana emphryczn y m wzorem:
Fp = 1,885

(kN).

(5.4)

276

4000
3500

ml

3000

)00

2500
} 0 ^

2000

500

1500

1000
0,1

normalne

\
0,2

dodatkowo zgniatane
(Compacted)

300

0,5

10

5
d [mtn]

20

50

Rys. 5.12. Przekroje spiotow:


a normaine,
b dodatkowo zgniatane (Compacted),

100

Rys. 5.10. Zaleznosc pomidzy srednicy stall sprzaj^cej a jej wytrzymalosci^ w funkcji stopnia
trudnosci produkcji drutu o wj^rzymatosci R^^ [5.17], tj. o tym samym skiadzie chemicznym
i technice produkcji

2100

2050
2000
2000

1900
( ) x,^

1800

()

1
N
N
\
V
s
X
\

E
E

1
C--2600
b2500
a2400

1950

1900

1
c 2600
b 2500
Rml
a 2400
- ..^

O(

1800

1750

O () \

c3-drutowe

1850

3 drutowe

0 c

1700
1700

O ( )

00c

1600

-sploty normalne
-sploty zgniatane

OC

50

100

150

200

A [mmi

1500
10

12

14

16

d[m.m]
Rys. 5.11. Wytrzymaiosc drutow spr^zaj^cycli w funkcji srednicy, punkty o" oznaczaj^ wartosci
wg prEN-10138 [5.2]

Sploty w swietle normy prEN-10138 m o g ^ bye jedynie 3- lub 7-drutowe wg


rysunku 5.12, nie przewiduje si? natomiast stosowania splotow 2-drutowych
ani I m trojwarstwowych.
Wytrzymalosci splotow 7-drutowych w funkcji grubosci drutow oraz
znormahzowane wytrzymalosci tych splotow podane sq, na rysunku 5.13.
Sploty trac^, na skutek sphalnej formy oplotu, okolo 3 5% wytrzymalosci
w stosunku do sumy drutow prostych o tej samej srednicy, jednak na skutek
tworzenia tego samego przekroju z drutow o nmiejszej srednicy ich relatywna

Rys. 5.13. Wytrzymaiosci spiotow w funkcji przekroju oraz stopnia trudnosci produkcji drutu
d = 1 mm 0 w3toymaiosci R,^ [5.17]
o sploty normaine
- spioty zgniatane

wytrzymaiosc jest wi?ksza. Jeszcze wyzsza (o 16% w stosunku do splotow o tej


sa.mej srednicy) jest wytrzymaiosc splotow dodatkowo zgniatanych, gdyz
w t y m samym przekroju nasycenie stal^ jest wyzsze.
O efektywnosci splotow decyduje wi?c wi?ksza sila spr?zaj^ca (w porownaniu do pojedynczego drutu o tej samej srednicy ~ por. rys. 5.14) orazlepsza
zdolnosc zakotwienia przez przyczepnosc, jezeli jest ona wymagana.
Konkurencyjne w stosunku do splotow w struuobetonie s^ druty proste
o wgniotach zwi?kszaj|.cych przyczepnosc do betonu. M a j ^ one jednak

278
350
a-splot
b-drut lub pr?t

300

250
-z. 200
o 150

100
50
0
10

15

20

D [mm]
Rys. 5.14. Siia spr^zaj^ca spiotu 7-drutowego w porownaniu do drutu iub pr?ta o tej samej
srednicy: a splot, b drut lub pr?t

obnizon^ wytrzymaiosc i wytrzymaiosc zm?czeniow^ oraz nizszq, trwalosc


w medium korozyjnym, co ogranicza zakres ich. stosowania.
Najbardziej popularne s^ sploty z drutow o przekrojach: 012,7 i 015,5 m m .
Obecnie w g normalizacji europejskiej sq, zalecane sploty z drutow 013 i 016
o pelnych A = 100 i 150 mm^.
one stosowane zarowno w kablobetonie,
tworzyc standardowe kable o she zrywaj^cej do 2500 k N , j a k i w strunobetonie. M a j ^ one duzo lepsz^ przyczepnosc do betonu niz pr?ty i druty, co
zmniejsza dlugosc zakotwienia ci?gien.
Konsekwencje wyeliminowania drutow jest rowniez ehminacja w kablobetonie zakotwien stozkowych (Freyssineta) i stosowanie zakotwien szcz?kowych (CCL) we wszystkich systemach spr?zania. Zakotwienia stozkowe
wykazuje gorsz^ sprawnosc w badaniach zm?czeniowych, k t o r y m poddaje si? cale zestawy kabli, a nie t y l k o pojedyncze sploty lub pr?ty
(tab. 5.20). Badania te, niedawno wprowadzone w zwiazku ze stosowaniem
ci?gien bez przyczepnosci i ci?gien wymiennych, wykazaiy, ze karb, j a k i si?
Tab. 5.20. Cliarakterystyczna wytrzymaiosc zm?czeniowa ci^gien spr^zaj^cycti 2o- przy iiczbie
cykli 2 ' I O M przy napr?zeniu do 0,7
(wg F I P - C E B Model Code 1990) [5.5]

wytwarza w zakotwieniu stozkowym, znmiejsza o 5-^10% sprawnosc calego


kabla. A b y zakotwic ci?gno, trzeba spowodowac powstanie sily poprzecznej
okolo 3-krotnie wi?kszej niz sila naci^gu. Sila ta w zakotwieniu stozkowym
zgrdata druty proste lokalnie wzdluz srednicy, podczas gdy w zakotwieniu
szcz?kowym splot jest uchwycony bardziej rownomiernie.
Obecnie najwi?ksze firmy, zarowno F R E Y S S I N E T I N T E R N A T I O N A L ,
j a k B B R i C C L , stosuje sploty i zakotwienia szcz?kowe.
Badania zm?czeniowe przeprowadza si? zgodnie z procedure okreslone
w zaleczmku C n o r m y prEN-10138 [5.2].
Dlugosci badanych probek drutow i pr?t6w powinny wynosic 140 m m lub
15^, natomiast splotow 500 mmi lub dwukrotne dhigosc skoku zwoju. Przyjmuje si? zawsze wartosc wi?ksze (skok splotu wynosi na ogol 1218 srednie
splotu). D r u t y i pr?ty poddaje si? zmiennym napr?zeniom przy cz?stotliwosci
120 cykli/s, zas sploty 20 cykli/s. M i a r e poprawnosci w y n i k o w jest
przetrwanie przez probk? liczby cykli, 2*10^. Jezeh. drut, pr?t, lub jeden
z drutow splotu ulegnie zerwaniu przed wymagane liczhe 2^ 10^ cykli w y r o b
jest dyskwalifikowany.
W i e l k i p o s t ? p technologiczny w produkcji drutow i splotow nastepil przez
wprowadzenie stabUizacji termicznej wraz z wst?pnym naciegiem w celu
znmiejszenia relaksacji. Wykresy relaksacji dwoch rodzajow drutow i splotow
o normalnej i zmniejszonej relaksacji w izotermicznej probie lOOO-godzinnej
w zaleznosci od wartosci wst?pnego naciegu {a^ w zakresie 0,5 < GJK^ < 0,8
przedstawiono na rysunku 5.15.

a - stale normalne
b - stale 0 maiej relaksacji

10
/
^

o
I

J
'

CD

J/

Materialy podstawowe

MPa

Druty ci^gnione na zimno


gladkie
wgniatane

200
180

Sploty
z drutow gladkicii
z drutow wgniatanycli

190
170

Pr?ty
gladkie
zebrowane

200
180

0,4

0,5

0,6

0,8

1,0

Rys. 5.15. Relaksacja drutow i splotow w zaleznosci od pocz^tkowego wzgl?dnego napr?zenia


cTp/R^, a - stale normalne, b - stale o malej relaksacji (stabilizowane termicznie)

Przebieg badania relaksacji jest znormalizowany.


Maszyna wytrzymalosciowa powinna bye skalibrowana zgodnie z n o r m e
E N 10020-2 [5.4], a dokladnosc powinna wynosic + 1 % przy obciezeniach do
1000 k N i 2 % przy obciezeniach wi?kszych.
Dlugosc p r o b k i z drutow wynosi nie nmiej niz 200 man, a w odniesieniu do
splotow powinna wynosic 1000 m m .
Obciezenie przyklada si? stopniowo w ciegu l O m i n u t , a badanie rozpoczyna si? po 2-minutowym utrzymanin stalej wartosci napr?zenia. Spadek
napr?zenia rejestruje si? ekstensometrem z dokladnoscie co najmniej + 1 % ,
w kolejnych odst?pacli ezasu 1, 2, 4, 8, 15, 30, 60 minut, dalej co 2, 4, 6, 24, 48,
96, 120 godzin i nast?pnie co tydzieh. Wartosci po 120 godzinach mozna
statystycznie ekstrapolowac na 1000 godzin.
Podsumowaniem roznych wiasciwosci stah spr?zajecych dotyczecych d r u tow, splotow i pr?t6w grub ych w zakresie relaksacji jest wprowadzony w EC2
podzial na klasy w g rysunku 5.16, w k t o r y m klasa 1 dotyczy drutow i splotow
normalnych, t j . o wysokiej relaksacji, klasa 2 stabhizowanych termicznie, t j .
o niskiej relaksacji, a klasa 3, posrednia co do wielkosci pr?t6w.
Orientacyjny przebieg procesu relaksacji w przeciegu znormalizowanego
okresu badania 1000 h przedstawia tablica 5.21.

Straty napr?zenia w czasie t = co przyjmuje si? zwykle o wartosci 3-krotnie


wi?kszej niz po 1000 godzin.
Naparzanie betonu w temperaturze okolo 60 C przyspiesza

chwhowe

narastanie strat 2-^3-krotnie, natomiast wartosc ostateczna przy t = oo nie


ulega zmianie.
Charakterystyczne wykresy a-e

(F-s)

dla drutow prostych przedstawia

rysunek 5.17, dla splotow rysunek 5.18, a ujednolicony znormalizowany wykres


do obliczeh przedstawia rysunek

5.19.

Charakterystycznym n o w y m poj?ciem dotycz^cym :stali spr?zajecych jest


wartosc/^0.1
umownej

"U-^iowna granica spr?zystosci (proof stress), nizsza o 4-f-5% od

granicy plastycznosci

stah zbrojenio\yej (i^po.z)- ^^^^

napr?zenia (sily), przy ktorej odksztaicenie

wartosc

plastyczne stali wynosi 0 , 1 % .

Zostalo ono wprowadzone, aby wymuszac na producentach poddawanie stali


spr?zajecych procesowi odpuszczania i stabilizacji, ktore rozszerzaje zakres
liniowego wykresu (cr e) i w konsekwencji prowadze do zmniejszenia

od-

ksztalcen spr?zanych belek i strat od relaksacji.


O

wystarczajecej

ciegliwosci stali swiadcze wartosci granicznego, wy-

dluzenia przy masymalnej

she

e^^ > 3,5%. Podobne znaczenie okreslajece

plastycznosc stah maje rowniez p r o b y na przeginanie drutow, w ktorej druty

%oda.

gladkie musze wykazac nie mniej niz 4 przegi?cia, a druty wgniatane nie nmiej
niz 3 przegi?cia do zlamania.

Rys. 5.16. Straty napr^zenia wst^pnego spowodowane relaksacjq, dla 3 klas stali: splotow i drutow,
oraz prt6w grubycii [5.19]
Straty napr^zenia wst^pnego o-^ = 0,70/^^^ w czasie od 0 do 1000 ii na skutek relaksacji
stali
Czas w godz.

20

100

200

500

1000

Przyrost straty w %

15

25

35

55

,65

85

100

Rys. 5.17. Wykres F - e dla drutow [5.5]

Rys. 5.18. Wykres F - s dla splotow [5.5]

283
okolo

0,6 0,7%,

a przyrosty

odksztalcen

do

dekompresji,

zarysowania

betonu, a nawet do rysy o dopuszczalne] szerokosci w = 0,2 m m , nie przekraczaje 0,3%).


Prawdziwe rewolucj? w dziedzinie p r o d u k c j i stali spr?zajecej spowodowalo
wprowadzenie umownej m i a r y trwalosci stah w znormalizowanym medium
korozyjnym, j a k i m jest 20-procentowy roztwor N H 4 S C N o temperaturze
50 C. M i a r e trwalosci jest czas L (w godzmach) do chwhi zerwania ci?gien
napr?zonych do 0,8 i ^ ^ , wynosz^cy z reguly od 0,5 do 1000 h i wyrazony
okreslonym emphycznie rownaniem:
L=^CQa-'R-'

lub

(gdy cT =

(h),

(5.6)

0,^RJ
L=C,R-'''

(h)

(5.7)

gdzie: CQ wspolczynnik staly okreslony doswiadczalnie, dla roznych gatuur


kow

Rys. 5.19. Znormalizowany wykres cre dla stali spr^zaj^cej wg EC2

stali,

= 10^^-^10"^^ - wspolczynnhc staly, rozny dla roznych gatunkow


stali; d r u t o m ciegnionym na zimno odpowiada CJL = 10"^^.

N o r m a [5.2] stawia rowniez wymaganie, aby w drutach, splotach i pr?tach

StalB

Stal A

powstawaiy szyjki plastyczne podczas p r o b y zrywania w maszynie wytrzyma= f 7 r a = 1900N/mm^


7n
-'rel

iosciowej.
Pr?ty se dostarczane w odeinkach prostych (zwykle 12 m), a druty i sploty

C7ra=1425N/mm^
L

rel

w kr?gach. Po rozwini?ciu z kr?g6w powinny si? one prostowac, tak aby


2000 -

strzalka wygi?cia na dlugosci 1 m nie przekraczala 25 m m . Srednica kr?g6w


wynosi D > 80 cm i D > 60 d. Srednice kr?g6w s^ rowniez uzaleznione

od
1800 -

napr?zeh jakie wyst?puje przy zwijaniu w k r ^ g . N i e moge one bye wi?ksze


niz 0,9/po.iRozpatrujec znormalizowany wykres cr e przedstawiony na rysunku 5.19
nalezy zwrocic uwag? na zaleznosc globalnego wspolczynnika bezpieczenstwa
konstrukcji od przyj?tych wartosci cz?sciowych wspolczynnikow obeiezenia
yG^jQ oraz wspolczynnika materialowego T?^. O he'wspolczynmk 0,9 przy
zalamaniu idealizowanego wykresu cre ma znaczenie flzyczne, gdyz jest
zwi^zany z aproksymacje umownej granicy spr?zystosci, to wartosc
zalezna
jest od relacji do lewej strony nierownosci, okreslaj^cej stan graniczny nosnosci
w metodzie stanow granicznych.
:

S,<R,.

"

'

(5.5)

Gdy wartosci
s^ okreslone ze wspolczynnikami y^ = 1,35 i y^ = 1,5 j a k
podaje EC2, to wartosc y^ = 1,15 pozwala na uzyskanie globalnego wspolczynnika bezpieczenstwa wynosz^cego okolo 2,0.
Jezeli natomiast w polskich postanowieniach krajowych przyjmuje si?
JG = l j 2 i y^ = 1^4^ t o dla zachowania podobnego bezpieczenstwa konstrukcji
nalezy przyj^c y^ = 1,25.
Alternatywne wymaganie EC2, aby odksztaicenie graniczne stah nie
przekraczaio 1 % , jest zwykle speinione, gdyz odksztaicenie od naciegu wynosi

1600 | - 0 , 8 i ?
1400 S

1200 - 0,6R,

2,31

1000
o

74,82
800

(31,57)

600

L=C,RJ\2]

400

(|g5k37[41

200
0

Kei ^ wzgl^dny czas do zerwania

Rys. 5.20. Badanie korozyjne wg FIP. Czas do zerwania stali tego samego typa w zaleznosci od
poziomu napr^zen i wytrzymalosci

Z badah wynika, ze stal wysokow^glowa o wytrzymalosei


= 1900 M P a
jest 30 razy wrazliwsza na korozj? niz podobna, ale o wytrzymalosci 1425 M P a
(rys. 5.21). Jesli te same stale naci^gniemy do tych samych napr?zeh wynosz^cyeh odpowiednio 60% i 80%o i c h wytrzymalosci, to nadal stal o mniejszej
wytrzymalosci jest 10 razy trwalsza (rys. 5.19), m i m o ze jest relatywnie mocniej
napr?zona.
N i e wartosc napr?zenia wstgpnego cr, lecz wlasnie zbyt duza wytrzymaiosc
R^ powoduje zwi?kszenie wrazliwosci korozyjnej stah i znmiejsza zasadniczo
jej trwalosc. Badanie trwalosci, wprowadzone rowniez do wymagan E u r o k o d u
2 j a k o badanie korozyjne F I P (rys. 5.20), ograniczylo d^zenie do uzyskiwania
najwi?kszych wytrzymalosci, wyelihiinowalo praktycznie stale hartowane
w oleju (Sigma i Neptun), w k t o r y c h struktura martenzytyczna i powierzchniowe mikrop?kni?cia wplywaly na mniejsze trwalosc niz trwalosc utwardzonej struktury stali ciegnionych na zinmo i patentowanych (rys. 5.21).
Badanie wrazliwosci korozyjnej stymuluje stosowanie hosci w?gla nmiejszej niz
0,9%), zarowno dla pr?t6w o wi?kszych przekrojach, j a k i splotow. Badanie
w NH4SCN me odpowiada realnym w a r u n k o m eksploatacji konstrukcji, ale
pozwala na porownanie gatunkow stali, ocen? w p l y w u napr?zeh i p o w l o k
ochronnych.
Badanie korozyjne wskazuje, j a k wielkie znaczenie m a jakosc produkcji.
Lokalne defekty, jakie moge zaistniec w czasie produkcji, a zwiaszcza w procesie przeciegania, staje si? wlasnie mdejscami inicjacji korozji. Analiza fraktograficzna (rys. 5.22) wskazuje, ze zawsze pierwotny defekt jest miejscem micjacji
korozji, a zerwanie nast?puje bez przew?zenia. T y m mozna wytlumaczyc
naglosc katastrof konstrukcji w w y n i k u korozji ci?gien, bez zwi?kszajecych si?
10^

10^

200

100
a
o

50

-a
CO
a

20
10

2
1
0,5
0.2

1000

\X
\

1200

>

A pr?ty walcowane no gorqco


druty hartowane i odpuszczane
druty przeciqgane na zimno

<>qr

\
1600

Drut
Splot (Una)
Pr^t 12 mm
Pr^t 12-r25 mm
Pr^t 25-^40 mm

1,5
1,5
20
60
100

m
4
4
50
250
400

\
\

50 C--0,7Rm z obieg medium

Rys. 5.22. Analiza fraktograficzna zerwanego drutu [5.16]: 1 inicjacja zniszczenia w lokalnym
defekcie, 2 wzrost rysy, penetracja N H 4 S C N , 3 przyspieszone p^kanie, 4 nagle zerwanie
pod obci^eniem, 5 korona zerwanego przekroju; brak przew^zenia (redukcji) przekroju,
6 defekt powierzchmiowy

druty hartowane i odpuszczane

(1

\N

'A

\
1400

\J

45 C-0,8Rm z obiegiem medium

1000

500

Tab 5 22 Badanie korozyjne stali spr,zaj,cej w rodanku amonu W C N ) . Wymagany czas do


iab. XZZ. J^aa
"^e^^^ia (wg FIP-CEB Model Code 1990)
r
1
Najkrotszy sredni
Najkrotszy czas
czas do zerwania
zerwania probki zbioru 50% probek
Produkt

\
2000
2

O stal perlityczna - pr^ty


50 C-0,8Rm bez obiegu medium
Druty przeciqgane na zimno firmy
O AUSTRIA DRAHT
3 LCPC-Paryi
inne laboratoria francuskie
W KIWA - Holondia

Wytrzymaiosc na zerwanie N/mm'


(wartosci Srednie z wielu badah^

Badania korozyjne wg FIP (NH^SCIi). Czas do zerwania stali roznych typow [5.2]

ugi?c, ktore moglyby sygnalizowac stan przedawaryjny. Typowe w y n i k i badah


drutow i splotow roznych produkcji zestawione se n a rysunku 5.23.
D r u t y i sploty spr?zajece maje wprawdzie wysoke wytrzymaiosc R^, ale
duza wartosc stalej
powoduje, ze ich trwalosc miesci si? w granicach 4-^20
godzin. Wykres wskazuje rowniez, ze korzystne jest stosowanie stah o mniejszej
wytrzymalosci i o relatywnie wi?kszym napr?zeniu wst?pnym.
Pr?ty 0 znacznie nizszej wytrzymaiosci niz druty i sploty wykazuje znacznie
wi?ksze trwalosc. Sted i c h badanie korozyjne przerywa si? po 500 godzinach,
jezeh nie nastepi zerwanie.
W y n i k i badania swiadcze jedynie o wrazliwosci stah na korozj? oraz
o ewentualnych defektach w y r o b u , natomiast nie maje zwiezku z rzeczywiste

287

1000
500

Obnizenie w badaniu wytrzymalosci do 28%, a dla mostow podwieszonych


do 20%), uwaza si? za normalne (wartosc ,,2)") i nie dyskwalifikuje badanych
splotow.
Rowniez i w t y m badaniu rozrzuty w y n i k o w se bardzo duze, gdyz przy
technologh cieglego odlewania stali, j a k e obecjoie wprowadzone, nie ma
mozliwosci dobrego uspokojenia stali, pojawiaje si? wi?c defekty strukturalne.
Badanie to wprowadzone zostalo, na skutek wielu przypadkow zerwania
si? splotow zlozonych nie z drutow ciegnionych na zimno, ale z pr?t6w
walcowanych wyprodukowanych przyspieszone, tahsze metode Stelmor.
Ceche badania jest duzy rozrzut uzyskiwanych w y n i k o w badah, sted m i n i malna licznosc proby wynosi 5, a minimalna liczba zerwanych drutow splotu
wynosi 2. Wartosc Z) zalezy od materialu i od srednicy trzpienia szablonu do
gi?cia. A b y obnizenie wytrzymalosci wynosilo 5%, a nie 28%, srednica
trzpienia musi bye zwi?kszona do 30 srednie splotu.

200
100
50
20
10
5
2
L=C1*^

1
\

0.5
300

1000

1^ I

1200

1400 1600 1800 2000

Ro [N/mm]
Rys. 5.23. Trwalosc stali spr^zaj^cycli w medium korozyjnym NH4.SCN w godzinacii (h.),
o typowy wynik badan drutow i splotow [5.16]

Zaleznosc pomi?dzy srednice trzpienia


w %) pokazana jest na rysunku 5.25.

Rowniez nowe probe jakosci stali w splotach jest okreslenie stopnia obnizenia wytrzymalosci w przypadku odgi?cia ci?gien na szablonie, o okreslonej
srednicy i trapezowym przekroju {deflected tensile test) (rys. 5.24). Szablon ten jest
sztywno przymocowany do, stanowiska badawczego bez mozliwosci obrotu.

ir
'c
0
N
C/)

20
15
10

'c '

ZAKOTWIENIE
^

ex.

wytrzymalosci

25
E

NACIAG

obnizeniem

30

cbarakteryzuje

trwaioscie stali w alkalicznym srodowisku betonu. Badanie to


si? duzym rozrzutem w y n i k o w .

0,

10

20

30

40

50

60

Rys. 5.25^ Zaleznosc pomi^dzy stosunkiem srednicy trzpienia od'gi^cia


do srednicy spiotu i
a procentowym obnizeniem wytrzymaiosci w probie FIP-D"

Tab. 5.23. Kryteria przyjniowania peinej wytrzymaiosci ci^gien na trasie zakrzywionej

Rodzaj ciegna
Rys. 5.24. Badanie wytrzymaiosci splotow w zlozonym stanie napr^zenia (przy odgi^ciu 0 20)
{deflected tensile test)

Badanie to zwiezane jest z koniecznoscie okreslenia zmian wiasciwosci


splotow w zlozonym stanie napr?zenia, przy odgi?ciu w zakotwieniu, w przypadk u odgi?cia ci?gien zewn.?trznych na lozysku lub w ci?gnach mostow podwieszonych (wantowych).

pojedynczy drut iub splot zakrzywiony po naci^gni^ciu

Stosunek promienia
krzywizny r do srednicy
nominalnej d
r>\5d

pojedynczy drut lub splot naci^gni^ty w gladkim kanale.

r>20d

pojedynczy drut lub splot naci^gni^ty, w kanale uzebrowanym,

r>AOd

ci^gno zlozone z wielu drutow lub splotow

WW. wartosci X ni/n2

liczba wszystkicti drutow lub splotow w' ci^gnie,


% Hczba drutow lub splotow przekazuj^cycli skladow^ sily naciegu na iozysko, na ktorym
nast^puje odgi^cie ciegna.
'

289
Podsumowaniem analizowanego zjawiska obnizania si? wytrzymalosci
ci?gien na zagi?tej trasie jest tablica 5.23 zaczerpni?ta z EC2. Ustalono, ze
ci?gna uzyskuje peine wytrzymaiosc na rozcieganie, jezeli zakrzywienie ci?gna
jest mniejsze niz podane w tablicy 5.23 i na rysunku 5.26.

5.2.4.2. Z a k o t w i e n i a k a b l i
Kable spr?zajece skladaje

si? z zespolu drutow, splotow lub pr?t6w.

Zakotwienie zalezy od rodzaju ci?gien:


sploty k o t w i si? za pomoce zakotwien szcz?kowych w plycie kotwiecej
w g rysunku 5.29,
druty k o t w i si? za pomoce zakotwien glowkowych lub szcz?kowych,
rzadziej stozkowych,
pr?ty k o t w i si? za pomoce zakotwien gwintowanych o roznej konstruk-

Ci^gno spr^zajqce
(zlozone z drutow lub splotow)

cji, nagmatanych lub walcowanych.


Rozroznia si? zakotwienia czyime, bierne i przyczepnosciowe. Zakotwienie
czynne jest usytuowane na kohcu ci?gna i sluzy do naciegu ci?gna i przekaza-

Rys. 5.26. Przykiad oznaczen i wartosci do tab. 5.23 (n^/nj = 7/3

nia sily spr?zajecej na beton (rys. 5.27).

5.2.4. W y r o b y i urz^.dzenia do k o n s t r u k c j i s p r ^ z o n y c h
5.2.4.1. U w a g i ogolne
Wszystkie urzedzenia pomocnicze se na ogol zwiezane z okreslonym
systemem spr?zania. Kazdy z systemow musi przejsc obowiezujecy system
certyfikacji i aprobat tecbnicznych, w zwiezku z czym wymagania zostaje
szczegolowo 1 okreslone w tych aprobatach.
Urzedzenia pomocnicze obejmuje czyxme i bierne zakotwienia k a b l i
spr?zajecych w konstrukcjach kablobetonowych, leczniki w przypadku doleczania nowych k a b h do wczesniej naciegni?tych, oraz osionki przewodow
(kanalow) kablowych.
Podstawowym wymaganiem wytrzymalosci w stosunku do zakotwien
i lecznikow jest zedanie, aby ich nosnosc nie byla nizsza anizeli wytrzymaiosc
charakterystyczna ci?gna. Rownoczesnie powierzchnia plyty kotwiecej musi
umozliwiac bezpieczne przekazanie sily naciegu na beton.
Podstawowe wymagania dotyczece oslonek to;
wystarczajeca sztywnosc, aby niezamierzone falowanie ci?gna nie bylo
wi?ksze, od K = 0,005 -^ 0,01 rad/m,
pole przekroju kanalu powinno bye 2-^2,5 raza wi?ksze od pola
przekroju ci?gna, aby ulatwic prawidlowe iniekcj?,
osionki i ich zlecza musze bye szczelne, aby nie nastepila penetracja
mleczka cementowego do wn?trza kanalu kablowego,
osionki musze bye wystarczajeco trwale, aby nie ulegaly zalamaniu lub
p?kaniu p o d wplywem wibrowania betonu,
Ci?gno moze znajdowac si? w przewodzie k a b l o w y m w czasie betonowania,
moze rowniez bye wciegane w postaci pojedynczych splotow lub calego kabla
wielodrutowego lub wielosplotowego po stwardnieniu betonu.

Rys. 5.27. Typowe zakotwienia szczkowe kabli splotowycti a, b 1


2
3
4
5

- Szcz^ki trojdzieine,
- Splot,
- Plyta kotwi^ca,
- Tuieja (odlew),
Plyta dociskowa (stal),

6
7
8
9
10
11

warianty

R?kaw,
- Otwor iniekcyjny,
- Przewod iniekcyjny,
Osionka,
- Spirala,
- Otwory do przyjmowania tulei do deskowania

Zakotwienie bierne jest usytuowane na kohcu ci?gna od strony menacieganej. Moze ono bye wykonane z tego samego zestawu kotwiecego
i czynne, lub j a k o przyczepnosciowe.

290

291

Zakotwienie przyezepnoseiowe (rys. 5.28) jest zabetonowane w konstrukcji


i sluzy jedynie do przekazania sily spr^zaj^cej na beton.

Rys. 5.29. Typowe zi^cza splotow a sztywne, b ruchome


1
2
3
4

Ptyta kotwi^ca,
Tuieja,
- Szcz?ki,
- Gwint zi^cza,

5
6
7
8

R^kaw,
Przewod iniekcyjny,
- Osionka,
- Spirala

O m o w i o n a poprzedmo termodynamiczna niestabilnosc stali spr?zaj%cych


i ich szczegolna wrazliwosc na korozj? napr?zeniowe i wzerow^ spowodowala,
ze wymagania jakosciowe w stosunku do zakotwien, zl^czek kabli, oslonek
kabh j a k rowniez otuliny ci?gien w strunobetonie w ci^gu ostatnich lat zostaly
istotnie zaostrzone i okreslone szczegolowymi instrukejami.
Rys. .5.28. Typowe zakotwienia bierne, przyczepnosciowe spiotow
1
2
3
4

- Osionka i splot,
- Zaklejenie,
, Przewod iniekcyjny,
Zbrojenie rozdzielcze,

5 - Spirala,
6 - Plyta stalowa,
7 P^tla splotu

Zakotwienie to moze bye wykonane w postaci p?tli zrobionycb ze splotow


lub w postaci beczkowatych glowek ufonnowanych na kohcach splotow.
Stosuje si? rowniez zakotwienia t y p u przyczepnosciowego, w k t o r y c h
zagi?te sploty s^ w srodku zagi?cia zabetonowane, a naci^g odbywa si?
w dwoch rownoleglych, blisko polozonych zakotwieniach czynnych.
Zlecza splotow moge bye sztywno umiejscowione lub ruchome. Sposob
rozwi^zania tych zl^cz przedstawia rysunek 5.29.

F I P - C E B M o d e l Code zaleca, aby pomi?dzy wyprodukowaniem stah a jej


t r w a l y m otuleniem iniekcj^ cementow^ uplyn?lo nie wi?cej niz 14 tygodni.
Iniekcja musi bye wykonana w ciq.gu 7-^40 d n i od chwhi naciegu kabli,
w zaleznosci od klasy agresywnosci srodowiska.
Tymczasowa ochrona ci?gien stosowana w szczegolnych sytuacjach obejmuje ich ocynkowanie, fabryczne pokrywanie w czasie produkcji lakierem
epoksydowym, na budowie mleczkiem cementowym modyfikowanym lateksem, b^dz nawet patentowanymi mieszankami, p o d o b n y m i do stosowanych
w ci?gnach hamulcowych w przemysle samochodowym.
Szeroko wprowadzane ci?gna bez przyczeposci w hermetycznych oslonkach
polietylenowych ( H D P E ) (rys. 5.30) s^ fabrycznie zabezpieczone antykorozyjnie.
Zabezpieczeniem tych ci?gien s^ kompozyeje woskow, parafin, t o w o t o w
1 smol ropopochodnych.

Szczgka

PRZEKR6J B-B
Splot 012.5

[5.15] Zalecenia udzielania aprobat technicznych Z.U.AT-15-2 Siatki Zgrzewane, ITB, 1997.
[5.16] Corrosion Protection of Prestressing Steels-FIP State of the Art Report Feb, 1992.
[5.17] Hampejs G.: E N 10138 Qualitatssicherung und Auswirkungen Osterreichischer
Betonverein, 1994.
[5.18] Tendons FIP Commission 2 Prestressing Materials and Systems April, 1993.
[5.19] Wpiyw tecimologii spajania na zmiany wiasciwosci technicznych stali zbrojeniowej, ITB,
1994-1995, maszynopis.
[5.20] Zalecenia udzielania aprobat technicznych ZUAT-15/I-12. Sploty do konstrukcji spr^zanych, ITB, 2000.
[5.21] PN-ISO 6935-1. Stal do zbrojenia betonu - Pr^ty gladkie.
[5.22] PN-ISO 6935-2. Stal do zbrojenia betonu Pr^ty zebrowane.
[5.23] PN-67/M-80026 Druty okr^gie ze stah uzytkowanej ogolnego przeznaczenia.

|A

/(
56

WYMIARY W MILIMETRACH

|A
Rys. 5.30. Przykiad lierraetyzacji zakotwien ci^gien bez przyczepnosci w betonie. Ci^gno jest
wtopione w mas^ betonu, a wn^ka naci^gowa jest zakiejona odpowiednim korkiem betonowym
iub modyiikowan^ zaprawy

Ten rodzaj ci?gien jest szezegolnie uzyteczny w konstrukcjach o quasi-statych napr?zeniach (zbiormki koiowe, sci^gi, ci?gna mostow podwieszonych).
Pismiennictwo
[5.1] PN-EN-10080:2005 (U). Stal do zbrojenia betonu. Specjalna stal zbrojeniowa: Postanowienia ogolne.
[5.2] prEN-10138-2000 - Prestressing Steels, 2000.
[5.3] ENV 970 Non-destructive examination of welds Visual examination, 1995.
[5.4] ENV-10020 Metalic materials Tensile testing; Verification of the force measuring
system of the tensile testing machine.
[5.5] FIP-CEB Model Code 1990.
[5.6] PN-B-03264:2002 - Konstrukcje betonowe, zelbetowe i spr^zone.
[5.7] PN-E-288 Wymagania dotyczece technologii spawania stali i jej uznawanie, 1994.
[5.8] PN-89/H-8403.06. Stal okresionego zastosowania. Stal do zbrojenia betonu. Gatunki.
[5.9] PN-82/H-93215 - V/alcowka i pr?ty stalowe do zbrojenia betonu.
[5.10] PN-71/M-80014 - E)ruty stalowe gladkie do konstrukcji spr^zonych.
[5.11] PN-71/M-80236 - Liny do konstrukcji spr^zonych,
[5.12] Instrukcja 278 Warunki techniczne zgrzewania punktowego pol^czen krzyzowych stali
zbrojeniowej gat. 34GS, ITB, 1987.
[5.13] Instrukcja 313 Warunki techniczne zgrzewania doczolowego iskrowego stali zbrojeniowej gat. 34GS, 25G2S i 18G2, ITB, 1991.
[5.14] Instrukcja 314 - Warunki tectmiczne spawania stali zbrojeniowej gat. 34GS i 18G2
w oslonie dwutlenku w?gla i elektrodami otulonymi, ITB 1992.

6- N o s n o s c p r z e k r o j o w obci^^zonych
m o m e n t e m zginajq^cym i s i l ^ podluznq^
6.1. Postanowienia ogolne
Przedmiotem tego rozdzliaiu jest nosnosc przekrojn zbrojonego obci^zonego momentem i s i i ^ p o d i u z n ^ sciskaj^c^ lub rozci^gaj^c^.
Sily i momenty obliczeniowe nalezy wyznaczac zgodnie z zasadami
omowionymi w rozdziale 3 . Elementy konstrukcji nalezy obliczac na tyle
szczegolowo, aby zapewnic spelnienie wymagan stanu granicznego nosnosci we
wszystkich przekrojach na d b g o s c i elementu. Pole przekroju betonu i zbrojenia nalezy tak dobierac i tak ksztaltowac zbrojenie, aby obliczeniowa nosnosc
przekroju nie byla mniejsza od wymaganej ze wzgl?du na wszystkie kombinaeje obci^zeh obliczeniowych (por. rozdz. 2).
W anahzie nosnosci zaklada si?, ze kierunek zbrojenia p o k r y w a si?
z kierunkiem napr?zen giownych. To zaiozenie jest speinione w elementach
pr?towych (belki i slupy), natomiast moze nie bye poprawne w odniesieniu do
p l y t W E C l 9 9 2 przyj?to, ze mozna pomm^c roznic? kierunkow napr?zenia
glownego i zbrojenia glownego, o he nie przekracza ona 15. W przeciwnym
razie nalezy znalezc skladowe momentu zginaj^cego, przypadaj^ce na przyj?te
kierunki zbrojenia odpowiedni sposob post?powania zostal omowiony
w rozdziale 3 .

6.2. Zalozenia
W okresie, k t o r y u p l y n ^ l od pojawienia si? pierwszego projektu EC2
w 1991 do zatwierdzenia ostatniej wersji w 2004 r., podstawowe zalozenia, na
ktorych opiera si? obliczanie nosnosci przekrojow, pozostawaly niezmienione.
Pocz^tkowo w EC2 rozpatrywano tylko beton klasy nie wyzszej niz
C50/60 przyjmowano, ze krzywoliniowa cz?sc wykresu zaleznosci napr?zenie odksztaicenie jest parabol^^, a odksztaicenia graniczne wynoszq,
2 , 0 7 ^ ^ i 3 , 5 7 ^ ^ . W pozniejszych wersjach EC2 pojawhy si? wyzsze klasy betonu ogolne zasady obliczania stosuje si? rowihez do tych klas, ale przyjmuje
si? inne (zalezne od klasy) w y k l a d n i k i pot?gi we wzorach opisuj^cych krzywoliniowa cz?sc wykresu oraz inne wartosci odksztalcen granicznych.

Ponizej przedstawiono zalozenia wlasciwe dla betonu klasy nie wyzszej niz
C50/60, a obliczanie elementow z mocniejszego betonu omowiono w p. 6.8.
T a k wi?c przyjmuje si?, ze:
a) przekroj plaski przed odksztalceniem pozostaje plaski po odksztalceniu,
b) odksztaicenia zbrojenia s^ takie same j a k otaczaj^cego je betonu, i to
zarowno przy sciskaniu, j a k i rozci^ganiu,
c) nie uwzgl?dnia si? wytrzymalosci betonu na rozciaganie,
d) napr?zenia w betonie sciskanym
s^. funkcja odksztaicenia betonu e^;
zaleznosc cr^ e^ (rozdz. 4) moze bye przyjmowana j a k o parabolicznoprostok^tna (1) lub dwuliniowa (2) (por. tab. 6.1), w obydwu wypadkach ze
wspolczynnikiem znrniejszaj^cym obliczeniowe napr?zenia a < 1 (rozdz. 4),
e) napr?zenia w zbrojeniu
s^ funkcja odksztaicenia tego zbrojenia e^;
zaleznosc cr^-e^ (rozdz. 5) moze bye przyj?ta j a k o dwuliniowa z p o z i o m ^
gorne gal?zie Inb dwuliniowa z pochylone gorne gal?zie,
f) jezeli przekroj jest osiowo sciskany, to odksztaicenie betonu ogranicza si?
do wartosci - 2 % ^ ; jezeli nie caly przekroj jest sciskany, to graniczne
odksztacenie strefy sciskanej wynosi - 3 , 5 % ^ ; dla stanow posrednich
wykres odksztalcen wyznacza si? przyjmujec, ze we wloknie odleglym
o 3/7 wysokosci przekroju od wlokna najbardziej sciskanego odksztaicenie betonu wynosi 2 7 o o O he zwiezek mi?dzy lokalne wytrzymaloscie a odksztalceniami jest dla
konstrukcji istotny, moze bye uzasadnione ograniczenie odksztaicenia zbrojenia rozcieganego - przy zaleznosci cx^~s^z pochylone gorne gal?zie Przyjmuje si? e,,Hm = lOVooStan graniczny nosnosci zostaje wyczerpany, jezeli w przekroju co najmniej
jedno z odksztalcen osiegnie ktores ze zdehniowanych wyzej granicznych
wartosci (rys. 6,1).
N o r m a EC1992 dopuszcza tez poslugiwanie si? prostoketnym wykresem
napr?zenia w strefie sciskanej (rys. 6.2). Przy t a k i m wykresie napr?zenia, o he
szerokosc strefy sciskanej zmniejsza si? w kierunku wlokien bardziej sciskanych, wartosc wspolczynrdka a nalezy obnizyc o 10%.
Jezeh przekroj jest obciezony momentem i sile podluzne o wartosci nie
przekraczajecej 0,08/,^,A to sil? podluzne mozna w obhezeniach pominec.
As2

^ -3.5%o

Rys. 6.1. Wykresy odksztaicenia przekroju w stanie granicznym nosnosci

Asi

i-iil-,.

Rys. 6.2. Prostokq-tny zast?pczy wykres napr^zenia w strefie sciskanej

N o r m a EC1992 narzuca tez koniecznosc wyeliminowania mozliwosci


kruchego zniszczenia w fazie zarysowania, przy czym za dostateczne zabezpieczenie uznaje si? w wi?kszosci przypadkow spelnienie warunku minimalnego stopnia zbrojenia przekroju.

6.3. Omowienie zaiozen


Podstawowe zaiozenie o liniowosci wykresu odksztalcema przekroju jest
obecnie ogolnie uznawane za wlasciwe. N i e oznacza to oczywiscie, ze w kazd y m przekroju na dlugosci elementu jest zachowany plaski stan odksztaicenia,
bo z pewnoscie nie jest tak w sesiedztwie rysy, ale przy operowaniu
wielkosciami odksztalcen usrednionych na pewnej dlugosci - w y n i k i badah
potwierdzaje to podstawowe zaiozenie.
Powszechnie przyj?te jest takze zaiozenie o pomijaniu w obliczeniach
przekroju w stanie granicznym nosnosci sh przenoszonych przez beton strefy
rozcieganej. Shy te wyraznie wplywaje na stan odksztaicenia przekroju przy
obeiezeniach eksploatacyjnych, a wi?c nie mozna ich pomijac przy sprawdzaniu stanow granicznych uzytkowalnosci, natomiast nie maje wplywu na
wielkosc obciezenia niszczecego, co potwierdzaje w y n i k i wielu analiz obhczeniowych, w t y m m.in. pracy [6.4].
N o r m a EC2 dopuszcza dwie postaci zaleznosci cr^s^, chociaz do celow
obliczenia przekroju preferowana jest zaleznosc paraboliczno-prostoketna.
Przesledzmy zatem, jakie se skutki przyj?cia obu zaleznosci a.-s^, przy czym
dla porownania uwzgl?dniono takze krzywoliniowe zaleznosc (T.S^Z gal?zie
opadajece, zalecane do celow anahzy konstrukcji.
W p l y w rodzaju przyj?tych zaleznosci cr^s^ na wypadkowe bryly napr?zeh
strefy sciskanej (wspolczynnhc co J , na jej polozenie w przekroju w odniesieniu
do skrajnego wlokna strefy sciskanej (wspolczynnhc
i na moment tej shy
wzgl?dem osi zerowych odksztalcen przekroju (wspolczyimhc JIQ) przedstawiono na rysunku 6.3, dla zalozeh podanych w tabhcy 6.1.
Wykres 3 (tab. 6.1) zmienia si? wraz z wytrzymaloscie betonu; na rysunk u 6.3 podano zatem wynhci dla dwoch wyraznie rozniecych si? betonow:

= 0 .SScu^bxf^^

-C2C

0.42-

0.4-

3 -C20
C50^60

0.38-

-0.5 -1

-1.5

-2 -2.5 -3 -3.i 0.3

//
/

// /

0 36'

0.34-

Tab 6 1 Wspoiczynniki a;, i K okreslaj^ce wypadkow^ bryiy napr?zen w strefie sciskanej i jej
polozenie w przekroju prostoketnym (por. rys. 6.3)

;
/

^60

7
V;

- 3.5 -1 - .5 - 2 - 2.5 - 3 -3

Rys, 6,3. Wpiyw zaiozen dotycz^cycii zaleznosci

CTcna

-0.5 -1

-1.5 -2 -2.5 -3 -3.:

nosnosc strefy sciskanej

C 20/25 i C 50/60, o odksztaiceniu granicznym odpowiednio


= 3,47oo
i 2,87oowidac, wplyw wytrzymalosci betonu na wszystkie rozwazane
wielkosci jest zauwazalny, zdecydowanie najwi?kszy w odniesieniu do polozenia sily wypadkowej.
Wartosci opisuj^ce wypadkowe sil? i moment tej sily uzyskane dla
wykresow 1 i 2 (tab. 6.1) se zblizone i mieszcze si? mi?dzy okreslonymi na
podstawie zaleznosci 3 dla dwoch rozwazanych wytrzymalosci betonu. Bardzo
wyraznie roznie si? natomiast wartosci opisujece polozenie wypadkowej shy,
CO jednak nie jest istotne, gdyz ta wielkosc nie jest wykorzystywana przy
wymiarowaniu przekroju lub okreslaniu jego nosnosci.
Porownujee wartosci co^ i /^Q, okreslone na podstawie zaleznosci l i 2,
mozna zauwazyc, ze przy odksztalceniach skrajnego wlokna ]fij > l,57oo
roznice mi?dzy n i m i se pomijalnie male ( < 2%). Najwi?ksze roznice, mi?dzy
omawianynh wartosciami pojawiaje si? przy
=
0)757oo i wynosze okolo
15%. Dotyczy to zatem takich wypadkow, kiedy o odksztalceniu przekroju
w stanie granicznym nosnosci decyduje z^^im (por. p. 6.4.1).
N a rysunku 6.3 naniesiono takze wartosci co^, fc^ i /ZQ, obliczone przy
zalozeniu prostoketnego wykresu napr?zenia (p. 4 w tab. 6.1), a wi?c przy
odksztalceniu skrajnego w l o k n a strefy sciskanej
= -3,57^^. Wartosci te se
bardzo bhskie okreslonym na podstawie zaleznosci 1 1 2 .
Kolejne zaiozenie dotyczy charakterystyki wytrzymalosciowej i odksztal-

cenia zbrojenia strefy rozcieganej. Wedlug EC1992 (p. 4.2.2.3.2 (5)) przy
wymiarowaniu przekroju mozna nie ograniczac odksztalcen zbrojenia rozcieganego, o he przyjmuje si? wykres o-^ z poziome gorne gal?zie, zas przy
stosowaniu wykresu z pochylone gorne gal?zie nalezy ograniczyc odksztalcema do + 1 0 7 o o - T o ograniczenie jest uzasadnione, gdyz przy wykresie
z pochylone gorne gai?zie wartosc momentu mszczecego wyrazme zalezy od
tego, jakie odksztaicenia zbrojenia rozcieganego uzna si? za dopuszczalne. M a

30T

to jednak znaezenie jedynie przy niskieh stopniaeh zbrojenia (rys. 6.4), gdyz
przy wyzszych stopniach zbrojenia o obliczeniowej nosnosci decyduje odksztaicenia betonu w skrajnym wloknie strefy sciskanej.

W EC1992 pomini?ty jest natomiast warunek ograniczenia odksztaicenia


zbrojenia rozcieganego do s^j^, czyli odksztaicenia granicznego, odpowiadajecego charakterystycznej wytrzymalosci stali. Ten warunek staje si? istotny przy
zaleznosci cx^ s^ z poziome gorne gal?zie, dla przekrojow o bardzo niskim
stopniu zbrojenia, zwiaszcza wtedy, gdy stosuje si? stal o ciegliwosci niewiele
ponad 257oo (warunek zwyklej ciegliwosci wg EC1992). W t y m wypadku do
zniszczenia przekroju dochodziloby bowiem na skutek zerwania stali zbrojeniowej, przy odksztalceniach skrajnego wlokna strefy sciskanej nmiejszego od
e^. W praktyce projektowej t a k i stan jest jednak malo prawdopodobny, gdyz
stale zbrojeniowe maje na ogol wydluzalnosc graniczne ponad 1 0 0 7 o o j a ze
wzgl?d6w konstrukcyjnych nie stosuje si? bardzo niskich stopni zbrojenia.
Przyj?cie j a k o podstawy wymiarowania stanu odksztaicenia przekroju
powoduje, ze jasny staje si? hzyczny sens granicznej wysokosci strefy sciskanej,
poj?cia znanego z dotychczasowej n o r m y polskiej. Jest to taka wielkosc x, przy
ktorej jednoczesnie wyst?puje w przekroju graniczne odksztaicenie betonu
w skrajnym wloknie strefy sciskanej i odksztaicenie Sy^ w zbrojeniu rozcieganym,
odpowiadajece obliczeniowej granicy plastycznosci (rys. 6 . 5 ) , wobec czego

Przykladowo przy
otrzymuje si? (^^^ =

8 ^ =

- 3 , 5 7 ^

i stah klasy A - I I I , przy

= 210GPa

Xyjd = 0,611.

Rys. 6.4. Moment niszczq.cy a obliczeniowe dopuszczalne odksztaicenia zbrojenia i betonu przy
dwocti stopniacti zbrojenia przekroju zbrojenie opisane zaleznosci^ ^ s ~ ^ s
gorn^ gai^zi^
pociiyion^ (model obliczeniowy wediug [6.4])

Powody ograniczenia odksztalcen strefy rozcieganej moge bye jeszcze inne,


nie zwiezane z wielkoscie obciezenia niszczecego. Wedlug autorow [6.3]
kryteria takiego ograniczenia se nast?pujece:
a) unikanie nadnhernych plastycznych deformacji bezposrednio przed osiegni?ciem stanu granicznego nosnosci,
b) niepewnosc co do ksztaltu wykresu cr^s^ przy naprezeniach
cych granic? plastycznosci fy,

przekraczaje-

c) wrazliwosc wewn?trznych momentow i sh na zmiany polozenia osi oboj?tnej, CO ujawnia si? przy niskich wartosciach x/d,
d) te przypadki, gdy duze odksztaicenia zbrojenia moge si? stac przyczyne
nadmiemych rys, co z kolei niekorzystnie wplynie na nosnosc na scinanie
rozwazanych elementow konstrukcyjnych.
Z tych powodow w procedurach projektowych ogranicza si? odksztaicenia
zbrojenia takze przy przyj?ciu wykresu cr^s^ z poziome gorne gal?zieW C E B / F I P M a n u a l [6.2] przyj?to ograniczenie
< 1 0 7 o o > zatem takie j a k
w EC1992, zas w normie niemieckiej D I N [6.1] ograniczenie e ^ < 2 0 7 o o -

Rys. 6.5. Graniczna wysokosc strefy sciskanej w przekroju zbrojonym

T e m u stanowi odksztaicenia przekroju odpowiada graniczny stopien zbrojenia /?umPrzekroczenie p ^ j ^ powoduje niewykorzystanie zbrojenia rozcieganego, gdyz
napr?zenie w t y m zbrojeniu przy zniszczeniu przekroju, tzn. zmiazdzeniu betonu
strefy sciskanej, jest mniejsze od gramcy plastycznosci i to t y m mniejsze, i m
wyzszy jest stopien zbrojenia. Zwi?kszenie ilosci zbrojenia powyzej puj^ powoduje bardzo niewielki przyrost momentu niszczecego (rys. 6.6), jest zatem
nieefektywne, a takze niewskazane ze wzgl?d6w bezpieczenstwa, gdyz zniszczenie
przekroju nie jest sygnalizowane narastaniem odksztalcen.
Jezeh w przekroju zastosuje si? zbrojenie podwojne (takze w strehe sciskanej),
to p i i j j , jest wi?ksze mz przy zbrojeniu pojedynczym. Sha podluzna sciskajeca,
towarzyszeca momentowi zginajecemu, powoduje natomiast znmiejszenie p H m ,

0.015

0.02

-025

0.03

0.035

0.04

t '"'^"^^ '

Rys. 6.6. Wpiyw stopnia zbrojenia na nosnosc i odpowiad


' \u ^
odpowiadajece jej odksztaicenia przekroju
zbrojonego tylko w strefie rozcieganej (zalozenia wedlug EC1992)

Xon

Rys. 6.7. Narastanie odksztaicen w przekroju w fazie zniszczenia przy p < py^^; 1, 2, . . . u
kolejne stany odksztaicenia przekroju

a w skrajnym wypadku, przy osiowym sciskaniu, caie zbrojenie w przekroju


jest sciskane.
Dokonujec w y b o r u sposobu (pojedyncze czy podwojne) i stopnia zbrojenia
przekroju w p i y w a m y na zachowanie si? konstrukcji w stanach granicznych
uzytkowalnosci.! na ekonomi? rozwi^zania.
Przy stopniach zbrojenia nizszych od py^^ zniszczexhe przekroju jest
inicjowane osiegni?ciem przez zbrojenie granicy plastycznosci, a nast?pnie
odksztaicenia rosn^ az do wyczerpania nosnosci strefy sciskanej (rys. 6.7).
N a wykresie zaleznosci moment krzywizna ten efekt uwidacznia si? j a k o
bardzo szybki przyrost odksztalcen przy momentach bliskich niszczecemu
(por. rys. 6.4). Jezeh stal zbrojeniowa ma rzeczywistq. granic? plastycznosci, to
na wykresie obserwuje si? wr?cz poUc?, tzn. przyrastanie krzywizny przy stalej
wartosci momentu.

