‫امسیج‪،‬رافیہاورذمیبہاداروںاکاجئ ٔزہاکررکدیگ‬

‫‪Performance Audit Manual‬‬

‫‪Basheer Juma‬‬
 ‫‪Amazon.Com‬‬
‫رپاساتکبیکتمیقاچرڈارلریھکیئگےہ۔‬
‫ک‬
‫ہیاتکبارگآپتیچنہپےہاورآپاسےسافدئہ‬
‫ااھٹرےہںیہ‬
‫ک‬
‫وتآپےسدروخاسےہک‬
‫اساافتسدہےکشیپرظنآپ‬
‫دووسروےپیکرمقےس‬
‫یسکانانیکدمدرکدںی۔‬

‫‪1|Page‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

‫امسیج ‪ ،‬رافیہ اور ذمیبہاداروں اک‬
‫اجئ ٔزہ اکررکدیگ‬
‫(دتریسیاوریلمعدیتساتکب)‬

‫‪Performance Audit‬‬
‫‪Learning and Practice Manual‬‬
‫رمہبت‪:‬دمحمریشبعمج‬
‫‪basheer.juma@gmail.com‬‬
‫‪ISBN-978-969-9019-39-5‬‬
‫ک‬
‫اعمون۔وعسمدااجعزی‬
‫ک‬
‫ئزہمج۔دبعاالسلمالسم‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫مسباہلل م‬
‫ارلح ارلمیح‬
‫للھ‬
‫ا مادھناارصلاط امیقتسمل‬
‫ک‬
‫انتسااب‬
‫داینرھبیم‬
‫ک‬
‫اناینخدمےک ےبعشےسواہتسبافزادےکئل‬
‫ک‬
‫وھنجںےنخدموکاینپزعت‪،‬رہشت‪،‬اعمشاوراکروناراکذرہعیںیہنانبناہکلب‬
‫ک‬
‫اناینخدمیہانےکشیپرظنےہ۔‬

‫اہںہیاکوشایہنافزاداوراداروںےکنامےہ۔‬

‫‪3|Page‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫اتکبےکاامعتسلاکرطقی‬
‫◼ ہیاتدیتساتکب(‪ )Manual‬۔ہزادارےیکاکررکدیگاکاجئزہےنیلےکئلاس‬
‫ل‬
‫اتکبیکرضورتڑپیگیاوراساتکبیک یچ ستسوکاامعتسلایکاجاگیئ۔‬
‫◼ ارگآپیسکادارےیکآڈٹرکنااچےتہںیہوترھپاسیکوفوٹاکیپرکےکاس یچٹسلوک‬
‫اامعتسلرکںیل۔‬
‫ک‬
‫◼ ارگآپڈورنںیہوتاساتکباکاطمہعلرکےک‪،‬سجادارےیکآپاعمونرکےتںیہ‬
‫ک‬
‫انےسوساالترکںیلناکآپےکذرےعیےسرتہبیاکآاغزوہاجےئ۔‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫◼ ومعماطمہعلرکےکاداروںاورافزادیکئزتیبیکاجیتکسےہ۔اساتکبیکاینبدرپئزیتیب‬
‫ک‬
‫رپورگامرکےکاسڈلیفیمروزاگرےکذراعئدیپاوہتکسںیہ۔‬
‫◼ وجافزادناادارےراکؤٹدیپارکےنوکوکششرکںیانوکآامدہرکںیورہنانیکادمادےک‬
‫ئلہیاکمالزمرکوادںی۔‬
‫ک‬
‫◼ اداروںیکرتہبی‪،‬ئزیقاورقحوکدقحاراچنہپےنیکاتوکششےہ۔‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫◼ اتکبےکاقونینوقحقرمنےکنیاسںیہاوراسیکدرگییسکنامےساشاعیک‬
‫ااجزتںیہنےہ‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫کشت‬
‫◼ رتحممرادشمیسناصحاوررتحمموعسمدااجعزیاصح۔‪۷‬ونجری‪۲۰۲۰‬یکالماقتےکدعبہیڈاوکٹنمایتروہاےہ۔‬
‫◼ رتحمموعسمدااجعزییکوجتئزاورولازےمیکفزایمہرپرپافرسنمآڈٹےسیکیکاجیتےہ‪،‬ےکوحاےلےسولازہمشالمایکایگ۔‬
‫◼ وسمدہیکایتریےسےلہپانافزادےساشمورتیکیئگ۔دعبیماوہنںےنوسمدہاکاجئزہیھبایل۔‬
‫ئزادردمحمحیم‬ ‫ئزادردمحمیلعتنحم‬ ‫ئزادردیساخدلوعسمد‬ ‫ئزادرآفصسکایت‬

‫ئزادردبعاالسلمالسم‬ ‫ئزادروبقملاعل‬ ‫ئزادروعسمداعل‬ ‫ئزادرایضاحل‬

‫ک‬
‫◼ ئزادررتحممدبعاالسلمالسمےنارگنئزیےکاسڈاوکٹنموکاردویمئزہمجایک۔‬
‫ل‬
‫◼ ارٹننرپفلتخماداروںاورڈورنزازیسنجیےکرپامرسنمآڈٹیک یچ ستسوموجدںیہ۔انیمےسنیتوکٹکیلسایکایگےہاورومعمیل‬
‫ک‬
‫ردودبلےکاسھتاساکئزہمجرکےکنیااتسکنےکامسیج‪،‬رافیہاوردینیاداروںےکئلہیاتکبشیپیکاجریہےہ۔‬
‫◼ اسدیتساتکبےکئلومعموطررپولازہمارٹننےسڈاؤنولڈایکایگےہ۔‬

‫اسدیتساتکبیماکررکدیگاوررپافرسنم )‪(Performance‬اسھتاسھتاورابتمدلاامعتسلوہےترںیہےگ۔‬
‫ل‬
‫واحضرےہکہیاتکبےکآخزیمنیتاگلاگل یچ ستسںیہ۔اںیہنادارےیکوصرتاحلےکشیپرظناانپنااجاتکسےہ۔اسئلاقرنیئوکاس‬
‫یمڈٹیکیلپولازہمیھبےلماگ۔‬
‫ک‬
‫نیااتسکنیمرمکزیحطسرپاتیٹیمکانبرکاساکمیکئزتیباکہلسلسوفریوطررپرشوعرکدانیاچےیہ۔‬

‫اہللاعتیلمہاریاساکوشوکوبقلرکے۔ہارےاعمالمتیممزیدآاساینںدیپارکے۔مہاےنپرباسےکرکشزگارںیہکاسےنںیمہہیاکم‬
‫رکےنیکوتقیفدی۔تمعناتیلگنجاجونرےہاےسرکشیکزریجنوںےسنادنھرکروھک۔اےاہللمہریتیوتمعنںےکرکشزگارںیہ۔‬
‫دمحمریشبعمج‬
‫‪۱۵‬امجدیاالول‪۳۰،۱۴۴۲‬دربمس‪۲۰۲۰‬۔ڈینیکا‬
‫‪basheer.juma@gmail.com‬‬

‫‪5|Page‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫نصم‬

‫نت‬
‫دمحم ریشب عمج ےشیپ ےک احلظ ےس اچررٹڈ ااکؤن ںیہ۔ اوہنں ےن نیااتسکن اویٹیٹسنٹ آف اچررٹ ڈ ااکؤ نتس‬
‫ےس ‪1980‬ء یم یس اے ایک۔ ‪Ernst & Young Ford Rhodes Sidat‬‬
‫‪Hyder‬ےکنیاررنٹرےہںیہ۔اسفزمےس‪1986‬ءےسواہتسبںیہ۔‬
‫ک‬
‫اس ےس لبق ‪1974‬ء ان ‪1985‬ء اک رعہص اوہنں ےن اے افی فزوگنس اڈنی ینپمک یم زگارا‪ ،‬اہجں‬
‫‪1982‬ءاور‪1983‬ءےکرعےصیمتیثیحباٹنٹسسمزاوردعبےکرعےصیمتیثیحبرجینمخدامت‬
‫ااجنم دںی۔نصمےنیباکمرکایچےکوگرٹنمناکجلآفاکرمساڈنیاانکسکمےساورمزکدمرہس‬
‫االسہیمڈنکیسریاوکسلاھکرادارےسایک۔‬
‫دمحمریشبعمجآڈٹےسواہتسبںیہاوراںیہن‪:‬‬
‫‪Ernst & Young, Arthur Andersen and PwC‬‬
‫ک‬
‫ےک وتطس ےس کلم ےک وھچےٹ‪ ،‬ئزے‪ ،‬رساکری‪ ،‬رپاویئن اور یٹلم لنشین اداروں وک فز ن ےس دےنھکی اک‬
‫ومعقالم ےہاوہنںےن‪1989‬ءےسروزناہم جےک ےیل اضمنیمانھکلرشوعےیکوجعمجایدنشی یم‬
‫شاعئ وہےت ےھت۔ اس ےک العوہ اوہنں ےن اضمنیم اک الخہص ریدوی نیااتسکن ےک وقم رشننایت راہطب ےک‬
‫ک‬
‫رپورگام “حبص نیااتسکن” رپ ات اسل ت شیپ ایک۔ ایہن اضمنیم ےک وحاےل ےس وہ فلتخم اداروں اور‬
‫ک‬
‫ومیظنتںےکےیلرچکیلیھبدےتیرےہںیہ۔نصمےسطخواتکناسےتپرپیکاجیتکسےہ‪:‬‬
‫وپسسکبربمن‪،8545‬رکایچ‪75530‬‬
‫ایلیم‪basher.juma@gmail.com :‬‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫‪Contents‬‬
‫ک‬
‫انتسااب ‪3.........................................................................................................................‬‬

‫اتکبےکاامعتسلاکرطقی‪4.........................................................................................................‬‬

‫کشت ‪5............................................................................................................................‬‬

‫ادتباہیئ‪15...........................................................................................................................‬‬

‫اکررکدیگےکاجئزےےکاقمص ‪16................................................................................................‬‬

‫اتکباکدصقمہیآڈٹںیہنےہ۔ ‪17................................................................................................‬‬

‫ولطمہباقمص‪20.....................................................................................................................‬‬

‫ہصح اول(افل) ‪21.................................................................................................................‬‬

‫رپافرسنمآڈٹ۔اتاعترف ‪21..................................................................................................‬‬

‫رپافرسنمآڈٹاکوصتراوروہفمم ‪22.........................................................................................‬‬

‫رپافرسنمآڈٹےکامہاقمص ‪22...........................................................................................‬‬

‫رپافرسنیمآڈٹیکرعتفی ‪23..............................................................................................‬‬

‫رپافرسنیمآڈٹیکامہوصخایصت ‪24........................................................................................‬‬

‫رپافرسنمآڈٹےکدیلکیاوصل۔نیت ای ‪25................................................................................‬‬
‫ک‬
‫وہنےہ۔ ‪26....................................................................‬‬
‫رموہجرپافرسنمآڈٹنکزیچوںنااعمالمتاک ا‬

‫رپافرسنمآڈٹےکایکوفادئوہےتںیہ‪26.....................................................................................‬‬

‫رپافرسنمآڈرٹیےکرکےنےکاکم۔‪27.......................................................................................‬‬

‫رپافرسنمآڈرٹیےسوتاعقت‪28..............................................................................................‬‬
‫ک‬
‫اجنےہ‪30...........................................................................................‬‬
‫رپافرسنمآڈٹےسیکایک ا‬

‫‪7|Page‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

‫رپافرسنمآڈٹےکرمالحورطقیِاکر‪31....................................................................................‬‬

‫امہادقاامت‪31........................................................................................................... :‬‬

‫رپافرسنمآڈٹےکرمالح ‪32..............................................................................................‬‬

‫رپافرسنمآڈٹےکاست"ت" ‪33.........................................................................................‬‬

‫رپافرسنیمآڈٹےکاعیملایعمرات ‪34.......................................................................................‬‬

‫ہصحاول (ب) ‪35...................................................................................................................‬‬

‫رپافرسنمآڈٹویکں‪:‬ذہمدارانےکوغرےکےیل‪36..........................................................................‬‬

‫ذےمدارانےکرکےنےکاکم‪:‬ومعمقلعتاناعمالمتےسےہ۔‪37............................................................‬‬

‫افزادیکاکررکدیگےکوعالم ‪38..............................................................................................‬‬

‫اجئزہےکوعالم ‪39.........................................................................................................‬‬

‫نیااتسکنےکدینیاورامسیجاداروںیماکررکدیگاکاحمہبسےسیکوہاگ ‪40..............................................................‬‬

‫اداروںےکاومریماکررکدیگےکولازامت ‪44................................................................................‬‬

‫اےنپدرتفےکاسویھتںےکاسھتآپاکروہیاوراعمالمت‪45.....................................................................‬‬

‫دنچولطمہبالصیتیح‪46.....................................................................................................‬‬

‫رپافرسنمآڈٹےکےیلرکےنےکاکم‪48....................................................................................‬‬

‫وکنافزادآڈٹرکںیےگ؟‪50...............................................................................................‬‬

‫ہصحدوم ‪51.........................................................................................................................‬‬

‫رپافرسنمآڈٹےکےیل رپوٹکیجاکااختنب ‪51.........................................................................................‬‬

‫رپافرسنمآڈٹےکےیلرپوٹکیجاکااختنب ےکاکنت ‪52.............................................................................‬‬

‫ہصحوسم ‪53.........................................................................................................................‬‬

‫رپافرسنمآڈٹیکوصنمہبدنبی ‪53.....................................................................................................‬‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
‫رپافرسنیمآڈٹےکرمالح ‪54....................................................................................................‬‬

‫رپافرسنیمآڈٹےکامہرمالح ‪55.................................................................................................‬‬

‫واتیفق‪/‬امونسرکانا ‪56.....................................................................................................‬‬

‫رپافرسنیمآڈٹیکوصنمہبدنبی‪57.................................................................................................‬‬

‫نیایسیلاوررطخاتاکاجئزہ‪-‬اقمص ‪57.........................................................................................‬‬
‫ک ک‬
‫آڈٹرکاےنواےلادارےےکنارےیمنازہئزنیاورلمکمولعمامت‪57....................................................... :‬‬

‫ویکں؟آڈٹےکاقمصایکاورقطنمایکےہ؟ ‪58..............................................................................‬‬

‫ےنتک؟نیایسیلےکاسےبعشےکےیلےنتکواسلئدایتسبںیہ؟ ‪58.................................................................‬‬

‫وکن‪/‬اہکں؟فلتخمرمالحیموکنسکاکماکذےمدارےہ؟‪58.................................................................‬‬

‫اہکں؟رگنایناوررٹنکولیکاینبدیولعمامتاہکںںیہ؟ ‪59.......................................................................‬‬

‫ایکطلغوہاتکسےہ؟امہرطخاتےکادنےشیایکںیہ؟ ‪59..........................................................................‬‬

‫رطخاتےکوعالم ‪60......................................................................................................‬‬
‫ک‬
‫نیت”‪“E‬یکانمسےسرطخاتےکوصخمصادنےشی‪60......................................................................‬‬

‫آڈٹالپناکاخکایتررکنا ‪61................................................................................................‬‬
‫ک‬
‫آڈٹوصنمہبدنبییکنادداس‪61...........................................................................................‬‬
‫ک‬
‫آڈٹوصنمہبدنبییکنادداس‪62...........................................................................................‬‬

‫آڈٹےکرطےقی ‪68..............................................................................................................‬‬

‫وفسکرگوپارٹنوویرکےناکبلطمےہ‪68..................................................................................:‬‬

‫اجئزےاوررسوئز‪69.......................................................................................................‬‬

‫امہزنیاورریشموںاکاامعتسل‪69..............................................................................................‬‬

‫‪9|Page‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

‫چنبامرگنک‪/‬ایعمردنبی‪70...................................................................................................‬‬

‫اکررکدیگےکاشارےاوراینبدیوکائ(ڈاٹی)‪72..............................................................................‬‬

‫اکررکدیگےکاشاروںاورڈاٹییماسملئ‪72...................................................................................‬‬

‫وشادہعمجرکےناکوصنمہب ‪73.................................................................................................‬‬
‫ک‬
‫آڈٹوصنمہبدنبییکنادداس‪-‬وشادہعمجرکےناکوصنمہب ‪73...................................................................‬‬

‫وصنمہبدنبیاکاسہچن‪74.....................................................................................................‬‬
‫ک‬
‫آڈٹوصنمہبدنبینادداساکامصح ‪75.....................................................................................‬‬

‫رپافرسنمآڈٹیکوصنمہبدنبی‪76..................................................................................................‬‬

‫ہصحاہچرم ‪78.......................................................................................................................‬‬

‫رپافرسنمآڈٹاک ااقعند‪78............................................................................................................‬‬

‫رپافرسنمآڈٹاکااقعند‪79..................................................................................................‬‬
‫ک‬
‫ن‬‫کت‬ ‫ن‬
‫ڈاٹیاکزجتہی‪-‬اامعتسلیکیئگدنچ کتں ‪86.....................................................................................‬‬

‫اجچنےکایعمر(چنیبامرک)یکلیکشت۔آڈٹےکاتنجئ‪87..................................................................... :‬‬

‫آڈٹےکوشادہ ‪88.........................................................................................................‬‬

‫آڈٹڈلیفورک ‪89........................................................................................................‬‬

‫ہصحمجنپآڈٹروپرگنٹاورافسرشات‪91...............................................................................................‬‬

‫آڈٹروپرٹاکایعمر ‪91...........................................................................................................‬‬

‫آڈٹروپرٹاکڈاھہچن ‪92..................................................................................................‬‬

‫آڈٹافسرشاتیکریپوی‪95..........................................................................................................‬‬

‫الصاقمص‪95...........................................................................................................:‬‬

‫بک؟‪95..................................................................................................................‬‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
‫ےسیک؟‪95..................................................................................................................‬‬

‫آڈٹروپرٹیکریپوی‪،‬آڈرٹیزےکےیلےنھکیساکذرہعی‪/‬رطقیےہ ‪95............................................................‬‬
‫ل‬
‫اداروںیکونتیعےکوحاےلےسشیپیکاجےنوایل یچ ستس ‪97..............................................................‬‬

‫یلہپ یچٹسل۔ومعماقمص ‪98......................................................................................................‬‬

‫‪-1‬مظنوسن ‪99..................................................................................................................‬‬

‫‪1.1‬سلجماعہلموبرڈاوررٹیٹس ‪99...........................................................................................‬‬

‫‪1.2‬وژن‪/‬شم ‪99.......................................................................................................‬‬
‫ک‬
‫‪1.3‬ہقلحءاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)(ویمکیٹننادائزہاکرناالعہق) ‪100.........................................................‬‬

‫‪1.4‬ایقدت‪100..........................................................................................................‬‬

‫‪1.5‬اقونینیثیح‪100....................................................................................................‬‬

‫‪.2‬ااظتنموطررطےقی ‪101........................................................................................................‬‬
‫ک‬
‫‪2.1‬یمیظنتاسح ‪101....................................................................................................‬‬

‫‪2.2‬االطاعتاکاظنم ‪101..................................................................................................‬‬
‫ک‬
‫‪2.3‬انامدنبوتسبےکرطےقی ‪102....................................................................................‬‬

‫‪2.4‬افزا ِداکر ‪102.........................................................................................................‬‬

‫‪2.5‬وصنمہبدنبی‪102.....................................................................................................‬‬
‫ک‬
‫‪2.6‬ئزایقیترپورگامیکایتری ‪103..........................................................................................‬‬

‫‪-3‬اناینواسلئ ‪104.............................................................................................................‬‬
‫ک‬
‫‪3.1‬اناینواسلئیکئزیق‪104..............................................................................................‬‬

‫‪3.2‬ےلمعےکافزاداکرکدار ‪104.............................................................................................‬‬

‫‪11 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

‫‪3.4‬ونتعےکاعمالمت ‪104...............................................................................................‬‬

‫‪3.5‬رگناینےکوطررطےقی ‪105............................................................................................‬‬

‫‪3.6‬وخنتاںیہاوررمااعت ‪105..............................................................................................‬‬

‫‪-4‬امیلواسلئ ‪106...............................................................................................................‬‬

‫‪.4.1‬اسحبداری‪106....................................................................................................‬‬

‫‪.4.2‬ٹجب‪106...........................................................................................................‬‬
‫ک‬
‫‪4.3‬امایلیتاوراملناےم(اسامنیکرہفس)ےکاضےطب(رٹنکوزل) ‪106..........................................................‬‬

‫‪4.4‬امایلیتاومریکروپرگنٹ ‪107...........................................................................................‬‬
‫ک‬
‫‪-5‬شمیکومزن(اتیلہ)‪108..................................................................................................‬‬

‫‪-5.1‬ہبعشاجیتاہمریت ‪108..............................................................................................‬‬
‫ک‬
‫‪-5.2‬ہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)یکتیکلم ‪108........................................................................‬‬

‫‪-5.3‬ائزاتاکاجئزہ ‪108..................................................................................................‬‬

‫‪-6‬ریبویناقلعتت‪109............................................................................................................‬‬
‫ک‬
‫‪6.1‬ہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)ےساقلعتت‪109.......................................................................‬‬

‫‪6.2‬ومیظنتںےکدرایمنارتشاکمع ‪109.................................................................................‬‬
‫ک‬
‫‪6.3‬وکحمےکاسھتارتشاکمع‪109....................................................................................‬‬

‫‪6.4‬ادماددےنیواولںےکاسھتاقلعتت ‪110................................................................................‬‬

‫‪6.5‬اقلعتتاعہم ‪110....................................................................................................‬‬

‫‪6.6‬اقممواسلئ ‪111....................................................................................................‬‬

‫‪6.7‬ڈیمنااقلعتت‪111....................................................................................................‬‬

‫‪–7‬ااکحتسم ‪112..................................................................................................................‬‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
‫‪7.1‬وصنمےب‪/‬وفادئاکااکحتسم ‪112...........................................................................................‬‬

‫‪7.2‬یمیظنتااکحتسم‪112.....................................................................................................‬‬

‫‪7.3‬امایلیتااکحتسم‪113.....................................................................................................‬‬

‫‪7.4‬واسلئیکاینبداکااکحتسم‪113............................................................................................‬‬

‫‪-01‬اقونینلیمعتاورمظنوسن ‪115................................................................................................‬‬

‫‪–02‬رپورگامیکااظتنماکری‪116..................................................................................................‬‬

‫‪-03‬یمیظنتڈاھہچناورےلمعےکافزادیکرھبیت‪117.....................................................................................‬‬

‫‪-04‬اسحبداری(ااکؤگنٹن)یکنیاایسیلںاوررطقیاہےئاکر ‪118......................................................................‬‬

‫‪4‬افل۔ومعم‪118........................................................................................................‬‬

‫‪4‬بفزاضئیکیسقت‪118..................................................................................................‬‬

‫‪4‬جٹجباسزیاکاظنم‪119.................................................................................................‬‬

‫‪4‬د۔اداایگیئں ‪119........................................................................................................‬‬

‫‪4‬ہ۔نیاایسیلںاوررطقیاکر‪120..............................................................................................‬‬

‫‪4‬و۔دقناورکنب ‪120......................................................................................................‬‬

‫‪4‬ح۔ارٹنلنآڈٹ‪120....................................................................................................‬‬
‫ک‬
‫‪-05‬لقتسماناےثاورانیکلمکمرہفس(املناہمنااونرٹنیی)‪122....................................................................‬‬

‫‪5‬افل۔اناوثںےکظفحتاکدنبوتسب‪122.....................................................................................‬‬

‫‪5‬ب۔وگداماوراناوثںےکاملناےماکااظتنم‪122.............................................................................‬‬

‫‪–06‬امایلیتروپرگنٹاوررگناین‪123................................................................................................‬‬

‫‪-07‬اسامنیکخزیداریاوراعمدہوںاکااظتنم‪124....................................................................................‬‬

‫‪13 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

‫‪7‬افل۔خزیداری‪124.....................................................................................................‬‬

‫‪7‬ب۔اعمدہوںاکااظتنم ‪125...............................................................................................‬‬
‫ک‬
‫خ‬ ‫ش‬ ‫ت‬
‫رسیتی یچٹسل۔ادعتسادیک یص‪126..............................................................................................‬‬

‫‪-01‬ایقدت‪127.................................................................................................................‬‬

‫‪-02‬وصتر(وِژن)اورنیایسیل ‪130..................................................................................................‬‬

‫‪-03‬یمیظنتملعرپینبمااظتنماظنم(ٹنمجنیممٹسس)‪132................................................................................‬‬

‫‪-04‬یمیظنتڈاھہچناورےلمعیکرھبیت‪134.............................................................................................‬‬

‫‪-05‬اناینواسلئاکااظتنم ‪139....................................................................................................‬‬

‫‪–06‬امایلیتاورام ّدیواسلئاکااظتنم ‪144............................................................................................‬‬

‫لقتسماناوثںاکااظتنم‪144..................................................................................................‬‬

‫امایلیتاظنماوراافنرنشیمانکیٹولیج ‪146.......................................................................................‬‬

‫‪07‬۔خزیداریاورامایلیتااظتنم ‪148................................................................................................‬‬

‫‪8‬۔وصنمہبدنبی‪،‬رگنایناورروپرگنٹ ‪159...........................................................................................‬‬
‫ک‬
‫‪-09‬راہطباکریاوراالبغیکئزلیس‪161.............................................................................................‬‬

‫‪ 10-‬ااستحباوراتنجئ ‪163.......................................................................................................‬‬

‫درگیولعمامتاوراکنت‪165...........................................................................................................‬‬

‫ومعماکنت۔حیحصروپرگنٹےکےیل‪165............................................................................................‬‬

‫ااظتنہیم ‪165.....................................................................................................................‬‬

‫اقمص ‪166......................................................................................................................‬‬

‫اصقننےکادنےشی ‪166............................................................................................................‬‬

‫نیایسیلاوروطررطےقی ‪166.........................................................................................................‬‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
‫امسیجاداروںاکامیلاومراکاشموریترگوپیکلیکشت‪167...............................................................................‬‬

‫وتہجاوروسےنچوکرضورت‪169.....................................................................................................‬‬
‫ک‬
‫رمنیکدورسیاتکںیب ‪172......................................................................................................‬‬
‫ک‬
‫رمنیکاتکںیباحلصرکںی‪174..................................................................................................‬‬

‫ادتباہیئ‬

‫‪15 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬ ‫اکررکدیگےکاجئزےےکاقمص‬
‫ت شخ ی‬
‫◼ اسحبداریےسقلعتمامایلیتادعتساد‪،‬ڈنفزیکآدم‪،‬خزیداری‪،‬روپرگنٹاوردایلخاضوطبںیک صوہیتےہ۔‬
‫ک‬
‫◼ یمیظنتاسح‪،‬ےلمعےکافزاداوررگناین‪،‬روپرگنٹ‪،‬دایلخاورریبوینآڈٹ‪،‬االطاعتاکاظنم‪،‬ایقدت‪،‬مظنوسنیکلیمعتےسیج‬
‫ک‬
‫اجنےہ‬
‫امہوبعشںاکیصیخشتاجئزہایل ا‬
‫◼ معدرآدمیمرشت(آیئیپ ‪)Implementing Partner‬ےکامیلااظتنمیکادعتساداورآیئیپ‪/‬آریپ(ذےم‬
‫ک‬
‫داررشت)وکدقنمتی وںےکوحاےلےساصقننےکومجمیعادنےشیاکنیعتایکاجاتکسےہ۔‬
‫ی‬ ‫ل‬ ‫ق‬
‫◼ ڈنفزیکآدم‪،‬ےلمعےکافزادیکرھبیت‪،‬اسحبدارییکنیاویسیلںاوررطوقیں‪،‬خزیداری‪،‬دایلخآڈٹ‪،‬روپرگنٹاوررگناین‪،‬‬
‫اظنومںوکالقحاصقننےکادنوشیںیکدرہجدنبیاکنیعتایکاجاتکسےہ۔‬
‫اوراالطاعتےک ک‬
‫تش‬
‫◼ درجناالوبعشںیم خیصےکدوراناظہزوہےنوایلدایلخاضوطبںیکزمکورناںمک‪/‬دوررکےنےکےیلافسرشات‪،‬اور‬
‫مکدمتودرایمیندمتےکاالصیحادقاامتاکوشمرہدنااجاتکسےہ۔‬
‫◼ زئز ِاجئزہبختنم‪،‬معدرآدمیمرشت(آیئیپ)‪/‬ذےمداررشاک(آریپ)وکدقنروقمیکلقتنمےکےیلومزوںرطوقیںیک‬
‫افسرشیکاجیتکسےہ۔‬
‫ک‬
‫◼ نیااتسکنیمرقتابی‪۸۰‬اربروےپیکادمادیڈنفنوہیتےہ۔الھکےسزادئادارےںیہنجیکئزتیباوررتہبیےکئل‬
‫ہیاتکبایتریکیئگےہ۔‬
‫◼ )‪Pakistan Centre for Philonthropy (https://www.pcp.org.pk‬ےسادیمےہ‬
‫ک ک ک‬
‫کاسہلسلسیمئزناورئزبیغاکاکمرکںیےگ۔‬
‫ک‬
‫◼ وزارتذمیبہاومرےسزگارشےہکوہیھباسہلسلسیمدینیدمارسےسواہتسبافزادوکئزبیغدے۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫اتکباکدصقمہیآڈٹںیہنےہ۔‬
‫ک‬
‫◼ داینرھبیمامسیجخدم‪،‬رافیہاکومںاورذمیبہاداروںرپاروبںڈارلزخزچوہرےہںیہ۔‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫◼ ارگخدمےکظفلوکاکنلدنااجےئوتہیتہبئزااوررپشیعتاکرونارےہ۔اسےسواہتسبافزادوکزعت‪،‬رہشت‪،‬دولاور‬
‫ک‬
‫ادتقاریھباتلمےہ۔یئکولگاسذرہعیوکاامعتسلرکےک‪،‬ئزیقےکوخادنمشہوہےتںیہ۔‬
‫ک‬
‫◼ وکحیتماداروںیمدبدنایتناورایخنےکدعباسےبعشیمتہبئزیرکنشپنیایئاجیتےہ۔‬
‫◼ ہیادارے‪،‬ولوگںےکاصلخمہناعتونےسےتلچںیہ۔ولگاامتعدرکےکرمقدےدےتیںیہاورومعامادارےیکاسھکنااسیک‬
‫ایقدتےکارتحامیمرھبوہسیکاینبدرپاعتونرکےتںیہ۔‬
‫◼ ہیادارےومعموطررپدنچافزادےکاہوھتںاہیئکیجوہےوہےتںیہاوراترگوہاسرپاسولںاقضبراتہےہ۔‬
‫◼ ومعموطررپہیادارےاخدنانیکولسنںیمایقدتوکلقتنمرکےتںیہاوردرگیالہافزادوکہیرولںیہندےتی۔دینی‬
‫ک‬
‫ادارےلسندرلسناخدنایناورومرونےکاسھتےتلچںیہ۔‬
‫ک‬
‫اجنےہلداانےکاحمہبساورآڈٹکرضورتیھبوسحمسںیہنوہیت۔ولگاطمہبلیھبںیہن‬ ‫◼ وچہکناداروںرپاامتعدایک ا‬
‫رکےت۔‬
‫ک‬
‫اجنےہ۔‬
‫◼ اناداروںیمارگخزدئزدوہاجےئوتناربخافزادوکراہتسےساٹہدنا ا‬
‫◼ اعموطررپاظبہزاکررکدیگمزیدڈنفزےکوصحلےکےیلوہیتےہ۔‬
‫ک‬ ‫ک‬ ‫ک‬ ‫ک‬
‫لداہیاتاامنیھبےہاورذہمدارییھبےہ۔ہیذہمداریسکدحت‬‫وہنےہ‪ ،‬م‬
‫◼ اناداروںاکاکمقحوکقحدارتاچہپنا ا‬
‫ک‬
‫وپریوہیتےہ‪،‬اسےلسلسیمنااقدعہآڈٹاظنمیکرضورتےہ۔رگمہارےکلمیمہیرواناینتراجئںیہنےہ۔‬
‫◼ اناداروںےسضعباعمالمتیماظبہزخزدئزدںیہنوہیترگمضعباواقتاناداروںےسواہتسباکروناریمذایتوایگتسب‬
‫افمداتےکرکٹاؤاکناعیتنبےہوجکافشتیفےکاوصلےکالخفےہ۔‬
‫◼ ضعبادارےضحماینپزدنیگےکارامنوپرےرکےنےکئلانبےئاجےتںیہ۔‬

‫‪17 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬
‫رکنےہوتالزموطررپ‬
‫◼ ضعبافزاداسےسذایتافدئہاحلصرکےتںیہ‪،‬حادارےےسواہتسبوکیئفزدذایتافدئہاحلص ا‬
‫ادارےےکاصقننیہےسوہافدئہاتچنہپےہ۔دنچاثمںیلہیںیہ۔‬
‫ک‬
‫▪ ادارےےکرمق‪،‬ڈنفزاکذایتاامعتسلنااےنپنیاسادارےیکرمقوطبراامنروھکارک‪،‬اےنپافمدےکئلاامعتسل‬
‫رکنا۔‬
‫▪ ادارےےکاناہثاجتوکذایتافمدیماامعتسلرکنا۔‬
‫▪ وکیسریٹیےکنامےسئزیئزیاگڑناںادارےےکڈنفزےسخزیدنا۔اناگڑویںوکادارےےکاقمصےکالعوہ‬
‫ذایتاوراخدناینزدنیگےکئلاامعتسلرکنا۔‬
‫▪ ذایتزدنیگیمسبنارٹنیےسرفسرکنارگمادارےےکئلوہایئاہجزیمایلعدرہجیکٹکٹرپرفسرکنا۔‬
‫▪ امہمنونازیےکنامےسایلعدرہجےکاھکےناورنیارزیٹرکنا۔‬
‫▪ ادارےیکخزیداریےکمعیماانپنشیمکانیل‪،‬ذایتافدئہاحلصرکنا‪،‬ےفحتاحتئانیل۔‬
‫کل ک‬
‫▪ ادارےیکآدمینےسوٹکیترکنا‪،‬ناانمسنشیمکنا شںسیفانیل‪،‬ناادارےیکآدمیناکراہتسیمخدبوہاجنا۔‬
‫ک‬
‫وہاجنےہ۔‬
‫▪ ادارےیکردیسسکبوپھچارکیسقترکدانیاورانسکباکاسحبہنرانھک‪،‬سجےسوپرامٹسسنااکم ا‬
‫▪ الپسئززیکاجنےسواظئدانی‪،‬وچبںیکسیفادارکنا‪،‬وچبںیکشادیایبہےکزنشکنفیکذہمداریوبقلرکانیلاور‬
‫ہقلعتمافزاداکانوکافدئہاچنہپنا۔‬
‫ک‬
‫▪ اداروےےکواسلئوکذایتافمدےکئلفزوحرکنا۔‬
‫▪ الصاخزااجتےکاورپوصترایتناطلغایبینرپینبماخزااجتیکرمقاحلصرکنا۔‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫رکناوراس‬
‫▪ فزناین‪،‬صہقےکاجونروکاےنپافرمزرپرپورشرکنااورادارےیکوایگتسبیکاینبدرپادارےوکفزوح ا‬
‫ےسافدئہااھٹنا۔‬
‫▪ رغنافزادےکاوکسولںاوردمارساورداراولعلمےکبتکاخونںرپوصخمصاخدنانےکافزاداکرٹنکولوہنااور‬
‫ک‬
‫اطابلنعلوموکاتکںیباورویافینرمزفزوحرکنااوراسےساساخدنانوکاساخدنانےکذرےعیامعدئنیوکافدئہ‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫اچنہپنا۔ہکبجولوگںوکہیاظہزرکناکوہیفلیبساہللاکمرکرےہںیہاوروخنتاہیھبںیہنےتیل۔رگمدورسےادناز‬
‫ےسافدئہااھٹےتںیہ۔‬
‫▪ ادارےےسوایگتسبیکاینبدرپرہشتےکذرےعیایسیڈزلیرکناوجکاعماحالتیمںیہنوہیتکسںیھتاوراسےس‬
‫ک‬
‫دولامکنا۔وپزنشیےکناعڈلیئزرکیاننباوراانپٹکانیل۔‬
‫▪ اناینہدردیےکناےطنیباالوقامدتشہرگدوںےسولوگںوکڑھچوانااوراسےکذرےعیےسینمالیدرن‬
‫رکنا۔‬
‫▪ ولوگںےسانپلزےکنامرپکزوڑوںاوراروبںروےپعمجرکنااوررھپایسرمقےسرغوبیںےکئلدرتسوخان‬
‫اقمئرکےکوعامیماینپزعتئزاھنا۔‬
‫▪ دوردرازالعوقںیماےنپاخدنانیکزونیمںرپولوگںےکدےیےگڈنفزےسادارےاقمئرکنااوررھپاینپزنیم‬
‫ک‬
‫وکےگنہمداومںفزوحرکناناواہںاہؤگنسوساسنتنیززانبنا۔‬
‫▪ اتیہرپوٹکیجےکئلدونادوےسزادئڈورنزےسوپریوپریرمقانیل‪،‬اوراسااضیفرمقوکاانپقحانھجمس۔‬
‫▪ ریغوموجدافزاد(وھگسافزاد)وکوخنتاوہںےکنامےسرمقاکنانلاورذایتافمدیماامعتسلرکنا۔‬
‫▪ املیکوصرتیمآےنوایلادمادوکآدمینیمشالمہنرکنااورہنوتاناکاسحبرانھکاورہنیہاسحبدانی۔‬
‫▪ آپیکریخاتےکآپےکاسےنمرغنافزادیمیسقترکنااوررھپانےسوہرمقواسپانیلنااسرپنشیمکانیل۔‬
‫▪ رساکریاورریغرساکریادمادیکارپوولاوراکذغیاکروایئےکئلاانپٹکرانھک۔‬
‫ک‬
‫▪ میظنت‪،‬امجعناادارےےکاعتونےسادارہاقمئرکنااوررھپاسادارےوکاینپذایتتیکلمانبانیلاوررھپاسیم‬
‫اےنپاخدنانےکولوگںیکرھبیترکنااورادارےوکاہیئکیجرکانیل۔‬
‫ک‬
‫◼ اناعمالمتوکومعمزنانیمدبدنایتن‪،‬ایخننارکنشپےتہکںیہ۔اوراداروںاورانےسواہتسبافزاداکاسےسنیاک ا‬
‫وہن‬
‫لداامایلیتاومریکاسالہنآڈٹاتتہبئزیرضورتےہ۔سجےکےیلادقاامترکےنرضوریںیہ۔‬
‫رضوریےہ۔ م‬

‫‪19 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫◼ اسےکالعوہضعباواقتاناداروںیکوصخیصآڈٹیکیھبرضوتوہیتےہ۔‬

‫ولطمہباقمص‬

‫ک‬
‫خدمقلخےکئل‬ ‫ولطمہباتنجئاحلص‬
‫احلصیکاجےنوایل‬ ‫وہں۔‬ ‫امسیج‪،‬رافیہاوردینی‬
‫اامناتہنیعتماقمصےک‬ ‫اداروںیکاکررکدیگرتہب‬
‫ئلاامعتسلوہں۔اور‬ ‫اسمتقبیفاہللدیپاوہ۔‬ ‫وہ۔‬
‫احمہبسوہ۔‬ ‫رواداریدیپاوہ۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ہصح اول(افل)‬
‫رپافرسنمآڈٹ۔اتاعترف‬

‫‪21 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫رپافرسنمآڈٹاکوصتراوروہفمم‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫◼ ومعمآڈٹاکدصقمامیلاعمالمتیکاجچنڑپنال‪،‬اناےث‪،‬واابجت‪،‬آدمیناوراخزااجتوریغہوک یچرکنا ا‬
‫وہنےہ۔‬
‫◼ رپافرسنیمآڈٹیموکایٹلاوراتنجئرپوتہجدیاجیتےہ۔‬
‫ک‬
‫اجنےہ۔‬
‫ومعماکروناریآڈٹیمنامٹالنئینعیانمعف‪،‬ررٹینآناونٹنمٹسےکذرےعیامایلیتاکررکدیگاکادنازہاگلنا ا‬ ‫◼‬
‫ک‬
‫اجنےہ۔‬
‫رطقیاکراوروصحلاتنجئےسایل ا‬‫رپافرسنمآڈٹیماکررکدیگاکاجئزہواسلئےکاامعتسلےک ِ‬ ‫◼‬
‫ک‬
‫وہنےہاہجںانمعف‬
‫ہیومعامرساکریاداروںاورریغاکروناریومیظنتںیکاکررکدیگاورواسلئےکاامعتسلےکوحاےلےس ا‬ ‫◼‬
‫ک‬
‫وہن۔‬
‫یہسھچکںیہن ا‬
‫ک‬
‫اجنےہکآناہقلعتم دیفتسم‪beneficiary‬‬ ‫ریغرساکریاورامسیجاداروںاکاتامہدصقماسآڈٹےسہیاحلصایک ا‬ ‫◼‬
‫وکولطمہبافدئہاچنہپناںیہن۔‬

‫رپافرسنمآڈٹےکامہاقمص‬
‫ک‬
‫◼ اعمالمتیمدناناقمئےہ۔‬
‫ک‬
‫◼ وویلیافردیینم۔ینعیوجاخزااجتےیکےئگناوجالگآیئاساکاخرطوخاہافدئہاحلصوہاناںیہن۔ ‪Value for‬‬
‫‪Money‬۔‪VFM‬‬
‫◼ ایکاکمولطمہبااسحسذہمداریےکاسھتایکایگ۔‬
‫◼ ایکولطمہباتنجئدایتسبواسلئاکانمساامعتسلرکےکاحلصےیکےئگ۔ایکرصتفےساچبایگ۔‬
‫ک‬
‫◼ ایکاکررکدیگ‪،‬نسحاکررکدیگےکایعمررپائزیتےہ۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫رپافرسنیمآڈٹیکرعتفی‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫یسکرساکریادارےناریغرساکریمیظنتےکرپورگام‪،‬اکم‪،‬یلمعرسرگمناااظتنماظنمیکآزاداجچنڑپنالوکرپافرسنیمآڈٹاہکاجنا‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫وہنےہکادارہنامیظنتدایتسبواسلئےکاامعتسلےکےجیتنیمافکن‪،‬اکررکدیگاورائز ییدئزیاحلصرک‬ ‫ےہ۔اساکدصقمہیاجانچن ا‬
‫ریہےہناںیہن۔‬
‫ک‬
‫ت شخ ی‬ ‫ک‬
‫ادارےنامیظنتےکاخزااجتاوراکررکدیگیمافکن‪،‬اکرزگاریاورائز ییدئزییک صےکےیلدایلخآڈرٹیز‪،‬رپافرسنیمآڈگنٹ‬
‫ک‬
‫وہنےہکایکاسےکاینبدیاقمصئزوےئاکرالےئاجرےہ‬
‫یککینکتاامعتسلرکےتںیہسجےسااظتنہیمےکےیلہیادنازہاگلنانکمم ا‬
‫ںیہناانرپرظنناینرکےکرتہبانبےنیکرضورتےہ۔‬
‫ک‬
‫◼ رپافرسنیمآڈٹاسناتیکاترعمویض‪،‬آزاداہناوراقباامتعداجچنڑپنالےہکایکمیظنتناادارےیکرسرگایمں‪،‬‬
‫ک‬
‫ادقاامت‪،‬اظنم‪،‬رپورگاماوریلمعاکررواایئں(آرپزنشی)‪،‬افکن‪،‬اکرزگاریاورائز ییدئزیےکاوصولںےکاطمقباکمرک‬
‫رےہںیہناانیمرتہبییکاجنگشئےہ۔‬
‫ک‬
‫◼ رپافرسنیمآڈگنٹاکقلعتافکن‪،‬اکرزگاریاورائز ییدئزیےسےہسجیم‪:‬‬
‫ک‬ ‫ک‬ ‫ک‬
‫اجنےہکایکہیرسرگایمںمکحتسمااظتنماوصولں‪،‬‬
‫اجنےہاورداھکی ا‬
‫(افل)ااظتنمرسرگویمںےکناافکنوہےناکآڈٹایک ا‬
‫رطوقیںاورااظتنہیمیکنیاویسیلںےکاطمقبںیہ؛‬

