REZ AGENCIJA I UNIVERZITET U ZENICI

PROGRAM OBUKE IZ CNC TEHNOLOGIJA ZA DRVOPRERAĐIVAČKE FIRME
OPTIMIZACIJA TEHNOLOGIJE DRVOPRERADE
Emir Trako, dipl. inž (mtd) Februar - mart 2008. g.

Optimizacija režima obrade na CNC mašinama za izradu pločastog namještaja, s akcentom na optimizaciji režima obrade na CNC-obradnom centru

1. UVOD

1. 1. Usvajanje terminologije

TEHNOLOGIJA (grčki - nauka o vještinama, zanatima) Pod tehnologijom se podrazumijeva postupak proizvodnje neke vrste robe, tj.skup uslova i radnih faza koje treba ostvariti, da bi se od date sitovine došlo do željenog proizvoda. Tehnologija obuhvata cijelo teorijsko znanje, kao podlogu za ptaktičnu realizaciju odgovarajučeg postupka. Pod tehnološki postupakom u finalnoj obradi drveta

podrazumjevačemo u daljnem tekstu skup tehnoloških operacija u cilju izrade finalnog proizvoda, odnosno dijela finalnog proizvoda

TEHNOLOŠKA OPERACIJA

To su pojedine fizičke radne faze tehnološkog postupka, koje po svojoj prirodi ili smislu organizacije predstavljaju relativno nezavisne, zaokružene cijeline. Tehnološke operacije su osnovne gradivne jedinice, čijim se različitim kombinovanjem mogu ostvariti različiti tehnološki postupci. Režim obrade je podešavanje (i propisivanje) parametara za izvodjenje tehnološke operacije na odredjenoj mašini ili tehnološkoj opremi.

Optimizacija

režima

obrade drveta je iznalaženje najpovoljnijeg

riješenja sa stanovišta iskorištenja materijala i vremena pri izvodjenju tehnološke operacije, u ostvarivanju propisanih zahtijeva.

Pod obradom drveta podrazumijevamo mehaničku obradu drveta, pri čemu na drvo dijelujemo alatima, uz odvajanje strugotine, u cilju promijene oblika drveta, ne mijenjajući mu osobine.

1. 2. Glavni vidovi mehaničke obrade sa aspekta alata i strugotine
U teoriji rezanja drveta svako djelovanje sječiva na drvo je rezanje,ali u praksi to je uglavnom naziv za djeovanje na drvo pilom.Sa aspekta djelovanja alata i stvaranja strugotine,kao i sa aspekta definisanja tehnoloških operacija,glavni vidovi mehaničke obrade drveta su: - Piljenje(rezanje) - Blanjanje, - Bušenje, - Glodanje, - Tokarenje, - Brušenje. Prema navedenim vidovima rezanja se konstruišu i mašine za obradu drveta,a na CNC-obradnim centrima se grupiše više tehnoloških operacija uz upotrebu više vrsta alata za obradu drveta.

Podijela obrade drveta a) Primarna obrada drveta u kojoj uglavnom dobijamo poluproizvode za finalnu obradu (u prkasi se ti poluproizvodi osnovni repromaterijal) b) Hidrotermička obrada drveta. Vještačke drvene ploče To su ploče dobijene od drvenastih materijala uz razne dodatke.4.3. pa i poboljšale karakteristične osobine drveta (vlaknatice. ali je bilo koja finalizacija proizvoda od drveta nezamisliva bez hidroremmičke obrade drveta c) Finalna obrada drveta. ili i širinskim i dužinskim spajanjem drveta.1. Rijeđe se koriste ploče koje se dobijaju i debljinskim spajanjem drveta. Ove ploče se proizvode u pilanama ili specijaliziranim pogonima. posebno na CNC-mašinama. a ponašaju se . u kojoj od poluproizvoda obradom drveta dobijamo gotov proizvod za odredjenu namjenu (uz dodavanje materijala koji nisu od drveta) u finalnoj obradi nazivaju 1. a u kojoj drvetu ne mijenjamo ni oblik ni dimenzije. ali uz uslov da su zadržale. U donjoj tabeli su date najažnije vještačke ploče i najvažniji poluproizvodi koji se najčeše obradjuju na CNC-mašinama u finalnoj obradi drveta U posljednje vrijeme se sve više upotrebljavaju i ploče od punod drveta. koje se dobijaju širinskim. koja spada i u finalnu i u primarnu. iverice…) Vještačke drvene ploče se danas u velikim količinama koriste za izradu pločastog namještaja u finalnoj obradi drveta.