Efekt przyrostu krzywizny, towarzysz^cy osieganiu momentu niszczecego,


ma znaczenie zwiaszcza w ustrojach statycznie niewyznaczalnych, gdyz przyrost odksztaicenia poszczegolnych przekrojow umozhwia redystrybucj? sh
wewn?trznych. Jezeh redystrybucj a ma nastepic i bye uwzgl?dniona, to
powinny bye speinione w a r u n k i dostatecznej odksztalcalnosci przekrojow,
zwykle sformulowane j a k o ograniczenia stosunku x/d.
Uscislenia wymaga okreslenie uzytecznej wysokosci przekroju d, zwiaszcza
w odniesieniu do przekroju ze zbrojeniem ukladanym w k h k u rz?dach lub
przekroju obciezonego w plaszczyznie me pokrywajecej si? z jego plaszczyzny
symetrh (niesprecyzowane w EC2). Ze wzgl?du na podstawowe zaiozenie
0 stanie odksztaicenia przekroju logiczne jest przyj?cie uzytecznej wysokosci
przekroju j a k o odleglosci mi?dzy skrajnym punktem (lub wloknem) strefy
sciskanej a pr?tem zbrojenia najbardziej oddalonym od tego punktu. Kwestie
wyboru jest natonhast przyj?cie kierunku plaszczyzny, w ktorej ustalamy t?
odleglosc. Ze wzgl?d6w obliczeniowych (jednoznacznosc ustalenia, niezaleznosc od stanu wyt?zenia i odksztaicenia) najwygodmej jest przyjec, ze jest to
kierunek plaszczyzny obciezenia przekroju. Wysokosc strefy sciskanej x obliczamy natomiast zawsze w kierunku prostopadlym do oboj?tnego wlokna
przekroju. K i e r u n k i d (wysokosci uzytecznej), x (wysokosci strefy sciskanej)
1 z (ramienia sil wewn?trznych) pokrywaje si? tylko wtedy, kiedyprzekroj jest
symetryczny wzgl?dem plaszczyzny obeiezema.
Jezeh przekroj ma bye traktowany j a k o zbrojony, a nie betonowy, to pole
przekroju zbrojenia nie moze bye mniejsze p d pewnej minhnalnej wartosci. Ten
nhnimalny stopien zbrojenia przekroju ustala si? z warunku, aby zbrojenie
rozciegane bylo w stanie przejec po zarysowaniu cale sil? ze strefy rozcieganej
przekroju, k t o r e tuz przed zarysowaniem przenosh beton i tylko w niewielkim
stopniu samo zbrojenie. Jest to obliczeniowe zabezpieczenie przekroju przed
wystepieniem zniszczenia kruchego w chwih powstania rys.
N i e jest to jedyny warunek decydujecy o minhnalnym stopniu zbrojenia
przekroju drugim se oddzialywania posrednie i to wlasnie one staje si?
istotne, jezeli w przekroju nie m a strefy rozcieganej, zwiezanej z oddzialywaniem bezposrednim, t j . obciezeniem.
Podsumowujec powyzsze uwagi nalezy stwierdzic, ze przyj?te w EC2
zasady obliczania przekrojow se spojne i pozwalaje na obliczanie przekrojow
zginanych oraz sciskanych lub rozcieganych mimosrodowo w ten sam sposob.
Konsekwencje stosowania j a k o podstawy obliczeh stanu odksztaicenia przek r o j u jest to, ze w zbrojeniu usytuowanym w sciskanej strefie przekroju napr?zenia se cz?sto mniejsze n i z / ^ j , inaczej niz przyjmuje si? w polskiej normie z 1984 r.
Zalete metody EC1992 jest jednoznaczne okreslenie odksztalcen i napr?zer
w pr?tach zbrojenia rozlozonych dowolnie na wysokosci przekroju. Projektant
znajee odksztaicenia przekroju w stanie zniszczenia, ma ponadto mozhwosd
sterowania odksztalcalnoscie przekroju przez odpowiedih dobor zbrojenia, cc
jest wazne w odniesieniu do ustrojow statycznie niewyznaczalnych, ze wzgl?dv
na ewentualne redystrybucj? sh wewn?trznych.

6.4. Przekroj prostok^tny


6.4.1. T a b l i c e p o m o c n i c z e
Tablice dotyczy przekroju prostokytnego, zbrojonego pojedyncze lub
podwojnie, obciyzonego w plaszczyznie symetrii momentem i sily osiowy.
Przyj?to paraboliczno-prostokytny wykres zaleznosci c r ^ o r a z uwzgl?dniono ograniczenie odksztaicenia zbrojenia rozciyganego do lOVoo l ^ b 2 0 7 ^ .
W tablicach podano bezwymiarowe wartosci wspolczynnikow opisujycych
wysokosc strefy sciskanej (0, rami? sh wewn?trznych (C), wypadkowy bryly napr?zenia sciskajycego w betonie (co) i moment tej sily wzgl?dem zbrojenia
rozciyganego (/z J . Odksztaicenia przekroju (e^ i e j zostaly wyrazone w p r o m i lach. Tablice mogy bye zatem stosowane dla roznych klas betonu i stah
zbrojeniowej.
Przyj?to cztery wartosci wzgl?dnych odleglosci srodkow ci?zkosci zbrojenia
od kraw?dzi przekroju dJd i dJd (rys. 6.8), rowne 0,05; 0 , 1 0 ; 0,15 i 0 , 2 0 , co
odpowiada wielkosciom stosowanym w praktyce projektowej.

Z a pomocy wspolczynmkow podanych w tablicach mozna okreslic nast?pujyce wielkosci (por. rys. 6.8):
wysokosc strefy sciskanej
x = ^d
(6.2)
rami? sil wewn?trznych
z^Cd
(6.3)
wypadkowy bryly napr?zenia w betonie
(6.4)
moment tej wypadkowej wzgl?dem osi
zbrojenia rozciyganego
M,,^li,M''^fc,
(6-5)
wraz z odksztalceniami skrajnych wlokien przekroju oraz odksztalceniami
zbrojenia sciskanego i rozciyganego.
Tab. 6.2a. Wspolczynniki do obliczania przekroju prostoketnego;
fin'

03

1 00

Bs2

6,1

dJd = 0,05

-0,20
-0,42
-0,64
-0,87
-1,11

10,00
10,00
10,00
10,00
10,00

0,31
0,10
-0,11
-0,33
-0,56

0,0605 -1,36
0,0788 -1,63
0,0978 -1,90
0,1167 -2,20
0,1467 0,1352 -2,50

10,00
10,00
10,00
10,00
10,00

-0,80
-1,05
-1,31
-1,59
-1,88

-2,82
-3,16
-3,33
-3,50

10,00
10,00
10,00
10,00

-2,18
-2,50
-2,67
-2,82

0,02
0,04
0,06
0,08
0,10

0,993
0,986
0,979
0,972
0,965

0,0020
0,0078
0,0171
0,0297
0,0453

0,12
0,14
0,16
0,18
0,20

0,957
0,949
0,940
0,931
0,922

0,0632
0,0830
0,1040
0,1253

0,22
0,24
0,25
0,259

0,912
0,902
0,897
0,892

0,1680
0,1893
0,2000
0,2099

0,0020
0,0076
0,0168
0,0289
0,0437

0,1532
0,1708,
0,1794
0,1872

CVoo]

s\

/ oo

^2/^

e^^ < 10%^

0,10

dJd = 0,15 dJd = 0,20

0,82
0,63
0,43
0,22
0,00

1,33
1,15
0,96
0,76
0,56

-0,23
-0,47
-0,71
-0,98
-1,25,

0,34
,0,12
-0,12
-0,37
-0,63

-1,54.
.. -1,84
,: -2,00 ,
-2,15

-0,90
-1,18
-1,33
-1,47

'

1,84
1,67
1,49
1,30
1,11 .
.

0,91
0,70
;
0,48 .
0,24
, 0,00
-0,26
-0,53
,-0,67
-0,80

dalszy ci^g w tab. 6.2c


Tab. 6.2b. Wspoiczynniki do obliczania przekroju prostoketnego; x < / i , e,^ <20/^
Rys. 6.8. Oznaczenia przyj^te w tablicach 6.2 i 6.3

Wysokosc strefy sciskanej przyj?ta w tablicach jest zwiyzana ze stanem


odksztaicenia przekroju jezeli w przekroju sy wlokna sciskane i rozciygane,
to X ^hix
jest rzeczywistym zasi?giem strefy sciskanej. Jezeli caly przekroj jest
sciskany, to h<x ^ co i x jest zasi?giem umownym, a wypadkowy bryly
napr?zenia wyznacza si? dla cz?sci wykresu odpowiadajycej przekrojowi
rzeczywistemu o wysokosci k
Tablica podstawowa obejmuje wartosci wspolczynnikow przy
x^h
(tab. 6.2), natomiast nast?pna (tab. 6.3) wartosci przy x > h, dla kolejnych
dJd. W tablicy podstawowej podano dodatkowo wielkosci odpowiadajyce
odksztalceniem e^^ stah klasy A - I I I N , A - I I I i A - I I .

^s2

Bc2
7/ 00

.1

-0,41
-0,83
-1,28
-1,74
-2,22

20,00
20,00
20,00
20,00
20,00

0,21
-0,21
-0,65
-1,11

0,952 0,0907 0,0863 -2,73 20,00


0,942 0,1113 0,1049 -3,26 20,00
0,938 0,1206 0,1131 -3,50 2 0 , 0 6

-1,59
-2,09
-2,32

CO

0,02
0,04
0,06
0,08
0,10

0,993
0,986
0,979
0,971
0,962

0,0038
0,0144
0,0301
0,0494
0,0700

0,12
0,14
0,149

0,0038
0,0142
0,0295
0,0479
0,0673

dalszy ci^g w tab. 6.2c

/ 00

djd=^

[7oo]

0,05 dJd = 0,10 djd = 0,15 dJd = 0,20

0,61

1,63
1,25
0,85
0,43

0,00
-0,45
-0,93 '
-1,15

2,65

3,67

2,29
1,91
'1,52
1,11

3,33
2,98
2,61
2,22

0,68
0,23
0,03

1,82
1,40
1,20

307
Tab. 6.2c. Wspoiczynniki do obliczania przekroju prostoketnego; x
p

Cd. Tab. 6.2c. Wspoiczynniki do obliczania przekroju prostoketnego;

CO

, 0,02
0,04
0,06
0,08
0,10

0,992
0,983
0,975
0,967
0,958

0,0162
0,0324
0,0486
0,0648
0,0810

0,0161
0,0318
0,0474
0,0626
0,0776

-3,50
-3,50
-3,50
-3,50
-3,50

171,50
,84,00
54,83
40,25
31,50

0,li2
0,14
0,15
0,16
0,18
0,20

0,950
0,942
0,938
0,933
0,925
0,917

0,0971
0,1133
0,1214
0,1295
0,1457
0,1619

0,0923
0,1067
0,1138
0,1209
0,1348
0,1484

-3,50
-3,50
-3,50
-3,50
-3,50
-3,50

25,67
21,50
19,83
18,38
15,94
14,00

-2,04
-2,25
-2,33
-2,41
-2,53
-2,63

0,22
0,24
0,25
0,26
0,28
0,30

0,908
0,900
0,896
0,892
0,884
0,875

0,1781
0,1943
0,2024
0,2105
0,2267
0,2429

0,1618
0,1749
0,1813
0,1877
0,2003
0,2126

-3,50
-3,50
-3,50
-3,50
-3,50
-3,50

12,41
11,08
10,50
9,96
. 9,00
8,17

-2,70
-2,77
-2,80
-2,83
-2,88
-2,92

0,32
0,867 0,2590 0,2246
0,34
0,859 0,2752 0,2363
0,36 . 0,850 0,2914 0,2478
0,38
0,842 0,3076 0,2590
0,40
0,834 0,3238 0,2699,

-3,50
-3,50
-3,50
-3,50
-3,50

7,44
6,79
6,22
5,71
5,25

-2,95
-2,99 ,
-3,01
-3,04:
-3,06 >

-2,41
-2,47
-2,53
-2,58
-2,63

0,42
0,44
0,46
0,48
0,50'

0,825
0,817
0,809
0,800
0,792

0,3400
0,3562
0,3724
0,3886
0,4048

0,2806
0,2910.
0,3011
0,3110
0,3206

-3,50
-3,50
-3,50
-3,50
-3,50

4,83
4,45

\n

3,79
3,50

-3,08'^
-3,10
-3,12,
-3,14
-3,15

-2,67
-2,70
-2,74
-2,77
-2,80

0,52
0,54
0,56
0,58
0,60

0,784
0,775
0,767
0,759
0,750

0,4210
0,4371
0,4533
0,4695
0,4857

0,3299
0,3390
0,3477
0,3562
0,3645

-3,50
-3,50
-3,50
-3,50
-3,50

3,23
2,98
2,75
2,53
2,33

-3,16
-3,18
-3,19
-3,20
-3,21

-2,83
-2,85
-2,88
-2,90
-2,92

-2,49
"-2,53
-2,56
-2,59
-2,63

0,62

-2,41
-2,44

/ oo

/oo

djd=0fl5

dJd == 0,10 djd^

0,15 d^/d = 0,20

0,6638
0,6800
0,6962
0,7124
0,7286

0,4374
0,4424
0,4471
0,4516
0,4558

-3,50
-3,50
-3,50
-3,50
-3,50

0,77
0,67
0,57
0,48
0,39

-3,29
-3,29
-3,30
-3,30
-3,31

-3,07
-3,08
-3,09
-3,10
-3,11

-2,86
-2,88
-2,89
-2,90
-2,92

-2,65
-2,67
-2,69
-2,70
-2,72

-0,58
-1,00
-1,17
ll,31' , -1,56
,
-1,75

, 0,88
0,25
0,00
-0,22
-0,58
-0,88

2,33
1,50
1,17
0,88
0,39
0,00

0,92
0,94
0,96
0,98
1,00

0,617
0,609
0,601
0,592
0,584

0,7448
0,7610
0,7771
0,7933
0,8095

0,4597
0,4634
0,4668
0,4699
0,4728

-3,50
-3,50
-3,50
-3,50
-3,50

0,30
0,22
0,15
0,07
0,00

-3,31
-3,31
-3,32
-3,32
-3,33

-3,12
-3,13
-3,14
-3,14
-3,15

-2,93
-2,94
-2,95
-2,96
-2,98

-2,74
-2,76
-2,77
-2,79
-2,80

-1,91
-2,04
, -2,10
-2,15:
-?,25
-2,33

-1,11
-1,31
-1,48
-1,63
-1,75

-0,32
-0,58
-0,70
-0,81
-1,00
-1,17

1,02
1,04
1,06
1,08
1,10

0,576
0,567
0,559
0,551
0,542

0,8257
0,8419
0,8581
0,8743
0,8905

0,4754
0,4777
0,4797
0,4815
0,4830

-3,50
-3,50
-3,50
-3,50
-3,50

-0,07
-0,13
-0,20
-0,26
-0,32

-3,33
-3,33
-3,33
-3,34
-3,34

-3,16
-3,16
-3,17
-3,18
-3,18

-2,99
-3,00
-3,00
-3,01
-3,02

-2,81
-2,83
-2,84
-2,85
-2,86

-1,86
-1,96
-2,04
-2,12
-2,19 , ,

-1,31
-1,44
-1,56
-1,66
-1,75.

1,12.
1,14
1,16
1,18
1,20

0,534
0,526
0,517
0,509
0,501

0,9067
0,9229
0,9390
0,9552
0,9714

0,4843
0,4852
0,4859
0,4864
0,4865

-3,50
-3,50
-3,50
-3,50
-3,50

-0,38
-0,43
-0,48,
-0,53
-0,58.

-3,34
-3,35
-3,35
-3,35
-3,35

-3,19
, -3,19
-3,20
-3,20
-3,21

-3,03
-3,04
-3,05
-3,06
-3,06

-2,88
-2,89
-2,90
-2,91
-2,92

-1,40

'

-2,25
' -1,83
': - 2 , 3 1 ,.
-1,91
-2,36
' -1,98^
-2,41
-2,04
-2,10
^ -2,45

-2,15
-2,20
-2,25
-2,29
-2,33

-3,22

-2,94

-3,22

-2,94

0,64
0,66

0,734. 0,5181 0,3802 -3,50


0,725 0,5343 0,3876 -3,50

1,97
1,80

-3,23
-3,23:

-2,95
-2,97

-2,65
-2,66
-2,68
-2,70

0,667 0,723 0,5397 0,3900 -3,50

1,75

--3^24

-2,97

-2,71

-2,45
-2,47

-2,37

-2,38

Tab. 6.3. Wspolczynniki do obliczania przekroju prostoketnego; x > A, dJd = 0,05


[Voo]

CO

1,06
1,08
1,10
1,12
1,14

0,560
0,553
0,548
0,543
0,538

0,8565
0,8686
0,8796
0,8896
0,8988

0,4794
0,4806
0,4817
0,4827
0,4836

-0,03
-0,10
-0,15
-0,21
-0,26

1,16
1,18
1,20
1,25
1,30

0,534
0,530
0,527
0,520
0,514

0,9072
0,9149
0,9220
0,9375
0,9503

0,4845
0,4852
0,4860
0,4875
0,4888

0,510
0,506
0,503
0,500
0,498

0,9611
0,9702
0,9780
0,9847
0,9905

0,496
0,494
0,492
0,491
0,490

0,9956
1,0000
1,0039
1,0074
1,0105

0,717 0,5505 0^3948 -3,50

1,65

-3,24

-2,99

-2,73

0,693 0,712 0,5611 0j3993 :-3,50

1,55

-3^25

-2,99

-2,74 ,

-2,49

0,70

0,709 0,5667 0,4017 T-3,50

1,50

-3,25

-3,00

-2,75 ,

-2,50

1,35
1,40
1,45
1,50
1,55

0,72
0,74
0,76
0,78
0,80

0,701
0,692
0,684
0,676
0,667

1,36
1,23

-3,26
-3,26
-3,27
-3,28
-3,28

-3,01
-3,03
-3,04
-3,05
-3,06

-2,53
-2,55
-2,58
-2,60
-2,63

1,60
1,65
1,70
1,75
1,80

1,11
0,99
0,87

d:,/d = 0,05 dJd = 0,10 dJd = 0,15 dJd - 0,20

0,659
0,651
0,642
0,634
0,626

2,15

,-3,50
-3,50
-3,50
-3,50
-3,50

Voo

0,82
0,84
0,86
0,88
0,90

14,00
5,25
2,33
.
0,88
0,00

2,10

0,4083
0,4147
0,4207
0,4266
0,4321

^s2 [ V o o ]

^c2
7oo

31,50
14,00
8,17
5,25
3,50

0,742 0,5019 0,3725 -3,50

0,5829
0,5990
0,6152
0,6314
0,6476

CO

22,75
9,63
5,25
3,06
1,75

5,25
0,88
-0,58
-1,31
-1,75

0,625 0,740 0,5059 0,3744 -3,50

0,68

x^h

-2,77
-2,79
' -2,81
-2,83 '
-2,84

^c2
L
1 oo

V/o 00
o

dJd = 0,05

djd^
= 0,10

djd =
= 0,15

djd =
= 0,20

-3,48
-3,43
-3,38
^3,34
-3,30

-0,20
-0,25
-0,31
-0,36
-0,41

-3,31
-3,27
-3,23
-3,19
-3,16

-3,15
-3,11
-5,08
-3,04
-3,01

-2,98
-2,95
-2,92
-2,90
-2,87

-2,82
-2,79
-2,77
-2,75
-2,72

-0,31
-0,36
-0,40
-0,50
-0,59

-3,27
-3,23
-3,20
-3,13
-3,06

-0,45
-0,49
-0,53
-0,63
-0,71

-3,13
-3,10
-3,07
-3,00
-2,94

-2,99
-2,96
-2,93
-2,88
-2,82

-2,85
-2,82
-2,80
-2,75
-2,71

-2,70
-2,68
-2,67
-2,63
-2,59

0,4899
0,4908
0,4916
0,4922
0,4928

-0,67
-0,74
-0,80
-0,86
-0,91

-3,00
-2,95
-2,90
-2,86
-2,82

-0,78
-0,84
-0,90
-0,95
-1,00

-2,89
-2,84
-2,80
-2,76
-2,73

-2,78
-2,74
-2,70
-2,67
-2,64

-2,67
-2,63
-2,60
-2,57
-2,55

-2,56
-2,53
-2,50
-2,48
-2,45

0,4933
0,4938
0,4941
0,4945
0,4948

-0,96
-1,00
-1,04
-1,08
-1,11

-2,78
-2,75
-2,72
-2,69
-2,67

-1,04
-1,08
-1,12
-1,15
-1,19

-2,70
-2,67
-2,64
-2,62
-2,59

-2,61
-2,58
-2,56
-2,54
-2,52

-2,52
-2,50
-2,48
-2,46
-2,44

-2,43
-2,42
-2,40
-2,38
-2,37

V
/ oo

309

^used. Tab. 6.3. Wspoiczynniki do obliczania przekroju prostoketnego; x> h, dJd = 0,05

p
C

CD

Voo

Voo

[Voo]

p
OJ
I

00

Cd. Tab. 6.3. Wspolczynniki do obliczania przekroju prostoketnego; x> h, dJd = 0,10

= 0,05

djd =

djd^

djd=^

= 0,10

= 0,15

= 0,20

/o<

ec2
/ oo

-0,27
-0,39
-0,48
-0,57
-0,65

[Voo]
7

djd=^
= 0,05

djd^
= 0,10

-3,29
-3,21
-3,14
-3,07
-3,02

-0,55
-0,64
-0,72
-0,80
-0,86

-3,16
-3,08
-3,02
-2,96
-2,91

-3,02
-2,95
-2,90
-2,85
-2,80

-2,88
-2,83
-2,78
-2,73
-2,69

/ 0<

= 0,15

1,85
1,90
1,95
2,00
2,10

0,489
0,488
0,487
0,486
0,485

1,0133
1,0158
1,0180
1,0200
1,0236

0,4951
0,4953
0,4956
0,4958
0,4961

-1,14
-U7
-1,20
-1,23
-1,27

-2,64
-2,62
-2,60
-2,58
-2,55

-1,21
-1,24
-1,27
-1,29
-1,33

-2,57
-2,55
-2,53
-2,52
-2,48

-2,50
-2,48
-2,47
-2,45
-2,42

-2,43
-2,41
-2,40
-2,39
-2,36

-2,36
-2,34
-2,33
-2,32
-2,30

0,9440
0,9634
0,9794
0,9928
1,0040

0,4861
0,4872
0,4881
0,4889
0,4895

2,20
2,30
2,40
2,50
2,60

0,484
0,483
0,482
0,481
0,481

1,0265
1,0290
1,0311
1,0329
1,0344

0,4964
0,4966
0,4969
0,4970
0,4972

-1,31
-1,35
-1,38
-1,41
-1,44

-2,51
-2,49
-2,46
-2,44
-2,42

-1,37
-1,41
-1,44
-1,46
-1,49

-2,46
-^2,43
-2,41
-2,39
-2,37

-2,40
-2,38
-2,36
-2,34
-2,33

-2,34
-2,32
-2,31
-2,29
-2,28

-2,29
-2,27
-2,26
-2,24
-2,23

1,0136
1,0218
1,0288
1,0350
1,0404

0,4901
0,4905
0.4909
0,4913
0,4916

-0,72
-0,78
-0,83
-0,89
-0,93

-2,96
-2,92
-2,87
-2,84
-2,80

-0,92
-0,97
-1,02
-1,06
-1,10

-2,86
-2,82
-2,78
-2,75
-2,72

-2,76
-2,72
-2,69
-2,66
-2,63

-2,66
-2,63
-2,60
-2,57
-2,55

2,70
2,80
2,90
3,00
3,10

0,480
0,480
0,479
0,479
0,479

1,0358
1,0370
1,0380
1,0389
1,0397

0,4973
0,4974
0,4976
0,4976
0,4977

-1,47
-1,49
-1,51
-1,53
-1,55

-2,40
-2,38
-2,37
-2,35
-2,34

-1,51
-1,53
-1,55
-1,57
-1,58

-2,36
-2,34
-2,33
-2,31
-2,30

-2,31
-2,30
-2,29
-2,27
-2,26

-2,27
-2,26
-2,24
-2,24
-2,23

-2,22
-2,21
-2,20
-2,20
-2,19

1,0452
1,0494
1,0531
1,0564
1,0594

0,4919
0,4921
0,4923
0,4925
0,4927

-0,98
-1,02
-1,05
-1,09
-1,12

-2,77
-2,74
-2,71
-2,68
-2,66

-1,14
-1,17
-1,20
-1,23
-1,26

-2,69
-2,66
-2,63
-2,61
-2,59

-2,60
-2,58
-2,56
-2,54
-2,52

-2,52
-2,50
-2,48
-2,47
-2,45

3,20
3,30
3,40
3,50
3,60

0,478
0,478
0,478
0,478
0,478

1,0405
1,0411
1,0417
1,0423
1,0427

0,4978
0,4979
0,4979
0,4980
0,4980

-1,56
-1,58
-1,59
-1,61
-1,62

-2,33
-2,32
-2,31
-2,30
-2,29

-1,60
-1,61
-1,63
-1,64
-1,65

-2,29
-2,28
-2,27
-2,26
-2,25

-2,25
-2,25
-2,24
-2,23
-2,22

-2,22
-2,21
-2,20
-2,20
-2,19

-2,18
-2,18
-2,17
-2,16
-2,16

1,0621
1,0646
1,0688
1,0723
1,0752

0,4928
0,4930
0,4932
0,4934
0,4936

-1,15
-1,18
-1,23
-1,27
-1,31

-2,64
-2,62
-2,58
-2,55
-2,52

-1,29
-1,31
-1,35
-1,39
-1,24

-2,57
-2,55
-2,52
-^2,49
-2,46

-2,50
-2,49
-2,46
-2,43
-2,41

-2,43
-2,42
-2,39
-2,37
-2,35

3,70
3,80
3,90
4,00
4,10

0,477
0,477
0,477
0,477
0,477

1,0432
1,0436
1,0440
1,0443
1,0446

0,4981
0,4981
0,4981
0,4982
0,4982

-1,63
-1,64
-1,65
-1,66
-1,67

-2,28
-2,27
-2,26
-2,25
-2,25

-1,66
-1,67
-1,68
-1,69
-1,70

-2,25
-2,24
-?,?3
-?,?3
-2,22

-2,22
-2,21
-2,20
-2,20
-2,19

-2,18
-2,18
-2,17
-2,17
-2,16

-2,15
-2,15
-2,14
-2,14
-2,14

1,0777
1,0799
1,0817
1,0833
1,0847

,0,4937
0,4939
0,4940
0,4940
0,4941

-1,35
-1,38
-1,41
-1,44
-1,46

-2,49
-2,46
-2,44
-2,42
-2,40

-1,45
-1,48
-1,50
-1,53
-1,55

-2,44
-2,42
-2,40
-2,38
-2,36

-2,39
-2,37
-2,35
-2,33
-2,32

-2,33
-2,32
-2,30
-2,29
-2,28

4,20
4,30
4,40
4,50
4,60

0,477
0,477
0,477
0,477
0,476

1,0449
1,0451
1,0454
1,0456
1,0458

0,4982
0,4983
0,4983
0,4983
0,4983

-1,68
-1,69
-1,70
-1,70
-1,71

-2,24
-2,73
-2,23
-2,22
-2,22

-1,71
-1,71
-1,72
-1,73
-1,73

-2,21
-2,21
-2,20
-2,20
-2,19

-2,19
-2,18
-2,18
-2,17
-2,17

-2,16
-2,16
-2,15
-2,15
-2,14

-2,13
-2,13
-2,13
-2,12
-2,12

1,0860
1,0871
1,0880
1,0889
1,0897

0,4942
0,4943
0,4943
0,4944
0,4944

-1,48
-1,50
-1,52
-1,54
-1,56

-2,39
-2,37
-2,36
-2,35
-2,33

-1,56
-1,58
-1,60
-1,61
-1,63

-2,35
-2,33
-2,32
-2,31
-2,30

-2,31
-2,29
-2,28
-2,27
-2,26

-2,26
-2,25.
-2,24
-2,24
-2,23

4,70
4,80
4,90
5,00
00

0,476
0,476
0,476
0,476
0,475

1,0460
1,0462
1,0464
1,0465
1,0500

0,4984
0,4984
0,4984
0,4984
0,4988

-1,72
-1,72
-1,73
-1,74
-2,00

-2,21
-2,21
-2,20
-2,20
-2,00

-1,74
-1,75
-1,75
-1,76
-2,00

-2,19
-2,18
-2,18
-2,18
-2,00

-2,16
-2,16
-2,16
-2,15
-2,00

-2,14
-2,14
-2,13
-2,13
-2,00

-2,12
-2,11
-2,11
-2,11
-2,00

1,0903
1,0910
1,0915
1,0921
1,0925

0,4944
0,4945
0,4945
0,4945
0,4916

-1,57
-1,58
-1,60
-1,61
-1,62

-2,32
-2,31
-2,30
-2,29
-2,28

-1,64
-1,65
-1,66
-1,67
-1,68

-2,29
-2,28
-2,27
-2,26
-2,25

-2,25
-2,25
-2,24
-2,23
-2,22

-2,22
-2,21
-2,21
-2,20
-2,19

1,0930
1,0934
1,0937
1,0940
1,0944

0,4946
0,4946
0,4946
0,4947
0,4947

-1,63
-1,64
-1,65
-1,66
-1,67

-2,28
-2,27
-2,26
-2,25
-2,25

-1,69
-1,70
-1,71
-1,72
-1,72

-2,25
-2,24
-2,23
-2,23,
-2,22

-2,22
-2,21
-2,20
-2,20
-2,19

-2,19
-2,18
-2,18
-2,17
-2,17

1,0946
1,0949
1,0951
1,0954
1,0956

0,4947
0,4947
0,4947
0,4947
0,4947

-1,68
-1,69
-1,70
-1,70
-1,71

-2,24
-2,23
-2,23
-.2,22
-2,22

-1,73
-1,74
-1,74
-1,75
-1,76

-2,21
-2,21
-2,20
-2,20
-2,19

-2,19
-2,18
-2,18
-2,18
-2,17

-2,16
-2,16
-2,16
-2,15
-2,15

1,0958 0,4948
1,0960 0,4948
1,1000 0,4950

-1,72
-1,72
-2,00

-2,21
-2,21
-2,00

-1,76
-1,77
2,00

-2,19
-2,19
-2,00

-2,17
-2,16
-2,00

-2,15
-2,14
-2,00

Tab, 6.3. Wspoiczynniki do obliczania przekroju prostoketnego; x>h,

C
1,10
1,12
1,14
1,16
1,18

0,542
0,536
0,530
0,524
0,519

^51

CD

0,8905
0,9032
0,9148
0,9254
0,9351

0,4830
0,4838
0,4844
0,4850
0,4856

/oo

7
/oo

/oo

djd^
= 0,05

-0,00
-0,06
-0,12
-0,17
-0,23

-3,50
-3,45
-3,41
-3,37
-3,33

-0,32
-0,37
-0,42
-0,46
-0,51

-3,34
-3,30
-3,26
-3,22
-3,19

dJd = 0,10

e.2[Voo]
djd=^
djd=^
= 0,10
= 0,15
-3,18
-3,15
-3,11
-3,08
-3,05

-3,02
-2,99
-2,96
-2,93
-2,91

djd^
= 0,20
-2,86
-2,84
-2,81
-2,79

2,40
2,50
2,60
2,70
2,80

310
Tab. 6.3. Wspolczynniki do obliczania przekroju prostoketnego; x>h,

d J d = 0,15

311

Tab. 6.3. Wspolczynniki do obliczania przekroju prostoketnego;

CO

djd

djd

7
/ oo

7
/ oo

= 0,05

= 0,10

= 0,15

= 0,20

-3,18
-3,14
-3,11
-3,04
-2,97

-3,03
-3,00
-2,97
-2,91
-2,85

-2,88
-2,85
-2,83
-2,77
-2,73

-2,80
-2,76
-2,72
-2,68
-2,65

-2,68
-2,65
-2,61
-2,58
-2,55

-0,03
-0,09
-0,14
-0,26
-0,37

-3,48
-3,43
-3,39
-3,30
-3,22

-0,48
-0,52
-0,57
-0,66
-0,74

-3,33
-3,29
, -3,25
-3,17
-3,10

1,16
1,18
1,20
1,25
1,30

0,518
0,512
0,506
0,494
0,484

0,9375
0,9497
0,9608
0,9850
1,0048

1,35
1,40
1,45
1,50
1,55

0,477
0,471
0,466
0,461
0,458

1,0212
1,0351
1,0467
1,0567
1,0654

0,4869
0,4871
0,4873
0,4874
0,4875

-0,47
-0,55
-0,63
-0,70
-0,76

-3,15
-3,09
-3,03
-2,98
-2,93

-0,82
-0,88
-0,94
-0,99
-1,04

-3,03
-2,98
-2,93
-2,84

-2,92
-2,87
-2,82 ,
-2,78
-2,74

1,60
1,65
1,70
1,75
1,80

0,455
0,452
0,450
0,448
0,446

1,0728
1,0794
1,0851
1,0901
1,0946

0,4876
0,4877
0,4878
0,4879
0,4880

-0,81
-0,86
-0,91
-0,95
-0,99

-2,89
-2,85
-2,82
-2,78
-2,75

-1,08
-1,12
-1,16
-1,19
-1,22

-2,80
-2,77
-2,73
-2,70
-2,68

-2,71
-2,68
-2,65
-2,63
-2,60.

-2,62
-2,59
-2,57
-2,55
-2,52

-2,53
-2,51
-2,49
-2,47
-2,45

1,85
1,90
1,95
2,00
2,10

0,444
0,443
0,442
0,440
0,439

1,0986
1,1022
1,1054
1,1084
1,1134

0,4880
0,4881
0,4881
0,4882
0,4882

-1,03
-1,07
-1,10
-U3
-1,18

-2,73
-2,70
-2,68
-2,65
-2,61

-2,65
-1,25
-2,63
-1,28
-2,61
-1,30
-1,33
-2,59
-1,37 -2,55

-2,58
-2,56
-2,54
-2,52
-2,49

-2,51,
-2,49
-2,47
-2,45
-2,43

-2,43 -.
-2,42
-2,40
-2,39
-2,36

2,20
2,30
2,40
2,50
2,60

0,437
0,436
0,435
0,434
0,433

1,1175
1,1210
1,1240
1,1265
1,1287

0,4883
0,4883
0,4884
0,4884
0,4884

-1,23
-1,27
-1,31
-1,35
-1,38

-2,58
-2,55
-2,52
-2,49
-2,47

-1,41
-1,44
-1,47
-1,49
-1,52

-2,52
-2,49
-2,46
-2,44
-2,42

-2,46
-2,43
-2,41
-2,39
-2,37

-2,40
-2,38
-2,36
-2,34
-2,33

-2,34
-2,32
-2,31
-2,29
-2,28

2,70
2,80
2,90
3,00
3,10

0,432
0,431
0,431
0,430
0,430

1,1306
1,1322
1,1337
1,1350
1,1361

0,4885
0,4885
0,4885
0,4885
0,4886

-1,40
-1,43
-1,45
-1,48
-1,50

-2,45
-2,43
-2,41
-2,39
-2,38

-1,54
-1,56
-1,58
-1,60
-1,61

-2,40
-2,38
-2,37
-2,35
-2,34

-2,36
-2,34
-2,33
-2,31
-2,30

-2,31
-2,30
-2,28
,-2,27
-2,26

-2,27
-2,25
-2,24
-2,23
-2,22

3,20
3,30
3,40
3,50
3,60

0,430
0,429
0,429
0,429
0,429

1,1371
1,1380
1,1388
1,1395
1,1402

0,4886
0,4886
0,4886
0,4886
0,4886

-1,51
-1,53
-1,55
-1,56
-1,58

-2,36
-2,35
-2,34
-2,33
-2,32

-1,63
-1,64
-1,65
-1,66
-1,67

-2,33
-2,32
-2,30
-2,29
-2,29

-2,29
-2,28
-2,27
-2,26
-2,25

-2,25
-2,24
-2,24
-2,23
-2,22

-2,22
-2,21
-2,20
-2,19
-2,19

3,70
3,80
3,90
4,00
4,10

0,428
0,428
0,428
0,428
0,428

1,1408
1,1414
1,1419
1,1423
1,1427

0,4886
0,4886
0,4886
0,4886
0,4886

-1,59
-1,60
-1,61
-1,63
-1,64

-2,31
-2,30
-2,29
-2,28
-2,27

-1,68
-1,69
-1,70
-1,71
-1,72

-2,28
-2,27
-2,26
-2,25
-2,25

-2,24
-2,24
-2,23
-2,22
-2,22

-2,21
-2,21
-2,20
-2,20
-2,19

-2,18
-2,18
-2,17
-2,17
-2,16

4,20
4,30
4,40
4,50
4,60

0,427
0,427
0,427
0,427
0,427

1,1431
1,1435
1,1438
1,1441
1,1444

0,4887
0,4887
0,4887
0,4887
0,4887

-1,65
-1,65
-1,66
-1,67
-1,68

-2,27
-2,26
-2,25
-2,25
-2,24

-1,73
-1,73
-1,74
-1,75
-1,75

-2,24
-2,23
-2,23
-2,22
-2,22

-2,21
-2,21
-2,20
-?,?0
-2,19

-2,18
-2,18
-2,18
-2,17
-2,17

-2,16
-2,15
-2,15
-2,15
-2,14

4,70
4,80
4,90
5,00
00

0,427
0,427
0,427
0,427
0,425

1,1447
1,1449
1,1451
1,1453
1,1500

0,4887
0,4887
0,4887
0,4887
0,4888

-1,69
-1,69
-1,70
-1,71
-2,00

-7,23
-2,23
-?,?2
-2,22
-2,00

-1,76
-1,76
-1,77
-1,77
-2,00

-2,21
-2,21
-2,20
-2,20
-2,00

-2,19
-2,18
-2,18
-2,17
-2,00

-2,16
-2,16
-2,16
-2,15
-2,00

-2,14
-2,14
-2,13
-2,13
-2,00

-T-2,88

djd:=

V
/ oo
0,4857
0,4859
0,4860
0,4864
0,4867

= Q,20

e.2[Voo]

CVoo]

x > h , d J d

CD

d,ld==

djd

d j d ^

djd==

= 0,05

= 0,10

= 0,15

= 0,20

V
/ oo

Voo

Voo

-0,00,
-0,14
-0,25
-0,36
-0,45

-3,50
-3,40
-3,31
-3,23
-3,16

-0,58
-0,68
-0,76
-0,84
-0,90

-3,35
-3,26
-3,18
-3,11
-3,05

-3,21
-3,13
-3,05
-2,99
-2,94

-3,06
-2,99
-2,93
-2,87
-2,82

-2,92
-2,85
-2,80
-2,75
-2,71

/ oo

/ oo

120
1,25
1,30
1,35
1,40

0,501
0,485
0,473
0,463
0,455

0,9714
1,0014
1,0259
1,0461
1,0630

0,4865
0,4857
0,4850.
0,4844
0,4839

1,45
1,50
1,55
1,60
1,65

0,449
0,444
0,439
0,435
0,432

1,0772
1,0894
1,0998
1,1088
1,1167

0,4835
0,4832
0,4829
0,4826
0,4824

-0,53
-0,61
-0,68
-0,74
-0,79

-3,10
-3,04
-2,99
-2,95
-.2,91

-0,96
-1,01
-1,06
-1,11
-1,14

-2,99
-2,94
-2,90
-2,86
-2,82

-2,89
-2,84
-2,80
-2,76
-2,73

-2,78
-2,74
-2,70
-2,67
-2,64

-2,67
-2,64
-2,61
-2,58
-2,55

1,70
1,75
1,80
,1,85
1,90

0,429
0,427
0,425
0,423
0,421

1,1236
1,1296
1,1350
1,1398
1,1440

0,4822
0,4820
0,4819
0,4817
0,4816

-0,84
-0,89
-0,93
-0,97
-1,01

-2,87
-2,83
-2,80
-2,77
-2,74

-1,18
-1,21
-1,24
-^1,27
-1,30

-2,78
-2,75
-2,72
-2,70
-2,67

-2,70
-2,67
-2,64
-2,62
-2,60

-2,61
-2,59
-2,57
-2,55
-2,53

-2,53
-2,51
-2,49
-2,47
-2,45

1,95
2,00
2,10
2,20
2,30

0,419
0,418
0,416
0,414
0,412

1,1479
1,1513
1,1573
1,1622
1,1663

0,4815
0,4814
0,4812
0,4811
0,4810

-1,04
-1,08
-1,14
-1,19'
-1,23

-2,72
-2,69
-2,65
-2,61
-2,58

-1,32
-1,35
-1,39
-1,42
-1,46

-2,65
-2,63
-2,59
-2,55
-2,52

-2,58
-2,56
-2,52
-2,49
-2,46

-2,51
-2,49
-2,46
-2,43
-2,41

-2,44
-2,42
-2,40
-2,37
-2,35

2,40
2,50
2,60
2,70
2,80

0,411
0,410
0,409
0,408
0,407

1,1698
1,1727
1,1753
1,1775
1,1794

0,4809
0,4808
0,4807
0,4806
0,4806

-1,27
-1,31
-1,34
-1,37
-1,40

-2,55
-2,52
-2,49
-2,47
-2,45

-1,48
-1,51
-1,53
,-1,56
-1,58

-2,49
-2,47
-2,45
-2,42
-2,41

-2,44
-2,42
-2,40
-2,38
-2,36

-2,39
-2,37
-2,35
-2,33
-2,32

-2,33
-2,32
-2,30
-2,29
-2,28

2,90
3,00
3,10
3,20
3,30

0,407
0,406
0,406
0,405
0,405

1,1811
1,1826
1,1839
1,1851
1,1862

0,4805
0^4805
0,4805
0,4804
0,4804

-1,43
-1,45
-1,47
-1,49
'-1,51

-2,43
-2,41
-2,40
-2,38
-2,37

-1,59
-1,61
-1,62
-1,64
-1,65

-2,39
-2,37
-^2,36
-2,35
-2,33

-2,35
-2,33
-2,32
-2,31,
-2,30 .

-2,31
-2,29
-2,28
-2,27
-2,26

-2,26
-2,25
-2,24
-2,23
-2,23

3,40
3,50
3,60
3,70
3,80

0,405
0,404
0,404
0,404
0,404

1,1871
1,1879
1,1887
1,1894
1,1900

0,4804
0,4803
0^4803
0,4803
0,4803

-1,52
-1,54
,-1,56
-1,57
-1,58

-2,36
-2,34
-2,33
-2,32,
-2,31

-1,66
-1,67
-1,69
-1,70
-1,70

-2,32
-2,31
-2,30
-2,29
-2,28

-2,29
-2,28
-2,27
-2,26
-2,25

-2,25
-2,24
-2,24
-2,23
-2,22

-2,22
-2,21
v-2,20
-2,20
-2,19

3,90
4,00
4,10
4,20
4,30

0,403
0,403
0,403
0,403
0,403

1,1906
1,1912
1,1916
1,1921
1,1925

0,4803
0,4803
0,4802
0,4802
0,4802

-1,59
-1,61
-1,62
-1,63
-1,64

-2,30
-2,30
-2,29
-2,28
-2,27

-1,71
-1,72
-1,73
-1,74
-1,74

-2,27
-2,27
-2,26
-?,25
-2,25

-2,24 ,
-2,24
-2,23
-2,22
-2,22

-2,22
-2,21
-2,20
-2,20
-2,19

-2,19
-2,18
-2,18
-2,17
-2,17

4,40
4,50
4,60
4,70
4,80

0,403
0,402
0,402
0,402
0,402

1,1929
1,1932
1,1936
1,1939
1,1941

0,4802
0,4802
0,4802
0,4802
0,4802

-1,65
-1,66
-1,66
-1,67
-1,68

-2,26
-2,26
-2,25
-2,25
-2,24

-1,75.
-1,76
-1,76
-1,77
-1,77

-2,24
-2,23
-2,23
-?,22
-2,22

-2,21
-2,21
-2,20
-2,20
-2,19

-2,19
-2,18
-2,18
-2,17
-2,17

-2,16
-2,16
-2,15
-2,15
-2,15

4,90
5,00
00

0,402
0,402
0,400

1,1944 0,4802 -1,69


1,1947 0,4802 -1,69
1,2000 0,4800 -2,00

-2,23 -1,78
-?,?3 -1,78
-2,00 -2,00

-2,21
-2,21
-2,00

-2,19
-2,18
-2,00

-2,17
-2,16
-2,00

-2,14
-2,14
-2,00

Wspolczynniki w tablicach zalezq. o d wzgl?dnej wysokosci strefy sciskanej


^ = x/d. Jezeli nie ograniczamy odksztaicenia zbrojenia rozcieganego i x ^ / i ,
otrzymuje si? (rys. 6.9a):
;
_3

^
3

2 4

17,

7 ^"^3'7^

1 3 \ 4^/
2 7 7

3^

3 7

(6.6)

IV'
8 7

21"

4(1-^;"-'

1-^ 3 ( l - a ^

3(1-^^

10/

, 4 ( l - a / "^o;

1-d

3 4 \7 ' S S , ,
7'

3(1-.^)

4(l-<^)Vco

(6.7)

98

40f-115^ 1
= l-<^+12(1-^)' CB'

(6.8)

238^'

. C O

IZ^V

w przedziale

<

<

(6.13)

(2>07oo <

l^czl <

3,57J

(6.9):
6^-1
.2

3,5

2 1-.^ 16^-1

(6.14)

+ 3 - r = - i 5 - '

(6.10)

6 ^ - 1 3 1-e

6^-1 A 6<^-l\
15-2
(6^-l)(ll-6e)
~

3 ( 1 - ^ ) " ^ -57^^ + 114^-7

50

20

(6.15)

100

przy czym w o b y d w u przedzialacb ^ obowi^zuj^ zaleznosci


2%o < | E e 2 k '

3.5%,

(6.16)

< 2 0 7 ^ , to post^puj^c j a k poprzednio otrzymuje si?

Jezeli
,,=10 %o

2 0 ^

Rys. 6.9. Wypadkowa bryly na:pr?zenia w ' betonie strefy sciskanej przy x^h: a) B.,I bez
ograniczenia, b)
10%
,
^
'

Przy zalozeniu, ze e^^ ^

w przedziale 0 < f < |

w przedziale

<

^ <

(|8c2l ^

2 , 0 7 J

(rys. 6.9b)
(6.11)

(6.17)

' i - r

CO

1-^V

4(l-ay

^ " 1 - ^

3(1-0^

(3(1-0^)

(le.^l ^ 2,0%J
2 0 / /
C = l - ^ +
a

- a

1-^V,
20,^3-95^*

3(1-^)^

2O3.

( 20e

J 5 l _ \

4(i-e)/ "^cB
1

(6.19)

w przedziale 3^ < ^ < | |

(2,0% < |a,,| < 3 , 5 / J


8.1

-2,0

e-1

14^-14

(6.26

7^-3^,'
10

' 3

10

30

(6.20)

'

a wspolczynnik jS, okreslaj^cy wielkosc napr?zenia w mniej sciskanym skraj


n y m wloknie przekroju wynosi
'

10-2 y+3

10

_(lie-l)(21-ll^)

10 ^ ^ - - 1 0

I7(l-ef_

8-10-;=

2(e-g

- 4 1 + 1282^^641^2

^ = l s J ( l - 7 M ) =

7(e-^,)(7e + e,)

(7^-3<^,)2

(6.21)

1200

'

wobec czego
Jezeli X > h (rys. 6.10), czyli e>

1 + ^ , to bryla napr?zen obejmuje t y l k o

3 .

przekroj rzeczywisty o wysokosci sprowadzonej

CB =

(6.22)
Sc2k 2 % o

2 4
^ + 3 ^7

(1

17^

- iS) -

21

'

+ 2 I

(6.27;

'

^ = ^e.(l-^-^^.)+^C,)6(l-^e,-^-^e,)+

+f ^
af, cd

4,

:y+^7

(1

- .8) (

^ e,) = ^

- |

^- |

^,

(6.28

oraz j a k poprzednio C = UcJ^Fs2

- 2 . 0

%o

cd

Rys. 6.10. Wypadkowa bryly napr?zenia w betonie strefy sciskanej przy

x>h

Odksztaicenia w kolejnych wioknach przekroju wynosz^


ec2

= -2,0-

14<f
(6.23)

- 2 nizj^-14^-14^.

(6.24)

Rys. 6.U. Wykresy wspoiczynnikow do projektowania przekroju prostoketnego przy ograniczeni|

316
Graficzn^ interpretacj^ wszystkich wspolczynnikow w calym zakresie
przy ograniczeniu odksztaicenia zbrojenia rozcieganego do 1 0 / ^ i 2 0 7
przedstawiono na rys, 6 . 1 1 i 6 . 1 2 .

Rozwiezujec zadania (a) i (b) najpierw wykorzystuje si? warunek r o w n o wagi momentow sil przekrojowych i z niego wyznacza x, a nast^pnie
z w a r u n k u r o w n o w a g i sil okresla si? N^^: Jezeh Nsd = const (zadanie c), to
przyjmujemy N^d = ^sd i ^ w a r u n k u rownowagi sil obliczamy x, a nast^pnie
z w a r u n k u r o w n o w a g i momentow sil przekrojowych wyznaczamy M ^ ^ . Ten
schemat post^powania obejmuje tez zginanie {Nsd = 0).
Jezeh chcemy skorzystac z tablic 6.2 i 6.3, to rozwi^zania w obydwu
wypadkach nalezy poszukiwac na ogol przez iteracj?, dla roznych stanow
odksztaicenia przekroju.
Przy czystym zginaniu, gdy przyjmuje si? ze wykres napr?zenie-odksztalcenie zbrojenia m a poziome polk?, kolejnosc obliczeh jest nast?pujeca zaklada si?, ze obydwa zbrojenia osiegaje obliczeniowe wytrzymaiosc i z warunk u rownowagi rzutow sil otrzymuje si? (rys. 6.13)
b
CXfcd

^c2
X

Fs2=/^2 fyd
MRd

^^^^^^^

Fc =a;bdcxfcd
N

Fs1=Aslfyd
s1
: 5

Rys. 6.13. Ukiad sii w przekroju zginanym


^slfyd ~ ^slfyd
Rys. 6.12. Wykresy wspokzynnikow do projektowania przekroju prostoketnego przy ograniczeniu

Jak mozna zauwazyc, ograniczenie


jest istotne przy niewielkich wzgl?dnych wysokosciach strefy sciskanej. Odksztaicenie skrajnego w l o k n a strefy
sciskanej jest wtedy mniejsze od 3,57^, a zbrojenie A^^ moze bye nawet
rozciegane - t y m bardziej, i m gl?biej jest umieszczone w przekroju.
6.4.2. O k r e s l a n i e n o s n o s c i
Okreslajec nosnosc przekroju o znanych wymiarach, zbrojeniu i cechach
wytrzymaiosciowych, obci^zonego momentem zginaj^cym i sile osiow% mozna
napotkac trzy rozne zadania:
(a) e = MsJNsd^^ = const, tzn. moment i sila narastaje proporcjonalnie, szukamy N^, (lub M ^ , ) ,
(b)

= const, narasta tylko sila podluzna, szukamy A^^^^,

(c) ^sd = const, narasta moment zginajecy, szukamy M ^ ^ .