‫(ب)اافنرنشیممٹسسیکاجچن‪،‬اکررکدیگےکادقاامت‪،‬رگناینےکااظتنامتاوراکمےکرطوقیںتیمساناینواسلئاوردرگیواسلئ‬
‫ک‬
‫ےکاامعتسلاکآڈٹاورآڈٹاداروںےکذرےعیانشحرکدہزمکورویں‪/‬اخویمںوکدوررکنا؛اور‬

‫(ج)سجادارے‪/‬میظنتاکآڈٹایکاجراہےہاسےکاقمصےکوصحلےکےیلاکرزگارییکائز ییدئزیاورولطمہبائزاتےک‬
‫اقمےلبیمرسرگویمںےکالصائزاتاکآڈٹ۔‬

‫‪23 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫رپافرسنیمآڈٹیکامہوصخایصت‬
‫رپافرسنمآڈٹےکآڈٹاڈنیٹسرڈزےکاطمقباکررکدیگاجئزےیمرضورتےسزنادہاقتےضاوروتاعقتولطمبںیہن‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫وہیت۔امایلیتآڈٹتستناا ًرقمرہایعمراتےکتحتایک ا‬
‫اجنےہہکبجرپافرسنیمآڈٹیموموضاعت‪،‬آڈٹےکاقمص‪،‬رطوقیں‬
‫اورآرأےکانچؤیمزنادہکچلوہیتےہ۔رپافرسنیمآڈٹریمسآرأےکاسھتنااقدعہحیقنتناآڈٹںیہنےہاورہناسیکڑجںییجن‬
‫ک‬
‫آڈٹیمویپسںیہ۔ہیاتآزاداہناجچنےہوجریغرکتاری(‪)Non recurring‬اینبدرپیکاجیتےہ۔ونتیعےکاابتعرےس‬
‫اساکدائزۂاکروعیسےہاوراسیمہلصیفاسزیاوروتاحیضتیکیلھکاجنگشئےہ۔اسیماقیقحتیتاورزجتنایترطوقیںاکوعیسااختنب‬
‫ایکاجاتکسےہ۔روایتیآڈٹےکاقمےلبیماسیکاینبدیعطقفلتخمملعرپوہیتےہ۔اسیکاینبدآڈگنٹیکوکیئ یچٹسلںیہنےہ۔‬
‫رپافرسنمآڈٹیکاخصوخیباساکونتعاوراسےکاکمےسقلعتموساالتےکوجاناتیکاجنگشئوہناےہ۔اقونیندائزۂاکریم‬
‫رےتہوہےئرپافرسنمآڈٹاکبلطمفلتخمانترظیمرسرگویمںیکاجچنرکےنیکآزادیےہ۔‬
‫اکررکدیگآڈٹاکرکداردوااسقمےکآڈٹےکدرایمنرطباوراعتونوکابتہرکےنواالںیہنوہنااچےیہ۔اکررکدیگآڈٹیکڑجںییجن‬
‫ک‬
‫ےبعشیملمعتسماعمآڈگنٹیمویپسںیہنںیہ۔اسیکڑجںیرساکریرپورگاومںاوراویسنجیںیکتشیعمیکریغرکتاریاینبدرپ‬
‫وعیسآزاداہنزجتےی‪،‬اوراتیلہاکریموپدیشہںیہ۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫رپافرسنمآڈٹےکدیلکیاوصل۔نیت ای‬
‫ک‬
‫رپافرسنمآڈٹومعامًڈنفزایہمرکےنواےلادارےرکواےتںیہ انکہیاجاچناجےکسکانیکدیوہیئرمقوکدرجذلینیتارگنئزی‬
‫رحوفےکاحلصرکےنےکےیلاامعتسلایکایگناںیہن۔‬
‫‪E‬‬ ‫‪Economy‬‬ ‫ک‬
‫افکناعشری‪:‬‬
‫‪Cost-Output‬‬ ‫ک‬
‫ایکایہمواسلئےسافکنےکاسھتافدئہااھٹناایگ۔رصتف‪،‬وضفلخزیچاورواسلئاک‬
‫‪Value for the money.‬‬
‫ایضعوتںیہنوہا۔‬
‫‪= Cost /Output‬‬
‫ک ک‬
‫ایکواسلئحیحصوقرپفزامہےیکےئگ۔‬

‫انمساورولطمہبدعتاداوروکایٹلیمفزامہےیکےئگ۔‬

‫ایکرموہجرطۂقیاکریمرتہبیآیئ۔‬

‫‪E‬‬ ‫‪Efficiency‬‬ ‫اکرزگاری‪:‬‬

‫‪Input-Output‬‬
‫ایکولطمہبراتفراورایعمرےکاطمقباکموہاناںیہنوہا۔‬
‫‪Time spent.‬‬
‫‪Performance.‬‬ ‫وج واسلئ فزامہ ےیک ےئگ ایک اس ےک ولطمہب اتنجئ احلص وہےئ۔ایک واسلئ و اتنجئ اک‬
‫= ”‪“Doing things right‬‬ ‫انتسرتہبنیےہ‬
‫‪Input / Output‬‬
‫‪E‬‬ ‫‪Effectiveness‬‬ ‫اکررگیوائز ییدئزی‪:‬‬
‫‪Result-Objective.‬‬
‫ےیلڈنفزاورواسلئایہمےیکےگےھتایکوہاقمصاحلصوہےئ۔‬
‫نجاقمصےک ٖ‬
‫‪Matching of results‬‬
‫‪with objectives.‬‬ ‫وجاقمصنیعتموہےئےھتایکانےکاطمقباتنجئاحلصوہےئںیہ‬
‫‪“Doing the right‬‬
‫”‪things‬‬
‫‪= Results / Objectives‬‬

‫‪25 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬
‫رموہجرپافرسنمآڈٹنکزیچوںنااعمالمتاکوہناےہ۔‬
‫◼ رپورگام۔یسکرپورگامےکےیلواسلئفزامہےیکےگوہں۔‬
‫◼ یسکاکمنارپوٹکیجےکےیل۔‬
‫◼ یسکادارےےکےیل۔‬
‫◼ یسکادارےےکنیمظتنمیکاکررکدیگدےنھکیےکےیل۔‬

‫رپافرسنمآڈٹےکایکوفادئوہےتںیہ‬
‫ک‬ ‫ک‬ ‫ک‬
‫◼ اخزااجتیمتچباورافکن۔وصت ِراامناوروصترِذہمداریااجرگ ا‬
‫وہنےہ۔‬
‫◼ اکمرکےنےکرتہب‪،‬ؤمئزاورانسحرطےقیولعمموہےتںیہاورھجمسیمآےتںیہ۔‬
‫◼ رصتافتےستچب۔ریغرضوریاخزااجتےستچبےکراےتسھجمسیمآےتںیہ۔‬
‫ک‬ ‫ک‬ ‫ک‬
‫وہنےہ۔‬
‫◼ اقمصےکاطمقباخزااجتیکالصحدیپاوہیتےہ۔ئزاحیجتاکوعشردیپا ا‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫رپافرسنمآڈرٹیےکرکےنےکاکم۔‬
‫ک‬
‫وہنےہکوہہیدےھکیاورنیعترکےک‪:‬‬
‫رپافرسنمآڈرٹیاکرکدارہی ا‬

‫‪S‬‬ ‫‪Sound judgement is exercised‬‬ ‫آڈٹےکوپرےمعیماےھچاورقطنم‬

‫‪throughout the audit process.‬‬
‫لصیفےیکاجےتںیہ۔‬

‫‪M‬‬ ‫‪Methodologies are appropriate‬‬ ‫فلتخمادعادوامشروکاےھٹکرکےنےکےیلانمسرطۂقی‬

‫‪and combined to capture a‬‬
‫‪range of data.‬‬ ‫اکروموجدےہ۔‬

‫‪A‬‬ ‫‪Audit question(s) are set which‬‬ ‫ک‬ ‫ک‬

‫وساالنسادنازےسرمنےیکےگںیہکانےکوجانات‬
‫ا‬
‫‪can be concluded against.‬‬ ‫ک‬
‫ےساتنجئاخدےیکاجتکسںیہ۔‬

‫‪R‬‬ ‫‪Risks to delivering the audit‬‬ ‫آڈٹروپرٹیکفزایمہےسواہتسبرطخااکتزجتہیاورااظتنم‬

‫‪report are analysed and‬‬
‫‪managed.‬‬ ‫وہاتکسےہ۔‬

‫‪T‬‬ ‫‪Tools are employed to help‬‬ ‫آڈٹےکمعیموجوٹزلاامعتسلےیکےگںیہوہاکایمب‬

‫‪achieve successful delivery of‬‬ ‫ک‬
‫‪the audit.‬‬ ‫آڈٹےکدصقموکاحلصرکتکسںیہ۔‬

‫‪E‬‬ ‫‪Evidence is sufficient, relevant‬‬ ‫ک‬

‫آڈٹےکاتنجئوکنانرکےنےکےیلوبثتووشادہاکیف‪،‬‬
‫‪and reliable to support the‬‬
‫‪audit findings.‬‬ ‫قلعتماوراقباامتعدںیہ۔‬

‫‪S‬‬ ‫‪Significant / substantive‬‬ ‫آڈٹیکوصنمہبدنبیےکدورانیہیمتحروپرٹیمشیپ‬

‫‪conclusions and‬‬
‫‪recommendations to the final‬‬ ‫ےیکاجےنواےلنکممامہاتنجئاورافسرشاترپوغرایکایگ‬
‫‪report are considered from the‬‬ ‫ےہ۔‬
‫‪planning phase onwards.‬‬

‫‪T‬‬ ‫‪Transparency - a 'no surprises‬‬ ‫افشتیفےکذرےعی۔ریغااچتاورریغوتمعقوسچےک‬

‫‪approach' - is adopted with the‬‬
‫‪27 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬
‫‪auditee.‬‬ ‫ک‬
‫اجنےہ‬
‫اسھتاکمایک ا‬

‫رپافرسنمآڈرٹیےسوتاعقت‬
‫رپافرسنمآڈرٹیےسوتعقوہیتےہکوہاےنپاکموکاسادنازےسرکںیےگ۔‬

‫وہدرجِ ذلیرطخاتوکذنہنیشنرکںیےگاورادنازہاگلںیئےگ۔‬

‫;‪What could go wrong‬‬

‫ایکطلغوہےنےکااکمناتںیہ۔‬

‫ایکطلغوہاتکسےہ۔‬
‫‪How likely it is to go‬‬ ‫ک‬
‫طلغوہاجناسکدحتنکممےہ۔‬
‫;‪wrong‬‬

‫‪What would be the‬‬

‫ارگطلغوہایگوتاسےکائزاتایکوہںےگ۔‬
‫;‪impact of it going wrong‬‬

‫‪What can be done to‬‬

‫ویطلغںےکااکمناتوکمکےسمکرکےنےکےیل‬
‫‪minimize the chances of‬‬
‫‪it going wrong; and‬‬ ‫ایکایکاجاتکسےہ‬
‫‪How the risk can be‬‬
‫وجرطخاتالقحںیہارگوایعقمعیمآاجںیئوت‬
‫‪managed, should it‬‬
‫‪materialize‬‬ ‫انےسےسیکنا)‪(Manage‬اجےئ‪.‬‬
‫‪Was leadership aware of‬‬
‫ایکایقدتانرطخاتےسآاگہیھت۔‬
‫‪this risk.‬‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
‫‪29 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬
 ‫ک‬
‫اجنےہ‬
‫رپافرسنمآڈٹےسیکایک ا‬

B-Generally using
structured and
A-objective and Professionally
systematic. adopted
methodologies.
‫ا فل۔رعمویضومظنم‬
‫ےلہپےسنیعتم‬،‫ب۔ ناومعلموھٹس‬
‫اورہشیپوراہنرطقیاکراکاامعتسل‬

basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.
 ‫رپافرسنمآڈٹےکرمالحورطقیِاکر‬

‫‪A-‬‬
‫‪B-‬‬ ‫‪C-‬‬ ‫‪D-‬‬ ‫‪E‬‬
‫‪Project‬‬ ‫‪Planning‬‬ ‫‪Conducting‬‬ ‫‪Reporting‬‬
‫‪Selection‬‬ ‫‪-Follow up‬‬
‫وصنمہبدنبی‬ ‫آڈٹاکااقعند‬ ‫روپرگنٹ‬ ‫بقعتناریپوی‬
‫رپوٹکیجاکنیعت‬

‫امہادقاامت‪:‬‬

‫◼ نیایسیلاوررطخاتاکاجئزہاوراکماکوصنمہب؛‬
‫ک‬
‫◼ آڈٹوصنمہبدنبییکنادداس؛‬
‫◼ آڈٹیکریبوندرتفرسرگایمں؛‬
‫◼ آڈٹرکاےنواےلےسآڈٹےکاتنجئرپراضدنمیاحلصرکنا؛‬
‫ک‬
‫◼ آڈٹروپرٹیکاشاع؛‬
‫◼ اکرروایئیکریپوی(افولاَپ)‬

‫‪31 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫رپافرسنم ٓاڈٹےکرمالح‬
‫رپافرسنمآڈرٹیزوکانرپراسیئوہیتےہ‪:‬‬

‫داتسویزات‬ ‫ااٹسف‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫رپافرسنم ٓاڈٹےکاست"ت"‬
‫رپافرسنمآڈٹےکاسترضوری"ت"وجآڈٹےکاراقتیئرمالحیکنادنیہرکےتںیہ‪:‬‬

‫ک‬ ‫ک‬
‫ئزبیغ‬ ‫ئزبیک‬ ‫وصتئز‬ ‫وصتر‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫حیقنت‬ ‫ن زائ‬ ‫ئزتیب‬

‫‪33 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫رپافرسنیمآڈٹےکاعیملایعمرات‬
‫◼ دیارٹنلنشینآرگائزنشیآفرپسمیآڈٹایٹسنویٹشز(‪)INTOSAI‬ےن"اڈنیٹسرڈآفرپافرسنیم‬
‫آڈگنٹ‪"2016‬‬
‫)‪(Standards of Performance Auditing 2016‬ےکونعانےسرپافرسنیمآڈٹ‬
‫ےکایعمراتاجریےیکںیہوجوناسن‪www.Issai.org‬رپدایتسبںیہ۔انایعمراتاکاتایلعمحطساک‬
‫الخہص ذلییمدنااجراہےہ‪:‬‬
‫◼ آڈرٹیوکرپافرسنیمآڈٹاکواحض‪،‬ےطدشہاایتخراحلصوہنااچےیہ؛‬
‫◼ رپافرسنیمآڈٹیکنااقدعہوصنمہبدنبیوہیناچےیہ؛‬
‫◼ رپافرسنیمآڈٹاکایعمرآڈٹرکاےنواےلادارےےکملعیموہاورنکمموطررپاسرپدوونںاکلمکماافتقوہ؛‬
‫◼ رپافرسنیمآڈٹیکنااقدعہرگناینیکاجےئ؛‬
‫◼ رپافرسنیمآڈٹیکروپرٹیکاینبدہقلعتم‪،‬اکیفاورہملسموشادہرپوہیناچےیہ؛‬
‫◼ رپافرسنیمآڈٹروپرٹیمزمکورویںےکاسھتتبثماکایمویبںوکیھبشالمایکاجےئاوررتہبیےکےیلافسرشاتیھب‬
‫دیاجںیئ؛‬
‫◼ رپافرسنیمآڈٹرکےنواولں(آڈرٹیز)وکاچےیہکوہامتمااشکنافتواتنجئآڈٹرکاےنواےلادارےےکملعیمالںیئ‬
‫اورآڈٹےک ردمعوکیمتحآڈٹروپرٹیمشالمرکںی۔‬
‫◼ رپافرسنیمآڈٹرکےنواےلآڈرٹیزتیثیحبومجمیعآڈٹرکےنیکلمکماتیلہرےتھکوہں۔‬
‫◼ رپافرسنیمآڈٹرکےنواےلآڈرٹیزوپریرطحآزادوہںاوراںیہناےنپدائزۂاکریمآےنواےلامتمہبعشاجتےک‬
‫آڈٹیکوپریآزادیوہ۔‬
‫◼ رپافرسنیمآڈٹرکےنواےلآڈرٹیزدنادتناری‪،‬رعموتیض‪،‬اافخ‪،‬ریغاجدبناریاوراایتحطےکاالخیقاوصولںرپمعریپا‬
‫وہں۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ہصح اول (ب)‬

‫‪35 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫رپافرسنمآڈٹویکں‪:‬ذہمدارانےکوغرےکےیل‬

‫ک‬
‫اکررکدیگہاریاکایمیبیکنادنیہ‬ ‫اقمصوئزاحیجت۔رکےنےکاکماور‬ ‫نیااتسکنےکامتماداروںےکامایلیت‬
‫رکیتےہ۔‬ ‫رضوریاکماناکنیعترضوریےہ۔‬ ‫اعمالمتاروبںرووپںےکںیہ۔‬

‫ک‬ ‫ک‬
‫ہارےادارےاےسئزتیباور زئیق‬ ‫ک‬
‫مکالگےسہیرپوٹکیجالچرک‬ ‫نیب االوقایم پادنبویں ےک پاعث اس‬
‫ےکےیلاامعتسلرکںی۔ضحموخنتاہیک‬ ‫ک‬
‫اافدناحلصیکاجیتکسےہ۔‬ ‫یک اتیمہ یزھ اجیت ےہ۔‬
‫ادایگیئاکذرہعیہنانبںیئ۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ذےمدارانےکرکےنےکاکم‪:‬ومعمقلعتاناعمالمتےسےہ۔‬

‫اجئزہ‪،‬‬ ‫میٹورک‪،‬‬ ‫رطقیاکر۔‬

‫اقتیلب‬ ‫اتیلہ‬
‫ااستحب‬ ‫وخوگشاری‬ ‫نفاکررکدیگ‬

‫‪37 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫افزادیکاکررکدیگےکوعالم‬

‫انکیٹولیج‪،‬وٹزل‬ ‫ک‬ ‫ااسحسِ‬

‫ح‬
‫ٹنکت‬ ‫الص نتں‬ ‫اعدات‬ ‫روہی‬ ‫رکدار‬
‫اور نکس‬ ‫ذےمداری‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫اجئزہےکوعالم‬

‫احالتنا‬ ‫ک راحجن‬
‫دیپسچل‬ ‫ذاہن‬ ‫میلعت‬ ‫الصیتیح‬
‫اموحل‬ ‫ناالیمن‬

‫‪39 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫نیااتسکنےکدینیاورامسیجاداروںیماکررکدیگاکاحمہبسےسیکوہاگ‬

‫ایکاقمصوادہافنیعتم‬
‫ایکانادہافوکاحلصرکےن‬ ‫ایکانادہافیکرعتفی‬ ‫ےیکںیہ۔ایکہیاامسرٹںیہ؟‬
‫اکرطۂقیاکرنیعتم‬ ‫ک‬
‫یکیئگےہ۔‬ ‫(ایکاوربکتاحلص‬
‫ےہ۔(ےسیک)‬
‫رکناےہ)‬

‫ایکہیادہافاتیلہ‪،‬‬
‫ایکانادہافےکنیعتیم‬ ‫ک‬
‫الصح‪،‬وقتاور‬ ‫انادہافےکنیعتیمنک‬
‫رموہجوعالمےسدعم‬
‫دورِاحرضےکاقتوضںےک‬ ‫افزادوکرشتایکایگےہ۔‬
‫اطمقبوتںیہنےہ۔‬
‫اطمقبںیہ۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
‫ایکانادہافےکوصحلےکےیل‬ ‫ایکانادہافےکوصحلاکرطقی‬
‫انادہافےکوصحلےکےیلوج‬
‫نجواسلئرپااصحنرایکایگےہ‪،‬‬ ‫اکردینیاقتوضںاور‬
‫میٹانبیئیئگایکوہاساقبےہک‬
‫وہرسیم‪،‬انمس‪،‬وتماناور‬ ‫دوراحرضےکرموہجرطقیاکر‬
‫اساکموکرسااجنمدےےکس۔‬
‫اطمقبںیہ(اچرمیم)۔‬ ‫اورواسلئےکاطمقبےہ۔‬

‫ایکوصحلواسلئیم‬ ‫ایکانواسلئےکاامعتسل‬
‫ایکانواسلئوکحیحصاور‬
‫رموہجرطقیاکرےک‬ ‫ےکےیلولطمہبرطقیاکر‬
‫ک‬ ‫انمستمیقرپاحلصایک‬ ‫ک‬
‫اطمقبافکنےکاوصل‬ ‫یکئزتیباحلصوہیکچ‬
‫ایگےہ۔‬
‫اکایخلراھکایگےہ۔‬ ‫ےہ‬

‫‪41 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ایکاساعمدہےرپمع‬
‫ایکاساعمدہےرپ‬ ‫ک‬ ‫ایکوصحلواسلئےک‬
‫درآدمیمناریخیکذےم‬
‫ڈیشولےکاطمقبمع‬ ‫ےیلرحتئزیاعمدہہایکایگ‬
‫داریاورزسانیعتماک‬
‫درآدموہراہےہ۔‬ ‫ےہ۔‬
‫نیعتایکایگےہ۔‬

‫ایکرموہجاوصولںاور‬ ‫ایکادہاف‪،‬افزا ِداکر‪،‬ہنیعتم‬ ‫ایکاساعمدہےرپنااقدعہ‬

‫رطتقۂکاار‬ ‫واسلئاوراقمصیک‬ ‫وگتفگاوراجئزےاکرطۂقی‬
‫ےکاطمقباتیلہےکاسھت‬ ‫اطمتقباک‬ ‫اکرنیعتمےہاوراسرپمع‬
‫اکموہراہےہ۔‬ ‫اجئزہایلاجراہےہ۔‬ ‫درآدمیھبوہراہےہ۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
‫ایکرموہجاوصولںاوررطۂقی‬ ‫ایکادہاف‪،‬افزاداکر‪،‬ہنیعتم‬ ‫ایکاساعمدہےرپنااقدعہ‬
‫اکر‬ ‫واسلئاوراقمصیک‬ ‫وگتفگاوراجئزےاکرطۂقی‬
‫ےکاطمقباتیلہےکاسھت‬ ‫اطمتقباک‬ ‫اکرنیعتمےہاوراسرپمع‬
‫اکموہراہےہ۔‬ ‫اجئزہایلاجراہےہ۔‬ ‫درآدمیھبوہراہےہ۔‬

‫ایکمظنِناالےناس‬
‫ایکادہافاوراکررکیگاک‬
‫ساعمالمترحتئزی‬ ‫روپرٹےکاطمےعلاور‬
‫اجئزہےلرکاےسمظنِناال‬
‫وصرتیمںیہ۔‬ ‫معدرآدمےکاجئزہاک‬
‫قحاداایک۔‬ ‫وکروپرٹایکاجراہےہ۔‬

‫‪43 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫اداروںےکاومریماکررکدیگےکولازامت‬

‫ادارےےکوقادعووضاطب‬ ‫اےنپاکمےکڈیشولرپ‬
‫ابلسےکاعمالمت‬ ‫ےسواتیفقاحلصرکںیاور‬ ‫نااقدعیگےسمعرکےت‬
‫انوضاطبرپمعیھبرکںی‬ ‫رںیہ‬

‫افزا ِداکرےکاسھتلمرک‬ ‫اےنپآپوکالہ‪،‬اقباور‬

‫ک‬
‫وخوگشارروہیاانپںیئ‬ ‫اکمرکےنیکالصح‬ ‫رپولنشیفاظہزیھبرکںی‬
‫ک‬
‫دیپارکںی‬ ‫اورنانیھبرکںی‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫اےنپدرتفےکاسویھتںےکاسھتآپاکروہیاوراعمالمت‬

‫درگیافزادےک‬
‫اقباامتعد‬ ‫اوصولںرپ‬ ‫دواتسہنادناز‬
‫نایمہاعتون‬ ‫اسھتناااصنیف‬
‫ب‬ ‫اکردنبرںیہ‬ ‫اانپےیئ‬
‫ہنرکںی‬

‫دورسوںیک‬
‫ِ‬
‫زعتسفن‬ ‫اینپ ِ‬
‫زعت‬ ‫اکمیماور‬ ‫وافاعشریاک‬ ‫اعمہلممہف‬
‫لقتسم‬
‫اکایخل‬ ‫سفناکایخل‬ ‫ادارےیم‬ ‫اظمہزہ‬ ‫اورہدرد‬
‫مزایج۔‬
‫رںیھکاور‬ ‫رےیھک۔‬ ‫وحہلصرےیھک‬ ‫ےیجیک۔‬ ‫رےیہ۔‬
‫زعتدںی‬

‫‪45 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫دنچولطمہبالصیتیح‬

‫ک ک‬
‫وقاکرتہب‬ ‫وقتمعاور‬
‫وگتفگاکہقیل‬
‫اامعتسل‬ ‫ِ‬
‫وقترحمک‬

‫وصنمہبدنبیرکےن‬
‫وقتِہلصیفاورزجتہی‬ ‫اامسرٹادنازےس‬
‫اوراسیکرگناین‬ ‫ک‬
‫ک‬ ‫رکےنیکالصح‬ ‫تنحمرکےناکنف‬
‫رکےنیکالصح‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
‫اکمرکےناوراےنپ‬ ‫وفسکرےنہاور‬ ‫اکموکرشوع‬
‫اعمالمتیم‬ ‫اامہنکےساکم‬ ‫رکےکمتخرکےن‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫اہمرت‬ ‫رکےنیکالصح‬ ‫یکالصح‬

‫ک‬
‫ااسحسِ‬ ‫ااسحسِ‬ ‫دنانداری‬
‫ذہمداری‬ ‫اکایمیب‬ ‫اوررازداری‬

‫‪47 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫رپافرسنمآڈٹےکےیلرکےنےکاکم‬

‫رپافرسنمآڈٹےکونیمل‬
‫وکنافزادہیآڈٹرکںیےگ‬ ‫ہقلعتمافزاد‪،‬ہبعشاجت‪،‬‬ ‫یکرضورت۔‬
‫اورانیکمیلعتاوراقتیلبوک‬ ‫ادارہاجتاورویٹیمکںےک‬ ‫ک‬
‫رہتفرہتفئزتیباوررجتنات‬
‫ےسیکنیعتمایکاجےئاگ۔‬ ‫ناماورامشرنات‬
‫یکروینشیم‬

‫ایکہارےادارےےکرطۂقی‬
‫ک‬
‫ئزیتیبادارہئزاےئ‬ ‫ایکہارینیاایسیلںاوررپورجیسز‬ ‫اہےئاکررموہجاورولطمہباور‬
‫احمسااکررکدیگاکایقم‬ ‫ےنبوہےئںیہ۔‬ ‫اقونیناقتوضںےساطمتقب‬
‫رےتھکںیہ۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫آڈٹےکولطمہب‬
‫احمبسیک یچٹسل‬ ‫اشاراتیکوصرت‬
‫ڈاوکمزیکیگشیپ‬
‫یکیسقت‬ ‫یمزئزوڈراٹف‬
‫االطع‬

‫نسحِاکررکدیگ‬ ‫نسحِاکررکدیگ‬ ‫افزاداورایقدت‬

‫ک‬ ‫ک‬
‫اکآڈٹ‬ ‫یکواضح‬ ‫یکئزتیب‬

‫‪49 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫وکنافزادآڈٹرکںیےگ؟‬

‫اداروںےسواہتسبافزادوجرپوزلنشیف‬ ‫راٹیئزڈافزادوج‬
‫وہںناانکیٹولیجناآڈگنٹےکےشیپ‬ ‫اےنپرجتہبیکاینبدرپرامنہیئرکںی‬
‫ےسواہتسبوہں۔‬ ‫ےگ۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ہصحدوم‬

‫رپافرسنمآڈٹےکےیل رپوٹکیجاکااختنب‬

‫‪51 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫رپافرسنمآڈٹےکےیلرپوٹکیجاکااختنب ےکاکنت‬
‫◼ واسلئاورافزا ِدِِاکریکدایتسیبیکاینبدرپڈیشول‬
‫ک‬
‫◼ مظنِناالناوبرڈناوشری مےساشمورتےکدعبئزاحیجتاکنیعت‬
‫حن‬
‫‪ ‬یناٹلئرپو کتساکنیعت۔‬
‫‪ ‬رمکزناداروںااورہبعشاجتےسآاغزایکاجےئ۔‬
‫ک‬
‫‪ ‬دیچیپہوکلجنگادارے۔ئزاحیجتنیعتمیکاجںیئ۔‬
‫‪ ‬وہادارےنجیکاکررکدیگرپادارےےکلبقتسمااصحنرےہانرپاخصوتہجدیاجےئ۔‬
‫‪ ‬وہادارےوجریبمھگاسملئاکاکشرںیہ‬
‫حن‬
‫‪ِٓ ‬ڈٹےکےیلآاسناورکشمرپو کتساکااختنب‬
‫‪ ‬رجتہباوررلگننرکو۔ےسیکایکاجےئ۔‬
‫ک‬
‫‪ ‬ہزحطسیکاتااکیئناکونتمعومنےننبںیکس۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ہصحوسم‬

‫رپافرسنمآڈٹیکوصنمہبدنبی‬

‫‪53 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫رپافرسنیمآڈٹےکرمالح‬

Project Planning Conducting Reporting Follow

Selection ‫آڈٹاکااقعند‬ ‫روپگنٹ‬ up
‫وصنمہبدنبی‬
‫رپوٹکیجاکنیعت‬
‫بقعتناریپوی‬

basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.
 ‫رپافرسنیمآڈٹےکامہرمالح‬
‫وصنمےبےکااختنبیکوصنمہبدنبی‬

‫◼ نیایسیلاوررطخاتےکادنوشیںاکاجئزہ‬
‫◼ آڈٹوصنمےبیکاخکاسزی‬
‫ک‬
‫◼ آڈٹوصنمہبدنبییکنادداس‬
‫معدرآدم‬

‫◼ آڈٹڈلیفورک‬
‫◼ آڈٹرکاےنواےلیکوظنمری‬
‫روپرگنٹ‬
‫ک‬
‫◼ آڈٹروپرٹیکاشاع‬
‫◼ ریپوی‬
‫◼ افسرشاترپمعدرآدمیکریپوی‬

‫‪55 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫واتیفق‪/‬امونسرکانا‬
‫◼ الہپدقمآڈٹوصنمےبنارپوٹکیجےکاقمص‪،‬آرپنشی‪،‬وتمعقاتنجئ‪،‬ااشکنافت‪،‬اورائزاتوکانھجمسےہ۔‬
‫ک‬
‫◼ آڈرٹیزیکذےمداریےہکوہواتیفقاورامونسدیپارکےنےکےیلمکازمکدنمرہجذلیولعمامتعمجرکںی‪:‬‬
‫‪ -‬رپورگامےکسپرظنمیکولعمامتنجاکآڈٹایکاجناےہ(نیایسیل‪،‬اقمص‪،‬رکداراورواظئ‪،‬رسرگایمںاور‬
‫ک‬
‫ومعم‪،‬ئزایقیتراحجناتوریغہتیمساکمےکیلمعرطےقی)‬
‫‪ ‬اکررکدیگےکادہاف‬
‫ک‬
‫‪ ‬یمیظنتاسحاورااستحیباقلعتت‬
‫‪ ‬ادنرویناورریبویناموحلاورہقلعتمفزیقی‬
‫‪ ‬اینبدیخدامتنافزایمہ‬
‫‪ ‬دایلخرٹنکولاکاظنم‬
‫‪ ‬رپورگامیکاکررکدیگیماحلئریبوینراکوںیٹنارپورگاموکاتمئزرکےنوایلاطںیتق‬
‫‪ ‬اسےبعشیمےلہپیکیئگاقیقحتت‬
‫‪ ‬ااظتنمرطےقیاورواسلئ‬
‫◼ آڈرٹیزاکاینبدیدصقمہیدانھکیےہکآڈٹرکاےنواولںےکاقمصوکدقمارےکوطررپنانیااجاتکسناںیہن۔ارگااسیںیہنےہ‬
‫ک‬
‫وتاںیہنہقلعتمااظتنہیمےسااسیرکےنیکدروخاسرکیناچےیہ۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫رپافرسنیمآڈٹیکوصنمہبدنبی‬
‫نیایسیلاوررطخاتاکاجئزہ‪-‬اقمص‬
‫ک‬
‫درہجدنبیرپزوردنااجےئناکلبقتسماکرپافرسنیمآڈٹ‪:.‬‬
‫• تقیقحدنسپاہن‪،‬‬
‫• نکممالمعل‪،‬اور‬
‫• دیفموہ‬
‫آڈٹیکوصنمہبدنبیےکےیلاینبدیکفزایمہدنمرہجذلیرشاطئےکاسھت‪.‬‬
‫• واسلئیکرضورت(ولطمباہمرت‪،‬امہزنی‪،‬ڈاٹی‪)...‬‬
‫ک‬
‫• اظنماالواقت(اکمیکلیمکتترمالحےکامہگنسلیم)‬
‫• آڈٹاکاخک(آڈٹےکامہوساالت‪،‬ایعمراکر‪،‬اہشدیت‪،‬رطقیاکر‪،‬تعس‪،‬ائزات)‬
‫ک ک‬
‫آڈٹرکاےنواےلادارےےکنارےیمنازہئزنیاورلمکمولعمامت‪:‬‬
‫◼ ویکں؟اقمصایکںیہاورآڈٹیکرضورت(قطنم)ایکےہ؟‬
‫◼ ےنتک؟ادارےنیاسےنتکواسلئدایتسبںیہ؟‬
‫◼ وکن‪/‬بک؟آڈٹےکفلتخمرمالحیمذےمدارفزدوکنوہاگ؟‬
‫◼ اہکں؟رگنایناوررٹنکولیکاینبدیولعمامتاہکںدایتسبںیہ؟‬
‫◼ ایکطلغوہاتکسےہ؟نکئزےرطخاتےکادنےشیںیہ؟‬

‫‪57 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ویکں؟آڈٹےکاقمصایکاورقطنمایکےہ؟‬
‫◼ آڈٹےکہزےبعشیمڈنفنےکوجازیکناندیہ(امرگنٹیکیماہکںنااکموہیئ؟ایکاسیموعامیکوکیئرتہبیےہ‪..‬‬
‫‪ .‬؟)‬
‫◼ وسالرکںیکایکاسےکاقمصاامسرٹ)‪ (SMART‬ںیہ؟( ینعیاقمصوصخمصںیہ‪،‬اقبامیپشئںیہ‪،‬اقب‬
‫ک ک‬
‫وصحلںیہ‪،‬سحاحلاورئزوقںیہ)؟‪...‬ایکاقمصدقماریںیہ؟ایکہیواحضےہکایکاتنجئوصقمدںیہ؟اوربک‬
‫ک‬
‫ت؟‬
‫ک‬
‫◼ انشحرکںیکاسمیتقباشارے(‪)RACER indicators‬وموجدںیہ۔‬
‫سحاحلںیہ؟ایکہیاسدہاورآاسن‬
‫ینعی(سحاحل‪،‬میلستدشہ‪،‬اقباابتعر‪،‬آاسناوروبضمط)ایکاشارےاقمصےک ِ‬
‫ںیہ؟‬

‫ےنتک؟نیایسیلےکاسےبعشےکےیلےنتکواسلئدایتسبںیہ؟‬
‫◼ اسادارے‪/‬وینےکےیلصتخمٹجباکزجتہیرکںی‪:‬ایکہیایسےبعشےکےیلصتخمایکایگےہ؟اسیکفزایمہاکہتخپودعہ‬
‫ےہ؟‬
‫ک‬ ‫ک‬ ‫ک‬
‫ایکفزامہرکدناایگےہ؟ناریخ‪،‬معدرآدمیمالکشمتاکاتاشارہےہ؛ناریخیکووجہیکاجچنڑپناللبقتسمیمآڈٹےک‬
‫نکمماتنجئوکامنناںرکےیگ۔‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫◼ اناین‪/‬ااظتنمواسلئیکناندیہرکںی‪:‬ایکہیاکیفںیہ؟رمنٹجبیکالگےساناکومازہنرکےنیکوکششرکںی۔‬

‫وکن‪/‬اہکں؟فلتخمرمالحیموکنسکاکماکذےمدارےہ؟‬
‫◼ فلتخمرکداروںیکہقلعتمذےمدارویںاکنیعترکںی(ااستحب)‪،‬اخصوطررپواہںاہجںذےمداریرتشمکوہ‪،‬‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫اجنےہ؟اداایگیئںوکنرکراہےہ؟ااظتنہیم‬
‫رکنےہ؟نکافزادےسوشمرہایک ا‬
‫◼ امہرکداروںیکناندیہرکںی(لصیفوکن ا‬
‫بکاورسکرطحولمثوہیتےہ؟)‬
‫◼ ‪...‬اسےسآپوکہیاجےنناکومعقےلماگکآڈٹےکدورانسکاکارٹنوویرکنااچےیہ؟‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫اہکں؟رگنایناوررٹنکولیکاینبدیولعمامتاہکںںیہ؟‬
‫◼ اینپولعمامتےکواسلئیکناندیہرکںی(زگہتشآڈٹاکڈاٹی‪،‬االجوسںیکروداد‪،‬ذراعئاالبغ(ڈیمنا)اکہقلعتموماد‪،‬‬
‫رساکری‬
‫ادعادوامشر‪،‬اسالہنرسرگمناآڈٹرکاےنواولںیکرٹنکولروپرسٹ‪،‬ونیمزلئ‪)...‬‬
‫◼ ارگامرٹیننڈاٹیدایتسبےہوتناندیہرکںیاہکںلماتکسےہ(ونیمزلئ‪،‬دایلخرامنہاوصل‪،‬ڈاٹیبز‪،‬ویٹیمکںیک‬
‫اکرروایئیکروپرسٹ یچرکںی)‬
‫◼ دیقنتیآرأاکومازہنرکںیاورآڈٹرکاےنواولںےکاسھتانرپابتدۂلایخلرکںی(فلتخموحطسںےکولوگںےکارٹنووی‬
‫رکںی)‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫◼ االطاعتےکاظنومںرپوغررکںی(اناظنومںتسکیکراسیئےہ؟اںیہنبکاورےنتکوےفقےساپڈنایکاجنا‬
‫ےہ؟)‪...‬نکیلراسیئےکاےنپوقحقےسآاگہرںیہ‪...‬ایھبآپآڈٹےکرمےلحیمدالخںیہنوہےئںیہ!‬

‫ایکطلغوہاتکسےہ؟امہرطخاتےکادنےشیایکںیہ؟‬
‫ک‬
‫رطخاتےکادنوشیںیکانشحاورزجتےیرپوتہجدںی۔‬ ‫◼‬
‫رطخےاکوصتر‬
‫◼ اصقنننازمخگلاجےناکخدہش؛ہیادنہشیکھچکطلغوہاجےئاگ‬
‫◼ رعتفی‪:‬وکیئواہعقنااخصاحالتیمروامنوہےنواالاحدہثوجارگروامنوہوتادارےےکاقمصےکوصحلوکیفنموطر‬
‫اتمئزرکےاگ۔‬

‫‪59 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫رطخےےکادنےشیاکزجتہی‬
‫◼ رطخاتیکونتیع؛‬
‫◼ یسکواےعقےکشیپآےناکااکمن؛‬
‫◼ ارگرطخےاکادنہشیتقیقحنبایگوتنکممائزاتوہںےگ؛‬
‫◼ رطخاتےکادنوشیںیکوصرتیمآڈٹرکاےنواولںیکتمکحیلمعایکوہیگ۔‬
‫◼ نیایسیلاوررطخاتےکادنوشیںاکاجئزہ‬

‫رطخاتےکوعالم‬
‫◼ ادارے‪،‬رپورگام‪،‬اوریلمعاکررواویئںیکونتیعاوردیچیپیگ؛‬
‫ک‬
‫◼ اقمصاکونتع‪،‬اجکییئاورواضح؛‬
‫◼ اکررکدیگیکامیپشئےکادقاامتیکوموجدیگاوراامعتسل؛‬
‫◼ رطخاتےکادنےشیےسےنٹمنےکےیلدایتسبواسلئ؛‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫◼ یمیظنتاسحیکدیچیپیگاورذےمدارویںیکواضح؛‬
‫◼ ایعمراوررٹنکولےکاظنمیکوموجدیگ۔‬

‫ک‬
‫نیت”‪“E‬یکانمسےسرطخاتےکوصخمصادنےشی‬
‫ک‬
‫◼ افکن)‪((Economy‬الثمًزناں‪،‬وضفلخزیچوریغہ)‪:‬‬
‫‪ o‬اایشاورخدامتیکخزیدارییمالرپوایئ‪،‬‬
‫ک‬
‫‪ o‬الگاٹھگےنرپوتہجہندانی۔‬
‫◼ اکرزگاری)‪((Efficiency‬الثمًدایلخواسلئاکزناںواسلئےکاامعتسلاوراتنجئاکریغتحصدنمانتس)‬
‫ک ک‬
‫‪ o‬وقاکزناں‪،‬اکمےکاعیمریرطوقیں)‪(SPOs‬اکہنوہنا‪،‬رگناین اکدقفان۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
‫◼ ائز ییدئزی(‪((Effectiveness‬الثمًیقیقحرضوروتںوکاسےنمرےھکریغبادارہاجیتڈئزانئنایلمعاکررواایئں؛وعیس‬
‫ک‬
‫ئزاقمصنجیکامیپشئنکممہنوہ)‬
‫ک‬
‫‪ o‬ادہافہنوہنا‪،‬اامسرٹادہاف)‪(SMART‬اکہنوہنا‪ ،‬ریغواحضاورایھجلئزاحیجت‪،‬دبیتلوہیئںیتمس۔‬

‫آڈٹالپناکاخکایتررکنا‬
‫ک‬
‫◼ آڈٹوصنمہبدنبییکنادداس‬
‫◼ آڈٹےکرطےقی(وٹزل)‬
‫◼ وشادہعمجرکےناکوصنمہب‬
‫◼ آڈٹالپناکاخکایتررکنا‬
‫ک‬
‫آڈٹوصنمہبدنبییکنادداس‬
‫◼ آڈٹےکوساالت‬
‫◼ آڈٹاکدائزہاکر‬
‫◼ آڈٹاکایعمریاوصل‬
‫◼ آڈٹےکوشادہاورانےکذراعئ‬
‫◼ آڈٹاکرطۂقیاکر‬
‫◼ آڈٹےکااکمیناتنجئاورافسرشات‬
‫◼ آڈٹاکاظنماالواقت‪،‬واسلئاورایعمراقمئرےنکےکااظتنامت‬
‫◼ آڈٹرکاےنواولںےکاسھتنایمہابتدہلایخل۔‬

‫‪61 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬
‫آڈٹوصنمہبدنبییکنادداس‬
‫‪1‬۔آڈٹےکوساالت‪:‬‬
‫◼ وساالتادتبایئاطمہعلیکاینبدرپوہےناچہ‬
‫ک‬
‫◼ ئزیحیجوطررپاتوسالنکیلنکمموطررپدونانیتوساالتوجاجعماوراخصوطررپاومرےسقلعتموہںاوراتیمہےکاابتعر‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫ےسدتبرجیزنادہامہےسمکامہوسالتیکئزبیت(اہزامیکاسح)یموہں۔‬
‫ک‬
‫◼ وساالتاعمےلمےسہقلعتموہں(ینعیرطخےےکادنےشیےسقلعتم)اوراقبامسعوہںینعیانوکنسرکاورھجمسرک‬
‫وجابدنااجےکس۔‬
‫ک‬
‫◼ واضحرکںیکزجتےییکحطسایکےہ(الثمًاظنمناوصنمےبیکاکررکدیگ)۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ک‬
‫آڈٹوصنمہبدنبییکنادداس‬