m f ra ja d p e loč loč .p e iv ric e e c pn e je a ic ..p č e ile rofiln i iv č era i. ob e lic c pn e je a ic .. g te a ri. PO U O V D L PR IZ O s n a n re a a ta d rd a z n g d ra ja g b ob c ru i ra i re a i fu ir z n rn PR A N IM R I PO O GN ORD BA E DVT R EA p n ila a p n ila a fu irn a rn ic S O IN IR V A PO U O V D L PR IZ O ob in lov a te n k d o h ič o rv ob in lov a te n k d o h ič o rv F pi -tru c fu ir. re a ic fu ira lju tilic z č a rn . a u postupku lijepljenja se obično upotrebljava PVA-ljepilo za drvo.p č e ile rofiln i iv č era i. jer nemaju nikakve dodatke. a irn a e p ev k a e loč la n tic T H O .kao i drvo od kojeg se proizvode. gdje imamo 3 ključne CNC-mašine .tra n p ..re a a rn zn g d .PO T PA E N L SU K re a jetru a a zn pc re a jetru a a zn pc re a jei lju te je zn š n tru a a pc K JU N T H O O K L Č A E N L ŠA O E A PR M g te a ri.. š a fu ira rn fu irs ep e rn k loč fu irn a rn ic fa rik b a p aiv ric loč e a fa rik b a p a loč v ka a la n tic fa rik O B b a S p a loč fa rik H b a C p a loč s e ija np tu a p c la os p k s ec liz n te n p ija ira a h ološ a k op m re a s ec liz n te n p ija ira a h ološ a k op m re a s ec liz n te n p ija ira a h ološ a k op m re a s ec liz n te n p ija ira a h ološ a k op m re a s ec liz n te n p ija ira a h ološ a k op m re a p eiv ric loč e e s e ija np tu a p c la os p k p ev k a e loč la n tic O B lo e Sp č s e ija np tu a p c la os p k s e ija np tu a p c la os p k H p e C loč s e ija np tu a p c la os p k Primjer tehnološkog postupka u finalnoj obradi drveta Tipičan primjer primjene CNC-mašina u finalnoj obradi drveta je tehnološki postupak izrade namještaja od oplemenjen ploče iverice. ob e lic s g a tru otin p p os č .tra n p ...

Glavni uticajni faktori na optimizaciju režima obrade drveta na CNC-mašinama u finalnoj obradi drveta: 1. a za pojedinačni proizvod je često i zahtijevnija.) 1. 2.C MAŠ NC INA ra skraja ploča č ka rica nta C -obradni NC centa r TE NOL KA OPE AC H OŠ R IJA krojenje kanta nje bušenje. propisuje i zajedničke parametre. Tehnička priprema prozvodnje. 3. Dimenzije poluproizvoda i njihovo odstupanje od nominalne debljine.5.. Veličina serije.kom ode. . Jednostavno rečeno tehnička priprema propisuje zahtijeve prema kojima optimiziramo režim obrade.kružno rezanje TE NOL KI POS H OŠ TUPAK izra svih dijelovanam da ještajaod oplem enje ploče iverice(npr.. Tehnička priprema rada kao uticajni faktor na optimizaciju režima obrade drveta Tehnička priprema odredjuje normative utroška materijala i rada. 5. Potrebna konstrukciono-tehnološka dokumentacija je praktično ista za serijski i pojedinačni proizvod.. Pored toga. 4.a erički m plaka ri. Tehničko-tehnološke karakteristike mašina i tehnološke opreme kojom raspolažemo.kuhinje.izrada utora. Osposobljenost neposrednih izvršilaca.

jer se uz mali broj izvršilaca proizvode . tako da kod ponavljana serije praktično i nemamo posla oko konsrtukcijskotehnološke dokumentacije. od nabave softvera za crtanje namještaja i tehničku pripremu.. što je u industrijskoj proizvodnji nedopustivo. Visokosofisticitana tehnologija traži obučene neposredne izvršioce spremne da stalno uče.Odnos vremena za tehničku pripremu serije uglanom ne predstavlja problem u praksi. Sve navedeno važi za svaku proizvodnju. izvrše optimizacije veličine serije i materijala. posebno kod pojedinačne proizvodnje na neposrednog izvršioca se prenose zadaci koji su u suštini zadaci tehničke pripreme (kao npr. u našoj se praksi. i unesu u CNC-mašine. U praksi je tehnička priprema pojedinačnog ili maloserijskog proizvoda mnogo veči problem od pripreme serije. Niska cijena proizvoda u odnosu na sat rada CNC-mašina je u praksi strahovit pritisak na sve učesnike u procesu pripreme i proizvodnje. ali je još više izraženo u finalnoj obradi drveta u našim uslovima.) čime se gubi dragocijeno vrijeme neposrednog izvršioca na veoma skupim mašinama i tehnologijama. jer izrada korektne dokumentacije zahtijeva znatno više vremena od onog koje imamo u praksi. Da bi se optimizirala proizvodnja pojedinačnih proizvoda u praksi srečemo razne načine na koji različita preduzeća pokušavaju riješiti ovaj problem. Ipak. do prenošenja na proizvodnju rješavanja zadataka koji su u suštini zadaci tehničke pripreme (rješavanje konstrukcijskih detalja). Obučenost neposrednih izvršilaca kao faktor optimizacije ROD-a Logično je da je permanentno učenje potreba današnjice u svim sferama. rješavanje konstrukcijskih detalja namještaja . jer se za relativno kratko vrijeme izradi dokumentacija.. pa i radu na mašinama.

Vještačke ploče od drveta su zadržale sve osobine drveta. a što se naravno odražava na produktivnost. ploče skoro nikad ne dolaze u proces proizvodnje u nominalnoj debljini. opremu) povečava produktivnost i vrše uštede u materijalu (nižom nabavnom cijenom i boljom optimizacijom repromaterijala). Veličina serije kao uticajni faktor na optimizaciju ROD-a Pošto razmartamo optimizaciju režima obrade na visokokapacitativnim mašinama jasno je da je veličina serije u direktnoj vezi sa optimizacijom režima obrade. Uticaj dimezije repromaterijala i odstupanja od nominalne debljine materijala. pa i onu nejneugodniju za obradu. što znatno utiće na broj podešavanja mašina. Repromaterijal u finalnoj proizvodnji namještaja dolazi u odredjenjim dimezijama i debljinama. da se većom serijom (naravno do optimalne granice za datu tehn.5 mm.veliki asortimani gotovih proizvoda. tj. a to je promijena dimenzija usljed djelovanja okolnog vazduha. već je ona u pravilu veća za 0. . uz primjenu skupe tehnološke opreme i mašina.1 pa i do 0. Zbog procesa bubenja.