Zastosowano tu oznaczenia zgodne z aktuaine poiske norme (z 2002 r.) i EC2 z 1992 r.
W EC2 z 2004 r. obiiczeniowe sily i momenty oznaczone se indeksem cf', np. ME^, NEJ.

(6.29)

bdaf,
a z tab. 6.2 odczytuje si? s^^ i s^^
- jezeli
> e^^ = f^JE^ oraz Js^^l > ^yd^ to zaiozenie o silach przenoszonyc
przez zbrojenie jest poprawne, a zatem nalezy odczytac
odpowiadajece
0) i obliczyc moment, j a k i moze przeniesc przekroj, j a k o moment sil
w betonie i w zbrojeniu A^^ wzgl?dem osi zbrojenia A^^
M^d = li.sbd'of,,

+ A,JyAd-d,l

(6.30)

przy czym, jezeli chcemy ograniczyc s^^ do 1 0 7 ^ lub 2 0 7 ^ ^ , nalezy


skorzystac z tablicy 6.2a lub 6.2b (o ile wartosc co obliczona ze wzoru (6.29)
w nich si? miesci),
- jezeli w k t o r y m k o l w i e k zbrojeniu
< e^^, to w r o w n a n i u (6.29) nalezy
przyjec dla tego zbrojenia cr^ = ^^ i metode prob dobrac z tablicy 6.2 t a k i
Stan odksztaicenia, tzn. takie c^, przy k t o r y m rownanie (6.28) jest spehiione
(dla odpowiadajecych temu ^ wartosci co, e,i, e^^). Nast?pnie trzeba odczytac fi^^ odpowiadajece temu stanowi odksztaicenia przekroju i tak j a k
poprzednio obliczyc M^^^. Ilustruje to przyklady 6.1 i 6.2.
Podobnie post?puje si? przy m i m o s r o d o w y m sciskaniu, jezeh dana jest
osiowa sila obciezajeca przekroj (przykiad 6.3). Jezeh natomiast dany jest

mmosrod, najpierw wykorzystuje si? warunek rownowagi momentow (przy-

As2

W odniesieniu do przekroj 6w obci^zonych sii^ i momentem, znacznie


prostszy jest inny sposob post^powania. Nalezy przyjmowac kolejne wysokosci
strefy sciskanej i na podstawie przynaleznych im stanow odksztaicenia okreslac
sily wewn^trzne w przekroju i odpowiadaj^ce tym silom obliczeniowe obci^zenie niszcz^ce M ^ ^ i Nj^^^. Otrzymuje si^ w ten sposob wykres interakcji sily
osiowej i momentu zginaj^cego, odpowiadaj^cy rozwazanemu przekrojowi,
taki jak przykladowy - przedstawiony na rysunku 6.14. Odpowiednie
obliczenia podano w przykiadzie 6.5.
Stan graniczny nosnosci przekroju nie jest przekroczony, gdy punkty reprezentuj^ce efekt obci^zenia zewn^trznego (M^^, Ngd) (wywolane przez miarodajne kombinacje obci^zen) znajduj^ si? wewn^trz lub na krzywej interakcji.
Ten sposob ma ponadto t? zalet?, ze bez trudu mozna uwzgl^dnic stan
wyt^zenia pr^tow roziozonych dowolnie na wysokosci przekroju oraz zaleznosc cT^~s^ z pochylon^ gorn^ gal^zi^ nalezy po prostu przyjmowac
odpowiednio do kolejnych rozwazanych stanow odksztaicenia przekroju.
Dokonajmy jeszcze porownania wynikow obliczen nosnosci przekroju
sciskanego mimosrodowo przy roznych zalozeniach dotycz^cych sily przenoszonej przez beton w strefie sciskanej wedlug EC2 i PN-84/B-03264
(przykiad 6.6). Jak widac, stosuj^c wedlug EC2 paraboliczno-prostok^tn^
zaleznosc (T^ S^ lub wykres prostok^tny, otrzymuje si? bardzo zblizone
rezultaty, natomiast zalozenia P N prowadz^ wprawdzie do innych wartosci,
ale mieszcz^cych si? na prawie takiej samej krzywej interakcji Mj^^ N^^.
Inaczej rzecz ujmuj^c, wyniki obliczen w przykiadzie 6.6 wg dwoch metod EC
reprezentuj^ prawie ten sam punkt krzywej interakcji, a obliczenie wg P N inny
punkt, lez^cy na prawie takiej samej krzywej.
Przykiad 6.1

al A Beton C/20/25
a=0:85
d,/d=d2/d=0.10
PrA3i/bd=0.02
P r As2/bd=0,01

Dane: b = 0,30 m,' /i = 0,45 m, d^=^


= 0,04 m, beton klasy C25/30, stal
18G2. Zbrojenie dolem 5018 o
= 1270 mm^, gor^ 2012 o A , ^ = 226 mm^.
Okreslic nosnosc przekroju przy zginaniu.
Przyjmujemy:
= 16,7 MPa, a = 0,85,
= 310 MPa,
= 200 MPa,
wykres a^-s^ z poziom^ gorn^ gal?zi% s^,
= 310/200 = 1,557^
Oak na rys, 6.15).
As2
CD

CD
0.30
- 6.14. Wykres interakcji M,,-yj^,cnaxuesymetryc^^^ zbrojonego przekroju prostok.mego
[0 = 0,24 m, h = 0,40 m)

Rys. 6.15

Obliczamy: i = 0,45-0,04 = 0,41 m.


Zakladamy, ze w obydwu zbrojeniach
= 310 MPa oraz na podstawie wzoru (6.29)

P r z y k i a d 6.3
> 5^,^, a zatem u^j^ = cr^2 =

127010-^310-103-226-IQ-^-310-103
, 0,30-0,41-0,85-16700

.
^^SA.

Z tab. 6.2a odczytujemy e^^ = 107oo>


= - l>787oo= co oznacza, ze
zatozenie o odksztaiceniacli zbrojenia bylo poprawne, wobec czego odczytujemy ;i^^ = 0,1676 i obliczamy ze wzoru (6.30)
Ms,i = 0,1676 - 0,30 - 0,4P 0,85 -16700 + 226 -10"^ - 310 -10^ (0,41-0,04) =
= 145,9 k N m

Dane geometryczne i materiaiowe jak poprzednio, zbrojenie dolne i gorne


3012 o
=
= 339 mm^. Przekroj jest sciskany mimosrodowo, Ng^ =
= 400 k N , okreslic MR^.
Zakladamy Nsd = '^Ri i obliczamy z warunku rownowagi sii w przekroju
(6.29), przyjmuj^c F.j, = F,^ = A,^-fy^
CO

400
= 0,2291.
0,3-0,41-0,85-16700

Z tablicy 6.2c wynika, ze w obydwu zbrojeniach odksztaicenia przekrocz^


(rys. 6.16), zgodnie z zalozeniem, a zatem odczytujemy C = 0,883 i obliczamy
.\ J7,i =

2 = 339-10-^-310-103 = 105,1 k N ,

Przykiad 6.2
2 = 0,883-0,41 = 0,362 m,
Przyjmijmy, ze dolne zbrojenie przekroju jest to 4-2(^25 o A^^ =
= 3927 mm^; zakladamy jak poprzednio, ze e^>fij,j, a zatem:

M ^ , = 0,2291-0,30-0,41 - 0,85 -16700: (0,362-0,185) +105,1 - 0,185 - 2 =

_ 3927-10-^-310-103-226-10-^:310-103 _
^

0,30-0,41-0,8516700

= 109,7 kNm,
'

'

. '

Z tab. 6.2c odczytujemy e^^ = 'd^iV'loo^ co nie jest zgodne z zalozeniem.


Sprawdzamy dla kolejnych wartosci
^ ^,0,72

:= 1,36%

(7,1 = 1,36 -10-3.200 IQ^ = 272 MPa,

_ 3927 -10-^ - 272 -103 -226-10-^-310 103 _


'.

0,30-0,41-0,85-16700

= 0,5716:^ 6,, =:1,467<^1,36%,


<^ = 0,717

6,1 = 1,38%

cr^i = 1,38 -10-3.200-103 = 276 MPa,

3927-10-^-276-103 - 226-10--310-103
^

^ =

0,30-0,41-0,85-16700

Rys. 6.16

-0^^806,

i dla tej wartosci CD S^^ = l,387oo> zgodnie z zalozeniem, a wi?c odczytujemy


= 0,4074.

Zalozmy, ze A^sd = 1200 k N , wobec czego


CO = 0,6873,

M j i , = 0,4074 0,30 - 0,4P 0,85 -16700 + 226 -10" ^ - 310 -103 (0,41 - 0,04) =
= 317,6 kNm.
Aby unikn^c uci^zliwej iteracji, mozna przyj^c s^^ = s^^ = i,55/^ i dla tej
wartosci odczytac /i = 0,3993, a wtedy

ale z tablicy 6.2c wynika, ze s^^ < s^^, a zatem wiasciwy stan odksztaicenia
trzeba ustalic metod^ iteracji. Sprawdzamy kolejno:
^ = 0,80,

- 0,877,

a,^ = 0,87-10-3-200; 103 = 174 MPa,

s,^ > h^'

Mjj^ = 0,3993 - 0,30 - 0,4P 0,85 -16700-^226 -10" ^ - 310 103. ^Q^^^ _ Q^Q4-) ^
= 311,8 kNm.
Jak widac, takie uproszczenie prowadzi do niewielkiego niedoszacowania
nosnosci przekroju.

CO

1200-105,1 + 339-10-^-174-103-^ ^^^^^ ^


0,30-0,41-0,85-16700

<^ = 0,815,

= 0,7957oo,

^ 0-,877oo,

c7,i-0,795-10-3-200-103 = 159 MPa,

37Z

323
CO =

1200 -105,1 + 339 10- ^ 159 10^


^ ^^^^

^
= 0,6580
0,30-0,41-0,85-16700

Przykiad 6.5
Dany jest przekroj (rys. 6.18) i cechy materiaiowe: beton C20/25 o /^^ =
= 13,3 MPa, stal A - I I I o f^, = 350 MPa, e^, = 1,757^. Przyj?to a = 0,85
i wykres cr^-s^z poziomj^ gorn^ gal?ziq, oraz
= 0,02 240 364 = 1747 mm^
i
= 0,01 240^364 = 874 mm^ (stopnie zbrojenia przekroju
= 0,02
i P2 == 0,01). Nalezy sporz^dzic wykres interakcji N^d-M^i
(patrz rys. 6.14).

= 0,806% 0,795% ^ C = 0,662,


z = 0,662'0,41 = 0,271 m,
Mjj^ = 0,6580 0,30 0,41 0,85 16700 (0,271-0,185) +
+105,1 0,185 + 339 10" ^ 159 10^ 0,185 = 128,2 k N m ,

A^2=874mm2

Przykiad 6.4
Dane jak poprzednio, mimosrodowe sciskanie e = M^JNsd = 0,04 m, znalezc N^^(Mj^^). Zakladamy wst?pnie na podstawie wielkosci mimosrodu, ze
napr?zenia cr^^ fyd, a
<fyd- Z warunku rownowagi momentow sii wzgl?dem osi sily
(rys- 6.17) otrzymamy
cobdaf^j

+ A2fyA-d^-e-A,,,ie,J--d^

A^^=1747mm2

+ e = 0,

Qj 0,30 0,41 0.85 16700 (C 0,41 - 0,185 - 0,04) +

Rys. 6.18

+ 105,1 -(0,185-0,04)-339 10"^ ie^J '200 10^ -(0,185+0,04) = 0,


1746,0 - CO (0,41 - C-0,225) +15,24-15,255 |e,i| = 0.
Metod^ prob musimy dobrac taki stan odksztaicenia, przy ktorym to
rownanie jest spelnione.

Obliczamy: d = 0,40-0,036 = 0,364 m


d^ _ 0,036
d

7 ~ 0,364

= 0,1.

Rozwazamy kolejne stany odksztaicenia przekroju:


Fs2

a) ^ = 0,14 (rys. 6.19); z tab. 6.2a C = 0,949, co = 0,0830,

Rys. 6.17

Sprawdzamy dla kolejnych


f=l,12,

C = 0,536,

CO = 0,9032,

^ = 1,125,

C = 0,535,

0 = 0,9061,

e.^
e.^

Rys. 6.19

-0,377oc,
-0,387,

L = 1,33^0,
L = 0,500.

^jfd = 0,9061 0,30 0,41 0,85 16700+105,1 +


+ 339 10-^ 0,38 10-3 200 10 = 1712,9 k N .

= coMo/;, = 0,0830 0,24 0,364 0,85 13300 = 82,0 k N ,


-P.i = ^,1 fyd =11 Al 10- 350 103 _ 6I;L,4 k N ,
= A,^ (T,2 = 874 10-^ 0,47 10-3 200 -10 = 82,2 k N ,

324
CO

2=

= 0,949 0,364 = 0,345 m,

CD

-3.50

N^d = 611,4-82,2- 82,0 = 447,2 k N (rozci^ganie),


CO

M^, = (611,4+82,2)-0,164 +82,0-(0,345-0,164) = 128,6 kNm.


b)

= 0,14, ale strefa sciskana po stronie zbrojenia A^^

CD

CO

i ? , = 82,OkN,
F^^ = 1747 10-^ 0,47 ^ 10"^ 200 10^ = 164,2 k N ,
F^^ = 874-10-^ - 350-10^ = 305,9 k N ,

's2

'-3.15

's2

CD

0.00

0.24

Nj^, = 305,9-164,2-82,0 = 59,7 k N (rozci^ganie),


Rys. 6.21

M^, = -(305,9 + 164,2)-0,164-82,0-(0,345-0,164) = -91,9 kNm,


i ^ ^ , = 611,4 k N ,

c) przekroj bez strefy sciskanej, odksztaicenie jak na rys. 6.20

Ps2 = 874 10 - ^ 1,58 -10-^ 200 10^ = 276,2 k N ,

Psi = 1747 -10"^ 350 10^ = 611,4 k N

z = i:d = 0,455 - 0,364 = 0,166 m,

= 874 10-^ 1.0 10"^ 200 10^ = 174,8 k N ,

N^,=

N^, = 174,8 + 611,4 = 786,2 k N (rozci^ganie),


Mj,, = (611,4-174,8) 0,164 = 71,6 kNm,

M^, = (276,2-611,4)-0,164-1073,6-(0,166-0,164) = - 5 7 , 1 kNm,


CO

CO

CD
CDY

's2
CD

CD

-1.50

A s2

CO

CO

CO

-(1073,6 + 611,4+276,2)= -1961,2 k N (sciskanie),

's2

CDi

[fj]i[ _._.

CO

CD
o_

CO
2.C

CD

0.24

-1.58

CO
CD
CD

-2.2S
-2.37

0.24

4
Rys. 6.20

Rys. 6.22

d) ^ = 1,00 (rys. 6.21); z tab. 6.2c C = 0,584 CD = 0,8095,

Przykiad 6.6

J^, = 0,8095 - 0,24 0,364 0,85 13300 = 799,5 k N ,


= 305,9 k N ,
z = 0,584-0,364 = 0,213 m,
Nj^, = -(799,5 + 305,9) = -1105,4 k N ,
M^, = 305,9-0,164 + 799,5-(0,213-0,164) = 89,3 kNm,
e)

= 3,00, bardziej sciskane zbrojenie A^^ (rys. 6.22); z tab. 6.3 C = 0,455,
CO = 1,0871
= 1,0871 0,24 0,364 - 0,85 -13300 = 1073,6 k N ,

Dane jak w przykiadzie 6.5, okreslic nosnosc przekroju przy x d wedlug


zalozen EC2 i PN-B-03264:2002 (rys. 6.23). ,
(1) Zalozenia EC2 z paraboliczno-prostok^tn^ zaleznosciq. ff^s^; z tab. 6.2c
przy ^ = 1,0
CB = 0,8095,
i ^ , = 0,8095 0,24 - 0,364 0.85 13300 = 799,5 k N ,
= - 3,15%

= 874 10- s 350 10^ = 305,9 k N ,

326

327
C = 0,584,
2 = 0,584-0,364 = 0.213 m,
Nj,, = -(799,5 + 305,9) = -1105,4 k N ,
M^d = 305,9 -0,164+799,5-(0,213-0,164) = 89,3 kNm,
(1)

(2)

A32

(3)

af.

-3.50

M,
><_

Z J

(NR,

o
o

Wielkosci sii i momentow s^ zwykle przedstawiane na wykresacli jako


sprowadzone, wykresy mozna wi?c stosowac przy dowolnycli klasacli betonu
i wymiarachi przekroju, jednak tylko przy okreslonej klasie zbrojenia i otulinacli djd i djd.
Przykiadowy diagram dla przekroju prostok^tnego, zaczerpni^ty z [6.2],
przedstawia rysunek 6.24. Jak mozna zauwazyc z wykresu dla cot^^ = 0 przy
/z=0, w obliczeniach zostat uwzgl^dniony wspoiczynnik a = 0,85.
Wykresy mozna wykorzystac zarowno do okreslania potrzebnego przekroju
zbrojenia jak i sprawdzania, czy przekroj przeniesie przewidywane obci^zenia.
Analogiczne wykresy, sporz^dzone dla stali zbrojeniowych stosowanych
w Polsce, klasy A - I I , A - I I I i A - I I I N , s^ zamieszczone na koncu rozdzialu.
Przyj?to
= 200 GPa, a wspoiczynnik a pozostawiono we wzorach opisuj^cych i V, CO podkresla istnienie tego wspolczynnika i umozliwia korzystanie
z wykresow przy roznych jego wartosciach^^.

Rys. 6.23

6.4.4. Procedura wymiarowania


(2) Zalozenia EC2 z prostok^tnym wykresem napr?zenia w strefie sciskanej
CO

= 0,8,

Wymiarowanie zbrojenia prowadzimy zaktadaj^c, ze nosnosc przekroju ma


bye rowna obci^zeniu zewn?trznemu, tzn. M^^ = M ^ ^ i Nsd = Nj^^,

i?^ = 0,80 0,24 0,364 0,85 13300 = 790,1 k N ,


Przekroj zginany

^ = (l-0,4)-0,364 = 0,218 m,
Nj,, = -(790,1 + 305,9) = -1096,0 k N ,
M^, = 305,9-0,164+790,1 -(0,218-0,164) = 92,8 kNm,
(3) Zaiozenia PN-B-03264:2002
CO

= 1,0,

Dane s^ obliczeniowe wytrzymaiosci betonu i stah zbrojeniowej,/^^,/^^,


E^, Sy^=fyJE^, wspoiczynnik a, graniczna wysokosc strefy sciskanej (^H^,
obliczeniowy moment zginaj^cy M ^ j . Zakladamy wymiary przekroju b, h, d^, d^
(mozemy je zmieniac w trakcie obliczen), szukamy A^^ i ewentualnie A^2'
Obliczamy:
d hd^,

= 1,0 - 0,24 0,364 - 0,85 -13300 = 987,6 k N ,


f^cs =

= 611,4 k N ,
= 305,9 k N ,
C = 0,5,

^ = 0,5-0,364 = 0,182 m,
Nj^^ = -(987,6+611,4 + 305,9) = -1904,9 k N ,
Mj,, = 987,6*(0,182-0,164)-611,4'0,164+305,9-0,164 = -32,3 kNm.
lub
6.4.3. Diagramy interakcji momentu zginaj^^cego
i sily osiowej
Korzystaj^c z tablic 6.2 i 6.3 lub programow komputerowycli, opracowanycb dla zaiozen EC1992 w wielu krajowych osrodkacli, mozna sporz^dzic
wykresy nosnosci przekrojow obci^zonycli momentem i sii^ osiow^, przydatne
w projektowaniu.

z tablicy 6.2 odczytujemy s,^ i ^,

Da. ocj^^

jezeli s^jL > ^yd


^ ^ ^um (powody ograniczenia ^ mog% bye inne niz
osi^gni^cie przez zbrojenie rozci^gane s^^ = e^^ por. p. 6.3), to odczytujemy
z tablicy 6.2 wartosc wspoiczynnika co lub C i obliczamy
A,, = cDbd-^,
Jyd

"

(6.31)

Cdfyd
przy czym oczywiscie musi bye speiniony warunek A^^ > Aminj
jezeli
<Sy^ lub ^ > ^y,^, to nalezy dozbroic strefy sciskany tak, aby
W EC 2004 zamiast wyst?puj^cego w starszych wersjach wspoiczynnika cc wprowadzono
wspoiczynnik o nazwie a,, (por. pkt 4.2.6).

328

329

osi^gn^c
= e^^ lub ^ = (fumJ odczytujemy zatem z tablicy 6.2 /i,,u i cou^,
odpowiadaj^ce <^iim i obliczamy
.
^M = /^c.-/^um,

(6.33)

hd

^.1 =

1 - W

(6.34)

/.
/yd

-fed

(6.35)

przy czym 0-^2 nalezy przyj^cna podstawie e^2? odczytanego z tablicy 6.2 (lub
z wykresu na rys. 6.11 lub 6.12) dla ^ = ^ u m ; jezeli 1-8,2! < fyj^s. obliczamy
cr,2 = 1-6.2!-E.^ w przeciwnym razie G^^-fydJezeli zbrojenie rozci^gane nie miesci si^ w jednym rz?dzie, to napr^zenia
w zbrojeniu w kolejnych rz^dach'powinno si? przyjmowac odpowiednio do
stanu odksztaicenia tego zbrojenia. Dla przekrojow zbrojonych przy przeciwleglych kraw?dziach pr^tami rozmieszczonymi w dwoch rz^dach, w minimalnych wymaganych norm^ odst^pach, mozna zalozyc, ze odksztaicenia wszystkich pr?t6w w grupie s^ takie jak wiokna przechodz^cego przez srodek
ci^zkosci przekrojow pr?t6w w tej grupie. Wysokosc uzyteczna moze bye
wtedy mierzona do srodka ci^zkosci grupy pr^tow rozciq^ganych.
Zaleznosci (6.31), (6.32) oraz (6.34) w postaci podanej wyzej odnosz^ si? do
obliczeniowego modelu zbrojenia z gorn^ gai?zi^ poziom% co oznacza, ze przy
s'^fyJE^
napr?zenie w zbrojeniu jest stale i rowne /^^.
Jezeli zbrojenie nie ma wyraznej granicy plastycznosci i gorna gai^z
zaleznosci cr, j e s t pochylona, to nalezy w miejsce f^^ podstawie napr?zenie
(T,TL, odpowiadaj^ce odksztaiceniu e,^ zbrojenia rozci^ganego, odczytanemu
z tablicy 6.2.
Przykiad 6.7
Dane: b = 0,30 m, h = 0,45 m,
= 0,04 m, (rys. 6.25), beton klasy
C25/30, stal 18G2, moment zginaj^cy M^^ = 100 kNm. Obliczyc pole przekroju zbrojenia.
o

- 0

V-

-3.50
..r-r';:;

'

'

00

CXD

I s
o

15.20

0.30
Rys. 6.25

b)

-2.58

330
Przyjmujemy:
= 16,7 MPa, a = 0,85, f^, = 310 MPa, E, = 200 MPa,
wykres cr,- e, z poziom% gorn^ gal?zi% e^^ =fyJE^ = 310/200 = 1,55% Qak na
rys. 6.15).
Obliczamy;
i = 0,45-0,04 = 0,41 m,
100
^ " ~ 0,3 0,4P 0,85 16700 ^ ^'^^^^'
Jezeli nie ograniczymy odksztaicenia zbrojenia rozci^ganego e^j^, to stan
odksztaicenia przekroju przy zniszczeniu (na podstawie tab, 6.2c) jest taki, jak
na rys. 6.25a, a zatem > e^.^, wobec czego cr.^ =/y^; odczytujemy co = 0,1515
lub C = 0,922
= 0,1515 0,3 0,41 ^ ^ ^ 1 ^

106 ^

^^^^2

A^^ = 0,6962 0,3 0,41 ^'^^^^f'^' 10^ = 10660 m m ^


a przekroj zniszczylby si? w sposob niesygnalizowany, przez zmiazdzenie
betonu w strefie sciskanej.
Taki sposob zbrojenia przekroju jest nieekonomiczny, nalezy zatem dozbroic stref? sciskany tak, aby zmniejszyc jej wysokosc i zapewnic wykorzystanie nosnosci zbrojenia rozci^ganego. Przyjmujemy e,^ = Sy^ = 1,55%,* i z tablicy 6.2c odczytujemy odpowiadajq^ce tej wartosci /^iim = 0,3993 i co^^ =
= 0,5611. Zakladamy tez, ze ^2 = ^1 = 0^04 m, wobec czego djd =
= o',04/0,41 = 0,10, a zatem 8,2 = -37oo i ^.2 =fyd = 310 MPa. Obliczamy,
korzystaj^c ze wzorow (6.33) do (6.35)
Afi^^ = 0,4470-0,3993 = 0,0477,

.., = ( 0 , 6 1 1 . ^ ) 0 , 3 0 . 4 1 . ^ . 1 0 ^ = 3459^^

lub
-'-^"o,922-oill"310000-^Q'-^^^^""
Nalezy jeszcze sprawdzic, czy/tak okreslone pole przekroju zbrojenia jest
wi?ksze od minimalnego (por. rozdz. H i 13).
Jezeli chcemy ograniczyc e,^, np. do 10%^, to musimy posiuzyc si? tablicy
6.2a; stan odksztaicenia przekroju ilustruje rys. 6.25b, o) = 0,1520, C = 0,919,
a zatem jak poprzednio
=fy^ oraz
X , , = 0,1520-0,3-0,41- '

Przy takim zbrojeniu przekroju doszloby do jednoczesnego wyczerpania


nosnosci zbrojenia rozci^ganego i betonu w strefie sciskanej, przy jej wzgl?dnej
wysokosci (^ = 0,693 (tab. 6.2c). Jezeli chcemy ograniczyc wysokosc strefy
sciskanej, np. do
= 0,30, to z tab. 6.2c dla tej wartosci odczytujemy
conn. = 0,2429, fi,,n^ = 0,2126, 8 , , = 8,17Voo,
= - 2 , 3 3 7 (obydwa wi?ksze
od 8yJ i obliczamy:

^ '10^ = 856 mm^,


Afi^^ = 0,4470-0,2126 = 0,2344,

lub
100

= r^r^.r. . . .

. . ^^^^ * l o ' = 856 mm^.

0,919-04^310000

Jak widac, decyzja o ograniczeniu odksztalcen zbrojenia wlasciwie nie


wplyn?la na wymagane pole przekroju.

^ . ( 0 , 2 4 2 9 + 5 ^ ) . 0 , 3 . 0 , 4 1 . ^ . 1 0 - = 2835
A . = ? ^ 0 , 3 . 0 , 4 1 . 2 ^ . 1 0 ' = 14.7n^=.

Przykiad 6.8

Decyzja o ograniczeniu ^ powoduje zatem przyrost l^cznego pola przekroju


zbrojenia o okolo 15%.

Dane jak w przykiadzie 6.7, ale moment zginaj^cy M^^ = 320 kNm.
Obliczamy:

Przekroj sciskany mimosrodowo

320
~ 0,3-0,41^-0,85'16700
Z tablicy 6.2c odczytujemy s^^ = 0,577,, < ^yd, co oznacza, ze nosnosc
rozci^ganego zbrojenia nie b?dzie wykorzystana, bo a^^ ^s^^E = 0,00057 *
200000 = 114 MPa. Pole przekroju zbrojenia przy CD = 0,6962, odpowiadaj^^^J P^cs = 0,4470, wyniosloby w tym wypadku

Dane s^ wymiary przekroju b, h, d^^, d^, klasa betonu i stah zbrojeniowej,


wspoiczynnik a, ^Hm, obliczeniowy moment zginaj^cy
i obliczeniowa sila
sciskaj^ca iV^^, a szukamy
i-^52
W obliczeniach sii? Nsd nalezy podstawiac jako ujemn^.
Obliczamy kolejno (por. rys. 6.8),
d^h-d^,

A
Msd. = Msd-Nsd[^-d^j,

\
(6.36)

jezeli < ^lim, to zbrojenie sciskane nie jest potrzebne (choc moze bye
wymagane ze wzgl?d6w konstrukcyjnych), a zatem nalezy odczytac wspoiczynnik CD i obliczyc z warunku rownowagi sii w przekroju
A,, = cobdf^+^>A,,^,^,,.
Jyd Jyd

, (6.37)

przy czym, gdy chcemy uwzgl?dnic konstrukcyjne zbrojenie sciskane


o zalozonym polu przekroju A^^^ to obliczamy moment wypadkowej sily
w betonie sciskanym wzgl?dem osi zbrojenia A^^:
M,, = M,,-A,2a,2{d~d,l

i na podstawie pi^^ i co wybrac metod^ prob z tab. 6.2 lub 6.3 taki stau'
odksztaicenia przekroju, przy ktorym zostan^ spelnione warunki rownowagi
momentow i sii podluznych. Pole przekroju zbrojenia A^^ i A^^ oblicza si?
odpowiednio ze wzorow (6.40) i (6.41), przyjmuj^c jako /z^^iim i ^um wielkosci
odpowiadaj^ce przyj?temu stanowi odksztaicenia przekroju oraz napr?zenie
cr,2 wynikaj^ce ze stanu odksztaicenia. Jezeh s^^<Sy^, to we wzorze (6.40)
zamiast/yd nalezy przyj^c a^^ = B^IE^. Tok obliczen podano V przykladach
6.11 i 6.12.
Powyzsze zaleznosci zostaly zapisane dla obliczeniowego modelu zbrojenia
z poziom^ gorn^ gal?zi^ przyj?cie zaleznosci cr^ s^.z gorn^ gat?zi^
pochylona utrudnia znalezienie stanu odksztaicenia, dla ktorego s^ spebione
warunki rownowagi sii i momentow w przekroju, bo sily w zbrojeniu zalezy od
odksztaicenia takze po przekroczeniu e^j = fyd/E^ (przykiad 6.13).
P r z y k i a d 6.9

(6.38)

przyjmuj^c a^^ na podstawie spodziewanego odksztaicenia e,2 (por. rys.


6.11 i 6.12); nastijpnie obliczamy /z^,, odczytujemy CD i obliczamy przekroj
zbrojenia A^^ jak poprzednio z warunku rownowagi sii w przekroju:
A,^ = C D b d + ( 6 . 3 9 )
Jyd
Jyd
Jyd
jezeli ^ > (^lim, mozna sprobowac ograniczyc wysokosc strefy sciskanej do
^lim = ^lim^, przez dodanie zbrojenia sciskanego A^2 tak jak przy zginaniu,
a zatem
oraz

Dane jak w przykiadzie 6.7, ale przekroj jest mimosrodowo sciskany:


= 150 kNm, Nsd = 150 k N . Obliczamy moment sily wzgl?dem osi
zbrojenia A^^ na podstawie wzoru (6.36)
Msd, = 150+150 (^--0,04)
2
a nast?pnie
n =

Nalezy wtedy dodatkowo okreslic \ysp6iczynnik co zakladaj^c, ze cal^ sit?


przeniesie beton:
CD =

N
Sd
bdaf,/

(6.42)

177,8
= 0,2484.
0,3 0,41^^5-16700

Z tab. 6.2c wynika, ze e,j|^ 6,197,^ ^ 8yd, wobec czego cr,i =fy^. Jezeh
wysokosc strefy sciskanej uznamy za satysfakcjonuj^c^, bo ^ = 0,361, to
odczytujemy 0) = 0,2923 i obliczamy
A, =

Ten tok post?powania ilustruje przyktady 6.9 i 6.10.


Przy duzej sile podluznej i niewielkim momencie (tzn. malym mimosrodzie
sily) wyzej omowiony sposob post?powania nie da rozwi^zania. Zbrojenie
,
okreslone ze wzoru (6.40), moze bowiem okazac si? ujemne, tzn. sciskane,
a z zalozonego stanu odksztaicenia odpowiadaj^cego t=
wynika, ze
powinno bye ono rozci^gane.

= 177,8 k N m ,

( 0 , 2 3 . 0 , . 0 , 4 . . ? ^ - 3 ^ ) . 1 0 = U W .

Jezeh jednak chcemy uzyskac mniejsz^ wysokosc strefy sciskanej lub


zbrojenie w strefie sciskanej jest potrzebne ze wzgl?d6w konstrukcyjnych, to
przyjmujemy np. A^2 = ^02 mm^ (2016) i obliczamy moment sily, ktor^ musi
przeniesc strefa sciskana, wzgl?dem osi zbrojenia A^^, przyjmuj^c, ze 0-^2 "^fyd
oraz
= 0,04 m.
M , , = 177,8-402 10"^ 310000-(0,41-0,04) = 131,7 k N m ,
n =

131,7
= 0,1840.
0,3 0,4P-0,85-16700

Z tab. 6.2c odczytujemy dla tej wartosci /j,^^ i d2/d = 0,10, 8,2 = 2,127oo?
a zatem wlasciwie przyj?to napr?zenia w zbrojeniu A.zl odczytujemy
(D = 0,2058 i obliczamy z warunku rownowagi sii (6.39)

Msds = 100+1500 ( ^ - 0 , 0 4 ^ = 377,5 k N m ,

= ( o , 2 0 5 8 . 0 , 3 . 0 , 4 1 . ^ ^ - 3 ^ ) . 1 0 6 + 402 = 1077 m m ^

377,5

wobec czego A,j^ + A,2 = 1077+402 = 1479 mm^.

AO.A/112.oQC.-fcn(\r\
0,3-0,412-0,85-16700

l^cs

P r z y k i a d 6.10
Dane jak w przykiadzie 6.7, przekroj jest mimosrodowo sciskany M ^ . =
= 150 kNm, iVs, = - 1 0 0 0 k N . Obliczamy:
Ms,, = 150 +1000 ^ ^ - 0 , 0 4 ^ = 335,0 k N m ,
335,0
^--0,3-0,4P-0,85-16700 =^'^^^Z tab. 6.2c odczytujemy 8,^ = 0,12%, co oznacza, ze napr?zenie w zbrojeniu .4,1 byloby rowne zaledwie cr,^ = 0,00012 200000 = 24 MPa. Mozemy
sprobowac wykorzystac nosnosc tego zbrojenia przyjmuj^c s^^^ = s^^ = 1,55%,
czemu odpowiadaJ4 cou^ = 0,5611 i
= 0,3993 oraz e,^ = - 2 , 9 9 % >
>
= 1,557^. Obliczamy:
/ I =

0,4680-0,3993 = 0,0687,

'

Ta wartosc jest wi?ksza niz maksymalne fi^^ = 0,4950 (tab. 6.3 przy
djd = 0,10). Obliczamy dodatkowo ze wzoru (6.42):
1500
= 0,8591,
0,3-0,41-0,85-16700

CO =

a tak^ wartosc znajdziemy przy ^ duzo mniejszym od wymkaj^cego z wartosci


^ ^ j . Nadwyzk? momentu ponad to, co przeniesie sciskany beton, musimy zatem
przekazac na zbrojenie. Odpowiedni stan odksztaicenia przekroju nalezy
dobrac metodq, prob, przyjmuj^c kolejne wartosci ^:
(1) e = 1,04, CO = 0,8419, Mc. = 0,4777 (tab. 6.2c),
e,,= -0,13%
e,2=-3,167oo

= 26 MPa (sciskanie),
cr,2 = 310 MPa (sciskanie),

/l/i = 0,5273-0,4777 = 0,0496,


A,,

(^(^0,8419+^^y 0,3-0,41-0,85-16700-1500^26^-10^ =

= 2545 m m 2 > 0 ,
X . , = 5 ^ . 0 . 3 ^ 0 , 4 r ! ^ . 1 0 . = 430n>.>
Jezeli przyjmiemy, ze przekroj ma bye zbrojony symetrycznie, to mozemy
posiuzyc si? diagramem dla stali A - I I i dJd = d^/d = 0,10. Obliczamy:
^

150

= 0,4728,

0,007^ ff,, = OMPa,


(T,2 = 310 MPa (sciskanie),

= 0,5273-0,4728 = 0,0545,

1000
=

bha

(2) ^ = 1,00, CO = 0,8095,


e,2 =-3,157<,

^ fc/ia/e, "0,3-0,45^-0,85 1 6 7 0 0 " ' ^ ^ ' ^ '


Nd

CO oznacza, ze zbrojenie A^^ jest rozci^gane, a to nie zgadza si? z zalozonym


stanem odksztaicenia przekroju.

0,3 0,45 0,85 16700

= ^0,8095+^^^^0,3-0,41-0,85-16700-1500 = 191,1 k N ^ 0,

n 592
'

'

i dla tych wartosci odczytujemy z diagramu p = 0,135, wobec czego


A r = Az = \pbhf^ = l 0,135.0,3 0 . 4 5 M _ I ^ . io 417 mm^.
^
Jyd ^
310
Calkowite pole przekroju zbrojenia jest w tym wypadku o 5% wi?ksze niz
przy zbrojeniu niesymetrycznym.

a wi?c tez niezgodnie z zalozeniem.


(3) ^ = 0,99, CO = 0,8014, M - 0,4713,
e,i = 0,0357<,
e,2 = -3,1457

(T,i = 7 MPa (rozci^ganie),


cr,2 = 310 MPa (sciskanie),

= 0,5273-0,4713 = 0,0560,
Przykiad 6.11
Dane jak w przyMadzie 6.7, przekroj jest mimosrodowo sciskany M . . =
= 100 kNm, 2^5, = - 1 5 0 0 kN. Obliczamy

A , , = ( ^ ( ^ 0 , 8 0 1 4 + ^ ) 0,3 - 0.41 - 0,85 - 1 6 7 0 0 - 1 5 0 0 ^ ^ ^ 10 =


= 1124 mm^ > 0,

a wi?c zgodnie z zalozeniem o stanie odksztaicenia. Obliczamy zatem pole


przekroju zbrojenia A^^*

Przyjmujemy

= ^02 mm^ oraz e^^ = ~ 2 , 1 7 ^ , wobec czego

cr,2 = 310 + ( 4 0 0 - 3 1 0 ) - ^ ^ ^ = 311 MPa,


Obliczamy ze wzoru (6.38) (M^,, = 177,8 k N m jak poprzednio):
M=

Przykiad 6.12
Dane jak w przykiadzie 6.7, przekroj jest mimosrodowo sciskany: M j , =
= 100 kNm, Ns, = -2500 k N . Obliczamy:
Ms,, = 100 + 2500 Y ^ - 0 , 0 4

j = 562,5 kNm,

562,5
^"

0,3 0,4P-0,85 16700

= 0,7858,

= 0,7858-0,4950 = 0,2908,
0,2908\7
2500 \
0,3-0,411-0,1
-49 mm^ (sciskanie).
1,10004

310

3100Q07

131,5
0,3-0,412-0,85-16700

Stosujemy bgraiiiczenie s^^ <tO/^, a zatern z tablicy 6.2a odczytujemy


= - 2 , 0 8 7 ^ i CO = 0,2055. Poniewaz e,2 - 2 , 1 7 , wi?c (t,2 = 311 MPa
natomiast

2500
= 1,4319.
CO =
0,3-0,41-0,85-16700
Z tab. 6.3 dla djd = 0,10 przyjmujemy maksymalne wartosci co = 1,1000,
/i = 0,4950, CO odpowiada fi,i = ,2 = - 2 , 0 0 7 < , , a zatem o-,i = o-^^ =
= 310 MPa (sciskanie). Obliczamy

X,, =

177,8-402-10-^-311000-(0,41-0,04) = 131,5 kNm,

10^ =

X = ? ^ . 0 , 3 . 0 , 4 l 5 ^ . 1 0 = I820m,n^
1-0,1 '
'
310
Przykiad 6.13
Dane jak w przyldadzie 6.7, obci^zenie jak w przykiadzie 6.9: M^^ =
= 150 kNm, Nsd = 150 k N , ale przyjmujemy zaleznosc cr^s^ z pochylon^
gorn^ gal?zi^ (rys. 6.26).

10,0-1,55
0-,! = 31Q+(400-31Q)-^^'^ / ^ ^ = 326 MPa,
50,0-1,55
wobec czego z warunku fowiiowagi sii
= (0,2055 - 0,3 0,41 -0,85 -16700+402-10-^- 311000-150)
1
10^ = 1024 mm^
326000
Jak mozna zauwazyc^ napr?zenia w zbrojeniu vi,2' ^ odksztaiceniach
ograniczonych do js^^l < l^cul = 3,57oo= mog^ bye jedynie niewiele wi?ksze od
/ j , , i w obliczeniach przekroju ten przyrost mozna pomijac.
Przekroj rozci^gany

mimosrodowo

Dane jak poprzednio, obliczamy M ^ , , moment sily 'iVs, wzgl?dem osi


zbrojenia
ze wzoru (6.36), przy czym sila Ns, jest podstawiana jako
dodatnia:
Ms,s =

Msd-Ns,(^-d,'j.

Jezeli Msds < 0, to w przekroju nie ma strefy sciskanej i pola przekroju


zbrojenia A^^ i A^^ wyznacza si? z warunku rownowagi momentow wzgl?dem
osi obu zbrojeh (rys. 6.27) jako

''''
- M l ^
'50.C)
Rys. 6.26

(6.44

Tego stanu obci^zenia przekroju doty czy przykiad 6.14.


Jezeli Msds>0, to w przekroju jest strefa sciskana, a zatem obliczamy

339

338
M ^ . = 20-200'
-6!

^s2

Msd

'0,45

0,04 = -17,0 k N m < 0 ,

CO oznacza, ze w przekroju nie ma strefy sciskanej, a zatem (rys. 6.28)


^ ( , . , " ^ Y ^ . + 2 0 o Y : ; 7 7 ^ - 1 0 ^ = 497 m m ^
310000
0,41-0,04

Nsd^
A si

-17,0
"^'^

0,41-0,04 310000

10^ = 148 mm^ (rozci^ganie),

Rys. 6.27. Uklad sii w przekroju mimosrodowo rozci^ganym bez strefy sciskanej.
Sds

i z tablicy 6.2 odczytujemy


i e^i.
.
Jezeli e_5jL > fiyd, ^^^sx^'fyd^
a pole przekroju zbrojenia A^^, okreslone
z warunku rownowagi sii w przekroju, wynosi ze wzoru (6.37):

LO

00

'Am

pfcg^ A s2

LO

00

A,,={cobdccf,,+Nsa)^.
Jyd
Jezeli, mimo iz s^^ ^ Sy^, chcemy zastosowac zbrojenie ^4^2, to przyjmujemy
jego przekroj i wst?pnie zakladamy odksztaicenie ^2? ^ tym samym
(J52 = 1^521-^5- Poprawnosc zalozenia o odksztalceniu przekroju sprawdzamy
obliczaj^c kolejno (wzor 6.38):

Rys. 6.28

Przykiad 6.15
Dane o przekroju i materiaiowe jak w przykiadzie 6.7, przekroj jest
mimosrodowo rozci^gany: Ms, = 100 kNm, Nsd = 100 k N . Obliczamy:
Msj, = 100-100

jezeli 8^2
odpowiada zalozeniu, nalezy je oszacowac ponownie i obliczyc
powtornie M i /z,,.
jezeli e^2 odpowiada zalozeniu, odczytujemy co i obliczamy ^ ^ j l z warunku
rownowagi sii w przekroju ze wzoru (6.39):
4 i = icDbdccf^,+A,2 (^s2 + Nsd)j-,
Jyd
przy czym znak + " przy drugim czlonie jest wazny, gdy zbrojenie A^2 J^^^
sciskane.
Jezeli e^jL < ^yd l^b chcemy ograniczyc ^, to przyjmujemy CD^^ i fi,sYim i d^l^J
post^pujemy tak jak przy mimosrodowym sciskaniu (wzory 6.40 i 6.41).
Przykiad 6.14
Dane o przekroju i materiaiowe jak w przykiadzie 6.7, przekroj jest
mimosrodowo rozci^gany: Msd = 20 kNm, Nsd = 200 kNm. Obliczamy moment wzgl?dem osi zbrojenia A^^:

'0,45
- - 0 , 0 4 I = 81,5 k N m ,
2
81,5

0,3-0,412-0,85-16700
Z tab. 6.2a (e.i ^ 107J odczytujemy:
6,2 = -2,157 i e,= 107< wobec czego
= (0,1220 0,3 -0,41 0,85 16700+100)

= 0,1138.
^ = 0,177, co =

0,1220,

przy

1
10^ = 1010 mm2.
310000

Jezeli ze wzgl?d6w konstrukcyjnych potrzebne jest zbrojenie sciskane, to


przyjmujemy np. A^2 = 226 mm^ (2(^12) i obliczamy moment, jaki musi
przeniesc sciskana strefa betonu. Trzeba jednak zalozyc e^^, bo z podanych
wyzej wartosci odksztalcen wynika, ze b?dzie lfi,2l < e^a- Przyjmijmy np.
%2 0,60/^, wobec czego
o-,2 = 0,00060 - 200000 = 120 MPa (sciskanie),
M = 81,5-226-10-6.120000-(0,41-0,04) = 71,47 kNm,

340
71,47
_
^ 0,3-0,412-0,85-16700 ^

'

-^k^

a zatem z tab. 6.2c, przy djd = 0,10, e,^ = -0,737,,^ # - 0 , 6 0 7 ^ . Dokonujemy korekty s,^, przyjmuj^c
= -0=707^, wobec czego

Msd

Fc

(7,2 = 0,00070 200000 = 140 MPa,


Fs

M = 81,5-226 -10-<5 140000 - (0,41-0,04) = 69,79 kNm,


69,79
^ 0,3-0,412-0,85-16700 ' "
e^2= - 0 , 7 0 6 7 - 0 , 7 0 7 ^ , zgodnie z zalozeniem.
Odczytujemy CD 0,1037, s^j^ = 107oo. wobec czego a^^ = 310 MPa i z warunku rownowagi sii obliczamy

Msd

^ 1 = (0,1037 0,3 - 0,41 0,85 -16700 + 226 -10"-140000 +100) - ^ -10^ =


J 10000
= 1009 m m ^

Fs

6.5. Przekroj teowy


ObUczeniowq. szerokosc p o M przekroju teowego, wspolpracuj^cej z zebrem przy przenoszeniu obci^zen, okresla si? w sposob omowiony w podrozdziale 3.2.
Strefa sciskana w przekroju teowym moze miescic si? w grubosci polki lub
j ^ przekraczac (rys. 6.29).
W pierwszym przypadku x < / i ^ i przekroj obliczamy jako prostok^tny
o szerokosci b^, korzystaj^c z tablicy 6.2.
Jezeli X > /zj, a wi?c przekroj jest rzeczywiscie teowy, to wypadkow^ bryty
napr?zenia okreslone dla strefy sciskanej {bj-'x) nalezy zmniejszyc o wypadkow^ nieistniej^cej cz?sci tej strefy (bj^r-h^^ x hj) (rys. 6.30).
Wypadkow^ AF^ i rami? Az, okreslajq.ce jej odleglosc od dolnej kraw?dzi
polki, obliczamy jako
AF, = a,^{b,-b^){x-h,)aU
Az = k,ix-hj),

Rys. 6.29. Rsztalt strefy sciskanej w przekroju teowym

c2

"1^+

cf

Fc

Msd

^Fc^

Nsd

Fsi

s1

(6.45)
(6.46)
Rys. 6.30. Uklad sii w przekroju teowym

przy czym wspolczynniki co^ i


podane s^ w tablicy 6.4, w funkcji
odksztaicenia
wpoziomie dolnej kraw?dzi polki (rys. 6.30). Odksztaicenie
wynosi:

^cf = ^c2^.

(6.47)

Przy znanych wymiarach przekroju, znanych cechach wytrzymalosciowych


materialow i danym A^-j^ i As2^ nosnosc przekroju przy zginaniu lub mimo-

Tab. 6.4. Wspolczynniki do obliczania przejccoju teowego

.K

K
-0,1
-0.2
-0.3
-0.4
-0.5

hx^^

0,0492
0,0967
0,1425
0,1867
0,2292

0,335
0,336
0,338
0,339
0,341

-0,6
-0,7
-0,8
-0,9
-1,0

0,2700
0,3092
0,3467
0,3825
0,4167

0,343
0,344
0,346
0,348
0,350

[7oo]

-1,1
-1,2
-1,3
-1,4
-1,5

0,4492
0,4800
0,5092
0,5367
0,5625

0,352
0,354
0,356
0,359
0,361

Cd. Tab. 6.4. Wspoiczynniki do obliczania przekroju teowego

^cf EVoo]

-1,6

-V

-1,8
-1,9
-2,0
-2,1
-2,2

0,5867
0,6092
0,6300
0,6492
0,6667
0,6825
0,6970

-2,3
-2,4
-2,5
-2,6
-2,7
-2,8
-2,9

0,364
0,366
0,369
0,372
0,375
0,378
0,381

[7oo]

0,7101
0,7222
0,7333
0,7436
0,7531
0,7619
0,7701

0,385
0,388
0,391
0,394
0,397
0,400
0,402

^cf CVoo]

-3,0
-3,1
-3,2
-3,3
-3,4
-3,5

(^x

0,7778
0,7849
0,7917
0,7980
0,8039
0,8095

0,405
0,407
0,410
0,412
0,414
0,416

Przy obliczaniu potrzebnego pola przekroju zbrojenia post^pujemy w podobny sposob:


(1) obliczamy M^j^ wzgl?dem osi zbrojenia
ze wzoru (6.36):
Msds =

Msd-Nsi(y-dj),

i obliczamy /i J^k dla przekroju prostok^tnego bfh:


^_Msds_

(2) jezeli ^ ^ ^ (x ^ hf), to liczymy pole przekroju zbrojenia jak dla przekroju
srodowym sciskaniu przy
= const okreslamy nast?puj.co:
(1) zakiadamy, ze w obu zbrojeniach napr?zenia s^ rowne /^^ i z warunku
rownowagi sii
Alfyd-Alfyd-N,

X=

"fSd

(6.48)

bfCCfcd

(2) jezeh x^hj-,


to dalej post?pujemy jak dla przekroju prostok^tnego
o szerokosci bj^,
(3) jezeh x>hj;
korygujemy wysokosc strefy sciskanej, zapisuj^c warunek
rownowagi sii w przekroju w postaci
Axfyd-Aifyd-Nsd
= ^b^daf^^-cD^{b^-bJ(^d-hj)af^,,
(6.49)
przy czym odpowiedni stan odksztaicenia musimy dobrac metod^ prob,
sprawdzaj^c takze, czy zaiozenie o odksztaiceniach i napr^zeniach jest
poprawne,
(4) dla ustalonego stanu odksztaicenia przekroju odczytujemy ^, fi^^, co^ oraz
i obliczamy
= l^cs bf d"- ocf^d -

(bf - b J i^d - hj) af^, [d-h^-

k, {^d - /i^)] +

+A2fyd{d-d2)+Nsd(y-d,),
(6.50)
Jezeli posluzymy si? prostok^tnym wykresem napr?zenia w strefie sciskanej,
to zadanie staje si? prostsze. Obliczamy:
_

Aifyd-A2fyd-(bf-bJh^ccf^,-Nsd
K "fed

(6.51)

prostok^tnego o szerokosci by,


(3) jezeli ^ > ~ ^ > ^o przekroj jest rzeczywiscie teowy i musimy ponownie
okreslic wysokosc strefy sciskanej z rownania
/ i b y r f 2 ^ - c o , ( b y - f e J ( e d - a y ) c c / , , [ d - / i y - / c , ( e i - / i y ) ] = Ms,s,

(6.53)

przy czym wiasciwy stan odksztaicenia musimy ustalic metod^ prob,


(4) jezeli skorygowane ^ uznajemy za wlasciwe, to obliczamy A^^ z warunku
rownowagi sii w przekroju jako
4 x - { [ c o M - a ) , ( b ^ - b J ( ^ d - V ) ] of,,+N}j-,

(6.54)
Jyd

pami?taj^c o sprawdzeniu, czy 0^1= fyd,


(5) j e z e l i ^ uznajemy za zbyt duze, to przyjmujemy (^h^,, odczytujemy odpowiednie wspolczynniki i obliczamy ze wzoru (6.53) moment M^^, przenoszony przez sciskany stref? betonu, pole przekroju A^^ warunku rownowagi momentow wzgl?dem osi zbrojenia A^^
_Msds-M,,

2_

d-d,

a pole przekroju zbrojenia A^^ z rownania (6.54), z dodatkiem AA^^


wynikaj^oym z koniecznosci zrownowazenia sily w zbrojeniu A^,M i = ^ T ^ -

(6-55)

Jyd

x^

X=
Sprawdzamy na podstawie tablicy 6.2, czy e,^ > s^, i [e.^l > s^, i jezeli tak,
to obliczamy:

Dla przekrojow 0 najcz?sciej stosowanych geometrycznych proporcjach


i dla okreslonych klas stah s^ opracowane tablice, takie jak podane w [6.2]
i [6.1],
Przykiad 6.16

(bj. - bj h^[d--

+Azfyd{d-d2)

h,j + 0,8 xb^ (d-OA x) <d +

Nsdiy-d,).