‫‪2‬۔آڈٹاکدائزہاکر‬
‫آڈٹیکدحوداکنیعترکںی‪:‬‬
‫◼ ایک؟وکناسرپورگام‪،‬امیپشئےکوکنےسرطےقی‪،‬ٹجبیکدم(ٹجبالنئ)‪...‬‬
‫◼ وکن؟سکاکآڈٹوہاگ؟‪:‬ادارہ‪،‬وین‪،‬افدئہاحلصرکےنواےل؟‬
‫◼ اہکں؟وکناسوین‪،‬العےق‪...‬سکاینبدرپااختنبایکاجےئاگ؟‬
‫ک ک‬
‫◼ بک؟وقیکدمتاکنیعتسجیماکملمکمایکاجےئاگ؟‬
‫◼ درجذلیےکدمِرظنایکدائزہاکرتہبوعیسےہ؟‬
‫▪ ۔آپےکواسلئ؟‬
‫▪ ۔آپیکاہمرت؟‬
‫ک ک‬
‫▪ ۔وقیکتلہم؟‬
‫◼ ہقلعتماومررپرتہبوتہجےکرطوقیںرپوغررکںی۔‬

‫‪3‬۔آڈٹاکایعمر‬
‫◼ اکررکدیگنااشمدہاتیکاجچنےکےیلاامعتسلرکدہایعمرات؛‬
‫◼ رعمویض‪،‬قلعتماوروقعملرےنہیکرضورت؛‬
‫◼ میلستدشہوشادہےساحلصرکدہ؛‬
‫◼ رعمویض؛‬
‫◼ قلعتم؛‬
‫◼ وقعمل؛‬

‫‪63 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫◼ اقبوصحل؛‬
‫◼ آڈٹرکاےنواےلاکایعمررپاافتق۔‬

basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.
 ‫رپافرسنیمآڈٹاکایعمر‬

‫رکناچےیہ۔رپافرسنیمآڈٹ‪،‬امایلیتآڈٹاسیج‬
‫◼ رپافرسنیمآڈٹیمآڈرٹیزوکہزاممہاعمےلمےکےیلآڈٹاکایعمررقمر ا‬
‫ںیہنےہسجیمآڈٹےکاوصلاوراعیمراتصویںرپاینیلمعقشمرپینبمںیہ‪،‬‬
‫◼ رپافرسنیمآڈٹیمآڈٹےکایعمراکامخدوکیئاتذرہعیںیہنےہ۔آڈرٹیزوکآڈٹرکاےنواےلادارےیکاکررکدیگاک‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫ڑپنےہ؛آڈرٹیزدرجذلیذراعئےسدمدےلتکسںیہ‪:‬‬ ‫نیعتاخیصقیقحتےکدعبرکنا ا‬
‫‪ ‬میظنت‪،‬رپوٹکیجنارپورگامےکرقمررکدہاقمص‬
‫‪ ‬ومعموطررپمیلستدشہاکمےکیلمعرطےقی‬
‫‪ ‬زگہتشاکررکدیگایعمرات‬
‫‪ ‬میظنتےکایعمریرطقیاہےئاکر‬
‫ک‬
‫‪ ‬ہبعشاجیتاورخدیدئزنیاطمےعل‬
‫‪ ‬یتلمیتلجومیظنتںنارپورگاومںےکاسھتومازہن‬
‫‪ ‬ہشیپوراہنیملعآرأ‬
‫◼ رپافرسنیمآڈٹیکدمعہقشماکاقتاضےہکآڈٹایعمراترپآڈٹرکاےنواےلادارےوکاامتعدیمایلاجےئاوروصنمہب‬
‫دنبیےکرمےلحیماسیکراضدنمیاحلصیکاجےئ۔‬

‫‪65 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫‪-4‬آڈٹےکوشادہاورذراعئ‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫◼ آڈٹےکوساالتاکزجتہیناکاےسیوشادہ‪،‬ذراعئاورانیکرسیتےفزوقیںےسدایتسیبوکدرناتفاورانشحایکاجےکس۔‬
‫◼ وشادہاےسیوہےناچہوج‪:‬‬
‫‪-‬آڈٹےکوساالتاکیلستشخبوجابدےےکس؛‬
‫‪-‬آڈٹےکوساالتےسقلعتموہ؛‬
‫‪-‬ریغاجدبناریاوررعموتیضےکاابتعرےساقباابتعروہ۔‬
‫◼ وغرایکاجےئکاےسیوشادہوکیمتحآڈٹروپرٹیمسکرطحشیپایکاجےئاگ؟‬

‫‪5‬۔آڈٹاکاوصیلرطقی‪--‬وکنےس"رطےقی"اامعتسلےیکاجںیئےگ‬
‫ک‬
‫دقماراورایعمرےکفلتخمرطےقیوجآڈٹوساالتیکاینبدرپاکررکدیگآڈٹیماامعتسلےیکاجتکسوہں؛ الثمً‪:‬‬
‫وفسکرگوسپ‬ ‫◼ الصےکاطمقبومنہناسزی‬
‫رفموےضرپینبمرجتنایتاجچن‬ ‫◼ تقیقحےکئزالخف‬
‫وااعقیتاطمہعل‬ ‫◼ ایعمردنبی‬
‫ک‬
‫ارٹنوویز‬ ‫◼ الگےکوفادئاکزجتہیٍٍٍِِ‬
‫افولئںاکاجئزہ‬ ‫◼ رسوئز‬

‫‪6‬۔نکمماتنجئاورآڈٹےکائزات‬
‫ک‬
‫◼ نکممدبتیلیتےنچنہپےکےیلاےسیاشمدہاتاورافسرشاترپوغررکںی–وترھپایک؟‬
‫◼ نیتائز(‪)E's‬نادرںیھک؛‬
‫◼ اواقت۔رپورگامیکوصنمہبدنبیرپوغررکںی؛‬

‫‪-7‬آڈٹاظنماالواقت‪،‬واسلئاورذراعئاورایعمریااظتنامت‬
‫◼ اتتقیقحدنسپاہنوصنمہبولطمبےہ‪:‬اصقننےکادنےشیمکرکےنیکاجنگشئرںیھک؛‬
‫◼ ادنروین‪/‬ریبویناہمرتےکوصحلیکرضورترپوغررکںی؛‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ک‬
‫◼ رظننایناورایعمریکنیادنبیاوررٹنکوزلیکواضحرکںی؛‬
‫◼ ریبوینڈیدالزنئ(الثمًہقلعتمےبعشیمیسکےئناضےطباکافنذ‪،‬رپورگامیکامایلیتدمتاکمتخوہنا)۔‬

‫‪8‬۔آڈٹرکاےنواولں(آڈیٹی)ےکاسھتاالبغ‬
‫ک‬
‫◼ وکیئبیجعناتںیہنےہ۔آڈٹرکاےنواولںتالپناچنہپںیئاورانےکاسھترصتخمابتدہلایخلرکںی۔‬
‫ک‬
‫◼ آڈٹرکاےنواولںےکیسکسزرنکےکاسھتآڈٹےکایعمررپنکممدحتاافتقراےئدیپارکںی۔‬
‫◼ رتہباالبغاکمطلابےہاکمےکدورانرتہباقلعتت‬
‫ک‬
‫◼ آڈٹےکمعےکدورانآڈٹرکاےنواولںےکاسھتمزیدنات یحیکوصنمہبدنبیرکںی۔‬

‫‪67 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫آڈٹےکرطےقی‬
‫◼ ارٹنوویز‬
‫تش‬
‫◼ اعمےنئناا نیکسیزز‬
‫◼ اشمدہےناآئزروزنشی‬
‫◼ یتفت‬
‫◼ وفسکرگوسپوگتفگ‬
‫◼ اجئزےاوررسوے‬
‫◼ امہزنیےک ی ز‬
‫پاورریشمان‬
‫◼ ایعمردنبیناچنبامرگنک‬

‫وفسکرگوپارٹنوویرکےناکبلطمےہ‪:‬‬
‫◼ ولوگںےکاتبختنمرگوپےکاسھتیسکاخصوموضعرپانےکرظنناتووصتراتاوررجتناتےکقلعتممظنمااہظر‬
‫ایخل‬
‫◼ یسکاخصوموضعرپفلتخمولوگںیکفلتخمآرأاحلصرکےنےکےیلہیرطقیتہبومزوںےہ‬
‫◼ اساکاینبدیدصقمانافزادےکروےی‪،‬ااسحاست‪،‬رظننات‪،‬رجتنات‪،‬اورردمعےکنارےیماجانناورولعمامتاحلص‬
‫رکناےہوجدرگیذراعئنارطوقیںےسنکممہنوہ۔‬

‫وفادئ‬
‫◼ روزرمہزدنیگنااحالتےکنارےیمولوگںیکنایمہمیہفتےکنارےیمولعمامتاحلصرکنا؛‬
‫◼ ہیاشمدہہرکےناکومعقکافزاددورسوںےکایخالتاورآراأرپسکرطحاورایکردمعاظہزرکےتںیہ‬
‫◼ ہیاجاننکضعباخصاومرنااسملئویکںامہںیہاوروکنےسوعالمںیہجوھنںےناںیہنامہانبناےہ۔‬

‫اصقننات‪/‬دوشارناں‬
‫ک‬
‫وہنےہکرگوپےکۂطقنرظنےسفزدےکارفنادیۂطقنرظنےسانتکفلتخمےہ‬
‫◼ ہیاجاننکشم ا‬
‫ک‬
‫وہاجنےہکیسکاخصدنبوتسبناااظتنموکرضورتےکاطمقبحیحصرطحایکاجےکس‬
‫◼ ضعباواقتہیکشم ا‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ک‬
‫◼ اتاےھچرگوپابمےثحےکےیلااھچوہسلاکر‪/‬امڈررٹییکتہباتیمہوہیتےہ۔‬

‫اجئزےاوررسوئز‬
‫رسوےاکدصقم‬
‫◼ آپوکرسوےیکویکںرضورتےہ؟‬
‫◼ اسےسایکوصخیصولعمامتاحلصوہںیگ؟‬
‫◼ اسےسایکوفادئاحلصوہںےگ؟‬

‫رسوےرکنا‪:‬‬
‫◼ وساانلہمایتررکنا‬
‫◼ وساانلہمیکاجچن؛‬
‫◼ ڈلیفورک‬
‫◼ ڈاٹیعمجرکنا۔‬

‫امہزنیاورریشموںاکاامعتسل‬
‫دصقم‬
‫وماعقیکوتعسسجیمہییھبشالمںیہ‪:‬‬
‫◼ امہزنییکآرأیکفزایمہ(اخصوطررپیکینکتوشمرہ‪،‬آدنئہےکنارےیمایقس‪/‬شیپینیب)‬
‫ک‬
‫◼ وصخیصرطوقیںےکاامعتسلیمدمدالثمًرسوئزناالگاکزجتہی؛‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫◼ نایسکدوردرازاقممرپاکمرکناوجیسکآڈٹمیٹیکااعنےکےیلنااسیکایننےکوطررپوہ۔‬

‫اناکنت‪/‬اسملئرپوغررکنااچےیہ‬
‫◼ اںیہنادتبایئرمےلحیہیماامعتسلرکںی‬

‫‪69 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫◼ ریشموںےکاکمےکےیلواحضااقمصاکنیعترکںی‬
‫◼ انوبعشںیک‪،‬ناندیہرکںیاہجںریشموںوکدمدیکرضورتوہیگ‬
‫◼ رقمر‪/‬سکفناےلہپےسرقمرہتمیقبلطرکںی‬
‫◼ امرٹیکیکوتمیقںےسواتیفقوکئزاھںیئاوراسےکاطمقبوسدارکںی‬
‫ٹ‬
‫◼ ھنکےےکمظتنم(رجینم)یکناندیہرکںی‬
‫ٹ‬
‫◼ ھنکےےکاعمدہےیکنیادنبیرکاںیئ‬
‫◼ میٹےکاحلصرکدہاتنجئوکریشمےکاتنجئےکاسھترموبطرکںی۔‬

‫چنبامرگنک‪/‬ایعمردنبی‬
‫دصقماورامہاومر‬
‫نجیکاینبدیسکمیظنتنارپوٹکیجیکاکررکدیگےکامیپشئےکاوصلنایسکرقمرہایعمررپوہ؛اورےسجدنمرہجذلیاقمصےکےیل‬
‫اامعتسلایکاجےئ‪:‬‬
‫◼ اکررکدیگیکرعمویضاجچن؛‬
‫◼ انالعوقںیکناندیہاہجںرتہبییکرضورتوہ‬
‫◼ اکمرکےنےکرتہبنیرطوقیںیکناندیہ‬
‫◼ اجچنرکںیکایکرتہبیےکرپورگاماکایمبںیہ‬
‫◼ آڈٹرکاےنواولںےکاسھتایعمررپابتدۂلایخلاوراسیکدصتقیرکںی‬
‫◼ ڈاٹیعمجرکےنےکرطےقیاکنیعترکںی‪،‬ڈاٹیعمجرکںیاوراکررکدیگیموجاخایمں‪/‬ایمکںںیہاناکزجتہیرکںی۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫وصنمہب کدنبیےک کرمےلحیمسےسزنادہاامعتسلیکاجےنوایلکینکت‬
‫نکت‬ ‫تش‬
‫اقمص‬ ‫خیصیک نکتں‬
‫• ادنرویناموحلیمآڈٹےکاقمصیکوخویبں‪،‬زمکورویںاورریبویناموحلےکوماعق‬ ‫وخویبں‪،‬زمکورویں‪،‬وماعقاور‬
‫اوررطخاتیکناندیہرکںی۔‬ ‫رطخات)‪(SWOT‬اور‬
‫• یتفتےکنکممالعوقںیکناندیہرکںی۔‬ ‫رطخاتےکادنےشیاکزجتہی‬
‫• رطخاتےکوعالمیکناندیہرکںیاورانےسےنٹمنیکمیظنتیکادعتسااکاجئزہ‬
‫ںیل۔‬
‫• دیپسچلرےنھکواےلالصرگووپںکنتسااندیہ(سجیمواہتسبافمدولوگں‪/‬اداروںیک‬ ‫افمدےسواہتسبافزاد‪/‬اداروں‬
‫ش‬‫ی‬ ‫ت‬‫ی‬ ‫لچ‬
‫د یوہ)‬ ‫اکزجتہی‬
‫• ولوگںیکراےئاورافمداتےکرکٹاؤےکوماعقیکناندیہرکںیاوررضوری‬
‫ولعمامتعمجرکںی۔‬
‫• ادارےنارپورگامےکالصاقمصےسواتیفقاحلصرکںی۔‬ ‫ونصماعت(خدامت)اور‬
‫• خدامتےکاتدورسےرپدرایمنااصحنرےکقلعتوکواحضرکںی۔‬ ‫اکررکدیگاشاروںاکشقن‬
‫ک‬
‫• امہئزنیخدامتےکذےمداروںیکنادیہرکںی‬
‫• اکررکدیگےکاشارےوعضرکںی۔‬
‫• اکمےکرطےقیےکیلمعولہپؤںےسواتیفقاحلصرکںی‬ ‫رطۂقیاکراکشقن‬
‫ک‬
‫• ایھچقشمیکانشحرکںی‬
‫• اکمےکرطوقیںوکیلقعاینبدرپرتہبانبےنےکوماعقیکناندیہرکںی۔‬

‫‪71 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫اکررکدیگےکاشارےاوراینبدیوکائ(ڈاٹی)‬
‫اکررکدیگاکڈاٹیآڈٹرکاےنواےلیکتشیعم‪،‬اتیلہ‪،‬ائزازیگنی‪،‬اورائز ییدئزیےکولہپؤںیکاجچنےکےیلرضوریےہ۔اکررکدیگ‬
‫ک ک‬
‫ےکاشاروںاکاعمہنئرکےتوقدرجذلیاوصولںرپوغررکنارضوریےہ‪:‬‬
‫ک‬
‫افل)ایکاکررکدیگےکاشارےالگےکوفادئےکاابتعرےسناوجاز‪،‬اقباابتعراورافصنمہنںیہ؟‬
‫ب)ایکاکررکدیگاکڈاٹیعمجرکےنےکرطقیاہےئاکرومزوں‪،‬اکیفاورومئزںیہ؟‬
‫ج)ایکاکررکدیگےکاشارےہلصیفاسزیےکمعاکالزمہصحںیہ؟‬

‫اکررکدیگےکاشاروںاورڈاٹییماسملئ‬
‫ارگہچآڈٹیکوصنمہبدنبییماےسرمکزییثیحاحلصےہ‪،‬نکیلرجینمیکاجنےسفزامہرکدہاکررکدیگولعمامتوکدنمرہج‬
‫ذلیاسملئاکاسانموہاتکسےہ‪:‬‬
‫ک‬
‫◼ ریغومزوںوطررپواضحرکدہاقمصیکاینبدرپاکررکدیگےکاشاروںےکنیعتیمالکشمت‬
‫◼ ولعمامتیکفزایمہاکنااکیفنانااقباابتعراظنم‬
‫ک‬
‫◼ رپورگاومںیکاکررکدیگرپریبوینوعالمےکائزاتوجوصخمصنیاویسیلںاورادقاامتےسقلعتمئزاہراساتنجئیکنان‬
‫دیہکشمانبدےتیںیہ‬
‫◼ ایسیخدامت(ونصماعت)یکامیپشئیمدوشاریوجاتسنجناونعیکہنوہں‬
‫◼ اکررکدیگےکاشاروںےکاعیمریولہپؤںکوشالمرکےنیمالکشمت‬
‫◼ رپورگامیکائز ییدائزیواتیلہاکاخکاحلصرکےنےکےیلریثکیتہجاشاروںیکرضورت۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫وشادہعمجرکےناکوصنمہب‬
‫ک‬
‫ہی آڈٹ وصنمہب دنبی نادداس اک ہمیمض ےہ نکیل اکررکدیگ یم اس یک یثیح دیلکی داتسوئز یک ےہ سج یک لیصفت درج‬
‫ذلیےہ‪:‬‬
‫◼ آڈٹےک(ینمض)وساالت‬
‫◼ آڈٹاکاعیمر‬
‫◼ وشادہ‬
‫◼ وشادہےکذراعئ‬
‫◼ اینبدیوکائ(ڈاٹی)عمجرکےنےکرطےقی‬
‫◼ اینبدیوکائ(ڈاٹی)ےکزجتےیےکرطےقی‬
‫ک‬
‫آڈٹوصنمہبدنبییکنادداس‪-‬وشادہعمجرکےناکوصنمہب‬

‫وکائ(ڈاٹی)ےک‬ ‫وکائ(ڈاٹی)عمجرکےن‬ ‫وشادہےکذراعئ‬ ‫وشادہ‬ ‫ایعمر‬ ‫وچےھترمےلحےک‬ ‫رسیتےرمےلحےک‬ ‫دورسےرمےلح‬ ‫آڈٹےکوساالت‬

‫زجتےی‬ ‫ےکرطےقی‬ ‫وساالت‬ ‫وساالت‬ ‫ےکوساالت‬
‫ےکرطےقی‬
‫وشادہےکوصحلےک‬ ‫مہوشادہےسیک‬ ‫مہوشادہاہکںےس‬ ‫وکنےسوشادہ‬ ‫مہنکایعمراترپ‬
‫دعبمہ‬ ‫احلصرکںی‬ ‫اہشدت‬ ‫وسالاکوجابوہںےگ‬ ‫اجچنرکںی‬ ‫مہایکاجانناچےتہںیہ‬
‫انےکاسھتایک‬ ‫احلصرکںی‬
‫رکںی؟‬
‫۔اقحقئدعدیاہشدت‪،‬‬ ‫ـ وضاطباسزی‬
‫‪-‬دقماریوشادہ‬ ‫‪-‬ذایت(اشمدہہ‪،‬اعمہنئ‪،‬‬ ‫واضیتحاہشدت‬ ‫وقادع‬
‫(الثمًراحجنات‪،‬‬ ‫داتسوئز‪،‬‬ ‫دقماریولعمامت‬ ‫ہشیپوراہنایعمر‪،‬‬
‫ومازےنانتابست)‬ ‫ارٹنوویز‪،‬وفسک‬ ‫ـ ادارہ‬ ‫ایعمرات‪،‬ادقاامتنا‬ ‫ـ وجاناتاہں‪،‬اہںاورںیہن‬
‫ک‬
‫دمعیگےکوشادہ‪،‬‬ ‫رگوسپ‬ ‫درگیرساکریادارے‪،‬‬ ‫‪-‬رجتنات‬ ‫اتنجئ‪،‬آڈنرکاےن‬ ‫یھبوہتکسںیہ‪،‬اہںنکیلیھب‬
‫وکڈنمززسی)‬ ‫۔یدرہعیوفن‪،‬ڈاک‪،‬‬ ‫شاعئدشہقیقحت‪،‬افدئہ‬ ‫وصترات‪/‬آرأ‬ ‫واےل‬ ‫اورںیہننکیلیھب۔‬
‫مٹسسانالتسزز(الثمًولف‬ ‫ایلیم‪،‬داتسوئزاتیک‬ ‫ااھٹےنواےل‪،‬الپسئزز‪،‬‬ ‫ےکودعے‬
‫ک‬
‫اچرسٹ)‬ ‫دروخاس‪،‬وساانلےم)‬ ‫دیپسچلرےنھکواےل‬ ‫‪-‬اقبومازہناداروں‬ ‫ـ اقبوجاب‬
‫‪-‬وااعقیت‬ ‫‪-‬ومنہناجئزے‪/‬رسوئز‬ ‫رگوسپ‬ ‫یک‬
‫اطماعلت‪/‬اڈٹسئز‬ ‫وجذایتوطررپنایدرہعی‬ ‫یصخشناذایت‬ ‫‪-‬اکررکدیگ‪،‬رتہبنی‬ ‫ـ قطنم‬
‫ڈاکناایلیم)‪،‬اقب‬ ‫قشمناآڈرٹیےکقیلخت‬
‫ومازہناداروںےک‬ ‫رکدہایعمرات‬
‫اقمبایعمردنب‪/‬چنب‬
‫امرک‬
‫ـ دقماریوشادہ‬

‫‪73 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫وصنمہبدنبیاکاسہچن‬
‫ک‬
‫آڈٹےکاسملئاوروساالتیکواضحےکدعبمیٹوکاتوصنمہبدنبیاسہچنایتررکنااچےیہ۔اسیمآڈٹیموصنمہبدنبییک‬
‫ہقلعتمولعمامتےکالخےصرپلمتشماتخدولشالموہیناچےیہ۔دنمرہجذلیخدولوصنمہبدنبیاسےچناکاتامڈلناومنہن‬
‫ےہ۔‬

‫دحدنبناںنا زجتہیںیمہ‬ ‫ولعمامت ڈاٹیعمجرکےن ڈاٹیےک‬ ‫ولطمہب‬ ‫آڈٹ‬

‫ایکےنہکیک‬ ‫دحود‬ ‫زجتہی‬ ‫ےکذراعئ اکرطقیمع‬ ‫ولعمامت‬ ‫وسال‪/‬ذیلی‬
‫ااجزتداتی‬ ‫رکےناک‬ ‫وسال‬
‫ےہ؟‬ ‫رطۂقیمع‬
‫ک‬
‫ک‬ ‫درجذلیےس‬ ‫ی‬‫ک‬ ‫ن‬ ‫کت‬ ‫ن‬
‫رصتخماًواضح‬ ‫ک‬ ‫ڈاٹیےک‬ ‫ان وںیک‬ ‫دیلکیرشاطئ آڈٹوسالےک ولعمامتےک‬
‫منلع‬ ‫ک‬
‫قدحودیک رکںیکایک‬ ‫یکواضح وجابےکےیل ہزخزےکذراعئ نادنیہرکںیوج زجتےییم‬
‫ک‬
‫اتنجئاحلص‬ ‫رکںی‪:‬‬ ‫واضح‬ ‫اامعتسلوہےن‬ ‫اینبدی‬ ‫یکناندیہ‬ ‫ولطمب‬ ‫اوروسالاک‬
‫‪-‬رطقیاہےئاکر‬
‫ےیکاجںیکس‬ ‫وکائ(ڈاٹی)عمج وایلوکینکتں‬ ‫رکںی‬ ‫ولعمامتیک‬ ‫دائزہاکر‬
‫یکتمکحیلمعوج‬
‫ےگ۔‬ ‫یکناندیہ‬ ‫رکےنیم‬ ‫ناندیہرکںی‬ ‫‪-‬ایعمر‬
‫اایتخریکاجےئ‬
‫اامعتسلایکاجںیئ اورہقلعتم‬ ‫‪ -‬وصنمےب یک‬
‫یگ‬
‫‪-‬ولوگںاور‬ ‫رطۂقیاکر‬ ‫یگ‪،‬اورہقلعتم‬ ‫لیمکتاکرعہص‬
‫ک‬
‫رطقیاکرایبن ایبنرکںی۔ ولعمامتت‬ ‫‪-‬افمدرےنھک‬
‫راسیئ‬ ‫رکںی۔‬ ‫واولںیک‬
‫‪-‬ولعمامتاک‬ ‫ومشیل‬
‫ایعمر‬ ‫‪-‬رغجاایفیئا‬
‫ـ اکمااجنمدےنی‬ ‫دائزہاکر‬
‫یکرشاطئ۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ک‬
‫آڈٹوصنمہبدنبینادداساکامصح‬
‫◼ وجمزہآڈٹاخےکےکالخےصرپینبمدیلکیوصنمہبدنبیداتسوئز(سجیمآڈٹرکاےنواےل‪،‬ارغاض‪،‬ٹجب‪،‬الص‬
‫رکدار‪،‬الصرطخات‪+‬نکممآڈٹوساالت‪/‬ایعمر‪/‬وشادہ‪/‬رطقیاکر‪/‬الیھپؤ‪/‬ائزاتشالموہں)‬
‫ک ک‬ ‫ک‬
‫◼ نکمماتنجئ‪،‬افسرشات‪،‬اورائزات(آڈٹروپرٹیکاشاعےکوق)‬
‫◼ ضعباواقتہقلعتمازگیوٹکیاورااظتنہیموکاترصتخمالخہص‪،‬شیپایکاجاتکسےہ‪،‬‬
‫ــ سجیمدرہجوارااظتنہیموکہیہلصیفرکےناکومعقےلمکآڈٹتقیقحدنسپاہن‪،‬نکممالمعل‪،‬اوردیفمےہ۔‬

‫‪75 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫رپافرسنمآڈٹیکوصنمہبدنبی‬
‫ک ک‬
‫ادتبایئاجئزےےسآڈٹوصنمہبدنبینادداست‬
‫ادتبایئاکمیکااجنمدیہ‬

‫ک ک‬
‫آڈٹےکالعےقیکنازہئزنیولعمامتاحلصرکںی‬

‫‪-1‬وصنمےبےکہقلعتماشاروںیکقطنماوراقمصیکناندیہرکںی‬
‫م‬
‫‪ -2‬میصوےبےکےیلدایتسبذراعئ‪/‬واسلئاکنیعترکںی‬
‫‪-3‬فلتخمادااکروں‪/‬فزوقیںیکہقلعتمذ مہےدارویںاکنیعترکںی‬
‫‪-4‬اافنرنشیمانکیٹولیجتیمسااظتنامتےسقلعتمامتمامہرطقیاہےئاکریکنادیہرکںی‬
‫‪-5‬ااظتنہیماوررٹنکولےکرطوقیںےسقلعتمولعمامتیکرضورناتایبنرکںی‬
‫‪-6‬امایلیتمظنےکااکحتسموکالقحرطخاتیکنادیہرکںی۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
‫‪77 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬
 ‫ہصحاہچرم‬

‫رپافرسنمآڈٹاک ااقعند‬
Coducting the Performance
Audit

basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.
 ‫رپافرسنمآڈٹاکااقعند‬

‫آڈٹرپمعدرآدمےکرمالح‬
‫◼ آڈٹرپورگامیکایتری‬

‫◼ درتفےکناہزاکمیمشیپرتف‪،‬اینبدیوکائ(ڈاٹی)عمجرکنا‬

‫◼ آڈٹورگنکرپیپز‪/‬داتسوئزاتیکایتری‬

‫◼ ڈاٹیاکزجتہی‬

‫◼ آڈٹیکرگناین‬

‫◼ آڈٹےکاتنجئیکایتری‬

‫‪79 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫رپافرسنمآڈتاکااقعند‬

‫آڈٹوکروہبمعالےناکوصنمہب‬

‫آامایلیتآڈٹےسعطقرظناکررپافرسنیمآڈٹےکےیلایعمریایترآڈٹرپورگامدایتسبںیہنںیہ۔ہزرپافرسنیمآڈٹےکےیلات"وخداسہتخ‬

‫ک‬
‫ڑپنےہ۔‬
‫آڈٹرپورگام”(رلیٹڈیمآڈٹرپورگام)اکاہسراانیل ا‬

‫ک ک‬
‫رکنےہ۔‬
‫◼ آڈٹرپورگامیمہزےلئسمےکلحےکےیلآڈٹرکاےنواالآڈٹےکرطوقیںیکواضح ا‬
‫◼ آڈرٹیوںوکدرہجذلیوساولںاکوجابالتشرکےنےکےیلرطقیءاکرانبنااچےیہ‪:‬آڈٹےکارغاضواقمصایکںیہ؟‬
‫آڈٹاکاوصیلایعمر)‪(criteria‬ایکےہ؟اقحقئایکںیہ؟آڈٹےک اوصیلایعمرےساہکںارحنافرکناےہ؟‬
‫ارحنافیکووجاہتایکںیہ؟ارحنافےکایکائزاتوہںےگ؟ااظتنہیمیکاجنےساسوصرتاحلاکایکدتارکایک‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ک‬
‫اجاتکسےہ؟انوساالتاکوجابالتشرکےنےکےیلآڈرٹیزوکانادقاامتیکرہفسانبینوہیگنجرپمعرکنا‬
‫وہاگ۔یہیادقاامتآڈٹرپورگامنباجےتںیہ۔‬
‫◼ آڈٹرپورگام‪،‬آڈٹرپمعدرآدماکرحتئزیوصنمہبےہ۔‬
‫ک‬
‫وہنےہنجرپمعایکاجناےہ۔‬ ‫‪ -‬ہیآڈٹےکانرطوقیںرپلمتشم ا‬
‫ک‬
‫رکنےہ۔‬
‫‪ -‬ہیریبوندرتفرسرگویمںےکےیلاگیدنارامنہاکاکم ا‬
‫ک‬
‫انبنےہکومزوںرطوقیںرپمعایکاجےئاورآڈٹاسادناز‬ ‫‪ -‬ہیرگنایناکاتومئزرطقیےہوجینیقی ا‬
‫یملمکموہکاقمصیکلیمکتوہےکس۔‬
‫◼ آڈٹوصنمےبرپمعدرآدم‬
‫◼ داتسوئزاتووشادہاکوصحلاوراںیہنمظنمرکنا‬
‫◼ اکمیکیسقتاوراظنماالواقتیکایتری‬
‫◼ آڈٹےکرطوقیںاکومئزاامعتسل‪،‬ارٹنوویز‪،‬اطمہعل‪،،‬رسوےوریغہ‬
‫◼ یئنولعمامتووشادہیکاینبدرپوصنمےبیمردودبل‬
‫◼ عمجےیکےئگڈاٹیاورولعمامتاکنارتینیبےسزجتہی‬
‫ک‬
‫◼ نیمظتنمواکرونکںےسوگتفگ‪،‬طخواتکن۔‬

‫آڈٹےکوشادہےکےیلیلمعقشمرپینبمدنچاوصل‬
‫◼ ہزڈاٹیےکامخدرپااصحنررکےنےسےلہپاسوکاجںیچناوراےسبسیکرظنےسدںیھکی۔وجزیچشیپیکاجےئاسرپوفراًیقی‬
‫ہنرکںی۔‬
‫ک ک‬
‫◼ آڈٹرکاےنواولںےکےلمعےسارٹنوویرکےتوق’اچرآوھکنں‘ےکاوصلرپمعرکںی۔اعماحالتیممکازمکدو‬
‫افزادوکارٹنوویرکنااچےیہ۔‬
‫ک‬ ‫ک ک‬
‫◼ ہزارٹنوویےکدعباسارٹنوویونسٹوکداتسوئزاکہصحانبںیئ۔اےسیسکاوروقےکےیلموھچڑںی۔آپتہبےس‬
‫ک‬
‫امہاکنتوھبلتکسںیہ۔‬
‫◼ ارٹنوویونسٹیکآڈٹرکاےنواےلےسدصتقیرکںیاخصوطررپوہاکنتوجآڈٹروپرسٹیمشالموہےنںیہ۔‬

‫‪81 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫◼ ناونیروپرسٹ‪،‬ادعادوامشر‪،‬ڈیمنایکولعمامت‪،‬کلبپارٹنوویزوریغہوکےبدحاایتحطےسئزانتاچےیہ۔ولگطلغایبین‬
‫ک‬ ‫ک‬ ‫ک‬
‫رکتکسںیہ‪،‬ابمہغلآرایئرکتکسںیہاورتہبیسنایتوھبلیھبتکسںیہ۔ایسیولعمامتےبرطبوہاجیتںیہ۔‬
‫◼ یعبطاعمےنئےکےیلوہگجںاکدورہرکںی‪،‬وصتئزںیںیچنیھکاوروڈویزانبںیئاورآڈٹرکاےنواےلےلمعوکاامتعدیم‬
‫ںیل۔‬

‫آڈٹڈلیفورک‬

‫اینبدیوکائ(ڈاٹی)عمجرکےنےکمعیمادقاامت‬
‫ک‬
‫◼ وصنمہبدنبی(امہاومریکواضحاکمعناوہاسملئنجاکاطمہعلرکناوہ)‬
‫◼ آڈٹےکوساالت(نجوساولںےکوجاناتدراکرںیہ)‬
‫◼ اطمہعلاکڈئزانئ(ولطمہبولعمامتاورنجاومریماطمےعلیکرضورتےہ)‬
‫◼ آڈٹرپورگام(سکونتیعیکاقیقحتترضوری کےہ)‬
‫نکت‬
‫◼ ڈاٹیعمجرکنا(ڈاٹیعمجرکےنیماامعتسلوہےنوایل نکتں)‬
‫◼ زجتنات(احلصدشہومادےکنارےٰمواضوتحںااورقلعتیکدرناتف)‬
‫ک‬ ‫م‬
‫◼ وشادہےکزجتہیاکمع‪،‬اتنجئیکایتریاورافسرشاتناکزمکورقشمےکاحلمالعوقںاکالخہص‪ASOSAI‬اگیدالزنئیک‬
‫روینشیمدنمرہجذلیاخےکےکاطمقبایکاجےکس۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫آڈٹاکررکدیگیکاجچناکاوصل(ایکوہنااچےیہ)‬

‫آڈٹےکوشادہ(ایکےہ)‬

‫آڈٹےکاتنجئ("ایکےہ"اقمبہلب"ایکوہنااچےیہ")‬

‫اتنجئےکاابسباورانےکائزاتاکنیعترکںی‬

‫یمتحہجیتن‪،‬افسرشاتاورہلصیفنکراےئلیکشتدںی‬

‫ک‬
‫حیھبنکمموہ‪،‬ادنازہاگلںیئکافسرشاتاورہلصیفنکراےئےکنکمموفادئایکوہتکسںیہ‬

‫ولعمامتعمجرکنا‬
‫ک‬
‫◼ ہیےبدحامہےہکآڈرٹینکممدحفترتہبنیولعمامتاحلصرکے۔‬
‫‪ -‬اقحقئےکاسھتاسھتآراء‪،‬داللئ‪،‬اوروغرورکفرپوتہجدںی‬
‫‪ -‬فلتخمذراعئےسولعمامتاحلصرکںیاوراہجںرضورتوہامہزنییکدمداحلصرکںی۔‬
‫◼ آڈرٹیوکاچےیہکوہفلتخمآڈٹوساالتےکوجابےکےیلوشادہالتشرکںیاوراسرپدایھندںیکوتہجاکمےسہن‬
‫ےنٹہنیاےئ‪،‬تہبزنادہولعمامتعمجرکےنےسںیچبوجارثکریغرضوریاورریغقلعتموہیتےہ۔‬

‫امہاوراقبوغراکنت‬
‫ک ک‬ ‫ک‬
‫◼ ورکالپنرپدنانداریاوراایتحطےکاسھتنیباالوقامایعمراتےکاطمقب‪،‬ئزوقمعرکںی۔آڈٹےکدوران‬
‫ک‬
‫وصنمہبدنبیاجریرینہاچےیہ۔امتمرسرگویمںرپرظنناینرکےترںیہاورمعےکدورانئزمیماجریرںیھک۔‬

‫‪83 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫◼ رپوٹکیجوکآڈٹرکاےنواولںےکاسےنماعتمرفرکانااچےیہ۔اسدوراناتاعفل‪،‬الھکاورریمعتیاکمہملآڈٹ‬
‫رکاےنواولں(اوردرگیدیپسچلرےنھکواےلفزوقیں)ےکاسھتاجریرانہاچےیہ۔آڈٹ(ناآڈٹرکاےنواےلادرےےک‬
‫ایلعمافزاد)وکاسمعیمشالمرکنااچےیہ۔‬
‫ک‬
‫◼ آڈٹےکدائزہاکررپاایتحطےسمعرکںی۔ڈاٹیےکوصحل‪،‬زجتےیاورداتسوئزاکرییمایعمراہننامہےہ۔‬
‫ک‬
‫◼ نکمموطررپرتہبنیاورومزوںئزنیولعمامتعمجرکںی؛فلتخمذراعئاورامخدوںےساقحقئ‪،‬آراء‪،‬داللئ‪،‬اوروغرورکفرپ‬
‫ک‬
‫ینبمایخالتاورولطمہبولعمامتاوراہمریتعمجرکںی۔ہیدںیھکیکاکمرعموتیض‪،‬ریغاجدبناری‪،‬اوراسحسےک‬
‫ک‬
‫اسھتوہ۔احلصرکدہولعمامتیکاایتحطےکاسھتڑپنالرکںیاورداللئےکاسھتآےگئزاھںیئ۔امتمہقلعتماقحقئاور‬
‫وبثتعمجرکےناچہ۔‬
‫◼ ولعمامتفزامہرکےنواےلافزادیکاستیملاکظفحترکںی‪،‬ینیقیانبںیئکاکمےسقلعتماکذغاتطلغوطررپآےگہن‬
‫ک‬
‫ئزاھےئاجںیئ‪،‬ہشیپوراہنادقاراکہزاحلیمایخلرںیھک۔‬
‫◼ ارگافسرشاتشیپیکاجںیئوتانےکذرےعیاسملئیکڑجوںےکاابسباکدسنابوہنااچےیہ۔ریبونِ درتفاکمےکاتنجئ‬
‫وکداتسوئزیلکشدںی‪،‬اںیہنافولئںیموحاہلاجتےکاسھتوفحمظرکںی۔وشادہاکیف‪،‬میلستدشہ‪،‬اورقلعتموہےن‬
‫اچہ۔‬
‫◼ ومزوںرطےقیےسدقماری‪،‬اورایعمریزجتہیرکںی۔انزجتویںرپسزآڈرٹیز‪،‬اسکیںافمدےکاحلمرشاک‪،‬اورہقلعتم‬
‫ےشیپےکامہزنیےسابتدہلءایخلرکںی۔ایسیسزعامئ‪،‬یلقعداللئ‪،‬اورآڈٹےکوصخمصایعمریکاینبدرپوشادہاکزجتہی‬
‫رکںی۔‬
‫اتنجئوکافسرشاتیکاینبدفزامہرکیناچےیہ۔‬
‫ک‬
‫◼ ینیقیانبںیئکالیصفتت‪،‬زجتےیاورافسرشاتنالکلدرسوہں‪،‬اںیہنآڈٹرکاےنواےلےکےیلافصنمہن‪،‬وتمازن‪،‬‬
‫االبغاوروبضمطاینبدوںاکاحلموہنااچےیہ۔آڈرٹیوکینیقیانبنااچےیہکارگافسرشات‪،‬شیپیکاجریہںیہوتانےسآڈٹ‬
‫ےکاقمصاحلصوہں۔‬

‫رپافرسنیمآڈٹورگنکرپیپز‬

‫◼ آڈٹےکایعمراتاکاقتہضےہکآڈرٹیزآڈٹالپن‪،‬اکررکدیگاوراتنجئتیمسآڈٹےکوشادہوکورگنک‬
‫رپیپزیموفحمظرکںیل۔‬
‫◼ آڈٹورگنکرپیپزانافولئںرپلمتشموہےتںیہوجآڈرٹیز‪،‬آڈٹےکدورانانبےتںیہ۔‬
‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ک‬
‫‪ ‬اساکالصدصقمآڈٹیکولعمامتعمجرکنااوراںیہنوفحمظرکنا ا‬
‫وہنےہ۔‬
‫‪ ‬نااقدعہوفحمظےیکوہےئورگنکرپیپزآڈٹرپسوائزروںوکاانیمطندالےتںیہکاکمیلستشخب‬
‫ک‬
‫وطررپایکایگےہاورآڈٹمیٹےنآڈٹاجچنےکرطوقیںوکدرساامعتسلایکےہ۔‬
‫ک‬
‫‪ ‬اتآڈرٹیےکدمعہرطےقیےسرمنےیکےئگآڈٹورگنکرپیپزےسآڈرٹیزوکہیومعقاتلمےہک‬
‫ک‬
‫ڑپن۔‬
‫آڈٹےکدورانمیٹےکرنکوکدبتلیرکدنااجےئوتآڈٹےکاکماورراکیرڈرپوکیئائزںیہن ا‬
‫‪ ‬آڈٹورگنکرپیپزآڈرٹیزےکاکماوررپافرسنیمآڈٹروپرٹےکدایمنرطبرےتھکںیہ۔اںیھن‬
‫ک‬
‫انمسلیصفتےکاسھتاسرطحرمنرکنااچےیہکوحاہلاجتاکوصحلآاسنوہ۔‬
‫◼ روایتیوطررپرپافرسنیمآڈٹورگنکرپیپزیمدرہجذلیولعمامتشالموہیناچہ‪:‬‬
‫‪ ‬آڈٹوصنمہبدنبییکداتسوئزاتالثمًامتماینبدیاکذغات‪،‬وموضعےسواتیفقاوراینبدی‬
‫ولعمامتیکزئزاطمہعلداتسوئزات‪،‬‬
‫‪ ‬آڈٹرکاےنواےلےکدایلخرٹنکولاکزجتہی‬
‫‪ ‬آڈٹاکاوصیلایعمراورہزامہوموضعرپآڈٹاکرطقیاکر‬
‫‪ ‬آڈٹمیٹےکہزرنکےکآڈٹاکمیکالیصفتت‬
‫‪ ‬اسناتےکوشادہکآڈٹمیٹےکاکمرپنااقدعہرظنناینیکیئگےہ‬
‫‪ ‬آڈٹےکاتنجئاکالخہص‬
‫‪ ‬روپرٹےکفلتخموسمدےاوریمتحآڈٹروپرسٹ۔‬