Od CNC-mašina CNC-obradni centar je mašina koja izvodi najviše tehnoloških operacija . . što znatno utiče na stepen iskorištenja materijala. Proizvodni program diktira vrstu tehnološke opreme. 2.7x2 m. 1. čime je umrežavanje nemoguče. Dio firmi ima (ili planira nabaviti) CNC-obradni centar. ali nema druge CNC-mašine. Naknadne nadogradnje CNC-obradnih centara su veoma skupe i često ne daju željenje rezultate.Dužina i širina ploče je cca 2. Tehničko–tehnološke karakteristike mašina i tehnološke opreme Ovo je naravno najvažniji faktor kod optimizacije režima obrade. Velik dio firmi u BiH koja i posjeduje sve 3 ključne CNC-mašine za izradu pločastog namještaja nije ih umrežila več radi po “polu-automatizovanim“ režimima. što je posebno važno kod nabave CNC-obradnog centra i drugih CNC-mašina. a oplemenjen ploče u drvnom dezenu imaju smijer “godova”po dužini. Optimizacija režima obrade na neumreženim CNC-mašinama Akcenat ćemo dati na optimizaciju režima obrade na neumreženim CNC-mašinama iz sljedećih razloga: 1.6.

1. što znači da mašine potpuno mašinski obrade 960 dijelova naještaja za 8 h. Večina firmi u BiH nema kadar osposobljen za umreženi rad na CNCmašinama. Kako se vidi iz priloženih podataka. o čemu se ovde posebno vodilo . proizvede se 120 komada u smijeni.1. pomaci pri glodanju u svim proizvodnjama. a računata je prema mašini najmanjeg kapaciteta u smijeni kantarici. optimizacija je vršena sa svih aspekata.3. Navedeni ormarić ima 8 dijelova koji se mašinski obradjuju na 3 CNCmašine. 4. imamo tehnološki postupak izrade kupaonskog ormarića na CNC-mašinama.6. Optimizacija serijske proizvodnje U Priligu 1. imamo proračun optimalne veličine serije za poznati proizvodni program. Podaci su iz prakse dobijeni višemjesečnim pračenjem u firmi koja je “uhodavala” proizvodnju pločastog namještaja od oplemenjen ploče iverice. Uskladivanje kapacite mašina je jedan najvažnijih faktora u optimizaciji režima obrade računa. Radi protočnosti proizvodnje čak se i dio neposrednih izvršilaca preraspoređuje u toku jedne smijene. Učenje ”polu-automatiziranog“ rada je neophodno za razumijevanje komletne tehnologije i prelazak na rad sa umreženim mašinama je lakši. O kakvim se mašinama radi govori i podatak da je brzina pomaka glave CNC-obradnog centra u praznom hodu i do 100m/min. Takođe se iz navedenog primjera vidi da se tehnološke operacije i cijeli tehnološki postupci izvode velikim brzinama i prepliču i preklapaju u vremenu i prostoru. a u Prilogu 2.

kao i na Internet-stranicama čitamo savjete o primjeni CNC-mašina u pojedinačnoj proizvodnji.su 2. Razrada proizvoda iz “savjeta” s Internet-a U navedenom Prilogu se u samo 4 koraka od skice kupca ide na CNCobradni centar. Takođe se nameče zaključak da. klasični pristup analize tehnološke operacije po zahvatima gubi smisao.5 do 18 m/min.6. Prilog 3. Optimizacija pojedinačne proizvodnje Vrlo često u stručnim časopisima (drvo . . Radi demonstracije čemo razmotriti jedan loš koji zaista pada u oči. zbog brzine izvođenja operacija...“savjet” s Internet-a Prilog 4. . gdje osposobljeni izvršilac pokroji 200 ormarića za manje od 8 sati (1600 dijelova manještaja !!!) Zaključak koji se sam od sebe nameče je da CNC-mašine za obradu drveta spadaju u kateroriju skupe i visokosofisticirane tehnologije koja. Takođe se kao parameter za orijentaciju može navesti i kapacitet CNC raskrajača iz priloženog primjera. a kruznom pilom i veći. čiji se veči dio obavlja na CNC-obradnom centru.2. njihovog preplitanja i izvođenja više tehnoloških operacija na jednoj mašini. da bi bila rentabilna. Ovdije se moraju optimizirati cijeli tehnološki postupci. 1.). traži seriju ili vrlo skup pojedinačni proizvod.