(6.52)

Dany jest przekr6j 0 wymiarach i zbrojeniu jak na rysunku 6.31. Cechy


aiftterialowe:Xd ^ 16,7 M P a , / , , = 310 MPa, e,, = 1,557,,. Przekroj jest sciskany mimosrodowo, iV^j = - 7 0 0 k N . Okreslic M ^ , .

0.40

CD

CD
CD

M j j , = 0,3725 0,40 0,455^ 0,85 16700 - 0,7049 (0,40-0,20) (0,62 0,455 - 0.10)-0,85 16700

[0,455 - 0,10- 0,383 (0,62 0,455 - 0,10)] + 452 10- ^ 310000


(0,455 - 0,025) - 700 (0,283 - 0,045) = 227,6 kNm.

uo

JezeH przyjmiemy prostok^tny wykres napr?zenia w strefie sciskanej, to ze


wzoru (6.51)

ro
CO
CD

LO

A3p1.206mm2

(1206-452) 10- 310000-(0,40-0,20) 0,10 0,85 16700 + 700 _


^
0,20-0,85 16700
~

0.20

= 0,229 m,

Rys. 6.31

Obliczamy ze wzoru (6:48)


a zatem 8 , i = 2,077<, > e,, - 1,557^ i \sj = 3,22/,, > 1,55"/,,, napr?zenia
w zbrojeniu s^ wi?c rowne f^/, ze wzoru (6.52):

^ ^ ( 1 2 0 6 - 452) 10-^310000+700
= 0 , 1 6 4 m . > 0,10 m ,

0,40-0,85-16700

I
1
\
(0,40-0,20) 0,10 0,455-- 0,10 +

a zatem ze wzoru (6.49)


(1206 - 452) 10 - ^ 310000+700 =

+ 0,8 0,286 0,2 (0,455-0,40 0,286) 0,85 16700+

= [CO 0,4 0,455 - co^ (0,40 - 0,20) (0,455 ^ - 0,10] 0,85 16700,
+ 452-10-^-310000-(0,455-0,025)-700-(0,283-0,045) = 229,9 k N m .

0,182 0 ) - 0 , 2 0 CO, (0,455 e-0,10) = 0,06578 ;


Korzystamy z tablicy 6.2c

= 0,10, ^ = 0,05^ i z tablicy 6:4 -

P r z y k i a d 6.17

roz-

wazamy kolejne stany odksztaicenia:


(1) ( = 0,60 -^co= 0,4857 oraz s.^ > 1,55%, \s,^ > 1,55/^, zgodnie z zalozeniemj ze wzoru (6.47)

Dany jest przekroj o wymiaracb i zbrojeniu jak w przykiadzie 6.16.


Mimosrodowe sciskanie: Mja = 150 kNm,
= - 5 0 0 k N . Znalezc pole
przekroju zbrojenia. Obliczamy ze wzoru (6.36)
\, = 150 + 500-(0,283-0,045)- 269,0 k N m ,

0,60V = - 3 , 5 0 -

0,10

'

0,455

0,60

= - 2 , 2 2 7 o o - ^ . = 0,6996,

L = 0,06419 5^0,06578.
(2) ^ = 0,62-* CO = 0,5019, odksztaicenia zbrojenia jw.
fi,y=

-2,267-.

CO, =

0,7049,

L = 0,06567 ^ 0,06578,
wzoru76 5ot^^'''^ ^'^'^ /^ = 0,3725, a z tablicy 6.4 /c, = 0,383; nast?pnie ze

269,0'

- 02288

0,4-0,4552-0,85-16700

'

'

z tab. 6.2c ^ = 0,327 > ^ =


= 0,220.
a ,0,455
Okreslamy ponownie

z rownania (6.53):

M 0,4 - 0,455^ - 0,85 16700 - co, (0,40- 0,20) - (0,455 ^ - 0,10) - 0,85 -16700
- [0,455-0,10-/c,(0,455-(^-0,10)] = 269,0,
1175,5 -y.-2839 - co,- (0,455 - ^-0,10) - [0,355-k,- (0,455 ^-0,10)] = 269,0.
Wiasciwy stan odksztaicenia ustalamy metod^ prob, sprawdzajg^c przy

jakim ^ to rownanie jest spelnione:


(1)

f = 0,40 ^

= 0,2699 -> e,2 = - 3,50%,

% = -3,50-

0.40_M55 = l,587oo
j^j^
0,40~

L = 273,2 ^269,0,
(2)

^= 0 , 3 9 =

0 ) , = 0,5819,

K= 0,363,

'

0,2644^^2=-Woo,

= -1,537,0 ^ CO, = 0,5698,

/c, 0,362,

L = 269,8^^269,0.
Obliczamy pole przekroju zbrojenia ze wzoru (6.54) przy ^ = 0,39,
0) = 0,3157 i (T,,=fyd ^
4 i = {[0,3157 0,40 0,455-0,5698 (0,40-0,20)' (0,39 0,455-0,10)]
0 , 8 5 - 1 6 7 0 0 - 5 0 0 } - ^ ^ a o ^ = 614 mm^^

6.6. Przekroj kolowy i rurowy


Przy obliczaniu takich przekrojow obowi^zuj^ oczywiscie te same zalozenia CO poprzednio, omowione w p. 6.2.
Zbrojenie przekroju jest przyjmowane jako rownomiernie rozlozone po
obwodzie, co ulatwia obliczenia i jest zgodne z wymaganiami konstrukcyjnymi.
Zwykle przyjmuje si?, ze ten warunek jest speiniony, jezeli przekroj jest
zbrojony co najmniej szescioma pr?tami.
Na rysunku 6.32 przedstawiono przykladowe wykresy do obliczania
przekroju kolowego, a na rysunku 6.33 przekroju rurowego, zaczerpni?te
z pracy [6.2]. Wykresy mog^ bye stosowane przy dowojnych klasach betonu, ale
tylko dla okreslonej klasy zbrojenia i otuliny djd, a w przypadku przekroju
rurowego takze okreslonej grubosci scianki. Tak jak w odniesieniu do przekroju
prostok^tnego (por. rys. 6,24) wykresy zostaly opracowane dla a = 0,85.
Z wykresow mozna tez odczytac stan odksztaicenia przekroju przy rozwazanym obci^zeniu, a wi?c uzyskuje si? peine informacje 0 wyt?zeniu przekroju.
Wykresy interakcji momentu zginaj^cego i sly osiowej dla przekroju
kolowego, opracowane dla stali A - I I do A - I I I N i czterech wielkosci djh,
zamieszczone na koncu rozdzialu.

6.7. Przekroj ukosnie mimosrodowo Sciskany


W przekroju obci^zonym sil^ N^d oraz momentami Mg^y i M^^s kierunek
plaszczyzny zginania (nazywanej tez plaszczyzny przemieszczenia lub wyboczenia) nie pokrywa si? z kierunkiem plaszczyzny obciyzenia. Przyjmuj^c ogolne

Rys 6.32. Diagramy interakcji momentu


zginaj^cego i sily osiowej J a przek^^^^^^
kolowego (stal S400, djh - 010) - CEB/
/FIP Manual [6.2]

zaiozenia opisane w rozdz. 6.2 mozna rozwiyzac zadanie, znajduj^c poiozenie


plaszczyzny zginania z warunkow rownowagi sii i momentow w przekroju (jak
np. w pracach [6.5], [6.6], [6.7], [6.9], [6.10]. Mozna tez postypic odwrotnie
zalozyc w przekroju poiozenie osi oboj?tnej, okreslone przez k^t pochylenia
wzgl?dem glownej osi i wysokosc strefy sciskanej w tym ukosnym przekroju,
wyznaczyc sily wewn?trzne odpowiadajyce zalozonemu stanowi odksztaicenia
i z warunkow rownowagi sii i momentow w przekroju okreslic obci^zenie
zewn?trzne (np. praca [6.8]).
Punkty odpowiadajyce tak okreslonym kombinacjom obci^zen. niszczycych: A^^, M^^ i M ^ , tworzq- powierzchni? interakcji^(rys. 6.34). Moze bye
ona takze przedstawiona w postaci krzywych plaskich, dla kolejnych sii
normalnych.
AN

Rys. 6.34. Powierzchnia interakcji i krzywe interakcji dla przekroju ukosnie mimosrodowo
sciskanego

Rys. 6.33. Diagramy interakcji momentu zginaj^cego i siiy osiowej dla


przekroju rurowego (stal S400, r-Jr =
= 0,70, ^ , / ( r - r , ) = 0,50) - CEB/
/FIP Manual [6.2]

Wykresy sporzydza si? na ogol w wersji sprowadzonej, co pozwala na


stosowanie ich przy roznych klasach betonu i wymiarach przekroju. Ksztalt
powierzchni i krzywych interakcji zalezy jednak od wielu innych parametrow:
rodzaju stah zbrojeniowej, stopnia zbrojenia, rozkladu zbrojenia w przekroju,
wielkosci otuliny.
Opracowanie tablic wspolczynnikow ulatwiajycych obliczanie przekrojow
jest wi?c nierealne, natomiast stosowane sy nomogramy jeden z szesnastu,
przytoczonych w [6.2] i powtorzony w [6.3], jest przedstawiony na rysunku 6,35. Pozostale dotycz^ innych klas stali zbrojeniowej i innego rozmieszczenia zbrojenia w przekroju.
Przyblizony sposob wymiarowania przekroju obci^zonego w plaszczyznie
ukosnej jest podany w [6.2]. Zbrojenie nalezy jednak skoncentrowac w jednym
punkcie (rys, 6,36), co w wielu wypadkach moze bye zbyt duzym uproszczeniem.
Oblicza si? kolejno momenty sily zewn?trznej wzgl?dem. osi zbrojenia
(por. rys. 6.21):

zd

Msdsk

For a l l concrete grades


Reinforcement S400
^ i / / z = Z?i/5 = 0,10

0,50

Q,4Q

0,30 0,20

0,10

0,1Q

0,20

A s,torn i

0,30

0,40

0 50

Rys. 6.36. Warunki rownowagi sii zewn?trznycli i wewntrznych w przekroju obci^onym ukosnie
Msdsj = i^Sdiii^-}s)>
Msds,

(6-55)

= NsAK-^s\)

oraz moment wypadkowy


M,,,.= VMid.j+MLfc.

(6.57)

Nast?pnie zaklada si? wysokosc strefy sciskanej i kierunek osi oboj?tnej


w przekroju. Srodek ci?zkosci strefy sciskanej musi lezec na linii lycz^i-cej

0,50

0,40

0,30

0,20

0,10

0,10

0,20'

0,30

040

0 50

srodek ci?zkosci zbrojenia


z punktem dzialania s:y:y N^d - Kolejno okresla si?
poiozenie wypadkowej sily w betonie sciskanym, rami? sii wewn?trznych

^ = VO.-;cf +
if

lly>^l.

oraz pole przekroju zbrojenia

cd

hd

(0,

^s.lor fyd

bh_

V=

(6.58)

(/c.-/c/,

'ydlfcd
bhfc cd

przy czym
nalezy przyjmowac odpowiednio do odksztaicenia zbrojenia.
Zalozony stan odksztaicenia przekroju jest wiasciwy i iteracja jest zakonczona, jezeli speiniony jest warunek
Msd^^F.z,

mLe^A
^ ' ^ T " ^ ^ ^ ' ^ przekroju prostok^tnego obci^zonego dwukierunkowym
momentem i s i ^ p o d t e n ^ (stal S400.
=
= 0,10 zbrojenie umieszczone w narozach
przekroju) - CEB/FIP Manual [6.2]

gdzie

(6-60)

zas wspoiczynnik a = 0,8, poniewaz przyj^to zast?pczy prostok^tny wykres


napr?zema, a szerokosc strefy sciskanej zmniejsza si? w kierunku najbardziei
wyt^zonego wiokna.

Jc = -

Ten sam sposob mozna zastosowac przy sprawdzaniu stanu granicznego


nos'nosci, gdy dane s^ mimosrody sily j i k .

K=

0>3-I 0,255^ = -0,065 m ,


3
J

-(^^0,45-^-0,135^=: -0,180 m .

z = V0,065H(0,185+ 0,180)2 _ 0^3^^


P r z y k i a d 6.18
,0,371

Dany jest przekroj prostok^tny (rys. 6.37): b = 0,30 m, /j = 0 45 m


d, = 0,04^m, beton C40/50,
= 26,7 MPa, stal 18G2, f^, = 31o'MPai
V wspoiczynnik a = 0,8. Obci^zenie przekroju: Ns, = - 2 0 0
= -0,48 m,
= 0,12 m. Obliczamy:

- /

310000 W - ^ ^ " " - ^ -

= 0,0172 0,8 26700 = 367,4 k N ,


F,'z^

367,4-0,371 = 136,3 k N m ^ M^^, = 135,1 k N m .

L = 0,

6.8. Postanowienia dodatkowe

ks = 0,5h-d^ =: 0,5-0,45-0,04 = 0,185 m,


Msdsj =

-200-(-0,12)

24,0 k N m ,

Ms4sk = -200-(-0,48-0,185) = 133,0 k N m ,


Msds = V24,02+133,0^ = 135,1 k N m .

W EC2 z 1992 r. najwyzsz^ klas^ betonu byia klasa C50/60, a odksztaicenia


graniczne wynosily 2 i 3,5/^.
W E N 1992-1 (P' draft, July 1999) poszerzono klasyfikacj? betonu o szesc
nast?pnych klas, az do ClOO/115. Betonom tym przypisano odksztaicenia
nizsze niz betonom zwyklym, tj. do klasy C50/60 wl^cznie. Odksztaicenia te s^
tym mniejsze, im wyzsza jest klasa betonu, a ponadto zalezy od postaci
zaleznosci cr^ fi^(tab. 6,5).
Tab. 6.5. Odksztabenia betonu wg E N 1992-1 (P^ draft, July 1999)
Wielkosc

^C1W3 VOO

^C23

VoQ

h2ui 700

Rys. 6.37

W wyniku kolejnycb przyblizen przyj?to ksztalt i wymiary strefy sciskanej


jak na rysunku 6.37, wobec czego
4 . = 0,255 0,135 0,5 = 0,0172 m^,

Klasa betonu
< C50/60

C55/67 G60/75 C70/85 C80/95 C90/105 ClOO/115

-1,8 do -^2,6 -2,65


-3,5 -3,4

-2,7
-3,3

-2,8
-3,2

-2,9
-3,1

-2,95
-3,0
-3,0 . -3,0

-2,0
-3,5

-2,06
-2,7

-2,1
-2,5

-2,14
-2,4

-2,17^
-2,3

-2,03
--3,1

-2,2
-2,2

Postac
zaleznosci
krzywoliniowa.
paraboliczno-prostok^tna

W ostaniej wersji EC2, zatwierdzonej przez CEN w 2004 r., umieszczono


nieco iime wartosci (tab. 6,6 wi?cej informacji w rozdziale 4).
Oznacza to oczywiscie, ze wszystkie rozwazania przedstawione wyzej w tym
rozdziale odnosz^ si? jedynie do betonow zwyklych. Dotyczy to takze,
a wlasciwie przede wszystkim, tablic pomocniczych i diagramow interakcji
momentu zginajq,cego i sily osiowej.
Ograniczenie odksztalcen betonow najwyzszych klas prowadzi do wyraznego zroznicowania wykresow zaleznosci a^ s^ (rys. 6.38).
Otwart^ spraw^ pozostaje, czy to ograniczenie odksztalcen betonu wysokiej
wytrzymalosci, rzeczywiscie rejestrowane w badaniach probek, jest uzasadnione
W odniesieniu do elementow konstrukcyjnych. Wiele badah doswiadczalnych
[6.11-6.15] wykazalo, ze odksztalcalnosc elementow z betonu wysokowartosciowego jest nawet wi?ksza niz porownywalnych elementow z betonu zwyklego.

354
120

100 - - 0 < 8, < 8,

80

\::^
CI 00/1 If

tej zasady dla bardzo wysokich klas betonu powoduje przemieszczanie si? punktu
0 ku gorze przekroju, az do jego kraw?dzi dla betonu ClOO/115 (rys. 6.39c).
Zaiozenie, ze przy sciskaniu skrajnego dolnego wiokna przekroju kolejne
wykresy odksztalcen przechodz^ przez punkt 0 (linie przerywane na rys. 6.39), ma
jednak niewielki wplyw na wyniki obliczen. Dustruje to rysunek 6.40, na ktorym
porownano dwa wykresy interakcji momentu zginaj^cego i sily osiowej. Wykres
(1) otrzymano dla odksztalcen przekroju ograniczonych w sposob wyzej opisany,
wykres (2) ograniczaj^c jedynie odksztaicenia skrajnego sciskanego wiokna do
.
'I f

n=1.55

<

^c2

C80/95

n=1.7

C60/75

n=1.9

C50/60

n=2

24

n=Nd/bh, MPa
beton C30/37
stal A-lll
P1=P2=0.005
di/d=d2/d=0.10

20

C30/37

n=2

16

8
15

0.5

2.5

%c

3.5

Rys. 6.38. Zaleznosci (t^e^ dla betonow o roznych wytrzymalosciach wg EC1992

Zroznicowanie odksztaicen prowadzi ponadto do niejasnosci w opisywaniu


zakresu mozliwych odksztalcen przekroju. Zasad? ustalania, tego zakresu
przyj?t^ w EC1992 wyjasnia rysunek 6.39a (por. tez rys. 6.1). T? sam^ zasad?
utrzymano w niemieckiej wersji EC2 [6.16], co przy innych wartosciach
granicznych .odksztalcen prowadzi do usytuowania punktu 0 w odlegiosci
13/35 h od gornej kraw?dzi przekroju (rys. 6.39b). Konsekwentne stosowanie
3 , 5 %o

m=Md/bh^ MPa
0

ft

//
-2%o

^X
klasa betonu
^ 050/60

Rys. 6.40. Wykresy interakcji momentu zginaj^cego i sily osiowej przy roznych zalozeniach
dotycz^cych stanu odksztaicenia (opis w tekscie) dla betonu zwyklego klasy C30/37

^ ^ ^

A31

a)
.

12

klasa betonu
^,C50/60

klasa betonu
070/85

klasa betonu
ClOO/115

Rys- 6.39. Zasady ograniczania odksztaicenia strefy sciskanej: a) wedlug EC1992, b) wedlug
.DIN-1045 [6.161 c) wedlug E N 19924:1999

Wplyw Ograniczenia odksztalcen


na nosnosc przekroju sprawdzono na
przyldadzie betonu klasy ClOO/115. Wykresy interakcji momentu zginaj^cego i sily
osiowej sporz^dzono dla przekroju prostok^tnego, zbrojonego przy kraw?dziach,
i dwoch stopni zbrojenia symetrycznego =
= 0,005 i 0,03. Przyj?tonast?puj^ce
zalozenia dotycz^ce zaleznosci cr^s^ i ograniczania odksztalcen:
(1) krzywa
jak na rys. 6.38 (dla ClOO/115, n = 1,55), ograniczenie
odksztalcen do e,^ = 8,2u = - 2 , 2 7 , , ,
(2) krzywa cr^ e^i ograniczenie odksztalcen jak dla betonu zwyklego (n = 2,
e,2=-2,07oo, e,,,= - 3 , 5 7 J ,

356

(3) krzywa cr^ s^ do odksztaicenia s^, = ^c2u =


2 , 2 7 o o Jak na rys. 6.38, ale
ograniczenie odksztaicen do Sczu = " ~ 3 , 5 7 O O J
(4) krzywa c . - e , jak dla betonu zwykiego (n = 2, e,2u = - 3 , 5 7 ^ J , ale

,,--2,27oo-

Jak mozna zauwazyc (rys. 6.41 i 6.42), przyj^cie obliczeniowych zaiozen


jako (1) powoduje bardzo wyrazne znmiejszenie obliczeniowej nosnosci przekroju. Rozrdce nosnosci staj^ si? pomijalnie male, gdy sprowadzona sila
osiowa jest nmiejsza niz 0,2no, gdzie TIQ = (bhaf^ + 2:A^fy^)/bh. Uwaga ta
dotyczy obu rozwazanych stopni zbrojenia przekroju. Podobnie jest, gdy
wzgl^dne mimosrody sily e/h s^ wi^ksze od okolo 0,5 przy nizszym i okolo 0,9
przy wyzszym stopniu zbrojenia przekroju.
80

n=Nd/bh, MF 'a
70
beton C100/115
stal A-lll
60

P1-P2-0.005
di/d=d2/d=0.10

50

40

^ ^ 4 , 2 )

30

20

J :

n=0.2no

\
J

}
=0.5

10

Vld/bh^ M P a

10

rozwi^ania na drodze analitycznej, przy zalozonym ograniczeniu odksztalcen. Dla


uproszczenia mozna jednak uwzgl?dnic tylko dwa waxunki ograniczenie
odksztaicenia skrajnego wiokna strefy sciskanej do 8^2^ i odksztaicenia rozci^ganego
zbrojenia do 1 0 7 o o ? pomijaj^c ograniczenia wynikaj^ce z usytuowania punktu 0.
W kolejnych wersjach Eurokodu - z pazdziernika 2001 r., kwietnia 2002 r.
i grudnia 2003 r. ograniczono wytrzymalosc betonu do klasy C90/105
i zwi?kszono graniczne odksztaicenia (tab. 6.6 i rys. 6.43). Chyba przeoczeniu
nalezy przypisac przecinanie si? wykresow zaleznosci a^ s^ dla betonow
o sredniej wytrzymalosci, widoczne na rysunku 6.43,

Rys. 6.41. Wykresy interakcji momentu zginaj^cego i sijy osiowej przy roznych zalozeniach
dotycz^cych stanu odkszt^cenia (opis w tekscie) dla betonu klasy ClOO/115 przy
=.p2 = 0,005

Tab. 6.6. Odksztaicenia betonu wedlug EC2004


Klasa betonu

Wielkosc

Wykresy wykazuj^ ponadto, ze przy tej samej wielkosci e^2t/- - 3 , 5 7 o o


(krzywe (2), (3) i (4)), zaiozenia dotycz^ce zmieimosci samej funkcji cr^s^ malo
wplywaj^ na wyniki obliczen.
Z powyzszych uwag wynika, ze wymiaruj^c przekroj z betonu o wysokiej
wytrzymalosci lub sprawdzajq^c nosnosc takiego przekroju nalezy poszukiwac

< C50/60
^Cl,

Vex,
/oo

'c2, Voo
c l . Voo

- 1,8 do -2,45
-3,5
-2,0
-3,5

Postac zaleznosci
C55/67 C60/75 C70/85 C80/95 C90/105
krzywoliniowa
-2,8
-2,8
-2,6
-2,7
-2,5
-2,8
-2,8
-2,8
-3,0
-3,2
- 2 , 6 paraboliczno-2,5
-2,3
-2,4
-2,2
- 2 , 6 prostokq-tna
-2,6
-2,7
-2,9
-3,1

120

Graniczne odksztaicenia rozci^ganego zbrojenia e^^ nie s% okreslone


liczbowo, pozostawiono to w gestii norm krajowych. Zalecana jest jednak
wartosc 0,9 E^^^
^ przypadku stah stosowanych w Polsce znacznie przekracza 1 0 7 , , , przyj?te w PN-B-03264:1999 i podtrzymane w PN-B03264:
:2002. Ograniczenie odksztalcen zbrojenia nie jest juz ponadto zwi^zane
z charakterem zaleznosci cr^ (pozioma lub pochylona gorna cz?sc wykresu),
CO trzeba uznac za sluszne.
Wprowadzono tez dwa nowe warunki:
jezeli przekroj jest sciskany mimosrodowo, to obliczeniowa wartosc momentu nie moze bye nmiejsza niz M^^ =
* ^sd^ gdzie
= h/30 i nie mniej niz
20 m m ; jest to ograniczenie zblizone do stosowanego w P N (mimosrod
niezamierzony),
w cz?sciach przekroju poddanych obei^zeniu w przyblizeniu osiowemu
{e/h < 0,1), takich jak sciskane polki dzwigara skrzynkowego, odksztaicenia
nalezy ograniczyc do e^,
wysokosci rozwazanych fragmentow.

a^, M P a
100

0 < 8, < 8^c2

= t l-(l-ec/Be2)N
8j<

0.5

C90/105

n=1.4

C80/95

n=1.4

C60/75

n=1,6

C50/60

n=2

C30/37

n=2

15

Pismiennictwo

2.5

3.5

Rys. 6.43. Zaleznosci o-^-e, wedlug EC2002

Usankcjonowano tez sposob ustalania polozenia punktu 0, w zaleznosci od


^c2 i ^cu2 (rys. 6.44).
Te nowe ustalenia nie zmieniaj^ w zasadniczy sposob wnioskow sformuiowanych wyzej, odnosz^cych si? do wplywu wielkosci granicznych odksztalcen betonu na nosnosc przekroju.
c2u

As2

(l-c2/Sc2u)h

Asi

c2

Cud
-.^

A
B
0

graniczne odksztafcenia zbrojenia


graniczne odksztaicenia betonu
graniczne odksztaicenie betonu przy osiowym Sciskaniu
Rys. 6.44. Odksztaicenia w stanie granicznym nosnosci

[6.1] Bemessungshilfsmittel zu Eurocode 2 Teil 1 p I N V ENV 1992 Tell 1-1, Ausgabe 06.92)
Planung von Stahlbeton- und Spannbeton Tragwerken, DAfSt, H . 425, Berlin 1992.
[6.2] CEB/FIP Manual on Bending and Compression Design of Sections under Axial Action
Effects at the Ultimate Limit State, Bulletin d'Information No 141, Sept. 1982.
[6.3] Concrete Structures Euro-Design Handbook 1994/96, Editor J. Eibl, Ernst & Sohn, 1994.
[6.4] Czkwianianc A., Kaminska M . , Metoda nieliniowej analizy zelbetowych elementow
pr^towych, P A N K I L i W IPPT, Studia z Zakresu Inzynierii nr 36, Warszawa 1993.
[6.5] Galgoul N.Sz., Beitrag zur Bemessung von schlanken Stahlbetonstiitzen fur schiefe Biegung
mit Achsdruck unter Kurzzeit- und Dauerbelastung, DAISt, H . 361, Berlin 1985.
[6.6] Grzeschkowitz R., Quast U., Erweiterung von Traglastprogrammen fur schlanke Stahlbetondruckglieder, DAfSt, H . 423, s. 77-114
[6.7] Kordina K., Quast U., Bemessung von schlanken Bauteilen-Knicksicherheitsnachweis,
Beton-Kalender 1975, Berlin.
[6.8] Ross D.A., Yen J.R., Interactive Design of Reinforced Concrete Columns with. Biaxial
Bending, A C I Journal, Nov.-Dec. 1986, s. 988-993.
[6.11] Pendyala R., Mendis P., Patnaikuni I . , Full-Range Behavior of High-Strength Concrete
Flexural Members: Comparison of Ductility Parameter of High and Normal-Strength
Concrete Members, A C I Structural Journal, Jan.-Feb. 1996, s. 30-35
[6.12] Pecce M . , Fabbrocino G., Plastic Rotation Capacity of Beams in Normal and High
Performance Concrete, A C I Structural Journal, Mar. - Apr. 1999, pp. 290-296
[6.13] Fabbrocino G., Pecce M., Experimental Analysis of Influence of Flexure - Shear Interaction on
the Rotation Capacity of HPC Beams, Proc. 5^ International Symposium on Utilization of
High Strength/High Performance Concrete, June 1999, Sandeijord, Norway, Vol. I , p. 243-252
[6.14] Weiss W.J., Guler K., Shah S.P., An Experimental Investigation to Determine the Influence
of Size on the Flexural Behavior of High Strength Reinforced Concrete Beams, Proc. 5^^
International Symposium on Utilization of High Strength/High Performance Concrete,
June 1999, Sandeijord, Norway, Vol. I , p. 709-718
[6.15] Kaminska M.E., Doswiadczalne badania zelbetowych elementow pr^towych z betonu
wysokiej wytrzymalosci, Zeszyt 8, Wydawnictwo Katedry Budownictwa Betonowego
Politechniki Lodzkiej, Lodz 1999
[6.16] Deutsche Norm D I N 1045-1, Tragwerke aus Beton, Stahlbeton und Spannbeton, Teil 1:
Bemessung und Konstruktion, Juli 2002.

-1.0

Heton klasy < CbO/60


Stal klasy A-ll, fyd=310MPa
d^/h=0.20

369

371
Beton klasy < C50/60
Stal klasy A-lll, fyd=350MPa
cli/h=0.10

-0.6

T73

372
Beton klasy < C50/60
Stal klasy A-lll, fyd=350MPa
d^/h=0.15

M
^s2

%2/c,|=-M/|.75
aAi=-3.i/4.0

09

4^

bh afcd
As=Asi+As2
As1=As2

777

-0.6

Zakres p<1.0, beton klasy < C50/60


Stal klasy A-IIIN, fyd=420MPa
di/h=0.05

:-3.5/2.10

i/4.0
)/6.0
)/8.0

06

bhafcd
As-Asi+As2
As1=As2

385

787

388

399

401

403
Zakres p<1,0, beton klasy < C50/60
Stal klasy A-lllN, fyd=420MPa
di/h=0.10

404

405

7. Scinanie
7.1- Mo dele zjawiska
scinania i geneza metody E C 2
Sposob obliczania elementow zelbetowych ze wzgl^du na scinanie jest
wynikiem dhigiej ewolucji metod opartych przede wszystkim na modelach
kratownicowych tego zjawiska. Wyczerpanie nosnosci strefy przypodporowej
jest zawsze poprzedzone zarysowaniem, ktore ma wplyw na przebieg trajektorii
napr?zeh glownych. Konsekwencj^ zalozenia, ze w fazie 11 beton pracuje tylko
na sciskanie, jest obraz trajektorii przedstawiony na rysunku 7.1. Przyjmuje si?,
ze w strefie rozci^ganej trajektorie s^ liniami prostymi nachylonymi do osi
elementu pod k^tem 45.

Rys. 7.1. Trajektorie napr^zen gjownych w beice zelbetowej

Taki przebieg trajektorii, zgodny z obrazem zarysowania obserwowanym


w praktyce, jest podstaw^ klasycznego zalozenia E. Morscha [7.17], wedlug
ktorego napr?zenia styczne XQ ponizej osi oboj^tnej maj^ stal^ wartosc:

gdzie F jest sil^ poprzeczn^ w rozpatrywanym pionowym przekroju belki,


jest szerokosci^ zebra (srodnika), a z jest ramieniem sii wewn^trznych.
Przekroczenie przez glowne napr?zenie rozci^gaj^ce a, wytrzymalosci
betonu na rozci^ganie powoduje powstanie rys ukosnych, ktore w schemacie

TIT

Morscha wyodr^bniaj^ sciskane krzyzulce kratownicy nachylone pod k^tem


45 do osi elementu.
Strefa sciskana betonu stanowi pas gorny kratownicy, zas zbrojenie gtowne rozci^gany pas dolny. Strzemiona lub pr^ty odgi^te stanowi^ rozci^gane
slupki lub tez rozci^gane krzyzulce tejze kratownicy.
Sytuacja ulega zmianie, gdy na przekroj poprzeczny oprocz sily poprzecznej
V i momentu zginaj^cego M dziata zewn^trzna sila podiuzna N na mimosrodzie e. W tym przypadku rozkiad napr^zeh zalezy od mimosrodu e i stosunku N/V. Przy bardzo duzym mimosrodzie rozkiad napr^zeh r jest podobny do
wyst^puj^cego przy zginaniu,
W innych przypadkach (np. w elementach spr^zonych) o stopniu wyt^zenia
betonu b^dzie decydowaia wielkosc glownych napr^zeh rozciq.gaj^cych a,, zas
'Cmax >
(rys- 7.2b) b?dzie jedynie wplywac na znmiejszenie k^ta nachylenia
rys ukosnych w sciskanej strefie betonu. Szersze omowienie tej sprawy
Czytelnik znajdzie w [7.11] i [7.12].

Na rysunku 7.3 przedstawiono kilka schematow zast?pczej kratownicy


Morscha [7 17], przy zalozeniu, ze krzyzulce - zarowno sciskane (betonowe),
iak i rozci^gane (stalowe), s^ nachylone do osi pr?ta pod k^tem rownym 45.
W prostej analogii kratownicy pojedynczej odst?p pomi?dzy krzyzulcami
rozci^ganymi jest rowny c = 2z (rys. 7.3a).

a)

b)

Rys. 7.2. Wykresy napr^zen tr^,

i o-^ w zarysowanym przekroju belki zelbetowej

W przypadku rozci^gaj^cej sily zewn?trznej N dzialaj^cej na malym


mimosrodzie napr?zenia styczne maj^ stal^ wartosc na calej wysokosci
przekroju wynikaj^c^ z podzielenia sily poprzecznej V przez przekroj betonu
zawarty midzy gornym i dolnym zbrojeniem.
Klasycznaanalogiakratownicowa opierasi?nanast?pujq.cychzalozeniach:
a) strefa scinania moze bye odwzorowana jedn% lub kilkoma kratowicami
statycznie wyznaczalnymi,
b) pasy kratownicy: sciskany betonowy i rozci^gany zbrojenie glowne, s^
do siebie rownolegle,
c) k^ty nachylenia myslowo wydzielonych sciskanych krzyzulcow betonowych
s^ stale i rowne 45, ,
d) w przekroju prostopadlym do osi elementu sila w sciskanym pasie betonowym
jest rowna (co do wartosci bezwzgl?dnej) sile rozci^gaj^cej
w zbrojeniu glownym (rys. 7.1).

Rys. 7.3. Schematy kratownic zast.pczych Morscha przy pr.tach odgi.tych pod k.tem

Wydzielaj^c przekrojem Rittera przypodporowq, cz?sc kratownicy (rys,


7.3d), z warunku rownowagi otrzymuje si?:
sin "45' -

(7.)

W kratownicy z jednokrotnie krzyzuj^cymi si? pr?tami dla c = z


X 0 a = 45 (rys. 7.3b) otrzymuje si?:

Konsekwencj^ przyj?cia kratownic niezaleznych od siebie jest skazony


obraz wyt?zenia poszczegdlnych, myslowo wydzielonych elementow skladov/ych ustroju. Na podstawie analizy wynikow badah przeprowadzonych
w latach pi?cdziesi^tych F. Leonhardt i R. Walther [7.16] doszli do wniosku,
ze zarysowan^ belk? zelbetowe odtwarza wierniej kratownica wielokrotnie
statycznie niewyznaczalna (rys. 7.4). Ta statyczna niewyznaczalnosc kratownicy
zast?pczej pozwala wzi^c pod uwag? warunki nierozdzielnosci i rozne sztywnosci elementow skladowych. Na przyklad, dla przeci?tnych dahych x ^ l MPa
i fern ^ 2^ MPa, odksztaicenia sciskanych krzyzulcow betonowych wynios^:

Dla kratownicy z m-krotnie krzyzuj^cymi si? pr?tami (rys. 7.3c) otrzymuje si?:
2m-sin45
zas na odcinku c = 2z, na ktorym wyst?puje 2m pr?t6w odgi^tych, otrzymuje si?:
i^ = 2m-i? = 2m'

(7.4)

Z powyzszego wynika, ze wielkosc ukosnej siiy rozci^gaj^cej a zatem


I suma przekrojow odgi?tych pr?t6w, nie jest zalezna od stopn a z4eszczJnS
teyzulcow zast?pczej kratownicy. Ten wniosek jest wazny przy
OMSZ^"
"
^krzyzowaniu krzyzulcow w z a j e l i L a siebe m

2s:

Fs

natomiast odksztaicenia strzemion z wysokowartosciowej stali przy napr?zeniach w sytuacji uzytkowej wynios^:
e^:=_^12^ = 120-10-^
'
2,0-10^
Oznacza to, ze krzyzulce betonowe s^ okolo 20 razy sztywniejsze od
zbrojenia na scinanie. Podobna proporcja odksztalcen zachodzi pomi?dzy
betonowym pasem sciskanym i stalowym fozci^ganym. W rezultacie w przekroju poprzecznym prostopadlym do osi elementu sila
w pasie sciskanym
nie jest rowna sile J^^ w zbrojeniu glownym, stanowi^cym pas rozci^gany.
Ponadto zbrojenie poprzeczne, wielokrotnie mniej sztywne od pozostalych
elementow kratownicy, w nmiejszym stopniu uczestniczy w pracy ustroju niz to
wynika z modelu kratownicy zast?pczej statycznie wyznaczalnej.
Nachylenie pasa sciskanego do osi elementu (rys. 7.4) jest tym wi?ksze, im
nmiejszy jest stosunek dlugosci prz?sla / do wysokosci uzytecznej d. Analizuj^c
problem scinania na podstawie lukowo-sci^gowego schematu pracy, ktory jest
wlasciwy w belkach kr?pych, mozna stwierdzic, ze rola zbrojenia poprzecznego
maleje kosztem zwi?kszonego wyt?zenia zbrojenia glownego.
W beUcach zelbetowych o stosunku 12 < l/d < 20 hikowo-sci^gowy i kratownicowy model pracy belki wyst?puje jednoczesnie, przy czym ten ostatni
zaczyna dominowac wraz ze wzrostem.napr?zejDL stycznych i narastaj^c^ liczb^
rys ukosnycL
Wartosc napr?zejQ stycznych jest odwrotnie proporcjonalna do szerokosci
zebra (srodnika). W w^skich belkach liczba rys ukosnych i napr?zenia
w strzemionach s^ wi?ksze. Przebieg tego zjawiska mozna zaobserwowac na
rys. 7.5 [7.16], z ktorego wynika, ze napr?zenia w strzemionach zaczynaj^
ixitensywnie narastac dopiero po pojawieniu si? rys ukosnych, przy czym te
ostatnie powstaj^ najpozniej w przekroju prostok^tnym. Z rysunku 7.5 mozna
lez wyci^gn^c wniosek, ze z chwilq, pojawienia si? rys ukosnych intensywnosc
Przyrostu napr?zeh w strzemionach jest zblizona do obliczonej ze schematu

azeby mozna bylo nim si? poslugiwac w praktyce przy wymiarowaniu


zbrojenia na scinanie.
W tej sytuacji, po wielu naradach i dyskusjach na lamach prasy technicznej,
komitet CEB-FIP do spraw scinania i skr?cania przyj^l kompromisow^
koncepcj? H . Kupfera-H. Riischa wykorzystuj^c^ model kratownicy o rownoleglych pasach dolnym i gornym z uzmiennionym k^tem nachylenia krzyzulcow sciskanych. W odroznieniu od koncepcji H . Kupfera [7.14], k^t nachylenia tych krzyzulcow projektant moze w okreslonym przedziale przyjmowac dowolnie (a nie, jak proponowal H. Kupfer, na podstawie warunku
minimum energii odksztaicenia).
Koncepcja H . Riischa [7.21] juz w podstawowych zalozeniach rozni si?
zasadniczo od dotychczasowych opisywanych modeU kratownicowych. Nawi^zuj^c scisle do badan eksperymentalnych Riisch zalozyl, ze w pocz^tkowym
stadium zarysowania strefa przypodporowa belki zelbetowej przybiera postac
grzebienia z ukosnymi z?banii betonowymi, gdzie grzbiet grzebienia stanowi
sciskany stref? betonu. Liczba i ksztalt z?b6w betonowych zalezy od morfologii
zarysowania. JezeU w takim schemacie przetniemy wszystkie pr?ty zbrojenia
wmiejscach ich przejscia przez rysy, to betonowa konstrukcja dzwigara b?dzie
przedstawiac schemat podstawowy statycznie wyznaczalny.

120

180 2^0
Ohciqzenie

300 360 ^0
P=pl

^30 kN

Rys. 7.5, Napr^zenia w strzemionach w zaleznosci od grubosci zebra wediug badan F. Leonhardta
i R. Walthera

kratownicy zastgpczej Morscha. Roznica polega glownie na tym, ze wartosc


tych napr^zen jest, w porownaniu z teori^ Morscha, mniejsza o napr?zenia
w fazie bezrysowej pracy belki, co prowadzi do rownania:
'rys

/////////

(7.5)

w ktorym:
T napr?zenia styczne wywolane rozpatrywanym obci^zeniem,
Trys napr?zenia styczne odpowiadaj^ce sile F^^^^, przy ktorej pojawia si?
pierwsza rysa ukosna,
stopien zbrojenia poprzecznego.
Z dose dobrym przyblizeniem mozna przyj^c, ze Tj-ys jest rowne wytrzymaiosci betonu na rozci^ganie (rys. 7.6).
Z powyzszych rozwazah wynika, ze zbrojenie poprzeczne wyhczone na
podstawie klasycznej analogii kratownicowej prowadzi do przewymiarowania
zbrojenia na scinanie, Z drugiej strony, kratownica przesztywniona z krzywoliniowym pasem sciskanym (wg rys. 7.4) jest schematem zbyt skomplikowanym.

p,

rul

Rys. 7.6. Napr^zenia w zbrojeniu na scinanie: 1 teoretyczne wg E. Morscha, 2 wyidealizowany wynik doswiadczen

Oczywiscie w takiej postaci schemat ten nie b?dzie zdolny do przenoszenia


obci^zenia. Zdolnosc nosnq, uzyska on dopiero w wyniku dzialaj^cych w zbrojeniu podluznym i poprzecznym sil zespalaj^cych Xi i % (rys. 7.7), Sily te s^
Wielkosciami statycznie niewyznaczalnymi.

Przeci?te rysami pr?ty zbrojenia wi^z^ ze sob^ kraw?dzie rys. W wyniku tak
zwanego efektu klockuj^cego, oprocz sil
dzialaj^cych w kierunku pr?t6w,
powstaj^ statycznie niewyznaczalne sily 5^ skierowane poprzecznie. Na rysunku 7-7 s% to sily
do Y^^, Tego typu model, bliski rzeczywistosci, jest zbyt
skomplikowany, azeby mozna bylo go stosowac w praktyce. Przeszkod^ jest nie
tylko ilosc nadliczbowych wynikaj^cych z wewn?trznej statycznej niewyznaczalnosci ustroju, lecz przede wszystkim nieznany a priori obraz zarysowania.

a k^t nachylenia pr?t6w zbrojenia poprzecznego,


z rami? sil wewn?trznych.
Na rysunku 7.8 przedstawiono rowniez zaleznosc ajz dla k^tow nachylenia
strzemion a = 45, 60 i 90 przy zabezpieczeniu scinania oscyluj^cym od
0,3 do 1,0.
o)

fry\M(x)

Rys. 7.7. Schemat podstawowy oraz nadhczbowe sily w pr^tach zarysowanej belki zelbetowej

W wyniku analizy schematu zarysowania i sil dzialaj^cych w pr?tach


zbrojenia Riisch doszedl do wniosku, ze zbrojenie poprzeczne w sposob istotny
wplywa na rozklad napr?zeh w zbrojeniu glownym, zas sily klockuj^ce (Yj) maj^
znaczenie drugorz?dne i z korzysci^ dla bezpieczehstwa mog^ bye pomini?te.
Zaktadaj^c ponadto, ze przy obci^zeniu bezposrednio poprzedzaj^cym wyczerpanie nosnosci na scinanie odst?p pomi?dzy rysami jest niewielki, mozna takze
pominac wplyw sztywnosci zginanych z?b6w betonowych powstalych w wyniku
pojawienia si? rys ukosnych. W efekcie kohcowym ustroj nosny elementu
zelbetowego zmierza do kratownicy, w ktorej wg Riischa stan rownowagi moze
wyst^pic przy niepehiym zabezpieczeniu scinania. Peine zabezpieczenie scinania
[r] = 1) wynika z kratownicy Morscha, w ktorej nachylenie krzyzulcow
sciskanych jest stale i wynosi 45. Konsekwencj^ niepeinego zabezpieczenia
scinania jest mniejsze od 45 nachylenie betonowych krzyzulcow kratownicy
oraz zwi?kszona w porownaniu do M/z sila
w zbrojeniu glownym
stanowi^cym dolny rozci^gany pas kratownicy. Zwi?kszenie sily F^ wyst?puj^ce
w strefie przypodporowej mozna uwzgl?dnic przeksztalcaj^c wykres momentow
jak na rys. 7.8b. Odcinek jest okreslany w terminologii niemieckiej mianem
Versatzmass" (ang. shift length).
Dla schematu belki przedstawionej na rysunku 7.8 mozna
wyznaczyc ze
wzoru:

Rys. 7.8. Wielkosc aJz w zaleznosci od stopnia zabezpieczenia scinania T] i k^ta odgi^cia pr?t6w a

Ciekawym przyczynkiem do analogii kratownicowych jest koncepcja


A. Lipskiego [7.15], polegaj^ca na dopelnieniu. zastrzalu sciskanego dodatkowym zastrzaiem rozci^ganym (rys. 7.9). Oba zastrzaly mog^ bye zarysowane,
z tym ze zastrzal sciskany o nachyleniu Q przenosi sciskanie, natomiast
prostopadly do niego zastrzal rozci^gany nie przenosi sily rozci^gaj^cej, lecz
odtwarza efekt zwi?kszonej sztywnosci rozci^ganych strzemion (ang. - tension
stiffening effect), wywoiany wspoldzialaniem betonu na odcinkach'mi?dzy
rysami.

Rys. 7,9. Model A. Lipskiego

dr 0,46
,
- =
(1 -t- cot a) - cot a,
z
n
w ktorym:
ri stopien zabezpieczenia scinania.

,^
(7.6)

Teoria Lipskiego umozliwia wariantowanie k^ta nachylenia ^krzyzulca


sciskanego, co pozwala uwzgl?dnic mozliwosc wyczerpania nosnosci betonu
srodnika przed uzyskaniem granicy plastycznosci w strzemionach.

419

418
W rozwazanych dotychczas modelach kratownicowych nie nwzgl?dniono
przekazywania sil stycznych w plaszczyznach rys. Na ogol przyjmowano
potwierdzone w eksperymentach zalozenie, ze sciskane krzyzulce mog^ przecinac uprzednio powstale rysy nie wprowadzaj^c istotnych zaburzeh do pracy
modelu kratownicowego.
Istotny wldad do utrwalenia pogl^du o przydatnosci modelu kratownicowego do projektowania strefy przypodporowej belek zelbetowych wniosly
mi?dzy innymi: praca holenderska [7.18] i szwajcarska [7.13]. Prace te
opieraj^ si? na koncepcji zaczerpni?tej z teorii plastycznosci (rys. 7.10).

"^r^

Teoretycznie moze si? okazac, ze maksymalna wartosc


w belkach-scianach moze wyst^pic dla cot 0 < 1,0, lecz przyjmuj^c dla zwyklych belek
cot 0 = 1,0, maksymalny sil? poprzeczna otrzymuje si? przy zbrojeniu poprzecznym nachylonym pod kytem cc = 45. Sila ta przekracza wartosc
wyst?pujycy przy zbrojeniu strzemionami pionowymi (a = 90). Ten korzystny
efekt ukosnego zbrojenia jest pomijany przez wiele norm, w tym takze przez
angielsky BS 8110 [7.1].
Model przedstawiony na rysunku 7.10 stanowi podstaw? wytycznych
projektowania. wg zalecen CEB-FIP Model Code M C 90 [7.2], z ktorych
wywodzi si? procedura wymiarowania wediug EC2. Zalecenia CEB-FIP
ograniczajy kyt nachylenia krzyzulcow sciskanych do przedziahi 1,0 < cot 0 <
< 3,0 oraz okreslajy wartosc graniczny wytrzymaiosci betonu w tych krzyzulcach wzorem
1-

z ctg9

250

gdzie f^^ w [ M P a ] .

Na rysunku 7.11 przedstawiono podane w pracy [7.20] porownanie


wynikow badan z wartosciami obliczonymi wg M C 90 (linia przerywana)
i modelem kratownicy klasycznej.

Rozklad napr?zen
stycznych
w przekroju / - /

CEB-FIB

Rys. 7.10. Podstawowy model kratownicowy wediag [7.18] i [7.13]

Najwi?ksz^ nosnosc osi^ga si? wtedy, gdy napr?zenia w strzemionach


osi^gn^ granic? plastycznosci Z^, zas napr?zenia w betonie graniczn^ wartosc
fcfcd:^ {fed jest obliczeniowa wytrzymaiosci^ betonu na sciskanie, zas v jest
wspolczynnikiem efektywnosci (0,5 < v < 1,0)).
Analiza rownah rownowagi sil zewn?trznych z wewn?trznymi skladowymi
pionowych sil w przekrojach I - I i I I - I I (rys. 7.10) prowadzi do zwi^zkow:
/c

cot0 =
v.

(7.7)

-1^1.0,
Pv^'fy

Pw'fy

(7.8)
Jc

F'C0t(9

(7.9)

z
I
W przypadku zbrojenia na scinanie nachylonego do zbrojenia glownego pod
k^tem a zachodzi relacja:
v..

0.5

cota-|-

-1

(7.10)

HC90

. J

OA

0,3

^0,2

Schemat kratownicowy (CP1U)

0.1

Siia w zbrojeniu glownym wynosi:


^

(7.11)

A.
0,1

_L

0.2

0,3

Off

0.5

fw^fc

Rys. 7.11. Nosnosc na scinanie belek ze strzemionami na tie wynikow obliczen wg klasycznego
i zmodyfikowanego modelu kratownicowego [7.20]

Na podstawie tego porownania mozna stwierdzic satysfakcjonujycy zgodnosc doswiadczen z propozycjy CEB-FIP, a zatem i EC2, podczas gdy model
klasyczny daje wyniki znacznie mniejsze od doswiadczalnych.

420
7.2. M o d e l k r a t o w n i c o w y

wediug E C 2

Zaklada si?, ze na odcinku strefy przypodporowej, na ktory dziaia moment


M i siia poprzeczna V, wyst?pujy rysy, poczytkowo od kraw?dzi rozciyganej do
zbrojenia glownego pionowe, a nas?pnie do osi oboj?tnej ukosne, b?dyce
skutkiem dzialania sily poprzecznej i wywolanych niy ukosnych glownych
napr?zen rozciygajycych. Ten typ morfologii rys nawiyzuje do rozkladu
napr?zeh wg Morscha (rys. 7.2).
W mysl zalozeh EC2 modelem ukladu sil wewn?trznych jest kratownica
(rys. 7.12), w ktorej glowne zbrojenie rozciygane stanowi pas rozciq^gany sily F^,
natomiast strefa betonu przeciwlegiej kraw?dzi belki tworzy pas sciskany
z wypadkowy sily F^ oddalony od
o rami? sil wewn?trznych ^''.