‫‪85 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬
‫ورگنکرپیپزیکافولئںیکئزبیت‬
‫لقتسمافںیلئ‪:‬‬
‫لقتسمافںیلئاینپونتیعےکاابتعرےسیمتحاورلقتسموہیتںیہاورانیکیثیحاتاخصآڈٹرکاےنواےلےسقلعتملبقتسم‬
‫ٹنم‬
‫ےکآڈٹااس نتساکاکمدیتیںیہ۔‬
‫وموجدہافںیلئ‪:‬‬
‫‪ ‬آڈٹرپورگام‬
‫‪ ‬آڈٹوصنمہبدنبیےکےیلورگنکرپیپ‬
‫ک‬ ‫‪ ‬فلتخمزگنٹیمیکروداد‬
‫ح‬ ‫ک‬
‫‪ ‬آڈٹرکاےنواےلےکاسھتطخواتکنئزاےئوصحلولعمامت‪،‬دصتاقیت‪،‬واض نتںوریغہ‬
‫‪ ‬ومنےناکاسئزاوربختنمومنےن‬
‫‪ ‬ارٹنوویونسٹ‬
‫‪ ‬آڈٹرپورگامرپمعدرآدمےکےیلریبوندرتفیلمعاکماکوصنمہباورتقیقحیمےیکےئگاکمیکالیصفتت‬
‫‪ ‬آڈٹےکاحالصتاکالخہص‬
‫‪ ‬رپافرسنیمآڈٹیکروپرٹاکوسمدہ‪:‬روپرٹےکامتماسہقبوسمدے‬
‫‪ ‬آڈٹرکاےنواےلاکردمع‬
‫‪ ‬آڈٹرکاےنواےلےکردمعرپمزیدرصبتے‬
‫‪ ‬رپافرسنیمآڈٹیکیمتحروپرٹےکامتماسہقبوسمدے‬
‫‪ ‬لبقتسمےکآڈٹےکےیلدیپسچلاکوماد۔‬
‫ک‬
‫ں‬ ‫نکتنکت‬ ‫ڈاٹیاکزجتہی‪-‬اامعتسلیکیئگدنچ‬

‫ک‬
‫الگاقمبہلبوفادئاکزجتہی‬ ‫◼‬
‫ک ک‬
‫وقیکدقر(تمیق)‬ ‫◼‬
‫انمعفیکدایلخرشح)‪(IRR‬‬ ‫◼‬
‫ک‬
‫اسحسڑپنال‬ ‫◼‬
‫ک‬
‫الصالگاکزیماہین(ٹجب)‬ ‫◼‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫اکررکدیگاکزیماہین‬ ‫◼‬
‫ٹ‬
‫(آؤٹ ین چتنگ)‬
‫رطبورماتعجاکزجتہی(وکرشیلیاڈنیررگینشیاانیلتسزز)‬ ‫◼‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫الگاکادنزہاوروتمعقالگ‬ ‫◼‬
‫رشحانتساکزجتہی‬ ‫◼‬
‫ریغت ییدئزانعرصاکزجتہی(ےباقوباورنجرپاقوبنکممےہ)‬ ‫◼‬

‫اجچنےکایعمر(چنیبامرک)یکلیکشت۔‬
‫آڈٹےکاتنجئ‪:‬‬
‫ک‬
‫وہنوہ۔ایسیوصرت‬ ‫◼ ااسیہجیتنناولعمامتنجےسوموجدہوصرتاحلاوراوصیلایعمرےکدرایمنفزقاظہز ا‬
‫ک‬
‫رکنےہ۔‬
‫احلیکدصتقیآڈرٹیریبوندرتفیلمعاکمےکدوران ا‬
‫ک‬
‫◼ آڈٹاکاوصیلایعمر‪،‬اکررکدیگیکوہوسکیٹےہوجآڈٹیکاجےنوایلےشیکافکن‪،‬اکرزگاریاورائز ییدئزییک‬
‫امیپشئےکےیلاامعتسلیکاجیتےہ۔‬
‫ک‬
‫◼ آڈٹاکاوصیلایعمرنیعترک انےہکسجادارےاکآڈٹایکایگےہ‪،‬اسیکاکررکدیگوتعقےسمکریہنازنادہریہ‬
‫ک‬
‫۔اسیکواضحدقمارناایعمریکیمکویشیبےسیکاجیتےہ۔‬
‫ک‬
‫◼ ایعمرئزفزاررانھکناایعمرےسئزھرکاکررکرکدیگ‪،‬دمعہاکرزگاریوکاظہزرکیتےہ۔‬
‫ک‬
‫◼ اانیمطنشخباکررکدیگاثمیلاکررکدیگںیہنوہیت‪،‬نامہاسوصرتاحلوکاسےنمرےتھکوہےئ‪،‬نجیمآڈٹ‬
‫رکاےنواےلےناکمایکےہ‪،‬اےسوتمعقاکررکدیگاہکاجاتکسےہ۔‬
‫◼ آڈٹےکاوصیلایعمرےکاطمقبہنوہےناکبلطمےہکاکررکدیگرتہبانبےنےکوماعقوموجدںیہ۔‬
‫ک‬
‫اتنجئیمدرجذلیافصتوہیناچہ‪:‬اوصیلایعمر(ایکوہنااچےیہ)‪،‬وصرتاحل(وموجدہاحلایکےہ)‪،‬اابسب(اوصیلایعمر‬
‫ےسارحنافیکووجاہت)اورائزات(وموجدہوصرتاحلاکہجیتن)۔‬
‫◼ وصرتاحلاکبلطموہوموجدہاحالتںیہ‪،‬آڈٹےکدوراننجیکناندیہیکیئگاورداتسوئزیلکشدی‬
‫یئگ۔‬
‫‪87 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬
‫◼ اابسباکبلطموموجدہاحالتاوراوصیلایعمرےکدرایمنفزقیکووجاہتںیہ۔اابسب‪،‬اسملئےکوجمزہلح‬
‫یکاینبدوہںےگ۔‬
‫◼ ائزاتاکبلطموہوصخایصتںیہوجآڈٹےکدوراناوصیلایعمراوروصرتاحلےکدرایمنفزقوکاظہز‬
‫ک‬
‫رکیتںیہ۔ائزات‪،‬درشیپاحلیکینیگنساکاشارہدےتیںیہاوراالصیحادقاامتیکدشتاظہزرکےتںیہ۔‬

‫آڈٹےکوشادہ‬
‫ک‬
‫◼ معدرآدمےکرمےلحاکدصقماکیف‪،‬ہقلعتماوراقباابتعروشادہعمجرکناےہناکآڈرٹی‪،‬آڈٹےکوساالترپاتنجئ‬
‫ک‬
‫اخدرکےکسوجآڈٹروپرٹیماعموننانوہں۔‬
‫ک‬
‫اجنےہ؛اس‬
‫◼ اسرمےلحیمآڈٹےکرطقیاہےئاکروکڈاٹیعمجرکےناوراتنجئاخدرکےنےکےیلاامعتسلایک ا‬
‫ےکےجیتنیماحلصوہےنواےلوشادہنااقحقئ(وہ"ایکےہ")اکزجتہیےلہپےسنیعتمآڈٹوسکیٹ("ایکوہنا‬
‫ک ک‬
‫اجنےہناکآڈٹےکاتنجئاخدےیکاجںیکس؛اوراناتنجئیکووجہاورائزاتاکنیعتایکاجےکس۔‬
‫اچےیہ")رپایک ا‬
‫◼ انچہچنآڈٹےکاتنجئانوشادہرپلمتشموہےتںیہنجاکومزاہنایعمر(سجاکااہظرآڈٹےکیسکوسالنااوصیل‬
‫ک‬
‫ایکاجنےہ)اورزجتےیےسایکایگوہ۔ہیاتنجئآڈٹرکاےنواےلےکملعیمالےئاجےتںیہ‪،‬سج‬
‫ایعمرےس ا‬
‫ےکرحتئزیوجابیکرضورتوہیتےہ۔‬
‫◼ آڈٹاکااقعندزجتنایتمعاورنایمہاالبغ‪،‬دوونںرپلمتشمےہ۔زجتنایتمعاکقلعتڈاٹیےکوصحل‪،‬اسےک‬
‫ک‬ ‫ک ک‬
‫زجتےیاوردقرامیپیئےسےہ‪،‬ہکبجاالبغاکمعاسوقرشوعوہ انےہحآڈٹدشہاکمیلہپنارآڈٹرکاےن‬
‫واےلےکاسےنمشیپایکاجےئ۔رضوریےہکاسرمےلحیمنایمہابتدہلءایخلاکمعاجریرےہاورآڈٹ‬
‫یکاجچنےکدورانفلتخماتنجئ‪،‬داللئ‪،‬اورانترظاسےنمآںیئ۔‬
‫ک‬
‫◼ آڈٹےکولطمہبوشادہیکونتیعاکنیعتہقلعتموموضعاورآڈٹےکوساالتےسوہناےہ‪،‬اوررپافرسنیم‬
‫ک‬
‫آڈٹیمانیمامنناںوطررپفزقوہاتکسےہ۔العوہازںیانآڈسٹیکاینبدزنادہ زئآڈٹرکےنواےلےکاےنپ‬
‫ک‬
‫ولصیفںرپوہیتےہ‪،‬سجےکےجیتنیمآڈٹےکوشادہہلصیفنک(حیحص‪/‬طلغ)ےکاجبےئ زئابیغہن(اسےسہیہجیتن‬
‫ک‬
‫تکلنااےہک‪)...‬ونتیعےکوہےتںیہ۔ہیدوونںوعالمآڈرٹیزےساطمہبلرکےتںیہکوہیقیلختذنہرےتھک‬
‫ک‬
‫وہںاوردرسمسقےکوشادہیکالتشیماناکروہیدکچلاروہ۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫آڈٹڈلیفورک‬
‫وشادہےکزرمے‪:‬‬
‫حن‬ ‫ک‬
‫◼ یعبطوشادہئزاہراساشمدہےےساحلصوہےتںیہ۔اسیکاثمولںیمدقنییکذایتوتقیث‪،‬رپو کتسیک‬
‫ہگجاکدورہ‪،‬املناےم(اونرٹنی)یکدصتاقیتوریغہشالمںیہ۔‬
‫◼ دنسرپلمتشموشادہدورسوںےکزنایننارحتئزیایبناتیکلکشیماحلصےیکاجےتںیہ۔یسکرپوٹکیجنا‬
‫ک‬
‫رپورگامےکومئزنادیفموہےنیکاجچنڑپنالےکےیلضعباواقتآڈرٹیزوکاسمسقےکوشادہاخصونتیعیک‬
‫ک‬
‫خدمےسافدئہااھٹےنواولںےکرگوپےساحلصرکےنوہےتںیہ۔‬
‫◼ داتسوئزیوشادہ‪،‬افولئں‪،‬روپروٹں‪،‬ونیمزلئ‪،‬اوردہاناتناومںرپلمتشموہےتںیہ۔‬
‫◼ زجتنایتوشادہدرگیذراعئےساحلصرکدہولعمامتےکزجتےیےکدوراناسےنمآےتںیہ۔رپافرسنیمآڈگنٹ‬
‫ک‬
‫یماسیکاعماثملافدئہاقمبہلبالگزجتہی(‪)benefit-cost analysis‬ےہ۔‬

‫یئندرناتفدشہولعمامتیکآڈٹرکاےنواےلےسوظنمریانیل‬
‫•‬
‫ہزےلئسمرپااظتنہیماورنیمظتنماکہطقنءرظنانھجمسرضوریےہ‬

‫• نکممےہکآپاکزجتہیطلغوہ۔‬
‫ک‬
‫• ناریخیرحوبںاکومئزالعج‬

‫• مکحتسموشادہ(رحتئزیوجاب)‬

‫• ااچتینسنسزیخی(‪)No Surprise‬ےسرگئز۔‬

‫‪89 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ہصحمجنپ‬
‫آڈٹروپرگنٹاورافسرشات‬

basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.
 ‫ہصحمجنپآڈٹروپرگنٹاورافسرشات‬
‫آڈٹروپرٹاکایعمر‬
‫◼ دصقم‪-‬ریغاجدبناراہنہطقنءرظنےسرحتئزیکیئگ‬
‫◼ لمکم‪-‬اسیمامتمولعمامتاورداللئشالموہں‬
‫◼ واحض‪-‬اغیپموپریرطحواحضوہاورھجمسیمآےئ‬
‫ک‬
‫◼ اقبیقی‪-‬اقریوکاتنجئےکدرسوہےنےکنارےیمیقیدالےئ‬
‫◼ قلعتم‪-‬روپرٹےکدنمراجتاکآڈٹوساالتےسقلعتموہنارضوریےہ‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫◼ نالکلدرس‪-‬امتموشادہاچسیئاورتقیقحرپینبموہں اورانیکاینبدرپاتنجئوکدرسوطررپشیپایکایگوہ‬
‫◼ ریمعتی‪-‬لبقتسمیمدیپاوہےنواےلاسملئےکلحیمااظتنہیمےکےیلدمداگروہ‬
‫◼ اجعم۔ریغرضوریوطررپوطلیہنوہاورالصاغیپمیکمیہفتیماعمونوہ۔‬

‫‪91 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫آڈٹروپرٹاکڈاھہچن‬
‫◼ یلمعالخہص‬
‫◼ اعترف‬
‫◼ آڈٹاکدائزہاکر‪،‬ہطقنءرظناوررطقیءاکر‬
‫◼ اشمدہات‬
‫◼ اتنجئاورافسرشات‬
‫افسرشاتامہاعمہلمںیہ‪:‬مہانزیچوںرپوغررکےتںیہوجدبتلیوہیناچہ‪،‬نجیمرتہبیآیناچےیہ‪،‬اےنپاشمدہےوکرتہب‬
‫انبےنےکےیلــ‬
‫ک ک‬
‫واحضرکفےکاسھت‪،‬وقاکنیادنباورتقیقحدنسپوہنااچےیہ۔‬
‫ک ک‬
‫◼ اتنجئوکداتسوئزیلکشدیاجےئاورروپرگنٹئزوقوہ۔‬
‫◼ آڈٹروپرٹلمکموطررپآڈٹرکاےنواےلےکملعیمالنارضوریےہ۔لمکمولعمامتےکاسھتروپرٹ‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫وکرعمویض‪،‬زجتویںاوراجچنڑپنالیکاحلموہنااچےیہناکہلصیفاسزوںاوردرگیوفادئیمرشتدرگیہقلعتم‬
‫ک‬
‫فزوقیںےکےیلہیاقبدقرنانوہ۔‬
‫ک‬
‫◼ روپرٹوکرعمویض‪،‬ایھچرطحرحتئزرکدہ‪،‬رتہبنیاسحیکاحلم‪،‬اجعم‪،‬اقباابتعر‪،‬وموضعےسقلعتم‪،‬اور‬
‫اقباامعتسلاتنجئرپینبموہنااچےیہ۔‬
‫◼ روپرٹوکشاعئایکاجےئاوررعمویضادنازیماسیکریپویرکیناچےیہ۔‬
‫◼ آڈٹروپرٹاقباابتعروہ۔‬
‫◼ روپرٹولعمامیتوہاوراسیمواحضاورقطنمافسرشاتشالمیکاجںیئنجاکقلعتآڈٹےکاقمصاوراتنجئ‬
‫ےسوہ۔‬
‫◼ آڈرٹیزوکاچےیہکوہآڈٹےکاقمص‪،‬دائزہاکر‪،‬رطقیءاکر‪،‬اوراامعتسلدشہامخدوںےکاسھتآڈٹےک‬
‫اتنجئ‪،‬اورافسرشاتروپرٹرکںی۔‬
‫◼ آڈٹےکاقمصوکانھجمساوراتنجئیکوتحیضآاسنوہ۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ک‬
‫◼ روپرٹہزاابتعرےسلمکم‪،‬درس‪،‬نادصقم‪،‬اتمئزنک‪،‬واحضاورنکمموطررپاجعموہ۔‬
‫◼ رپافرسنیمآڈٹیکدمعہروپروٹںوکوفادئیمرشتفزیقیایکدقاریمااضےفاکناعاورارغاضواقمص‬
‫ےکاطمقبوہنااچےیہ۔‬
‫◼ روپرٹملعیمااضےفاکناعوہیناچےیہسجیمرتہبیےکادقاامترپوتہجدالیئیئگوہ۔‬
‫ک‬
‫◼ روپرٹیماعماقرییکدیپسچلاکومادیھبوہنااچےیہ‪،‬اسیکئزبیتوشیپشکدمعہاورایبناقبِمہف‬
‫وہنااچےیہ۔‬
‫◼ اتنجئوکرعمویضاوروقعملادنازیمشیپایکایگوہ۔اتنجئاورااتتخہیماگلاگلدےنیاچہ‪،‬اقحقئوکرطفی‬
‫ک‬
‫ادنازیمشیپرکےتوہےئانیکواضحیھبیکیئگوہ۔‬
‫◼ فلتخمانترظاورہطقناہےئرظن‪،‬داللئ‪،‬اوراہشدیتشیپیکیئگوہں‪،‬روپرٹریمعتیوہینعیتبثماتنجئشیپےیک‬
‫ےئگوہں۔‬

‫‪93 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ہصحمشش‬

‫آڈٹافسرشاتیکریپوی‬
(Follow Up)

basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.
 ‫آڈٹافسرشاتیکریپوی‬
‫الصاقمص‪:‬‬
‫◼ اسادیماورااکمنیمااضہفرکےکافسرشاترپمعوہاگ۔‬
‫◼ اکحم‪/‬ااظتنہیمےکےیلدمداگروہاوریلمعادقاامتیمرامنہیئرکے۔‬
‫◼ میظنتیکاکررکدیگیکدقرامیپیئرکےاوراےسرتہبانبےئ۔‬
‫ک‬
‫◼ اکمرکےنےکرتہبنیرطےقیےنھکیساورآدنئہےکےیلمزیدشیپرتفیکئزبیغدے۔‬

‫بک؟‬
‫◼ اکررکدیگآڈٹروپرٹشیپےیکاجےنےکدنچےتفہےکدعبریپوییکاکرروایئرکیناچےیہ۔‬

‫ےسیک؟‬
‫◼ آاغزآڈٹرکاےنواےلیکاجنےسااظتنہیم‪،‬رگناںاداروں(الثمًوبرڈ‪،‬یسایاو‪،‬ازگیویٹکییٹیمک)روپرٹشیپےیکاجےن‬
‫ےسوہ۔‬
‫◼ ہیآڈٹاکدہزاناںیہنےہنکیلاسناتیکاجچنےہکآڈٹرکاےنواالاسرپمعدرآدمرکراہےہاورروپرٹیمنج‬
‫زمکورویںیکناندیہیکیئگےہاںیہندوررکےنیکوکششیکاجریہےہ۔‬

‫آڈٹروپرٹیکریپوی‪،‬آڈرٹیزےکےیلےنھکیساکذرہعی‪/‬رطقیےہ‬
‫ک ک‬
‫◼ ایکزیچااھچاکمرکیتےہاورویکں(الثمًایکافسرشاتانمس‪،‬اعمالمتےسقلعتم‪،‬ئزوق‪،‬اوراقبوصحلںیہ؟)‬

‫◼ سکزیچےناکمںیہنایکاورویکں؟‬

‫◼ لبقتسمےکےیلاھکیسایگبساورآدنئہےکامتماکررکدیگآڈسٹےکےیلنکمماالطق۔‬

‫‪95 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ہصحمتفہ‬
‫ست‬ ‫ی ل‬
‫وجمزہآڈٹچ س‬
‫نیتفلتخممسقیک‬

‫ست‬ ‫ی ل‬
‫چ سفزامہیکیئگںیہ۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ل‬
‫اداروںیکونتیعےکوحاےلےسشیپیکاجےنوایل یچ ستس‬

‫ک‬
‫ی‬‫ادعتسادیکتشخ‬
‫ص‬ ‫ومعماقمصےکےیل‬
‫رصتخماجئزےیکیقشم‬
‫(اوقامدحتمہےسواہتسب‬ ‫یمیظنتادعتسایکیصیخشت‬
‫اتکب‬
‫اداروںےکئل)‬ ‫اجچنےکرطےقی‬

‫ل‬
‫ہینیتاگلاگل یچ ستسںیہ۔اںیہنادارےیکوصرتاحلےکشیپرظناانپنااجاتکسےہ۔‬ ‫◼‬

‫اسئلاقرنیئوکاسیمڈٹیکیلپولازہمیھبےلماگ۔‬
‫اسےکالعوہآخزیماتنیارگنکسیپسانبیئیئگےہسجیمفلتخماجتوئز‪،‬وشمرےاورآراعمج‬ ‫◼‬
‫ک‬
‫یکاجںیئیگاوررھپوصنمہبےکاطمقبانیکئزبیتاورومشیلرپوغرایکاجاگیئ۔انشااہلل۔‬

‫‪97 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫یلہپ یچٹسل۔ومعماقمص‬

‫اعماقمصےکےیلیمیظنتادعتسادیکیصیخشتاجچنےکرطےقی‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫‪-1‬مظنوسن‬
‫‪1.1‬سلجماعہلموبرڈاوررٹیٹس‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬

‫ایکاتآزاداوروخداتخمرااظتنمسلجم(سلجمِاعہلم‪/‬وبرڈ‪/‬رٹیٹس)میظنتیکرسرگویمںیکرگناینرکیتےہ؟‬ ‫‪1.1.1‬‬
‫ایکسلجمِاعہلم‪/‬وبرڈ‪/‬رٹیٹسادارہنامیظنتےکےیلنیاایسیلںانبےتںیہ؟‬ ‫‪1.1.2‬‬
‫ک‬
‫ایکسلجماعہلم‪/‬وبرڈ‪/‬رٹیٹسہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)ےکافمداتیکامندنئیگرکےتںیہ؟‬ ‫‪1.1.3‬‬
‫ایکوبرڈڈنفزاٹھکرکےن‪،‬اقلعتتاوتساررکےناورمیظنتےکاقمصےکےیلدورسوںوکمہایخلانبےنیمدمدداتی‬ ‫‪1.1.4‬‬
‫ےہ؟‬
‫ک‬
‫ایکوبرڈہیینیقیانبناےہکمیظنتیکرسرگایمںوبرڈیکنیایسیلیکاکعسوہں؟‬ ‫‪1.1.5‬‬

‫‪1.2‬وژن‪/‬شم‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتناادارہاتواحضاوراقبمہفوژناورشمریتھکےہ؟‬ ‫‪1.2.1‬‬
‫ک‬
‫ایکوژناورشموکمیظنتےکےلمعےکافزاد‪،‬وبرڈ‪/‬سلجمِاعہلم‪/‬رٹیٹس‪،‬ہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)‪،‬راضاکراور‬ ‫‪1.2.2‬‬
‫میظنتےسناہزےکہدردوخبیبےتھجمسںیہ؟‬
‫ایکمیظنتیکرسرگایمںاسےکوژناورشمرپرموکزںیہاورانیکاکعیسرکیتںیہ؟‬ ‫‪1.2.3‬‬

‫‪99 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬
‫‪1.3‬ہقلحءاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)(ویمکیٹننادائزہاکرناالعہق)‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ک‬
‫ایکمیظنتاکمیلستدشہہقلحءاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)وموجدےہ؟‬ ‫‪1.3.1‬‬
‫ک‬
‫ایکمیظنتہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)ےکولوگںےکاسھتنااقدعہرشایتکراےطبریتھکےہ؟‬ ‫‪1.3.2‬‬
‫ک‬
‫ایکمیظنتہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)ےکولوگںیکدمدرکیتےہکوہاےنپاسملئواعمالمتوخدلحرکںی؟‬ ‫‪1.3.3‬‬
‫ک‬
‫ایکمیظنتاےنپاکماوررسرگویمںیمہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)وکاانپرشتتھجمسےہ؟‬ ‫‪1.3.4‬‬
‫ک‬
‫ایکمیظنتاینپخدامتیکفزایمہےکاکموکہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)یکریپواکریےسوجڑیتےہ؟‬ ‫‪1.3.5‬‬

‫‪1.4‬ایقدت‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتڈائزرٹکیےکاکماورسلجماعہلم‪/‬وبرڈ‪/‬رٹیٹسےکاکومںےکنارےیمواحضےہ؟‬ ‫‪1.4.1‬‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫ایکلصیفواضحےکاسھتانولوگںتاچنہپےئاجےتںیہنجرپلصیفائزادنازوہےتںیہ؟‬ ‫‪1.4.2‬‬
‫ایکاقدئنیولصیفںےسےلہپانولوگںےساشمورترکےتںیہنجےکنارےیملصیفےیکاجےتںیہ؟‬ ‫‪1.4.3‬‬
‫ایکاقدئنیمیظنتےکشم‪/‬دصقمیکلیمکتیمےلمعےکافزادوکانیکخدامتیکاتیمہےنھجمسیمدمدرکےتںیہ؟‬ ‫‪1.4.4‬‬
‫ایکمیظنتڈائزرٹکیےکاکماورسلجماعہلم‪/‬وبرڈ‪/‬رٹیٹسےکاکومںےکنارےیمواحضےہ؟‬ ‫‪1.4.1‬‬

‫‪1.5‬اقونینیثیح‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتاقونینوطررپاقمئیکیئگےہ؟‬ ‫‪1.5.1‬‬
‫ک‬
‫ایکمیظنتاینپاقونینانشحاورررٹسجنشیےکوقادعےکامتماقونیناقتوضںیکلیمکترکیتےہ؟‬ ‫‪1.5.2‬‬
‫ایکمیظنتانامتمراعوتیںاوروہسوتلںےسوافقےہوجاساکقحںیہ(سکیٹوریغہیکادایگیئیم)؟‬ ‫‪1.5.3‬‬
‫ایکمیظنترموہجسکیٹوقانینےکاطمقبادانگیوںےسسکیٹوٹکیترکیتےہ‬ ‫‪.1.5.4‬‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫‪.2‬ااظتنموطررطےقی‬
‫ک‬
‫‪2.1‬یمیظنتاسح‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتاکاتواحضیمیظنتڈاھہچنےہاورسوکاساکملعےہ؟ایکآرگائزنشیاچرٹانبوہاےہ۔‬ ‫‪2.1.1‬‬
‫ایکمیظنتےکےلمعےکہزفزدیکفزاضئِاکریکواحضداتسوئزوموجدےہ؟‬ ‫‪2.1.2‬‬
‫ک‬
‫اجنےہ؟‬
‫ایکفزاضئِاکریکداتسوئزوکےلمعےکاسالہناجئزےیموحلمظراھک ا‬ ‫‪2.1.3‬‬

‫‪2.2‬االطاعتاکاظنم‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکےقلحیماکمرشوعرکےنےسےلہپالعےقےکنارےیماینبدیوکائ(سیبالنئڈاٹی)عمجےیکاجےتںیہ؟‬ ‫‪2.2.1‬‬
‫ایکمیظنتاےنپرپورگاومںےکنارےیمنااقدعیگےکاسھتولعمامتعمجرکیتےہ؟‬ ‫‪2.2.2‬‬
‫اینبدیوکائیکروینشیمایکمیظنتالعےقیماےنپاکمےکائزاتےکنارےیمولعمامتعمجرکیتےہ؟‬ ‫‪2.2.3‬‬
‫ایکاحلصرکدہولعمامتےسرپورگامےکاجئزےاورےئنرپورگاومںےکےیلرامنہیئیتلمےہ؟‬ ‫‪2.2.4‬‬
‫ک‬
‫اجنےہ؟‬
‫ایکاحلصرکدہولعمامتوکےقلحیکریپواکریےکےیلاامعتسلایک ا‬ ‫‪2.2.5‬‬

‫‪101 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬
‫‪2.3‬انامدنبوتسبےکرطےقی‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتےکااظتنمدنبوتسبےکوطررطےقی( ‪(Administrative Procedures‬واحضوطررپایبنےیک‬ ‫‪2.3.1‬‬
‫ےئگںیہاورےلمعےکافزادوکاتبدےیےئگںیہ؟‬
‫ی ک‬ ‫ک ک‬
‫ایکااظتنمدنبوتسبےکرطوقیںیمیسکدبتیلیےکوقےلمعےکافزادےسناتحیکاجیتےہ؟‬ ‫‪2.3.2‬‬

‫‪2.4‬افزا ِداکر‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتیماسےکوبرڈ‪،‬ےلمعےکافزاداورراضاکروںےکاکمیکرشاطئرحتئزیوطررپوموجدںیہاورہقلعتمافزادوکیھب‬ ‫‪2.4.1‬‬
‫فزامہیکیئگںیہ؟‬
‫ایکےلمعےکافزادیکرھبیتاورئزرطیفڈائزرٹکیےکوشمرےےسمعیمالیئاجیتےہ؟‬ ‫‪2.4.2‬‬

‫‪2.5‬وصنمہبدنبی‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتےکوصنمےباسےکشماورتمکحیلمعےساطمتقبرےتھکںیہ؟‬ ‫‪2.5.1‬‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫ایکوصنمہبدنبییمےلمعےکافزاداورہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)یکراےئاوراجتوئزرپوغرایکاجناےہ‪،‬اخصوطررپ‬ ‫‪2.5.2‬‬
‫انیکوجوصنمےبرپمعدرآدمرکںیےگ؟‬
‫ایکوصنمہبدنبیدایتسبواسلئیکاینبدرپیکاجیتےہ؟‬ ‫‪2.5.3‬‬
‫ایکمیظنتےکوصنموبںرپنااقدعیگےسرظنناینیکاجیتےہ؟‬ ‫‪2.5.4‬‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ک‬
‫‪2.6‬ئزایقیترپورگامیکایتری‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنترضوروتںےکاجئزےاوراینپادعتسادےکاطمقبرپورگامایتررکیتاورانرپمعدرآدمرکیتےہ؟‬ ‫‪2.6.1‬‬
‫ک‬
‫وہنےہ؟‬
‫ایکرپورگامیکایترییمیماسےکنااقدعہاجئزےاکرصنعشالم ا‬ ‫‪2.6.2‬‬
‫ک‬
‫ایکرپورگامیکایتریاوراسرپمعدرآدمےکرمولحںیممیظنتاےنپہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)وکرشتریتھک‬ ‫‪2.6.3‬‬
‫ےہ؟‬
‫ایکمیظنترپورگامیکاکایمیبےکاشارویںیکناندیہرکیتےہ؟‬ ‫‪2.6.4‬‬

‫‪103 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫‪-3‬اناینواسلئ‬
‫ک‬
‫‪3.1‬اناینواسلئیکئزیق‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ک‬
‫ایکمیظنتیمےلمعےکافزادیکاکررکدیگاکاجئزہاقدعیگےسایلاجناےہ؟‬ ‫‪3.1.1‬‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫ایکئزتیبےکوماعقافزادیکرضورتاورانیکمیظنتیکاکررکدیگرتہبانبےنیکالصحےسرشموطںیہ؟‬ ‫‪3.1.2‬‬
‫ک‬
‫ایکےلمعےکافزادیکادعتسادےکاجئزےنااقدعیگےسوہےتںیہاورئزایقیترسرگایمںمظنمرکےنیمااظتنہیمیک‬ ‫‪3.1.3‬‬
‫رامنہیئرکےتںیہ؟‬

‫‪3.2‬ےلمعےکافزاداکرکدار‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکےلمعےکافزادےکفزاضئاکراورذےمدارویںیکواحضداتسوئزاتوموجدںیہاورااظتنہیمانرپرظنریتھکےہ؟‬ ‫‪3.2.1‬‬
‫ایکااظتنہیمولطمباکومںاکزجتہیرکیتےہاورافزادیکادعتسادےکاطمقباکمیسقترکیتےہ؟‬ ‫‪3.2.2‬‬
‫ےلمعےکافزادیکاکرکدیگیماہجںیمکرظنآےئ‪،‬ایکااظتنہیمانیکناندیہرکےکہقلعتمافزادیکاہمروتںیمااضےف‬ ‫‪3.2.3‬‬
‫یکوکششرکیتےہ؟‬

‫‪3.4‬ونتعےکاعمالمت‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتےکوبرڈاراکنیمرمدووخانیت‪،‬دوونںشالمںیہ؟‬ ‫‪3.4.1‬‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫وبرڈاورےلمعےکافزادمیظنتےکہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)ےساشمورتوترکےتںیہنکیلہقلحاینن(ہقلح‪،‬‬ ‫‪3.4.2‬‬
‫العہق‪،‬ویمکیٹن)ےکامتموبعشںیکےلمعےکافزاداوروبرڈیمامندنئیگںیہنےہ؟‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫‪3.5‬رگناینےکوطررطےقی‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتالمزنیمےکاسھتنارآوراوروخشوگاراقلعتتاوتساررےنھکرپوتہجدیتیےہ؟‬ ‫‪3.5.1‬‬
‫ک‬
‫اجنےہ؟‬
‫انتزاعتوکوفراً‪،‬ہتخپزعمےساورافصنمہنوطررپلحایک ا‬ ‫‪3.4.2‬‬
‫ک‬
‫ےلمعےکافزاداسملئےکنارےیماےنپاسویھتںےسآزاداٹہتناادہلءایخلرکےتںیہ؟‬ ‫‪3.4.3‬‬

‫‪3.6‬وخنتاںیہاوررمااعت‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتےلمعےکافزادوکیجنیتعنصےبعشیمراجئوخنتاوہںےکاسمویوخنتاہدیتیےہاورمکوخنتاہنیاےنواےلافزادوکااضیف‬ ‫‪3.6.1‬‬
‫رمااعدتےیاجےتںیہ؟‬
‫ایکمیظنتےکےلمعےکافزاداسناتےسوافقںیہکوہسپامدنہاوررحمومافزادےکےیلاکمرکےتںیہاورمیظنتوکامیل‬ ‫‪3.6.2‬‬
‫تعفنماکذرہعیںیہنےتھجمس؟‬
‫ک‬
‫میظنتیمسےسزنادہوخنتاہ‪،‬سےسمکوخنتاہےسنیاچنگاےسزنادہںیہنےہ‪(،‬اہتبلذےمداریاکاالؤسندنا ا‬
‫اجن‬ ‫‪3.6.3‬‬
‫ےہ)۔‬

‫‪105 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫‪-4‬امیلواسلئ‬
‫‪.4.1‬اسحبداری‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ک‬ ‫ک ک‬ ‫ک‬
‫ایکمیظنتےکاسحناترتہباوردرسرطےقیےس‪،‬ئزوقاورولعمامیتادنازیمرمنےیکاجےتںیہ؟‬ ‫‪4.1.1‬‬
‫ک ک‬
‫رھکےہ؟‬‫ایکڈائزرٹکیاوررئنیسہلمعاسحناتےنھجمسیکالصح ا‬ ‫‪4.1.2‬‬
‫ک‬
‫ایکذیلیوصنموبںےکاسحناتدحیلعہرمنےیکاجےتںیہ؟‬ ‫‪4.1.3‬‬
‫ایکامیلاومرےسقلعتمولعمامت‪،‬لبقتسمیکوصنمہبدنبیےکےیلاامعتسلیکاجیتںیہ؟‬ ‫‪4.1.4‬‬

‫‪.4.2‬ٹجب‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتاسالہنٹجبایتررکیتےہاورانوٹجبںوکٹجباخزااجتیکرگناینےکےیلاتااظتنمآےلےکوطررپاامعتسل‬ ‫‪4.2.1‬‬
‫ک‬
‫ایکاجنےہ؟‬
‫ا‬
‫ک‬
‫وہنےہ‪،‬نکیلیمتحوظنمریاکاایتخرڈائزرٹکیاور‬
‫ایکٹجبیکوصنمہبدنبیاورایتریوہافزادرکےتںیہںیھنجاےسخزچرکنا ا‬ ‫‪4.2.2‬‬
‫وبرڈاکےہ؟‬

‫ک‬
‫‪4.3‬امایلیتاوراملناےم(اسامنیکرہفس)ےکاضےطب(رٹنکوزل)‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتواحاالدا‪،‬اقب ِووصل‪،‬ااٹسکاوراملناےم(اونرٹنی)اکواحضراکیرڈریتھکےہ؟‬ ‫‪4.3.1‬‬
‫ک‬
‫وہنےہ(وساےئاسےککاخزااجتتہبومعمیلوہں)؟‬ ‫ایکمیظنتےکاسحناتاکریبوینآڈٹ ا‬ ‫‪4.3.2‬‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫‪4.4‬امایلیتاومریکروپرگنٹ‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ک‬
‫ایکمیظنتامیلاسلمتخوہےنےکنیتامہےکادنراےنپامایلیتااومرےکاسحناتدرسوطررپایتررکیتیلےہ؟‬ ‫‪4.4.1‬‬
‫ایکمیظنتامایلیتروپرٹوکآدنئہیکوصنمہبدنبیےکےیلاامعتسلرکیتےہ؟‬ ‫‪4.4.2‬‬
‫ایکمیظنتاینپامایلیتروپرٹوبرڈ‪،‬ڈائزرٹکی(ز)‪،‬ررٹسجنشیااھتریٹوکیتجیھبےہاورہیروپرٹوعاموکدایتسبوہیتےہ؟‬ ‫‪4.4.3‬‬

‫‪107 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬
‫‪-5‬شمیکومزن(اتیلہ)‬
‫‪-5.1‬ہبعشاجیتاہمریت‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتیماسےکاکمےسقلعتموبعشںیمرجتہباوراہمرترےنھکواےلافزادشالمںیہ؟‬ ‫‪5.1.1‬‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫ایکمیظنتاےنپہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)یموہےنوایلدبتویلیںےکاطمقبوخدوکڈاھےنلیکالصحریتھک‬ ‫‪5.1.2‬‬
‫ےہ؟‬
‫ارگرضورترظنآےئ‪،‬وتایکمیظنتاانپاکم‪/‬دائزہاکروعیسرکےنےکےیلایترےہ؟‬ ‫‪5.1.3‬‬

‫ک‬
‫‪-5.2‬ہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)یکتیکلم‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ک‬
‫ایکمیظنتہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)ےکاسھتاکمہملرکیتےہ‪،‬نکیلاےنپرجتےباوراہمرتوکیھباکمیمالیت‬ ‫‪5.2.1‬‬
‫ےہ؟‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫ایکمیظنتاےنپہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)ےکولوگںوکوخدلیفکوہےنیمدمدیتیےہناکوہمیظنتیکدمدےکریغب‬ ‫‪5.2.2‬‬
‫رہںیکس؟‬

‫‪-5.3‬ائزاتاکاجئزہ‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتاےنپرپورگام‪/‬وصنموبںےکائزاتیکرگنایناوراجئزےاکوکیئاظنمریتھکےہ؟‬ ‫‪5.3.1‬‬
‫ایکمیظنتوافقےہکاینبدیوکائےسیکعمجےیکاجںیئ‪،‬اشارویںوکےسیکاجاچناجےئ‪،‬اشارویںےکانترظیمشیپرتف‬ ‫‪5.3.2‬‬
‫یکرگناینےسیکیکاجےئاوررپورگاماکیصیخشتاجئزہےسیکایلاجےئ؟‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫‪-6‬ریبویناقلعتت‬
‫ک‬
‫‪6.1‬ہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)ےساقلعتت‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫ایکہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)ےکولگمیظنتےکاسھتآاسینےسراہطبرکتکسںیہ؟‬ ‫‪6.1.1‬‬
‫ک‬
‫ایکمیظنتہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)یکناترپوتہجدیتیےہاورناالیئحطسرپہلصیفاسزیںیہنرکیت؟‬ ‫‪6.1.2‬‬

‫‪6.2‬ومیظنتںےکدرایمنارتشاکمع‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنت‪،‬اےنپےبعشیکومیظنتںےکیسکااحتد‪/‬نورکےسکلسنمےہ؟‬ ‫‪6.2.1‬‬
‫ایکمیظنتوپرےکلمیمنادحموداقمصےکےیل‪،‬اےنپےبعشےسقلعتمومیظنتںےکاسھتارتشاکمعرپوغررکےنوک‬ ‫‪6.2.2‬‬
‫ایترےہ؟‬
‫ایکمہاکرومیظنتںےکےقلحیمآپیکمیظنتیکزعتیکاجیتےہ؟‬ ‫‪6.2.3‬‬

‫ک‬
‫‪6.3‬وکحمےکاسھتارتشاکمع‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ک‬
‫ایکوکحممیظنتوکاتلمکماوراقبرھبواساسیھتتھجمسےہ؟‬ ‫‪6.3.1‬‬
‫ک‬
‫ایکہقلعتمےبعشاورہقلعتمرغجاایفیئےقلحیموکحمےکاسھتمیظنتاکارتشاکمعےہ؟‬ ‫‪6.3.2‬‬
‫ک‬
‫ایکمیظنتاےنپاکمےسقلعتمریپواکرییکاجتوئزوکحموکشیپرکیتریتہےہ؟‬ ‫‪6.3.3‬‬

‫‪109 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫‪6.4‬ادماددےنیواولںےکاسھتاقلعتت‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکادماددےنیواےلاداروںےکاسھتمیظنتےکاقلعتتنایمہارتحامرپینبمںیہ؟‬ ‫‪6.4.1‬‬

‫‪6.5‬اقلعتتاعہم‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتےناےنپارغاضواقمصاورخدامتےکنارےیموعامیکولعمامتےکےیلرٹلرچیایترایکےہاوروہدایتسب‬ ‫‪6.5.1‬‬
‫ےہ؟‬
‫میظنتیکرسرگویمںےکوحاےلےسایکےقلحےکولگاسےس‪6‬ایھچرطحوافقںیہ؟‬ ‫‪6.5.2‬‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫‪6.6‬اقممواسلئ‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتیجناکروناریےبعشےساےھچاقلعتتریتھکےہ؟‬ ‫‪6.6.1‬‬
‫ک‬
‫ایکمیظنتوکاقممواسلئتراسیئاحلصےہ؟‬ ‫‪6.6.2‬‬

‫‪6.7‬ڈیمنااقلعتت‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ک‬
‫رکنےہ؟‬
‫ایکذراعئاالبغ(ڈیمنا)میظنتےسوافقےہاوراساکارتحام ا‬ ‫‪6.7.1‬‬
‫ایکمیظنتےنوخدوکذراعئاالبغیماعتمرفرکاناےہ؟‬ ‫‪6.7.2‬‬

‫‪111 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫‪–7‬ااکحتسم‬
‫‪ 7.1‬وصنمےب‪/‬وفادئاکااکحتسم‬

‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬

‫ک‬
‫ایکمیظنتاتاظنمےکتحتہیاجچنرکیتےہکہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)(ویمکیٹن)وکمیظنتےکاکم‪/‬خدامت‬ ‫‪7.1.1‬‬
‫ےسافدئہچنہپراہےہ؟‬
‫ک‬
‫ایکہقلحاینن(ہقلح‪،‬العہق‪،‬ویمکیٹن)ےکولگمیلسترکےتںیہکوہمیظنتےکاکم‪/‬خدامتےسافدئہاحلصرکرےہ‬ ‫‪7.1.2‬‬
‫ںیہ؟‬
‫ایکمیظنتاقممومیظنتںاوراداروںےکاسھتاکمرکیتےہ؟‬ ‫‪7.1.3‬‬
‫ایکمیظنتاےنپاکمےکلسلستےکےیلوصنمہبدنبیرکیتےہ؟‬ ‫‪7.1.4‬‬

‫‪7.2‬یمیظنتااکحتسم‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتدرگیومیظنتںےکاسھترشاتکدارناںلیکشتدیتیےہ؟‬ ‫‪7.2.1‬‬
‫ک‬
‫ایکمیظنتامسیجئزیقیماےنپرکداراوردورسوںےکرکداریکاتیمہوکتھجمسےہ؟‬ ‫‪7.2.2‬‬
‫ایکمیظنتدرگیومیظنتںےکااحتد‪،‬نورسکاوراربمالیآرگائززنشیےکاسھتاکمرکیتےہ؟‬ ‫‪7.2.3‬‬
‫ک‬
‫ایکمیظنتےکوصخیصوبعشں‪/‬اہمرتیکومیظنتںےکاسھتاقلعتتںیہوجاسےکےیلدیفموہتکسںیہ؟‬ ‫‪7.2.4‬‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫‪7.3‬امایلیتااکحتسم‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ک‬
‫ایکوتمعقہیطعددنہاگنےکاسےنممیظنتاینپامیلرضوروتںیکواضحرکیتکسےہ؟‬ ‫‪7.3.1‬‬
‫ایکمیظنتڈنفنےکریغیکلماوراقممذراعئیکرضورتاکاداراکریتھکےہ؟‬ ‫‪7.3.2‬‬
‫ایکمیظنتفلتخماوردعتمدامیلذراعئریتھکےہ؟‬ ‫‪7.3.3‬‬