ali zahtijeva poznavalje tehnologije obrade drveta da bi se optimalno iskoristio. situacija se još više usložnjava a tehnhološki postupak poskupljuje). 3. ali nije baš najbolje objašnjen u primjeru na internetu.Prilog 7. a razmotričemo milimalno potrebnu dokumentaciju i tehnološku opremu. Šemu optimizacije krojenja ploče . Kalkulaciiju cijene .Prilog 5.Nije navedeno o kojoj vrsti ploče se radi ali čemo razmotriti izradu komode od oplemenjenje ploče iverice (Ako se radi o drugoj vrsti ploče koju je potrebno i površinski obrađivati.Prilog 6. .k cc c n -o Navedeni program iz primera je zaista kvalitetan. 2. Program ima velike mogučnosti.b T h o šk o e c e n lo a p ra ija 1 k jen ro je 2 k ž ore a je ru n z n 3 p v lin k k n n ra o ijs o a ta je 4 k o ijs ok n n riv lin k a ta je g a jek n tra en lod n a t k a 5 z ob jim a ljen a 6 b š n i iz d u u e je ra a tora M šin a a ra k ja s ra č cc c n -o lin k k n ric ijs a a ta a k olin k k n ric riv ijs a a ta a g a ak n tra e lod lic a t. U navedenom primjeru je “zaboravljeno “mnogo pripremnih radnji i tehnoloških operacija. Za izradu komode sa skice potrebno je još najmanje 4 mašine: T H O O K PO T PA IZ A EK MO E E N L ŠI SU K R D O D Rd r e . 1. Krojnu listu .

kao i sljedeče: . Ponovo nam se zaključak nameče sam od sebe. imaju mogučnost i kantanja.U sve programe je potrebno u nijeti konstrukcijska riješenja ili izabrati ponudjena (npr.Za upotrebu programa nužno je detaljno poznavati struku.Primjena specijaliziranih programa za crtanje namještaja u savremenoj finalnoj obradi drveta je veoma značajna. te njihovom dopunom sa tiplericom. U sve programe je potrebno unijeti podatke o upotrebljnim repromaterijalima i nihove cijene. ”nutaovanje” ili ”falcanje” leđa …) U našoj praksi. koji pored bušenja i glodanja. ovi programi uglavnom služe za kontakt prodavac-kupac. Postoji i verzija CNC-OC. Izrada pojedinačnog namještaja na takvom CNC-OC bila bi čisto ekonomsko samoubistvo.6. i kantaju zakrivnjene površine.ali bi to toliko poskupilo i usporilo proizvodnju da nebi imalo nikakvu ekonomsku opravdanost. Namijenjene su za velikoserijsku proizvodnju dijelova namještaja sa zakrivljenim površinama. . kruznom kanrtaricom i glodalicom kant . 1. Teoretski na ovim bi se mašinama mogle izvesti sve tehnološke operacije za komodu iz primjera sa inreneta. a tehnička priprema se obavlja na programima A-CAD I EXEL. ali se zaboravlja da velik dio programa nemože da izradi potrebnu konstrukciono-tehnološku dokunetaciju. Optimizacija kombinovane proizvodnje na CNC-mašinama Nabavom ključnih mašina za finalnu obradu pločastog namještaja od oplemenjene ploče iverice (raskrajač kantarica i CNC-obradni centar). a to je da CNCtehnologija zahtijeva skup pojedinačni proizvod. Ove mašine izvode krivolinijsko rezanje glodalom.3.

Veoma velik asortiman proizvodnje je moguč i kombinacijom CNC-obradnog centra sa raskrajačima koji nisu CNC. dječje sobe. plakare. tj. preko tehničke pripreme do izrade proizvoda. kupaonski mžnamještaj …). Pozitivan primjer iz prakse je pojedinačna proizvodnja u kombinaciji sa serijom kupaonskog maještaja (gore navedeni primjer ormarića). OPTIMIZACIJA REŽIMA OBRADE KROJENJA I KANTANJA U tehnološkom postupku izrade pločastog namještaja od iverice. moguče je izrađivati velik asortiman i serijskog i pojedinačnog namještaja koji je moderan i tražen na tržištu (kancelarijski namještaj. i uvijek vreba opasnost da se “ugušimo” sa “sitnim radnim nalozima”. Kantanje ploča. Kombinacija serijske i pojedinačne proizvodnje dolazi u obzir. ali se pojedinačna proizvodnja odvijala odvojeno u vremenu i prostoru. tehnološke operacije koje predhode obradi na cnc-obradnom centru su: Krojenje ploča. Takođe odabir proizvoda mora biti takav da poslujemo rentabilno. i serijskom proizvodnjom u jenoj smijeni se poslovalo iznad praga renatbilnosti. kuhinje. ali to zahtijeva veoma visok stepen organizacije rada i obučenosti svih učesnika u izradi proizvoda.trake. Zbog ogomnog kapaciteta CNC-mašina ponekad “zaboravimo” da industrijske mašine rade u 3 smijene čime se smjenski kapacitet utrostručuje !!! 2. . jednu smijenu. Svi navedeni podaci o kapacitetima su za 8 h. a u “višku “kapaciteta se odvijala pojedinačna proizvodnje. jeftinijom kantaricom i još nekoliko jeftijijih mašina. od pogodbe s kupcem.

Optimizacija režima obrade krojenja ploča Tehnološku operaciju krojenja ploča izvodimo na raskrajačima ploča. Vertiikalni. ali mogu da „prate“ kantaricu i CNC-obradni centar svojim kapacitetom (kroje 40 do 80 ploča za 8 h) . 2. - Kantarica. koji mogu biti: Horizontalni.1.- Raskrajač ploča. Postoje vetrikalni raskrajači koji nicu CNC.