Rys. 7.12. Rozklad sii wewn^txznych wediag EC2

W obszarze pomi?dzy pasami powstaje siatkowa konstrukcja zlozona


z przenikajycych si? krzyzulcow (zastrzalow). Sciskane krzyzulce, ktore stanowiy wydzielone ukosnymi rysami bloki betonowe z sily F^^, sy nachylone do osi
elementu pod kytem 0, zas krzyzulce rozciygane, ktorymi sy strzemiona i pr?ty
odgi?te, przejmujy sily F^ i sy nachylone do osi elementu pod kytem a.
Ten model siatki rownolegle ulozonych kratownic moze bye wg [7.19]
sprowadzony do kratownicy pojedynczej, w ktorej rownomiernie rozlozone
rozciygajyce i sciskajyce oddzialywania dzialajyce na odcinku
Ax = 2'(cota+cot 0),
zostajy skoncentrowane w pojedynczych
(rys. 7.13). Sily w pasach wynoszy:
Fc,=^-,

pr?tach

zast?pczej kratownicy

(7.12)
(7.13)

Rys. 7.13. Analogia kratownicowa wediug [7.19]

422
a sily w krzyzulcacli
-V
(7.14)

Sily w krzyzulcach. rozlozone rownomiernie (rozmazane) na dlugosci odcinka


Ax s% rowne
F
Ax

V
1
sm.0 z-(cota+cot0)
V

V
1
z sin0-(cota+cot0)'

^'

^^'^^^

Sila w pasie rozci^ganym przy rozmazanych silacL w srodniku belki wynosi:


1 V-Ax

M ; V-a^

^^^^^

a miara przemieszczenia linii M/z (niem. Versatzmass) jest rowna:


a/=^-(cot0-cota),

(7.19)

Oznaczajyc moment od obliczeniowych sil zewn?trznych przez M^^, a odpowiedniy sil? poprzeczny przez P^j, mozna rownanie (7.18) zapisac w postaci:
Fs.i = ^ + ^ | F d l ( c o t 0 - c o t a ) .
Z
A,

7.3. S c i n a n i e w e d i u g E C 2 z 2004 r .
7.3.1. Ogolne zasady

^"'~z'sina-(cota+cot0)"

wzrostem a^. Strome usytuowanie zbrojenia poprzecznego zmniejsza szybkosc


przekazywania obciyzenia w kierunku podpory. W przypadku strzemion
pionowych (a = 90) rol? przekazywania V w kierunku podpory przejmujy
wylycznie sciskane krzyzulce ukosne, konsekwencjy czego jest dalszy wzrost
wielkosci a^.

(7.20)

W strefie scinania sila JF^ wyst?pujyea W pasie rozciyganym jest wi?ksza od


M/z. Nast?puje rownolegle przesuni?cie wykresn sil rozciygajycych w kierunku
zmniejszajycego si? momentu o wartosc a^. Podobna transformacja, lecz
w kierunku przeciwnym, odbywa si? w pasie sciskanym, gdzie o taky samy
wartosc znmiejsza si? sila JF^ (rys. 7.13).
Wielkosc zalezy od kytow nachylenia krzyzulcow kratownicy. W przypadku, gdy kyty 0 i a sy rowne .45, b?dziemy mieh do czynienia z kratownicy
Morscha, dla korej
= 0.
Zmiany sil w pasach wynikajy z mechanizmu przekazywania sily poprzecznej w modelu kratownicowym. Sila sciskajyca biegnie zastrzaiem sciskanym
z pasa gornego do dolnego, gdzie jest przejmowana przez 2;brojenie poprzeczne
i ponownie przekazywana do pasa gornego. W ten sposob obciyzenie poprzeczne przekazuje si? na podpor?. Bardziej plaskie krzyzulce sciskane (0 < 45)
przekazujy obciyzenie niejako wi?kszymi skokami, przez co zmniejsza si?
zapotrzebowanie na zbrojenie poprzeczne kosztem wzrostu wyt?zenia krzyzulcow sciskanych. Wzrasta tez sila w pasie rozciyganym, co odzwierciedla si?

(1) Do sprawdzenia nosnosci przekroju zelbetowego na scinanie wykorzystujemy wartosci:


V^^
obliczeniowa sila poprzeczna od obciyzeh zewn?trznych,
^Kdc
~" obliczeniowa sila poprzeczna przenoszona przez element bez
zbrojenia na scinanie,
Vj^^^s "~ obliczeniowa sila poprzeczna przenoszona przez zbrojenie na
scinanie,
l^d^max ~ obliczeniowa sila poprzeczna wywolujyca w betonowych zastrzalach kratownicy Stan graniczny nosnosci.
(2) W strefie scinania elementow zelbetowych, gdzie obliczeniowe wartosci sil
scinajycych spelniajy warunek V^^ < T^^.c?
J^^t potrzebne obliczeniowe
zbrojenie na scinanie.
(3) W przypadku . stwierdzenia, ze obliczeniowe zbrojenie na scinanie nie
jest potrzebne, nalezy zastosowac minimum zbrojenia poprzecznego
(p. 7.6). Zbrojenie poprzeczne minimalne moze bye zaniechane w plytach
pelnych i wielootworowych lub zebrowych oraz w elementach drugorz?dnych.
(4) W strefach przypodporo\yych, w ktorych obliczeniowe sily zewn?trzne
okazy si? wi?ksze od T^^^,, nalezy zastosowac zbrojenie poprzeczne
doprowadzajyc do spelnienia warunku V^^ < T^^^^.
(5) W zadnej strefie elementu obliczeniowa sila poprzeczna nie powinna
przekraczac wartosci V^d,mB.x(6) W strefach scinania zbrojenie podluzne elementow zelbetowych winno bye
zwymiarowane z uwzgl?dnieniem zwi?kszpnej sily, wynikajycej z analogii
kratownicowej.

7.3.2. Obliczeniowe wartosci sil scinaj^.cych


(1) W przypadku zmiennej wysokosci strefy przypodporowej lub nachylonego
ci?gna spr?zajycego, skladowe pionowe wynikajyce z nachylonych sil
rozciygajycych lub sciskajycych w pasach (rys. 7.14) powinny bye uwzgl?dnione przy obliczaniu nosnosci scinania.

^25^
(2) Nosnosc na scinanie elementu z ukosnymi pasami (rys. 7.14), ze zbrojeniem
na scinanie, oblicza si? ze wzoru:
(7.21)
gdzie Vccd obliczeniowa wartosc skladowej sily scinajycej wywolana
nachyleniem pasa sciskanego (rys. 7.14),
Vtd obliczeniowa wartosc skladowej sily scinajycej od nachylonego pasa rozciyganego (rys. 7.14).

Tej redukcji nie uwzgl?dnia si? przy sprawdzaniu maksymalnej nosnosci


VRCI,ma.x krzyzulca sciskanego.
(4) W przypadkach, gdy obciyzenie skupione VECH dziala w odleglosci x < 2,5d
od kraw?dzi podpory, to cz?sc tego obciyzenia jest przekazywana na
podpor? przez ukosny krzyzulec i wowczas tylko cz?sc obciyzenia wynoszyca P' V^di pochodzycego od sily skupionej musi bye przeniesiona przez
zbrojenie poprzeczne (rys. 7.17). Wielkosc p wyznacza si? ze wzoru:
(7.22)

2,5'd'

T? redukcj? stosuje si? do okreslenia koniecznego zbrojenia na scinanie


i do wyznaczania zdolnosci nosnej elementu bez zbrojenia na scinanie.
Przy porownywaniu V^^ ^ T^d.max redukcja ta nie ma zastosowania.

7.4. E l e m e n t y n i e w y m a g a j ^ c e
zbrojenia poprzecznego n a scinanie
(1) Obliczeniowy wartosc nosnosci na scinanie Viid,c oblicza si? ze wzorow:
Rys. 7.14. Skladowe scinania w elemencie z ukosnymi pasami (kraw^dziami)

(3) Przy wymiarowaniu zbrojenia na scinanie w elementach poddanych


obciyzeniu rownomiernie rozlozonemu, obliczeniowy sil? scinajycy mozna
wyznaczac dla przekroju polozonego w odleglosci
liczonej od wewn?trznej kraw?dzi podpory (rys. 7.15). Powyzsze wynika styd, ze obciyzenie
pomi?dzy tym przekrojem a podpory jest przekazywane bezposrednio
poprzez sciskany beton na podpor? bez udziahi zbrojenia na scinanie.

VR,.C =

k (100 p, U)"'+0,15

<T,,]

d,

(7.23a)

ale nie mniej niz:


Fxa,c = ("n>in+0,15r,^)-b,'<i,

(7.23b)

w ktorych: f^^. charakterystyczna wytrzymalosc betonu na sciskanie


w [MPa],
200
/ c = l + ^ - ^ < 2 , 0 {d w [mm]),

qd = gd +Pd

\n

ITT

P,^^<0,02,
przekroj poprzeczny zbrojenia rozci^ganego, ktore si?ga
poza rozpatrywany przekroj na dlugosc wynosz^cq, co
najmniej l^^ + d (rys. 7.16),
rozpatrywany
/ przekr6j ,

A
v45'

Rys. 7.15

Rys. 7.16. Defmicja

przy obliczaniu

najmniejsza szerokosc przekroju poprzecznego w strefie rozciyganej,


a^^ = -^<0,2f,,

w [MPa],

osiowa w przekroju poprzecznym (efektywna sila zewn?trzna,


^Ed > 0
sciskania),
Ac
poprzeczny przekroj betonu.
Wartosci Cjid,c i ^mm niogy bye ustalone w Zaiycznikach Krajowych,
natomiast wartosci rekomendowane w EC2 to:

(4) W przypadku ogolnym elementow poddanych zginaniu i dzialaniu sily


osiowej, jesli mozna wykazac, ze w stanie granicznym nosnosci nie wystypi
zarysowanie, mozna zastosowac sposob obliczania opisany w rozdziale
dotyczycym elementow niezbrojonych (rozdziai 17). Wartosci skladowych
obliczeniowego stanu napr?zenia mogy bye przyj?te jak nizej:

N^d "~

0 1R

oraz

v^,^ = 0,035 k'l'

(7.25)

(^cp = NEd/Ac,

(7.26)
gdzie k = 1,5, jezeh normy krajowe nie stanowiy inaczej.
Przy tym powinien bye spelmony warunek:

ff^\
'''Cp ^/cUd!

(2) W elementach jednoprz?slowych bez zbrojenia na scinanie, spr?zonych


splotami lub drutami z przyczepnosciy bezposredniy, nosnosc na scinanie
w obszarze zarysowanym od zginania powinno si? kontrolowac za pomocy
rownania (7.23). W obszarach niezarysowanych od zginania (gdzie napr?zejDLia rozciygajyce wywolane zginaniem sy nmiejsze od fctico.os/jc)
nosnosc na scinanie jest limitowana przez napr?zenia w srodniku (zebrze).
Dla tego obszaru nosnosc na scinanie jest obliczana z nizej podanej
zaleznosci:
F^..c = ^ V ( / c t a ) ' + ^f^cp-/..,

(7.24)

gdzie: /

moment bezwladnosci,
szerokosc przekroju poprzecznego z uwzgl?dnieniem kanalu
kabla wg wzorow (7.43) lub (7.44),
5 moment statyczny pola powierzchni nad osiy przechodzycy
przez srodek ci?zkosci przekroju wzgl?dem tej osi,
oci = IJlpti < 1,0 dla strunobetonu i rowne 1,0 dla innych typow
spr?zenia,
odleglosc rozpatrywanego przekroju od punktu, od ktorego
zaczyna bye liczona dlugosc zakotwienia,
lpt2 gorna, obliczeniowa wartosc 1^^ wg rozdzialu dotyczycego
konstrukcji spr?zonych,
(Tcp napr?zenia sciskajyce na osi centralnej od sily wywolanej
spr?zeniem (i ewentualnie inny sily podluzny):
^cp = ^jBdMc w [MPa]; N^d > 0 przy sciskaniu.

(3) Obliczanie zdolnosci nosnej scinania wediug wzoru (7.24) nie musi bye
przeprowadzane dla przekrojow poprzecznych, ktore lezy blizej podpory niz
punkt przeci?cia hnii wyprowadzonej pod kytem 45 z wewn?trznego naroza
podpory z osiy elementu.

gdzie
fcvd = -\/fM+(rcp-fctd
fcvd _Jfud + ^cp 'fctd

(7.27)

gdy

gdy

>a,^um,

(7.28)

przy czym
(^cMm fcd '^slfctd ' if ad +fcd) >

(7.29)

Elementy betonowe mog^ bye traktowane jako niezarysowane, gdy w stanie granicznym s^ sciskane lub jezeli wartosc bezwzgl^dna glownych
napr?zen rozciygajycych nie przekroczy/rtd.
(5) Dla wymiarowania zbrojenia podluznego Iktia
powinna bye przesuni?ta
w kierunku na zewnytrz (ku podporze) o odcinek a, (patrz rys. 7.13).
(6) Na odcinku 0,5d^x<2d
od kraw?dzi podpory nosnosc scinania moze
bye zwi?kszona do:

Rd.c

C^,,, k: (100 -ft -UYI'-(-VoAS

a,^ b^-d^Q,5byd-vfa,

(7.30)
gdzie
v = 0,6' 1 -

250

(/,, i <T,^ w [MPa]).

(7.31)

To zwi?kszenie mozna stosowac, gdy obciyzenie dziala na gorny kraw?dz elementu (patrz rys. 7.17), a podluzne zbrojenie jest pewnie zakotwione w w?zle. Dla x < 0,5d wazna jest nosnosc na scinanie obliczona
dla X = 0,5rf.
(7) Belki z obciyzeniem w bezposrednim sysiedztwie podpory mogy bye
alternatywnie wymiarowane z wykorzystaniem modelu rozporowo-sciygowego.

428

429

W analizie scinania mozna przyjmowac wartosc z ^ 0,9d. W elementach


spr?zonych z nachylonym ci?gnem, zbrojenie podluzne pasa rozciyganego
powinno przeniesc podluzny sil? rozciygajycy zwi?kszony od scinania
o /li^td = 0.5 V^d' (cot e - cot a).
(2) Maksymalne mozliwe wartosci cot0 okresla wzor:
l,O<cot0^2,5.

^1

Rys. 7.17. Obciyzenie skupione w poblizu podpory: a) belka swobodnie podparta, b) wspornik

Projektowanie (wymiarowanie) moze bazowac na tej wartosci. Zaleca si?


rowniez wartosci nmiejsze (z wartosciy limitowany najnizszy cot0 = 1,0).
(3) Dla elementow z pionowym zbrojeniem na scinanie nalezy przyjyc mniejszy
nosnosc scinania uzyskany ze wzorow:

7.5. E l e m e n t y w y m a g a j q ^ c e o b l i c z e n i o w e g o
zbrojenia na scinanie
(1) Projektowanie zbrojenia na scinanie bazuje na modeln kratownicowym
pokazanym na rys. 7.18, na ktorym:
a kyt pomigdzy zbrojeniem na scinanie i osiy elementu,
Q kyt pomi^dzy betonowym sciskanym krzyzulcem a osiy elementu,
F^^ wartosc obliczeniowa sily rozciygajycej w zbrojeniu podluznym,
F^d ~ obliczeniowa wartosc sily sciskajycej w betonie w kierunku podiuznej osi elementu,
najmniejsza. szerokosc przekroju pomi^dzy pasem rozciyganym i sciskanym (w elementach o staiej wysokosci wyznaczone jak przy zginaniu),
z rami? sil wewn?trznych; zwykle w elementach zginanych (przy zerowej
sile podiuznej) mozna przyjmowac z Q,9d..
Pas

.Sciskany

Zastrzal

Sciskany

(7.32)

cote,

cot0+taii0'

(7.33)

(7.34)

Dla elementow zelbetowych i spr?zonych, w ktorych obliczeniowe napr?zenia pozostajy ponizej 80% napr?zeniacharakterystycznego/^j., wspolczynnik v moze bye przyj?ty:
v = 0,6

dla ^ ^ 60 MPa,

(7.35a)

v==0,9-4>0,5

dla ^ > 60 MPa.

(7.35b)

Wartosc wspolczynnika moze bye przyj?ta wg norm krajowych. Wartosc


rekomendowana dla konstrukcji niespr?zonych wynosi 1,0. Natomiast
dla 0 < cr,^ < 0,25/,,,

(7.36)

dla 0,25/, < o - , ^ < 0,5/,,,

(7.37)

dla 0,5/, < a,^ < l,0/.

(7.38)

fed)

Zbrojenie

na

Scinanie

c = 2 , 5 - ( l - ^ )
Jed /

gdzie:
(T,^ dodatnie napr?zenie przy sciskaniu betonu od obliczeniowej sily
sciskajycej dzialajycej na przekroj betonowy z uwzgl?dnieniem
zbrojenia. Wartosc
nie moze bye obhczana w odleglosci mniejszej
niz 0,5d-cots liczyc od kraw?dzi podpory.
Maksymalny efektywny przekroj zbrojenia na scinanie A^^^ax wynika ze
wzoru:
A.
Rys. 7.18. Model kratownicowy oznaczenia

<0,5-a,-vX,.

(7.39)

431

430
(4) Dla elementow ze zbrojeniem ukosnym nosnosc na scinanie jest mniejszy
z Wartosci obliczonych ze wzorow:
VR,,S = ^-Z
s

-f^^, (cot 0 + cot a) sin a,

(7.40)

i
cota+cot 0
przy czym maksymalne efektywne zbrojenie poprzeczne .A^^.^ax wylicza si?
z relacji:
^jw,max 'fyyyd ^ 0,5 ' CL^'V
^
sina
'

w obliczeniach. Dla x < 0,5d przyjmuje si? x = 0,5d. Wartosc J^, z wyrazenia (7.46) nie powinna przekraczac wartosci T^,
obliczonej ze wzorow
(7.34) lub (7.41).
(8) Gdy obciyzenie jest przylozone u dolu przekroju, wowczas oprocz zbrojenia na scinanie nalezy zastosowac dodatkowe zbrojenie do przeniesienia
tego obciyzenia do gory.

0,?5ay

(5) Gdy zebro zawiera iniektowany zaprawy kanal kabla o srednicy 0 >
wowczas nosnosc scinania T^a.max.comp powinna bye obliczona na podstawie
nominalnej szerokosci zebra (srodnika):
fcw,non. = b . - O , 5 - l 0 ,

(7.43)

gdzie r 0 jest okreslane dla najbardziej niekprzystnego przekroju, zas 0 jest


zewn?trzny srednicy kanalu. Dla niezainiektowanego kanalu kabla lub
ci?gna bez przyczepnosci, nominalny grubosc zebra (srodnika) nalezy
obliczyc ze wzoru:
=

(7.44)

Wartosc 1,2 w wyrazeniu (7.44) ma uwzgl?dniac ewentualne zarysowanie


wzdluzne w krzyzulcu (zastrzale) betonowym powstajyce na skutek poprzecznego rozciygania. Jezeli do zapobiezenia rozlupaniu dane jest specjalne
zbrojenie poprzeczne, to zamiast 1,2 mozna zastosowac 1,0.
(6) Dodatkowy sil? rozciygajycy AF^^ wywoiany ,w zbrojeniu podluznym
scinaniem V^d mozna obliczyc ze wzoru:
;
^^fa=^-l^^a-M0-^cota),

Rys. 7.19. Zbrojenie poprzeczne w przypadkach dominacji schematu rozporowo-sciygowego

Zbrojenie poprzeczne na scinanie


(1) Zbrojenie na scinanie winno bye sytuowane pod kytem a rownym od 45
do 90 (rys. 7.18).
(2) Zbrojenie na, scinanie moze bye kombinacjy strzemion obejmujycych
zbrojenie podluzne w strefie rozciyganej i sciskanej rys. 7.20, jak tez
pr?t6w odgi?tych, peWnie zakotwionych w sciskanej i rozciyganej strefie
elementu.

(7.45)

przy czym za M^Jz+AF^d


powinno si? przyjmowac wartosci wi?kszej
od wartosci M^d.^J^^
(7) Jesli na odcinku
(a^ jak na rys. 7.19) o dlugosci 0,5d! <
< 2,0(i
obciyzenie dziala na gorny kraw?dz elementu, to nosnosc na scinanie moze
bye zwi?kszona do:
l^iid = >iid.c+^^-/yw-sina,
,
(7.46)
gdzie:
T^d.c J^st wartosciy obliczony ze wzoru (7.30) dla najniekorzystniejszej
wartosci x, a A^^-fy^^ jest nosnosciy na scinanie zbrojenia przeci?tego
ukosny rysy (patrz rys. 7.19). Tylko zbrojenie rozmieszczone w srodkowej cz?sci a majycej dlugosc 0,75
moze bye uwzgl?dni.one

Rys. 7.20. Przykiad zbrojenia na scinanie. {A\a wewn^trzne H] strzemiona


zamykaj^ce

(3) Ramiona strzemion winny bye efektywnie zakotwione. Lyczenie ramion na


zaklad w poblizu powierzchni bocznej jest dopuszczalne, o ile strzemiona
nie sy przeznaczone do przej?cia skr?cania.

'

(4) Jesli stosuje si? zbrojenie mieszane w postaci pr?t6w odgi?tych i strzemion,
to strzemiona winny zapewniac minimum 50% nosnosci.
(5) Stopieii zbrojenia na scinanie oblicza si? ze wzoru:
A
Pw = i-^'.

ne na kratownic? pionowy w osi belki, ktora calosc obciyzejd przekazuje na


podpory (rys. 7.21).

' 1

(7.47)

gdzie
stopien zbrojenia na scinanie, ktory nie powinien bye mniejszy od

2
>

Aw ~ powierzchnia zbrojenia poprzecznego na dlugosci ,,5",


s
odleglosc mi?dzy zbrojeniem na scinanie mierzona wzdluz osi
elementu.
Wartosc p,v.mm ustalana jest normami krajow UE. Wartosciy rekomendowany wg EC2 jest:

' 1r
M

^<

M
y

y
=

(,48)

Jyk

= 0,6-rf *(!-}-cot a).

(7.49)

(7) Maksymalny odst?p pomi?dzy pr?tami odgi?tymi pracujycymi na scinanie


nie powinien przekraczac s^^^^^, gdzie
^6.max = 0,6-^-(H-cota).

(7.50)

(8) Maksymalny rozstaw strzemion pionowych s^^^^ powinien spelniac warunek


= 0,75'^ ^ 600 mm.

7.6. S c i n a n i e p o m i ^ d z y

zebrem i

(7.51)

plyt^

W przekroju teowym w plaszczyznie styku zebra z plyty wyst?pujy


napr?zenia scinajyce, ktore przy braku odpowiedniego zbrojenia mogy doprowadzic do oddzielenia plyty od zebra. Na taky mozliwosc jako pierwszy
zwrocil uwag? Morsch [7.17]. Problem ten przez dhigi okres czasu nie
wzbudzal niepokoju, poniewaz najcz?sciej skutecznie przeciwdzialalo tej separacji zbrojenie plyty usytuowane prostopadle do osi belki. Dopiero w ostatnich
latach problem ten zostal szerzej potraktowany w zaleceniach CEB-FIP [7.2]
oraz w normie brytyjskiej [7.1]. Ostatecznie przyj?to przestrzenny schemat
kratownicy zast?pczej, w ktorym potraktowano plyt? jako zespol sciskanych
krzyzulcow polyczonych ci?gnami zbrojenia rozciyganego. Z kolei sily z kratownicy poziomej usytuowanej w srodkowej plaszczyznie plyty sy przenoszo-

*4R

uR

/-

*X

(6) Maksymalny rozstaw pomi?dzy pr?tami zbrojenia poprzecznego na scinanie w kierunku podluznym nie powinien przekraczac wartosci:
W

Mr

Rys. 7.21. Kratownica zast^pcza model wspolpracy p i y t y z zebrem

Norma EC2 traktuje polk? jako zespol sciskanych krzyzulcow polyczonych


ci?gnami w postaci zbrojenia rozciyganego. Zalozenia projektowania styku
plyty z zebrem sy nast?pujyce: . .
(1) Wytrzymalosc na scinanie na styku zebra z idyty moze bye obliczona przy
zaiozeniu, ze wystajyce poza zebro cz?sci plyty tworzy uklad dozony ze
sciskanych zastrzalow zespolonych ci?gnami w postaci rozciyganego zbrojenia.
(2) Stan graniczny moze bye osiygni?ty przez sciskanie w krzyzulcach lub
przez rozciyganie w ci?gnach (zbrojeniu), ktore zapewnia polyczenie (zespolenie) plyty z zebrem. Minimalna ilosc zbrojenia na styku plyty i.zebra
musi odpowiadac zaleceniom konstrukcyjnym.
(3) Podluzna sila scinajyca na jednostk? dlugosci
w kierunku osi belki jest
okreslona przez zmian? sily podiuznej w aktualnie rozpatrywanej cz?sci
plyty (rys. 7.22).
(7.52)
gdzie:
jest grubosciy plyty na styku z zebrem.
Ax jest rozwazany dlugosciy rys. 7.22, .
AF^ jest zmiany sily w rozpatrywanej cz?sci plyty na dlugosci Ax.
Maksymalna wartosc, ktora moze bye przyj?ta dla /Ix, jest polowy odleglosci
mi?dzy przekrojem, gdzie moment jest rowny zeru i przekrojem, gdzie jego
wartosc jest maksymalna. W przypadku, gdy dziala obciyzenie skupione,
przyj?ta wartosc Ax nie powinna przekraczac odleglosci pomi?dzy silami.

434
7.7. S c i n a n i e p o m i ^ d z y w a r s t w a m i b e t o n u
wykonanymi w roznych terminach
(1) Poza spelnieniem wymagan w zakresie konstruowania zbrojenia na styku
betonu prefabrykowanego i uzupelniajycego (in situ) powinny bye dodatkowo spetoione nast?pujyce warunki:
(7.55)

^Edi ^ %di5

gdzie VEdi j^st wartosciy obliczeniowy napr?zeh scinajycych wyliczony ze


wzoru:
'^Edi =
z

Rys. 7.22. Oznaczenia dla zi^cza plyta-zebro

(4) Zbrojenie poprzeczne na jednostk? dhigosci A^f/sj- moze bye okreslone na


podstawie warunku:

Edi

(7.56)

w ktorym:
P jest stosunkiem sily podiuznej w przekroju nowego betonu do
calkowitej sily podiuznej w strefie sciskanej lub rozciyganej (obie
wyliczone w rozpatrywanym przekroju),
V^d j^st sily poprzeczny,
z
jest ramieniem sil przekroju zespolonego,
b.
jest szerokosciy styku wg rys. 7.23.
bi

W celu zapobiezenia zniszczeniu przez sciskanie w betonowym zastrzale


winien bye spelniony warunek:
'
v-^-sin(9^-cos0^.

(7.54)

Przy braku bardziej rygorystycznycli wymagan do obliczen mogy bye


wykorzystane nizej podane wartosci kytow 0^:

bi

1,0 ^ cot0^ < 2,00 dla polki (plyty) sciskanej ( 4 5 > 0^ ^ 26,5),
1,0 < cot0^ < 1,25 dla polki (plyty) rozciyganej (45 >0j^^

Rys. 7.23. Przyklady stykow

38,6).

(5) W przypadku kombinacji scinania na styku plyta-zebro i poprzecznego


zginania decyduje wi?ksza powierzchnia obliczonego zbrojenia, spelniajyca
wymaganie (7.53) lub wymagania ze wzgl?du na poprzeczne zginanie plyty,
prostopadle do zebra.

Obliczeniowy wytrzymalosc na scinanie w styku


nania:

wyznacza si? z row-

^Rdi = c 'f,,d + f^'^n + P 'fyd (/^ sin a+cos a) < 0,5 V -fd.

(7-57)

gdzie

(6) JezeU
jest mniejsze lub rowne 0,4/^^, to w polyczeniu plyty z zebrem
dodatkowe zbrojenie nie jest potrzebne.

ci

(7) Zbrojenie podluzne w plycie powinno bye dobrze zakotwione poza liniy
A~A (rys. 7.22).

fctd

sy wspolczynnikami zaleznymi od szorstkosci powierzchni stykowych,


jest obliczeniowy wytrzymalosciy betonu na rozciyganie
(fctd fcth,0,05

436
cr^ jest napr?zeniem na jednostk? powierzchni wywolanym zewn?trzny
siiy normahiy dzialajycy na powierzchni? styku, dodatniy dla sciskania
i ujemny dla rozciygania, ktora moze dzialac jednoczesnie z sily
scinajycy, przy czym ma spelniac warunek
< 0,6/,^. Jezeli o- jest
napr?zeniem rozciygajycym, wowczas c -f^^^ nalezy przyjyc rowne zeru,
p=

AJAi,

A^ jestpowierzchniy poprzeczny zbrojenia przecinajycy styk, obejmujycy


zbrojenie na scinanie, jezeli takowe istnieje, mozna uwzgl?dnic tylko
zbrojenie odpowiednio zakotwione po obu stronach styku,
Ai jest powierzchniy zlycza,
a jest kytem zdefmiowanym na rys. 7.24 (45 < a < 90),
V jest wspolczynnikiem efektywnosci, zgodnie ze wzorem (7.31).

(3) Stopniowanie rozkladu zbrojenia poprzecznego moze bye przyj?te w sposob pokazany na rys. 7.25. Tam gdzie warunki zespolenia pomi?dzy
betonem starym i nowym sy zapewnione przez sztywne elementy (np.
wbetonowane kratownice), udzial stali moze bye przyj?ty jako wypadkowa
sil ukosnych pod warunkiem, ze 45 ^ a ^ 135.
(4) Podluzna sila scinania spoinowanego (np. przez wypelnienie iniekcjy)
zlycza pomi?dzy plyty lub sciany moze bye wyliczona zgodnie z rozdz. 7,3.1
(1), jakkolwiek jezeli zlycze jest znaczyco zarysowane, to nalezy przyjyc
wartosc c = 0 dla powierzchni gladkich i c = 0,5 dla szorstkich.

,:,. 1

11,

,.. . T -

1 iiiiiii II i r : : : : n i r i [ E : : i 1

beton "insita"

Edi
p ' fyd (p. sin a + cos a )

Rys. 7.25. Wykres scinania prezentuj^cy niezb^dne zbrojenie zespalaj^ce zi^cze

beton prefabiykowany

7.8. P r z y k l a d
Rys. 7.24. Zi^cze z wci^ciami

(2) W przypadkach braku doldadnych danych od producenta odnosnie


szorstkosci powierzchni prefabrykatu, klasyfikujycych je np. do bardzo
gladkich lub tez szorstkich, mozna przyjmowac przy:
bardzo gladkich powierzchniach wykonanych w formach stalowych,
wykladzinach plastykowych lub specjalnie przygotowanych powierzchniach drewnianych c = 0,025 i fi = 0,5,
gladkich powierzchniach uformowanych slizgowo lub wyciskowo bydz
powierzchniach pozostawionych bez specjalnego wygladzania po zawibrowaniu c = 0,35 i [1 = 0,6,

Na rysunku 7.26 przedstawiono fragment konstrukcji w postaci belki


dwuprz?slowej ze wspornikiem (a geometria belki, b charakterystyczne
obciyzenia stale, c charakterystyczne obciyzenia zmienne, d schemat
statyczny, e obwiednia momentow zginajycych od obciyzeh obliczeniowych
dla jg = 1,35 i -y^ = 1,5,/ - obwiednia sil poprzecznych). Przyklad obejmuje
wymiarowanie prz?sla AB. Obciyzenia stale i zmienne oraz ksztalt przekroju
(teowy) zostaiy tak dobrane, azeby mozna byto przedstawic poszczegolne
procedury wymiarowania na scinanie wg EC2. W nawiasach na rys. 7.26e
1 7.26f podano porownawczo wielkosci momentow zginajycych i sil porzecznych obliczonych wg P N dla jg = 1,1 i
= 1,4.
Charakterystyki wytrzymalosciowe betonu i stali:

powierzchniach szorstkich z co najmniej 3 mm wgt?bieniami w odst?pach


okolo 40 mm c = 0,45 i fi = 0,7,

Beton C 25/30

powierzchniach przygotowanych w sposob przedstawiony na rys. 7.24


c = 0,50 i fi = 0,9.

StalfS 240
Stal S 410

^ = 25 MPa
4 . = 31 GPa
= 240 MPa
/^^ = 410 MPa

/ , = 25/1,5 = 16,67 MPa


= 240/1,15 = 210 MPa
f^, = 410/1,15 = 350 MPa

438
Zbrojenie belki na zginanie zostalo przedstawione na rys. 7.27.

As=50,2^cnf; - 1,12Vo A^ = kl, 10 cm\= 105Vo


\

-K
I

J^O

^^^0

360

i i ^ Q 360

2S.

jJ.4Q

755

4-

800
1

2025
\180kN

bsokN

'rrmrnTI i m t i i u l i i n u i i

80hN/m
iiiniiMini iiH
71

35kH/m

25kN/m

c)

8,00m

Rys. 7.27

Przekroj wymiarujemy w odleglosci <i = 1,12 m od krawgdzi podpory


A (patrz rys. 7.15):
= 1116,00-(i;35-80,00 +1,50-35,00)

/0,40
\

d)

+ U2

= 1116,00-160,50-1,32 = 904,14 k N .
Wspolczynnik k wg p, 7.4 wynosi:
A

Sila poprzeczna przenoszona przez element niezbrojony wg zaleznosci


(7.23a) wynosi (przy
= 0,0112):
VRd,c = 0,12 1,42 (100 0,0112 25)^/^ - 0,40 1,12 = 0,23181 M N =
= 231,81 k N < 904,14 k N ,

f)

CO oznacza, ze zbrojenie na scinanie jest niezb?dne.


7.8.1. Zbrojenie strzemionami

Rys. 7.26

Przyj?to zbrojenie strzemionami dwuci?tymi 012 mm ze stali S 410. Ich


przekroj w jednej plaszczyznie wynosi:
A^^ = 2'0,25 3,14 1,2^ = 2,26 cm^.

Dla przyj^tego betonu wspolczynnik efektywnosci, obliczony ze wzoru


(7.31), wynosi:

Zalozono wartosc kyta nachylenia krzyzulcow cot0


1,25 (tanS = 0,80).
Wymagany rozstaw strzemion ze wzoru (7.33) przy przyj?ciu T^^,^ = T^^:
226-10"'^
s=

' 0,9 1,12 35 10^ 1,25 = 0,110 m = 11,0 cm.

440
7.8.2. Zbrojenie strzemionami i pr^tami odgi^tymi

Stopien zbrojenia dla przyj^tego s = 11,0 cm:


2,26
= 0,0051.
11,0-40

Zalozono kyt nachylenia betonowych krzyzulcow sciskanych 0 ~ 45


(cot Q = tan 0 = 1,00). Przyj^to zbrojenie strzemionami dwuci^tymi 012 mm ze
staU S 240, ktorych przekroj w jednej plaszczyznie wynosi:

Sprawdzenie warunku (7.42):


2,26-10-^^-35-10'^
0.40.0.11
=

A,^^ = 2 0,25.3,14.1,2^ = 2,26 cm^

0,5-1,0-0,54-16670

"''^ < ^
l^O
= 1

Sprawdzenie nosnosci betonowych krzyzulcow sciskanych wg zaleznosci (7.34):


jR.d,max

1,0-0,40-0,9-1,12-0,54-16670
- 1770,50 k N > 1116,00 k N .
0,80 + 1,25

oraz pr^ty odgi^te 020 mm ze stah S 410 o kycie nachylenia a = 45, dla
ktorych:
^ , , = 0,25-3,14-2,0^ - 3,14 cm^.
Minimalna sila poprzeczna do przejscia przez strzemiona:
F^.,n.in = 0,5-904,14 = 452,07 k N .

Weryfikacja siiy w zbrojeniu rozciyganym:


przemieszczenie linii M/z wg wzoru (7.19):

Potrzebny rozstaw strzemion wg rownania (7.33) wynosi:

0 9-112
^. = - ^ ^ f ^ - ( l > 2 5 - 0 ) = : 0 , 6 3 m,

996-10"'^

moment zginajycy w odleglosci d = 1,12 m od kraw?dzi podpory (1,32 m


od jej osi):

s = '^^^^^

' 0,9 -1,12 - 21 10^ -1,00 = 0,106 m = 10,6 cm.

Stopien zbrojenia dla przyj?tego s = 10,0 cm:

M^d = 1689,00-1116,00 1,32+ ^^^'^^^ ^^^^^ = 355,71 kNm,

^-=i|rVo=-'"Sila przenoszona przez strzemiona dla przyj?tego rozstawu wg wzoru (7.33):

sila w zbrojeniu wg zaleznosci (7.20):

9 9^'

V^d, = ^-^^

= ^ ^ + 1 - 9 0 4 , 1 4 . ( 1 , 2 5 - 0 ) = 917,^^^

10""^

- 0,9 -1,12 21 -10^ -1,00 = 478,40 k N .

Sila do przeniesienia przez pr?ty'odgi?te:


sila przenoszona przez przyj?te zbrojenie (16020):

Kvd2 = 904,14-478,40 = 425,74 k N .

T= 50,24-10-^.35-10^ = 1758,40 k N > 917,97 k N .

Potrzebny rozstaw pr?t6w odgi^tych wynikajycy z rownania (7.40):

Powyzsze obliczenia wykonano przy cot 0 = 1,25. Wyniki obliczen dla


innych wartosci cot (9 przedstawiono w ponizszej tablicy.

'^^^^^

' 0,9 1,12 - 35 -10^ (1,00+1,00) - 0,707 = 0,368 m = 36,8 cm.

Sprawdzenie stopnia zbrojenia pr?tami odgi?tymi dla przyj?tego 5 = 36,0 cm:


Tab. 7.1. Zestawienie wynikow wg E C 2 dla roznych k^tow 0

cotO
on
VR,,^, [kN]

A.,Js^ [cmVm]

4/7

0,6

1,0

1,25

1,75

1,667

1,00

0,80

0,60

7/4

2,5

4/7

0,40

60,26

59,04

45,00

38,66

30,96

29,74

21,80

1563,77

1601,03

1814,77

1770,50

1601,03

1563,77

1251,56

25,63

20,50

15,37

14,64

10,25

44,85
0,0112

[cm]

1/0,6

28,80

42,71
0,0107
30,24

0,0064
50,40

0,0051
63,00

0,0038
84,02

0,0037
88,20

0,0026

''-36.0.4o'o.707-^^-

'

Sprawdzenie nosnosci betonowych krzyzulcow sciskanych dla cota = 0, wg


wzoru (7.41):
0 + 1,00
F;.d,ax = 1,0 - 0,40 - 0,9 -1,12 - 0,54 -16670 ^ ^ j ^ =

126,00

= 1814,77 k N > 1116,0 k N .

Podobnie jak opisano w punkcie 7.8.1, dla przyj^tego rozstawu strzemion


i pr^tow odgi^tych nalezy dodatkowo sprawdzic wymagania konstrukcyjne.

Fe, =

1050,32-160,50

kN.

= 2200 kPa = 2,20 MPa.

0,40-0,9-1,12

7.8.3. Sprawdzenie styku zebra z plyt^,

b^ = b^ + 0,2

888,54

Napr?zenia scinajyce w srodniku obliczone ze wzoru (7.1) wynoszy:


888,54

Szerokosc wspolpracuj^ca plyty przy zaiozeniu, ze w prz^sle A~B


losc mi^dzy punktami zerowymi momentow /q = 0,7 Z:

0,9 1 , 1 2 =

odleg-

Napr?zenia scinajyce na styku polki ze srodnikiem mogy bye przyj?te jako


stale, wyznaczone z nast?pujycego zwiyzku (por. [7.18] str.40):

= 0,40 + 0,2' 0,7 8,00 = 1,52 m.

" ^ "^ ^few


' ^ ^ih-K).^
T^TT

^ o,982 2,20 = 2,16 MPa.


^ 0,40-(l,52-0,40)^20
2-1,52-0,15

Obliczeniowy przekroj poprzeczny prz?sla AB przedstawia rys. 7.28.

U7,50
a)

Zy=152cm

1269,0
/- kNm

kN

JSnM

T-i
II

5^=40
Rys.

1050^2 kN

kNm

kN/w" \
160.50 kN/m

1081,18 kN

if.OOML

A.QOm
Si.OO m

b)

-1392,^4 kNm

-1269.00 kNm

7.28

8,00-4,00'4,00-0,5
= 64,00 k N m
(80,00- 8,00) 4,00 5 4,00 1/3'
= 192,00 k N m
180,00-3,80
= 684,00 k N m
Mfc = 94O,O0kNm

trd

Celem okreslenia zasi^gu maksymalnego momentu dodatniego w prz^sle


AB przyj?to, ze obciyzenie zmienne (uzytkowe) wyst^puje jedynie na dlugosci
tego prz?sla.
Oddzialywanie ze wspornika od charakterystycznych obciq.zen stalych
wynosi (rys. 7.26):

\xf1M

M^= 1648, 28kNm

c)

1050,32 kN
833.65 kN

Moment od sil obliczeniowych Af^ ==940,00 1,35 = 1269,00 kNm.


Schemat sil obliczeniowych do wyznaczenia M^ax w prz?sle AB oraz
wykresy sil wewn?trznych przedstawia rys. 7.29.
-1081.18 kN

A) Podpora A
Zgodnie z wynikami bada,n eksperymentalnych pirzyj^to, ze miarodajna sila
poprzeczna, decydujq,ca o maksymalnej sUe rozciygajycej w polce, wyst?puje
w odleglosci z = 0,9^ liczyc od podpory. W rozpatrywanym przykladzie:

Rys. 7.29

Poniewaz poika przekroju teowego znajduje si^ w strefie rozei^ganej,


przyj?to wg p. 7.6 k^t 0 = 38,6 (sin <9 = 0,6239, cos0 = 0,7815, eot0 = 1,25),'
st^d napr^zenia przenoszone przez sciskane krzyzulce betonowe, obliczone ze
wzoru (7.54), wynoszy:
^iid.n.ax = 0,54 16,67 0,629 0,7815 = 4,42 MPa,
CO oznacza, ze nosnosc krzyzulcow sciskanych jest wystarczaj^ca, poniewaz:

C) Przeslo
Jak wynika z rys. 7.29, punkty zerowe momentu zginajycego wyst?pujy
w odleglosci 1,35 m od podpory A oraz 1,44 m od podpory B. Jako
miarodajny do obliczen przyj?to cz?sc prz?sla od srodka w kierunku podpory
B (z uwagi na wi?ksze wartosci sil poprzecznych). Srednia sila poprzeczna na
tym odcinku wynosi:
V^, = 0,5 - (850,06 + 439,18) = 644,62 k N .

%a,max = 4,42 MPa > v^^ = 2,16 MPa.


Potrzebnq, ilosc zbrojenia na jednostk? dhigosci beUci, na styku polki
z zebrem, oblicza si? przeksztalcaj^c wzor (7.53), z ktorego otrzymuje si? przy
zastosowaniu stah zebrowanej:
Ar

2160-0,15

'

7 " ^ 35^0-^-1,25 ^ ^'"^^'

^ =
^ 1600 kPa = 1,60 MPa,
"
0,40-0,9-1,12

,
^

i;2d = 0,982-1,60 = 1,57 MPa.


= ^^"^^ ^ ^ ' Z ^ -

Potrzebny rozstaw pr?t6w 08 wynosi (gor^ i dolem):


2-0,50
^/=

Napr?zenia scinajyce wynoszy:

Sprawdzenia krzyzulcow betonowych dokonano dla kyta Q = 26,5 (dla


ktorego sin0 = 0,4462 cos0 = 0,8949 cot0 = 2,00), poniewaz polka przekroju
teowego jest w tym obszarze sciskana:
%a,max = 0,54 -16,67 0,4462 - 0,8949 = 3,59 MPa > 1,57 MPa.

0,135 m = 13,5 cm.

Obliczenie zbrojenia:

B) Podpora B
Miarodajna do wymiarowania zbrojenia sila poprzeczna w odleglosci
z = 0,9(i od podpory wynosi:
= 1081,18 -160,50 0,9 1,12 = 919,40 k N . .

A^ ^

1570-0,15 ^
35-10^-2,00

Rozstaw pr?t6w (j) 8 (gory i dolem):

Napr?zenia scinajyce wynoszy:


'

919,40
^ = 0,40-0,9 U 2 = ^ ^ ^ Q ^ ^ ^ - ^ ' ^ ^ ^ P ^ '
= 0,982'2,28 = 2,24 MPa.
Sprawdzenie krzyzulcow sciskanych:
= 2,24 MPa < i ; ^ , , ^ , , = 4,42 MPa.
Potrzebna ilosc zbrojenia na jednostk? dlugosci:
A,^

2240'0,15

17 " 35.10^-1,25 ^^'^^'

"^1"^ ^ ^'^^

'''^^l'^-

Przyjmujyc jak na podporze A gory i dolem pr?ty (i8 mm w polce, otrzymuje


SI? rozstaw:
r xj Y
f
,
j
j
2-0,50
= 0,130 m = 13,0 cm.
7,68

^ 10--^ m V m = 3,36 cm^m.


'

^ 2 ^ 0 ^ ^ 0,298 m S 30 cm.
3,36

7.8.4. Porownawcza analiza belki swobodnie podpartej


W celu porownania wynikow rozwazono wolnopodparty belk? 0 rozpi?tosci takiej, jak rozpatrywane uprzednio prz?slo belki ciyglej (patrz rys. 7.30:
a) schemat obciyzen, b) wykres obliczeniowych sil poprzecznych, c) przekroj
poprzeczny):
Charakterystyczne wartosci obciyzen:
stalych
plyta zelbetowa 0,15-25,00 = 3,75 kN/m^ =^ 3,75-2,00 = 7,50 k N / m
obciyzenie dopehiiajyce
3,00 kN/m^ ^ 3,00 - 2,00 = 6,00 kN/m__
6,75 kNm^
13,50 kN/m
zebro 1,05-25,00
= 26,25 kNm^
26,25-0,40 = 10,50 kN/m
kraw?dziowe
=^ 2-28,00
= 56,00 k N / m
^
razem
= 80,00 kN/m

zmiennych (uzytkowych)
rownomierne
= 7,50 kN/m^
kraw?dziowe

A) Metoda uproszczona

7,50-2,00
= 15,00 k N / m
2-10,00
=20,00 k N / m
razem 1?^ = 35,00 k N / m
Obliczeniowe wartosci obciyzen i sil poprzecznych wynoszy:
q, = 1,35-80,00+1,50-35,00 = 160,50 kN/m,
Q, = 1,35 - 350,00 + 1,50-250,00 = 847,50 k N ,
VE, = (0,00 m) = 0,5 -160,50 - 8,00 + 0,5 - 847,50 = 1065,75 k N ,
V^, (4,00 m) = 1065,75 -160,50 - 4,00 = 423,75 k N .

Srednia sila poprzeczna na rozpatrywanym odcinku belki od M = 0


(x = 0,00 m) do M = M^^ (x = 4,00 m) wynosi:
= 0,5-(1065,75+432,75) = 744,75 k N .
grednie napr?zenia scmajyce na styku plyty z zebrem:
Tn =

744,75
= 1850 kPa = 1,85 MPa,
0,40-0,9-1,12

0,40-(2,00-0,40)
1,85 = 1,067 -1,85 = 1,97 MPa.
2-2,00-0,15

Szerokosc wspolpracujyca plyty:


= 0,40 + 0,2 - 8,00 = 2,00 m.

Sprawdzenie krzyzulcow betonowych:


=250 kN
G, =350 kN '

aJ

v^, = 1,97 MPa <

^ 1 1 1 11

p = 35 kN/m
3k = SO kN/m

4,00 m

= 3,59 MPa.

Obliczenie zbrojenia:

4,00 m
mm
Przyjmujyc w plycie gory i dolem pr?ty ^8 otrzymuje si? ich irozstaw:

b)

106575 kN
903,97 kN

4,22

lO,9-1,12m

= 0,237 m ^ 23,5 cm.

Rozwazajyc sii? poprzeczny w odleglosci z = 0,9d od podpory otrzymujemy:


= 1065,75-160,50-0,9 1,12 = 903,97 k N ,
903,97
-903,97 kN^-1065,75kN
cj

28,00* 10,00kN/m

I T

0,40-0,9-1,12

28,00*10,00 kN/m

26,25 kN/m'
7,50 kN/m^
5,75 kN/m^

= 1,067 - 2,24 = 2,39 MPa.


Sprawdzenie krzyzulcow betonowych:

v^, = 2,39 MPa < v^,,^,, = 3,59

1 n n .11 M J ^
I

Rys. 7.30

MPa.

Potrzebna ilosc zbrojenia:


2390-0,15

0.80m I Q40/ni 0,80m


'h.OOm

= 2240 kPa = 2,24 MPa,

Sf
Sf

35-lO'^-2,00
JD-iU'-Z,UU

= 5,12-10-"^ mVm = 5,12 cm^m.

Potrzebny rozstaw zbrojenia


zbrojenia (gory i dolem pr?ty (/>8 mm) wynosi w tym
przypadku:
=

= 0,195 m = 19,5 cm.

B) Schemat kratownicowy
W poziomej kratownicy zast^pczej usytuowanej w poiowie grubosci piyty
przekroju teowego (rys. 7.31) w odst?pach z-cotO, na skutek dzialania sily
poprzecznej F^^ powstaje sily rozci^gajq^ce
= F^^ tan cot (9/2. K ^ t ^ moze
przyjmowac wartosci od 27 do 30 (patrz badania Bachmanna [7.7]). Mozna
zatem przyjyc, ze t a n 0 , 5 . Przyjmuj^c k^t nachylenia krzyzulcow sciskanych 0 = 45, otrzymujemy sil? rozci^gaj^c^ na jednostk? dlugosci belki:

(na korzysc bezpieczehstwa) na mimosrodowo rozciyganie wg schematu


podanego na rys. 7.32, przy zaiozeniu minimalnego zbrojenia w strefie
sciskanej ( m m = 0,0015fc/x^).Uzyskane w ten sposob zbrojenie nalezy
rozmieszczac jak na rys. 7.33.

Rys. 7.32

1^ ^-^-^^-iX

' I
, ,

I I I
I I !
1

^ zbrojenie \7brcjefie
^zbrojenie obliczeniowe
konsfn

7/'0K'e|

konstr.

Rys. 7.33
Rys. 7.31. Schemat kratownicy zast^pczej: a) ustroj konstrukcyjny, b) zast^pcza kratownica

Przy podporze posredniej przyjmuje si? k^t p = 45 (tanj3 = 1,0), co


zwi?ksza sil? Z do wartosci:

Dla belki wolnopodpartej (rys. 7.30) odcinek przylegajycy do podpory, na


ktorym wymagane jest jedynie zbrojenie konstrukcyjne, ma dhigosc:
X

^""27Jezeh uwzgl?dnia si? moment dzialaj^cy na plyt? prostopadle do osi zebra,


to zbrojenie l^cz^ce zebro z plyt^ nalezy zwymiarowac wg Bachmanna

'

=
4

0 , 9 ^ , + ^ - 0 , 9 4 , 1 2 + ^ - 1,51 ^
4
4

Sila poprzeczna w odleglosci z = 0,9(i od podpory wynosi:


V^, = 1065,75 -160,50 0,9 1,12 = 903,97 k N .

451
Srednia wartosc obliczeniowej sily poprzecznej na odcinku 4,00 0,9 1,12 =
= 2,99 m wynosi:

Szerokosc krzyzulca sciskanego wynosi:


fc^ = z cot 0 sin ^,

V^, = 0,5 (903,97 + 423,75) = 663,86 k N .


Sila rozciq-gajyca na jednostk? dlugosci belki wynosi w przyblizeniu:

CO dla przyj?tych wartosci z=-0,9d, 0 = 45, p = 30 daje:


b, = 0,9 1,12 1,000 0,500 = 0,50 m = b / 4 .
Siia w krzyzulcu sciskanym:

CO daje

Z,
4 / =^

= 4,70 10-^ mVrn ^ 4,70 cmVm.

Przyjmujyc gory i dolem (pS mm, otrzymuje si? rozstaw pr?t6w:

_ Z - z - c o t 0 164,65-0,9-l,12-l,000
sin^
~
0,500
-J^i.y^J^W-

Napr?zenia w betonie wynoszy:

2-0,50
5/ = - 4,70 = 0,213 m 21 cm.
Obliczajyc zbrojenie ianym sposobem, otrzymuje si?:
663,86

Z = ^ - t ^ . t a n ^ i
2-0,9-1,12
2z
Af =

2,00-0,40
2,00

tan30 = 152,10 kN/m.

= 4,35 lO-'^ mVm = 4,35 cm^m. ,


2-0,50'
= 0,230 m = 23 cm.
4,35

Sprawdzenia betonowych krzyzulcow sciskanych dokonujemy wediug schematu podanego na rys. 7.34.