‫‪7.4‬واسلئیکاینبداکااکحتسم‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتامیلواسلئےکااکحتسمیکاتیمہتھجمسےہ؟‬ ‫‪7.4.1‬‬
‫ایکمیظنتےکنیاسوفحمظڈنفزناتچبےہوجکشمامیلاحالتیمدمددےےکس؟‬ ‫‪7.4.2‬‬
‫ایکمیظنتفلتخماوردعتمدامیلذراعئریتھکےہ؟‬ ‫‪7.4.3‬‬

‫‪113 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫رصتخماجئزہ‬-‫دورسی یچٹسل‬

basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.
 ‫‪-01‬اقونینلیمعتاورمظنوسن‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنت(انییجاو)اقونینوطررپررٹسجڈےہ؟ارگاہں‪،‬وتایکررٹسجنشیاقونیناقتوضںےکاطمقبےہ؟ئزاہرکممیظنت‬ ‫‪1.1‬‬
‫ک‬
‫یکاقونینیثیحاورررٹسجنشییکنارخیونٹرکںی۔‬
‫ارگمیظنتامیضیماوقامدحتمہنایسکاورنیباالوقامادارےےکواسلئ(ادماد)اامعتسلرکیتریہےہوتایکانواسلئ‬ ‫‪1.2‬‬
‫ےکااظتنمیمامنناںاسملئیکاالطعدییئگ‪،‬ومشبلیلھچپرسرگویمںیکںیقیداہوینںےکوحاےلےس؟‬
‫ایکمیظنتدوتسریوطررپروپرٹرکےنیکنیادنبےہ؟‬ ‫‪1.3‬‬
‫ک‬
‫ارگاہں‪،‬وتایکزگہتشنیتئزوسںےکدوراناسنیادنبیرپمعایکاجناراہےہ؟‬
‫ک‬
‫اجنےہ؟‬
‫ایکوگرگننناڈیےکاالجسنااقدعیگےسوہےتںیہاوررگنایناکمعااجنمدنا ا‬ ‫‪1.4‬‬
‫ک‬
‫ایکدرگیدافئز‪/‬ریبوینادارےمعدرآدمےکاکمیمشالمںیہ‪،‬ایکمیظنتمعدرآدمیکانمسرگناینوکینیقیانبیتےہ؟‬ ‫‪1.5‬‬
‫ک‬
‫ایککلمیممیظنتوکامیلوطررپمکحتسماھجمساجناےہ؟(اینبدیواسلئ‪،‬امیلادماداکراحجن)۔‬ ‫‪1.6‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫احہیلاورزگہتشنیتاسلےکومجمیعاناوثں‪،‬ومجمیعواابجت‪،‬آدمیناوراخزااجتےکوگوشرےفزامہرکںی۔‬
‫ایکمیظنتوکڈنفزآاسینےسلماجےتںیہ؟ایکامیضیمڈنفزےکوصحلیموکیئئزاہلئسمشیپآناےہ‪،‬اخصوطررپح‬ ‫‪1.7‬‬
‫ڈنفزوزارتیکرطفےسآےنوہں؟‬
‫ایکمیظنتےکالخفیسکفزامہدننکہ‪/‬دیکیھٹاریکرطفےسوکیئامنناںاقونیناعمہلم‪/‬انتزہعاوتلایمےہ؟‬ ‫‪1.8‬‬
‫ارگاہں‪،‬وتاسیکالیصفتتفزامہرکںیاوراتبںیئکمیظنتےناسےلئسم‪/‬انتزےعےکلحےکےیلایکادقامےیک؟‬
‫ایکمیظنتیمدوھکدیہاوردبونعاینےکوحاےلےسوکیئنیایسیلےہ؟‬ ‫‪1.9‬‬
‫ایکمیظنتےناےنپےلمعےکافزاد‪،‬خدامتےساافتسدہرکےنواولںاوردرگیوکہیوشمرہدناےہکارگاںیہندوھکدیہ‪،‬‬ ‫‪1.10‬‬
‫میظنتےکواسلئنااالمکےکطلغاامعتسلاکہبشوہوتمیظنتوکاالطعدںی؟ارگاہں‪،‬وتایکاسمسقیکروپرگنٹےکردِمع‬
‫یمااقتنماکرروایئےسےنٹمنیکنیایسیلوموجدےہ؟‬
‫ک‬
‫ایکمیظنتوکیسکامہامیلنایلمعاکررواویئںےسمیعقیسکاےسیئزےاصقنناکادنہشیےہوجاسوساانلےمیمںیہنوپاھچ‬ ‫‪1.11‬‬
‫ایگ؟ارگاہں‪،‬وتئزاہرکمایبنرکںی۔الثمً‪:‬زرِابمدہلےکاصقنناکادنہشی‪،‬دقنووصایلں۔‬

‫‪115 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫‪–02‬رپورگامیکااظتنماکری‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتےکنیاسرپورگاماوروصنمےبوعضرکےنےکےیلانمساوریلیصفتنیاایسیلںاوررطےقیرحتئزیوطررپوموجد‬ ‫‪2.1‬‬
‫ںیہ؟‬
‫ل‬
‫ی‬ ‫ن‬‫م‬ ‫ن‬‫ٹ‬ ‫ک‬
‫(الثمًوصنموبںیکشیپرتفیکاجچنرہفس‪،‬اکمیکوصنمہبدنبیےکاخےک( نتس)اکمیکوصنمہبدنبیاکڈیشول)‬
‫ک ک‬
‫ایکاکمےکوصنموبںیموتمعقاتنجئ‪،‬وقےکرقمرہدوراےیناورٹجبےکاطمقباتنجئےکوصحلےکےیلیکاجےن‬ ‫‪2.2‬‬
‫وایلرسرگویمںیکناندیہیکیئگےہ؟‬
‫ایکمیظنتےنرپورگامرپمعدرآدمےکوحاےلےسوتمعقاصقننےکادنےشیاوراسےسےنٹمنےکنکممادقاامتیکنان‬ ‫‪2.3‬‬
‫دیہیکےہ؟‬
‫ایکرگنایناوراجئزےےکےیلمیظنتےکنیاسانمساوریلیصفتنیاایسیلں‪،‬رطقیاہےئاکر‪،‬رامنہاوصلاوردرگیرضوری‬ ‫‪2.4‬‬
‫رطےقیووجدںیہ؟‬
‫(اجچنرہفںیتس‪،‬اخےک)‬
‫ایکمیظنتےکنیاساےنپرپورگاومںیکرگنایناوراجئزےاکااسیاینبدیاخکوموجدےہسجیماشارےی‪،‬اینبدیاجئزے‬ ‫‪2.5‬‬
‫ےکاتنجئےکذرےعیادہافاوررپورگامےکاتنجئےکوصحلاکاتپاگلنااجےکس؟‬
‫ایکمیظنتاجئزہاالجوسںاوروصنمےبیکاسنےکدوروںیسیجرسرگایمںےسوصنمےبیکنااقدعہرگناینرکیتےہ؟‬ ‫‪2.6‬‬
‫ایکمیظنتوصنمےبےکاتنجئےکوصحلےکوحاےلےسرگنایناوراوراجئزےےکاینبدیوکائ(ڈاٹی)مظنموطررپعمج‬ ‫‪2.7‬‬
‫رکیتےہ؟‬
‫ک‬
‫ایکہیواحضرظنآناےہکمیظنتآزاداہنشیپیکیئگاجتوئزاورافسرشاترپمعدرآدمرپوتہجدیتیےہ؟‬ ‫‪2.8‬‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫‪-03‬یمیظنتڈاھہچناورےلمعےکافزادیکرھبیت‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫ایکمیظنتیمےلمعیکےکافزادرھبیت‪،‬المزماورافزادِاکرےکاکمےکرطےقیواحضوطررپنیعتمںیہاورانرپمعایکاجنا‬ ‫‪3.1‬‬
‫ےہ‪،‬اورایکوہافشتیفاوراسمتقبےکاوصولںےکاطمقبںیہ؟‬
‫ایکمیظنتےنفزاضئ‪،‬اکرواحضوطررپنیعتمےیکںیہ؟‬ ‫‪3.2‬‬
‫ک‬
‫ایکامایلتاوررپورگامٹنمجنیمےکوبعشںیکااظتنماسحاورےلمعیکاتیلہمیظنتیکوصخمصونتیعاوررسرگویمں‬ ‫‪3.3‬‬
‫ےکالیھپؤےکاحلظےسانمسےہ؟‬
‫کک‬
‫دیلکیےلمعیکناندیہرکںیسجیمدہعہ‪،‬ذےمدارناں‪،‬یمیلعتایلقاورسپرظنماورہشیپوراہنرجتہبشالموہ۔‬
‫ایکمیظنتےکہبعشاسحنات‪/‬امایلتےکاکرزگارافزادہیینیقیانبےنیکاتیلہرےتھکںیہکمیظنتےکڈنفزےکوفحمظااظتنم‬ ‫‪3.4‬‬
‫سحرضورتاضےطب(رٹنکوزل)وموجدوہں؟‬ ‫ےکےیل ِ‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫ایکاسحنات‪/‬امایلت‪/‬رپورگاماکااظتنمرکےنواےلافزادےکےیلمیظنتیمئزیتیبنیاایسیلںوموجدںیہ؟ایکرضوریئزیتیب‬ ‫‪3.5‬‬
‫رسرگایمںمعیمآیتںیہ؟‬
‫ایکاسحنات‪/‬امایلتاورااظتنہیمےکوبعشںیکامتمااسویمںرپرقتریےسےلہپہقلعتمفزدےکسپرظنمیکاھچننیباور‬ ‫‪3.6‬‬
‫دصتقییکاکرروایئمعیمالیئاجیتےہ؟‬
‫ایکزگہتشنیاچناسلےکدورانمیظنتےکہبعشامایلتیمامہدہعوںرپفلتخمولگآےترےہںیہ؟‬ ‫‪3.7‬‬
‫ارگاہں‪،‬وتاسےبعشیکاکررکدیگرتہبوہیئناخزابوہیئاوراگلکوکیئہلئسمےہ؟‬
‫ایکمیظنتےکنیاسدایلخرٹنکولاکمظنماخکوموجدےہ؟‬ ‫‪3.8‬‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫وہنےہاورایکاےسواتقًوفاتق ی د‬
‫ًای نایکاجناےہ؟‬ ‫ایکہیاخکےلمعیمیسقتایکایگےہاوروفریوحاےلےکےیلدایتسب ا‬
‫ارگاہں‪،‬وتئزاہرکملیصفتایبنرکںی۔‬

‫‪117 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫‪-04‬اسحبداری(ااکؤگنٹن)یکنیاایسیلںاوررطقیاہےئاکر‬
‫‪4‬افل۔ومعم‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتیماسحبداری(ااکؤگنٹن)اکااسیاظنموموجدےہسجیممظنایلعمنادرگینیباالوقاماداروںےکذیلیاداروں‬ ‫‪4.1‬‬
‫ک‬
‫اجنوہ‪،‬ومشبلرپورگامےکہقلعتمخزےکاطمقب‪،‬وصخمصدرہجدنبویںیمدعتمد‬ ‫ےکامیلنیلدنیاکنااقدعہراکیرڈراھک ا‬
‫ذراعئےسےنلمواےلڈنفزصتخمرکنااورڈنفاکذرہعیاظہزرکنا؟‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫ایکمیظنتیمالگصتخمرکےناکرطقیاکروموجدےہوجاعمدہوںےکاطمقبفلتخمذراعئیکڈنفنےسنالکلدرس‬ ‫‪4.2‬‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫انبنوہ؟‬
‫الگصتخمرکناینیقی ا‬
‫ک ک‬ ‫ک‬
‫ایکاسحبداریاوراسےسقلعتمامتمدماگرداتسوئزاتمظنمادنازیماسرطحرمنیکاجیتںیہکوقرضورت‬ ‫‪4.3‬‬
‫اجمزافزادوکآاسینےسدایتسبوہںیکس؟‬
‫ایکرنجلرجیلاوراسےکذیلیرجیلزیکمکازمکےنیہمیماتنارقیبطت(‪(reconciled‬یکاجیتےہ؟‬ ‫‪4.4‬‬
‫ک‬
‫ایکقیبطتیکامنناںدموںیکواضحدیاجیتےہ؟‬

‫‪4‬بفزاضئیکیسقت‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکدرجذلییلمعذےمدارناںفلتخمےبعشناافزادااجنمدےتیںیہ؟‬ ‫‪4.5‬‬
‫افل)نیلدنیمعیمالےناکاایتخر۔‬
‫ب)نیلدنیاکادنراج؛اور‬
‫ج)نیلدنییمشالماناوثںیکوفحمظوحتلی؟‬
‫ایکنیلدنیاکمکحدےنی‪،‬ووصیل‪،‬ادنارج‪،‬اایشاورخدامتےکوعضادایگیئیکذےمدارناںانمسوطررپفلتخمافزادیم‬ ‫‪4.6‬‬
‫یسقتںیہ؟‬
‫ایککنیبےکذرےعیوہےنواےلنیلدنییکقیبطتےکذےمدار‪،‬انافزادےساگلافزادںیہوجادایگیئیکوظنمریدےتی‬ ‫‪4.7‬‬
‫ںیہاورادایگیئرکےتںیہ؟‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫‪4‬جٹجباسزیاکاظنم‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکامتمرسرگویمںےکےیلٹجبامتمرضوریالیصفتتےکاسھتاسرطحانبےئاجےتںیہکدعبیماکررکدیگےک‬ ‫‪4.8‬‬
‫ومئرطےقیدایتسبوہں؟‬
‫اجئزےاوررگناینےکےیل ز‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫اجنےہ؟ایکٹجبیمامنناںدبتویلیںیکواضحیک‬
‫ایکانمسووفقںےسالصاخزااجتاکٹجبےسومازہنایک ا‬ ‫‪4.9‬‬
‫رضورتوہیتےہ؟‬
‫ک ک‬ ‫ک‬
‫ٹجبیمئزمیمودبتیلیےکےیلایکیگشیپاورئزوقااجزتیلاجیتےہ؟‬ ‫‪4.10‬‬
‫ایکمیظنتےکٹجبنااقدعہاورانمسحطسےسوظنمررکاےئاجےتںیہ؟‬ ‫‪4.11‬‬

‫‪4‬د۔اداایگیئں‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکاوناسئرپاکرروایئےکرطوقیںیمدرجذلییکنیادنبییکاجیتےہ‪:‬‬ ‫‪4.12‬‬
‫ک‬
‫• رپزیچآرڈراورووصیلیکروپرٹیکوقنلئزاہراسہقلعتمےبعشےسووصلیکاجیتںیہ؟‬
‫اوناسئیمدرجدعتاد‪،‬تمیقاوررشاطئیکرپزیچآرڈراورالصووصلدشہاایش‪/‬خدامتےسومازہن؟‬ ‫•‬
‫اسحبیکدریگتسیکاجچن؟‬
‫ایکادایگیئیکوظنمریانمسحطسرپدییئگےہ؟‬ ‫‪4.13‬‬
‫ایکمیظنتےکنیاساداویگیئںیکوظنمرییکدحاکوگوشارہےہ؟‬
‫ک‬
‫ایکامتماونائزرپ’ ‪،‘PAID‬وظنمردشہیکرہماگلیئاجیتےہاوروصنمےباکوکڈاورااکؤنوکڈدرجایکاجناےہ؟‬ ‫‪4.14‬‬
‫ایکوخنتاوہںےکاخزااجتیکایتریاوروظنمریےکاضےطب(رٹنکول)وموجدںیہ؟‬ ‫‪4.15‬‬
‫ایکوخنتاوہںےکوگوشارےیمدبتیلییکنااقدعہااجزتدیاجیتےہ؟‬
‫ک ک‬
‫ایکاےسیاضےطبوموجدںیہوجینیقیانبںیکسکےلمعیکوخنتاہیکئزاہراسالگ‪،‬وصنمےبرپافزادےک َصزفدشہالص‬ ‫‪4.16‬‬
‫ک ک‬
‫وقوکاظہزرکیتےہ؟‬
‫ک‬
‫ایکاخزااجتےکزرموں( نتنگرزئز)ےکاضےطبوموجدںیہوجاونائںیکادایگیئےساظہزںیہنوہےت‪،‬الثمً‪،‬رفساور‬ ‫‪4.17‬‬
‫ک‬
‫دایلخالگےکزرمے؟‬

‫‪119 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫‪4‬ہ۔نیاایسیلںاوررطقیاکر‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتیماسحبدارییکےطدشہاینبدوموجدےہ(الثمًدقننابےکوعض‪( cash or accrual/‬اورایکہی‬ ‫‪4.18‬‬
‫ادارےیکرضورتےکاطمقبےہ؟‬
‫ایکمیظنتیمنیاویسیلںاوررطقیاہےئاکرےکونیمزلوموجدںیہاورہقلعتمافزادوکفزامہےیکےئگںیہ؟‬ ‫‪4.19‬‬

‫‪4‬و۔دقناورکنب‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتیمکنیبےکذرےعینیلدنییمدودوطختسں‪/‬ااجزتیکرضورتوہیتےہ؟‬ ‫‪4.20‬‬
‫ک ک‬ ‫ک‬
‫وہنےہوتایکےئندوطختسںیکانمسحطسرپااجزتیلاجیتاورٹہکاارروائزوق‬
‫حاسہقبدطختسرکےنواالرتصخ ا‬
‫اپڈنیکاجیتےہ؟‬
‫ایکمیظنتاتانمساوراپوٹڈنشیکت‪،‬اورردیسوںواداویگیئںاکراکیرڈریتھکےہ؟‬ ‫‪4.21‬‬
‫ک ک‬ ‫ک‬
‫ارگوکیئاسیھتمیظنتوھچےٹفزوضںیمرشتےہوتایکہزاقممرپروقمیکووصیل‪،‬ئزوقرمقعمجرکےناورووصیل‬ ‫‪4.22‬‬
‫ےکادنراجےکاضےطبوموجدںیہ؟‬
‫ایککنیبسنلیباورشیکرجیلیمہزامہانمسوطررپاطمتقبیکاجچنرکےکوظنمریدیاجیتےہ؟ایکامنناں‪،‬ریغومعمیل‬ ‫‪4.23‬‬
‫ک‬
‫اوررپایناطمتقبیکدموںیکواضحیکاجیتےہ؟‬
‫ایکوقعملدحےکاخزااجتیکدقنادایگیئایکاجیتےہ؟‬ ‫‪4.24‬‬
‫ارگااسیےہوتایکمیظنتیمدقنادویگیئںےکےیلانمساضےطبوموجدںیہ؟‬
‫ایکمیظنتیمیٹیپشیکیکنااقدعہاطمتقبیکاجچناکااظتنمےہ؟‬ ‫‪4.25‬‬
‫ح‬
‫ایکدقنرمقاور ینکس‪،‬دحمودراسیئےکاسھتوفحمظہگجرےھکاجےتںیہ؟‬ ‫‪4.26‬‬
‫ایککنیبااکؤسٹنانمسافالصیتراسیئےکاضوطبں)‪(remote access controls‬ےکاسھتوفحمظ‬
‫ںیہ؟‬
‫ٹ‬
‫ایکئزایقیتاداویگیئں )‪ (Electronic Payment‬یکاف نلتںعمجرکےنانمساضےطبوموجدںیہوجینیقی‬ ‫‪4.27‬‬
‫ک سنلم‬
‫انبںیئکادایگیئوظنمروہےنےکدعبوکیئریغاجمزدبتیلیہنوہےکساورافولیئںیک زئ خفوظ‪/‬یفخمنورسکرپیکیئگ‬
‫وہ؟‬

‫‪4‬ح۔ارٹنلنآڈٹ‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکارٹنلنآڈرٹیاانتوخداتخمرےہکدیقنتیآڈٹرکےکس؟‬ ‫‪4.29‬‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ک‬
‫ارٹننٓاڈرٹی کشےروپرٹرکناےہ؟‬
‫ایکمیظنتےکارٹنلنآڈٹےکےبعشےکافزادرقمرہاتیلہاوررجتہبرےتھکںیہ؟‬ ‫‪4.30‬‬
‫ایکفلتخماویسنجیں(ادماددےنیواےلاداروں)ےکایطعتےساجریرسرگایمںارٹنلنآڈٹےکےبعشےکاکمےک‬ ‫‪4.31‬‬
‫وصنمےبیمشالموہیتںیہ؟‬
‫ایکمیظنتارٹننٓاڈرٹیزیکافسرشاترپاکرروایئرکیتےہ؟‬ ‫‪4.32‬‬

‫‪121 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬
‫‪-05‬لقتسماناےثاورانیکلمکمرہفس(املناہمنااونرٹنیی)‬
‫‪5‬افل۔اناوثںےکظفحتاکدنبوتسب‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکاناوثںوکدوھکدیہ‪،‬اضعئوہےناورطلغاامعتسلےسوفحمظرےنھکاکانمسدنبوتسبےہ؟‬ ‫‪5.1‬‬
‫ک‬ ‫ک ک ک‬
‫ایکاناوثںاکذیلیراکیرڈاورانیکلمکمرہفسنازہئزنیاحل)‪(Up to date‬یماسحناتےکاطمقبوہیتےہ؟‬ ‫‪5.2‬‬
‫ک‬
‫ایکاسامنیکوموجدیگاوردریگتسیکواتقًوفاتقًیعبطاجچن‪/‬نااملناےم(رہفس)ےکادنراجےکاطمقبیتنگیکاجیتےہ؟‬ ‫‪5.3‬‬
‫ارگاہں‪،‬وتئزاہرکاملیصفتاتبںیئ۔‬
‫ایکلقتسماناےثاوراملناہمانمساکتلفنیاویسیلںےکذرےعیوفحمظںیہ؟‬ ‫‪5.4‬‬

‫‪5‬ب۔وگداماوراناوثںےکاملناےماکااظتنم‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکوگدامیکافحتظےکانمسااظتنمےیکےئگںیہ؟‬ ‫‪5.5‬‬
‫ایکاملناےمیمدرجاایشوکاسرطحراھکایگےہکانیکناندیہوہےکس‪،‬اصقننےسوفحمظوہںاورانیکیتنگیک‬ ‫‪5.6‬‬
‫اجےکس؟‬
‫ایکمیظنتاملناےماکااسیااظتنمریتھکےہوجدایتسباایشیکیسقتیکرگنایننکممانبےئ؟‬ ‫‪5.7‬‬
‫ایکاناوثںیکووصیلاوریسقتیکذےمداریانولوگںےساگلافزادےکنیاسےہوجاملناےماکراکیرڈایتررکےتںیہ؟‬ ‫‪5.8‬‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫‪–06‬امایلیتروپرگنٹاوررگناین‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ک‬
‫ایکمیظنتےنامایلیتروپرگنٹےکرطقیاہےئاکرلیکشتدےیںیہنجیمواضحوہکوکنیسروپرںیٹایتررکینںیہ‪،‬‬ ‫‪6.1‬‬
‫امہروپروٹںےکذراعئایکوہں‪،‬روپرٹیکایتریاکوہفق‪،‬روپرٹےکدنمراجتاورانےکاامعتسلاکرطقیاتبناایگوہ؟‬
‫ک‬
‫اجنےہ؟‬
‫ایکمیظنتاکومجمیعامایلیتوگوشارہایترایک ا‬ ‫‪6.2‬‬
‫ایکاتآزادآڈرٹی‪،‬آڈٹےکوقمنانیباالوقامایعمراتےکاطمقبمیظنتےکومجمیعامایلیتوگوشارےاکنااقدعیگےس‬ ‫‪6.3‬‬
‫ک‬
‫آڈٹرک انےہ؟ارگاہں‪،‬وتئزاہرکمآڈرٹییکلیصفتاتبںیئ۔‬
‫ایکزگہتشنیاچنئزوسںیکآڈٹروپروٹںیمڈورنزےکایطعتےسوہےنواےلاخزااجتیمیسکمسقےکنااجئز‬ ‫‪6.4‬‬
‫اخزااجتیکناندیہیکیئگےہ؟‬
‫زگہتشنیاچنئزوسںیکآڈٹروپروٹںاور‪/‬ناااظتنہیمےکوطخطیمدییئگامہافسرشاتیموکیئایسیافسرشےہسج‬ ‫‪6.5‬‬
‫رپمعدرآدمںیہنایکایگ؟‬
‫ایکامایلیتااظتنماکوپرامٹسسیپمکرٹائزڈےہ؟‬ ‫‪6.6‬‬
‫ک‬
‫ایکیپمکرٹائزڈامایلیتاظنماکمٹسسرضوریروپرںیٹایتررکناےہ؟‬ ‫‪6.7‬‬
‫ایکمیظنتےکنیاسامایلیتڈاٹییکرازداری‪،‬استیمل‪،‬اوردایتسیبیکافحتظینیقیانبےناکانمسااظتنمےہ؟الثمًنیاسورڈ‬ ‫‪6.8‬‬
‫ےکاضےطب؛ڈاٹیاکنااقدعہکیباپانبنا۔‬

‫‪123 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫‪-07‬اسامنیکخزیداریاوراعمدہوںاکااظتنم‬
‫‪7‬افل۔خزیداری‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکمیظنتاسامنیکخزیدارییکرحتئزینیاایسیلںاوررطقیاہےئاکرریتھکےہ؟‬ ‫‪7.1‬‬
‫ک‬
‫ایکخزیداریےکرقمرہرطوقیںےساانثتسےکےیلااظتنہیمےسوظنمرییلاجیتےہاوراساکداتسوئزیوبثترمنایک‬ ‫‪7.2‬‬
‫ک‬
‫اجنےہ؟‬
‫ا‬
‫ایکمیظنتیمخزیداریاکیپمکرٹائزڈاظنمراسیئےکانمساضوطبںاورخزیداریآرڈراکادنراجرکےن‪،‬وظنمریدےنی‬ ‫‪7.3‬‬
‫اوراایشووصلرکےنواولںےکدرایمنفزضئیکیسقتےکاسھتوموجدےہ؟‬
‫خزیداریاظنمیکلیصفتفزامہرکںی۔‬
‫ک‬
‫ایکخزیداریروپرںیٹنااقدعیگےسایتریکاجیتںیہاوراناکاجئزہایلاجناےہ؟ایتریکیئگروپروٹں‪،‬انیکدمت‪،‬اجئزے‬ ‫‪7.4‬‬
‫اوروظنمرییکلیصفتفزامہرکںی۔‬
‫ایکمیظنتیمروپرگنٹےکرقمرہاضوطبںےکاسھت‪،‬مکحتسماینبدرپلیکشتدناایگخزیداریوینےہوجاکررکدیگاور‬ ‫‪7.5‬‬
‫وجابدیہوکفزوغداتیوہ؟‬
‫ک‬
‫ایکمیظنتےکخزیداریوینیماےسیالہ‪،‬ئزتیبناہتفاوردنسناہتفافزادوموجدںیہوجمظنناالاوردرگیاداروںیکخزیداری‬ ‫‪7.6‬‬
‫ےکولطمہباوصولںاورمیظنتےکخزیداریےکوقادعووضاطبےسوافقوہ؟‬
‫زگہتشنیاچنئزوسںیکآڈٹروپروٹںاور‪/‬ناااظتنہیمےکوطخطیمدییئگامہافسرشاتیموکیئایسیافسرشےہسج‬ ‫‪7.7‬‬
‫رپمعدرآدمںیہنایکایگ؟‬
‫ایکمیظنتیمخزیداریےکےیلرحتئزینامٹسسےکااجزتناےمیکرضورتوہیتےہ؟‬ ‫‪7.8‬‬
‫ارگاہں‪،‬وتاجئزہںیلکایکخزیدارییکامیلیکدحانمسےہ؟‬
‫ایکخزیداریےکرطےقیاوراعمدہوںےکرقمرہاخےک)‪)Templates‬خزیداریےکاالخیقاوصولںےسمہآگنہ‬ ‫‪7.9‬‬
‫ک‬
‫ںیہاورناایلہےکایعمراتیکانشحرکےکاںیہناخرجرکےتںیہ۔‬
‫ایکمیظنتاعمدہےرپدطختسےسےلہپرضوریوظنمریاحلصرکیتےہ؟‬ ‫‪7.10‬‬
‫ایکمیظنتیمنکممفزامہدننکاگن‪/‬خزیداریاوٹنجیںےکاسھتافمداتےکرکٹاؤےکنکمماسملئیکنادنیہ‪،‬رگنایناور‬ ‫‪7.11‬‬
‫ک‬
‫اجنےہ؟ارگاہں‪،‬وتافمداتےکرکٹاؤیک‬
‫انےسےنٹمنےکرامنہاوصلاوررطقیاہےئاکروموجدںیہاوراناکاالطقایک ا‬
‫وصرتیممیظنتایکرکیتےہ؟‬
‫ایکمیظنتفزامہدننکاگنیکخدامتاحلصرکےناکواحضرطقیاکرریتھکےہ؟‬ ‫‪7.12‬‬
‫ایکخزیداریےکرقمرہرطوقیںیمخزیداریےکوماعقیکوعیسریہشتشالمےہ؟‬
‫ایکمیظنتفزامہدننکاگنیکاسہقباکررکدیگاکراکیرڈریتھکےہ؟‬ ‫‪7.13‬‬
‫ک‬
‫الثمًاقباامتعدفزامہدننکاگناکڈاٹیسیب(رہفس)۔‬
‫ایکخزیداریےکےیلبلطیکیئگوبویلںاکواحضرطقیاکروموجدےہسجیموبویلںیکافحتظ‪،‬افشتیفاورانےک‬ ‫‪7.14‬‬
‫ک‬
‫ااجنوہ؟ارگاہں‪،‬وتاسیکلیصفتایبنرکںی۔‬
‫اجئزےوکینیقیانبن ا‬
‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫حنااقدعہوطررپوبایلںبلطیکاجیتںیہ‪،‬وتایکمیظنتوبیلیکداتسوئزیمدرجیکینکتولعمامتاورتمیقوکدمِرظنرےتھک‬ ‫‪7.15‬‬
‫وہےئےلہپےسےطدشہاینبدرپہکیھٹدیتیےہ؟‬
‫ک ک‬
‫وکیئئزااعمدہہرکےتوقایکمیظنتاےسیاعمدہوںےکااظتنمیکنیایسیلایتررکیتےہ؟‬ ‫‪7.16‬‬

‫‪7‬ب۔اعمدہوںاکااظتنم‬
‫ک‬
‫ہیہصحرصفوہںیمیظنترپرکںییگوجرپورگامرپمعدرآدمےکےصحےکوطررپاعمدہوںاکااظتنمرکیتںیہ۔وصبرتدرگیاصقننےکادنےشیاکاجئزہےکےیل"االطقںیہنوہنا"‬
‫)‪(N/A‬بختنمرکںی۔‬

‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬

‫ایکاعمدہوںاورانیکدمتمتخوہےنیکرگنایناوردنبوتسبےکےیلاخصافزادرقمرںیہ؟‬ ‫‪7.17‬‬
‫ک‬
‫ایکاکررکدیگےکز ِرامضنیکدمت‪،‬واریٹن‪،‬خزیدےےئگاسامن‪/‬آالتےکاکرآدمرےنہیکدمت‪،‬اصقنناوراصقنن‬ ‫‪7.18‬‬
‫ےکدرگیادنوشیںیکدمتمتخوہےنےکاعمولمںیکرگنایناورااظتنمےکےیلاخصافزادرقمرںیہ؟‬
‫ایکاعمدہوںےکدعبشیپآےنواےلوااعقتیکوکیئنیایسیلوموجدےہ؟‬ ‫‪7.19‬‬
‫اعمدہوںےکدعبشیپآےنواےلوااعقتاسلیمینتکنارروامنوہےنںیہ؟‬ ‫‪7.20‬‬

‫‪125 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬
‫ی‬‫خ‬‫ش‬ ‫ت‬
‫رسیتی یچٹسل۔ادعتسادیک ص‬
‫ویاڈنیییپیکاینبدرپ‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫‪-01‬ایقدت‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫افل‪-‬ادہافاوراقمصےکاطمقباینپاکررکدیگاجےنچنےکےیلمیظنتےنامیضیمایکرطےقی‪/‬منکنیززماامعتسلےیک۔‬ ‫‪1.1‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(افل‪-‬ٹجباورالصاکرکدیگےکوہوگوشارےاحلصرکںینجیماندوونںاکومازہنایکایگوہ(۔‬ ‫•‬
‫امیضیکاکررکدیگناےنپےکرطوقیں(امیپونں)ےسقلعتمداتسوئزاوراقمصوادہافیکداتسوئزاتاحلص‬ ‫•‬
‫رکںی۔‬
‫دوونںمسقیکداتسوئزاتاکومازہنرکںیاوراہجںارحنافرظنآےئاسےکنارےیمدرناتفرکںی۔)‬
‫ک‬
‫رپورگامےکاقمصاحلصرکےنےکےیلایقدتیکنکوصخایصتوکرضوریاھجمساجناےہ؟‬ ‫‪1.2‬‬
‫رپورگاومںےکڈائزرٹکی‪/‬رسئزاہ‪/‬ذےمدارہیےسیکےطرکےتںیہکہقلعتمفزدیمامہاقدئاہنوخایبںوموجدںیہ؟‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫ک‬ ‫اجنےہ؟‬
‫ارفنادیرپورگامیکحطسرپاقدئاہنالصحاکاامعتسلسکرطحایک ا‬
‫تش‬ ‫ک‬ ‫ک‬
‫ہقلعتمدافئز‪/‬وبعشںےکامسیجاورئزایقیتاومراکاجئزہےلرکایقدتیکوصخایصتیک خیصرکںی۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(وژناوروصنموبںےکنارےیمدرناتفرکںی)‬ ‫•‬
‫ک‬
‫اجنےہ‬
‫وژناوروصنمےبرپسکرطحمعدرآدمایک ا‬ ‫•‬
‫امتحتافزادےسانےکذےمداروںےکنارےیمدرناتفرکںیکوصنمےبرپانانتکائز‪/‬رٹنکولےہاوروصنمےبرپ‬
‫شیپرتفیکرگناینسکرطحیکاجیتےہ)۔‬
‫• اکررکدیگےکاابتعرےسامتحتافزادیکدرہجدنبیسکرطحیکاجیتےہ؟‬ ‫‪1.3‬‬
‫ک‬ ‫ک ک‬
‫• میظنتیمشالموہےتوقایکےلمعوکدرہجدنبیاکایعمرفزامہایکاجناےہ؟‬
‫ک‬
‫• درہجدنبیاظنمیمافشتیفوکےسیکینیقیانبنااجناےہ؟‬
‫ایکہقلعتمفزدوکدرہجدنبیےکنارےیماتبےنےسےلہپاسےکرجینیماوررئنیسااٹسفےکاسھتاسنارے‬ ‫•‬
‫ک‬
‫یمابتدہلءایخلنااجناےہ؟‬
‫امتحتافزادوکدییئگدرہجدنبییکحطسیکاجچنرکںیکایکوہاانیمطنشخباورومئزںیہ‪،‬خدہباوروحہلص‬ ‫•‬
‫ئزاھیتںیہ‪،‬یمیظنتاموحلےکاابتعرےسومزوںںیہاورانےکاموحلےساطمتقبریتھکںیہ۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(درہجدنبویںیکداتسوئزاحلصرکںی)‬
‫افل‪:‬درجہتنددرکیےنواےلذےمدارےسامتحتافزادیکدرہجدنبیاکرطقیءاکرولعممرکںی۔درہجدنبییکات‬
‫داتسوئزاکاجئزہںیل)‬
‫ایکدرہجدنبیاکانمسوجازوموجدےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪1.4‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(درناتفرکںیکدرہجدنبیسکرطحیکاجیتےہ‪،‬اسرطقیءاکرےکنارےیموپںیھچوجامتحتافزاد‬ ‫•‬

‫‪127 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬
‫اجنےہ)‬
‫یکدرہجدنبیےکےیلاامعتسلایک ا‬
‫ک‬
‫(ہقلعتماالضعیماجچنرکںیکدیپاوہےنواےلاسملئےکنارےیمہلصیفرکےنیکالصحیسیکےہ؟‬
‫ک‬
‫• وہوکنیساورسکونتیعیکوصرتاحلیھتنجیمہلصیفاسزییکالصحیکاجچنیکیئگ؟‬ ‫‪1.5‬‬
‫ہلصیفرکےنےکدعبناےلہپ‪،‬ذےمداروںوکولصیفںےکنارےیماالطعدییئگ؟)‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(درجذلیاکنتےکوحاےلےسوصنمےبیکٹجبروپرٹاوراخزااجتیکروپرٹاکاجئزہںیل)‪:‬‬ ‫•‬
‫ٹجب‪،‬وصنموبںےکونیمختںیکوظنمردشہرمقےکاطمقبےہ‬ ‫•‬
‫رمقوکٹجبیمدرجدموںیمیہخزچایکایگےہ)‬
‫ک‬
‫• اجچنرکںیکایکذےمدارانےنڈیلر ی‬
‫سیکئزتیباحلصیکےہ؟‬ ‫‪1.6‬‬
‫ک‬
‫ایلعمااظتنمدہعوںرپافئزافزادیکاقدئاہنوخویبںیمااضےفےکےیلاںیہنسکمسقیکئزتیبدیاجیت‬ ‫•‬
‫ےہ؟‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫اجنےہ؟‬
‫زمکورویںیکناندیہسکرطحیکاجیتےہاورئزتیباکروںوکاسنارےیمےسیکاتبنا ا‬ ‫•‬
‫ک‬
‫اسرطحیکئزتیباسلیمینتکرمہبتوہیتےہ؟‬ ‫•‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫ئزتیبےکدعب‪،‬انافزادےسانیکراےئولعممیکاجیتےہںیھنجئزتیبدییئگ؟‬ ‫•‬
‫ک‬ ‫ک‬ ‫ک‬
‫ایکاجنےہاورایکہی‬
‫‪/‬دافئےکاسھتئزتیبیکرضورترپولعمامتاکابتدہل ا‬‫ایکمیظنتےکدورسےوبعشں ز‬ ‫•‬
‫ک‬
‫ئزتیبدورسیوہگجں‪/‬اقمامترپیھبدہزایئاجیتےہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫• وہداتسوئزاتاحلصرکںینجےسدصتقیوہکئزتیبدقعنموہیئیھت۔‬
‫ک‬
‫• ئزتیباکدصقماجےننےکےیلداتسوئزاکاجئزہںیل۔‬
‫ک‬
‫وہداتسوئزاحلصرکںینجےسئزتیبیکرضورتیکناندیہیکاجےکس)۔‬
‫ک‬ ‫ک‬ ‫ک‬
‫• ومزونےکاحلظےسئزتیبےکوموضاعتیکاجچنرکںی‪،‬ہیاجئزہیھبںیلکایکئزتیباحلصرکےن‬ ‫‪1.7‬‬
‫ک ک‬
‫رھکےہ؟‬
‫واالاسےکافنذیکالصح ا‬
‫ک‬
‫• ئزتیبیمشالموقشمںےکوموضاعتاکااختنبسکرطحایکایگےہ؟‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫• ئزتیبیکرضورتیک کناندیہاورئزتیبیکرضورناتےکنارےیماالطعدےنیاکذےمداروکنےہ؟‬
‫تش‬ ‫ک‬
‫• ئزتیبیکرضورتیک خیصاسلیمینتکناریکاجیتےہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫• اورپاتبیئیئگداتسوئزاتیمئزتیبےکوموضاعتاکاجئزہںیل۔‬
‫ک‬
‫درناتفرکںیکہیئزتیبیسکفزدیکارفنادیادعتسادیمسکرطحااضہفرکیتےہ۔‬
‫ہیاجےنچنےکےیلہقلعتمافزادےکارٹنوویرکںیکایکوہوجمہاقمصرپمعدرآدمےکےیلرپزعمںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪1.8‬‬
‫اقدئنیرپورگاومںےکوجمزہاقمصےساینپوایگتسباکااہظرسکرطحرکےتںیہ؟‬ ‫•‬
‫اقدئنیرپورگامےکاقمصےسہقلعتمذےمداروںیکوایگتسباکادنازہےسیکرکےتںیہ؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ڈائزرٹکی‪/‬رپورگامےکرسئزاہ‪/‬ذےمدارےسرپورگامےکاقمصےسنارےیم‪،‬اسیکوایگتسبےکنارےیماور‬
‫لبقتسمیماناقمصیمیسکنکممدبتیلیےکنارےیموپںیھچ)۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
‫‪129 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬
 ‫‪-02‬وصتر(وِژن)اورنیایسیل‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ہیناتسکرطحینیقیانبیئاجیتےہکانییجاو‪(2‬ذیلیادارے)اکوِژن‪،‬ادارے(انییجاو‪)1‬ےکوِژن‬ ‫•‬ ‫‪2.1‬‬
‫ےکاطمقبےہ؟(ذیلیمیظنتاورمظنناال)‬
‫ک‬
‫اجنےہکرپورگامماکوِژنادارے(انییجاو‪)1‬ےکوِژنےساطمقبےہ؟‬ ‫ہیےسیکینیقیانبنا ا‬ ‫•‬
‫اجچنرکںیکہقلعتمانییجاو‪(2‬ذیلیادارے)ےکدرتفیمشماکایبن‪/‬وِژدناتسوئزیوصرتیم‬ ‫•‬
‫ک‬
‫رھکےہ۔‬
‫وموجدےہ‪،‬وجانییجاو‪(1‬ادارے)ےکومجمیعشمایبےینےساطمتقب ا‬
‫رطقیءاکر‬
‫• (ذیلیادارے(انییجاو‪)2‬اورادارے(انییجاو‪،)1‬دوونںےکوِژنےکایبنیکداتسوئزاحلصرکںی۔‬
‫ک‬
‫دوونںاکاجئزہںیلکایکانیماسکین(اطمتقب) ینایئاجیتےہ۔‬
‫ایکوِژن‪/‬شماکایبنہقلعتمافزادوکاتبناایگےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪2.2‬‬
‫ہقلعتمافزادوکسکرطےقی‪/‬ذرےعیےساتبناایگ؟‬ ‫•‬
‫وِژن‪/‬شمےکایبےینیمارگوکیئدبتیلیوہیئوتاسیکاالطعےسیکدییئگ؟‬ ‫•‬
‫ہقلعتمافزادوکایکاقمصاورادہافےکنارےیمیھباتبناایگےہ؟‬ ‫•‬
‫ک‬
‫اجنےہ؟ایکہقلعتمافزادےکوساالتےکوجابدےنیاک‬
‫ایکہقلعتمافزادےکوساالتےکوجاناتاکوجابدنا ا‬ ‫•‬
‫وکیئرطقیوموجدےہ؟‬
‫ااظتنہیماورہقلعتمافزادےکدرایمندورطہفاالبغوکےسیکینیقیانبناایگےہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫(االبغےکرطقیءاکرےکنارےیمنکممدحتلمکمولعمامتاحلصرکںیاورنادنیہرکںیکامتمولہپؤںاکااحہط‬
‫ایکایگےہ)۔‬
‫ایکاکموکااجنمدےنیےکرطوقیں(آرپلنشیویلل)ےکنارےیمےلہپےسےطدشہداتسوئزاتوموجد‬ ‫•‬ ‫‪2.3‬‬
‫ںیہ؟‬
‫ک‬
‫انرطوقیںرپمعدرآدموکےسیکینیقیانبنااجناےہ؟‬ ‫•‬
‫نیاویسیلںیمدبتیلیاکرطقیایکےہ؟‬ ‫•‬
‫ایکااسیوکیئرطقیءاکروموجدےہسجیمنیاویسیلںیکنیادنبیہنرکےنرپردِمعےطایکایگوہ؟‬ ‫•‬
‫اجچنرکںیکذیلیادارے(انییجاو‪)2‬ےکاکمرکےنرطوقیںےکنارےیمےطدشہ‪/‬داتسوئزی‬ ‫•‬
‫نیاایسیلںوموجدںیہ۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫• (ذیلیادارے(انییجاو‪)2‬یکامتمیلمعرسرگویمںیکنیاایسیلںاحلصرکںی۔‬
‫ک‬
‫اننیاویسیلںاکاجئزہںیلکامتمہقلعتموبعشںےکنارےیمواضحوموجدےہ)۔‬
‫نیاویسیلںیکوظنمریاکاایتخرسکےکنیاسےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪2.4‬‬
‫اجںیچنکنیاایسیلںنااایتخرذےمداروںےسوظنمررکایئیئگںیہ۔‬ ‫•‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫رطقیءاکر‬
‫(ذیلیادارے(انییجاو‪)2‬ےسوظنمریاکاایتخررےنھکواےلذےمدارافزاداکرقمرہافرماحلصرکںی‬ ‫•‬
‫ک ک‬
‫داتسوئزتاحلصرکےتوقیقیرکںیلکہیوظنمردشہںیہ‪،‬اسےکےیلدرجذلیاکایخلرںیھک‪:‬‬ ‫•‬
‫نیایسیلداتسوئزاتدطختسدشہںیہ‬ ‫•‬
‫اساالجسیکرودادسجیمنیاایسیلںوظنمریکںیئگ)‬
‫ہیےسیکینیقیانبناایگکیلمعرسرگویمںےکوصنمےبوِژنیکلیمکترکںیےگ؟‬ ‫•‬ ‫‪2.5‬‬
‫ک‬
‫رکنےہاورہیسکحطسےکافزادںیہ؟‬
‫یلمعرسرگویمںیکوصنمہباسزیوکن ا‬ ‫•‬
‫ایکرپورگامےکامہرمولحںاکنیعتایکایگےہ؟‬ ‫•‬
‫اجچنرکںیکایکیلمعرسرگویمںےکوصنمےباوراوررطقیءاکراسرطحوعضےیکےئگںیہکوِژنیک‬
‫لیمکتوہےکس۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫(یلمعرسرگویمںےکاابسب‪،‬انیکومزوناوراطمتقبےکنارےیماعمالمتاحلصرکںیاورذیلیادارے(انی‬
‫یجاو‪)2‬ےکوصنموبںےکاقمصاوروِژنےساناکقلعتالتشرکںی۔‬
‫یلمعرسرگویمںےکنارےیمولعمامتےکابتدےل(االبغ)ےکذراعئایکںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪2.6‬‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫اجنےہکمیعلقہاافزادیلمعرسرگویمںےکوصنمےبوکےتھجمسںیہ؟‬
‫ہیےسیکینیقیانبنا ا‬ ‫•‬
‫ولعمامتےکابتدےل(االبغ)اوراسملئےکلحاکذےمداروکنےہ؟‬ ‫•‬
‫اجںیچنکایکنیاویسیلں‪،‬اکمےکرطوقیںاوریلمعرسرگویمںےکوصنموبںےکنارےیمہقلعتمافزادوک‬ ‫•‬
‫ک‬
‫واحضوطررپاتبدناایگےہ(رھبوپرآیہگاورئزیتیباالجوسںےکذرےعی)؟۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫(اسیمرھبوپرآیہگاورئزیتیباالجسشالمںیہ‪،‬اسمسقیکئزتیبےکداتسوئزیوبثتاحلصرکںی)۔‬
‫ایکنیاایسیلںاوراکمےکرطےقیانمسںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪2.7‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ذےمداروںےسولعممرکںیکایکوہاںیہنومزوںےتھجمسںیہ؟‬ ‫•‬
‫سکمسقیکدبتایلیںرکیناچہ؟‬ ‫•‬
‫وگتفگیکروینشیماینپراےئےکااہظررپیھبوغرںیک)۔‬
‫ک‬
‫ااجنےہکنیاویسیلںرپومزوںرطےقیےسمعایکایگےہ؟‬
‫• ہیےسیکینیقیانبن ا‬ ‫‪2.8‬‬
‫اسناتاکذےمداروکنےہکنیاویسیلںیکلیمعتیکیئگےہ؟‬ ‫•‬
‫نیاویسیلںیکلیمعتینیقیانبےنےکےیلوکیئداتسوئزایتریکیئگےہ؟‬ ‫•‬
‫نیاویسیلںیکلیمعتیکاجچنینتکناریکاجیتےہ؟‬
‫اجںیچنکنیاویسیلںاوراکمےکرطوقیںیکانمسوطررپنیادنبییکاجیتےہ۔‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(وساالتاوراشمدہےےکذرےعینیاویسیلںرپمعدرآدمیکاجچنرکںی‬ ‫•‬