Stepen iskorištenja ploče je 80 do 90 %. iz reslova možemo raditi dijelove za taj namještaj.Krojenje je ključna operacija sa aspekta iskorištenja materijala. lako se može desiti da sa veličinom serije od 18 ili 21 komad imamo željeno iskorištenje. 2. 3. Za stolove stolove) gde skoro nikad nemožemo postići željeno iskorištenje. veći procenat je kod izrade serije i manjih proizvoda od namještaja. kao i uski dijelovi trake nastali pri krojenju. Ukoliko imamo narudjbu za seriju od 20 komada namještaja. Ukoliko krojimo velike dijelove namještaja (npr. Ostale dijelove neiskorištene ploče zovemo iskoristivi ostatak ploče ili „resl“. Ako u svom proizvodnom programu imamo serijski namještaj. koju proizvodjači ivericu mogu proizvesti. Često se u preksi iz reslova kroje dijelovi maještaja što nije uvijek ekonomično. čime rješavamo problem reslova. Postoji nekoliko načina na koji rješavamo problem reslova u praksi: 1.Kancelarisjki namještaj često se izradjuje od dvije debljine . koji je posebno izražen kod izrade namještaja u drvnim dezenima. Glavna „zamka“ u koju upadaju čak i iskusniji inženjeri je iskorištenje reslova. treba iskalkulisati cijenu vanstandardne ploče. Okrajci ploče i debljina propiljka su otpad. Kad jednom skinemo resl s mašine. za svaki njegovu upotrebu trošimo vrijeme na manipulaciju i krojenje. Još niko nije riješio generalno problem reslova. Glavno pravilo kod korjenja oplemenjen ploče iverice je krajčenje svih strana ploče. i kod izrade namještaja većih dimenzija.

Ovde se veće iskorištenje materijala ponekad može dobiti okretanjem goda na ploči za neke elemente (police. elementa ladica .ekonomskog gledišta vrlo upitno. 5. i koju tek trebamo izgraditi.Ako iskalkulišemo cijenu materijala utrošenog za ovakvu ladicu..ali je sa tehno. . Stepenasti rez. jer je ona jedna od glavnih preduslova za razvoj industrije uopšte. 4.cijenu rada mašina.cijenu sata montaže korpusa ladice i sve problem oko montaže ladice u proizvod doći čemo do zaključka da je pored lošijeg izgleda ovakva ladica i skuplja za izradu. Sve tri greške su nedopustive. ove greške su nedopustive iz više razloga. Glavne greške obrade kod krojenja ploča 1. rušeći i ono malo industrijske kulture koju imamo..a ostali dijelovi od ploče debljine 18 mm. Čak i ako imamo kantaricu koja ima glodala za finu obradu reza.a zahtjevaju 3 tehnološke operacije mašinske obrade(krojenje. Poseban problem je pojedinačna proizvodnja u više dezena gdje uvijek imamo velik broj reslova raznih dezena. neposredni izvršioci se opuštaju u radu. ”Krzanje”.kantanje i bušenje)čime se znatno zauzima mašinski kapacitet preduzeča.Prije svega ove ladice su estetski lošije riješenje od “metabox” ladica.). 3.iverice i to ploče stola od iverice debljine 25 mm. a glavni su: 1. Tolerisanjem “manjih“ grešaka. Ivice obratka nisu pod pravim uglom. 2.Često je isplatnije upotrebiti i skuplju ivericu(debljine 25 mm) i u ostale dijelove stolova I postići zadovoljavajuče iskorištenje ploče nego upotrijebiti 2 debljine ploče.Iskorištenje reslova za proizvodnju dijelova ladica je vrlo često u praksi kod nas. tako da se dio grešaka može i “sakriti”.

Dok krzanje narušava estetski izgled proizvoda. Bilo kojim propustom na proizvodu se ruši kvalitet proizvoda i ugled firme.2. “Krzanje “ je oštečivanje sloja kojim je ploča oplemenjena (a i kod punog drveta je isti izraz za oštečenje gornjeg sloja prilikom rezanja). Uzrok takodje može biti oštečenje zuba pile. na osnovu krojne liste u EXELU neposredni izvršilac obavlja optimizaciju krojenja ploče na računaru raskrajača. a što su takodje osnovni prduslovi za uspješan razvoj preduzeča. “Stepenast rez” je uzrokovan lošim podešavanjem pile i predrezača. a najšeči je nepodešenost sistema pridržavanje ploče prilikom obrade. I na montaži se te greške povečaju do te mjere da je ponekad nemoguče sastaviti proizvod. može biti više uzroka. Obavezne su periodične kontrole sistema za pridržavanje ploče od strane neposrednog izvršioca tehnološke operacije. stepenast rez pravi problem kod kantanja. Ukoliko imamo NC ili CNC-raskrajač. Ako ivice obrtka nisu pod pravim uglom. kako se vidi na priloženim slikama. Uzrok može biti čak i ostatak piljevine na držačima ploča kod vertikalnog raskrajača. Glavni uzrok su tupe pile i predrezači. ”ausvinkl” ivice lančano uzrokuju nastavak grešaka na sljedečim operacijama (bušenje. glodanje …). .

Glavna stranica programa „WinCut“ Stranica u polu-automatskom načinu rada .

Izrada šeme krojenja („optimajzer“) ploča – „Cut list plus“ Na ostalim raskrajačima se pored krojne liste izradjuje i šema optimizacije ploča. na osnovu koje neposredni izvršilac vrši krojenje. Vertikalni raskrajač ploča sa ručnm pomakom .