Rys. 7.34

<

33193

= 0,54 16,67 = 9,00 MPa,

CO oznacza, ze nosnosc betonowych krzyzulcow sciskanych jest wystarczajyca.

Pismiennictwo
[7.1] BS8110. Code of Practice for design and construction, London, British Standard I n stitution, 1985.
[7.2] CEB-FIP Model Code for concrete structures, M C 90, Lausanne, Comite Euro-International du Beton, 1993.
[7.3] Eurocode 2: Design of concrete structures Part 1: General rules and rules for buildings,
E N 1992-1 (Revised final draft, April 2002).
[7.4] D I N 1045. Beton und Stahlbeton. Bemessung und Ausfiihrung, Dezember 1978.
[7.5] PN-84/B-03264. Konstrukcje betonowe, zelbetowe i spr^zone. Obliczenia statyczne i projektowanie.
[7.6] PN-B-03264:1999. Konstrukcje betonowe, zelbetowe i spr?zone, Obliczenia statyczne
i projektowanie.
[7.7] Bachmann H.: Langsschub und Querbiegung in Druckplatten von Betontragem, Betonund Stahlbetonbau, 3/1978.
[7.8] Boriszanski M . S.: Rasczot otognutych stierzni i chomutow w izgibajemych zelezobetonnych elemientach po stadii rozruszenia, Strojizdat, Moskwa 1946.
[7.9] Eibl 1: Concrete Structures Euro-Design Handbook 1994/96, Ernst u. Sohn, 1995.
[7.10] Godycki-Cwirko T.: Mechanika betonu, Arkady, Warszawa, 1982.
[7.11] Godycki-dwirko T.: J^cinanie w zelbecie, Arkady, Warszawa 1968.
[7.12] Godycki-(5wirko T.: Za i przeciw analogii kratownicowej Morscha, Inzynieria i Budownictwo, 10/1965.
[7.13] Grob J., Thiirlimann B.: Ultimate strength and design of reinforced concrete beams under
bending and shear, lABS Memoirs, 36-11 1976, pp. 105-120.
[7.14] Kupfer H.: Erweiterung der Morsches-Fachwerkanalogie mit Hilfe des Prinzips vom
Minimum der Formanderungsarbeit, Bulletin d'Information nr 40, CEB Paris, Janvier
1964.
[7.15] Lipski A.: Poutres a ame mince en beton arme on precontraint, Annales des Travaux
Publies de Belgique, No. 1-2, 1971-72 p. 84.

452
[7.16] Leonhardt F., Walther R.: Beitrage zur Behandlung der Schubprobleme in Stahlbetonbau,
Beton- und Stahlbetonbau, 1961 s. 277, 1962 s. 32, 54, 141, 161, 184.
[7.17] Morsch E.: Der Eisenbetonbau, seine Theorie und Anwendung, Bd I , Verlag K.. Wittwer,
Stuttgart, 1929,
[7.18] Nieison M . P., Braestrup M . W., Bach F.: Rational analysis of shear in reinforced concrete
beams, lABSE, Proceedings P15/78.
[7.19] Ramm W.: Grundlagen und Anwendung des EC 2, Teil 1, Univ. Kaserslautern, Bauingenieurwessen, 1992.
[7.20] Regan P. E.: Research on shear: a benefit to humanity or a waste of time?, The Structural
Engineer, Vol. 71, No 19/5, October 1993.
[7.21] Riisch H.: Uber die Grenzen der Anwendbarkeit der Fachwerkanalogie bei der Berechnung
der Schubfestigkeit von Stahlbetonbalken, Ehrenbuch Prof. Ing. F. Camus, AMICET
A L U M N I 1964.

8.

S k r ^ c a n i e

8.1. W p r o w a d z e n i e
Tak zwane czyste skr?canie zachodzi wowczas, gdy na obu koncach pr?ta
dzialajy momenty w piaszczyznach rownoleglych do plaszczyzn przekroju
poprzecznego, przeciwnie wzgl?dem siebie skierowane (rys. 8.1). W przypadku,
gdy oba kohce pr?ta mogy si? swobodnie deformowac, mamy do czynienia
z czystym skr?caniem, zwanym swobodnym.

Rys. 8.1. Deformacja pr^tow w wyniku swobodnego skr^cania: a) pr^t o przekroju kolowym,
b) prostok^tnym

Pr?ty o przekrojach koiowych i pierscieniowych charakteryzujy si? tym, ze


przy czystym skr?caniu ich plaszczyzny plaskie i rownolegle do siebie przed
skr?ceniem w wyniku dzialania momentu skr?cajycego obracajy si? tylko
wzgl?dem siebie o pewien kyt 0, pozostajyc nadal plaskimi i rownoleglymi (rys.
8.1a i rys. 8.2).
Plaszczyzny innych przekrojow, w tym prostokytnych, w wyniku swobodnego skr?cenia ulegajy spaczeniu (rys. 8.1b). W dowolnej plaszczyznie prze-

"455

454
kroju pr?ta skr?canego, prostopadiej do osi, wyst?pujy napr?zenia styczne T,
ktorych wartosc okresla si? z warunku zrownowazenia zewn?trznego momentu skr?cajycego T momentem napr?zeh r dzialajycych na polu przekroju
(rys. 8.2b). Cz?sc pr?ta odci?ta przekrojem odksztalca si? w sposob pokazany
na rysunku 8.2c.
K y t y mi?dzy tworzycymi walca o promieniu p zwiyzany jest z napr?zeniami T zaleznosciy Hooke'a y = x/G. Przy dlugosci pr?ta rownej 1 wartosc hiku opartego na kycie y b?dzie takze rowna y, zatem mozna napisac:

Poniewaz ostatnia z calek jest biegunowym momentem bezwladnosci J Q ,


ruozna wi?c napisac:
0styd
0=

G'J,

Biegunowy moment bezwladnosci J Q moze bye latwo obliczony w nawiyzauiu do rysunku 8.3:

skyd
x=9'P'G,
gdzie
G =

(v wspolczynnik Poissona)

2-(l-fv)

c)
Rys. 8.3

p'-dA^

2%^

p^^dp = 2n'-

32 '

a przy dlugosci pr?ta /


0 =
b)

G'Jo

Po przeksztalceniach otrzymujemy wzor na napr?zenia styczne:


T'p
X=
Jo'

(8.1)

a oznaczaj^c WQ = JQJT, ze wzoru (8.1) otrzymujemy


T
gdzie
Rys. 8.2. Stan napr^zen skr?canego siupa o przekroju okr^-glym po zarysowaniu

Moment wywoiany elementarnymi silami stycznymi T J A wzgl?dem srodka


ci?zkosci przekroju musi zrownowazyc moment zewn?trzny, styd:
T=^]x'dA'p
0

=
0

]e'p'"G'dA=0'G']p^'dA.
0

32 'd~
Dla przekroju kolowego:
_ 16r

16

456
Rozklad napr?zeh stycznych w przekroju poprzecznym i podluznym
wywolanych momentem skr?caj^cym pr?t o przekroju kolowym przedstawia rysunek 8.4.
max

Tab. 8.1. Wspolczynniki m i n

h/b

1,00

1,25

1,50

2,00

3,00

4,00

6,00

0,140

0,171

0,196

0,229

0,263

0,281

0,299

0,313

0,333

0,208

0,221

0,231

0,246

0,267

0,282

0,299

0,313

0,333

10,00

00

8.2. S k r ^ c a n y e l e m e n t w f a z i e I I
Z napr?zeniami stycznymi wywolanymi dzialaniem momentu skr?caj^cego
skojarzone s^ glowne napr?zenia rozciygajyce i sciskajyce {a^ (72) nachylone do
osi podiuznej pod kytem 45. Po przekroczeniu przez glowne napr?zenia
rozciygajyce
wytrzymaiosci na rozciyganie, powstajy na obwodzie belki rysy
ukosne w ksztalcie spirah nachylonej do osi podiuznej pod kytem 45 (rys. 8.6).
Rys. 8.4. Napr?zenia styczne od skr^cania

W przekrojach prostok^tnych najwi?ksze napr?zenie styczne wyst?puje we


wloknach skrajnych w poiowie dlugosci wi?kszego boku h, natomiast w narozach i srodku przekroju jest rowne zeru (rys. 8.5).

Rys. 8.6. Zarysowanie skrcanej belki betonowej (zbrojonej tylko pr^tami podiuznymi)

Rys. 8.5. Napr^zenia styczne od skr?cania przekroju prostok^tnego

Napr?zenia T^.^^ oraz k^t skr?cenia 0 dla pr?ta o dlugosci rownej 1 obliczamy ze wzorow

(8.2)

Belka betonowa lub zelbetowa o niepeinym zbrojeniu (np. tylko pr?tami


podiuznymi) niszczy si? jednoczesnie z pojawieniem si? pierwszej spiralnej rysy
obwodowej. Pierwsze badania elementow betonowych i zelbetowych 0 przekroju kolowym i rurowym przeprowadzil Morsch w 1904 roku, natomiast
badania elementow o przekroju prostokytnym w roku 1912 przeprowadzili
Bach i Graf [8.1]. Dla elementow 0 przekroju prostokytnym Bach zaleca wzor
do obliczania najwi?kszego napr?zenia scinajycego, wyst?pujycego na dluzszym boku przekroju (/z) w postaci

gdzie
1/^ = 3 + - ^ .

T
n-G-b^-h'

(8.5)

0,45+(8.3)

Dla prostok^ta Jj. = nb^ h, zas


= mb^ h.
Wartos'ci wspolczynnikow m i n, zalezne od stosunku bokow prostok^ta
h/b, zestawiono w tablicy 8.1.

Pierwsze rysy ukosne od skr?cania pojawiajy si? z reguly na dluzszym


boku, tam gdzie
= T^^XJ przy czym wielkosc momentu rysujycego T^^s j^st
tego samego rz?du dla elementow betonowych niezbrojonych i zbrojonych.
Zasadnicze roznice wyst?pujy tylko w odniesieniu do momentu niszczycego.

458
Sif(/ w priekroju II-U

Cz?sto obecnie wykorzystywany model kratownicy przestrzennej do symnlacji pracy elementow zelbetowych w fazie zarysowanej spowodowanej dzialaniem momentu skr?cajycego T zostal po raz pierwszy zaproponowany w roku
1929 w dysertacji Rauscha i byl stosowany w jego pozniejszych pracach
[8.2]. W modelu tym sciskane krzyzulce miaty nachylenie 45 do osi elementu,
zas krzyzulce rozciygane pokrywaly si? z kierunkiem pr?t6w zbrojenia poprzecznego.
Powyzsze jest rownoznaczne z zalozeniem, ze w przej?ciu momentu
skr?cajycego uczestniczy tylko zewn?trzna skorupa betonowa, niezaleznie od
tego, czy ma si? do czynienia z elementami o przekroju pelnym, czy tez
dryzonym (rys. 8.7):

Pr^ty ro2CLo,gQne
Prqty sciskane
Rys. 8.8. Przestrzenna kratownica zast^pcza, siuz^ca do wyznaczania sii w strzemionach
pionowych zarysowanego od skr^cania pr^ta zelbetowego [8.4]

Z warunku rownowagi sil w przekroju I I - I I otrzymuje si?:


4F,, = 4'
oraz
4F

(8.6)

Z tych zaleznosci otrzymujemy sily


Rys. 8.7. Schemat sii w skr^canym przekroju zelbetowym pp zarysowaniu wg Fuchssteinera [8,3]

Nawiyzujyc do schematu sil w zarysowanym elemencie zelbetowym zbrojonym strzemionami pionowymi i pr?tami podiuznymi w narozach (rys. 8.7)
mozemy do wyznaczenia sil w strzemionach pionowych przyjyc kratownic?
przestrzenny pokazany w wersji Leonhardta [8.4] na rysunku 8.8, w ktorej
sciskane krzyzulce betonowe wydzielone rysami ukosnymi sy na kazdym boku
pionowym i poziomym nachylone do osi pr?ta pod kytem rownym 45. Niemal
identyczny schemat przestrzennej kratownicy umozliwiajycej przejrzysty procedur? wymiarowania zbrojenia na skr?canie przyj?ly normy krajow europejskich, w tym niemiecka D I N 1045 [8.5], brytyjska BS 8110 [8,6], zalecenia
CEB-FIP [8.7] oraz norma europejska [8.8].
Z rownowagi sil w w?zle B (rys. 8.8) wynika, ze sila rozciygajyca
w strzemieniu wyniesie

Wykorzystujyc wielkosci tych sil oraz uwzgl?dniajyc ich usytuowanie


w przestrzennej kratownicy przy zaiozeniu
== i
- A^, otrzymuje si?
wzory na napr?zenia:
T
'''~2A'a:
T

_
u.

(8.7)
(8.8)

gdzie i
sy odpowiednio rozstawem i przekrojem poprzecznym strzemion,
Uj^==2(bj,+hf,), A^^b^h^
(wediug rys. 8.9), zas
jest^'sumy przekrojow
pr?t6w podluznych.
/
Wymiarujyc zbrojenie na skr?canie wediug teorii Raus'^ha przy uwzgl?dnieniu oznaczeh wg rysunku 8.10, otrzymuje si? przekroj zbrojenia:

460

(8.9)

Wedhig Leonhardta [8.4], zewn?trzna skorupa betonowa pelnego przekroju pracujyca efektywnie na skr?eanie (rys. 8.7) moze bye wyznaczona przy
wykorzystaniu schematow zilustrowanych na rysunku 8.11, przy czym mozna
zalozyc b^==bj, i
= hj,.

(8.10a)

Szczeqdl A "

lub
(8.10b)
oraz
(8.10c)
gdzie:

i
a^i
LA^i

przekroje pojedynczych pr?t6w uzwojenia i strzemion,


przekroj pojedynczego pr?ta podiuznego,
sumaryczny przekroj pr?t6w podluznych.

Rys. 8.11. Zewn^txzna warstwa betonowa pelnego przekroju pracuj^ca efektywnie na skr^canie

8.3. S z t y w n o s c s k r ^ c a n i a w f a z i e I
Sztywnosc skr?cania elementu niezarysowanego mozna wyrazic wzorem
K=:G-Jy = ^
6/

[kNm^],

(8.11

E
tzw. modul scinania.
2 ( l + v)
Jj, biegunowy moment bezwladnosci przekroju,
0=
kyt charakteryzujycy obrot.
Sztywnosc skr?cania betonowego pr?ta o przekroju kolowym wynosi:

gdzie: G =

(8.12;

2 '

skyd
T

1 ^2
7tr='G,'{8,-8^y

(8.13

Wielkosci
i 82 sy odksztalceniami jednostkowymi w kierunku napr?zer
glownych
i
(rys. 8.12).
,2= y (0^2-1^0',)^

a)

A -A
T

y
y

7^ / A

\/
A

y \

Ukosne /
rozciqqame
Rys. 8.10

Rys. 8.12. Odksztaicenia skr?canego przekroju kolowego zbrojonego spiral^

Przy skr?caniu w fazie I stalowe pr?ty praktyeznie pozostajy beznapr?zeniowe, a ich wplyw na sztywnosc skr?cania Kj^ pozostaje pomijalnie
maly (przy silnym zbrojeniu podluznym AKj, < 0,5%). Inaczej ma si? sprawa
ze zbrojeniem spiralnym (rys. 8.12), w ktorym jeszcze przed zarysowaniem
wyst?pujy znaczyce napr?zenia rozciygajyce. Jezeli zbrojenie spiralne jest
nachylone do osi elementu pod kytem a = 45, a przekroj poprzeczny przecina n spiral rozmieszczonych na okr?gu opisanym promieniem r^, wowczas
odksztaicenia stah przy odksztalceniu jednostkowym
zwi?kszy moment
skr?cajycy o:
AT =

(8.14)

Oznaczajyc stopien zbrojenia spiraly nachylony pod kytem oc przez


^spir

/;:

otrzymamy sztywnosc:
(8.15)

8.4. S z t y w n o s c s k r ^ c a n i a w f a z i e I I
Ilosc badah eksperymentalnych i teoretycznych dotyczycych sztywnosci
skr?cania jest stosunkowo niewielka, przy czym podejscie do tego zagadnienia
bylo rozne. Jedni autorzy defmiowali sztywnosc w wybranych punktach
pochodny dT/dO (0-kyt skr?cenia), inni z kolei okreslah sztywnosc ilorazem
Kj^ T/0. Rozbieznosci w tym zakresie ilustruje rysunek 8.13, podany w pracy
[8.12].
Sztywnosc skr?cania w fazie I I po zarysowaniu bywa najcz?sciej przedstawiana w postaci wzorow empirycznych w rodzaju Kj' = C {G^Jj)\ ktorym
wartosc (G^^J^)-jest odniesiona do jakosci betonu i ksztaltu przekroju, podczas
gdy C jest wspolczynnikiem zmniejsza]ycym, ktory uwzgl?dnia wplyw zbrojenia i zarysowania. Przykladem takiego podejscia moze bye wzor na sztywnosc
skr?cania wg Hsu [8.13]:
K^r-^OmiPTL+PTsyiGc-Jrl
gdzie: P^^+PTS

J^st sumaryczny mocy zbrojenia w [ % ] ,

przy czym PTL =


PTS =

^SI/A,
A^J/CSA^

zas Uj jest obwodem zamkni?tego strzemienia.

(8.16)

Pierwszy teoretyczny podbudow? wzorow na sztywnosc skr?cania w fazie


I I kwadratowego skrzynkowego przekroju podali Lamport i Thiirlimann
w pracy [8.14]. Nast?pnie Lamport w pracy [8.15] uogolnil to na przekroj
prostokytny. Upraszczajyc wzor na
(przez pomini?cie wydluzen betonu)
otrzymal dla prostokytnego przekroju wzor:

gdzie

4*%

u, = 2-(b,+/z,),
Wg rys. 8.10.,
Obszerniejsze informacje dotyczyce zagadnienia sztywnosci Czytelnik znajdzie w pracy T. Godyckiego [8.9].
Reasumujyc nalezy tu podkreslic, ze kyt obrotu skr?canego elementu po
zarysowaniu zwi?ksza si? bardzo znacznie (patrz rys. 8.14), co moze prowadzic
do tak duzych odksztalcen, ze pomimo zapewnionej nosnosci na skr?canie
konstrukcja nie b?dzie spelniac wymaganych uzytkowych, tym bardziej jezeli
uwzgl?dni si? narastanie odksztalcen nie tylko z tytulu zmniejszenia sztywnosci

"

skr?tnej po zarysowaniu, lecz takze z tytulu zjawisk reologicznych, przede


wszystkim pelzania.
Narastanie kyta skr?cania 0 od pelzania i skurczu na przykladzie badan
Karlssona [8.10] przedstawiono na rysunku 8.15.
Obserwujyc wielkosc odksztalcen postaciowych wywolanych zarysowaniem (rys. 8.14) oraz skurczem i pelzaniem (rys. 8.15) dochodzimy do wniosku.

12500

10000
VQl:
VQ2:

7500

VQ3:
VQ5:

c
I

ze zjawiska tego w wielu przypadkach praktyeznie nie mozna pominyc. Nalezy


przy tym wyrazic zdziwienie, ze zagadnienie to nie znalazlo zadnego odzwierciedlenia w przepisach normowych.
8.5. S k r ^ c a n i e w u j ^ c i u E C 2 z 2004 r .
8.5.1. Uwagi ogolne

15000

E
5

465

VB6:

djh^
d/b =
d/b =
d/b =

1,00
= Pw =0,33%
1,83 A = Pw = 0,36%
3,12 A = Pw =0,40%
5,75 p, = Pw =0,45%
1,83
Pw = 0,33%

5000

2500

10

20

30

40

50

(1) W konstrukcjach, w ktorych rownowaga elementow konstrukcji zalezy od


wytrzymaiosci elementu na skr?canie, projektowanie winno uwzgl?dniac
oba stany graniczny uzytkowalnosci i stan graniczny nosnosci.
(2) W konstrukcjach statycznie niewyznaczalnych, w ktorych skr?canie wynika
tylko z warunku nierozdzielnosci, natomiast statecznosc konstrukcji nie
zalezy od nosnosci na skr?canie, skr?canie nie musi bye analizowane
w stanie nosnosci granicznej. W takich przypadkach nalezy zastosowac
zbrojenie minimalne w postaci strzemion i pr?t6w podluznych, azeby
zapobiec intensywnemu zarysowaniu.
(3) Nosnosc na skr?canie przekroju moze bye ocehiana na bazie cienkosciennego na skr?canie zamkni^tego przekroju, w ktorym rownowaga
jest zapewniona przez zamkni$ty przeplyw scinania". Pelny przekroj
moze bye zastypiony ekwiwalentnym przekrojem cienkoscieimym. Przekroje zlozone, takie jak teowe, mogy bye dzielone na cz?sci, z ktorych
modelowane sy ekwiwalentne elementy cienkosciennfe (rys. 8.16). Projektowanie kazdej cz?sci moze bye prowadzone oddzielnie. Calkowita nosnosc na skr?canie jest wowczas sumy nosnosci poszczegolnych elementow cienkosciennych.

60

Rys. 8.14. Spadek sztywnosci skr^cania wywoiany zarysowaniem


25

^00 dni
20

>

15

urcr

- - - - wartosci eksp.
wartosci obi.

10
g
E

1
0.01

0.02

0.03

0.04

0.05

0.06

k^t skr^ ce n i a [ra d/m]

Rys. 8.15. K ^ t skrocenia belki 0 od pelzania i skurczu wg [8.10]

Rys. 8.16. Rozklad momentu skr^caj^cego na cz^sci obci^zaj^ce srodnik i polki

(4) Podzialu dzialajycego momentu skr?cajycego na cz?sci dokonuje si?


proporcjonalnie do sztywnosci skr?cania tych cz?sciw stanie niezarysowanym. Dla przekrojow niepelnych ekwiwalentna grubosc sciaii przekroju nie
powinna przewyzszac ich grubosci rzeczywistej. Projektujyc elementy
zelbetowe nalezy pami?tac, ze po powstaniu rys ukosnych sztywnosc
skr?cania maleje w znacznie wi?kszym stopniu niz ma to miejsce w przypadku sztywnosci zginania ([8.6], [8.7], [8.8]).

466

(3) Zbrojenie podluzne wynikajyce z tytulu skr?cania TA^i moze bye obliczone
z (8.20):

8.5.2. Procedura wymiarowania wg E G 2


(1) Napr?zenie scinajyce wywolane czystym*' momentem skr^cajycym moze
bye obliczone ze wzoru:
(8.18)

2'A,

Sila scinajyca VEd,i w sciancQ f' wywolana skr?caniem jest rowna:


^ndj

= ^t.i'Mi'Z,,

^^sl 'fyd _ jEd_,


cote.
2A^
gdzie
fyd
Q

(8.20)

jest obwodem powierzchni A^,


"~ jest obliczeniowy granicy plastycznosci zbrojenia podluznego A^^,
jest kytem nachylebia zastrzalu sciskanego (rys. 8.18).

(8.19)
model kratownicowy

gdzie: T^^ obliczeniowy moment skr?cajycy wg rys. 8.17,

linia centralm

46T

zevmqtrzna krawqdz.
^\ efektywnego (obwod "u")
TcH^O
/

(otulina)

T<M<0
Rys, 8.17. t)znaczenia

pole powierzchni zawartej wewnytrz figury zakreslonej liniy


centralny (rys. 8.17), lycznie z wewn?trznym otworem,
napr?zenia scinajyce od skr?cania,
efektywna grubosc scianki, ktora moze bye rowna ilorazowi
A/u, lecz nie mniej, niz podwojna wartosc odleglosci od
srodka zbrojenia podluznego do kraw?dzi. Dla przekroju
z otworem nie wi?cej niz rzeczywista grubosc sciany,
A
powierzchnia calkowita przekroju poprzecznego, lycznie
z wewn?trznym otworem, jezeh takowy istnieje,
u
obwod zewn?trzny przekroju poprzecznego,
dlugosc boku sciany, okreslona punktami przeci?cia sysiadujycych scian rys. 8.17.
(2) Potrzebne zbrojenie poprzeczne na skr?canie (wzor (8.18)) i scinanie winno
bye zsumo wane, niezaleznie odtego, czy do tyczy przekroju pelnego czy tez
skrzynkowego (wewnytrz pustego). Ograniczenia dotyczyce kyta 0 podane
w rozdz. 7 sy obowiyziujyce ,w przypadku lycznego. dzialania scinania
i skr?cania. Maksymalna nosnosc elementu przy jednoczesnym scmaniu
i skr?caniu wynika z relacji (8.21) i (8.22).

Rys. 8.18. Model do wymiarowania.na skr?canie nawi^zuj^cy do zalozen EC2

W pasie sciskanym zbrojenie podluzne moze bye zredukowane proporcjonalnie do dzialajycej sily sciskajycej. W rozciyganym pasie kratownicy
zbrojenie podluzne na skr?canie ma bye dodane do zbrojenia tam istniejycego z tytulu innych wielkosci statycznych. Zbrojenie podluzne na ogol
powinno bye rozrzucone na diugosci boku Zf", lecz przy mniejszych
przekrojach moze bye skoncentrowane w narozach.
(4) Maksymalna nosnosc elementu poddana skr?caniu jest limitowana nosnosciy zastrzalow sciskanych. Azeby nie przekroczyc tej nosnosci, powinien bye
spelniony warunek:
Tgd
gdzie: T^,
VEd,M>

I VEd,w ^ ^

jest obliczeniowym momentem skr?cajycym,


jest obliczeniowy sily poprzeczny,

(8.21)

469
TRd,tnax jest obliczeniowy nosnosciy na skr^canie obliczany ze wzoru:
Ti,d.n.ax = 2v a,^ 'f,,' A , r sin 0 cos 0,
(8.22)
w ktorym v i a^^ oblicza si? jak przy scinaniu.
(5) W elementach o przekrojach pelnych, w przyblizeniu prostokytnych,
wystarczajyce jest zbrojenie minimalne pod warunkiem, ze
(8.23)
gdzie T^d.c oznacza rysujycy moment skr?cajycy obliczany ze wzoru:
V , = 2X, tef,r/ctd,

(8.24)

a VRd.c oblicza si? ze wzorow (7.23a) i (7.23b).


Paczenie przekrojow skr?canych skrzynkowych (zamkni?tych) i przekrojow
pelnych na ogol nie musi bye sprawdzane. Natomiast spaczenie przekrojow
skr?canych otwartych moze wystypic zwlaszcza w przypadku przekrojow
smukiych. Sprawdzenie to moze bye wykonane na bazie modeh kratownicowych bydz tez tzw. beam-grid model". We wszystkich przypadkach
wymiarowanie musi bye przeprowadzone zgodnie z obowiyzujycymi zasadami wymiarowania uwzgl?dniajycynii zginanie, sily osiowe podluzne
i poprzeczne.

Dla okreslenia nosnosci elementu na skr?canie nalezy wyznaczyc zast?pczy


przekroj dryzony o efektywnej grubosci scianki t^^ i przynaleznej tej grubosci
linii srodkowej wyznaczyc powierzchni? rdzenia Aj^ = A^f. Napr?zenia scinajyce mozna wyznaczyc, wykorzystujyc wzor Bredta:
T^d
2'A,^t

(8.25)

gdzie TBd - obliczeniowy moment skr?cajycy,


A. - powierzchnia zawarta wewnytrz linn srodkowej zast?pczej grubosci scian (w odleglosci
od powierzchni zewn?trznej),
lycznie z pustky wewn?trzny jezeh takowa istnieje rys. 8.19,
powierzchnia zakreskowana.

8.5.3. Sprawdzanie nosnosci i obliczanie zbrojenia


Do wymiarowania skr?cania przyj?ty zostal model St. Venanta, ktory
w przekrojach pelnych jak tez skrzynkowych zaklada przypowierzchniowy
przepiyw scinania (ang. shear flow", niem. "Schubfliessen"). Oznacza to, ze
przy pelnych przekrojach poprzecznych wewn?trzna strefa rdzenia przekroju
nie bierze udzialu w przenoszeniu obciyzenia. Styd wynika, ze dla pelnych
przekrojow moze bye przyj?ty zast?pczy cienkoscienny przekroj wydryzony
0 obliczeniowej grubosci scianki t = t^f. Roznice w nosnosciach przekrojow
peiaych i wydryzonych pojawiajy si? przy jednoczesnym dzialaniu scinania
1 skr?cania. Wymiarowanie na skr?canie zast?pczego przekroju dryzonego
w stanie granicznym nosnosci mozna przeprowadzic na bazie sciennego
modelu scmania lub rownowaznego przestrzennego modelu kratownicowego,
przedstawionego w wersji Leonhardta na rysunku 8.8. Model kratownicowy
i odpowiadajycy mu cienkoscienny w wersji wczesniejszych zalozeh obliczeniowych EC2 zostal pokazany na rysunku 8.18.
W modelu skr?cania przyj?to nachylenie glownych napr?zeh sciskajycych
pod kytem 0. K y t ten moze bye, wg zalecen niemieckich (DAfStb-Richtlinie),
przyj?ty z przedzialu: 4/7 ^ cotO < 7/4. Do przej?cia napr?zen rozciygajycych
w stanie zarysowanym ze wzgl?d6w praktycznych nalezy stosowac siatk?
ortogonalny. Ze wzgl?du, na potrzeb? ograniczenia szerokosci rozwarcia rys
ukosnych, zbrojenie pr?tami podiuznymi winno bye rozlozone rownomiernie
na obwodzie przekroju poprzecznego.

Rys. 8.19. Oznaczenia w zast^pczym przekroju skrzynkowym: a) przekroj wieloboczny, b) przekroj


prostokytny

Sprawdzanie nosnosci przekroju na skr?canie przebiega podobnie, jak to


si? dzieje w przypadku scinania. Moment skr?cajycy 7^^ powinien spelniac
nierownosci:
TEd < Tr

(8.26a)

(8.26b)
^Ed ^ '^Rd2^
gdzie:
^d.max wartosc obliczeniowa nosnosci na skr?canie ze wzgl?du na nosnosc
krzyzulcow betonowych (sciskanych) wydzielonych ukosnymi rysami,

obliczeniowa nosnosc skr?cania determinowana zbrojeniem na


'^Rdl
skr?canie^l
Nosnosc sciskanych krzyzulcow betonowych jest przy skr?caniu ograniczona
wartosciy a^-v/.^. Wspolczynnik v uwzgl?dnia obnizenie wartosci
z uwagi
Oznaczenie T^^^, znane ze starszych wersji Eurokodu, nie wyst^puje w EC2 [8.8] z 2004 r.
W tej wersji EC2 zapewne przez pomyik? w ogoie nie zamieszczono wzorow, sluzycycli do
obliczania zbrojenia poprzecznego na skr?canie! Model zjawiska jest taki sam jak w wersjach
starszych, a zatem Autorzy zachowali tu wzor i oznaczenia z wersji poprzednich.

470
Dane:

na poprzeczne napr?zenia rozciygajyce i jest obliczany ze wzoru:


V

= 0,6 1 -

a,w[MPa]),

250

(8.27)

zas wspolczynnik
wyznacza si? wg wzorow (7.36) do (7.38).
Wykorzystujyc model kratowiiicy przestrzennej z zalozonym kytem nachylenia sciskanych krzyzulcow 0, otrzymamy:
(8.28)
Rownanie (8.28) po przeksztatceniu i po przyj?ciu T^jj =
mozna
wykorzystac do obliczenia strzemion potrzebnych z uwagi na skr^canie.
a mianowicie:
A.

= o,5-r.Ed

(8.29)

beton C 30/37
stal
szerokosc belki
wysokosc belki
wysokosc uzyteczna
otulina zbrojenia
wspolczynnik

f,^ = 30 MPa X , = 30/1,5 = 20,00 MPa,


/^;t = 410MPa /^^ = 410/1,15 = 350 MPa,
30 cm,
h = 60 cm,
d = 55 cm,
c =,3,5 cm,
a^^ = 1,0 (dla konstrukcji niespr?zonych).

Moment skr?cajycy obciyzajycy belk? 700,00 0,10 = 70,00 kNm,


Moment - reakcja
Tj;d = 0,5'70,00 = 35,00 kNm,
Sila poprzeczna
F^^ = 0,5 700,00 = 350,00 k N (ci?zar wlasny belki
pomini?to).
Do wymiiarowania przyj?to cot0 = 1,25 (tan 9 = 0,80, sin 0 = 0,6247, cos
e = 0,7809) oraz a = 90.
A) Wymiarowanie na Scinanie

^Jfc'/ywd'COt0,

gdzie: A^^ powierzchnia przekroju strzemion pionowych przy kazdym


boku przekroju poprzecznego elementu,
odleglosc mi?dzy strzemionami w kierunku dlugosci elementu.
Zbrojenie podluzne A^i do przej?cia poziomej skladowej ukosnych
napr?zeh rozciygajycych przy zaiozeniu fyu =fywd fyd mozna obliczyc
z przeksztalconego wzoru (8.20):
(8.30)

Wspolczynnik efektywnosci dla przyj?tej klasy betonu, obliczony ze wzoru


(7.31);

Siia 7j^4,n,,;^ ze wzoru (7.34):


-

' 1,0 0,30 -0,9'0,55-0,53 20000


J
= 767,85 k N ,
1,25 + 0,80

yd
F^a

350,0

FKd,.ax

767,85

= 0,456..

8.6. P r z y k l a d
Belka pokazana na rysunku 8.20 obciyzona jest w srodku rozpi?tosci
obHczeniowy sily skupiony F,^^ = 700,00 k N dzialajycy na mimosrodzie e =
1 A m.
=_ A
0,10

Przekroj strzemion na jednostk? dlugosci z przeksztalconego


(7.33):
""^

y ;

0,9-0,55-35-10*-1,25

= 16,16 cmVm.

B) Wymiarowanie na skr^canie
c

Przyj?ta grubosc scianki:


= 2'l30 + 60) ^

i^Przeciwdziaianie
skr^caniu
Rys. 8.20

cm > 2c = 2 3,5 = 7,0 cm,

30-2-10/2 = 20 cm.

wzoru

Pismiennictwo

60-2-10/2 = 50 cm,
ylj,= 2 0 - 5 0 = 1000 cm^
Ufc=2'(20 + 50) = 140 cm.
Moment skr?cajycy TJ^^.^ax ze wzoru (8.22):
7id,ax = 2 0,53 20000 0,10 0,10 0,6247 0,7809 = 103,42 kNm, '
35,00
'

Ti,,:,,,

103,42

'

' "

Rysujycy moment skr?cajycy wg wzoru (8.24) przy/^tj = 1,33 MPa:


TR^^, = 2; 0,1 'Om' 1>33,

0,01862 M N m = 18,62 k N m <T^, = 35,0^ kNm,

lid
a wi?c > 1 i warunek (8.23) nie jest spetuiony. Trzeba obliczyc obrojenie
poprzeczne.
Przekroj strzemion na jednostk? diugosci ze wzoru (8.29):
- 0>5 35
= 4,00 cmVm.
s^/r
.0,10-35-10*-1,25
Przekroj zbrojenia podiuznego ze wzoru (8.30):
A , ^ ) = 0,5 35-1,40:1,25^^^^^^^^, = 8,75 cm^.
Przyj?to z uwagi na skr?canie 6 0 14 o A^^ = 9,24 cm^ > 8,75 cm^.
C) Lyczny efekt skrgcania i scinania
Sprawdzenie krzyzulcow sciskanych z warunku (8.21):
0,3,38 + 0,456- 0,794 < 1 .
Potrzebny lyczny przekroj strzemion na jednostk? dlugosci:
^

+2-

= 16,16+2-4,00 = 24,16 cmVm.

Przyj?to strzemiona cj) 12 mm w rozstawie

= 9,0 cm, co daje:

[8.1] Bach C, Graf O.: Versuche uber die Wiederstandsfahigkeit von Beton und Eisenbeton egen
[8.5] D I N 1045-1. Tragwerke aus Beton, Stahlbeton und Spannbeton. Juii 2001.
[8.6] BS8110. Code of Practice for design and construction, London, British Standard
Institution, 1985.
[8.7] CEB-FIP. Model Code for concrete structures, M C 90, Lausanne Comite Euro-International du Beton, 1993.
[8.8] E N 1992-1-1. Eurocode 2: Design of Concrete Structures. Part 1-1: General Rules and Rules
for Buildings, CEN December 2004.
[8.9] Godycki-CSwirko T.: Mechanika betonu, Arkady, Warszawa, 1982.
[8-10] Karlsson L, Elfgren L., Losberg A.: Long-time behaviour of reinforced concrete beams
subjected tu pure torsion, A C I Journal 71 (1974), No 6.
[8.11] Leonhardt F.: Vorlesungen iiber Massivbau, I V Teil, Springer Verlag, 1977.
[8.12] Leonhardt F., Schellkig G.: Torsionsversuche an Stahlbetonbalken, D.A.f Stb., H.239, 1974.
[8.13] Hsu T. T. C: Torsion of Structural Concrete, A C I SP-18, 1968.
[8.14] Lampert P., Thiirlimann B.: Torsionsversuche an Stahlbetonbalken, E T H Zurich 1968.
[8.15] Lampert P.: Postcracking StiEnes of Reinforced Concrete Beams on Torsion and Bending,
Univ.Toronto, Pub 71-20, 1971.

9. Przebicie
9.1.

Wprowadzenie

Wyodr?bniemeproblematyki przebicia miato miej


w latach 50. XX w.,
kiedy wprowadzano do praktyki plaskie stropy bezbelkowe i bezglowicowe.
Wczesniej podejmowano sporadycznie problem przebicia w odniesieniu do
fundamentow - np. O. Graf w Niemczech 1933-1938 lub RE. Richart w USA
1939-1948 (patrz [9.7]). W plytach stropowych w szkieletowych ustrojach
bezbelkowych dominowaly wczesniej stropy grzybkowe o roznej konstrukcji
i wymiarach glowic.
Od poczytku prac teoretycznych i doswiadczalnych na temat przebicia
pojawiiy si? rozbieznosci poj?ciowe i terminologiczne dotyczyce rozroznienia
przebicia przez scinanie" (ang. punching shear) i ^przebicia przez zginanie" (ang.
flexural punching). Choc cz?sto probowano lyczyc w rozwazaniach te fizycznie
nierozdzielne zjawiska, to jednak,nie uzyskiwano rozwiyzah zadowalajyco
zgodnych z obserwacjami i wynikami doswiadczen.
W obecnych przepisach normowych i zaleceniach o mi?dzynarodowym
zasi?gu wyodr?bniona problematyka przebicia albo w ogole nie jest wyszczegolniona (norma amerykahska ACI318-02 [9.1] i wczesniejsze), albo jest
polyczona ze scinaniem (norma brytyjska BS8110:1985 [9.2]), albo jest ukryta
w zaleceniach dla obciyzeh skupionych (zalecenia CEB-FIP MC90 [9.4],
jednak z licznymi odsylaczami do Biuletynu CEB Nr 168 poswi?conego
przebiciu [9.15]). Dopiero w EC2 wprowadzono wydzielony obszerny podrozdziai (obecnie 6.4) poswi?cony przebiciu. Podejscie EC2^\ czym wspomniano
dalej, preferuje przebicie przez scinanie", skromniej wzmiankujyc interakcj?
towarzyszycego zginania. Nie w tej kwestii nie wnoszy obszerne komentarze do
EC2, jak chocby [9.10], gdzie niestety ograniczono si? do przepisania zalecen
z wersji EC2 (1991), nie komentujyc i nie rozszerzajyc tej tematyki.
W problematyce przebicia projekty zalecen EC2 w kolejnych wersjach znaczyco si? roznily;
czytelnikowi polskiemu najbardziej znana jest wersja z 1991 roku (przetiumaczona i wydana
w kraju w 1993 r.), ale istotnie zmienione wersje opublikowano w lipcu 1999, styczniu 2000,
pazdziemiku 2001, kwietniu 2002 i grudniu 2004. W tym rozdziale, z uwagi na wskazanie kolejnych
zmian, stosuje si? skroty EC2 (1991), EC2 (1999) oraz EC2 (2004).

-zr/71
Nie wchodzyc tu w histori? rozwoju problematyki przebicia (patrz [9.7],
[9.15]), nalezy jedynie podkreslic, ze najstarsze i najszerzej rozpowszechnione
podejscie do przebicia polega na obliczaniu umownych napr?zeh scinajycych
na roznie defmiowanej powierzchni przebicia wokol pola obciyzenia lub
obrysu slupa. Warunek bezpieczehstwa obejmuje porownanie tego napr?zenia
z umowny wartosciy, wyrazony zwykle w funkcji wytrzymaiosci betonu na
rozciyganie. We wspolczesnych zaleceniach, nie zmieniajyc generalnej zasady,
wprowadzono w miejsce napr?zeh sily przenoszone na powierzchni przebicia,
CO pozwolilo na wprowadzenie obok umownej nosnosci samego betonu
takze nosnosci stali zbrojenia poprzecznego.
Najkrocej oceniajyc to tradycyjne podejscie, niezaleznie od roznych jego
wariantow i prob kalibrowania wspolczynnikow, trzeba stwierdzic, ze ma ono
niewiele lub zgola nic wspolnego z fizycznym zjawiskiem przebicia obserwowanym doswiadczalnie, a jedyny jego zalety jest prostota i mozliwosc
dostosowania wartosci wspolczynnikow do zgodnosci z wynikami badah dla
najprostszych przypadkow.
Glownym celem dalszych rozwazah jest omowienie zalecen zawartych
w EC2 na tie innych wspolczesnych zalecen lub wybranych pozycji zrodiowych.

9.2. P r z e b i c i e o s i o w o

symetryczne

Wi?kszosc dotychczasowych badah i rozwazah teoretycznych dotyczyla


przypadkow przebicia osiowo symetrycznego, czyli takich, w ktorych na
polyczenie slupa z plyty lub slupa z fundamentem nie dziala zewn?trzny
moment. W istocie, w wi?kszosci przypadkow wewn?trznych polyczeh plaskiego stropu ze slupami momenty zginajyce przeka:zywane na w?zly sy
niewielkie. Rowniez obciyzenia skupione na wewn^trznych cz?sciach strop6w
mogy bye lokalnie traktowane jako dzialania osiowo symetryczne.
9.2.1. Model obliczeniowy
Wybor modelu obliczeniowego do sprawdzenia nosnosci na przebicie przez
scinanie ma zasadnicze znaczenie dla calej procedury post?powania przy
projektowaniu, Przedstawiony w poprzednich wersjach EC2 (1991, 1999, 2000)
model obliczeniowy potraktowano nie jako zasad? (P), lecz jako regul?;
zasygnaUzowano w ten sposob dyskusyjny charakter wybranego modelu.
W europejskich zaleceniach CEB-FIP i EC2 modele te, przy ogolnym
podobiehstwie, istotnie e\yoluowaly w szczegolach, co mialo duze znaczenie dla
wynikow obliczen rys. 9,1. Obecnie model pokazany na rysunku 9.Id jest
uznany jako obowiyzujycy we wszystkich normach lub zaleceniach bazujycych
na EC2, a tylko problematyka nosnosci zbrojenia na przebicie (p. 6.4.4 (1)) jest
zahczona do regul, ktore mogy bye uj?te odmiennie w zalycznikach krajowych".

W kolejnych modelach obliczania nosnosci na przebicie (rys. 9.1a-d)


zwracajy uwag? znaczne roznice w podstawowym zaiozeniu dotyczycym
polozenia przekroju kontrolnego (kr3^ycznego). Dla fundamentow wyst?powaly jeszcze roznice w sposobie uwzgl?dniania obciyzenia od reakcji gruntu.
Ostatecznie jednak zalecenia EC2 sy bardzo zblizone do CEB-FIP MC90, ale
trzeba bylo na to az dziesi?ciu lat kolejnych uzgodnieh.
Oceniajyc ogolnie te modele na podstawie znanych obserwacji przebicia
przez scinanie w badaniach doswiadczalnych, trzeba wziyc pod uwag?, ze
ukosna powierzchnia zarysowania poprzedzajycego zniszczenie jest w rzeczywistosci nachylona srednio pod kytem 25 do 35^ i jest w duzej mierze zalezna
od intensywnosci zbrojenia plyt na zginanie. Przyj?te w MC90 i EC2 polozenie
przekroju kontroluego daje kyt 26,6, a zatem kyt bliski dolnej granicy
z zakresu obserwacji doswiadczalnych. Nie mozna jednak na tej podstawie
wnioskowac o marginesie bezpieczehstwa wynikajycym z zalozeh modeli,
bowiem drugim czynnikiem sy tu wielkosci sil dopuszczanych wzdluz obwodu
kontrolnego.
9.2.2. Pole obciyzenia
Przez pole obciyzenia (Xioad) rozumie si? zarowno przekroj shipa przekazujycego reakcj? podporowy, jak i rzeczywisty obrys skupionego obciyzenia
dzialajycego na plyt?.
Zalozenia dotyczyce rozmiarow i ksztaltu pol obciyzenia, przy ktorych
mogy bye stosowane ogolne zasady sprawdzania przebicia, podano obecnie
w EC2 jedynie opisowo, stwierdzajyc, ze przebicie dotyczy przypadkow,
w ktorych chodzi o stosunkowo male pole obciyzenia". Poniewaz ma to
znaczenie dla projektowania, wypada przytoczyc wczesniejsze zalecenia, podane w EC2 (1991, 1999). ChodzHo tu z jednej strony o ograniczenia co do
rozmiarow pola obciyzenia w stosunku do grubosci plyty, przy ktorych
dopuszcza si? rownomierne rozlozenie sily na tym polu, a z drugiej ograniczenia CO do nakladania si? stref sysiadujycych pol obciyzeh.
W pierwszym przypadku ograniczenie dotyczylo pola kolowego srednica
< 3,5d, lub prostokytnego obwod < ll<ij przy stosunku wi?kszego do
mniejszego bokn < 2. To ostatnie ograniczenie bylo przyj?te w wielu kolejnych
wersjach normy amerykahskiej ACI-318, z normy z roku 2002 wlycznie [9.1].
Dla dowolnych ksztaltow podaje si? tam zaleccjoda dotyczyce zast?pczego pola
obciyzenia, bowiem nie jest to calkowicie oczywiste. Celowe jest zatem
powtorzenie za normy A C I [9.1] wyjasnienia, jak podchodzic do dowolnego
obrysu pola obciyzenia rys. 9.2a. Pozwala to jednoznacznieinterpretowac
zasad? obwodu pola obciyzenia Urf), zwlaszcza przy rozbudowanych
ksztahach - rys. 9.2b.
Drugie zastrzezenie w EC2 (1991, 1999, 2002) dotyczy ograniczenia
odleglosci sysiednich pol obciyzeh i jest zwiyzane z zatozeniem obwodow
kontrolnych (omawianych ponizej), ktore nie powinny si? przecinac.

obrys z a s i ^ p c z e g o pola
obciqzenfQ
S'-HS^

(uQ<11d)

pole obciqzenia Aiqqjj

Rys. 9.2. Zast?pcze pola obci^enia dla ziozonych ksztaitow pola rzeczywistego

9.2.3. Obwod. i przekroj kontrolny (krytyczny)


Zalozenie dotyczyce przekroju i obwodu kontrolnego (dawniej: krytycznego) ma zasadnicze znaczenie dla sprawdzania nosnosci na przebicie przy
scinaniu, a takze dla zalecanego rozmieszczenia ewentualnego zbrojenia
poprzecznego. Przekroj kontrolny to przekroj wyznaczony przez obwod
kontrolny^ (krytyczny), pomnozony przez caly wysokosc. uzyteczny plyty
^ (sredniy dla dwoch kierunkow).
W tej mierze utrzymywaly si? przez wiele lat jednolite niemal zasady
w roznych zaleceniach i normach, zakladajyce odleglosc przekroju krytycznego
0,5<i wzgl?dem obrysu pola obciyzenia. Korespondowalo to ze srednim
obwodem powierzchni przebicia o kycie nachylenia tworzycych stozka lub
scian bocznych ostroshipa rownym 45.^
Autorzy raportu CEB [9.1,5] z .1985 roku uznali to za malo realistyczne"
zalozenie i od tego czasu rozpocz?to wprowadzanie: zroznicowanych zasad
okreslania obwodu kontrolnego. Jedynie przepisy A C I [9.1] zachowano
w niezmienionym zapisieod ponad 30 lat. Tablica 9.1 ilustruje zmiany w EC2
oraz wybrane zalecenia zawarte w mi?dzynarodowych dokumentach i w normach o znaczeniu mi?dzynarodowym, takich jak norma amerykahska [9.1],
brytyjska [9.2] i norweska [9.5].
Porownanie zalecen normowych, a takze wywody ,w raporcie [9.15]
wskazujy, ze wplyw na przyj?cie w EC2 (1991, 1999) obwodu krytycznego
w. odleglosci 1,5d mial P.E. Regan, ktory przeforsowal przyj?ty wczesniej taki
obwod w normie brytyjskiej CPUO z 1971 r., a nast?pnie w normie BS8110
[9.2]. Ogolnym uzasadnieniem prezentowanym przez Regana bylo zblizenie
wartosci umownych napr?zeh granicznych na powierzchni przekroju krytycznego do tych, ktore przyjmuje si? w obliczaniu belek na scinanie. Argument
ten byl slaby od poczytku, a dalsze uscislenia wplywu innych czynnikow
decydujycych o nosnosci, jak np. stopnia zbrojenia na zginanie, zupelnie go
podwazyiy.
Jak bardzo niezgodne sy zalozenia dotyczyce obwodow krytycznych,
W kontekscie innych zalecen w tych samych normach, swiadczy podane dalej

porownanie nosnosci przykiadowego w?zla plyta-ship, obliczonej wediug


roznych przepisow.
Wediug EC2 (1991, 1999), dla przypadkow nie spelniajycych wspomnianych
(w p. 9.2.2) w ograniczen wymiarowych pola obciyzenia zalecono, na przykladzie
wydluzonego prostokyta (sciany), przyblizone uwzgl?dnianie koncentracji
obciyzeh przy krotszych kraw?dziach, za pomocy redukcji obwodu krytycznego.
Przepis ten byl przeniesiony w calosci z CEB-78 [9.3]. Bylo to dose dowolne
zaadaptowanie przepisow szczegolowych, bowiem w EC2 (1991, 1999), przy
zaiozeniu obwodu krytycznego w 1,5d (rys. 9.3a), redukcja tego obwodu jest
proporcjonalnie mniejsza niz wediug obwodu przyj?tego w CEB-78 (rys. 9.3b).

a5ai

-H
a

\n
\

in r

2b

IJL

4ZT

5,5d-bi

T
I.
I

b
2,&d

1
t5d

a
1 ^

2b
5,6d-b-,

b
2.8d

Rys. 9.3. Redukcja obwodu kontrolnego (krytycznego) dla pol obciyzenia o wydiuzonym ksztalcie
(a>2b) lub duzych {2a+2b > lid): a) wediug EC2 (1991, 1999), b) wediug CEB-78

Obecne zalecenia EC2 (2002) nie powtarzajy zalecen EC2 (1991,1999), ani nie
dajy wskazowek zamiennych, a zatem projektant zmuszony jest adaptowac
przepisy wczesniejsze.
9.2.4. Zasady obliczania przebicia przez scinanie
W zakresie ustalania sil poprzecznych wzdluz obwodu kontrolnego przepisy
EC2 byly rowniez modyfikowane w kolejnych wersjach. Przyj?te ostatecznie
zalecenia sy kombinacjy zalecen z wczesniejszych wersji EC2 (1991, 1999)

483
oraz bardziej szczegolowych zalecen wzi?tych wprost z CEB-FIP MC90
[9.4].
Ogolne zasady obliczen wg EC2 oparte sy na jedriolitym podejsciu do
przebicia osiowo symetrycznego i mimosrodowego. Wielkosciy miarodajny jest
wartosc obliczeniowego napr?zenia scinajycego na powierzchni przekroju
kontrolnego:
''Ed
d

jy^^^ _ obliczeniowy moment przekazywany z plyty lub stopy na ship;


wspolczynnik zalezny od stosunku wymiarow bokow przekroju slupa
j[
__ jego wartosc zalezy od stosunku cz?sci momentu
przenoszonej przez nierownomierne scinanie do cz?sci przenoszonej
przez zginanie i skr?canie; patrz rys. 9.5 i tab. 9.2;

(9.1)

gdzie:
V^d calkowita obliczeniowa sila poprzeczna, obhczana w plytach stropowych
bez potrycania cz?sci obciyzeh dzialajycych w obr?bie pola kontrolnego
^contj a- w fundamentach z potryceniem tej cz?sci obciyzeh (patrz
rys. 9.1d);
dlugosc obwodu kontrolnego: dla wewn?trznych polyczeh plyta-slup jest
to pelny obwod lezycy w odleglosci 2d od obciyzonego pola; w przypadku
polyczeh przykraw?dziowych lub przynaroznych stosuje si? albo podstawowy obwod kontrolny wediug tablicy 9.1, albo gdy upraszczamy
obliczenia przyjmujyc rownomiemy rozklad sil na obwodzie kontrolnym,
CO jest dopuszczalne przy dzialaniu momentow tylko w plaszczyznie
prostopadiej do kraw?dzi zredukowany obwod kontrolny u^* (rys. 9.4);
wymiar pola obciyzenia rownolegly do mimosrodu obciyzenia (rys. 9.4);
C2 wymiar pola obciyzenia prostopadly do mimosrodu obciyzenia;
d srednia wartosc wysokosci uzytecznej przekroju 0,5 {d^+dy);

Rys. 9.5. Rozklad sil poprzecznych od niezrownowazonego momentu M ^ j


Tab. 9.2. Wartosci wspolczynnika k dla prostokytnego pola obciyzenia wg EC2

<0,5

1,0

2,0

>3,0

0,45

0,60

0,70

0,80

W-^ funkcja obwodu kontrolnego (biegunowy wskaznik zginania)


(9.3)

^0,5c^

dla prostokytnego pola obciyzenia, (rys. 9.5) wartosc ta wynosi:


\

^ 0,5C2

02

W^^0,5cl+c^C2+4c2d

-^1,5d

2d

(9.4)

odleglosc odcinka. dl od osi, wokol ktorej dziala moment M ^ ^ .


, W EC2 podano takze przyblizone wzory do wyznaczania wartosci P dla
wewn?trznych siupow:
dla siupow 0 przekroju kolowym o srednicy D

2d

J
2d
^1,5d

2d

+ 16d''+27tdc^,

(9.5)

^ 0,5c^

Rys. 9.4. Zast?pczy obwod kontrolny w-^* stosowany przy mimosrodach obciyzen w?zl6w skrajnych
lub naroznych skierowanych ku wn?trzu plyty, na ktorym przyjmuje si? rownomiemy rozklad siiy
poprzecznej

dla przekrojow prostok^tnycb, przy w?zlach obci^zonycb momentami


w dwoch kierunkach

Wspolczynnik ^ zalezy od momentow dzialajycych na w$zel:


(9.2)

gdzie wartosci mimosrodow obciyzenia e^, Sy to odpowiednio ilorazy MEdx/VEd


i Msdy/Vsi.

484

485

Jak wczesniej wspomniano, zalecenia powyzsze wzi?to z przepisow podanych w CEB-FIP MC90 [9.4], gdzie zlagodzono zalecenie wczesniejsze
z 1978 r. [9.3].
W istocie nie ma uzasadnienia dla odr?bnego traktowania plyt stropowych
i fundamentow (patrz rys. 9.1b, c, d). Mozna jedynie ilosciowo ocenic, ze o ile
w przypadku fundamentow potrycenie bryly odporu gruntu na polu podstawy
stozka lub ostroslupa przebicia prowadzi do znacznej redukcji sily przebijajycej (bo naciski majy duze wartosci), o tyle w stropach redukcja taka bylaby
niewielka i mozna j y pominyc.
Napr?zenie scinajyce od obliczeniowej sily poprzecznej na powierzchni
przekroju kontrolnego Vj^^ jest porownywane z trzema wartosciami uznanymi
za granice nosnosci obhczeniowej, wyrazonej w napr?zeniach:
%d,c
obliczeniowa nosnosc dla plyt bez zbrojenia poprzecznego na
przebicie,
i^Rd,cs obliczeniowa nosnosc dla plyt ze zbrojeniem poprzecznym na
przebicie, zalezna od zbrojenia,
%d,max maksymalna obliczeniowa nosnosc na przebicie na rozwazanym
obwodzie.
Maksymalne napr?zenie scinajyce, T^^^^ax okresla si? jak przy scinaniu
belek: %d,max = 0,5vX^, gdzie v = 0,60 ( 1 - ^ / 2 5 0 ) , przy c z y m ^ wstawia si?
w MPa.
Jezeli Vj^^ ^ %d,c5 "to i^i^ j^st potrzebne zbrojenie poprzeczne, a wystarcza
nosnosc betonu plyty.
Jezeh v^^ > v^^^^, ale v^^ ^ ^d.max^ lo nalezy wzmocnic plyt? zbrojeniem poprzecznym (w celu nnikni?cia zniszczenia poza obszarem zbrojenia
poprzecznego nalezy dokonac sprawdzenia nosnosci takze poza tym obszarem).
Jezeli v^^ > i^i^i.uiax? lo konieczne jest powi?kszenie wymiarow przekroju
slupa lub grubosci plyty, albo zastosowanie wyzszej klasy betonu.
Podobnie jak powyzej, warunki wyrazone w napr?zeniach sy stosowane
w kolejnych edycjach norm ACI juz od 1971 roku. Przewiduje si? tam jednak
rozne wartosci graniczne mozliwego wzmocnienia plyty w przypadku zbrojenia
mi?kkiego i przy stosowaniu sztywnych wkladow (patrz [9.7]).
Przyblizone zalecenia EC2 dotyczyce obliczania ze wzgl?du na mimosrodowo przebicie w plytach stropowych poddano dyskusji dalej,
w podrozdz. 9.3.
9.2.5. Nosnosc na przebicie plyt i fundamentow
bez zbrojenia poprzecznego
Umowna.nosnosc obliczeniowa przekroju kontrolnego ma obok lokalizacji obwodu kontrolnego zasadnicze znacznie dla obliczen sprawdzajycych.
We wczesnej wersji EC2 (1991), jako podstawowy wytrzymalosc betonu na
scmanie (TJ^J przyj?to wartosc nie majyey zadnego odniesienia fizycznego.

a wynikajycy z dostosowania wynikow obliczen do wynikow badah. Byla to


wartosc wspolna dla scmania belek i scinania przy przebiciu plyt, zalezna od
klasy betonu. Zasad? t? przemesiono prawie calkowicie z zalecen CEB z 1978
roku [9.3].
Inne wyrazenia na obliczanie nosnosci przyj?to w wersjach EC2 (1999)
i EC2 (2002), przy czym zmiany te wynikajy z przyj?cia zalecen CEB-FIP
MC90 [9.4]. Zroznicowano zalecenia dla dwoch podstawowych przypadkow plyt stropowych i stop fundamentowych.
Nosnosc na przebicie plyt stropowych bez zbrojenia poprzecznego wyznacza si? ze wzoru:
^Rd^c = C^d.c^(100pJJ^/H0,10cr,^ ^ K,^+0,10a,^),

(9.7)

(po prawej stronie znaku nierownosci podano minimalny nosnosc, jaky ma


miec plyta bez zbrojenia)
gdzie:
k = l+

/ ^ 2,0 przyjmujyc d w milmietrach.

= ^/pi^'p^y ^ 0,02; wartosci stopnia zbrojenia poziomego w prostopadlych


do siebie kierunkach x i j ; nalezy okreslac jako srednie na szerokosci plyty
rownej szerokosci slupa powi?kszonej o 3d po kazdej stronie slupa,

^cx^ ^cy ~ napr?zenia normalne w betonie w kierunkach x i y (sciskania


dodatnie),
^cx = N^dJAx

oraz

= N^dJAy^

NEd,x} NEd,y sily podluzne zebrane z calej szerokosci prz?sla w przypadku


siupow wewn?trznych oraz jedynie z obszaru przekroju kontrolnego dla
skrajnych siupow; sily te mogy pochodzic zarowno od obciyzenia, jak
i od spr?zenia,
pole przekroju betonu jak przy okresleniu sil (cala szerokosc prz?sla
dla
wewn?trznych i jedynie przekroj kontroluy dla skrajnych
siupow).
Wartosci Cjid,c i ^min przewidziano do ustalenia w Zalycznikach krajowych", ale podano jako wartosc zalecany ^ ^ ^ = 0,18/^^ oraz wartosc
v^,^ = 0,035
k"'fil\
Nosnosc na przebicie stop fundamentowych bez zbrojenia poprzecznego
nalezy sprawdzac dla kolejnych obwodow kontrolnych od lica slupa do wartosci
2d. W stopach ostroslupowych nosnosc zalezy od wysokosci przekroju nalezy
zatem obliczyc najmniejszy nosnosc. Nosnosc wyznacza si? ze wzoru:
VRd,c = C^d.c k (100

2d/a > v^,^ 2d/a,

(9.8)

486
Asy(^15 CO 125)

Asx(^16 CO 125}

gdzie:
a odlegiosc od liea slupa do kolejno rozwazanego obwodu kontrolnego
(moze si? takze zmieniac wartosc p^.
Przy sprawdzaniu stopy fundamentowej pod obciyzeniem osiowo symetrycznym okresla si? zredukowany sil? przebijajycy (patrz rys. 9.1d) z potryceniem odporu gruntu w obszarze rozwazanego obwodu kontrolnego
(okreslonego wymiarem a\i zredukowany wartosc l^d.rcd = ^ i a - ' ^ l ^ E d Wartosc ta pozwala ustalic wymagany nosnosc v^^ = VEd.xcdMi d.
Przy obciyzeniu mimosrodowym redukcj? uwzgl?dnia si? tylko wyznacza] yc sil? i ustala wymagany nosnosc w rozwazanym przekroju z wyrazenia:

mi

aojib^' t.ir

(9.9)

VBd.r.6 W

W porownaniu z zaleceniami europejskimi aktualne przepisy amerykahskie A C I [9.1] sy rozbudowane i ujmujy nieco inne czynniki. Nosnosc przy
przebiciu jest obliczana jako najnizsza z trzech wartosci:

Rys. 9.6. Prosty przyklad wgzla plyta-ship do porownawczych obliczen nosnosci

K = mm{l{2+mVfcKdy,L^^^^^^

[4V^bo^]}.

(9-10)

gdzie:
'

v(^[psi] = 0 , 0 8 3 2 V ^ [ M P a ] ,

oznacza obwod przekroju krytycznego (w odst?pie 0,5d od slupa),


oznacza proporcj? bokow pola obciyzenia,
oznacza wspolczynnik wyrazajycy polozenie pola obciyzenia wzgl?dem
kraw?dzi plyty (np. oc^ wynosi 40 dla wewn?trznego slupa, 30 dla przykraw?dziowego i 20 dla przynaroznego).
Dla orientacji, jak znacznie rozniy si? oszacowania nosnosci wediug
roznych zalecen, przeprowadzono przyldadowe obliczenia.
9.2.5.1. P r z y k l a d

u obwod krytyczny w odleglosci l,5d,


u = 4c + 2n(l,5d)^3,n
m,
V^,, = 0,292 M N ,
nosnosc wediug EC2 (2000) -

/ c = l + ^^2,0;

analogicznie wg CEB-FIP MC90,

/c = 1,978,

U; obwod kontrolny w odleglosci 2d,


Ui = 4c + 27v(2d) = 3,^3m,
= 0,
v^a.c - 0,536 MN/m\
VRdc = VRd,cdu, = 0,429 M N .

Porownac nosnosc na przebicie przez scinanie dla wewn?trznego w?zla


ustroju plytowo-slupowego (rys. 9.6), obliczony wediug roznych przepisow
normowych:

nosnosc wediug EC2


vjid.c = CR,,, k (100 A f , ) " ' + 0,10 p,^,
C^a.c = 0,18/1,50 = 0,12,

h = 240 mm, d = 209 mm (srednio),

k=i+

= 300 mm. A,, = 4 ^ = 1608 mm^,

Ax = Piy = 0 , 0 0 7 7 , = 15 MPa (we wzorach z poszczegolnych norm, nie


cytowanych tu wczesniej, zachowano oryginalne symbole).
- nosnosc wediug EC2 (1991)
>jid. = T j ^ , / c ( l , 2 + 4 0 p , ) i u .

^Rd - 0,21 MPa dla ^ = 15 MPa,


= 1,6-J = 1^6-0,209 = 1,391,

2,0: fe= 1,978,

U; obwod kontrolny w odleglosci 2d,


Ui = 4c+2%{2d) = 3,^3m,
VRd.o = 0,536 M N / m ^
Fjiac = wjid.cd"; = 0,429 M N ,
czyli jak poprzednio wg EC2 (2000) i CEB-FIP MC90.

489
-

nosnosc wediug ACI318-99 [9.1],


F, = m i n { [ ( 2 + 4 / ^ J V ^ f c o ^ ] , [(^.^7^0 + 2)V^'fe^^],

[A^lh,d-]]C,

= 1,0 dla kwadratowego przekroju slupa,


= 40 dla wewn?trznego w?zla,
IDQ obwod krytyczny w odleglosci 0,5 (bez wyokrygleh),
b^ = 4(c + ^) = 2,036 m,
C = 0,0832 wspolczynnik przeliczenia jednostek,
V, = 0,467 M N ,
(Uwaga: wspolczynniki obciyzenia wg A C I wynoszy od 1,4 do 1,7 i sy
najwyzsze w porownaniu z wartosciami z pozostalych analizowanych tu
przepisow na przyklad odpowiednio 1,35 i 1,5 wediug EC2),
-

wediug NS3473 [9.5],


= 0,33
+
AJy,
d) dK < 0,66/,,
/ . . - / J r c - 0 , 8 2 1 MPa,
= 100 MPa,
A, = pd{c + 2d) = 0,001155 m ^
/ c , = 1,5-^ = 1,291
(1,0 </c, < 1,4),
b^ obwod kontrolny w odleglosci d (bez wyokrygleh),
b^ = 4(c + 2^) = 2,872 m,
= 0,271 M N .

Znaczne roznice wynikow, wyst?pujyce juz w tak prostym przykladzie,


stawiajy pod znakiem zapytania co najmniej cz?sc przepisow normowych.
Wyniki obliczenia wediug EC2 (1991) i EC2 wykazujy wielkie roznice, co
sklania do krytycznej oceny i nie pozwala traktowac zalecen EC2 jako w pelni
miarodajnych.
Dla porownania, ten sam w?zel wedhig prostych zalecen polskiej normy
PN-B-03264:2002 (wzor (85) w normie) ma nosnosc:
^M-fctdU.d,
(9.11)
dla
= 15 MPa (interpolujyc)
= 0,84 MPa,.
= 2,036 m (obwod krytyczny w odleglosci 0,5d analogicznie jak w ACI),
NR, = 0,357 M N ,
CO jest wartosciy stosunkowo wysoky, zwazywszy, ze nosnosc ta jest porownywana z obciyzeniem obliczeniowym okreslanym przy niskich wspolczynnikach obciyzenia (y^^ = 1,1 i -y^^ = 1,2 do 1,4).
9.2.6. Nosnosc na przebicie plyt i fundamentow
ze zbrojeniem poprzecznym
Przepisy w tym zakresie zmienialy si? bardzo silnie i szczegolowe zalecenia
sy nadal w duzym stopniu dyskusyjne.
W przepisach EC2 (1991) przyj?to jako regul?, ze nosnosc plyty w wyniku

zastosowania jakiegokolwiek zbrojenia poprzecznego moze wzrosnyc nie


wi?cej niz o 60% w stosunku do nosnosci plyty bez tego zbrojenia, czyh:
%d2 = 1.6z;^,i,

(9.12)

natomiast obliczenie nosnosci polegalo na zsumowaniu nosnosci plyty bez


zbrojenia poprzecznego z nosnosciy tego zbrojenia umieszczonego w obszarze
pola krytycznego:
^Rd2 = ^Rdl

U
Zbrojenie poprzeczne mozna bylo uwzgl?dniac pod nast?pujycymi warunkami:
plyty plaskie (bez glowic) ze zbrojeniem poprzecznym na przebicie musialy
miec grubosc co najmniej 200 mm,
zbrojenie poprzeczne musialo miec pole wi?ksze od minimum zgodnie ze
wzorem:
= A,^ sin a/(X,,u - Xioad) > 0,6 p^,^i^,

(9.14)

gdzie w mianowniku wyrazono roznie? mi?dzy polem krytycznym a polem


obciyzenia plyty Wartosc p^,jnin j^st podana w EC2 (1991) w ogolnych
warunkach dla scinania.
W przepisach CEB-78 [9.3] byly zawarte podobne zalecenia, jednak
wymagano tam, przy tym samym ograniczeniu VR^I = ^^^'^RdiJ ^by zbrojenie
poprzeczne przenosilo co najmniej 0,75^^^,2Nieco skorygowane wyrazenia podano w wersji EC2 (1999), przy czym
zastosowano zmienione oznaczenia. Sprowadzaly si? one do nast?pujycych
glownych zasad:
maksymalny nosnosc zbrojonej poprzecznie plyty ograniczal warunek:
^d.max = IJ^d.c,

(9.15)

nosnosc lyczny betonu i zbrojenia poprzecznego ograniczono warunkiem:


VR,. = VR,,Mll^-^f^".

(9.16)

Zalecenia EC2 z 2002 i 2004 r. wprowadzily daleko idyce zmiany,


przyjmujyc zasady zblizone do przepisow CEB-FIP MC90 [9.4]. Glowny
zasady jest obecnie zalecenie sprawdzania nosnosci w trzech strefach:
(a) w strefie, w ktorej konieczne jest zbrojenie poprzeczne,
(b) w strefie bezposrednio przylegajycej do pola obciyzenia lub obrysu slupa,
(c) w strefie zewn?trznej poza strefy zbrojenia poprzecznego.
W strefie (a) wzor na nosnosc ma postac istotnie odmienny od dawnych
warunkow (9.13) lub (9.16):
VRd,cs = ' 0 , 7 5 . ^ , , + 1,5^ ^ ^ W s m a
s,
u^d
gdzie: u^a,c wediug wzoru (9.7),

^^^^^^

491

490
_ powierzchnia zbrojenia w jednym obwodzie zbrojenia wokol pola
obciyzenia,
Sj.
rozstaw obwodow zbrojenia (co najmniej dwa obwody),
fywd,c obliczeniowa efektywna wytrzymalosc stah zbrojenia poprzecznego,
wyznaczona ze wzoru:
fywd,c = 250 +0,25 d ^fywd (wc wzorzc wytrzymalosc w MPa, d w milimetrach),
oc

kyt mi?dzy zbrojeniem poprzecznym a plaszczyzny plyty.


Jezeh zaprojektowano tylko jeden obwod zbrojenia poprzecznego i spelnione sy wymagania konstrukcyjne (rozdziai 13), to do wzoru (9.17) nalezy
podstawie d/s^. = 0,67.
Ponadto, w EC2 zawarto przepis o mozliwosci stosowania innych typow
zbrojenia (np. sztywnych wkladow), pod warunkiem doswiadczalnego okreslenia VRd,csW strefie (b) wymagane jest sprawdzenie warunku bezpieczehstwa ze
wzgl?du na przekroczenie maksymalnego napr?zenia na scinanie w postaci:

Rys. 9.7. Zalecane w EC2 obwody kontrolne lez^ce poza zbrojeniem poprzecznym, dla ktorych
konieczne jest obliczenie nosnosci piyty jako konstrukcji bez zbrojenia poprzecznego

' ....r..._.?... NO
%. = ^ ' < % . . n . a x = 0 , 5 v / ,
u^d

(9.18)

gdzie:
V = 0,60(l-^,/25Q);
w MPa),
dla slupa wewn?trznego
UQ = 2{c^+Cy),
dla shipa przykraw?dziowego UQ = c^+3d ^ c^ + 2Cy,
dla slupa przynaroznego
UQ = 3d ^ Cy. + Cy,
c^, Cy to boki przekroju slupa, przy czym bok
dla slupa lezycego przy
kraw?dzi jest rownolegly do tej kraw?dzi.
W strefie (c) obowiyzuje wzor na nosnosc samego betonu (9.7), a obwod
kontrolny, w ktorym nie jest konieczne zbrojenie, ustala si? dla sily poprzecznej
ze wzoru:
' ^

O:. jo
o\. jo

/o

ooo o
: T
oi
o/
o o/ y o
Ui

2d

2d

c-zbrojenie poprzeczne pomijane w obliczeniu

(9-19)
^Rd,cd
Ostatni obwod pr?t6w zbrojenia porzecznego powinien bye umieszczony
wewnytrz obszaru zawartego w obwodzie u^^t lub Uout.cf (rys. 9.7), w odleglosci
nie wi?kszej niz 1,5^ od brzegu obszaru.
Nalezy podkreslic, ze zasady sprawdzania 'zbrojenia zawarte w EC2
wynikajy bezposrednio z zalecen podanych znacznie wczesniej w przepisach
CEB-FIP MC90 [9.4] - rys. 9.8. Okreslono tam bardzo dokladnie obszar,
z ktorego zbrojenie poprzeczne jest uwzgl?dniane. Obszar ten jest ograniczony
obwodami w odleglosci d i 2d od pola obciyzenia - rys. 9.8a.
Pierwszy rzyd zbrojenia poprzecznego powinien lezec w odleglosci nie
wi?kszej niz pd od brzegu slupa, gdzie jest stosunkiem nosnosci plyty bez
zbrojenia do wymaganej nosnosci. W precyzyjnych zaleceniach CEB-FIP

~L

Rys. 9.8. Zalecenia uwzgl^dniania zbrojenia poprzecznego i obwodu kontrolnego poza zbrojeniem
wg CEB-FIP MC90 [9.4]: a) zasada rozmieszczenia zbrojenia obliczeniowego i dodatkowego,
b) reguia okreslania zewn^trznych obwodow kontrolnych u lub u^^.f, gdzie wymagane jest
sprawdzenie nosnosci na przebicie plyty bez zbrojenia poprzecznego

'

MC90 rozmieszczenie zbrojenia deeyduje ponadto o zewn^trznym obwodzie


kontrolnym u^, poza strefy zbrojenia, gdzie sprawdzac nalezy nosnosc plyty
bez zbrojenia (rys. 9.8b). Podejscie CEB-FIP MC90 jest znacznie dogodniejsze
w praktyce ustala si? rozklad zbrojenia i sprawdza nosnosc w odleglosci 2d
od ostatniego rz?du zbrojenia, stosujyc obwody kontrolne wg rys. 9.8b.
Przepisy amerykanskie ACI-318 [9.1] dopuszczajy w istocie nieco nmiejszy
przyrost nosnosci w wyniku zbrojenia poprzecznego (granica wynosi
{6-s/]^)bod, czyli najcz?sciej 1,5 FJ, a w dodatku, powolujyc si? na badania
N . M . Hawkinsa [9.13], zalecajy przeniesienie przez zbrojenie poprzeczne
nadwyzki sily przebijajycej powyzej (2^/J^)borf. Rownoczesnie, w przypadku
sztywnych wkladow (ang. shearhead), maksymalny nosnosc mozna zwi?kszyc
do {J-^/fDh^d, czyh praktyeznie do 1,75 F^. Przepis ten bazuje na badaniach
W-G. Corleya i N.W. Hawkinsa [9.11].

a)
przekroj

9.2.7. Nosnosc na przebicie plyt stropowych


z giowicami podporowymi
Problem ten byl w przeszlosci rozwazany dla stropow grzybkowych; przy
zalecanych wtedy znacznych rozmiarach glowic wymiar glowicy przy styku
z plyty mial miescic si? w zakresie a = (0,2-^ 0,3)/, a wymagane nachylenie
tworzycych glowicy stozkowej lub scian glowicy ostroslupowej bylo nie
mniejsze od 45.
W stropach plaskich glowice mi?dzy slupem a plyty sy znacznie nmiejsze
i najcz?sciej przyjmujy postac pogrubionej plyty (ang. droy panel), a rzadziej sy
ksztahowane ze skosami.
W EC2, a takze we wszystkich wersjach poprzednich EC2, zamieszczono
dosyc szczegolowe zalecenia do obliczania glowic. Obecnie rozroznia si? dwa
przypadki nmiejszej i wi?kszej glowicy (rys. 9.9).
Odleglosc przekroju kontrolnego dla przypadkow podanych na rysunku 9.9 wynosi:
- dla kolowej glowicy o malym wymiarze
< 2/z^
-

W - 2 d - t - / ^ + 0,5c,

(9.20)

dla prostokytnej glowicy o malym wymiarze

< 2h^, majycej wymiary

k = c, + 2l^ 1^ = 0^ + 21^2^
-

W = 2^ + 0,56
albo w = 2^ + 0,69/^,
(9.21)
dla duzej glowicy
> 2{d + hj^) wg rysunku 9.9b przyj?to dwa przekroje
kontrolne, niezaleznie od ksztaltu
W.ext = 2^ + /^+0,5c

oraz

w , i n t = 2(^ + /z^)-t-0,5c.

(9.22)

Dla przypadkow glowic o wymiarach posrednich 2h^<l^^2{d


+ h^
w ostatniej wersji EC2 nie podano zalecenia, ale w analogu do zalecen EC2
(1999) mozna zalozyc przekroj kontrolny:
2/,, + 0,5c.

(9.23)

Rys. 9.9. Podstawowe przekroje kontrolne do sprawdzania nosnosci piyt z giowicami: a) przy maiej
giowicy: / H < 2 / J ^ ; b) przy duzej ^owicy: iH>2{d+hjj)

9.3. P r z e b i c i e

mimosrodowe

9.3.1. Ogolna charakterystyka


Przebicie mimosrodowe, w odroznieniu od osiowo symetrycznego, zachodzi przy jednoczesnym dzialaniu sily poprzecznej i skupionego (niezrownowazonego w plycie) momentu. Mamy tu w istocie dwa przypadki:
niesymetri? obciyzenia, przy ktorej na geometrycznie symetryczny w rozwazanym kierunku w?zel plyty ze slupem dziala sila poprzeczna i moment
zginajycy,
- niesymetri? geometryczny, przy ktorej juz sam w?zel ma uklad niesymetryezny, co wywoluje mimosrod dzialania sily obeiyzajycej.
Pierwszy przypadek to przede wszystkim wewn?trzna podpora slupowa
plyty poddanej nierownomiernemu obciyzeniu lub symetryczna stopa fundamentowa obciyzona sily i momentem. Drugi przypadek zachodzi przy

skrajnym lub naroznym usytuowaniu podpory w plycie lub przy niesymetrycznej stopie fundamentowej.
Rozroznianie tych przypadkow jest konieczne przy sprawdzeniu nosnosci
plyty na przebicie przez scinanie, bowiem majy one zasadniczy-wplyw na
wielkosc pola kontrolnego i zwiyzanego z tym przekroju kontrolnego. Poniewaz praktyczne przypadki mimosrodowego przebicia mogy bye bardzo zroznicowane, dlatego wszystkie zalecenia i normy podajy jedynie ogolne zasady.
W pierwszym rz?dzie podane sy reguly okreslania przekrojow kontrolnych
(krytycznych) dla podstawowych przypadkow usytuowania slupa, bydz pola
obciyzenia wzgl?dem kraw?dzi plyty (patrz tablica 9.3). Drugy grup? przepisow
z tego zakresu, juz nie tak konsekwentnie podawany w roznych zaleceniach,
stanowiy zasady uwzgl?dniania niezrownowazonego momentu w plycie nad
podpory slupowy.
EC2 podaje zasad? uwzgl?dniania jednoczesnego dzialania sily poprzecznej
i momentu wtedy, gdy znane sy obydwie z tych wartosci (np. z analizy ustroju
metody ram zast?pczych). Zasad? t? przedstawiono ogolnie w p. 9.2.4 i na
rysunku 9.5.
Ponadto, w EC2 przedstawiono metod? przyblizonego uwzgl?dniania
momentu w w?zle plyta-ship, za pomocy odpowiedniego zwi?kszenia sily
poprzecznej obliczeniowej T^^. Wspolczynnik zwi?kszajycy P przyporzydkowano trzem typowym sytuacjom rys. 9.10a.
Niestety ta metoda jest nadmiernie uproszczona pochodzi z wersji
poprzednich EC2 (1991, 1999), a pierwowzorem jej byly zalecenia normy
brytyjskiej BS8110 [9.2]. Na rysunku 9.10b podano istot? zalecen brytyjskich.

sKJp

JE jn_narozny___
1

I s^up
E 3-^ rowe dziow y_

! stu p
j7 7n_wewn^lrzny

niezrdwnowazdny
,
moment

b)

reakcja
podporowa

9.3.2. Porownanie i ocena zalecen


Wediug EC2 w plytach, w ktorych nie przeprowadza si? dokladnej anahzy
wspolpracy plyt i siupow tworzycych ustroj szkieletowy, nalezy stosowac
zamiast zamiast sily poprzecznej V^d wartosc pv^d wg wzoru (9.1). Wspolczynniki p podano na rysunku 9.10a. Tak powi?kszony wartosc sily poprzecznej
i wynikajycy styd sredniy wartosc v^, stosuje si? do sprawdzania plyty jak przy
przebiciu osiowo symetrycznym.
Tendencja do uproszczenia zalecen dpprowadzila w przypadku wskazah
dla sytuacji nad slupem przykraw?dzio\yym do bl?du ten sam wspolczynnik
P dla obydwu kierunkow dzialania momentow niezrownowazonych (prostopadle lub rownolegle do kraw?dzi) jest pomylky.
Znaczenie pelniejsze sy zalecenia podane w normie brytyjskiej oraz
w szczegolowym komentarzu do tej normy autorstwa R.T. Whittle'a [9.17].
Uwzgl?dniajy one przede wszystkim kierunek dzialania niezrownowazonego
momentu (rys. 9.10b).
Nad podpory wewn?trzny reakcj? zast?pczy nalezy obliczac ze wzoru:
Kff(2)=K(l,0-M,5M,/F,x)^l,15P^,

(9.24)

RYS 9 10 Wspoiczynniki do przyblizonego uwzgl?dniania momentow przy sprawdzaniu nosnosci


na przebi:ciepiyt w szkielecie plytwowo-siupowym: a) wspolczynnik ^ wedtug EC2, b) zast^pcze siiy
przebijaj^ce V^^^ wediug normy brytyjskiej BS8110 [9.2]

a nad podpory skrajny ze wzoru:


. Kff(4) = V,il25 + l5MJV,x)

^ 1,40 7,.

(9.25)

Znaczenie symboh w tych wzorach wyjasniono na rysunku 9.10b.


Z porownania widac, ze do EC2 wzi?to wspolczynniki minimalne dla
podpor posrednich w pasmach ciyglych plyty (wewn?trznych i kraw?dziowych), natomiast zwi?kszono wyraznie wspolczynihki dla sytuacji przynaroznych i przykraw?dziowych. Takie zalozenia sy uzasadnione dla przypadkow
relatywnie wiotkich siupow posrednich, a sztywnych siupow naroznych i skrajnych w rzeczywistosci jednak cz?sto wyst?pujy przypadki odwrotne.
Starsze wersje EC2 (1991, 1999), oprocz przyblizonego uj?cia wplywu
momentow zgmajycych na wielkosc sily przebijajycej (wspolczynnik P\-

497
raly minimalne wielkosei momentow, jakie nalezy w plycie nad podpory
slupowy uwzgl?dnic przy wymiarowaniu zbrojenia na zginanie. Wielkosci te
bierze si? pod uwag? wtedy, gdy z obliczen konstrukcji szkieletu plytowo-slupowego nie wynikajy wartosci wi?ksze. Sy to wskazowki istotne dla
praktyki projektowej i dlatego warto je tu przytoczyc.
Pasma stropu o prostokytnej siatce podpor, dla ktorych zalecono w EC2
(1991) minimalne wielkosci momentow, przedstawiono na rysunku 9.11.

'Sdx

Zalecenie dotyczyce minimalnych wartosci momentow w plycie w istocie


okresla minimum zbrojenia w glownych pasmach nad podporami i przy
kraw?dziach. Momenty te powinny bye rozpatrywane lycznie z wytyeznymi
konstruowania, zwlaszcza w cz?sciach przykraw?dziowych i przynaroznych
plyty.
Calkowicie odmienne podejscie prezentujy zalecenia amerykanskie A C I
[9.1], w niewielkim stopniu w tej cz?sci modyfikowane od 1971 roku. Material
zrodlowy stanowily tu glownie wyniki badah N.W. i I . M . Hansonow [9.12],
Zaleca si? tu sprawdzanie zast?pczych napr?zeh scinajycych wzdluz przekroju
krytycznego, z uwzgl?dnieniem dzialania na ten przekroj sily poprzecznej
(reakcji slupa) i momentu zginajycego wyznaczonego z analizy szkieletu.
Metoda ta pozwala na jednoczesne uwzgl?dnieme momentow w dwoch
kierunkach; wowczas ograniczenie wielkosci napr?zeh dotyczy ekstremalnej
wartosci naroznej. Udzial zbrojenia poprzecznego jest rozwazany jako sredni
przyrost nosnosci przekroju krytycznego, niezaleznie od usytuowania zbrojenia
wzgl?dem miejsca ekstremalnych napr?zeh. Szczegoly zasad normy amerykahskiej podano m.in. w pracach [9.6] i [9.7].

9.4. O t w o r y w s t r e f i e

Rys. 9.11. Oznaczenia minimalnych jednostkowych momentow zginajycych podporowych m^, oraz
okres'lenie szerokos'ci pasm piyty przejmujycych te momenty wg EC2 (1991)

Wartosci momentow mmimalnych okresla si? ze wzoru:


(9.26)
gdzie: Vs, ~ sila poprzeczna na podporze (reakcja shipa),
y] - wspolczynnik okreslajycy wartosc momentu podany w tablicy 9.3.
. 9.3. Wspoiczynniki TJ do okreslania obliczeniowych wartosci minimahych momentow
>iycie nad podporami siupowymi (rys. 9.11) (wartosci podano dla momentow okres'lajycych
zbrojenie piytyg6ry" i doiem")
Usytuowanie
siupa
Siup
Siup
Siup
Siup

wewn^trzny
skrajny
skrajny
narozny

Kierunek
momentu
w obu kierunkach
X do kraw^dzi
11 do kraw^dzi
w obu kierunkach

Wspolczynnik rj

Szerokosc pasma

gory

doiem

przejmujycego

0,125
0,125
0,250
0,500

0
0,125
0
0,500

0,30/ .
na metr
0,15/
na metr

przebicia

Wplyw otworow w strefie przyslupowej stropow plytowych jest waznym


problemem z uwagi na powszechne wyst?powanie takiej sytuacji w budynkach. Wszystkie normy wprowadzajy w takich przypadkach redukcj? obwodow kontrolnych (krytycznych). Roznice natomiast w przeszlosci bardzo znaczne dotyczy obecnie przede wszystkhn obszaru, w ktorym
otwory majy wplyw na nosnosc. Na rysunku 9.12 przedstawiono porownanie przepisow roznych norm; roznice te nie znajdujy pelnego udokumentowania w doswiadczeniach.
9.5. A n a l i z a m e c h a n i z m u p r z e b i c i a
wediug wspolczesnych uj^c p r o b l e m u
Juz z poczytkiem lat 1960. w cyklu prac badaczy szwedzkich ze Sztokholmu (Nylander, Andersson, Kinnunen - patrz [9.7], [9.15]) poddano
krytyce uproszczony matod? analizy przebicia, wprowadzony przez badaczy
amerykahskich (glownie Elstner i Hognestad 1956), polegajycy na rozwazaniu przekroju krytycznego.
Na podstawie obszernych badah mechanizmu zniszczenia plyty przez
przebicie powstaly wowczas modele teoretyczne, najpierw dla otoczenia
wewn?trznej podpory slupowej bez zbrojenia poprzecznego (1960), nast?pnie ze zbrojeniem poprzecznym (1963) i wreszcie dla przypadkow podpory
w sysiedztwie brzegu plyty (1966). Byly to modele spr?zysto-kruche, wprowadzone do przepisow mi?dzynarodowych CEB w roku 1966. Podstawy

<6d

Rys. 9.13. Synteza obserwacji mechauizmu zniszczenia plyty przez przebicie rozwazana w teoretycznych modelach spr^zysto-kruchych

II
<5d

NS3473-92

Rys. 9.12. Porownanie normowych zalecen redukcji obwodu kontrolnego (krytycznego) w przypadku wyst^powania otworow w piycie, w sysiedztwie podpory slupowej

zalozeh teoretycznyeh byly obserwacje zachowania si? osiowo symetrycznych


modeh, przedstawione schematycznie na rysunku 9.13.
Zgodnosc wynikow obliczen z eksperymentami byla zadowalajyca w zakresie najprostszych przypadkow osiowo symetrycznych, natomiast stwierdzano duze rozbieznosci w porownaniach z badaniami bardziej ziozonych
przypadkow. W dodatku byly to metody uciyzliwe rachunkowo. Roznice
wynikow obliczen,i wynikow badah byly tego samego rz?du, co przy
stosowaniu nproszczonych pol-empirycznych metod zalecanych w kolej-

nych normach amerykahskich, poczywszy od 1971 r. (patrz porownanie


w [9.6]).
Kolejne proby teoretycznego podejscia do problemu przebicia bazowaly na
coraz obszerniejszym materiale empirycznym. Zgodnie przyj?to jako podstaw?
modeh zniszczenia w?zla plyta-ship mechanizmy pokazane schematycznie na
rysunku 9.14.
Najbardziej kompletne modele, pozwalajyce na anahtyczne obhczanie
nosnosci plyty zelbetowej na przebicie, to:
spr?zysty model D , Noltinga [9.14], biorycy za podstaw? analizy kryterium
napf?zenia sciskajycego w kierunku rysy ukosnej wokol pola obciyzenia,
-- plastyczne modele M.W. Braestrupa i in. [9.8], dotyczyce glownie osiowego
przebicia, zakladajyce koncentracj? napr?zeh na dwukrzywiznowej (a wi?c
nie stozkowej) powierzchni obrotowej wokol pola obciyzenia i wystypienie
zniszczenia z chwily przekroczenia granicznej wartosci odksztaicenia postaciowego betonu na tej powierzchni,
- spr?zysto-plastyczny model C.E. Bromsa [9.9], rozwijajycy pierwotne
modele szwedzkie, z uwzgl?dnieniem wi?kszej liczby czynnikow decydujycych o zniszczeniu,
Wszystkie zaproponowane dotyd metody dokladnej analizy przebicia

9.6.
obwodowQ rysQ od zginania
ukosna rysa
/od scinania

\silnie wyt^zony beion

obwodowG rysa od zginania


A u k o s n o
rysa
/od scinania

Xsiinie wyt^zony beton

Rys. 9.14. Mechanizmy zniszczenia strefy podporowej piyty przy przebiciu osiowym (a) i mimosrodowym (b)

sy na razie zbyt ziozone do stosowania ich w praktyce. Wydaje si?, ze


stosunkowo najiatwiej mozna przystosowac do projektowania metod? podany
przez C.E. Bromsa [9.9]. Przyj?to w niej alternatywne kryteria zniszczema,
obydwa zwiyzane ze strefy sciskany w sysiedztwie obrysu slupa (pola obciyzenia). Jako dwie mozliwe przyczyny zniszczenia rozwaza si? tu albo
przekroczenie promieniowego napr?zenia sciskajycego (analogicznie jak to juz
przyjmowano w latach 60. XX w.), albo przekroczenie obwodowego odksztaicenia przy sciskaniu.
Alternatywny charakter tej anahzy moze bye szczegolnie przydatny wobec
rozszerzania si? wachlarza stosowanych betonow, zwlaszcza w kierunku
betonow o wysokiej wytrzymaiosci, w ktorych charakterystyki t r - e lub relacje
mi?dzy wytrzymalosciy na sciskanie i rozciyganie, lub wreszcie zachowanie si?
w ziozonych stanach napr?zenia - wyraznie si? rozniy (patrz [9.16]).

Podsumowanie

Przepisy dotyczyce obliczania i zasad konstruowania plyt zelbetowych na


przebicie zawarte w EC2 nawiyzujy w duzym stopniu do zalecen CEB-FIP
MC90 [9-4]. Niedobrze si? stalo, ze przez 10 niemal lat probowano w zakresie
przebicia koniecznie zroznicowac te dwa dokumenty.
Zadna z metod obliczania plyt na przebicie, zalecanych w przepisach
lub normach o zasi?gu mi?dzynarodowym, nie reprezentuje podejscia zadowalajyco zgodnego z obserwacjanh zjawiska uzyskanymi z doswiadczen.
Powszechne jest dyzenie do bazowania, podobnie jak przy scinaniu elementow pr?towych, na umownej wartosci wytrzymaiosci betonu na rozciyganie.
Doswiadczenia i analizy oparte na zaawansowanych modelach materialowych wskazujy natomiast, ze czyninkiem decydujycym zwiyzanym z betonem jest jego wytrzymalosc na sciskanie w strefie przylegajycej do slupa
i odksztalcalnosc betonu w trojosiowym stanie napr?zenia zachodzyeym
w tej strefie.

9.6.1. Przyklad
Sprawdzenie na przebicie plyty stropu w otoczeniu slupowej podpory
wewn?trznej, wediug przepisow EC2.
(a) Dane geometryczne i materialowe:
- siatka siupow:
= 6,60 m, ly = 6,00 m,
- grubosc calkowita plyty h 0,24 m,
- srednia wysokosc obliczeniowa d = 0,21 m,
- przekroj slupa c =
= 0,40 m,
- beton
- 20 MPa, l/fj, = 2,714 MPa,/,, = 13,3 MPa,
- stal fy^ = 355 M P a , / , , = 310 MPa (stal 18G2),
- stopien zbrojenia na zginanie
= p^^ = Piy - 0,009.
(b) Obciyzenia:
- ci?zar wlasny plyty 25 kN/m^ x 0,24 m = 6,00 kN/m^,
- pozostale obciyzenia stale (posadzka, sufit) 1,50 kN/m^,
- razem obciyzenia stale:
= 7,5 kN/m^,
- obciyzenia zmienne
= 3,0 kN/m^.
Wspolczynniki obciyzenia: JQ 1,35,
= = 1,50.
(c) Sprawdzenie przebicia przez scinanie:
calkowita sila poprzeczna na podporze wewn?trznej
V^d = {lo G.+yp Q.) I.ly = (1,35 X7,50+1,50 x 3,00) x 6,60 x 6,00 = 579,15 k N ,
wspolczynnik wplywu mimosrodu dla podpory wewn?trznej (rys. 9.9a):
^ = 1,15,
obwod kontrolny:
" i = 4c + 27r(2^) = 4 X 0,40+27C x 2 X 0,21 = 4,24 m,
zast^pcze napr^zenie scinajyce na obwodzie kontrolaym (wzor 9.1):

502

%a = ^

= 0>748 MPa,

obliczeniowa nosnosc na przebicie dla plyty bez zbrojenia poprzecznego wzor (9.7):
VRd,c = CRdAi^OOpj,,)'^^+
0,10cr^^ > K,^ + 0,10a,^\
Cj,d,c = 0,18/1,5 = 0,12,
fe= 1 4 - ^ ^ ^ 2 , 0 ;

k = 1,916;

v^, = 0,57915/1,60 X 0,21 = 1,723 MPa < 0,5 v / , = 3,67 MPa - warunek spelniony.
(f) Sprawdzenie przebicia poza strefy zbrojenia (z pomini?ciem wplywu niezrownowazonego momentu)
obwod kontrolny, w ktorym nie jest konieczne zbrojenie ze wzoru (9.19):
Uout.cr =

PVJidvRd^c) = 1,15

0,57915/0,21

%rf,max = 0,5 v/,

v = 0,60(1-/^/250) = 0,552,
v^d = 0,748 MPa < VRd,m.. = 3,67 MPa.
Mozliwosci post?powania:
A zwi?kszenie wymiaru slupa i/lub grubosci plyty,
B podwyzszenie klasy betonu,
C zastosowanie zbrojenia poprzecznego.
Wybrano post?powanie C.
(d) Wymagana nosnosc na przebicie plyty zbrojonej poprzecznie ze wzoru
(9.17):
'^Rd^cs = 0,75 VRd,c +1>5 (d/s^) A^^ fy^dM sin, a/u^ d > v^, = 0,748 MPa,
przyj?to zbrojenie w postaci samych strzemion pionowych (sin a = 1);
ograniczajycy warunek dla zbrojenia poprzecznego
2504-0,25^^/,,,,
/^wd.cf = 250-f 0,25 X 210 = 302,5 MPa
= 319 MPa,
%a.c = 0,621 MPa,
warunek konstrukcyjny s, < 0,75 J =157,7 mim - zaokryglono do 150 mm,
^/5, = 210/150 = 1,4;
wymagane zbrojenie w jednym obwodzie:
4 w = [(0,748 - 0 , 7 5 X 0,621)/(1,5 x 1,4 x 302,5 x 1,0] x 4,24 x 0,21 x 10^ =
= 396 m m ^
przy zaiozeniu strzemion 08 mm (50,3 mm^) wymagana w jednym obwodzie
liczba gal?zi wynosi:
= 396/50,3 = 7,9; przyj?to 8 gal?zi strzemion 08 mm
(402 mm^). Stosownie do warunkow konstrukcyjnych odst?p rz?d6w strzemion nie moze przekraczac 0,15d = 157,5 mm, przy czym pierwszy rzyd nalezy
umiescic w odleglosci nie wi?kszej niz 0,5d = 105 mm od brzegu shipa.
(e) Sprawdzenie przebicia w strefie bezposrednio przy slupie wzor (9.18);
^Bd==PV^Ju^d^0,5vf,
Uo dla wewn?trznego slupa: UQ = 2(c^+Cy) = 1,60 m,

0,621 = 5,11 m,

odleglosc tego obwodu od lica slupa:


a = (5,11 - 4 X 0,40)/27c = 0,56

%..c = 0,621 MPa > v^,^ = 0,035/c^/^y;i/^ = 0,435 MPa,


nosnosc na przebicie plyty bez zbrojenia poprzecznego, nie jest wystarczajyea, bo warunek
> %d nie jest spelniony: 0,621 < 0,748 MPa,
sprawdzenie warunku maksymalnej nosnosci na scinanie:

m,

ostatni obwod zbrojenia wymagany w odleglosci od lica slupa:


0,56-1,5^ = 0,245 m;
wystarczaj^ zatem dwa obwody zbrojenia; pierwszy w odleglosci 100 mm
(< 0,5d = 105 mim) i drugi w odleglosci 250 m m ( < 0,5d + 0,15d = 262,5 mm).

CO

016

95

./ / / , .

\^. \

1
(

. 150 100

1 '
\8

400
Rys. 9.15. Zbrojenie na przebicie w strefie podpory wewn^trznej sprawdzanej w przykladzie

Pismiennictwo
[9.1] A C I 318-02 Building Code Requirements for Structural Concrete and Commentary.
American Concrete Institute, Farmington Hills, 2002.
[9,2] BS 8110: Part L Code of practice for design and construction. British Standard Institution,
London, 1985,
[9.3] CEB-FIP Model Code for Concrete Structures. Comite Euro-International du Beton, 1978.
[9.4] CEB-FIP Model Code 1990: CEB Bulletin d'Information No 213/214, May 1993.
[9.5] NS 3473E - 1992. Concrete Structures. Design rules. 4th edition. Norwegian Council for
Building Standarization (NBR), November 1992.
[9,6] Ajdukiewicz A.: Analiza metod obliczania piyt zelbetowych na przebicie. Inzynieria
i Budownictwo, nr 7, 1968.
[9.7] Ajdukiewicz A., Starosolski W.: Zelbetowe ustoje plytowo-slupowe. Arkady, Warszawa,
1981; uaktualnione wydanie w j?z. angielskim: Reinforced-Concrete Slab-Column Structures. Elsevier, Amsterdam-Oxford-New York-Tokyo, 1990.

[9.8] Braestrup M.W., Nielsen M.P-, Jensen B.C., Bach F.r Axisymmetric punching of plain and
reinforced concrete. Report R75, Structural Research Laboratory, T.U. of Denmark,
Copenhagen, 1976.
[9.9] Broms C.E.: Punching of Flat Plates A Question of Concrete Properties in Biaxial
Compression and Size Effect. A C I Structural Journal, Vol. 87, No 3, May-June 1990.
[9.10] Concrete Structures. Euro-Design Handbook 1994/1996. (editor LEibl), Ernst & Sohn,
Berlin 1995.
[9.11] Corley W.G., Hawkms N.M.: Shearhead Reinforcement for Slabs. A C I Journal, Proceedings, Vol.65, No 10, October 1968.
[9.12] Hanson N.W., Hanson J.M.: Shear and Moment Transfer Between Concrete Slabs and
Columns. Journ. of Portland Cement Association, V o l 10, No 1, 1968.
[9.13] Hawkins N . M . : Shear Strength of Slabs with Shear Remforcement. SP2 Shear i n Reinforced
Concrete, Vol. 2. American Concrete Institute, Detroit, 1974.
[9.14] Nolting D.: Des Durchstanzen von Platten aus Stahlbeton Tragverhalten, Berechnung,
Bemessung. Heft 62, Institut fiir Baustoffe, Massivbau und Brandschutz, T.U. Braunschweig, 1984.
[9.15] Punching Shear in Reinforced Concrete. A State of Art Report by P.E. Regan and M.W.
Braestrup. CEB Bulletin' dinformation No 168, January 1985.
[9.16] Tomaszewicz A.: Punching Shear Capacity of Reinforced Concrete Slabs. Report 2.3. SP2
- Plates and Shells; High-Strength Concrete. SINTEF Structures and Concrete, Trondheim, July 1993.
[9.17] Whittle R.T.: Design of reinforced concrete flat slabs to BS8110. CIRIA - Construction
Industry Research and Information Association, London, 1985.

10. Stan graniczny nosnosci


z udzialem efektow odksztalcen
konstrukcji
10.1.

Wprowadzenie

Podstawy metod analizy konstrukcji jest zalozenie o rownowadze statecznej.