‫‪131 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫نیاویسیلںرپمعدرآدمےسقلعتمداتسوئزاتاحلصرکںی)۔‬
‫ایکہقلعتمافزادمظنوسن(وگرسنن)ےکڈاھےچنوکےتھجمسںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪2.9‬‬
‫ایکاایتخراتےکنارےیمواحضدحںیوموجدںیہ؟‬ ‫•‬
‫ایکافزاداجےتنںیہکاناکوفریذےمدارفزداورامتحتفزدوکنےہ؟‬ ‫•‬
‫مظنوسنےکڈاھےچنیمہزفزدیکارفنادیومشیلاوراسڈاھےچنےسقلعتماسیکھجمسوبھجاکادنازہ‬ ‫•‬
‫اگلںیئ۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ہقلعتمافزادےسدحمودامیپےنرپقیقحترکںی‪،‬‬ ‫•‬
‫وساالتذرےعیاینپراےئانبںیئکمظنوسنےکڈاھےچنےکنارےیمانیکمیہفتایکےہ؟)‬

‫‪-03‬یمیظنتملعرپینبمااظتنماظنم(ٹنمجنیممٹسس)‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ک‬
‫یمیظنتملعیکانشحےسیکیکیئگ؟‬ ‫•‬ ‫‪3.1‬‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ک‬ ‫خن‬
‫اجنےہ؟‬ ‫ایکہقلعتمافزادانزیچوںوکےتھجمساوراجےتنہیں ھتںیمیظنتملعاہک ا‬ ‫•‬
‫ک‬ ‫ک‬ ‫ک‬
‫اجنےہاورےلمعتاچنہپنااجناےہ؟‬‫وہوکناسذرہعیےہسجےسیمیظنتملعوکراکیرڈایک ا‬ ‫•‬
‫یمیظنتملعوکذریخہرکےناکرطقیءاکرایکےہ؟‬ ‫•‬
‫ک‬
‫رکنےہ؟‬
‫یمیظنتملعرپرظنناینوکن ا‬ ‫•‬
‫ک‬
‫ہقلعتمےلمعوکیمیظنتملعیمسکرطحرشتایکاجناےہ؟‬ ‫•‬
‫ایکیمیظنتملعوکعمجرکےناکوکیئاعفلرطقی‪/‬رپورگاموموجدےہ؟‬ ‫•‬
‫یمیظنتملعذریخہرکےنےکرطےقییکاجچنرکںی۔‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(یمیظنتملعےسقلعتموکیئیھبدیتساتکب(ونیمل)‪/‬یمیظنتاخک‪/‬ولفاچرٹیکلقناحلصرکںی‪:‬‬ ‫•‬
‫ک‬
‫‪-‬انشح‬
‫‪-‬وصحلاوررظنناین‬
‫‪-‬ذریخہ‬
‫ک‬
‫ولعمامتتراسیئاورنایمہابتدہل‬ ‫‪-‬‬
‫یمیظنتملعاکاعیمدیاجئزہ)‬
‫ایکہقلعتمافزادوکیمیظنتملعےسقلعتمانیکذےمدارویںےکنارےیماتبناایگےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪3.2‬‬
‫ایکیسکاتفزدوکیمیظنتملعیکذےمداریوسیپنیئگےہ؟‬ ‫•‬
‫ولعممرکںیکیمیظنتملعاکذےمداروکنےہ؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ارگدیتساتکب(ونیمل)وموجدہنوہوتافزدےساسنارےیمزناینولعمامتاحلصرکںی)‬
‫یمیظنتملعاکرطقیءاکرایکےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪3.3‬‬
‫یمیظنتملعےکرطقیءاکریکاجچنرکںی۔‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(یمیظنتملعےکااظتنمےکرطےقیےکنارےیمیلیصفتولعمامتاحلصرکںی)‬
‫ک‬
‫• وصحلملعےکےیلذراعئیکانشحاوراحلصرکدہملعیکدقروتمیقاکادنازہاگلےناکاظنمایکےہ؟‬ ‫‪3.4‬‬
‫ک‬
‫• احلصرکدہملعوکذریخہرکےن‪،‬ئزبیتدےنیاوراسیمدورسوںوکرشترکےناکایکاظنمےہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫(ارگدیتساتکب(ونیمل)وموجدہنوہوتمیعلقہاافزدےساسنارےیمزناینولعمامتاحلصرکںی)‬
‫یمیظنتملعےکظفحتاکایکااظتنمایکایگےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪3.5‬‬
‫رطقیءاکر‬ ‫•‬
‫(یمیظنتملعےکظفحتیکدیتساتکںیب]ونیمزل[احلصرکںی)‬ ‫•‬
‫رہفتاکاجئزہںیلاورینیقیانبںیئکمکازمکدرجذلیوموضاعتاسیمشالمںیہ‪:‬‬ ‫•‬
‫نیاسورڈنیایسیل‬ ‫‪-‬‬

‫‪133 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫مٹسسکیباَپنیایسیل‬ ‫‪-‬‬
‫یعبط(زفلکی)اورقطنم(اللکیج)راسیئیکنیادنبناں‬ ‫‪-‬‬
‫وکائ(ڈاٹی)وکا ی د‬
‫َی نرکےناکرطقیاکر‬ ‫‪-‬‬
‫ک‬
‫وکائیکئزلیساوروظنمرییکنیایسیل۔‬
‫ک ک‬ ‫ک ک‬
‫اکمیکادایگیئےکےیلسجمسقاتیلہاورایلقدراکرےہایکہقلعتممعوہاتیلہاورایلقاکاحلمےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪3.6‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ہقلعتمفزدےساسیکیمیلعتاقتیلباوراکمےکرجتےبےکنارےیمولعممرکںی‪،‬کےنتکاسلاکرجتہب‬ ‫•‬
‫ےہاورےلہپسکوپزنشیرپاکمرکےترےہ۔‬
‫اینپوقتہلصیفاامعتسلرکںی)۔وساالترکںی‬
‫یمیظنتملعےکااظتنماکذےمدارایکاانپاکمومئزوطررپااجنمدےراہےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪3.7‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(امہذےمداروںےسولعممرکںیکایکیمیظنتملعاکایعمراورحطس‪،‬یمیظنتملعےکذےمداروںیکرتمکاہمروتںےس‬
‫اتمئزوہریہےہ؟)ںی‬
‫ایکہقلعتمافزادیمیظنتملعاکومئزرطےقیےسااظتنمرکرےہںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪3.8‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ہقلعتمذےمداروںےساکمےسقلعتمانےکرکدارےکنارےیموساالترکںی)۔‬ ‫•‬
‫ولعممرکںیکاکمیکادایگیئیماںیہنایکالکشمتشیپآیتںیہ‪،‬ہییھباتپرکںیکایکوہاےنپفزاضئوکایھچرطحےتھجمس‬
‫ںیہ؟نارے‬

‫‪-04‬یمیظنتڈاھہچناورےلمعیکرھبیت‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکادارےےکیمیظنتڈاھےچناکاخکوموجدےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪4.1‬‬
‫ایکیمیظنتڈاھےچناکاخکاجمزےبعشےسوظنمردشہےہ؟‬ ‫•‬
‫ایکذےمداروںےکدہعوںیمیکیئگدبتایلیںیمیظنتڈاھےچنےکاخےکیماظہزیکیئگںیہ؟‬ ‫•‬
‫ادارےےسیمیظنتڈاھےچناکاخکاحلصرکںیاوراجںیچنکہیاجمزےبعشےسوظنمردشہےہ۔‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫(یمیظنتڈاھےچناکاخکاحلصرکںی‬ ‫•‬
‫ینیقیانبںیئکاسرپاجمزےبعشےکاکحمےکدطختسںیہاورہیدصتقیدشہےہ)۔‬
‫ک‬
‫رھکےہ؟‬‫• ایکیمیظنتڈاھےچناکاخکادارےےکاقمصےساطمتقب ا‬ ‫‪4.2‬‬
‫ک‬
‫رھکےہ؟‬
‫ادارےےکمزاجاوریلمعرسرگویمںےساطمتقب ا‬ ‫ک‬ ‫• ایکہی‬
‫ی‬‫خ‬‫تش‬
‫• اسناتیک صےکےیلیمیظنتڈاھےچناکاجئزہںیلکایکہیذیلیادارے(انییجاو‪)2‬ےکاقمص‪/‬یلمع‬
‫رسرگویمںاوردرگیوبعشںےکمزاجےسمہآگنہےہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ادارےےکاقمصاوریلمعرسرگویمںےساطمتقباورمہآیگنہاجےنچنےکےیلیمیظنتڈاھےچناکاجئزہںیل)۔‬
‫ک‬
‫• ایکادارےیکاسحدیچیپہونتیعیکےہ؟‬ ‫‪4.3‬‬
‫ایکاہیںریغومعمیلوطررپاایتخراےکتدعتمداااظتنمےلسلسںیہ؟‬ ‫•‬
‫ایکاایتخراےکتریغومعمیلااظتنمےلسلسنیاےئاجےتںیہ؟‬ ‫•‬
‫اعمدہےرکےنےسےلہپانمسووجاہتیکناندیہیکاجیتےہ؟‬ ‫•‬
‫ک‬
‫ڑپنالرکںیکیمیظنتڈاھہچنتہبزنادہدیچیپہںیہنےہاوراسیماایتخراتےکتہبزنادہااظتنمےلسلس‬ ‫•‬
‫ںیہنںیہ۔‬
‫ہییھبدںیھکیکیسکاظہزیدصقمےکریغبوصنمےبےکاعمدہےںیہنےیکاجےت۔‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫امتماعمدہوںےکوحاےلےسیمیظنتڈاھےچناکاجئزہںیلکزنادہدیچیپہہنوہاوراسیمدعتمدااظتنمےلسلسہنوہں۔‬
‫ک‬
‫وصنمےبےکقلعتےساعمدہوںےکوجازاوورومزونےکنارےیموپںیھچ)۔‬
‫ایکضعبدیلکیدہعےوطلیرعےصےساخیلںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪4.4‬‬
‫ارگوکیئدیلکیدہعہوطلیدمتےساخیلےہوتاسیکوہجولعممرکںی۔‬ ‫•‬
‫ااظتنہیمےکاسھتابتدہلءایخلرکںی‪،‬وخنتاوہںیکادایگیئےکوگوشارےاکاکمرکےنواےلافزادےکڈاٹی‬ ‫•‬
‫سیبےسومازہنرکںیاوردںیھکیکضعبدیلکیدہعےوطلیدمتےساخیلںیہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫اسلےکنیتونیہمںاکوخنتاوہںاکوگوشارہاحلصرکںی‬
‫وطلیرعےصےساخیلدیلکیدہعوںےکنارےیمیتفترکںی)۔‬
‫ایکیلمعرسرگویمںیکہزحطسرپاکمرکےنواےلافزادیکانمسدعتادوموجدےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪4.5‬‬
‫ااظتنہیمےسابتدہلءایخلےکذرےعیاانیمطنرکںیکوموجدہیلمعرسرگویمںےکےیلوموجدہافزادیک‬ ‫•‬
‫دعتادوایعقانمسےہ؟‬
‫اخیلااسایمںیلمعرسرگویمںوکسکرطحاتمئزرکیتںیہ؟‬ ‫•‬
‫وظنمردشہیمیظنتڈاھےچنےساخیلااسویمںاکاتےسزنادہذراعئےساقتیلباجئزہںیل۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ڈائزرٹکی‪/‬رپورگامےکرسئزاہ‪/‬ذےمدارےکنارےیمدرناتفرکںی)‬

‫‪135 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ایکاصتمدمرکداراورذےمدارناںنیایئاجیتںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪4.6‬‬
‫ایکوکیئاتفزدااسیاکمااجنمدےراہےہسجیموہدوھکدیہاکاراکتبرکاتکسےہ؟‬ ‫•‬
‫ک‬ ‫ک ک‬
‫ااجنےہکہقلعتمفزداےسیاکمہنرکےوجاتدورسے‬
‫فزاضئاورذےمدارناںوسےتپنوقایکہیینیقیانبن ا‬ ‫•‬
‫ےساصتمدموہں؟‬
‫دعتمدذراعئےساجںیچنکیمیظنتڈاھےچنےکادنریسکاتےبعشنافزدوکاصتمدمرکداراورذےمدارناںوت‬ ‫•‬
‫ںیہندیںیئگ(الثمًامایلتےکےبعشوکاسامنیکخزیدارینااچیآریکذےمدارناں)۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(المزمےسانامتماکومںیکلیصفتولعممرکںیوجوہااجنمداتیےہ۔‬ ‫•‬
‫ارسفونوکوسےپنےئگفزاضئیماےسیرکدارناذےمدارییکناندیہرکںیوجاصتمدموہں)۔‬ ‫•‬

‫یسکاعمےلمیکآزادیثیحاجےنچنےکےیلایکرسرگایمںااجنمدیاجیتںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪4.7‬‬

‫ک‬
‫اجنےہکرگنایناکاکمانمسرطےقیےسوہراہےہ؟‬‫نکرسرگویمںےکذرےعیہیینیقیانبنا ا‬ ‫•‬
‫اتےسزنادہذراعئےساجںیچنکآزاداہناکمرکےننارگناینےکاسملئوتںیہننیاےئاجےت۔‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک ک‬
‫(وصنمےبیکرگناینیکنازہئزنیداتسوئزاحلصرکںی۔‬ ‫•‬
‫• اصتمدمذےمدارویںیکناندیہرکںی۔‬
‫ک‬
‫• ڈائزرٹکی‪/‬رپورگامےکرسئزاہ‪/‬ذےمدارےسوپںیھچیکآزادیوکےسیکینیقیانبنااجناےہ؟‬
‫ک‬
‫ااجنےہ؟)‬
‫ڈائزرٹکی‪/‬رپورگامےکرسئزاہ‪/‬ذےمدارےسوپںیھچیکرگناینوکسکرطحینیقیانبن ا‬
‫ایکافمداتےکرکٹاؤیکنیایسیلوموجدےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪4.8‬‬
‫ایکڈاٹیےکظفحتیکنیایسیلوموجدےہ؟‬ ‫•‬
‫ک‬
‫ایکہینیایسیلےلمعےکامتمافزادتاچنہپدییئگےہ َ؟‬ ‫•‬
‫ک‬
‫ہیےسیکینیقیانبناایگےہکنیایسیلرپمعدرآدمایکاجناےہ؟‬ ‫•‬
‫افمداتےکرکٹاؤیکنیایسیلاورڈاٹیےکظفحتیکنیایسیلاحلصرکںیاوردصتقیرکںیکاننیاویسیلںےک‬ ‫•‬
‫اطمقباکموہراہےہاورایلعمااظتنہیماورےلمعےکافزاد‪،‬دوونںحطسرپاناکاالطقوہراہےہ۔‬
‫ک‬ ‫مک‬
‫دںیھکیکایکنیایسیل ملہےاوراسرپمعدرآدمایک ا‬
‫اجنےہ؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(وسالیماتبیئیئگنیاایسیلںاحلصرکںی۔‬ ‫•‬
‫لچرھپرکدںیھکیکنیایسیلرپمعدرآدموہراہےہ)۔‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫• ادارےےکیمیظنتڈاھےچنیکواضحوکےسیکینیقیانبنااجناےہکہزفزداےسھجمسےل؟‬ ‫‪4.9‬‬
‫ک‬
‫• یمیظنتڈاھےچنوکدھکیاھبلاوراسیکولعمامتوکنازہرانھکسکیکذےمداریےہ؟‬
‫ایکاایتخراتوفتضیرکےنیکنیایسیل‪/‬داتسوئزوموجدےہ؟‬ ‫•‬
‫ک‬
‫اایتخراتوفتضیرکےن‪،‬اساعمےلمیکدھکیاھبلاوراسیکداتسوئزوکنازہرےنھکاکذےمداروکنےہ؟‬ ‫•‬
‫اایتخراتوفتضیرکےناکاسہچن)‪(Matrix‬احلصرکںی۔دںیھکیکہیواحضےہ۔ادارےےکیمیظنت‬ ‫•‬
‫ڈاھےچن‪،‬اایتخرتیکوفتضیاوررکداروذےمدارویںےکاحلظےساسیکیصیخشتاجچنرکںی۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫رطقیءاکر‬
‫(وفتضیِاایتخراتاکاسہچن)‪(Matrix‬احلصرکںی۔‬ ‫•‬
‫یسکیھبونتیعیکاصتمدمذےمدارویںیکناندیہرکںی۔‬ ‫•‬
‫ینیقیانبںیئکوفتاضیایتخرتنااقدعہوظنمردشہےہ)۔‬
‫ک‬
‫• ایکادارےےنامتمااسویمںرپانیعتیتیکرہفسایتریکےہ؟‬ ‫‪4.10‬‬
‫ک‬
‫• اسرہفسیکایتریسکےکذےمےہ؟‬
‫ایکامتمدہعےیمیظنتڈاھےچنےکاخےکےکاطمقبںیہ؟‬ ‫•‬
‫ک‬
‫ایکرہفسیمنام‪،‬دہعےاکنام‪،‬اعمدہےیکونتیعاوراعمدہےیکدمتدرجےہ؟فلتخمذراعئےس‬ ‫•‬
‫اجںیچنکہیامتماکنتوظنمردشہیمیظنتڈاھےچنےکاخےکےکاطمقبںیہ۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫• ایتردشہرہفساحلصرکںی‬
‫ٹ‬
‫• اچیآریکاف نلتں‪/‬ےلمعےکافزاداکراکیرڈاحلصرکںی‬
‫ک‬
‫یقیرکںیکہییمیظنتڈاھےچنےکاخےکےکاطمقبدرسںیہ۔‬
‫ک‬
‫ایکامتمدہعوںےکےیلذےمداروںےکفزاضئِاکر(‪(job description‬اوررشاطئالمزماس‬ ‫•‬ ‫‪4.11‬‬
‫اکمےکاطمقبںیہوجہقلعتمذےمدارالصیمااجنمداتیےہ؟‬
‫ایکہزدہعےےکفزاضئِاکررپہقلعتمذےمدارےکدطختسںیہ؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(وھگمرھپرکمکازمکنیتذےمداروںےسدرجِ ذلییکدصتقیرکںی‪:‬‬ ‫•‬
‫ہقلعتمدہعےےکفزاضئِاکر‪/‬رشاطئِاکرانفزاضئےکاطمقبںیہوجہقلعتمذےمدارالصیم‬ ‫‪-‬‬
‫ااجنمدےراہےہ‬
‫دہعےےکفزاتصِکااررپہقلعتمارسفےکدطختسوموجدںیہ؟‬

‫امہدہعوںرپافئزہقلعتمافزاداکیمیلعتسپرظنمایکےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪4.12‬‬

‫امہدہعوںرپافئزہقلعتمافزاداکرجتہباسیکےہ(اسےسےلہپسکادارےیم‪،‬سکآخزےکنیاسےنتکاسل‬ ‫•‬
‫ک‬
‫تاورسکدہعےرپاکمایکےہ؟)‬
‫ایکیمیلعتاتیلہاوراکماکرجتہبوموجدہفزاضئِاکرےکاطمقبےہ؟‬ ‫•‬
‫ایکامہدہعوںرپاکمرکےنواےلافزادیکاجچنیکیئگیمیلعتاقتیلب‪/‬اکماکرجتہبانےکاکمیکونتیعےک‬ ‫•‬
‫اطمقباورومزوںےہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫(امہدہعوںرپاکمرکےنواےلافزادیکالمزماکراکیرڈاحلصرکںیاوردرجذلییکاجچنرکںی‪:‬‬ ‫•‬
‫‪ -‬یمیلعتسپرظنم‬
‫ک‬
‫ایکہقلعتمذےمداراکرجتہباسےکوموجدہرکدارےساطمتقبرھکاےہ؟‪0‬‬

‫‪137 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ایکادسنادِدوھکدیہ(ایٹنیرکنشپ)اورہزااسںرکےنےکادسناد(ایٹنیہزامس)یکنیاویسیلںیک‬ ‫•‬ ‫‪4.13‬‬
‫داتسوئزاتوموجدںیہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ادسنادِدوھکدیہاورہزااسںرکےنےکادسنادیکنیااسیلںاحلصرکںی)۔‬
‫• ادسنادِدوھکدیہاورہزااسںکرزےنےکادسنادیکنیاویسیلںےکنارےیمےلمعےکافزادےکےیلآیہگاور‬ ‫‪4.14‬‬
‫ک‬
‫ئزیتیباالجسدقعنموہےتںیہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫(ہقلعتمنیاویسیلںےسقلعتماحہیلئزتیبیکنازہداتسوئزیاہشدیتاحلصرکںی)۔‬
‫ک‬
‫• ادارہنیایسیلرپمعدرآدماورنیادنبیوکےسیکینیقی ا‬
‫انبنےہ؟‬ ‫‪4.15‬‬
‫ک‬
‫• ایکنیایسیلےکافنذاورمعدرآدمےسقلعتموکیئداتسوئز(اجچنرہفس)ایتریکیئگےہ؟‬
‫ک‬
‫• اجںیچنکایکنیاویسیلںرپمعدرآدمایک ا‬
‫اجنےہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫(نیایسیلےسقلعتمیسکواےعقیکلیصفتولعممرکںیسجےکلحےکےیلااظتنہیمےناکرروایئیکوہ)۔‬
‫ک‬
‫• ایکادارےےندنانداری‪،‬االخیقادقارےکایبےیناوراضہطبءاکریکداتسوئزاتایتریکںیہ؟‬ ‫‪4.16‬‬
‫ک‬
‫• ایکےلمعےکافزادیکئزتیبےکذرےعینیاویسیلںرپمعدرآدمےکےیلاالبغ‪،‬آیہگاوروتاعقتےسقلعتم‬
‫االجسدقعنمےیکاجےتںیہ؟‬
‫ک‬
‫اجںیچنکایکدنانداری‪،‬االخیقادقارےکایبےیناوراضہطبءاکریکداتسوئزاتوموجدںیہ؛اورانمس‬ ‫•‬
‫ک‬
‫االبغاوروتاعقتینیقیانبےنےکےیلےلمعیکئزتیبیکاجیتےہ۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(درجِ ذلیےسقلعتمنیایسیلداتسوئزاتاحلصرکںی‪:‬‬ ‫•‬
‫ک‬
‫‪-‬دنانداری‬
‫االخیقادقاراکایبہین‬ ‫•‬
‫ک‬
‫اضہطبءاکروموجدےہاوراسرپمعایکاجناےہ‬ ‫•‬
‫ذےمداروںےسولعممرکںیکایکاوہاننیاویسیلںیکوموجدیگےسوافقںیہ؟)‬
‫• ادارےیمارفنادیوطررپفزدیکاکررکدیگاجےنچناکرطقیایکےہ؟‬ ‫‪4.17‬‬
‫ک‬
‫ارفنادیوطررپفزدیکاکررکدیگاجےنچنےکرطوقیںاورفزدوکئزتیبیکفزایمہےکرطےقیاکاجئزہںیل۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫‪-05‬اناینواسلئاکااظتنم‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکیئنااسویمںیکوصنمہبدنبینایمیظنتڈاھےچنےکاخےکیمدبتیلیاکوکیئرطقیءاکرےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪5.1‬‬
‫اسونتیعاکوصنمہبایتررکناسکیکذےمدایےہ؟‬ ‫•‬
‫ک‬
‫وصنمےبیکالیصفتتینتکدمتےکدعبنازہ(ا ی د‬
‫َی ن)یکاجیتںیہ؟‬ ‫•‬
‫وظنمردشہیمیظنتاچرٹاورفلتخمذراعئےساجںیچنکیمیظنتوصنمہبدنبییکنیاایسیلںاوررطقیاہےئاکر‬ ‫•‬
‫وموجدںیہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫(یمیظنتوصنمہبدنبییکنیاایسیلںاحلصرکںی‪،‬انیمہینایتشالموہیناچہ‪:‬‬ ‫•‬
‫‪-‬وصنمےبےکرمےلح‬
‫‪ -‬ہلسلسواروصنمہبدنبی‬
‫ک‬ ‫ک‬ ‫ک‬
‫اسرطقیاکرےکنارےیمدرناتفرکںیسجےکتحتیمیظنتاسحوکاحالتےکاطمقبنازہ(ا ی د‬
‫َی ن)ایکاجناےہ‪،‬‬
‫ک‬
‫ااسویمںیکناندیہیکاجیتےہ‪،‬ئزایقںدیاجیتںیہزنتیلیکاجیتےہنایمیظنتاخےکیمدرگیدبتایلیںمعیمالیئ‬

‫‪139 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫اجیتںیہ)۔‬
‫ایکرھبیتیکنیاایسیلں‪/‬رطقیءاکروموجدےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪5.2‬‬
‫ایکرھبیتاکوصنمہبانبناایگےہ؟‬ ‫•‬
‫ک‬
‫رھبیتےکوصنمہبینتکدمتےکوےفقےسانبنااجناےہ؟‬ ‫•‬
‫ہیوصنمہبانبناسکیکذےمداریےہ؟‬ ‫•‬
‫فلتخمذراعئےساجںیچنکرھبیتیکنیاایسیلںاوررطقیاہےئاکروموجدںیہ‬ ‫•‬
‫(الثمًرھبیتاکوصنمہب‪،‬رطقیءاکر‪/‬ےلمعےکافزادیکرھبیتےکاضےطبوریغہ)۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(درجذلینیاایسیلںاحلصرکںی‪:‬‬ ‫•‬
‫ےلمعےکافزاداکااختنباوررھبیت‬ ‫‪-‬‬
‫اکررکدیگیکرگنایناوردقرامیپیئ‬ ‫‪-‬‬
‫ک‬
‫ئزیق‪/‬زنتیلےکاضےطبنانیاایسیلں‬ ‫‪-‬‬
‫ک‬
‫المزمےسئزرطیف‪/‬اکنانل)‬
‫ک‬
‫ایکےلمعےکافزادیکئزتیبیکنیاایسیلںاوررطقیاہےئاکروموجدںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪5.3‬‬
‫ک‬
‫ایکئزتیباکاتےطدشہرپورگاموموجدےہ؟‬ ‫•‬
‫ک‬
‫فلتخمذراعئےساجںیچنکئزتیبےسقلعتمنیاایسیلںاوررطقیاہےئاکروموجدںیہاوراتےطدشہ‬ ‫•‬
‫ک‬
‫ئزیتیبرپورگاموموجدےہ۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫• (ئزیتیبیکنیایسیلاحلصرکںی‪،‬‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫اجنےہ)۔‬
‫ادارےےسئزتیبےکاسرپورگامیکلیصفتاحلصرکںیسجرپمعایک ا‬
‫اکررکیگےکااظتنماوراجئزےیکنیاایسیلںنارطقیاہےئاکروموجدںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪5.4‬‬
‫فلتخمذراعئےساجںیچنکاکررکیگےکااظتنماوراجئزےیکنیاایسیلںنارطقیاہےئاکروموجدںیہ۔‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(اکررکدیگےکااظتنماوراجئزےیکنیاایسیلںاحلصرکںی)۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ےلمعےکمکازمکنیتافزادیکدرجِ ذلیداتسوئزاتاحلصرکںی‪:‬‬ ‫•‬
‫‪-‬اکررکدیگاکاحہیلیصیخشتاجئزہ‬
‫‪-‬فزاضئِاکریکلیصفت‬
‫ینیقیانبںیئکہقلعتمفزدیکاکررکدیگاسےکفزاضئِاکریکلیصفتےکاطمقبےہ۔‬
‫ہزہقلعتمفزدےسولعممرکںیکاسیکذےمدارناںاورفزاضئایکںیہاوروہایکایکاکمااجنمداتیےہ؟)‬
‫ویٹھچںےکااظتنمیکنیاایسیلںاوررطقیاکروموجدےہ‪،‬اخصوطررپدرتفےسناہزیلمعرسرگایمںااجنم‬ ‫•‬ ‫‪5.5‬‬
‫دےنیواےلافزادےکےیل۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫احرضیےکراکیرڈاوررتصخ(ویٹھچں)ےکااظتنمیکنیاایسیلںاوررطقیاکریکداتسوئزاحلصرکںی‪،‬‬ ‫•‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫احرضیررٹسجےکاتےحفصیکلقناحلصرکںی‪،‬‬ ‫•‬
‫درناتفرکںیکدرتفےسناہزڈلیفیماکمرکےنواےلذےمداروںیکاحرضیاوررتصخ(ویٹھچں)اکراکیرڈسک‬
‫ک‬
‫اجنےہ(ارگاسنارےیموکیئنیایسیلداتسوئزےہوتوہاحلصرکںی)۔‬ ‫رطحراھک ا‬
‫• ایکےلمعےکافزادےسقلعتمراکیرڈیکافٹنلنگاورانےکراکیرڈوکوفحمظوحتلییمرےنھکیکنیاایسیلںنا‬ ‫‪5.6‬‬
‫رطقیاکروموجدںیہ؟‬
‫ک‬
‫یچرکںیکافںیلئرمنرکےن‪،‬ےلمعیکراکیرڈٹنمجنیماوراسرطحےکراکیرڈوکوفحمظوحتلییم‬ ‫•‬
‫رےنھکےکےیلنیاایسیلںااوررطقیاکروموجدںیہ۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(راکیرڈٹنمجنیمیکنیایسیلاحلصرکںی‪،‬‬ ‫•‬
‫ک‬
‫راکیرڈرمنرکےنےکرطقیاکریکداتسوئزاحلصرکںی‪،‬‬ ‫•‬
‫درناتفرکںیکراکیرڈیکوفحمظوحتلیسکرطحینیقیانبیئاجیتےہ)۔‬
‫ایکیسکفزدےکیفعتسمموہےن‪/‬ادارےےسدحیلعیگیکنیاایسیلںاوررطقیاکروموجدںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪5.7‬‬
‫یچرکںیکیفعتسمموہےنذےمدار‪/‬ادارےےسدحیلعیگیکنیاایسیلںاوررطقیاکروموجدںیہ(الثمً‬ ‫•‬
‫ک ک‬
‫ادارےےسدحیلعیگےکوقارٹنوی‪،‬ہقلعتمداتسوئزات‪،‬واابجتیکیمتحادایگیئےکاسحناتوریغہ)‬
‫رطقیءاکر‬
‫(درجذلینیاایسیلںاحلصرکںی‪:‬‬ ‫•‬
‫ےلمعےکفزدےکیفعتسمموہےنیکنیایسیل‬ ‫‪-‬‬
‫ےلمعےکفزدیکئزرطیفیکنیایسیل‬ ‫‪-‬‬
‫ادارےےسفزدیکدحیلعیگےکیسکاوررطےقییکنیایسیل)۔‬
‫ک‬
‫ااضےفکاایسیلںناارطتقہکااروموجدںیہ؟‬
‫ی‬ ‫• ایکئزویقں‪/‬زنتیل‪،‬وخنتاہیم‬ ‫‪5.8‬‬
‫ک‬
‫کاایسیلںااوررطتقہکااریکوموجدگنخ ینکرکںیاوردںیھکیکانرپمع‬
‫• ئزیق‪/‬زنتیل‪،‬وخنتاہیمااضےف ی‬
‫درآدمےکانمسرطےقیوموجدںیہ۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫• (درجذلینیاایسیلںاحلصرکںی‪:‬‬
‫ک‬
‫‪ -‬ئزیق‪/‬زنتیلےکاضےطب‪/‬نیاایسیلں‬
‫وخنتاہیمااضےفیکنیایسیل‬ ‫‪-‬‬
‫ینیقیانبںیئکانمسرٹنکولوموجدںیہ)۔‬
‫ک‬
‫• ایکنادیبیاکررواویئںےکنارےیمنیاایسیلںاوررطقیاکراورےطدشہاابضنیطادقاامت‪/‬ااستحبےک‬ ‫‪5.9‬‬
‫رطےقیوموجدںیہ؟‬
‫ک‬
‫یچرکںیکنادیبیاکررواویئںےکنارےیمنیاایسیلںاوررطقیاکراورےطدشہاابضنیطادقاامت‪/‬‬ ‫•‬
‫ااستحبےکرطےقیوموجدںیہ۔‬
‫رطقیءاکر‬

‫‪141 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬
‫(ےلمعےکافزادےکالخفنادنتیکااررواویئںیکنیایسیلاحلصرکںی)۔‬
‫ٹنتی‬
‫• ایکےلمعےکافزادےکےیلااضیفوفادئ(فزجن فتس)یکنیاایسیلںاوررطقیاہےئاکروموجدںیہ؟‬ ‫‪5.10‬‬
‫یچرکںیکااضیفوفادئیکےطدشہنیایسیلوموجدےہوجادارے(انییجاو‪)1‬یکنیایسیلےکاطمقبےہ‬ ‫•‬
‫ک‬
‫دافئاسرپمعرکےتںیہ۔‬ ‫اوراوروصنایئ ز‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ااضیفوفادئیکنیایسیلاحلصرکںی‬ ‫•‬
‫ہییقیرکےنےکےیلنیایسیلاکاجئزہںیلکہیدارے(انییجاو‪)1‬یکنیایسیلےکاطمقبےہ)۔‬ ‫•‬
‫ایکنیاایسیلںاقباالطقوبعشںاکااحہطرکیتںیہ؟‬ ‫•‬
‫ایکنیاویسیلںرپمعدرآدمایکاجراہےہ؟‬
‫ک‬
‫اجئزہںیلکایکنیاایسیلںاوررطقیاہےئاکرامتوبعشںاکااحہطرکےتںیہاورانرپمعدرآدمایک ا‬
‫اجنےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪5.11‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(نیاایسیلںاحلصرکںیاورہیینیقیانبںیئکایکامتموبعشںاکااحہطایکایگےہ؟‬ ‫•‬
‫درناتفرکںیکااظتنہیمےسیکینیقیانبیتےہکیسکنیایسیلرپمعدرآدمایکاجراہےہ؟)‬
‫ایکاچیآریکرطفےسوخنتاوہںےکےپرولاکامرٹسافلئانبےناورامایلتےکےبعشیکرطفےساماہہن‬ ‫•‬ ‫‪5.12‬‬
‫اشمہزوںیککنیبےکذرےعیادایگیئےکاکمیکدحیلعہدحیلعہیسقتوموجدےہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫(اناکومںےکاگلاگلوبعشںیکرطفےسااجنمدیہےکنارےیمااظتنہیمےسدرناتفرکںی)۔‬
‫العےقیمکنیبیکدعموموجدیگیکوہجےسارگوخنتاںیہدقنادایکاجیتںیہوتایکڈنفزےکطلغاامعتسلوک‬ ‫•‬ ‫‪5.13‬‬
‫ک‬
‫اجنےہ؟‬
‫روےنکےکےیلادایگیئاورووصویلںاکانمسراکیرڈراھک ا‬
‫رطقیءاکر‬
‫(دقناداویگیئںےکراکیرڈیکلقناحلصرکںیسجیمووصیلیکردیسںییھبوموجدوہں)‬
‫کتسلت‬
‫• ایکادارےیمینفامہزنی( نتس)ےکاخزااجتیکاداویگیئںےکنارےیمرحتئزینیایسیلنارطقی‬ ‫‪5.14‬‬
‫اکروموجدےہسجیماداویگیئںیکووصیلاکراکیرڈیھبشالموہ؟‬
‫(رصفانافزادےکےیلوجرپورگامےکےیلاکمرکےتںیہ)۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ینفامہزنیےکاشمہزوںیکادایگیئیکنیایسیل‪/‬داتسوئزاحلصرکںی)۔‬
‫کک‬
‫• ہزینفامہزےکذایتوکائاکاجئزہںیلاوردںیھکیکاکماکرجتہباوریمیلعتایلقاسےکدہعےےکاطمقب‬ ‫‪5.15‬‬
‫ےہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫(اکمےکرجتےباورسپرظنمےکنارےیمولعممرکںی‪-‬اسیمرجتےبیکدمتاوراسہقبدہعےیھبشالمںیہ)۔‬
‫اکمےکوصنمےبرپمعدرآدماکایکرطقیےہاوروصنمےبرپشیپرتفیکرگناینےکےیلایکرطےقی‬ ‫•‬ ‫‪5.16‬‬
‫اامعتسلےیکاجےتںیہ؟‬
‫ایکہیرطےقیانمسںیہ؟‬ ‫•‬
‫اکمیکرگنایناورمعدرآدمےکوحاےلےسہزفزدےکرطقیءاکراکاجئزہںیل۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫رطقیءاکر‬
‫(اکمےکوصنمےب]ورکالپن[یکرگنایناوررگناینےکرطقیاکرےکنارےیمدرناتفرکںی)۔‬
‫ایکہزفزدیکرسرگویمںیکدایلخوطررپیصیخشتاجچنیکاجیتےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪5.17‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ولعممرکںیکوصنموبںیکدایلخیصیخشتاجچناکرطقیایکےہ؟)‬
‫یسکفزدیکخدامتاحلصرکےنرطقیءاکرایکےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪5.18‬‬
‫ایکہیوشادہںیہکفزدیکخدامتاسمتقب‪،‬ااصنفاورافشتیفیکاینبدرپرعموضیطوررپاحلصیکاجیتںیہ؟‬ ‫•‬
‫ارفنادیوطررپخدامتاحلصرکےنےکرطقیاکراکاجئزہںیل۔‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫• (فزدیکخدامتاحلصرکےنےکرطقیاکریکداتسوئزاحلصرکںیاوراساکاطمہعلرکںی‪،‬‬
‫ک‬
‫ااجنےہ)‬
‫درناتفرکںیکاسمعیمافشتیفوکےسیکینیقیانبن ا‬
‫سجفزدیکخدامتاحلصیکیئگںیہایکوہاینپذےمدارویںےسوافقےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪5.19‬‬
‫فزدیکالصاکررکدیگاکاجئزہںیلاورفزاضئاکریکداتسوئزےساساکومازہنرکںی۔‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫ایکہقلعتمفزداینپذےمدارویںےسآاگہےہ؟‬ ‫•‬
‫ہقلعتمفزدیکالصاکررکدیگاکاجئزہںیلاورفزاضئِاکریکلیصفتےساساکومازہنرکںی‪،‬ینیقیانبںیئکوہ‬ ‫•‬
‫اینپذےمدارویںےسآاگہےہ۔‬

‫ہقلعتمفزدےکنیاساساکماکرجتہبےہوجوہااجنمداتیےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪5.20‬‬

‫رطقیءاکر‬
‫(ہقلعتمافزادےسانیکیمیلعتاقتیلباوراکمےکرجتےبےکنارےیمولعممرکںی‪،‬ہییھبدرناتفرکںی‬ ‫•‬
‫کاسےسےلہپوہنکدہعوںرپاکمرکےترےہ؟‬
‫اینپراےئیکاینبدرپہلصیفرکںی)۔‬
‫ایکہقلعتمافزاداےنپفزاضئانسحوطررپااجنمدےرےہںیہوجاںیہنفزاضئِاکرےکتحتااجنمدےنی‬ ‫•‬ ‫‪5.21‬‬
‫اچہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ذےمداروںےسدرناتفرکںیکایکانےکامتحتافزادومئزادنازیماکمرکرےہںیہ؟)‬
‫رپورگامےکاقمصاحلصرکےنےکےیلایکاناینواسلئانمسدعتادیمدایتسبںیہ؟‬ ‫‪5.22‬‬
‫ک‬
‫فزاضئاورذےمدارویںےکاحلظےساناینواسلئیکومزوناکیصیخشتاجئزہںیل۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ذےمداروںےسدرناتفرکںیکایکرپورگامیکونتیعاوررسرگویمںےکاحلظےسانمسافزاددایتسبےہ؟‬