3. Mogučnost”okretanja goda” kod krojenja oplemenjene ploče u drvnim dezenima. Odnos cijene utrošenog rada i vrijednosti “iskoristivog ostatka“ ploče koju pokušavamo iskoristiti. ali krojenje oplemenjene ploče iverice najzahtijevnije i najosjetljivije jer se ne vrši površinska obrada drveta nakon mašinske obrade. ploče od punog drveta …). Krojenje više ploča odjednom. .Šema optimizacije rezanja ploča Mogučnosti koje uvijek trebamo razmotriti kod optimizacije krojenja ploča 1. šperploče. za koje važe isti principi prilikom krojenja. Pored oplemenjene ploče iverice na raskrajičama se kroje i ostale vještačke ploče od drveta (vlaknatice. 2.

2. Na istim mašinama lijepimo i kant traku od prirodnog furnira na ploče. Za ove namjene se ipak nabavljaju kvalitetnije mašine Kantarica . kao i letvice od punog drveta.2. U izradi namještaja od oplemenjene ploče iverice kantanje je mašinsko lijepljenje melaminske. Optimaizacija kantanja ploča Kantanje je u principu obrada rubova obratka. PVC ili ABS kant trake na rubove dijelova namještaja.

. a greške od 2/10 dijela milimetra vidljiva je golim okom.3 Princip rada pravolinijske kanrtarice Kantarice su najosijetljivije mašine u tehnologiji izrade pločastog namještaja.5 do 2 mm). To su protočne mašine sa pomakom od 12 do 22 m/min. Kantarice sa glodalima za finu obradu reza daju kvalitetniju obradu ivica. a u pricipu tanja traka podnosi veću brzinu.Princip rada kantarice 2. Nadmjera koja se daje za obradu reza glodalom je u principu debljina trake koju lijepimo na rub obratka (0.

Ploče u praksi su uglavnom veče i nejednake nominalne debljine. a posebno kod kantanja sa sve 4 strane na seriji.Najčešče greške kod kantanja su: 1. 2. Uzrok oštečenja površine ploče uglavnom je uzrokovan razlikom u nominalnoj debljini ploče i podešenih parametara. Usvojiti 2 debljine traka (npr.u praksi trebamo razmoriti sljedece mogučnosti: 1. a i potrošnja traka je manaja.a najčešci je nepodešenost glodalaza obradu trake. . Razmotriti mogučnost rezanja manjih dijelova namještaja u “šnjite”. Da bi optimizirali rad na kantaricina koju. 3.5 i 2 mm). Podesiti največu brzinu kantanja uz kvalitetnu obradu trake. Loša obrada kant trake. Prilikom kantanja mora postojati rastojanje izmedju obradaka. Rezanjem u “šnjite” kod manjih elemenata u seriji znatno šedimo vrijeme. Odstupanje od nominalnih dimenzija po debljini ploča se najviše izražava u ovoj tehnološkoj operaciji. pa prilikom podešavanja mašine uvijek moramo pomičnim mjerilom (šublerom) izmijeriti debljinu ploče. 0. čime štedimo na broju podešavanja za debljinu trake. kantanje i dokrojavanje. Za lošu obradu trake ima više uzroka. što znatno utiče na brzinu kantanja kod četverostranog kantanja komada i manjih elemenata namještaja. Oštečenja površine iverice. kao ni na ostale protočne mašine nemožemo mnogo uticati. 2.

Obrada kant trake se vrši na drugoj mašini tj.4Krivolinijsko kantanje Krivolinijsko kantanje izvodimo na specijalno konstruisanim mašinama tzv. 2. Izvršiti obilježavanje kanta na obracima prilikom krojenja radi uštede u vremenu. Krivolinijska kantarica Glodalica kant trake . jer je kod usklađivanja kapaciteta mašina kantarica uglavnom ”najsporija”.4. glodalici kant trake. ”krivolinijskim kantaricama”koje ne obradjuju kant traku nego je samo lijepe na obradak.

5 mm) 2.Fina obrada ivica obradtka. 2.5 Vrste kantarica Kantarice se proizvode u širokom dijapazonu od malih kantarica koje samo lijepe kant traku konstruisanih za male fleksibilne firme sa širokim asortimanom proizvoda do potpuno automatizovanih kantarica za velikoserijsku proizvodnju.Kantanje večih dijelova namještaja od deblje iverice(25 i 38 mm)kant trakom debljine 2 mm je takođe vrlo problematično.upotrijebiti tanju kant traku(O. Ovo je vrlo osjetljiva tehnološka operacija jer je obučenost neposrednog izvršioca presudno za kvalitet obrade.Izrada “falca” i utora koja se vrši kružnom pilom.izbjegavati kružno kantanje velikih i teških dijelova namještaja 2. Pored lijepljenja kant trake.a glodanja trake princip rada je isti kao na nadstolnoj glodalici.koja se vrši glodalima a skida se sloj ploče debljine o. i iskustvo .izbjegavati male radijuse 3.Princip kantanja je isti kao I linijskoj kantarici.5 do 2 mm. Kod projektovanja namještaja sa krivim linijama treba uzeti u obzir da se mali radijusi vrlo teško kantaju.Na obje mašine pomak je ručni.prirodnog furnira i letvica kantarice mogu imati još dvije vrlo interesantne opcije za izradu pločastog namještaja a to su: 1. Kod konstruisanja namještaja sa krivim linijama trebamo nastojati kad god možemo: 1.

ted a se ne kantaju Automatska kantarica za velikoserijsku proizvodnju .15 mm.i kantarice se naručuju zavisno od proizvodnog programa i često su“usko grlo”u proizvodnji pločastog namještaja naročito kod serijske proizvodnje.uštedila kant traka ismanjila prozvodna cijena proizvodu u našoj “nevidljive starne namještaja”. praksi je čest slučaj da se upotrebljavaju melaminske trake debljine o.da bi proizvod bio zaštičen od upijanja vodene pare iz vazduha i kratkotrajnih prodora vode. Da bi se uskladili kapaciteti ključnih mašina .Kao i CNC-OC . Ovakve “uštede” su kratkog daha i narušavaju kvalitet proizvoda i ugled firme čime se vrlo brzo gubi tržište.5 mm. Ukoliko želimo kvalitetan proizvod od oplemenjene ploče iverice sve ivice korpusa (osim onih koje se spajaju) se kantaju ABS kant trakom debljine o.