W sensie ogolnym oznacza ono, ze niewielkie zaklocenia uldadu powodujq,
niewielkie odchylki od stanu niezakloconego, a po zdj^ciu tych zakiocen uklad
powraca do stanu wyjsciowego. Statecznosc rownowagi ciala odksztalcalnego
mozna zdefiniowac jako szczegolny przypadek ruchu tego ciala; w odniesieniu
do konstrukcji budowlanych i inzynierskich wystarcza na ogol statyczne
kryterium statecznosci polegaj^ce na badaniu, czy rozwazany uldad (model
konstrukcji i dzialajycych nan obciyzejd) moze zajmowac inne niz wyjsciowe
polozenie rownowagi (statecznej lub niestatecznej).
Te inne polozenia rownowagi zwiyzane sy z odksztalceniami i przemieszczeniami ustroju konstrukcyjnego, przy czym z oczywistych wzgl?d6w, w budownictwie dopuszcza si? wylycznie wyst^powanie malych przemieszczen.
Konsekwencjy takiego podejscia jest przyj^cie zasady zesztywnienia, ktora
oznacza, ze wplyw przemieszczen na wartosci reakcji i sil wewn?trznych jest
pomijalnie maly.
Metody analizy konstrukcji oparte na zasadzie zesztywnienia nazywa si?
metodami I rz^du. W wi?kszosci przypadkow dajy one dostatecznie dobre
rezultaty obliczen. Jednakze, gdy w elementach ustrojow (zachowawczych)
wyst?pujy znaczne sciskajyce sily osiowe, wplyw przemieszczen elementow
i zwiyzanych z nimi obciyzeh moze okazac si? istotny i nie powinien bye
zaniedbywany przy obliczaniu sil wewn?trznych i w analizie stanu wyt?zenia
konstrukcji. Ustroje, w ktorych efekt ten wyst?puje, nazywa si? geometrycznie
nieliniowymi, a sposoby obliczen z uwzgl?dnieniem przemieszczen, czyli odrzucajyce zasad? zesztywnienia metodami I I rz^du.
Rownanie rozniczkowe stanowiyce podstaw? okreslenia algorytmow metod
I I rz?du przedstawia warunek rownowagi nieskohczenie malego wycinka pr?ta
w konfiguracji odksztalconej i uwzgl?dnia tez czlon pochodzycy od sily osiowej
na stosownym przemieszczeniu. Efekt dzialania sily osiowej mozna zinter-

pretowac jako zmian? sztywnosci pr?ta; zmniejszenie przy sciskaniu i wzrost


przy rozciyganiu. W miar? powi?kszania wartosci sU:y sciskajycej wzrastajy
nieliniowo przemieszczenia, dyzyc asymptotycznie do nieskonczonosci, gdy s^a
osiowa zmierza do wartosci krytycznej, przy ktorej nast?puje utrata wyjsciowej
rownowagi statecznej. (Ten niezgodny z doswiadczeniem wynik bierze si?
z uproszczonego zapisu rownania rozniczkowego linii ugi?cia; w rozwiyzaniu
dokladnym, otrzymanym za pomocy calek eliptycznych, ciygowi wartosci sil
krytycznych odpowiadajy kolejne konfiguracje odksztalconych postaci konstrukcji o skohczonych wartosciach przemieszczen).
Metody 11 rz?du i analiza statecznosci konstrukcji (dajyca si? cz?sto
sprowadzic do problemu wyboczenia) bazujy na modelu ciala liniowo spr?zystego. Na tym gruncie uzyskano rozwiyzania problemow statecznosci wi?kszosci technicznie waznych typow konstrukcji i opracowano efektywne algorytmy
metod 11 rz?du. Niestety w realnych konstrukcjach inzynierskich model ciala
liniowo spr?zystego ma ograniczono zastosowanie; z pewnosciy nie jest sluszny
w odniesieniu do stanu granicznego konstrukcji zelbetowych, bowiem zwiyzki
cr 8 dla betonu, a takze (w stanie granicznym nosnosci) dla stali sy silnie
nieliniowe. Ustroje, w ktorych materialowe zwiyzki konstytutywne sy nieliniowe, nazywa si? fizycznie nieliniowymi. Konstrukcje zelbetowe, w ktorych
wyst?pujy duze sily sciskajyce, sy zarowno geometrycznie, jak i fizycznie
nieliniowe. W konstrukcjach z jednorodnych materialow spr?zysto-plastycznych, takich jak stal konstrukcyjna, przy niezbyt duzych smuklosciach
elementow, odksztaicenia wchodzy w stref? plastyczny jeszcze przed osiygni?ciem sily krytycznej, co powoduje, ze jest ona mniejsza od wartosci
eulerowskiej, wyznaczonej dla ciala liniowo spr?zystego. Praktyczne wartosci
napr?zeh krytycznych jako funkcji smukiosci wyznaczyc mozna wtedy m.in. za
pomocy modyfikacji opartej na module stycznym (krzywa Engessera-Shanley'a) lub jej aproksymacji zaproponowanej przez Johnsona i Ostenfelda.
W zelbecie sytuacj? komplikuje dodatkowo fakt wyst?powania rys w strefach rozciyganych i pelzanie betonu pod wplywem obciyzeh dlugotrwalych
w strefach sciskanych. Obydwa te czynniki wywohijy dalszy degradacj?
sztywnosci elementow sciskanych. Pozostajyc przy zaiozeniu plaskich .przekrojow i kontynualnych zmian sztywnosci, rysy uwzgl?dnia si? najcz?sciej jako
rozmyte (usrednione na odcinku mi?dzy dwoma kolejnymi przekroj ami
zarysowanymi), z uwzgl?dnieniem efektu wspolpracy betonu rozciyganego
znanego pod nazwy tension stiffening. Najprostszym sposobem uwzgl?dnienia
pelzania betonu jest odpowiednia modyfikacja modulu spr?zystosci; lepsze
oszacowania uzyskuje si? przez oddzielne uwzgl?dnienie czynnikow wplywajycych na wielkosc odksztalcen pelzania,
Podatnosc konstrukcji na efekty wywolane dzialaniem sciskajycych sil
osiowych ocenia si? za pomocy smukiosci, rozdzielajyc pr^ty na kr^pe,
w ktorych efekty 11 rz?du sy zaniedbywalnie mate, i smukle, w ktorych trzeba
uwzgl?dniac wplyw przemieszczen na wartosci sil wewn?trznych, a nosnosc
graniczna moze bye zarowno skutkiem wyt?zenia przekroju krytycznego.

jak i utraty statecznosci. Dla pojedynczych pr?t6w lub ziozonych konstrukcji


o w?zlach nieprzesuwnych zadanie mozna sprowadzic do problemu lokalnego,
polegajycego na badaniu poszczegolnych elementow (pr^tow wydzielonych).
W przypadku konstrukcji o w?zlach przesuwnych badaniu podlegac musi caly
ustroj.
W odniesieniu do pr?t6w wydzielonych spotyka siq dwa techniczne
sposoby oszacowania wplywow drugiego rz?du. W kazdym z nich mimosrod
sily sciskajycej wyznaczony metodami I rz?du powi?ksza si? o mimosrod
dodatkowy reprezentujycy imperfekcje konstrukcji, uzyskujyc w efekcie mimosrod poczytkowy. Nast?pnie dyzy si? do oszacowania przyrostu tego mimosrodu spowodowanego dzialaniem sily sciskajycej. Sposob multiplikatywny
(stosowany m.in. przez normy polskie, radzieckie i amerykanskie) polega na
przenmozeniu mimosrodu poczytkowego przez wspolczynnik zwi?kszajycy
T] = l/{lNjEjN^j.it),
gdzie N^^^^ oznacza sil? krytyczny rozwazanego pr?ta
obliczony wzorami uwzgl?dniajycymi specyfik? przekroju zelbetowego. Sposob
ten nie uzaleznia przyrostu mimosrodu od ksztaltu linii ugi?cia (a scislej
zaldada ksztalt sinusoidy), zaleznej przeciez od geometrii, warunkow podparcia i od konfiguracji obciyzenia pr?ta. Dzi?ki przyj?ciu sily krytycznej na
stosunkowo niskim poziomie daje oszacowanie mimosrodu calkowitego od
gory i zawsze sprowadza problem wyczerpania nosnosci do zniszczenia
materialowego (nie uwzgl?dniajyc mozliwosci wczesniejszej utraty rownowagi
statecznej).
Sposob addytywny (zalecany przez CEB-FIP Model Code, stosowany
przez niektore normy zachodnioeuropejskie i przyj?ty w EC1992) usxednia lini?
ugi?cia i na tej podstawie wyznacza mimosrod drugiego rz?du, ktory nalezy
dodac do mimosrodu poczytkowego, by otrzymac mimosrod calkowity.
Wsrod metod I I rz?du EC 2002 wyroznia metod? ogolny i dwie metody
uproszczone: (a) oparty na nominalnej sztywnosci, i (b) polegajycy na
oszacowaniu krzywizny. Obydwie dajy mozliwosc nieco lepszego oszacowania
ksztaltu linii ugi?cia niz sinusoida.
Podstawy obliczen metody ogolnej jest warunek zgodnosci sil wewn^trznych.
Przy zachowanym zaiozeniu plaskich przekrojow i znanych zwiyzkach crs
dJa betonu i stali nalezy tak dobrac odksztaicenia kolejnych przekrojow na
dlugosci rozwazanego elementu, aby sila osiowa i moment zginajycy obliczone
raz jako skutek dzialania obciyzeh zewn?trznych na odksztalconej konfiguracji
konstrukcji, a drugi raz jako odpowiedz przekrojow na wymuszone odksztaicenia byly sobie rowne {N^ = NR i
= Mj^}.
Zadanie postawione tak ogolnie mozna probowac rozwiyzywac tylko na
drodze numerycznej przy uzyciu komputerow, dzielyc rozwazany pr?t na
krotsze odcinki, dla ktorych oblicza si? wartosci usrednione. Rozwiyzania
poszukuje si? na ogol metody przyrostowy, z iteracyjnym uzgadnianiem
wynikow. Metoda przyrostowa pozwala rownoczesnie na badanie statecznosci,
bowiem dopuszczalne jest wylycznie rozwiyzanie nalezyce do statecznej (wznoszycej si?; dN^/dM^ > 0) gal?zi wykresu { M ^ , A^^}. Graniczne wartosci otrzy-

muje si? w punkcie przeci?cia linii (M^, N^) z wykresem interakcji przekroju
{M^d, NR,}, rozumianym jako miejsce geometryczne wszystkich sprz?zonych
par wartosci sily osiowej i momentu zginajycego, przy ktorych nast?puje
wyczerpanie nosnosci przekroju. Mowimy wtedy o zniszczeniu materialowym
(rys. 10.1, pkt A). Gdy w obr?bie wykresu interakcji mozliwa jest opadajyca
(niestateczna) galyz wykresu (M^, NE), utrata rownowagi statecznej nast?puje
w punkcie (5) o wsp61rz?dnych (Mjg, A^.n,ax); wartosci te przyjmujemy jako
nosnosc slupa i mowimy, ze nast?puje zniszczenie przez utraty statecznosci,
choc w rzeczywistosci nastypi zniszczenie materialowe w punkcie (A') przeci?cia si? z wykresem interakcji. Przyklad zachowania si? pr?ta podpartego
przegubowo i przegubowo-przesuwnie pod dzialaniem sily sciskajycej przylozonej na takich samych mimosrodach przedstawiono na rysunku 10.1.

wykres interakcji

wyczerpanie no^no^ci
{ A/g , iVg }

dN
aM

wykres sil

rownowaga
niestateczma

z czym odpada koniecznosc podzialu na mniejsze odcinki, a warunek zgodnosci moze bye sprowadzony tylko do przekroju krytycznego. Taka jest idea
analizy slupa wydzielonego, przewidziana w EC2; jednak i w tych przypadkach
uzgodnienie wynikow odbywa si? na drodze iteracyjnej. Dalszym uproszczeniem (EC 1992) slupa wydzielonego jest slup modelowy, w ktorym dla
niezbyt malego mhnosrodu zaklada si? realizacj? okreslonej krzywizny (w obszarze bliskim przekroju krytycznego) jako funkcji odksztalcen uplastycznienia
stah &y,. Algorytmy metod nproszczonych sprowadzajy rozwiyzanie do zniszczenia materialowego i sy tak wykalibrowane, by dawac rozwiyzania po stronie
bezpiecznej. Ze sposobow obliczen elementow podlegajycych wplywom drugiego rz?du, tylko sposob slupa modelowego nadaje si? do manualnych obliczen
inzynierskich, choc i tu dla mniejszych mimosrodow konieczne jest post?powanie iteracyjne.
Przyst?pujyc do obliczen konstrukcji, w ktorych wyst?pujy (nie dajyce si?
pommyc) sily sciskajyce, nalezy najpierw rozstrzygnyc spraw? przesuwnosci
(lub nieprzesuwnosci) w?zl6w, a nast?pnie za pomocy porownania smukiosci
z wartosciami granicznymi okreslic, czy konieczne jest uwzgl?dnienie wplywow
drugiego rz?du. Jezeli potrzeba taka zachodzi, konstrukcj? o w?ziach przesuwnych analizowac nalezy jako calosc, a do konstrukcji o w?zlach nieprzesuwnych i pojedynczych elementow zastosowac mozna metod? siupow wydzielonych. Schematy post?powania w tej sprawie przedstawione zostaiy w zalyczniku A3 normy EC1992; przytaczamy je w naszym opracowaniu, choc ostatnia
wersja EC2 z nich rezygnuje. Zasadnicze przepisy dotyczyce omawianych tu
zagadnieh zamieszczono zostaiy w EC1992, punkt 4.3.5 i Zalycznik A3,
niektore odniesienia znalezc mozna tez w rozdziale 2, 3 i zalyczniku A2.
W dalszych punktach nmiejszego rozdziab bardziej szczegolowo objasnimy
i skomentujemy przepisy EC1992 i wersji pozniejszych, dokonamy pewnych
porownah, w szczegolnosci z normami polskimi [10.6] i [10.7] oraz przedstawimy niektore spotykane w (obcoj?zycznej) literaturze sposoby sprawdzania
nosnosci i wymiarowania smukiych siupow zelbetowych. Zamiescimy tez kilka
przykladow hczbowych.

M
Rys. 10.1. Wykres interakcji {Mj^ N^,,} przekroju i wykresy sii wewn?trznych {Mj,, N^} w pr?cie
sciskanym. A - zniszczenie materi^owe {M^t^ M^,, A^^:= N^) pr?t6w kr^pych , , 1 " i o umiarkowanej smukiosci 2", B - zniszczenie przez utraty statecznosci pr?ta bardzo smukiego 3"

W celu umozliwienia inzynierskiego, choc nie zawsze manualnego projektowania zaproponowano metody uproszczone, majyce jednak ograniczony
zakres stosowania. Ograniczenia te z jednej strony mogy dotyczyc konfiguracji
ustroju, a z drugiej obciyzeh (najcz?sciej rozwaza si? pr?ty pryzmatyczne, czyli
prostolmiowe o stalym przekroju betonu i stali na dhigosci obciyzone silami
skupionymi przylozonymi na koncach pr?ta). W takim modelu z dostatecznie
dobrym przyblizeniem mozna przewidziec postac linii ugi?cia pr?ta, w zwiyzku

10.2. M o d e l o w a n i e

ukladu

Modelowanie rzeczywistej konstrukcji i dzialajycych na niy obciyzeh


polega na doborze zast?pczego wyidealizowanego ukladu, na ktory skladajy si?
opisy geometrii, wi?z6w i cech fizycznych konstrukcji oraz opisy oddzialywah
(obciyzeh). IdeaHzacja ukladu dobierana jest z punktu widzenia wymogow
metody analizy; b?dzie bardziej uproszczona przy metodach analizy (i syntezy),
ktorych mozemy dokonac manualnie (krotkhni algorytmami, poshigujyc si?
kalkulatorem), a moze bye znacznie doskonalsza, gdy analiz? prowadzimy za
pomocy programow komputerowych, np. z zastosowaniem metody elementow
skohczonych. W uj?ciu EC2 chodzi raczej o modelowanie uproszczone.

W modelowaniu chodzi rowniez o to, by moc dokonac pewnych oszacowah


na poziomie danych, lub przy niewielkim ich przetworzeniu. Jako regul?
w EC1992 przyjmuje si?, ze okreslony czynnik mozna pominyc, jezeh jego
skutek nie powi?ksza efektu innych, podstawowych czynnikow o wi?cej niz
10%. Przykladem oszacowah na poziomie (prostego przetworzenia) danych
jest podzial shipow na kr?pe (bez potrzeby uwzgl?dniania wplywow 11 rz?du)
i smukle (gdzie wplywy te trzeba uwzgl?dniac) tylko za pomocy wyznaczenia
ich smukiosci, bez koniecznosci dowodu, ze wplywy I I rz?du w slupach
kr?pych (w tym przypadku porownywane wartosciami momentow zginajycych) sy nmiejsze niz 10%. Niestety nie w kazdym przypadku znajdujemy
w EC1992 takie proste reguly; np. [EC1992; 4.3.5.1.P(2)] mowi, ze podane
zasady obliczania dotyczy elementow poddanych dzialaniu sily podiuznej
i momentu zginajycego, dla ktorych wplyw skr?cania moze bye pomini?ty.
I tyle nie podano prostej reguly wylyczenia skr?cania z analizy; zatem trzeba
anaUz? taky przeprowadzic albo co najcz?sciej si? zdarza przy jej
zaniechaniu zdac si? na doswiadczenie projektanta.
10.2.1. Modelowanie geometrii i wi^zow
Modelowanie geometrii i wi?z6w konstrukcji, w ktorych istotne mogy bye
wplywy I I rz?du, powinno bye dokonywane wediug zasad przyj?tych w mechanice budowli na elementy liniowe (belki, slupy, luki), powierzchniowe
plaskie (plyty, sciany) lub zakrzywione (powloki). W naszych rozwazaniach
ograniczymy si? w zasadzie do siupow, ewentualnie scian.
Jako slup mozna przyjmowac element (sciskany), ktorego wysokosc jest co
najmniej 3 razy wi?ksza od wi?kszego wymiaru przekroju poprzecznego, a ten
nie przekracza 4-krotnie mniejszego wymiaru przekroju, Gdy warunki te nie sy
spelnione, element nalezy rozpatrywac jako scian?.
EC1992 nie daje wskazowek co do modelowania w?zl6w konstrukcji
ziozonych; na ogol sy to albo w?ziy sztywne, albo peine przeguby, choc zwraca
uwag? na potrzeb? uwzgl?dnienia niepewnosci w ocenie utwierdzenia w w?zlach. W zelbecie monolitycznym w?zly sztywne majy peine uzasadnienie,
w konstrukcjach prefabrykowanych projektant powinien starannie przeanalizowac przyj?cie rodzaju w?zla zarowno w zaleznosci od jego konstrukcji,
jak i skutkow obliczeniowych co do rozkladu sil wewn?trznych. Typowe
polprzeguby siupow ram modelujemy raczej jako peine przeguby, poniewaz
przy tym schemacie dlugosci wyboczeniowe siupow sy wi?ksze (rozwiyzanie po
stronie bezpiecznej).
Nie znajdziemy tez wskazowek w sprawie przyjmowania dlugosci pr?t6w,
(a w szczegolnosci siupow) w modelowaniu geometru konstrukcji, tak aby
mozna bylo pominyc w analizie zwi?kszony sztywnosc w obr?bie w?zl6w.
Przyjmujyc dlugosci wyliczone do punktow przeci?cia osi pr?t6w, otrzymujemy rozwiyzanie po stronie bezpiecznej, choc nieprawdziwe. Ta prawdziwa
dlugosc zawiera si? mi?dzy dlugosciy osiowy a dlugosciy mierzony do kraw?dzi

w?zl6w Qak zaleca przyjmowac A C I [10.2]). Problem ten byl badany m.in.
przez J. Schlaicha [10.33], [10.34], J. MacGregora [10.28], a w Polsce przez
A. Czkwianianca i M . Kamihsky [10.12], [10.13].
W pewnych przypadkach na statecznosc i rozklad sil wewn?trznych
w konstrukcji mogy miec wplyw odksztaicenia podloza gruntowego EC1992;
A3.1.P(9), [EC2004; 5.1.2 i Aneks G ] . Gdy mamy do czynienia ze slupem
utwierdzonym w fundamencie stopowym i w przekroju utwierdzenia wyst?puje
duzy moment zginajycy, to efekt obrotu fundamentu mozemy modelowac
przez zastypienie go fikcyjnym prz?slem o takiej same] zdolnosci obrotu. Na
poziomie utwierdzenia slupa w fundamencie zakladamy podpor? przegubowy
i przedluzamy slup (o tej samej wartosci EI) do nast?pnej podpory przegubowej. Jezeh podloze da si? opisac modelem Winklera i potrafimy wyznaczyc jego
wspolczynnik podatnosci C, to dlugosc tego (fikcyjnego) prz?sla mozna
obliczyc ze wzoru = 3EI/{If^^^C),
gdzie Jf^^d oznacza moment bezwladnosci
podstawy fundamentu.
Model geometryczny konstrukcji zlozonej z pr?t6w pryzmatycznych pozwala na ocen? potrzeby uwzgl?dnienia wplywow I I rz?du. W tym celu musimy
rozroznic ustroje o w?zlach nieprzesuwnych i przesuwnych. Nieprzesuwnosc
konstrukcji moze wynikac z duzej sztywnosci wlasnej elementow konstrukcyjnych lub bye skutkiem wyst?powania w konstrukcji specjalnych elementow
usztywniajycych. Jest zrozumiale, ze jako joieprzesuwne traktujemy takie
konstrukcje, ktorych przemieszczenia w?zl6w sy na tyle male, by analiz?
wplywow drugiego rz?du mozna sprowadzic do zagadnienia lokalnego.
Budynki o konstrukcji nosnej scianowej w zasadzie traktuje si? jak
konstrukcje usztywnione i nieprzesuwne.
Aby mozna bylo uznac, ze konstrukcja budynkow i ustrojow szkieletowych
zawierajycych elementy uSztywniajyce jest nieprzesuwna, muszy one spelniac
okreslone warunki posadowienia i sztywnosci [EC1992; 4.3.5.3.2.(1)] oraz
rozmieszczenia [EC1992; A3.2.(l)]. Posadowienie powinno bye takie, by
minimahzowac obrot (nie podano warunku ilosciowego), a sztywnosc taka, by
przejyc co najmniej 90% obciyzeh poziomych dzialajycych na konstrukcj?
i zapewnic statecznosc usztywnianej konstrukcji. Wazny rol? odgry wa rozmieszczenie elementow usztywniajycych- W przypadku ustrojow szkieletowych lub
ram sy to zazwyczaj trzony komunikacyjne lub instalacyjne oraz sciany
spelniajyce rol? tarcz ze wzgl?du na obciyzenia poziome. EC1992 zaleca, by byly
rozmieszczone (na rzucie budynku) mozliwie symetrycznie, ale w gruncie rzeczy
chodzi 0 takie ich usytuowanie, aby zminimalizowac efekty skr?cania budowli
spowodowane glownie silami pochodzycymi od wiatru z dowolnego kierunku.
EC1992 zaleca tez [A3.3.(l)], aby tak projektowac elementy usztywniajyce,
by zdolne byly przejyc wszystkie sily poziome (100%)) dzialajyce na konstrukcj?.
Pozwala to uniknyc (obliczeniowego uwzgl?dniania) sil poziomych w elementach
uszty wnianych.
Szkielety i ramy z elementami usztywniajycymi uznac mozna za nieprzesuwne [EC1992; A3.2.(l)], jezeli spelniajy nast?pujyce warunki:

513

512
,

ZF^

^ f0,2 + 0,ln

dla

n^3,

gdzie:
Kot

J^st caikowity wysokosciy konstrukcji w [ m ] , mierzony od


przekroju utwierdzenia siupow w fundamentacti,
r(cm^c) oznacza sum? sztywnosci gi?tnycli wszystkich pionowych
elementow usztywniajycych, wyst?pujycych w rozwazanym
kierunku,
SF^
jest sumy obciyzeh pionowych dzialajycych na wszystkie
elementy konstrukcji, wyznaczonych dla stanu granicznego
uzytkowalnosci (SGU); {y^ = 1),
n
oznacza liczb? kondygnacji.
EC1992 naklada dodatkowe warunki na elementy usztywniajyce. W szczegolnosci stanowi [A3.2.(l)], ze w elementach usztywniajycych napr?zenie
rozciygajyce w betonie pod dzialaniem kombinacji obciyzeh miarodajnej dla
SGU nie powinno przekraczac wartosci/^t^t,0.05 Stwierdza si? tez, ze jezeli
sztywnosc elementow usztywniajycych jest zmienna wzdluz wysokosci, to do
obliczen przyjmowac nalezy odpowiedniy sztywnosc zast?pczy. Zasady dobierania sztywnosci zast?pczej nie sy podane; racjonalne wydaje si? oszacowanie
polegajyce na doborze takiej sztywnosci zast?pczej (staiej na wysokosci elementu
usztywniajycego), przy ktorej dla schematu wspornika pionowego utwierdzonego w fundamencie przemieszczenia kohcow obydwu elementow b?dy takie
same.
Warto zauwazyc, ze warunki (10.1) zostaiy przej?te z CEB-FIP Model Code
1978 [10.3]. W Model Code 1990 [10.4] prawe strony tego warunku zostaiy
zmodyfikowane mi?dzy innymi przez wprowadzenie wspolczynnika:
\ NJ{AJJ,

(10.2)

reprezentujycego wyt?zenie spowodowane dzialaniem sily osiowej. Dla ram


usztywnionych w sposob regularny z w przyblizeniu rownymi wysokosciami
pi?ter oraz obciyzeniami na kazdym pi?trze, przy oznaczeniach jak wyzej,
warunek nieprzesuwnosci wg [10.4] mozna doprowadzic do postaci:

Przy duzej sztywnosci siupow ramy bez elementow usztywniajycych rowniez mogy bye traktowane jak nieprzesuwne (EC1992 A3.2.(3)). Jest to mozliwe tylko wtedy, kiedy na kazdej kondygnacji, kazdy ze siupow moze przejyc nie mniej niz 70% sredniej sumy obciyzeh pionowych,, co wyraza si?
wzorem:
NR, ^ 0,7 NEd,m = 0,7

IFJn,

(tu n oznacza hczb? siupow na rozwazanej kondygnacji) i spelnia warunek:


;^<fl5/^^
gdzie

dla

<
^-lo/h

v<0,36,
(10.6)

przy czym IQ oznacza dlugosc efektywny (obhczeniowy) elementu sciskanego


(slupa), a i jest promieniem bezwladnosci przekroju poprzecznego tego slupa.
EC1992 nie podaje, czy przy obliczaniu promienia bezwiadnosci nalezy
uwzgl?dniac zbrojenie przekroju; poniewaz oszacowanie to nast?puje w poczytkowej fazie obliczen kiedy nie znamy jeszcze potrzebnego zbrojenia,
najcz?sciej dokonywane jest tylko dla przekroju betonu cb daje rozwiyzanie
po stronie bezpiecznej.
W EC2004 nie uzywa si? poj?cia ustrojow o w?zlach przesuwnych bydz
nieprzesuwnych, ograniczajyc si? tylko do:
ustrojow lub elementow usztywnionych, rozumianych jako takie, ktore
w analizie i projektowaniu z zalozenia nie biory udzialu w zapewnieniu
ogolnej poziomej statecznosci konstrukcji,
ustrojow lub elementow usztywniajycych, rozumianych jako takie, ktore
w anahzie i projektowaniu z zalozenia uczestniczy w zapewnieniu ogolnej
poziomej statecznosci konstrukcji.
EC2004 stanowi, ze efekty I I rz?du mogy bye w analizie pomini?te, jezeli
nie przekraczajy 10%) efektow obliczonych za pomocy metod I rz?du. Podane
sy tez uproszczone kryteria oceny, kiedy analiza I I rz?du nie jest wymagana.
Ogolny warunek, odnoszycy si? w zasadzie do ustroju konstrukcyjnego,
pozwalajycy pominyc efekty I I rz?du, ma postac:

Fy,Ed<0,lFv,B^

' - V ^ ( c . I . ) ^ 10,12^ V ^ ,

dla

v , , > 0,39.

^^^'^^

We wzorze tym = 1,8 l,44/(n-l- 0,8). Ograniczenia wynikajyce z warunkow


(10.1) sy znacznie lagodniejsze w porownaniu z warunkami (10.3). I tak np. dla
n = 3]po prawej stronie wzoru (10.1) otrzymujemy wartosc 0,5, ze wzoru (10.3) dla
^Ed = 0,3 i 0,6 odpowiednio 0,11 i 0,13. Dla n = 10 znajdujemy 0,6 oraz 0,13 i 0,16.
Nalezy dodac, ze w MC90 [10.4] zlagodzone zostaiy wymagania odnosnie
dopuszczalnych wartosci napr?zeh rozciygajycych w elementach usztywniajycych do wartosci/^f^, co oznacza wzrost 0 25-30% wporownaniu z/ct^.o.os wymaganym przez EC1992.

(10.4)

(10.7)

gdzie
Fv,Ed jest sumaryczny sH^, pionowy (z elementow usztywniajycych i usztywnionych),
jest globalny sily wyboczeniowy uwzgl?dniajycy w ogolnym przypadku efekty zginania (opisywane za pomocy krzywizny 1/r = M/EI)
i scmania (y = Fj^/S),
Jezeh przypadek taki zachodzi, to:
Fy^^ =

? ^

(10.8)

514

515

gdzie:
Py^^=
jest globalny sily wyboczeniowy pochodzycy od scinania, przy
czym
oznacza lyczny sztywnosc na scinanie elementow usztywniajycych,
PvBB jest globalny sily wyboczeniowy pochodzycy od zginania i wyraza si?
jy wzorem:
Fy,,,=^(EI)/I/,

(10.9)

w ktorym:
SEI jest sumy sztywnosci na zginanie elementow usztywniajycych w rozwazanym kierunku, z uwzgl?dnieniem efektow zarysowania, Przy braku
dokladniejszych oszacowah, dla zarysowanych elementow usztywniajycych
mozna przyjmowac EI 0,4EcdIc> gdzie
= E^Jy^^. Wartosc y^-^ powinna
bye okreslona w dokumencie krajowym; EC2002 zaleca przyjmowac y^^ = 1,2.
Jezeli w stanach granicznych. nosnosci elementy usztywniajyce nie sy zarysowane, to mozna przyjmowac 1 = 0,8 E^^J^,
L jest calkowity wysokosciy budynku liczony od poziomu, wzgl?dem
ktorego liczy si? moment - utwierdzenia,
jest wspolczynnikiem zaleznym od Uczby kondygnacji, od zmian sztywnosci wzdluz elementow usztywniajycych, od utwierdzenia podstawy (fundamentu) i od rozkladu obciyzenia. Jezeli elementy usztywniajyce nie zmieniajy
(znaczyco) sztywnosci wzdluz swojej wysokosci, a przyrost obciyzenia w kolejnych kondygnacjach jest (w przyblizeniu) taki sam, to ^ mozna obliczyc ze
wzoru:

Jezeli mozna wykazac, ze w stanie granicznym nosnosci elementy usztywniajyce nie sy zarysowane, wspolczynnik 0,31 w powyzszym wzorze mozna
powi?kszyc do wartosci 0,62.
10.2.2. Model fizyczny
Przez model fizyczny rozumiec b?dziemy zbior definicji okreslajycych pola
napr?zeh i odksztalcen (zwiyzki konstytutywne) w rozwazanych elementach
i konstrukcjach. Zasadnicze zalozenia w tym zakresie podane sy w EC1992;
A3.4.
W szczegolnosci obowiyzuje zalozenie plaskich przekrojow jako usrednienie zachowania si? odcinkow elementow pomi?dzy kolejnymi rysami.
EC2 rozroznia dwa rodzaje (zalecanych) zwiyzkow mi?dzy napr?zeniami
i odksztalceniami w betonie. Pierwszy z nich modeluje zachowanie si? betonu
pod obciyzeniem krotkotrwalyni i przeznaczony jest do obliczania przemieszczen, a wi?c rowniez do obliczania efektow drugiego rz?du. Charakteryzuje si?
staly wartosciy odksztalcen e^j^ = 0,0022, przy ktorej w betonie wyst?puje
maksymalne napr?zenie
=/c i zmienny, zalezny od klasy betonu, wartosciy
odksztalcen granicznych G^^^. Traktujyc odksztaicenia skrocenia jako ujemne,
a przynalezne wartosci napr?zeh jako dodatnie, w przedziale 0 >
^ e^j^
wyst?puje wznoszyca si?, a w przedziale e^j^ > ^c.^ ^cu opadajyca galyz wykresu
(Ts. Zwiyzek <j{e^) opisywany jest wzorem:

.f

. l + (/c-2)77'

(10.13)

gdzie:
gdzie:
oznacza liczb? kondygnacji,
k (O/M) (EI/L) jest wzgl?dny podatnosciy na moment utwierdzenia. Dla
sztywnego utwierdzenia jest fe =^ 0.
Jezeh system usztywniajycy nie wykazuje znaczycych odksztalcen od
scinania, co ma miejsce np. w przypadku usztywniajycych' scian bez duzych
otworow, udzial sztywnosci na scinanie mozna pominyc i wtedy warunek (10.7)
redukuje si? do wzoru:
F^^,^0,lFy^,^,

(10.11)

Dodatkowo, gdy ustroj jest w przyblizeniu symetryczny i nie zagraza


niestatecznosc w wyniku skr?cania oraz gdy mozna przyjyc, ze elementy
usztywniajyce sy zarysowane i sztywno zamocowane w fundamentach (k = 0),
zamiast wzoru (10.7) mozna stosowac wzor:

przy czym (do obliczen efektow drugiego rz?du)'przyjmbwac nalezy 7^= fcjyc
oraz E, = E,Jy,\ podstawie [EG1992; A3.1.P(6)] stosowac tu mozna
zmniejszony wartosc wspolczynnika bezpieczehstwa dla betonu y^ = 1,35.
Do sprawdzania stanu granicznego nosnosci (przekroju) zaleca si? przyjmowac w betonie rozklad paraboliczno-prostokytny (oznaczany dalej p r).
Charakteryzuje si? on stalymi wartosciami s^^= 0,002 i e^^ = 0,0035,
wznoszycy si? gal?ziy wykresu a-s w przedziale 0 > 6, >
i poziomy
w przedziale e^jL >
^ ^cu- Mozna go opisac zwiyzkami:
T-10008,(1 +250ejo/;^

dla

0 > e, > e.^,

\ocfcd

dla

8,1 >

'

(10.14)

8,^

Wartosci OL i f^,=fjy^
objasniono w rozdziale 4.
Zwiyzki cr 8 dla stali zbrojeniowej idealizowac mozna w postaci wykresu
bilinearnego scharakteryzowanego dokladnie w rozdziale 5. Ogolniejszy model

516

dotyczy stali ze wzmocnieniem; powyzej/^^ (lub f^, = f^Jy^ dla SGN) odcinek
prostej wykresu cr e jest rowniez nachylony wzgl?dem osi Os. Stal bez wzmocnienia charakteryzowana jest poziomym odcinkiem plastycznym
=fy]c (lub
cr^ =/yj). W zasadzie kazda stal zbrojeniowa wykazuje wzmocnienie; jednak ze
wzgl?du na prostszy postac wzorow, w obliczeniach manualnych na ogol
przyjmuje si? opis zachowania si? stali bez wzmocnienia. E C 1 9 9 2 'podaje
graniczne wydluzenia jednostkowe stali jako e^^ = 0 , 0 1 , przy czym dla stah bez
wzmocnienia przy wymiarowaniu przekroju pozwala [ E C 1 9 9 2 ; 4 . 2 . 2 . 3 . 2 . ( 5 ) ]
tych ograniczen nie uwzgl?dniac. Zdaniem autorow niniejszego rozdzialu
post?powanie takie nie jest odpowiednio po pierwsze ze wzgl?du na
skohczone wartosci wydluzen przy zerwaniu stali, a po wtore w zwiyzku z tym,
ze im wi?ksze wydluzenia stali, tym wi?ksza niezgodnosc z zalozeniem plaskich
przekrojow.
W celu powiyzania zwiyzkow konstytutywnych z wartosciami sil wewn?trznych (M,N) korzystamy z zalozenia plaskich przekrojow. Poshigujyc si?
odksztalceniami skrajnego wlokna sciskanego betonu
i (usrednionymi
pomi?dzy rysami z uwzgl?dnieniem wspolpracy betonu rozciyganego) odksztalceniami skrajnego pr?ta stali e^^^ (odleglego o d od skrajnego wlokna
sciskanego), mozemy zapisac zwiyzek na lokalny usredniony krzywizn? rozwazanego elementu:

Dla modelu ciala liniowo spr?zystego obowiyzuje wzor 1/r = M/{EI).


Korzystanie z tego wyrazenia w odniesieniu do elementow zelbetowych jest
w scislym sensie bardzo trudne z uwagi na nieliniowosc zwiyzkow cre,
koniecznosc uwzgl?dnienia rys, wspolpracy stali ze zbrojeniem rozciyganym na
odcinku mi?dzy rysami {tension stiffening) oraz efektu odksztalcen opoznionych.
Dopasowanie uzyskac mozna przez modyfikacj? sztywnosci B = EI o charakterze kontynualnym lub dyskretnym; problematyka ta ma bogaty literatur?.
E C 1 9 9 2 preferuje inne podejscie przy obliczeniach I I rz?du. Dysponujyc
zwiyzkami cre, przy zadanych odksztalceniach kraw?dziowych, mozemy
wyznaczyc sprz?zony par? sil wewn?trznych {MR, NR) W rozwazanym przekroju.
Poshigujyc si? (ogolnie waznym) zwiyzkiem mi?dzy lokalny wartosciy krzywizny
a przemieszczeniem (ugi?ciem) pr?ta:

r(x)

= K(x)l,

(10.16)

mozemy wyznaczyc jego lini? ugi?cia. Z kolei obciyzenia zewn?trzne dzialajyce


na mimosrodach poczytkowych i dodatkowych powstalych w wyniku ugi?cia
pozwalajy (w kolejnych przekrojach) okresHc par? sil (M^, N^), Z warunku
{Mjs = MR i NE = NR} znajdujemy rozwiyzanie, dobierajyc odpowiednio
wartosci odksztalcen kraw?dziowych.

W zaleznosci od wielkosci sily i mimosrodu rysy mogy wystypic lub nie.


Przy braku rys, co ma miejsce gdy cr, <ftm, krzywizn? obliczamy ze wzoru
(I/T-)^ = (e,i-ec2)/^ (oznaczenia wg E C 1 9 9 2 ; rys. 4 . 1 1 ) . Gdy rysy wyst?pujy, by
wyznaczyc s,^ korzystamy ( E C 1 9 9 2 ; A 2 . 2 ) ze zwiyzku:
r+

(10.17)

E.

gdzie
to odksztaicenia stali wyznaczone dla przekroju niezarysowanego
pod obciyzeniem wywohijycym zarysowanie, a pozostale symbole objasniono
w punkcie 11.4.3. We wzorze (10.17) powinien obowiyzywac warunek
(^s ^fyichs^ poniewaz po przekroczeniu tej wartosci pojawia si? przegub
plastyczny [EC1992; A2.2.(4)], co przy obliczaniu efektow I I rz?du nie powinno
miec miejsca.
Wplyw pelzania betonu omowimy oddzielnie w punkcie 10.5.
EC2004 zachowuje przyj?te modele fizyczne i wprowadza tylko pewne
zmiany uscislajyce oraz porzydkujyce. Odksztalcema skrocenia i napr?zenia
sciskajyce w betonie przyjmuje si? jako dodatnie, co ulatwia zapis i eliminuje
zrodlo nieporozumieh.
Do opisu zwiyzkow cre pod obciyzeniem krotkotrwalym w jednoosiowym stanie napr?zeh pozostaje wzor (10.13), ale wartosc e,^, dla ktorej cr,
osiyga swoje maksimum, uzalezniona jest (EC2004, tab. 3.1) od klasy betonu
i przyjmuje wartosci od l,87oo dla B15 do 2,87oo dla B105 wediug zaleznosci
Sci(7oo) = OjT/cm^^- Rowniez 8^^ (odksztalcenie graniczne dla obciyzenia krotkotrwalego) utrzymuje staly wartosc 3,57oo tylko dla betonow od B15 do B60,
a poza tym przedzialem oblicza si? ze wzoru fici/i (7oo) = 2,8-1-27 [(98/,J/
/lOO]"^. Wspolczynnik /c nalezy obliczac ze wzoru /c =
l,lE^^8^jf^^.
Shizycy do sprawdzenia nosnosci i wymiarowania przekroju wzor (10.14)
ma teraz postac:
1-(1-^

^c2

dla

0 < e, <

dla

8,2 < 8, < 8,

8,2,

(10.18)
'cu2'

Wykladnik pot?gowy n zachowuje wartosc n = 2 dla betonow w przedziale


od B15 do B60, a dla wyzszych klas opisywany jest wzorem n = l , 4 - { + 23,4 [(90-/,J/100]'^. Podobnie e,^2 (odksztalcenie graniczne dla wymiarowania) w przedziale jak wyzej zachowuje wartosc 3,5I^, a dla wyzszych klas
oblicza si? ze wzoru 8,^2 ( 7 J = 2,6 + 35 [(90-/,fc)/100]^. Uregulowania dotyczyce betonow klas wyzszych niz B60 uwzgl?dniajy fakt, ze w miar? wzrostu
wytrzymaiosci wykres a 8 staje si? coraz bardziej plaski.
W odniesieniu do stah zbrojeniowej, EC2002 zachowuje ten sam model co
poprzednio. Zaleznie od klasy stali (A, B, C) podane sy (tylko) dolne granice
wydluzen charakterystycznych 8^^ wyst?pujycych przy maksymalnej sile oraz

minimalne wartosci stosunku k = ift/fy)jc' Obliczeniowy wartosc wytrzymaiosci


z uwzgl?dnieniem wzmocnienia wyznacza si? teraz jako/^j = kfyjy^. Wartosci
^ud powinny bye podane w dokumencie krajowym;, EC2004 zaleca przyjmowac
e^^ = 0,9e^fc, CO nie wydaje si? rozsydne, gdyz przy wymiarowaniu przekroju
z uwzgl?dnieniem efektu wzmocnienia stali prowadzi do osiygni?cia f^, dla
mniejszych wartosci wydluzen.

10.2.3. Niepewnosci modelu imperfekcje


Niepewnosci modelu obliczeniowego zwiyzane z jednej, strony z wielkosciami i kombinacjami oddzialywah (obciyzeh), a z drugiej z cechami materialow i metodami obliczen anahzowane sy na gruncie teorh niezawodnosci
przyj?tym w Eurokodach sposobem F O R M {first order reliability method),
CO prowadzi do metody rozdzielonych wspolczymikow bezpieczehstwa. Pozostajy jednak niepewnosci zwiyzane z geometryczny idealizacjy konstrukcji; nie
uwzgl?dniamy w sposob jawny odchylek wymiarowych, osie pr?t6w przyjmujemy jako zdefmiowane w przestrzeni odcinki linh (najcz?sciej) prostej,
wi?zy sprowadzamy do punktow lub przekrojow, zakladamy tez zdeterminowane polozenie obciyzeh. Losowe niepewnosci zwiyzane z idealizacjy
geometrh nazywa si? imperfekcjami i uwzgl?dnia obliczeniowo w postaci
dodatkowych wychyleh konstrukcji (z pionu) lub dodatkowych mimosrodow
albo w postaci dodatkowych sil poziomych.
Analizujyc konstrukcj? jako calosc postuluje si? jej wychylenie z pionu
o kyt V. Zwiyzane z tym post?powanie opisane jest w jpunkcie 3.2.4.
Dla slujpow wydzielonych, imperfekcje geometryczne uwzgl?dmc mozna
przez dodanie do mimosrodu sily podiuznej (obliczonego wediug teoru I rz?du)
dodatkowego mimosrodu:
(10.19)
gdzie
oznacza dlugosc efektywny slupa. Norma polska [10.7] nazywa ten
mimosrod niezamierzonym (e) i podaje dla niego trzy wartosci, z ktorych
trzeba wybrac najwi?kszy. Porownania ilosciowe wskazujy na podobne, choc
nie identyczne, wartosci otrzymane z obydwu norm,.
W odrdesieniu do ustrojow i elementow poddanych obciyzeniom pionowym EC2004 wprowadza szczegolowe uregulowania dqtyczyce przyjmowania imperfekcji geometrycznych. Podstawowy sposob oszacowania lycznych imperfekcji polega na wyznaczeniu kytowego wychylenia 0 ustroju
konstrukcyjnego lub elementu od przewidywanego w projekcie polozenia
(najcz?sciej pionowego). Ogolna postac wzoru na wychylenie jest iiast?pujyca:
(10.20)

gdzie:
jest wartosciy podstawowy, ktory podawac powinien dokument krajowy; EC2002 zaleca przyjmowac 00 = 1/200,
_ 2/\//; 2/3 ^ a;, < 1 jest wspolczynnikiem redukcyjnym zaleznym od
wysokosci / [ m ] rozwazanej konstrukcji lub elementu,
a = y^0,5 (1-h 1/m) jest wspolczynnikiem redukcyjnym zaleznym od Uczby
m pionowych elementow uczestniczycych w przejmowaniu obciyzeh, przy
czym:
dla elementow wydzielonych, / = rzeczywista dlugosc elementu, m =
dla ustroju usztywniajycego, / = wysokosci budynku, m = liczbie pionowych elementow biorycych udzial w przejmowaniu sil poziomych,
gdy rozwaza si? oddzialywanie imperfekcji na tarcze strop owe lub
dachowe w postaci sil poziomych, nalezy przyjmowac / = wysokosci
kondygnacji, m = liczbie elementow pionowych na przyleglych kondygnacjach, biorycych udzial w przejmowaniu calkowitej sy:y poziomej ze
stropu.
\
e,
N

/7T7
al) nieusztywnione

/7Z7.

a2) usztywnione

a) elemonty wydzielone zmimo^rodowy silypodluzny lub z sily popr^

b) system usztywniajycy

c l ) tarcza stropowa

c2) taroza dachowa

Rys. 10.2. Przykiady efektow imperfekcji geometrycznych

W przypadku elementow wydzielonych, efekt imperfekcji moze bye uwzgl?dniany na dwa sposoby:
a) jako mimosrod = S-IQ/I, gdzie /Q jest dlugosciy efektywny. Dla scian
lub siupow wydzielonych w ustrojach usztywnionych, EC2004 zezwala przyjmowac po stronie bezpiecznej cc^ l, co prowadzi do wartosci
=/Q/400,
b) jako sil? poprzeczny
w polpzeniu, ktore wywoluje najwi?kszy
moment;
dla elementow nieusztywnionych 11^= O^N (patrz rys. 10.2al),
dla elementow usztywnionych H^^IO-N
(patrz rys. 10.2a2), przy czym
N oznacza sil? pionowy. Mimosrod wygodnie jest stosowac w ustrojach
statycznie wyznaczalnych, podczas gdy sil? H^. zarowno w statycznie wyznaczalny ch, jak i niewyznaczalnych,
W przypadku ustrojow konstrukcyjnych efekt nachylenia moze bye zastypiony przez sily poprzeczne wlyczone do analizy razem z innymi oddzialywaniami: i
na system usztywniajycy H^^ 9-{Nj,-N^);
na tarcz? stropowy

= e^{Nj,+N,)/2; (patrz rys. 10.2cl),

na tarcz? dachowy H^^O-N^;


w powyzszych wzorach

(patrz rys. 10.2b),

(patrz rys. 10.2c2);

i A^z, sy to s^y pionowe wywolujyce H . .

10.2.4. Wspolczynniki bezpieczeiistwa


Poniewaz analizy n rz?du dotyczy stanu granicznego nosnosci (statecznosci
i wyt?zenia), bezpieczehstwo konstrukcji powinno bye zagwarantowane na
takhn samym poziomie jak w konstrukcjach, dla ktorych wystarczy obliczenia
I rz?du. W zwiyzku z tym, w zasadzie miarodajne sy wartosci cz?sciowych
wspolczynnikow bezpieczehstwa (zarowno po stronie obciyzeh jak i materialow) przynalezne do SGN i omowione w rozdziale 2.
Jednak w odniesieniu do budynkow wielokondygnacyjnych (wg EC1992
o wysokosci przekraczajycej 22 m ponad poziom terenu) przyjmowac mozna
[EC1992; A3.1.P(1),P(3)] nmiejsze wartosci
i y^, U podstaw tej redukcji lezy
(prawdopodobnie) poglyd, ze budynki takie - zwlaszcza o konstrukcji nosnej
scianowej - sy silnie przesztywnione, co nie w pelni uwzgl?dnione jest
w schemacie obliczeniowym i w zwiyzku z tym obliczone wplywy I I rz?du
mogy bye nieznacznie przeszacowane. W szczegohiosci (w odniesieniu do
budynkow wielokondygnacyjnych) wartosci y^ zmniejszyc mozna o okolo
10%, a jezeh uwzgl?dnia si? obliczeniowo wplyw pelzania, to zaleca si?
przyjmowac dla obciyzenia prawie stalego:
= 1,1 dla konstrukcji statycznie niewyznaczalnych,
yp = 1,2 dla konstrukcji statycznie wyznaczalnych.
W obliczeniach ram metody ogolny [EC1992; A3.1.(6)] stosowac mozna
rc = l,35.

10.3. M e t o d y

analizy I I rz^du

Do analizy wplywow 11 rz?du EC1992 przewiduje [A3.1.(7)] mozliwosc


stosowania doskonalszych metod ogolnych lub odpowiedmo sprawdzonych
metod nproszczonych.
Scisle metody ogolne mozliwe sy do zastosowania jedynie w postaci
odpowiednich programow komputorowych. Najbardziej ogolne podejscie daje
uj?cie za pomocy MES, z uwzgl?dnieniem zwiyzkow konstytutywnych wlasciwych dla zelbetu - rowniez w fazie zarysowanej (najcz?sciej modelowanych
za pomocy tzw. techniki rys rozmytych); nalezy tez brae pod uWag? powtarzalnosc obciyzeh i wplywy reologiczne. Budowa tak ogolnych programow jest
trudna i nie wszystkie problemy zostaiy do kohca rozwiyzane. Obliczenia
prowadzi si? metody przyrostowy, a wyniki uzgadniane sy w sposob iteracyjny.
Wymagajy one komputerow duzej mocy i stosowane sy prawie wylycznie do
celow symulacyjnych, zast?pujycych badania doswiadczalne.
Dose rozpowszechnione sy programy komputerowe do analiz drugiego
rz?du i statecznosci konstrukcji pr?towych oparte na fizycznym modelu ciala
liniowo spr?zystego, Stosujy one MES lub metod? przemieszczen (b?dycy
szczegolnym przypadkiem MES, gdy element skohczony dotyczy calego pr?ta).
Uwzgl?dnienie wplywow I I rz?du polega na uzaleznieniumacierzy sztywnosci
i wektorow sil wyjsciowych od sil osiowych wyst?pujycych w pr?tach [10.18,
rozdz. 8]. Badanie statecznosci polega na wyznaczeniu takich obciyzeh
(krytycznych), przy ktorych wyznacznik macierzy sztywnosci rowna si? zero.
Programy te mozna wykorzystac do obliczen konstrukcji zelbetowych, pod
warunkiem, ze potrafimy oszacowac zast?pczy sztywnosc J5 poszczegolnych
pr?t6w. Z natury rzeczy wynika, ze oszacowania te mogy bye tylko przyblizone.. EG1992 nie podaje w tym zakresie zadnych wskazowek. W komentarzu do A C I [10.16] znajdujemy stwierdzenie, ze sztywnosc siupow mozna
wyznaczac ze wzoru:
B^^, = (0,2EJ,+EJ,W

+ P),

(10.20)

gdziQ p = MEJMprzy
czym M^g to moment zgmajycy od prawie staiej
kombmacji obciyzeh, a M^d to (calkowity) moment zgmajycy wyst?pujycy
w (rozwazanym) SGN. Z kolei sztywnosc belek (rygli) ze wzoru
5 , _ = 0,5J,.

(10-21)

Trudnosc w stosowaniu wzoru (10.20) przy projektowaniu polega na tym,


ze w tej fazie obliczen nie znamy jeszcze zbrojenia. J. MacGregor i S. Hage
[10.29] zalecajy do obliczen I I rz?du uzywac oszacowah 5^^! = 0,8,Ijr oraz
J5bcam = 0 , 4 J , . Stwierdzajy tez, ze odpowiednia wartosc dla scian usztywniajycych jest gorzej rozpoznana, ale jako akceptowalny przyjyc mozna
S^aii = 0,8 J choc na nizszych pi?trach, gdzie wyst?pujy ekstremalne rysy,
wskazane mogy bye wartosci nizsze.

Gdy nie dysponuje si? programem do obliczen wediug teorii I I rz?du,


a ustroj jest przesuwny, efekty przemieszczen na wartosci sil wewn?trznych
wyznaczyc mozna za pomocy iteracyjnego sposobu znanego pod nazwy P~A,
wykorzystujycego obliczenia sil wewn?trznych i przemieszczen wediug teorii
I rz?du. Stosowac go mozna do ram, ktorych slupy poszczegolnych kondygnacji z majy t? samy wysokosc /. i sy obciyzone, silami poziomymi tylko
w osiach rygli. Rozpoczynamy od wyznaczenia (najiatwiej za pomocy programu komputerowego) wzgl?dnych przemieszczen poziomych / I ^-poszczegolnych kondygnacji (przesuni?cie gornego rygla wzgl?dem dolnego). Suma
iloczynow SPiAi sil pionowych przypadajycych na slupy kondygnacji x musi
bye rownowazona sumy przyrostow momentow zginajycych na dolnych
koncach siupow (tej kondygnacji). T? samy sum? przyrostow momentow
zginajycych otrzymamy dzialajyc zast?pczy sily poziomy:
(10.22)
przylozony dodatkowo na poziomie gornego rygla z-tej kondygnacji ramy,
Zatem aby ujawnic wplyw przemieszczen na wartosci sil wewn?trznych,
wyznaczamy iJsubst.i dla kazdej kondygnacji, dodajemy do poziomych obciyzeh
zewn?trznych i ponownie rozwiyzujemy ram? obliczajyc nowe wartosci A^
JezeU rama pozostaje w zakresie rownowagi statecznej, to przyr