‫‪143 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫‪–06‬امایلیتاورام ّدیواسلئاکااظتنم‬
‫لقتسماناوثںاکااظتنم‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکلقتسماناوثںےکااظتنمےکنارےیمرامنہاوصل‪،‬نیاایسیلںاوررطقیاہےئاکروموجدںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪6.1‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(لقتسماناوثںےکنارےیمرامنہاوصل‪/‬نیاایسیلںاحلصرکںی)‬
‫لقتسماناوثںیکنیاویسیلںرپمعدرآدمیکرگناینسکرطحیکاجیتےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪6.2‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(نیاویسیلںرپمعدرآدمےکنارےیمدرناتفرکںی‪،‬‬ ‫•‬
‫ک‬
‫معدرآدمےسقلعتمداتسوئزاتاحلصرکںیاوریقیرکںیکنیاویسیلںرپمعایکاجناےہ)۔‬ ‫•‬

‫ک‬
‫دافئیموموجداناوثںاکراکیرڈ‬
‫ایکادارےاکااسیاظنمےہککوفریوطررپامتماناوثں‪،‬وصخاصًدوردراز ز‬ ‫•‬ ‫‪6.3‬‬
‫داھکیاجےکس؟‬
‫اناوثںےسناربخرےنہاکذےمداروکنےہ؟‬ ‫•‬
‫سکونتیعیکداتسوئزاتایتریکیئگںیہ؟‬ ‫•‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ک‬
‫رکنےہ؟‬
‫التشاورناربخرےنہےکاکمیکرگناینوکن ا‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(لقتسماناوثںےکررٹسج)‪(FAR‬ےکیسکاتےحفصیکلقناحلصرکںی۔‬ ‫•‬
‫ولعممرکںیکیسکاناےثےکنارےیمولعمامتےسیکاحلصیکاجیتںیہ؟ہقلعتمداتسوئزیکلقناحلصرکںی)۔‬
‫اناوثںےکنااقدعہظفحتےکااظتنامتایکںیہ‪،‬اخصوطررپدوردرازالعوقںےکرپرطخاقمامترپ؟‬ ‫•‬ ‫‪6.4‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(اناوثںےکظفحتےکااظتنمیکداتسوئزیکلقناحلصرکںی)‬
‫ک‬
‫• ایکاناوثںوکارفنادیررپگا ا‬
‫اجنےہ؟‬ ‫‪6.5‬‬
‫یتنگاسلیمینتکناریکاجیتےہ؟‬
‫ک‬
‫یتنگےکمعیموکنوکنشالموہناےہ؟‬ ‫•‬
‫ک‬ ‫ک‬ ‫ک‬
‫اجنےہ؟‬
‫اجنےہاورہجیتندرجایک ا‬
‫ایکینگاجےنوایلےشاکاناوثںیکرہفسےسومازہنایک ا‬ ‫•‬
‫ک‬
‫(ومشبلاس ی م)۔‬
‫ن‬‫ت‬‫ن‬

‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫(امدیوطررپاناوثںیکیتنگیکیئگاحہیلرہفسیکلقناحلصرکںی۔‬ ‫•‬
‫یسکدشمگہےشےک‪/‬دصتقیدشہےشےکنارےیملیصفتولعممرکںی)۔‬
‫ایکاناوثںیکوموجدیگیکامدیوطررپدصتقیرکےنوایلمیٹآزاداہناکمرکیتےہاوراسمیٹےساگلےہوج‬ ‫•‬ ‫‪6.6‬‬
‫اناوثںےکااظتنماوردھکیاھبلیکذےمدارےہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫(درناتفرکںیکوہوکنولگںیہوجاناوثںیکامدیوموجدیگیکدصتقیرکےتںیہاوردںیھکیکایکہیولگاناوثںاکراکیرڈرےنھک‬
‫اوردھکیاھبلرکےنواولںےسفلتخمںیہاورآزاداہناکمرکےتںیہ؟)‬
‫ک‬
‫اجنےہ‪:‬‬
‫ایکہزاناےثاکدرجذ ملراکیرڈراھک ا‬ ‫•‬ ‫‪6.7‬‬
‫‪-‬ربمنامشر‬
‫ےشیکلیصفت‬ ‫‪-‬‬
‫ذرہعی‬ ‫‪-‬‬
‫ک‬
‫احلصرکےنیکنارخیاورتمیق؟‬ ‫‪-‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ہقلعتمراکیرڈ]اعموطررپلقتسماناوثںاکررٹسج‪ [FAR-‬اکاجئزہںیلاوردصتقیرکںیکاسامنسج‬ ‫•‬
‫ک‬
‫رکنےہ‪،‬مکازمکدرجذلییکدصتقیرکںی‪:‬‬
‫فزدےنووصلایکوہاسیکدھکیاھبل ا‬
‫ربمنامشر‬ ‫‪-‬‬
‫اسامنیکلیصفت‬ ‫‪-‬‬
‫اسامناحلصرکےناکذرہعی‬ ‫‪-‬‬
‫ک‬
‫ووصیلیکنارخیاورتمیق‬ ‫‪-‬‬

‫‪145 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫یقیرکںیکہزاسامنرپولعمامتیکلیصفتاکاکذغاپسچںےہاورہیلیصفتلقتسماناوثںےکررٹسجیمدرجےہ)۔‬
‫ک‬
‫اجچنےکےیلیسکاتاسامنیکخزیدنافزوحاکراکیرڈدںیھکیکدرجِ ذلیناوتںاکایخلرےتھکوہےئاساکادنراجایک‬ ‫‪6.8‬‬
‫ایگےہ‪:‬‬
‫ایکرپورگامرپمعدرآدمےکےیلانمساناےثوموجدںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪6.9‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ےلمعےکافزادےسدرناتفرکںیکایکرپورگامرپمعدرآدمےکےیلانمسواسلئوموجدںیہ؟‬ ‫•‬
‫اشمدہے‪،‬داتسوئزاتاورےلمعےکافزادےکوجاناتیکاینبدرپہلصیفرکںی)۔‬

‫لقتسماناوثںیکدھکیاھبلاورااظتنم)‪(FAM‬ےکذےمداروںکاارجتہباوراقتیلبایکےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪6.10‬‬

‫ک‬
‫رھکےہ؟‬
‫اجئزہںیلکایکانرسرگویمںرپنیعتمافزاداساکماکانمسملعاوررجتہب ا‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫(لچرھپرکےلمعےکافزادےسانیکاقتیلب‪،‬اکمےکرجتےب(اسل)اوراسہقبالمزمےکدہعےےک‬ ‫•‬
‫نارےیموساالترکںی‪،‬‬
‫اشمدہےاورےلمعےکوجاناتیکروینشیمہلصیفرکںی)۔‬

‫امایلیتاظنماوراافنرنشیمانکیٹولیج‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫امایلتےکااظتنمےسقلعتمانمسدایلخرٹنکولوعضےیکےئگںیہاورانوکداتسوئزیلکشدنگنیےہ‪،‬‬ ‫•‬ ‫‪6.12‬‬
‫اخصوطررپاداویگیئںاورووصویلںےکنارےیم؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫(اداویگیئںاورووصویلںیکنیایسیل‪/‬رامنہاوصلیکداتسوئزاحلصرکںی‬ ‫•‬
‫اداویگیئںاورووصویلںےکاکمےسقلعتمااظتنہیمےکوعضرکدہرٹنکوزلوکںیھجمس۔‬ ‫•‬

‫ک‬
‫ایکاجنےہ؟‬
‫ایکاسحبداری(ااکؤگنٹن)اکاتوخداکراسوٹفرئیاامعتسل ا‬ ‫•‬ ‫‪6.13‬‬
‫ک‬
‫اساسوٹفرئیتسکوکراسیئاحلصےہ؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(اسےکنارےیمااظتنہیمےسولعمامتاحلصرکںی)‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫• ارگامایلیتراکیرڈدیتسرطےقی(السکیرپناررٹسجرپ)ےسرمنایکاجناےہوتڈاٹی‪/‬ولعمامتےکلمکم‬ ‫‪6.14‬‬
‫وہےن‪/‬دریگتس‪/‬اورظفحتینیقیانبےنےکایکااظتنامتںیہ؟‬
‫اسحناتوکنااقدعہاوروفحمظوطررپرےنھکاکذےمداروکنےہ؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ااظتنہیمےسدرجذلیاکنتےکنارےیمولعمامتاحلصرکںی‪:‬‬ ‫•‬
‫ڈاٹییکلیمکت‬ ‫‪-‬‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ڈاٹیاکظفحت‬ ‫‪-‬‬
‫ک‬
‫اجنےہ‪:‬‬
‫ااظتنہیمےسولعممرکںیکایکدرجذلیاکاامعتسلایک ا‬ ‫•‬
‫‪-‬نیاسورڈ‬
‫امدیوطررپراسیئاکظفحت‬ ‫‪-‬‬
‫مٹسسکیباَسپ‬
‫ل‬
‫ی‬ ‫ن‬‫م‬ ‫ن‬‫ٹ‬
‫• دںیھکیکایکدرجذلیےکےیلنیعتماسےچن( نتس)‪/‬افرسٹیموموجدںیہ‪:‬‬ ‫‪6.15‬‬
‫افل)اسحناتاکاخک(اچرٹآفااکؤسٹن)‪/‬رنجلرجیلرٹنکولےکوکڈز‬
‫ب)ووصیل‪/‬ادایگیئ۔خزلنواؤرچزےکےپھچوہےئافرمز‬
‫ج)ایکذیلیرجیلزایترےیکاجےتںیہ(الثمًاقبووصل‪،‬اقبادایگیئ۔لقتسماناوثںاکراکیرڈ‪،‬ویگشیپںاک‬
‫راکیرڈوریغہ)۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(افل‪،‬باورجیمنجیکناندیہیکیئگےہانیمےسہزاتاکومنہناحلصرکںی)۔‬
‫ایکذیلیرجیلزےکدنمراجتاکرنجلرجیلےکاسحناتےکاطمقبوہےناکوکیئاضہطب(رٹنکول)ےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪6.16‬‬
‫اسحناتیکایتریاورامتمراکیرڈیکاطمتقب(روکییسنیلانشی)اورانیکدریگتسیکوظنمریوکنداتیےہ؟‬ ‫•‬
‫اسحناتیکاطمتقباسلیمینتکناراجیچناجیتےہ؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫)درناتفرکںیایکادارہذیلیرجیلزیکرنجلرجیلےکاسحناتےساطمتقبیکاجچنرکناےہ؟‬ ‫•‬
‫اسرطحیکاطمتقبیکلقناحلصرکںی)۔‬
‫درجذلیاکومںےکےیلدحیلعہدحیلعہفزاضئوسےنپناکایکرطقیےہ‪:‬‬ ‫•‬ ‫‪6.17‬‬
‫اسحناتاکادنارج‬ ‫‪-‬‬
‫ادنارجدشہاسحناتاکاجئزہانیل‬ ‫‪-‬‬
‫اسحناتیکوظنمریاوروپگنٹس؟‬ ‫‪-‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ااظتنہیمےسدرخدلیرطقیاہےئاکرےکنارےیمولعممرکںی‪:‬‬ ‫•‬
‫‪-‬اسحناتیکایتری‬ ‫•‬
‫‪-‬اسحناتاکاجئزہ‬
‫اسحناتیکوظنمری‪/‬دنمراجتیکررٹسجنامٹسسیموپگنٹس)‬
‫ک‬
‫• ادارےیموجزمٹسساوررطےقیدایتسبںیہایکوہادہافےکوصحلاورفلتخماکومںوکدرسرطےقی‬ ‫‪6.18‬‬
‫ےسااجنمدےنیےکےیلانمسںیہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫(اشمدہے‪،‬ولعمامتاوررجتےبیکاینبدرپہلصیفرکںی)۔‬
‫کک‬
‫• امایلیتاسحناتاکااظتنمرکےنواےلذےمدارےکاکماکرجتہباوریمیلعتایلقایکےہ؟‬ ‫‪6.19‬‬

‫‪147 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫اجںیچنکایکہقلعتمافزاداےنپفزاضئااجنمدےنیےکےیلولطمہباہمرتاوررجتہبرےتھکںیہ؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ےلمعےکافزادےسانےکاکمےکرجتےب(دمت)اوریمیلعتاتیلہےکنارےیمولعممرکںی۔ہییھب‬ ‫•‬
‫درناتفرکںیکےلہپنکدہعوںرپاکمرکےترےہ؟‬
‫ولعمامت‪،‬اشمدہےیکاینبدرپہلصیفرکںی)۔‬

‫‪07‬۔خزیداریاورامایلیتااظتنم‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫‪-‬خزیداری‪:‬درجذلیاکاجئزہںیلاوراجچنرکںی‪:‬‬
‫ادارےےننیاویسیلںاوررطقیاہےئاکرےکاسھتخزیداریاکااسینااقدعہاظنمےسیکلیکشتدناےہسجیم‬ ‫•‬
‫نازاریکوتمیقںیکدصتقییھبشالمےہ؟‬
‫‪7.1‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(خزیداریےکااظتنمیکنیایسیلاحلصرکںی)‬
‫ایکنیاایسیلںاوررطقیاہےئاکرخزیداریاظنمےکامتمولہپؤںاکااحہطرکےتںیہ؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(آپےنوجنیایسیلاحلصیکےہاساکاجئزہںیلاوردںیھکیکایکاسمیںددرجِ ذلیشالمںیہ‪:‬‬ ‫•‬ ‫‪7.2‬‬
‫ک‬
‫‪-‬خزیدارییکدروخاس‬
‫ہقلعتمذےمداروںےسوظنمری‬ ‫‪-‬‬
‫یگشیپادایگیئ‪/‬اسامنیکووصیل‬ ‫‪-‬‬
‫اسامناکاعمہنئ‬ ‫‪-‬‬
‫ووصلدشہاسامناکادنراج)‬
‫ک‬
‫اجنےہ؟‬
‫ایکادارےیمرطقیاکررپانمسوطررپمعایک ا‬ ‫•‬
‫ک‬
‫ادارہنیاویسیلںرپمعدرآدموکسکرطحینیقی ا‬
‫انبنےہ؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬ ‫‪7.3‬‬
‫(یسکاتخزیدییئگےشےکنارےدصتقیرکںی‪،‬اسیکخزیدارییکردیساحلصرکںی‪،‬خزیداریاورووصیلےس‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫قلعتمادنراجیکاجچنرکںی)۔‬
‫ایکانمسوےفقےسخزیداریاکوصنمہبوموجدےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪7.4‬‬
‫ایکزگہتشدمتیمیئکیئگخزیداریوظنمردشہوصنمےبےکاطمقبیھت‪،‬سجیماکماکوگوشارہ‪،‬ٹجباک‬ ‫•‬
‫ہنیمخت‪،‬وبیلدےنیواولںیکولطمہباتیلہوریغہوموجدںیھت؟‬
‫ہیےسیکینیقیانبناایگکخزیدییئگاایش‪،‬خزیداریوصنمےبیمشالمںیھت؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(خزیداریوصنمہباحلصرکںی‪،‬‬ ‫•‬
‫دصتقیرکںیکخزیداریوصنمےبےکاطمقبیکیئگ)۔‬
‫ہیسکرطحینیقیانبناایگکخزیداریاقونیناضوطبںاورےطدشہوقادعےکتحتاوراسمیتقبوبیلددنہاگن‬ ‫•‬ ‫‪7.5‬‬
‫ےکرطےقیےکاطمقبیکیئگ؟‬
‫اجںیچنکخزیداریاقونیناضوطبںاورےطدشہوقادعےکتحتاوراسمیتقبوبیلددنہاگنےکرطےقیےک‬ ‫•‬
‫اطمقبیکیئگےہ۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(درجذلیداتسوئزاتاحلصرکںی‪:‬‬ ‫•‬
‫مت‬
‫‪-‬اگلیئیئگوبویلںیکداتسوئزات(ڈنیٹرڈاوک نتس)‬
‫اقتیلبوگوشارہ‬ ‫‪-‬‬
‫درگیہقلعتمداتسوئزاتوجایتریکںیئگ)۔‬
‫وبیلددنہاگاکنانمسیصیخشتاجئزہسکرطحینیقیانبناایگ(الثمًوبیلددنہاگنےکےیلےطدشہایعمر)؟‬ ‫•‬ ‫‪7.6‬‬
‫اجںیچنکوبیلددنہاگنیکیصیخشتاجچناکانمسرطقیاکروموجدےہ(الثمًوبیلددنہاگنیکیصیخشتاجچناک‬ ‫•‬
‫ےطدشہایعمر)۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ولعممرکںیکووصلدشہوبویلںےکاجئزےاکرطقیایکےہ)۔‬
‫ک‬
‫• ایکوبویلںکیاجچنڑپنالےکےیلیٹیمکلیکشتدییئگےہاوریٹیمکےکاجئزےوکانمسرطےقیےس‬ ‫‪7.7‬‬
‫داتسوئزیلکشدییئگےہسجیمہزوبیلددنہہیک یپیکزجتنایتوطررپدرہجدنبییکیئگےہ؟‬
‫ک‬
‫وبویلںیکاجچنڑپنالرکےنوایلیٹیمکےکاراکنسکرطحبختنمےیکاجےتںیہ؟‬ ‫•‬
‫ک‬
‫اجںیچنکوبویلںیکاجچنڑپنالےکےیلیٹیمکلیکشتدییئگےہاوریٹیمکےکاجئزےوکانمسرطےقی‬ ‫•‬
‫ےسداتسوئزیلکشدییئگےہسجیمہزوبیلددنہہیک یپیکزجتنایتوطررپدرہجدنبییکیئگےہ۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(خزیداریےکیسکاتاےسیرطےقیاکاجئزہںیلسجیمخزیدارییٹیمکےناکمایکوہ)۔‬
‫ک‬
‫• ایکاعمدہوںیکاجچنڑپنالرکےنوایلیٹیمکےکےیلنااقدعہرشاطئِاکرانبےئےئگںیہ؟‬ ‫‪7.8‬‬
‫ایکرشاطئِاکریمدرجذلیاکنتشالمںیہ‪:‬‬ ‫•‬
‫ک‬
‫افل)اجچنڑپنالیٹیمکےکاراکن‬

‫‪149 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬
‫ب)انوبعشںیکناندیہنجےکافزادوکاجچنڑپنالیٹیمکیمشالموہنااچےیہ‪،‬ومشبلخزیداریاور‬
‫امایلتاکہبعش۔‬
‫ک‬
‫ج)وبویلںیکاجچنڑپناللمکمرکےناکدوراہین‬
‫د)خزیدارییٹیمکیکوظنمریاکاایتخراورذےمدارناں‬
‫ہ)وبایلںوھکےنلوایلیٹیمکیکوظنمریاکاایتخراورذےمدارناں۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫(اجچنڑپنالیٹیمکیکرشاطئِاکراحلصرکںی‪،‬‬ ‫•‬
‫ک‬
‫رشاطئِاکراکاجئزہںیلاوردںیھکیکدرجِ ناالاکنتافلناہاسیمشالمںیہ)۔‬ ‫•‬

‫اعمدہےیکالیصفتتےطرکےنےکےیلذمارکاتاکایکرطقیےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪7.9‬‬

‫ک‬
‫ہیینیقیانبےنےکایکرطےقیںیہکذمارکاتاجچنڑپنالیٹیمک‪/‬میٹ‪/‬نامزدااکلہریکروپرٹےکاطمقب‬ ‫•‬
‫وہں؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫اعمدہوںےکذمارکاتاکرطقیاکرولعممرکںی‪،‬‬ ‫•‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫انبنےہکذمارکاتاجچنڑپنالیٹیمکیک‬
‫اسرطقیاکریکمیہفتاحلصرکںیسجےکتحتادارہہیینیقی ا‬ ‫•‬
‫افسرشاتےکاطمقبوہں)۔‬

‫سجحطسیکخزیدارییکاجریہےہایکہقلعتمااکلہراسونتیعیکخزیدارییکاہمرتاوررجتہبرےتھکںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪7.10‬‬

‫رطقیءاکر‬
‫(خزیداریےکاکمیمشالمافزادےکرجتےبےکنارےیمولعممرکںی)۔‬
‫ہیینیقیانبےناکایکرطقیےہکخزیداریمیٹاعمدہےرپ‪،‬اعمدہےےکاطمقبمعدرآدمرکاےنیکالہ‬ ‫•‬ ‫‪7.11‬‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫ےہ(فزوحدننکہ‪/‬دیکیھٹار‪/‬خدمفزامہرکےنواےلےکدطختسےکدعب)۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(اسناتیکمیہفتاحلصرکںیکخزیداریمیٹاعمدہےرپسکرطحمعدارآدمرکایتےہ)۔‬
‫ایکاداویگیئںاکےطدشہرطقیاکروموجدےہ(یگشیپ‪،‬وبعری‪،‬رمہلحواراوریمتح)‬ ‫•‬ ‫‪7.12‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫دیکیھٹاروںوکیکاجےنوایلادایگیئیکنیایسیل‪/‬رطےقییکمیہفتاحلصرکںی)۔‬
‫نیلدنیےکدنچومنےناحلصرکںیاوراجںیچنکاداایگیئںاعمدہےیکرشاطئےکاطمقب‪،‬رکاس یچ‬ ‫•‬ ‫‪7.13‬‬
‫ک‬
‫ےکذرےعیاورخزیدارییکاجچنڑپنالیٹیمکےکوظنمردشہلصیفےکاطمقبہنیعمامیلےکادنریکیئگےہ۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(یسکیھباتاعمدہےیکدرجذلیداتسوئزاتاحلصرکںی‪:‬‬ ‫•‬
‫‪-‬اعمدہےیکلقن‬
‫سجلکشیمادایگیئیکیئگ‪،‬اسداتسوئزیکلقن‬ ‫‪-‬‬
‫یقیرکںیکادایگیئاعمدہےیکرشاطئےکاطمقبیکیئگےہ‬ ‫‪-‬‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ینیقیانبںیئکادادشہرمقیٹیمکیکوظنمررکدہرمقیکدحےکادنرےہ)‪-‬‬
‫ک‬
‫ادایگیئ‪/‬اعمدہےیکداتسوئز‪/‬خزیداریافلئےکےیلایتریکیئگاجچنرہفساکاجئزہںیل‪،‬ومشبل‪:‬‬ ‫•‬ ‫‪7.14‬‬
‫افل)افلئاکوماد‬
‫ک‬
‫ب)افلئیکرہفس‪/‬دنمراجتیمخدفایکایگوماد‬
‫ج)افلئےکومادیمدبتایلیںرکےنواےلااکلہروںےکناماوردطختس۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫• (خزیداریےسقلعتمافولئںیکاجچنرہفساحلصرکںی۔‬
‫ک‬
‫یقیرکںیکاورپدرجافلےسجتامتماکنتاکااحہطایکایگےہ)۔‬
‫ک‬
‫رکنےہکہیاجچن‬
‫ایکاتاجمزفزدہیینیقیانبےنےکےیلافلئیکاجےنوایلامتمداتسوئزاتیکاجچن ا‬ ‫•‬ ‫‪7.15‬‬
‫ک‬
‫رہفسےکاطمقبےہاورانمسوحاہلدناایگےہ؟‬
‫ہیدےنھکیےیلکایکداتسوئزاتہزاحلظےسلمکمںیہاناکاجئزہےلرکدطختسےیکاجےتںیہ؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫(درناتفرکںیکہکنااذےمدارافزادافگنلئےسےلہپ‪،‬رہفسےکاطمقبداتسوئزاتاکاجئزہےتیلںیہ(وجاایتخررےتھکوہں‬
‫اوردطختسرکےتوہں)۔‬
‫داتسوئزاتسکرطحذریخہیکاجیتںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪7.16‬‬
‫داتسوئزاتیکوفحمظوحتلیاکذےمداروکنےہ؟‬
‫اجںیچنکخزیداریےسقلعتمامتمداتسوئزاتانمسرطےقیےسوفحمظوحتلییمریھکیئگںیہ۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ااظتنہیمےسداتسوئزاتذریخہرکےناورانیکوفحمظوحتلیےکنارےیمولعممرکںی)۔‬
‫ومنےنےکوطررپاجچنرکںیکخزیداریےسقلعتمنیلدنیاکراکیرڈوفریوطررپدایتسبےہ۔‬ ‫•‬ ‫‪7.17‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(یسکاتنیلدنیےکامتمہقلعتمراکیرڈیکلقناحلصرکںی)۔‬
‫ک‬
‫• ومنےنےکوطررپاےسیاےافیامیآیئاسیادنراج(ارگاالطقوہناوہ)یکاجچنرکںیوجدعموماتقف‬ ‫‪7.18‬‬
‫ک‬
‫ےکاحلمفزدےندرسروقمےکاسھتیکوہ۔)وگلگےسافیامیآیئاسیولعممرکںی)‬
‫رطقیءاکر‬
‫(یسکاتنیلدنیےکامتمہقلعتمراکیرڈیکلقناحلصرکںی)۔‬
‫ک‬
‫ہبعشامایلتیماکمرکےنواےلافزادےکذایتوکائاکاجئزہںیلاورانےکدہعوںیکانمسےسان‬ ‫•‬ ‫‪7.19‬‬
‫ےکرجتےباوریمیلعتاتیلہیکاجچنرکںی۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(امایلتاکاکمرکےنواےلافزاداکرجتہبولعممرکںی۔‬ ‫•‬
‫امایلتاکاکمرکےنواےلافزادیکیمیلعتاتیلہولعممرکںی۔)‬
‫ایکرگناںذےمدارفزداکمےکوصنمےباورہنیعتمرطوقیںےکاطمقبمعدرآدمرکاےنیکرضوری‬ ‫•‬ ‫‪7.20‬‬

‫‪151 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬
‫رھکےہ؟‬
‫اہمرت ا‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ےلمعےکافزادےسولعممرکںیکسکحطسیکرگناینیکاجیتےہ؟‬ ‫•‬
‫رگنانذےمدارافزادےسولعممرکںیکاےنپفزاضئیکادایگیئےکےیلوہایکرطےقیاامعتسلرکےتںیہ؟)‬
‫ایکےبعشےکافزاداےنپفزاضئےسوافقںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪7.21‬‬
‫فزاضئِاکریکداتسوئزےسہزفزدیکاکررکدیگاکومازہنرکںیاورینیقیانبںیئکوہاےنپفزاضئےسوافق‬ ‫•‬
‫ےہ۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ےبعشیماکمرکےنواےلمکازمکنیتافزادےسدرجذلیاحلصرکںی‪:‬‬ ‫•‬
‫‪-‬اکررکدیگاکاحہیلاجئزہ‬
‫فزاضئِاکریکداتسوئز‬
‫ینیقیانبںیئکاکررکدیگاکاجئزہہقلعتمفزدرفیکاضئِاکریکداتسوئزیکروینشیمایلایگےہ۔‬
‫ہقلعتمافزادےسانےکفزاضئاوراکمےکنارےیمدرناتفرکںی۔‬ ‫•‬ ‫‪7.22‬‬
‫‪ -‬امایلیتااظتنم‪:‬درجذلیاکاجئزہںیلاوراجںیچن‪:‬‬
‫ک‬
‫ایکادارہہزامیلاسلےکآاغزرپرسرگویمںاکرپورگاماوروظنمریےکےیلٹجبایتررکناےہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ٹجبیکلقناحلصرکںی)۔‬ ‫•‬

‫ایکٹجبیممکازمکدرجذلیزیچںیشالموہیتںیہ‪:‬‬ ‫•‬ ‫‪7.23‬‬

‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫(ینیقیانبںیئکذلییمدرجافلناجٹجبیمشالمںیہ)‬ ‫•‬
‫ک‬
‫افل)اےلگاسلےکدورانہزدمےکےیلآدمیناوراخزااجتاکہنیمخت(نارظننایندشہہنیمختارگاالطقوہنا‬
‫وہ)اورزگہتشاسلےکالصاتنجئ‪،‬‬
‫ب)دحیلعہدحیلعہہزرپورگامےکذراعئآدمن(الثمًرساکریادماد‪،‬سیفاورووصلدشہواابجت‪،‬ایطعتناصتخمڈنفز)‬
‫ج)فلتخمدموںےکاخزااجتاکہنیمخت(ومشبلےلمعیکوخنتاہ‪،‬رپوویدنڈنفیکوٹکیت‪،‬ااضیفوفادئاور‬ ‫‪7.24‬‬
‫فزاضئِاکرےسقلعتماالؤسن)ااظتنماخزااجتومشبلایضتفاورریبونِ کلمدورے‪،‬وتمعقاور‬
‫ریغوتمعقاخزااجتومشبلایطعتاکاامعتسل‪،‬رساکریادمادناودعہیکیئگخدامتیکفزایمہےکڈنفزاور‬
‫ک‬
‫درگیئزےاخزااجتیکدمںی(الثمًئزنیئوناکاکم)‬
‫ایکٹجبیمردودبلیکدایلخروپرٹایتریکیئگےہ؟‬ ‫•‬
‫اسونتیعیکروپرںیٹےنتکوےفقےسایتریکںیئگ؟‬ ‫•‬
‫روپرٹیکایتری‪،‬رظننایناوروظنمریےکاایتخراتسکےکنیاسںیہ؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ٹجبیمردودبلےکزجتےیاکوگوشارہاحلصرکںی)‬ ‫•‬
‫یقیرکںیکہیاجمزاکحمےسوظنمردشہےہ؟)‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ک‬
‫اجنےہاورااظتنہیماجئزہیتیلےہ؟‬
‫ایکٹجبیمردودبلاکزجتہینیعتمووفقںےسایترایک ا‬ ‫•‬ ‫‪7.25‬‬
‫امہونتیعیکدبتویلیںاکاجئزہ‪،‬یلمعادقاامتاوردبتویلیںےسدیپاوہےنواےلاسملئےسیکلحےیک‬ ‫•‬
‫اجےتںیہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫(ولعممرکںیکردودبلاکوگوشارہےنتکوےفقےسایتررایکاجناےہ؟‬ ‫•‬
‫درناتفرکںیکےطدشہٹجبیمارحنافےکاسملئےسیکلحےیکاجےتںیہ‪،‬اوراسملئےکلحےکےیلایک‬
‫ادقاامتااھٹےئاجےتںیہ؟)‬
‫ک ک‬
‫• ایکٹجبیمردودبلیکروپرٹےکدعبااظتنہیمٹجبوکئزوقاپڈن‪/‬اپرگیدرکیتےہ؟‬ ‫‪7.26‬‬
‫اپڈنرکےناکذےمداروکنےہ؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫ارگاالطقوہناوہ‪،‬وترظننایندشہٹجباحلصرکںی)‬
‫ایککنیبےکذرےعینیلدنیےکوگوشارےایتررکےناورتگنپیکےکاکماگلاگلولوگںےکرپسد‬ ‫•‬ ‫‪7.27‬‬
‫ںیہ؟‬
‫ایککنیبےکذرےعینیلدنییکوظنمریدےنیواالارسفاوراسنیلدنیاکراکیرڈرےنھکواالارسفاگلےہ؟‬ ‫•‬
‫کنیبےکذرےعینیلدنییکوظنمریوکنداتیےہ؟‬ ‫•‬
‫ک‬
‫رھکےہ؟‬
‫کنیبےکذرےعینیلدنیاکراکیرڈوکن ا‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(یقیرکںیکدرجذلیاکماتیہارسفااجنمںیہندےراہ‪:‬‬ ‫•‬
‫‪-‬کنیبےکذرےعینیلدنییکوظنمری‪،‬‬
‫کنیبےکےکذرےعینیلدنیےکاسحناتاوروگوشارےایتررکنا۔‬ ‫‪-‬‬
‫دقنرمق‪/‬نیلدنییکتگنپیک‪/‬کنیبےکرنجلرجیلااکؤسٹن)۔‬
‫ایکادارےیماداویگیئںیکدحےکنیعتیکوظنمریاکاظنمےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪7.28‬‬
‫کنیبےکذرےعیادایگیئیماتاجمزارسفےکدطختسوہےتںیہنادوےک؟‬ ‫•‬
‫دطختسےکاجمزارسفاکدہعہایکےہ؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫• (اداویگیئںےکےیلرمقیکدحےکاایتخریکداتسوئزاحلصرکںی‪،‬‬
‫ک‬
‫اجنےہ)۔‬
‫مکازمکنیتاداویگیئںاکاجئزہےلرکیقیرکںیکاسرپمعایک ا‬
‫اجئزہںیلکدقنووصیل‪/‬کنیبےکریغبادایگیئاکایکرطقیےہ‪،‬اسرطےقیےکوجازاکادنازہاگلںیئ۔‬ ‫•‬ ‫‪7.29‬‬
‫اےسینیلدنیوجتئزرکںینجیکادایگیئکنیبےکذرےعیوہیتکسےہ۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(اےسینیلدنییکمیہفتاحلصرکںیاہجںدقنادایگیئوہریہوہ۔‬ ‫•‬
‫نیلدنییکونتیعوکھجمسرکراےئدںیککنیبےکذرےعیادایگیئےکاقمےلبنیمدقنادایگیئویکں‬ ‫•‬

‫‪153 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫انمسےہ۔‬
‫اناداویگیئںیکناندیہرکںیوجدقنےکاجبےئکنیبےکذرےعیوہیناچہںیھت)۔‬
‫ایکادارےیمدقناداویگیئںےکےیلدرجذلیتیمسانمساضےطبوموجدںیہ‪:‬‬ ‫•‬ ‫‪7.30‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫درناتفرکںیکدقننیلدنیےکےیلانمساضےطب(رٹنکوزل)وموجدںیہ؟‬ ‫•‬
‫ک‬
‫ینیقیانبںیئکےچیندرجافلےسہتامتماکومںےکےیلانمساضےطبوموجدںیہ‪:‬‬ ‫•‬
‫افل)دقنووصیل‪/‬ادایگیئاوررگنایناورراکیرڈےکااظتنمیکذےمداریاگلاگلافزادےکرپسدوہ‪،‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(یقیرکںیکدرجذلیامتماکماتفزدااجنمںیہنداتی‪:‬‬
‫دقنرمقیکووصیل‪/‬ادایگیئ‬ ‫‪-‬‬
‫رگناین‬ ‫‪-‬‬
‫دقنرمقےکنیلدنیاکراکیرڈرانھک‬ ‫‪-‬‬
‫ب)دقنرمقیکااچتیتنگ‬
‫• (دقنرمقیکااچتاحہیلیتنگیکداتسوئزاحلصرکںی)‬
‫ک‬
‫ج)یلیصفتشیکررٹسج‪،‬سجیکانمسوےفقےساجچنڑپنالیکاجیتوہ‪،‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(شیکررٹسجےکاتےحفصیکلقناحلصرکںی)‬ ‫•‬
‫د)دقننیلدنییکےطدشہدحود۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫• (وہداتسوئزاحلصرکںیسجیمدقنادایگیئیکدحوددرجوہں)۔‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫ہ)اسفزدیکرطفےسووصیلیکدصتقییکداتسوئزوجدقنرمقووصلرکنا‪/‬عمجرکاناےہ۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(دقنرمقووصلرکےن‪/‬عمجرکاےنواےلفزدیکرطفےسووصیلیکردیسیکلقناحلصرکںی)‬
‫ایکادارےیمنیلدنیےکےیلاامعتسلوہےنواےلواؤرچزرپربمنوہےتںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪7.31‬‬
‫رطقیءاکر(نیلدنیاکراکیرڈرےنھکےکےیلاامعتسلوہےنواےلواؤرچزیکلقناحلصرکںی)۔‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫• ایکادارہامیلخزدئزد‪/‬ڈنفزناراکیرڈیملعجاسزیرپنادیبیاکرروایئ ا‬
‫رکنےہ؟‬ ‫‪7.32‬‬
‫ک‬
‫ایکےلمعےکافزاداسناتےسوافقںیہکامیلخزدئزد‪/‬ڈنفزناراکیرڈیملعجاسزیرپادارہنادیبی‬ ‫•‬
‫ک‬
‫رکنےہ؟‬
‫اکرروایئ ا‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ہبعشامایلتےکافزادےسولعممرکںیکایکوہادارےیکدرجذلینیاویسیلںےسوافقںیہ‪:‬‬ ‫•‬
‫اناوثںیمخزدئزد‬ ‫‪-‬‬
‫ڈنفز‪/‬راکیرڈیملعجاسزی۔‬ ‫‪-‬‬
‫ک‬
‫رکننیاناایگوتاس‬
‫(ہبعشامایلتےکافزادےسولعممرکںیکایکوہاسناتےسوافقںیہکارگوکیئدرجناالاکاراکتب ا‬
‫ک‬
‫ےکالخفنادیبیاکرروایئیکاجےئیگ؟)‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ومنےنےکوطررپاجچنرکںیکامتماداویگیئںےکاسھتامتمہقلعتمداتسوئزاتوموجدںیہ۔‬ ‫•‬ ‫‪7.33‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(اداویگیئںکےواؤرچزاورانیکہقلعتمداتسوئزاتاحلصرکںی۔‬ ‫•‬
‫یقیرکںیکہقلعتمداتسوئزاتواؤرچزےکدنمراجتےکاطمقبںیہ)۔‬
‫ایکادارےیمروزرمےکہاعماخزااجتیکادایگیئےکےیلوھچیٹرمق(یٹیپشیک)رےنھکاکاظنمدرجذلی‬ ‫•‬ ‫‪7.34‬‬
‫ادقاامتےکاسھتوموجدےہ‪:‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫• (وھچیٹرمق‪/‬ومعمیلاخزااجتیکادایگیئےکاظنمےکنارےیمدرناتفرکںی۔‬
‫ک‬
‫• ولعممرکںیکےچیندےیےئگاکنتافل انویمدرجاضےطبشالمںیہ)۔‬
‫افل)ےلمعےکاتفزدوکوھچیٹرمقاکاحلمانبنااوررمقیکدحرقمررکنا۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(وھچیٹرمقےکاحلمارسف(یٹیپشیکآرسیف)یکفزاضئِاکریکداتسوئزدںیھکی)۔‬ ‫•‬
‫ک‬
‫ب)وھچیٹرمقرحتئزیدروخاسوموصل(الثمًیٹیپشیکواؤرچ)وہےناوراجمزارسفیکدصتقیرپاجرییک‬
‫اجیتےہ۔‬
‫الص(یٹیپشیکارسفےکرمقاجریرکےنرپوجداتسوئزایتریکاجیتےہاسیکلقناحلصرکںی‬ ‫•‬
‫• یقیرکںیلکہیاجمزارسفےسدصتقیدشہےہ)۔‬
‫ک‬
‫ج)دوہزیادایگیئےسےنچبےکےیلاسامنیکالصرہفس(اوناسئ)‪/‬ردیسرپادادشہ)‪(PAID‬یکرہماگلیئاجیتےہ۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫(اسامنیکرہفس‪/‬ردیسیکلقناحلصرکںیاوریقیرکںیک‪PAID‬یکرہمیگلوہیئےہ)۔‬ ‫•‬
‫د)ایکردیس‪/‬واؤرچرپرمقووصلرکےنواےلےکدطختسےیلاجےتںیہ‪،‬اور‬
‫رطقیءاکر‬
‫یقیرکںیکرمقیکادایگیئےکدعبرمقووصلرکےنواےلےسدطختسےیلاجےتںیہ۔‬ ‫•‬
‫ہ)وجازاورداتسوئزےکاسھتاجمزارسفیکوظنمریےکریغبدقنرمقیکیگشیپادایگیئعنمےہ۔‬
‫ک‬
‫و)رگنانیکرطفےساجچنڑپنالاورآڈٹےکےیلوفریدایتسیبیکاخرطاداویگیئںاکراکیرڈاورہقلعتمادمادی‬
‫داتسوئزات(الثمًرپزیچآرڈرز‪،‬اونائزاورڈویلریونسٹوریغہ)ےقیلسےسریھکاجیتںیہ۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫(ااظتنہیمےسدرناتفرکںیکادمادیداتسوئزاتاکراکیرڈسکرطحرمنایکاجناےہ۔‬ ‫•‬
‫ک‬
‫وغررکںیکایکہیانمسےہاورےقیلسےسرمنایکایگےہ)۔‬ ‫•‬
‫ز)ارگواسلئااجزتدےتیوہںوتےلمعےکافزادیمےسیسکاتفزدوکاساکمےکےیلرقمررکںیوجادایگیئ‬
‫ےکاکمیمامشلہنوہ۔ہیفزدواتقًوفاتقًاداویگیئںےکواؤرچزناوھچیٹرمقےکواؤرچزوریغہےسقلعتمااکؤرٹننارکڈ‬
‫ک‬
‫یکاجچنرکے انکریغاجمزاداویگیئں‪،‬الخ ِفاضہطباخزااجت‪،‬میقسااکحامتوریغہیکناندیہیکاجےکس۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ااظتنہیمےسدرناتفرکںیکایکےلمعاکوکیئرنکےباضتطگیاکاتپاگلےنےکےیلااکؤنراکیرڈیکاجچن‬ ‫•‬

‫‪155 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬
‫رکنےہ؟)۔‬
‫ا‬
‫•‬
‫ریغاجمزاداویگیئںیکروکاھتمےکےیلادارےاکااکؤگنٹناظنمانمسےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪7.35‬‬
‫درجذلیاضےطبوموجدوہےناچہ‪:‬‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫ااظتنہیمےساداویگیئںےکاضوطبںےکنارےیمدرناتفرکںی۔‬ ‫•‬
‫ک‬
‫یقیرکںیکافل انہشالمںیہ۔‬ ‫•‬
‫افل)وظنمریاکاایتخر(یمزرکیچ)‬
‫رطقیءاکر‬
‫ینیقیانبںیئکامتماداایگیئںاجمزارسفےسرظنمدشہںیہ۔‬ ‫•‬
‫ک‬
‫ب)ربمنئزبیتےسںیہ۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک ک‬
‫ینیقیانبںیئکامتمداتسوئزات ینربمنئزبیتےسےگلںیہ۔‬ ‫•‬
‫امتماسحناتاطمتقبرےتھکںیہ(ااکؤنتنگرزوکیتشنلناانشی)‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک ک‬
‫ینیقیانبںیئکاخزااجتیکقیبطت( ‪)reconciliations‬ئزوقایتریکاجیتےہ۔‬ ‫•‬
‫ایتردشہیقیبطتداتسوئزیکلقناحلصرکںی۔‬ ‫•‬
‫یقیرکںیکہیداتسوئزوظنمردشہےہ۔‬ ‫•‬
‫د)اخزااجتیکیقیبطتروپرٹ‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک ک‬
‫یقیرکںیکاخزااجتیکیقیبطتروپرٹئزوقایتریکاجیتےہ۔‬ ‫•‬
‫قیبطتدشہروپرٹیکلقناحلصرکںی‬ ‫•‬ ‫‪7.36‬‬
‫یقیرکںیکہیوظنمردشہےہ۔‬ ‫•‬
‫ہ)دورسےاقمامترپرمقلقتنمرکےنےکایکاضےطبںیہ(کنیبےکذرےعیناریغبکنیبےک‪،‬دوونںرطح)‬
‫الثمًدوہزیوظنمری‪،‬ڈاٹیےکادنراجنیمیمزاڈنیرکیچرطےقیاکاامعتسل‪،‬رگنایناورروپرگنٹ؟‬
‫ااظتنہیمےسوگتفگرکےکاجںیچنکہیرطےقیےنتکانمسںیہ۔‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(دورسےاقمامترپرمقیکلقتنمےکرطوقیںےکنارےیمااظتنہیمےسدرناتفرکںی۔‬ ‫•‬
‫اسمسقیکلقتنمےسےلہپایتریکاجےنوایلداتسوئزاتےکنارےیموپںیھچ۔‬ ‫•‬
‫روقمیکلقتنمےسقلعتمادارےےکااظتنماضوطبںیکمیہفتاحلصرکںی)۔‬ ‫•‬
‫ٹجبیمنجاکومںےکےیلاخزااجتیکااجزتدییئگےہ‪،‬اخزااجتےکوگوشارےیمدرجالص‬ ‫•‬ ‫‪7.37‬‬
‫اکومںےساناکومازہنرکںیاوریقیرکںیکالصاخزااجتٹجبےکاطمقبںیہ‪،‬اوریسکمسقیک‬
‫دبونعاین‪،‬ہتھبوخرینایسکیھبمسقےکدبونعانرگووپںےساصقنناکادنہشیںیہنےہ۔‬
‫رطقیءاکر‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫(ٹجباورالصاخزااجتےکزجتےیرپینبمفلتخموگوشارےاحلصرکںی۔‬ ‫•‬
‫ٹجبےسہرکےیکےئگیسکیھبامنناںخزچیکلیصفتدرناتفرکںی)۔‬ ‫•‬