Izvođenje ostalih tehnoliških operacija na CNC-OC. povlačenje programa iz datoteke računara na mašini ili unošenjem več pripremljenog programa. .3.Glodanje utora – izvodi se kružnom pilom. 3. Tehnološke operacije koje se izvode na CNC-OC u izradi pločastog namještaja Uobičajene tehnološke operacije koje izvodimo na CNC-OC u izradi pločastog namještaja su: . . kao posljednoj mašini za mašinsku obradu i izvodjenje “suhe probe”. uz onošenje progama za obradu direktno na mašini. 2. ili obilježavanjem kanta u fazi krojenja.Rezanje .izvodi se burgijama. Krojenje ploče . OPTIMIZACIJA REŽIMA OBRADE NA CNC-OC U našoj praksi princip mašinske obrade na CNC mašinama u izradi pločastog namještaja je uglavnom sljedeči: 1.prema krojnoj listi. a to su obično operatori na CNC-OC.prema krojnoj listi. . 3.izvodi se glodalom.1. Za optimalan rad svako preduzeče bi trebalo da ima najmanje 2 neposredna izvršioca osposobljena za rad na svim CNC-mašinama. Kantanje .Bušenje .

Naime kružnim pilama izvodimo operacije ”glodanja” tj. Naprimjer bušenje podova i plafona. Tiplarica je viševretena bušilica sa standardnim “korakom” od 32 mm. Operaciju rezanja na CNC-OC u izradi pločastog namještaja se izvodi samo kod krivolinijskog rezanja i to glodalom.i to rupa fi8(za spajanje na tiple). Kružna pila na CNC-OC je konstruisa za izradu utora i “falca”i večina proizvodjača ne preporučuje dubinu obrade pilom veću od 5 mm.Krojenje ploče na CNC-OC je nedopustivo u industrijskoj proizvodnji. Posebno kad bušimo uske elemente ili elemente sa nekoliko simetrično rasporedjenih rupa po debljini obratka.Utor dubine 9 mm izvodimo u 2 prolaza. Uizradi pločastog namještaja CNC-OC najčešće izvodi tehnološku operaciju bušenja. 3. i fi5(za nosače polica). tako da u jednom taktu možemo izbušiti sve potrebne rupe za tiple na jednoj strani obratka. što je brže nego kod obradnog centra jer glava obradnog centra vrši kretanje po pravim linijama u prostornom . izradu utora (“nutovanje“ i “falcanje”).optimalne rezultate obradni centar daje u kombinaciji sa tiplaricom.Na CNC-OC je kod izvođenja tehnoloških operacija glodanja i rezanja alat ”zamijenjen”.kod izvodjena operacije bušenja. što je sasvim pogrešno mišljenje posebno kod pojedinačne i maloserijske proizvodnje.2 “Uparivanje CNC-OC i tiplerice Glavna “zamka” kod obrade na obradnim centrima je ta što kupac ima osječaj da je to univerzalna mašina koja “radi sve”. kao i veznih elemenata u korpusu pločastog namještaja je znatno brže na tiplarici nego na obradnom centru. Za naše uslove .

rupa za tiplu se .plafon na tiplarici . čime se omogučava kombinovani rad sa tiplaricom Optimalno je da se na tiplarici i postave burgije za više dijelova namještaja (podovi. veze …) i da se taj raster unosi na obradni centar kod bušenja ostalih elemenata. a ukoliko se javi loš spoj pomiće za pola razlike debljine. Ovo „uparivanje“ CNC-obradnog centra je posebno važno kod uskladjivanja kapaciteta ključnih mašina.kookdinatnom sistemu. Prilikom bušenja rupa za tiple radi spajanja dijelova namještaja pod 90 stepeni. Suhe probe su obavezne. Provjera debljine ploče je obavezna. jer i pored kondicioniranja vještačke drvene ploče imaju veću debljinu od nominalne. javlja se loš spoj. ako unesemo nominalnu debljinu. jer i pored kondicioniranja drvo. a ukoliko se javi loš spoj pomiće za pola razlike debljine. cokle. Prilikom bušenja rupa za tiple radi spajanja dijelova namještaja pod 90 stepeni. ako unesemo nominalnu debljinu. čime se maksimalno ubrzava bušenje.spoj provjeri “nasuho”i tek onda nastavi rad. rupa za tiplu se Pravilo je da se bočna strana izbuši na CNC-OC .pod. Jedno od glavnih pravila za rad na obradnom centru je raspored rupa u standardnom koraku od 32 mm. Suhe probe su obavezne. javlja se loš spoj. Provjera debljine ploče je obavezna. a posebno ploče od drveta imaju veću debljinu od nominalne.