‫ایسیاہشدیت(وبثت)احلصرکںینجےسدصتقییکاجےکسکدرجذلیفزاضئاگلاگلافزادوک‬ ‫•‬ ‫‪7.38‬‬

‫وسےپنےئگںیہ‪:‬‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫رکنےہاوررمقاجریرکناےہ‪،‬راکیرڈرےنھکےکاکماسےک‬
‫افل)وجصخشرمقاجریرکےنیکایتری ا‬
‫ذےمںیہنےہ۔‬
‫ک‬
‫ب)وجصخشنیلدنییکوظنمریداتیےہایکوہاسصخشےسفلتخمےہوجنیلدنیاکراکیرڈایتررکناےہ؟‬
‫ج)کنیباھکوتںیکقیبطتایتررکےنواےلافزاد‪،‬انافزادےسفلتخمںیہاورآزادںیہوج یچاجریرکےن‬
‫وفحمظوحتلییمرےنھک ی‬
‫اورچرپدطختسرکےنےکذےمدارںیہ؟‬
‫د) یچیکوظنمریدےنیواالصخش یچتیکافحتظاورادنراجیکذےمدارویںےسآزادےہ۔‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫(درناتفرکںیاوراشمدہہرکںیکافلےسدتاتبےئےئگاکماتیہارسفےکذےمںیہنںیہ)۔‬ ‫•‬
‫اینپراےئرپہلصیفدںی)۔‬ ‫•‬
‫اجچنرکںیکرسرگویمںاورذےمدارویںیکرتہبوطررپادایگیئےکےیلانمسواسلئدایتسبںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪7.39‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫ےلمعےسدرناتفرکںیکانےکایخلیمرپورگامےکےیلانمسواسلئوموجدںیہ؟‬ ‫•‬
‫اینپراےئیکاینبدرپہلصیفرکںی)۔‬ ‫•‬
‫ایکےلمعےکافزادامایلیتاالطاعتوکاھبنسےنلےکاقبںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪7.40‬‬
‫ایکامایلیتااظتنماورروقمےکااظتنمےکرطےقیانمسںیہ؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(اینپراےئرپہلصیفرکںی)‬ ‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫‪157 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 •
•
•

basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.
 ‫‪8‬۔وصنمہبدنبی‪،‬رگنایناورروپرگنٹ‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ایکرگنایناوراجئزے)‪(M&E‬یکوصنمہباسزیاکرطقیءاکروموجدےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪8.1‬‬
‫ایکرگنایناکوصنمہبیسکاجمزفزدےسوظنمردشہےہ؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(رگناینوصنمےبیکلقناحلصرکںی‪،‬‬ ‫•‬
‫یقیرکںیکوصنمےبرپہقلعتماجمزارسفےکدطختسوموجدںیہ)۔‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫• ایکرگنایناوراجئزےاکہبعشرگنایناوراجئزےےکاکمیکادعتسا(ئزتیبناہتفافزاداوررطےقی)رھکاےہ؟‬ ‫‪8.2‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(اجئزہںیلکایکےبعشیمانمسافزادوموجدےہ؟‬ ‫•‬
‫دںیھکیکرپوٹکیجیکرضورتےکاحلظےسانمسواسلئدایتسبںیہ؟)‬
‫ایکرگنایناوراجئزےےکوصنمےبوظنمردشہوصنمےبےکاطمقبںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪8.3‬‬
‫ک‬
‫انبنےہکوصنمےبےکاطمقباکمایکاجراہےہ؟‬
‫ادارہہیےسیکینیقی ا‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(رگنایناوراجئزہوصنمہباحلصرکںی‬ ‫•‬
‫درناتفرکںیکایکہیوظنمردشہوصنمےبےکاطمقبےہ؟‬ ‫•‬
‫ارگوصنمےبیموکیئدبتیلییکیئگےہوتاسیکوہجایکےہ؟‬
‫رگنایناوراجئزےےکاکموکالبراکوٹاوراعیمریرطےقیےسااجنمدےنیےکےیلایکاسےسقلعتم‬ ‫•‬ ‫‪8.4‬‬
‫ک‬
‫رسرگویمںیکاتایعمریاجچنرہفس‪/‬اکماکوصنمہبوموجدےہ(اخصوطررپفلتخمونتیعےکڈلیف‬
‫ح‬
‫رپو نکتسےکےیل)؟‬
‫ک‬
‫اجچنرہفسلمکمرکناسکیکذےمداریےہ؟‬ ‫•‬
‫ک‬
‫اجچنرہفساعموطررپاسلیمینتکنارلمکمیکاجیتےہ؟‬ ‫•‬
‫ک‬
‫اجچنرہفسرپرظننایناوراسیکوظنمریسکےکذےمےہ؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬
‫(رگنایناوراجئزےیکہزحطسیکرسرگویمںیکاجچنرہفساحلصرکںی)۔‬
‫رگنایناوراجئزےیکروپرٹاکاتایعمریاخکوموجدےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪8.5‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫• (اعیمریاخکاحلصرکںی‪،‬‬
‫ک‬
‫رگنایناوراجئزےیکلمکمروپرٹاحلصرکںیناکدصتقییکاجےکسکروپرٹاخےکےکاطمقبایتریکیئگےہ)۔‬
‫ایکروپرٹیکایتریاکاتآزاداہنرقمرہرطقیءاکروموجدےہسجاکیلمعرسرگویمںےسقلعتہنوہاور‬ ‫•‬ ‫‪8.6‬‬
‫ہیینیقیانبنااجےکسکافمداتاکرکٹاؤںیہنےہ؟‬

‫‪159 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫رطقیءاکر‬
‫(روپررٹایتررکےنےکرطقیاکرےکرامنہاوصل‪/‬داتسوئزاحلصرکںی‪،‬‬ ‫•‬
‫دصتقیرکںیکیلمعرسرگویمںےسقلعتموکیئفزدرگنایناوراجئزےےکاکمیمشالمںیہنےہ)۔‬
‫ایکرگنایناوراجئزہمیٹیکقیقحترپیلمعاکرروایئاکرطقیوموجدےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪8.7‬‬
‫ک‬
‫اجنےہ؟‬
‫رگنایناوراجئزہمیٹیکقیقحتاوراتنجئرپےسیکمعدرآدمایک ا‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(رگنایناوراجئزہمیٹیکقیقحتاوراتنجئرپاکرروایئےکنارےیمدرناتفرکںی‪،‬‬ ‫•‬
‫رگنایناوراجئزہمیٹیکقیقحتاوراتنجئرپیلمعاکروایئیکداتسوئزاحلصرکںی)۔‬
‫رگنایناوراجئزےےکالعوہایکامایلتےکدایلخآڈٹاوررطقیاہےئاکرےکاجئزےاوررسرگویمںےک‬ ‫•‬ ‫‪8.8‬‬
‫آڈٹاکاظنموموجدےہ؟‬
‫دایلخآڈٹےکاکمیمےنتکافزادشالمںیہ؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬
‫(دایلخآڈٹمیٹےکذےمداروںےکفزاضئاکریکداتسوئزاحلصرکںی‪،‬‬ ‫•‬
‫دایلخآڈٹےکےلمعےکافزادےسانےکرکداراورفزاضئےکنارےیموپںیھچ)۔‬
‫ایکہقلعتمافزادرگناینیکرسرگویمںااجنمدےنیےکےیلانمساہمرتاورملعرےتھکںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪8.9‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ےلمعےکافزادےسانیکاتیلہاوررجتےبےکنارےیمدرناتفرکںی)۔‬
‫ایکرگنایناوراجئزےیکرسرگایمںومئزوطررپااجنمدےنیےکےیلانمسواسلئدایتسبںیہ؟‬ ‫•‬ ‫‪8.10‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ےلمعےکافزادےسوپںیھچکاںیہنوجفزاتصشوےپنےئگںیہانیکادایگیئےکےیلانمسواسلئوموجد‬ ‫•‬
‫ںیہ؟‬
‫اینپراےئرپہلصیفرکںی)۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ک‬
‫‪-09‬راہطباکریاوراالبغیکئزلیس‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫• ایکفلتخموبعشںےکدرایمننیباہبعشلاجیتویٹیمکںنادرگیوفرمزیکوصرتیمانمسنایمہراےطب‬ ‫‪9.1‬‬
‫وموجدںیہ؟‬
‫ک‬
‫• راہطباکریاوراالبغیکئزلیسیکذےمدارینکذےمداروںےکرپسدےہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫ش‬ ‫ٹنکت‬
‫(ااظتنہیمےسوبعشںےکدرایمناالبغ(ویمک ں)یکوصرتاحلےکنارےیمدرناتفرکںی)‬
‫ک‬
‫• ایکفلتخمرشاتکداروںےکدرایمنراوطبںاوراالبغیکئزلیسےکےیلایٹیمکںںیہاورواتقًوفاتقًانےک‬ ‫‪9.2‬‬
‫االجسدقعنموہےتںیہ؟‬
‫• ویٹیمکںیکلیکشتسکیکذےمداریےہ؟‬
‫• یٹیمکےکاراکننایمہاالبغسکرطحرکےتںیہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫• (ویٹیمکںیکرہفساورویٹیمکںےکاراکنیکرہفساحلصرکںی‪،‬‬
‫ک‬
‫ویٹیمکںےکاالجوسںیمہلصیفاسزیاورانولصیفںوکرشاتکداروںتاچنہپےنےکرطقیاکریکمیہفتاحلص‬
‫رکںی)۔‬
‫ک‬
‫• ااظتنہیمےسوگتفگیکروینشیماجئزہںیلکایکراہطباکریاوراالبغیکئزلیساکرطقیءاکرفلتخموبعشں‬ ‫‪9.3‬‬
‫وکومئزوطررپاکمرکےناورادارےےکادہافاحلرکےنیمدمدداتیےہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ااظتنہیمےسوگتفگرکںی)۔‬
‫ک‬
‫• ااظتنہیمسکرطحاجئزہیتیلےہکانوفرمزرپےیکےئگولصیفںرپمعدرآدمایکاجناےہ؟‬ ‫‪9.4‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫ااظتنہیمےسولصیفںرپمعدرآدماورافنذینیقیانبےنےکنارےیمدرناتفرکںی)۔‬
‫ک‬
‫• ایکادارےیماالبغیکئزلیساورراہطباکریےکاکومںےکےیلانمسوہسںیتلوموجدںیہ؟‬ ‫‪9.5‬‬
‫ک‬
‫• االبغیکئزلیساورراہطباکریےکےیلوکنےسآالت‪/‬رطےقیاوروہسںیتلاامعتسلیکاجیتںیہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ےلمعےکافزادےسدرناتفرکںیکانےکایخلیمفزاضئیکلیمکتےکےیلانمسواسلئدایتسب‬ ‫•‬
‫ںیہ؟‬
‫اینپراےئیکاینبدرپہلصیفرکںی)۔‬
‫ک‬
‫• رپورگاماکرسئزاہااظتنماعمالمت‪،‬روزرمہاعمالمتاورامسیجئزیقیکااجنمدیہےکےیلرامنہیئاوردمد‬ ‫‪9.6‬‬
‫ک‬
‫فزامہرکناےہ؟‬
‫ک‬ ‫ک‬ ‫ک‬
‫• ادعتسادیمااضےفےکےیلرپورگاماکرسئزاہئزتیبیکرضورتاکادنازہےسیک ا‬
‫اگلنےہاورئزیتیبوکرساک‬

‫‪161 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬
‫رکنےہ؟‬
‫نیعتسکرطح ا‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫• وہسکرطحینیقی ا‬
‫انبنےہکےئنئزایقیتوصنمےب‪،‬اخسوطررپدیہیالعوقںیمرشوعےیکاجےنواےل‬
‫ک‬
‫وصنمےبہقلعتموزارتےکئزایقیتوصنموبںےسمہآگنہںیہاوراطمتقبرےتھکںیہ؟‬
‫• روپرگنٹےکےکےیلوکنےسرطےقیاامعتسلےیکاجےتںیہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫(درجناالہزوسالےکےیلاگلاگلقیقحترکںی)‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫‪ 10-‬ااستحباوراتنجئ‬
‫وجاناتاوررصبتے‬ ‫وساانلہم‬ ‫امشر‬
‫ک‬
‫ادارےےکومجمیعادہافیکانمسےسامیلاسلےکےیلاقمصاوربصنانیعلےکنیعتاکرطقیاکرایکےہ؟‬ ‫‪10.1‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ااظتنہیمےساقمصاوربصنانیعلنیعترکےنیکنیایسیلےکنارےیمدرناتفرکںی‪،‬‬
‫اقمصاورٹجبےکقلعتمایترایکایگوکیئیھبوگوشارہ‪/‬داتسوئزاحلصرکںی‪،‬‬
‫ک‬
‫اجنےہکوصنمےبےکادہافادارےےکاقمصاوربصنانیعلےکاطمقب‬ ‫درناتفرکںیکہیسکرطحینیقیانبنا ا‬
‫ںیہ؟)‬
‫ک‬
‫ایکےلمعےکامتمافزادوکہقلعتماکمیکوتاعقتنااحلصےیکاجےنواےلادہافےکنارےیماتبنااجناےہ؟‬ ‫‪10.2‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ااظتنہیمےسدرناتفرکںیکادہافےکوصحلاوروتاعقتیکلیمکتےکوحاےلےسےلمعےکافزادےسوجادیمںی‬
‫ک‬
‫اجنےہ؟)‬
‫ںیہ‪،‬ےلمعےکافزادوکانےسسکرطحآاگہایک ا‬
‫ایکافزاداوروبعشں‪/‬رسرگویمںوکدےیےئگادہافیکواتقًوفاتقًرگنایناوراجچناکوکیئرطقیءاکروموجدےہ؟‬ ‫‪10.3‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(رگنایناوراجچنےکرطےقیےکنارےیمدرناتفرکںیاوراسرپمعدرآدمیکمکازمکدوداتسوئزاحلصرکںی)۔‬
‫اکررکدیگےکالصاتنجئاورٹجبیمدےیےئگوتمعقاتنجئےکاقتباکرطقیءاکروموجدےہ؟‬ ‫‪10.4‬‬
‫رطقیءاکر‬
‫(الصاتنجئاورٹجبیمدرجاتنجئےکومازےنیکایتریکیئگداتسوئزاحلصرکںی‪،‬‬
‫یقیرکںیکہیداتسوئزاجمزاکحمےسدصتقیدشہےہ)۔‬
‫ایکادہافاحلصہنوہےنرپ‪،‬ہقلعتافزادےکااستحبیکےطدشہایسینیایسیلوموجدےہوجانافزادےکملعیموہاوراس‬ ‫‪10.5‬‬
‫ےسقلعتماکرروایئانافزادیکاکررکدیگاوراجئزےےکمعیمرظنآیتوہ؟‬
‫رطقیءاکر‬
‫(ادہافاحلصہنرکےنرپااستحبیکنیایسیلےکنارےیمااظتنہیمےسدرناتفرکںی۔‬
‫اسنیایسیلیکلقناحلصرکںی)۔‬
‫رپورگاومںاوراتنجئےکوصحلاکذےمداروکنےہ؟‬ ‫•‬ ‫‪10.6‬‬
‫وصنایئحطسرپاینبدیولعمامتےکاجئزے(سیبالنئرسوے)‪،‬وصنمےبےکیکینکتاومر‪،‬ڈئزانئاورےنیمخت‬ ‫•‬
‫ےسقلعتماکمسکرطحےیکاجےتںیہ؟‬
‫ک‬
‫وصنایئحطسرپوصنمےباکیصیخشتاطمہعلسکرطحایکاجناےہ؟‬ ‫•‬
‫ک‬
‫اجنےہ؟‬
‫اکررکدیگےکرمالحاورمعدرآدماکاجئزہسکرطحایل ا‬ ‫•‬
‫وکنیسروپرںیٹایتریکاجیتںیہاورےنتکوےفقےس؟‬ ‫•‬
‫رطقیءاکر‬

‫‪163 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬
‫(ہیوساالتئزاہراسوپںیھچ)۔‬
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.
 ‫درگیولعمامتاوراکنت‬
‫ومعماکنت۔حیحصروپرگنٹےکےیل‬
‫‪ ‬اےسیرطقیءاکررپمعسجےکذرےعیاافتسدہرکےنواولںیکدہزییتنگےساچباجےکس۔‬
‫‪ ‬ہزمسقےکاینبدیوکائ(ڈاٹی)ےکےیلمعدرآدماکاعیمری رطقیءاکروعضرکنا۔‬
‫‪ ‬میظنتےکادنراکمےکرتہبنیرطوقیںاوراکایمیبیکاہکوینںیکالتشاکرطقیاایتخررکنا۔‬
‫‪ ‬ارتشاکمعاوررتہبریپواکریےکےیلدرگیومیظنتںےکاسھتارتشاکمع۔‬
‫ک‬
‫‪ ‬خدامتیکفزایمہیمالخدوررکےنےکےیلتمکحویلمعںیکومزوناکاجئزہانیل۔‬
‫ک‬
‫‪ ‬زدنیگےکفلتخموبعشںےسقلعترےنھکواےلفلتخمروویںےکاحلمرگووہںےکےیلاالبغیکئزلیساگلاگلرطےقیاایتخررکنا۔‬
‫‪ ‬اقممآنادی(ویمکیٹن)‪،‬ڈیمنا‪،‬ومیظنتںےکنورسکاورااحتدوںےکاسھتریبویناقلعتتاقمئرکنا۔‬
‫‪ ‬یعلض‪،‬وصنایئ‪،‬وقماورنیباالوقاموفرمزرپاینپاکایمویبںوکامنناںرکنا۔‬
‫‪ ‬ےلمعےناینبدیوکائ(ڈاٹی)یکدصتقیاوروصحلرتیکتیباحلصیکےہ۔‬
‫‪ ‬ایعمریڈاٹیعمجرکےنےکےئنرطےقی‪/‬آالتاامعتسلےیکاجرےہںیہنجیکدمدےساافتسدہرکےنواولںیکیسقتانیکرمعاورفنصیک‬
‫اینبدرپیکاجےکس۔‬
‫ک‬
‫‪ ‬راضاکروںیکانشح(ررٹسجنشی؟)اکایناظنم۔‬
‫‪ ‬یعلضرشاتکداروںےکاسھترتہبارتشاکمع۔‬
‫‪ ‬اصقننےکادنےشیمکرکےنوایلاشمورتاکاعترف‪/‬آاغز۔(؟)‬
‫‪ ‬ڈنفعمجرکےنواےلویناکایقم۔‬

‫ااظتنہیم‬
‫ک‬
‫‪ ‬ایکااظتنہیموقلومعےکذرےعیدنانداریاوراالخیقادقاریکاتیمہرپزوردیتیےہ؟‬
‫‪ ‬ایکااظتنہیمریبوینآڈٹاوردرگیاجئزوںوکامنناںاتیمہدیتیےہ؟‬
‫‪ ‬ایکااظتنہیمولعمامترپردِمعاظہزرکیتےہ؟‬
‫‪ ‬ایکایلعمااظتنہیماےنپانبےئوہےئاضوطبںرپمعرکےکاثملاقمئرکیتےہ؟‬

‫‪165 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫اقمص‬
‫‪ ‬شماورادہافرپےنتکوےفقےسرظنناین(اجئزہ)یکاجیتےہ؟‬
‫ک‬
‫‪ ‬ایکاقمصاسےبعشیکدحتانمسوطررپواحضںیہ؟(؟َ)‬
‫‪ ‬ایکاجےنچنےکامیپےناقمصیمشالمںیہ؟‬
‫‪ ‬ایکےلمعےکامتمافزادوکاقمصواحضوطررپاچنہپدےیےئگںیہ؟‬
‫‪ ‬اقمصےکوصحلےکےیلامتولطمہبواسلئدایتسبںیہ؟ارگںیہن‪،‬وتایکااظتنہیمےنواسلئےکوصحلاکوصنمہبایترایکےہ؟‬
‫‪ ‬ایکرپورگامےکاقمصہبعشاجتوکےتچنہپںیہاورانےکاقمصےسرموبطںیہ؟‬
‫‪ ‬ایکامتمدروجںےکےلمعےکافزاداقمصوکمکحتسمرکےناوراےنپاایتخرےسقلعتموبعشںیمانےکوصحلےکےیلوکشاںںیہ؟‬

‫اصقننےکادنےشی‬
‫‪ ‬یسکےبعشےکشمیکلیمکتوکنااکمانبےنواےلنکمماحالتایکوہےکسںیہ؟‬
‫ک‬
‫‪ ‬نکمماسملئےکشیپرظنشمنااقمصیمیکاجےنوایلدبتویلیںاکاجئزہےنتکوےفقےسایل ا‬
‫اجنےہ؟‬
‫‪ ‬ایکریبوینوعالمیکوہجےساصقننےکادنےشییکناندیہاکاظنموموجدےہ؟‬
‫‪ ‬ایکاصقننےکادنےشیرپاقوبنیاےنےکاضےطب‪/‬رطےقیانمسںیہ؟الثمً‪،‬ایکوہتہبکشمناریغومزوںںیہ؟‬

‫نیایسیلاوروطررطےقی‬
‫‪ ‬ایکہزئزےوصنمےباورااظتنمےبعشےکےیلنیاایسیلںاوراکمےکرطےقیداتسوئزیلکشیموموجدںیہ؟‬
‫‪ ‬ایکوموجدہنیاایسیلںاوراکمےکرطےقیسےسزنادہنکمماصقننےکائزاتوکمکرکےنےکےیلؤمئزںیہ؟‬
‫ک‬
‫‪ ‬اناکاجئزہےنتکوےفقےسایل ا‬
‫اجنےہ؟‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫‪ ‬نیاویسیلںاوراکمےکرطوقیں‪،‬اورانیموہےنوایلدبتویلیںوکےلمعےکافزادتسکرطحاچنہپنا ا‬
‫اجنےہ؟‬
‫‪ ‬نیاویسیلںاوراکمےکرطوقیںیکاجچنسکرطحاورےنتکوےفقےسیکاجیتےہ؟‬
‫‪ ‬نیاویسیلںاوراکمےکرطوقیںیمنکاحالتیماورےنتکوےفقےسدبتیلییکاجیتےہ؟‬
‫ک‬
‫‪ ‬ااظتنہیمےکایلعمدہعیدارےنتکوےفقےسوبعشںےکاوریکلمحطسےکآنالنئاظنمتراسیئاحلصرکےتںیہ؟‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫امسیجاداروںاکامیلاومراکاشموریترگوپیکلیکشت‬
‫ک‬
‫رکنےہ‪:‬‬
‫اکروناریےبعشےکرجتےباکرافزاداکاترگوپمیظنتوکدرجذلیاومررپاشمورتفزامہ ا‬
‫◼ اکروناریمظنوسن‪:‬وبرڈآفڈائزرٹکیزاکرکداراورذےمدارناں‬
‫◼ وقانیناوروقادعووضاطبیکلیمعت‬
‫ک‬
‫◼ ریغرساکریاورریغعفنشخبومیظنتںےکاکمےسقلعتمااضیفئزتیب‬
‫◼ ِسلوساسیٹئاورامسیجومیظنتںےکےبعشیماکمےکرتہبنیرطوقیںےکنارےیمآیہگ‬
‫◼ امایلتےکااظتنم‪،‬ااکؤگنٹنمٹسساواسحبداریاکاسکیںاظنم‬
‫◼ امایلیتااظتنمےکونیمزلیکایتری‪،‬افنذاورلیمعت‬
‫◼ دایلخاضوطبںےکاظنمرپمعدرآدم‬
‫◼ وپریمیظنتیمدایلخآڈٹاکافنذاورمعدرآدم‬
‫◼ امایلیتاومریکروپرگنٹاورآڈٹیمشیپآےنواےلاسملئےکلحےکےیلریبوینآڈرٹیزےساعتون‬
‫◼ آڈرٹیزیکرطفےساجریرکدہوطخطاکاجئزہاورانرپمعدرآدم‬
‫◼ ےچینےساورپیکرطفےکاوصلرپٹجبیکایتریےکاعمےلمیمایقدتوکاشمرتیکفزایمہ‬
‫◼ وصنموبںےکااکمیناخےکاورٹجبیکایترییمایقدتوکاشمورتیکفزایمہ‬
‫◼ ادماداحلصرکےناوراسےکاامعتسلیمایقدتیکدمد‬
‫ک‬
‫◼ اسحبداریاورامایلیتروپرگنٹیممیظنتےکےلمعیکئزتیباکری‬
‫ک‬
‫◼ دایلخاضوطبںےکاظنمیممیظنتےکےلمعیکئزتیباکری‬
‫◼ اسکیںاسوٹفرئیےکاامعتسلیمایقدتوکاشمورتیکفزایمہ‬
‫◼ سکیٹےکاعمولمںیمایقدتوکاشمرتیکفزایمہ‬
‫◼ وخنتاوہںیکادایگیئرپسکیٹاورضعبااسقمیکآدموینںرپسکیٹےکاومریماشمورتیکفزایمہ‬
‫ک‬
‫◼ وصخیصروپروٹںیکایترییمایقدتیکاعمون‬
‫ک‬
‫◼ ےلمعےکلکویتقافزادیکاکررکدیگےکاجئزےےکرطقیاکریکایتریاورافنذیمایقدتیکاعمون‬
‫◼ وبرڈآفڈائزرٹکیزےکاراکنیکاکررکدیگیکاجچناکرطقیاکروعضرکناےہ‬

‫‪167 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬
‫◼ میظنتےسواہتسباصقننےکادنوشیںیکناندیہیمایقدتیکاعمون‬

‫االجساوررسرگایمں‬
‫ی‬
‫ااکسنرپاماہہناالجس‬ ‫◼‬
‫ک‬
‫◼ اکرفنسنےکومعقرپ ز‬
‫وتمائ‬
‫ک‬
‫◼ المزنیمیکئزتیباسلیمدونار‬
‫◼ وپرےاسلےکدورانفلتخماقمامترپدایلخآڈٹ‬
‫◼ ہزویناکدواسلیماتنارآڈٹ۔‬

‫روپرگنٹ‬
‫◼ روپرگنٹاکاخکاعتمرفرکانااجےئاگ‪،‬ےسج ِ ز‬
‫ص یُز‬
‫فرکناوہاگ‬
‫◼ وبرڈآفڈائزرٹکیہلصیفرکےاگکوکنسکوکروپرٹرکےاگ۔‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫وتہجاوروسےنچوکرضورت‬
‫نیااتسکن یم اروبں روےپ یک اسالہن زوکۃ ‪ ،‬ریخات‪ ،‬صاقت اور درگی ایطع ت یک‬
‫یسقتوہیتےہ۔‬

‫◼ ایکانےکذرےعیےسقح‪،‬دقحاروکچنہپراہےہ۔؟‬
‫◼ ایکہی دنفز راےتس یم یسک نشیمک‪ ،‬احدےث نا وسےچ ےھجمس وصنمہب ےکتحت زنیم‬
‫یمخدبوتںیہنوہاجےت۔؟‬
‫◼ ایکہیڈنفز‪،‬دنچامعدئنییکتشیعمےکااکحتسماکوتناعںیہننبرےہ۔؟‬
‫◼ ایکہیڈنفز‪،‬یئکولوگںیکایلعوخنتاوہںاکوتناعںیہننبرےہ۔؟‬
‫◼ ایکہیڈنفزدنیےکنامرپداینانبےناکناعںیہنوہرےہ۔؟‬
‫◼ ایک ان اداروں ےک دہعہ دار‪ ،‬اس بصنم ےس افدئہ ااھٹ رک‪ ،‬اینپ داین وت ںیہن ٹیمس‬
‫رےہ۔؟‬
‫◼ ایکانڈنفزاکحیحصاامعتسلوہراہےہ۔؟‬
‫◼ ایکانڈنفزاکحیحصاحمہبسوہراہےہ۔؟‬
‫◼ ایکہیادارےاخدنایناکروناروتںیہننبےئگ۔؟‬
‫◼ ایک ان اداروں یم ہلصیف رکےن اک اایتخر وصخمص افزاد اور ان ےک اخدنان ےک‬
‫ناہزےکولوگںوکےہناںیہنےہ؟‬

‫‪169 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

‫◼ ایک امسیج‪ ،‬رافیہ اور ذمیبہ اداروں ےس واہتسب افزاد‪ ،‬وقم خزاےن یم اینپ اسالہن‬
‫آدمیناامیدناریےساظہزرکےکسکیٹادارکےتںیہ۔؟‬
‫◼ ایک ہارے امسیج‪ ،‬رافیہ اور ذمیبہ اداروں ےس واہتسب افزاد یک کلم ےس ناہز‬
‫اجدئادںی اور کنب ااکؤسٹن ںیہ اور ایک وہ ہارے اظنم امکن سکیٹ یم اظہز یک یئگ‬
‫ںیہ۔؟‬
‫◼ ایک ہارے ان دارون ےس واہتسب افزاد وک اانت اعموہض اتلم ےہ ک وہ اینپ تشیعم‬
‫ک‬
‫ےکاقتےضوپرارکںیکس؟ایکانےکذراعئآدمینیکواضحیکیئگےہ۔؟‬
‫◼ ایک ان اداروں ےک رسرکدہ افزاد اس نات وک ڈریلک رکےت ںیہ ک ان ےک ہقلعتم‬
‫اداروںےسافمداکوکیئرکٹاؤںیہنےہ۔؟‬
‫◼ ایک ہارے امسیج ادارے‪ ،‬نیب االوقام ادماد یک اینبد رپ‪ ،‬یکلم اینبدوں وک وت ںیہن الہ‬
‫رےہ۔؟‬
‫◼ ایک ان نیب االوقام اداروں ےس احلص وہےن وایل رمق ےسکلم یک رظننایت اور‬
‫وقمرسدحوںوکوتاصقننوتںیہناچنہپنااجراہےہ؟‬
‫◼ ایکنیباالوقامادماد‪،‬یفنماقمصےکئلچیتنلےکوطررپوتاامعتسلںیہنوہریہ۔؟‬
‫ک‬
‫وہنےہ۔؟‬
‫◼ ایکانادمادیاداروںاکاسالہنآڈٹ ا‬
‫◼ ایکآڈٹاوکسپلمکماورواحضےہ۔؟‬
‫ک‬
‫◼ ایکلیمکتآدمینوکانمسرطقیےس یچایکاجناےہ۔؟‬
‫ک‬
‫◼ ایکآڈٹرکےنواےلافزاددوساابحبوتںیہنںیہ۔؟‬
‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ک‬
‫اجنےہ۔؟‬
‫◼ ایکآڈرٹیٹسوکانمساعموہضدنا ا‬
‫◼ ایکآڈرٹیزوخداامیدنارولگںیہ۔وھجٹوتںیہنوبےتل‪،‬دوھکوتںیہندےتی۔؟‬
‫◼ ایکاسہلسلسیمآڈرٹیسیکافںیلئدایتسبوہیتںیہ۔؟‬
‫ک‬ ‫ک ک‬
‫◼ ایکیکلمااختنناتےکوقاناداروںیکآدمینیمااضہفوتںیہنوہاجنا‪،‬ارگااسیےہوتایکنیب‬
‫االوقامادارےوتایکنڈنفنوتںیہنرکرےہ؟‬
‫◼ ایکاناداروںےسواہتسبافزادوکوصخمصاقبطتیکاجنےسااعنامتاورایطعتوتںیہندےی‬
‫اجرےہ۔‬
‫◼ ایکاناداروںےسواہتسبافزادےکاہںاقترنرپخزچوہےنوایلرمقایکنآدمینےسوکیئتبسن‬
‫ریتھکںیہنایسکڈنفناکہجیتنںیہ۔ناوکیئاوراعمہلمےہ؟‬
‫کلک‬
‫◼ ایکاناداروںےکئلعمجیکاجےنوایلڈنفنےکئلوکیئ شںسیفےہ؟ایکہیانمسسیف‬
‫ےہ؟ایکریفسوںےسلیمکتآدمینیکوپھچھچگوہیتےہ۔‬
‫◼ ایکاامتجاعتیمعمجیکاجےنوایلروقامتیکیتنگسےکاسےنموہیتےہ‪،‬ایکاساکاسحباتکب‬
‫ک‬
‫اجنےہ۔؟‬
‫راھک ا‬

‫انرپیھبوتہجدےنییکرضورتےہ۔‬

‫ک‬
‫وماخدہاوراح‬

‫‪171 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬
‫اجنےہوتادیمےہ‪،‬‬
‫ارگاساعمہلمیموماخدہاورااستحباکہلسلسرشوعایک ا‬

‫◼ اکررکدیگئزےھیگ۔‬
‫◼ ادعتسادئزےھیگ۔‬
‫ک‬
‫◼ کلمےسرغنمتخوہیگ۔‬
‫س‬ ‫ک‬ ‫ک‬
‫◼ اریموںےسدولرغوبیںتچنہپ کنگی۔‬
‫◼ رغن افزاد‪ ،‬امسپدنہ العوقں ےس قلعت رےنھک واےل افزاد اور ےب روزاگر افزاد یک‬
‫تشیعمکیھٹاوررتہبوہیگ‪،‬کلمیموخاحشیلآےئیگ۔‬
‫◼ اروبں رووپں یم ھچک رمق رنہ دنمی ےک فزوغ یم خزچ رکےک وھچےٹ‬
‫اکروناررشوعوہںیکسےگ۔‬
‫◼ ھچک رمق ڈمل الکس ےک ئل اامتجیع شادویں ےک رپورگام رکےک یھب ونوجان‬
‫لسنےکئلآاسیندیپایکاجیگیئ۔‬

‫ک‬
‫مزیدوساالتھکلرکآپاسرپایلیمرکتکسںیہ۔‪basheer.juma@gmail.com‬‬

‫ک‬
‫رمنیکدورسیاتکںیب‬
‫ک‬
‫مزیداطمےعلےکےیلنصمیکہیاتکںیبدیفمنانوہیتکسںیہ‪:‬‬
‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬
 ‫ک‬
‫شاہزاہِزدنیگرپاکایمیباکرفس(اقب‪،‬ئزیقاوراکایمیبےکےیلاگڈیئت)‬ ‫❑‬
‫ک‬
‫شاہزاہ ِاعتیف(ناریخیتحیصناوروتیصناومںرپلمتشمرصتخماتکب)‬ ‫❑‬
‫ک‬
‫اکایمباورؤمئزتیصخش(تیصخشیکئزتیبےکےیلرصتخماتکب)‬ ‫❑‬
‫ک‬
‫شاہزاہ ِروزاگررپاکایمیباکرفس(ئزرسروزاگرافزادیکئزیقاوراکایمیبےکےیلاتکب)‬ ‫❑‬

‫آجںیہنوتیھبکںیہن(یتسساوراکیلہےکوموضعرپرصتخماتکب)‬ ‫❑‬
‫ک ک‬
‫وقاکرتہباامعتسل(فلتخماملعءاوررکفمنیےکاضمنیمرپلمتشماتکب)‬ ‫❑‬

‫اطمہعلاورااحتمنیکایتری(ہبلطاوراطابلتےکےیلااحتمنیماکایمیبےکےیل)‬ ‫❑‬

‫مظنم‪،‬ؤمئزاوردعتسماملسمن(اعمافزادوکؤمئزانبےنےکےیل)‬ ‫❑‬
‫ک ک‬ ‫ک‬
‫ئزیقاوراکایمیبیدرہعیمیظنتوق(رپسوائزرزاوررجینیمزےکےیلالہحئمع)‬ ‫❑‬
‫ک ک‬
‫وقاورزدنیگیکمیظنت۔(یٹویرپورگاومںرپلمتشماقترئز)‬ ‫❑‬

‫‪Climb Up (Study Methods and Examination Techqniques‬‬ ‫❑‬

‫)‪My Personal Planner (Planning Templates‬‬ ‫❑‬

‫ک‬
‫رمنےشیپےکاحلظےساچررٹڈااکؤنںیہاناکاعترفارٹننرپوموجدےہ۔‬
‫ک‬
‫رمنیکہیاتکںیبازیمونڈنکلرپرسیمںیہ۔‬
‫ک‬ ‫ک‬ ‫ک‬
‫رمنیکوڈویزویویٹبرپوموجدںیہ۔آپدرجذلیھکلرکرمنیکوڈویزدھکیتکسںیہ۔‬
‫‪Basheer Juma,‬‬
‫ک‬
‫اسےکالعوہہییھبھکلتکسںیہ۔ ‪Bashir Juma, Basheer Jumma,‬‬

‫‪173 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

 ‫ک‬
‫رمنیکاتکںیباحلصرکںی‬

Physical Books are available at

Karachi
Maktaba Noor e Haq
504, Quideen Colony, Near Islamia College Karachi
Ph-021 34 94 06 06 Email maktaba504@gmail.com-
Academy Book Center
D-35, Block 5, Federal B Area, Karachi 75950
021-36809201 and 021-36349840
Fazlee Book Super Market
Temple Road, Urdu Bazar, Karach
0092 21 3221 2991
fazleebook@hotmail.com
Lahore
Al-Badr Publications
27-Rahat Market, Urdu Bazar, Lahore,
0092 42 37 24 50 30
Maktaba e Taamir e Insaniat
Gizni Street, Urdu Bazar Lahore,
042-37310530
Islamabad
Millat Books,
Faisal Masjid, Islamabad
IPS Press
IPS Press Nasr Chambers, Plot No. 1, Commercial Centre, MPCHS, E-11/3, Islamabad,
44000 Pakistan +92518438391-93, Fax +92518438390 http://www.ips.org.pk
publications@ips.net.pk

basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.
 ‫ک‬
‫آپےکوچبںےکرےتشرھگےھٹیبیھبوہتکسںیہ۔‬

‫مہافمداعہمےکاترپوٹکیجرپاکمرکرےہںیہ‪،‬سجےکذرےعیآپےکوچبںےکرےتشابرھگےھٹیبالتشےئکاج‬
‫ک‬
‫تکسںیہاوررھگےھٹیبراہطبیھبایکاجاتکسےہ۔اسوناسناکنام آخزیمدرجےہ‬

‫▪ وناسنرپررٹسجنشیرکواںیئ۔وہولعمامتےسیجرمع‪،‬دق‪،‬میلعت‪،‬ئزادریوریغہوتولگدھکیںیکسےگرگم‬
‫ک ک‬ ‫ک‬
‫آپیکانشحاسوقوہیگحآپاانپوفنربمنناایلیمایدرسیدےگنی۔آپیکزعتسفنوکوفحمظ‬
‫رھکرکوہسایلتاکاامتہمایکایگےہ۔‬
‫ک‬ ‫ک‬ ‫متستن‬
‫▪ وناسنیکاینپ خرزیکوہسلےکذرےعیآپیکنات یحافرمربمنےکوحاےلےسوہیگ۔اساک‬
‫ک‬
‫راکیرڈیھبآپوکرسیموہاگ۔اسہلسلسیمدہاناتآپویدویاورڈاوکٹنیمےکذرےعیدھکیتکسںیہ۔‬
‫▪ آپحاانپااکؤندنبرکنااچںیہےگوتوخدیہدنبرکںیکسےگ۔‬
‫ک‬
‫▪ اتایلیمآئڈیےسرصفاتیہااکؤنوھکلتکسںیہ۔اسیکوہجریمجویبروزوکروےنکیکےہ۔‬
‫▪ ارگآپحیحصادنازیمافرمرھبےتںیہاورامتمدنمراجتوکرھبےتںیہوترھپآپےکئلوشمرےاےنتیہ‬
‫ہقلعتموہےتاجںیئےگ۔‬
‫ک‬ ‫ک‬ ‫من‬
‫▪ آپاینپ چیززیکئزاحیجتدبلرکےئنوشمرےیھبوناسنےکذرےعیاحلصرکتکسںیہ۔‬
‫▪ ارگآپاانپاعترفسوکرکوانااچےتہںیہوتاسےلسلسیم ‪About myself‬یکڈلیفیماانپوفنربمن‬
‫ناایلیمایدرسیدےدںی۔‬
‫ک‬
‫▪ سیفیھباسئلاچرجںیہنرکرےہکاسیکوہجےسانشحوہاجیگیئ۔‬
‫▪ ڈشیوبرڈرصفویہولگدھکیںیکسےگوجکربممںیہ۔‬
‫▪ ررٹسجنشیےکدورانومنالیئوفناورایلیمیکدصتقییکاجیتےہ۔‬
‫▪ ےسیجیہآپاکااکؤنرحتمکوہاگ‪،‬آپوکیدرہعیاسیامیاسیاالطعلماجیگیئ۔‬
‫▪ آپوکاینایلیمانبےنیکرضورتیھبںیہنوہیگ۔‬

‫‪175 | P a g e‬‬ ‫امس یج ‪ ،‬ر اف یہ ا و ر ذم یبہ ا د ا ر و ں اک اج ئ ز ہ ٔ اک ر رک د یگ‬

‫▪ اسےلسلسیمررٹسجڈربممزیکنورکگنٹیماکیھباامتہمرکنااچہرےہںیہ۔ادیمےہآپامتمرضحات‬
‫ک‬
‫اسرپوٹکیجرپاےنپوچبںیکاوراےنپدوسواابحبیکررٹسجنشیرکوارکنورگنکاوینیمرشت‬
‫وہےگن۔‬
‫▪ ادیمےہآپاسمزلیوکافرورڈاوررئیشرکںیےگاوراےنپاےنپہقلحاابحبیماسیکوتعیسرکںیےگ۔‬
‫▪ یقیےیجیکولگاسےلسلسیمتہبرپاشینںیہاوروناسنےکذرےعیاسرپاشیینوکلحرکےنیک‬
‫ک‬ ‫ک‬ ‫ک‬
‫اجنےہ۔‬
‫رکنےہوہدالخوہیہ ا‬
‫اٹھکٹھکنےہاوروکششیھب ا‬
‫ا‬ ‫وکششیکیئگےہ۔وجصخشدروازہ‬
‫▪ آپاحصہبرکامؓےکرطقیےکاطمقباےنپوچبںےکروتشںےکئللہپرکںی۔‬
‫ک‬ ‫ک‬
‫▪ ارگہارےدوساوراابحباسوہسلےسدیفتسموہنااچےتہںیہوتوہہزکلمےکئلاابحبیکات‬
‫ک‬
‫ویمکیٹنانبدںیےگناکاعترفاورالماقتیمآاسینوہ۔‬
‫اتاگڈیئتیھبوناسنرپدیےہ۔ ویویٹبرپاتوڈوییھبےہ۔‬
‫‪Website- www.betabeti.org‬‬
‫‪https://betabeti.org/Downloads/BetaBetiOrg-registration-guide.pdf‬‬

‫‪https://www.youtube.com/watch?v=kawjCqRxiDU&t=200s‬‬

‫‪basheer.juma@gmail.com- Facebook-LinkedIn-YouTube.‬‬