čime dobijamo da nikad nemamo mimolaženje elemenata prema vanjskoj Tiplarica . rupu za tiplu pomjeramo prema unutra za pola najveće razlike u debljini.Ponekad imamo nejednaku debljinu iverice. i da nebi stalno gubili vrijeme na stalno mjerenje i podešavanje.

2Najčešče korišteni alati na CNC-OC u izradi pločastog namještaja U izradi pločastog namještaja na CNC-OC najčešče koristimo sljedeče alate: RED.3.3Najvažniji uticajni faktori na optimizaciju režima obrade na CNC-OC Za optimizaciju rada na CNC-OC najvažniji su sljedeči faktori: .BROJ LAT A burgija fi 5 mm 1 provrtna NAMJENA izrada rupa za ručkice obilježavanje rupa za klizače ladica i ostale okove izrada rupa za drvene tiple 2 burgija fi 8 mm izrada rupa za ekcentre izrada rupa za pvc čauru ekscentra 3 burgija fi 10 mm izrada rupa za pvc čauru "eurovijka" 4 burgija fi 15 mm izrada rupa za čauru ekscentra 5 bugrija fi26 mm izrada rupa za "minispojnoce"(šarke) 6 burgija fi 35 mm izrada rupa za spojnice(šarke) 7 kružna pila izrada utora 8 ravno glodalo rezanje 9 profilna glodala obrada "fronti" 10"V "glodala "rezbarenje" i" pisanje " 3.

Unifikacija i interna standardizacija zajedničkih parametara: . .Dubina rupa za tipla (preporuka za ivericu 18 i 19 mm je 11 i 30 mm).1. donji kuhinjski elementi 46 mm). ormari 15 mm. . jer postoji mogučnost da je njihova obrada na tiplerici brža. Usvojiti okove i izraditi programe za bušemje i označavanje rupa za okove (npr. Ne obrađivati sve elemente namještaja po sveku cijenu na CNC-OC. . 3. klizače ladica). Nastojati što više programa za obradu na CNC-obradnom centru izraditi u tehničkoj pripremi radi boljeg iskorištenja radnog vremena mašine.Dubina utora (preporuka ½ debljine iverice). 2. 4.Odstojanje utora od leđa standardizovati (preporuka: kupatilski namještaj i viseči elementi 10 mm.

kombiniranim mašinama ili mašinama za drvo specijaliziranim za pojedine tehnološke operacije. Povečanje brzine obrade i povečanje kvaliteta obrade drveta na CNCmašinama se postiglo iz sljedečih razloga: .Čak se i na CNCobradnim centrima koriste iste vrste alata kao i na ostalim mašinama. CNC-mašine su zahtijevnije od drugih mašina u pogledu propisanog pritiska i odsisa strugotine. koje daje proizvodjač CNC-mašina su korektni i u paksi su se pokazali izvodljivi uz pravilno održavanje mašina i ostale uslove: . Generalno. . 3.Propisani pritisak (6-8 bara).Tehnološki parametri za obradu drveta.3 Vrste obradnih centara Kao što smo vidjeli iz dosadašnjeg izlaganja. tehnološke operacije koje izvodimo u mehaničkoj obradi drveta suštinski se ne razlikuju bez obzira da li ih izvodimo na CNC-mašinama .Propisani odsis strugotine.

Prije nekoliko godina je operacija kantanja dodata CNC-Obradnom centru. napredak mašinske industrije . .automatiziranjem pomaka 4.Danas se CNC-OC naručuju prema proizvodnom programu i znatno se razlikuju zavisno od namjene.kao i napredak tehnologije uopšte je omogučio izradu cnc-obradnih centara za bilo koju namjenu.grupisanjem tehnoloških operacija na jednoj mašini Primjena računara .ali namještaja namjena več tih obradnih centara nije izrada pojedinačnog sa velikoserijska proizvodnja dijelova namještaja zakrivljenim linijama.konstrukcijom alata od kvalitetnijeg materijala(vidija alat.) 3.konstrukcijskim rješenjima mašina u kojima obradak stoji a alat se kreće 5..Za izradu namještaja od oplemenjene ploče iverice se upotrebljavaju manje „robusni“ i jeftiniji CNC-obradni centri.Primjenom računara 2.kao i automatiziranje cijelokupnih tehnoloških postupaka za izradu pojedinih proizvoda ili dijelova proizvoda.dijamantski alat..1.

težište optimizacije se prenosi za zahvvata i tehnološkim operacija na tehnološke postupke CNC mašine nisu univerzalne mašine nego mašine kontruisane za izradu odredjenih proizvoda CNC.obradni centar u izradi namještaja od vještačkih drvenih ploča daje optimalne rezultate“uparen“s tiplericom. Zaključak Prilikom optimizacije režima obrade na CNC-tehnologijama .Glava za kantanje na CNC-OC Rover C proizvođača „Biesse“ 4. zbog brzine izvodjenja tehnoloških operacija.kao i zbog grupisanja više tehnoloških operacija na jednoj mašini.što je naročito izraženo kod kombinovane proizvodnje(pojedinačne i serijske proizvodnje) .

:Mašine za obradu drveta. 1988.teorija rezanja.Mašinski fakultet Sarajevo.Day.CNC.zahtijevaju serijsku proizvodnju ili skup pojedinačni proizvod.D.A.da bi bili rentabilni.Sarajevo.1996.Idio.Obradni centri .:Woodworker`s manual.A. LITERATURA: [1]Zubčević..R.London.:Nauka o drvetu. . 1998. [2]Karahasanović. [3]Jackson.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful