‫ابب‪1‬۔ااسنینآرنگزمٹسس‬

‫رنوسمٹسس‪:‬ااسیمٹسسوجمسجےکاکیےصحےسدورسےےصحکتاغیپمراسیناورامسجینااعفلےکدرایمن‬
‫راےطباکاکمرکاتےہ‪،‬رنوسمٹسسالہکاتےہ۔‬

‫ااسنینرنوسمٹسسدووصحںرپلمتشموہاتےہ۔‬

‫‪2‬۔رپرفیلرنوسمٹسس‬ ‫‪1‬۔رٹنسلرنوسمٹسس‬
‫ہیوپرےمسجںیمیلیھپوہیئرنوزاکاجلےہ۔‬ ‫ہیدامغاوراپسلنئاکرڈرپلمتشموہاتےہ۔‬

‫وینران‪/‬رنولیس‪:‬وینرانرنوسمٹسسیکاستخاورلعفیکاینبدیااکیئےہ۔‬
‫م‬
‫رنوا پلس‪:‬وینرازنمسجںیماغیپامتیکرتلیسارٹکیلولکیمیکوویزیکوصرتںیمرکےتںیہہیوویزرنوامپلسزالہکیت‬
‫ںیہ۔‬

‫وینرانیکاستخ‪:‬وینراناکوہہصحسجںیموینکلیساورزایدہرتاسوٹئالپزموہاتےہ‪،‬لیسابڈیالہکاتےہ۔لیس‬
‫خ‬
‫ابڈیےسابرہیکرطفیلکناس پیںوجاغیپامتووصلرکیتںیہ‪،‬ڈڈنیراسٹئالہکیتںیہ۔لیسابڈیےسےنلکنوایل‬
‫ریسامناستخوجاغیپامتوکآےگلقتنمرکیتےہ۔اوسکینالہکیتےہ۔‬

‫رنو‪:‬رنوشیتھںیمیٹپلاکیلبیکامناستخےہوجاسےسکلسنموینرانےکاغیپامتوکمسجےکدورسےوصحں‬
‫ںیماچنہپےناکاکمرکیتےہ۔‬

‫وینرازنیکااسقم‪:‬وینرازنیکنیتااسقمںیہ۔‬

‫ومرٹوینران‬ ‫ارٹنوینران‬ ‫رسنیسیوینران‬

‫ی‬ ‫س‬
‫ارٹنوینرازنرسنیسیاورومرٹوینرازنںیمراےطب ومرٹوینرازنرٹنسلرنومٹسسےسا فپکٹزز‬ ‫رسنیسیوینرازن پیسآرگ(آھکن‪،‬اکن‬
‫م‬ ‫م‬
‫(زلسماورڈنیلگ)کترنوا پلسےلاجےت‬ ‫‪،‬زابن)ےسرنوا پلسوکرٹنسلرنوسمٹسس اکاکمرکےتںیہ۔(ارٹنوینرازندامغاور‬
‫ںیہ۔‬ ‫اپسلنئوکرڈرپلمتشموہےتںیہ)‬ ‫کتےلاجےتںیہ۔‬

‫‪2|Page‬‬
 ‫دامغ‪:‬دامغڈہویںےکےنباکیوخلرکمینیںیمدنبوہاتےہہیرکوڑوںوینرازناکانبوہاتےہ۔اسےکنیتےصح‬
‫وہےتںیہ۔‪1‬۔وفرربنی‪2،‬۔ڈمربنی‪3،‬۔اہئڈربنی‬

‫وفرربنی‪:‬ہیدامغاکبسےسڑباہصحےہ۔دامغےکےصحاورانےکااعفلدنمرہجذلیںیہ۔‬

‫ااعفل‬ ‫ربنیےکےصح‬
‫دامغاکبسےسڑباہصح۔ذجابت‪،‬وصترات‪،‬ایدداتش‪،‬وبےنلاورےننسوکرٹنکولرکان‬ ‫ریسربیم‬
‫ریسربیمےکادنراپیئاجےنوایلاستخوجیسحااعفلوکرٹنکولرکیتےہ‬ ‫ےلیھتسم‬ ‫وفرربنی‬
‫امسجینرمٹرچی‪،‬وھبک‪،‬ایپسوکرٹنکولرکان‬ ‫اہوپئےلیھتسم‬
‫س‬
‫پیسآرنگےسولعمامتووصلرکاناوروفرربنیےکہقلعتمےصحوکانجیھب‬ ‫ڈمربنی‬ ‫ڈمربنی‬
‫بپل‬
‫امسجینوتازناوردرتسرحاکتوکرٹنکولرکان‬ ‫ریسی م‬
‫دنین‪،‬وتازن‪،‬ےنلگناورےنھکچےسیجااعفلوکرٹنکولرکان‬ ‫وپزن‬ ‫اہئڈربنی‬
‫دلیکدڑھنک‪،‬اسسناوراہےمضےکااعفلوکرٹنکولرکان‬ ‫ڈیموالاوالبنگیپا‬

‫اپسلنئوکرڈ‪:‬ہیڈیموالاوالبنگیپااکڑباھوہاہصحےہ‪،‬اسےکرگدرڑیھیکڈہیوموجدےہ۔اساکریبوینہصحاکلہ‬
‫ایسہاورادنروینہصحرہگاایسہوہاتےہ۔ہیدامغاورمسجےکدورسےوصحںےکدرایمنراہطبرکاتےہاورریغ‬
‫وعشریااعفلوکرٹنکولرکاتےہ۔‬
‫ب‬
‫دامغےسےنلکنوایلرنوزوکرک پیپلرنوزےتہکںیہ۔اپسلنئاکرڈےسےنلکنوایلرنوزوکاپسلنئرنوزےتہکںیہ۔ااسنین‬
‫ب‬
‫مسجںیمرک پیپلرنوزےک‪12‬وجڑےاوراپسلنئرنوزےک‪31‬وجڑےاپےئاجےتںیہ۔‬

‫شیتموسل‪:‬ااسنینمسجےکادنرایریبویناموحلںیمدیپاوہےنوایلدبتیلیےسجوسحمسرکےکوکیئسنسآرنگ‬
‫م‬
‫اےنپادنررنوا پلسدیپارکاتےہ‪،‬شیتموسلالہکیتےہ۔اثملےکوطررپرسدی‪،‬رگیم‪،‬رپرشی‬
‫س‬
‫پیسآرگ‪:‬سنسآرگوصخمصزلیس‪،‬ٹزایآرگںیہوجشیتموالیئوکوسحمسرکےتںیہ۔اکن‪،‬انک‪،‬زابن‬
‫ی‬
‫ا فپکٹزز‪:‬امسجینےصحوجومرٹوینرازنےکذرےعیآےنواےلرنوامپلسزےکاطمقبردلمعدیپارکےتںیہ۔‬

‫‪3|Page‬‬
 ‫وعشریااعفل‪:‬امسجینااعفلوجوعشریوطررپینعیوسچاچبرےکدعبرسااجنمدےیئاجےتںیہ۔وبانل‪،‬اھکان‬
‫ڑپانھ‪،‬انلچوریغہوشریااعفلیکاثمںیلںیہ۔‬

‫ریغوعشریااعفل‪:‬امسجینااعفلوجریغوعشریوطررپینعیریغبوسےچےھجمسااجنمدےیئاجےتںیہ۔دلیکدڑھنک‬
‫‪،‬وخنیکرگدشاوروھچیٹآتنںیموخراکاکاذجنابریغوعشریااعفلیکاثمںیلںیہ۔‬
‫فل‬
‫ر پکسانشکی‪:‬یسکشیتموسلےکردلمعےکوطررپوفریرسااجنمدےیئاجےنواالریغوعشریلعف‬

‫اثمل‪:‬یسکرگمےشوکوھچےنےکدعباہھتاکواسپانچنھک‪،‬رگمےشاکرمٹرچیاکیشیتموسلےہوجاہھتےکزلیس‬
‫ووصلرکےکرسنیسیوینرازنےکذرہعیاپسلنئوکرڈوکجیھبدےتیںیہ۔اپسلنئوکرڈومرٹوینرازنےکذرہعی‬
‫م‬
‫رنوا پلسزلسموکاتجیھبےہوجاہھتوکےھچیپچنیھکےنیلاکابثعےہ۔‬
‫فل‬ ‫م‬ ‫فل‬ ‫فل‬
‫ر پکسآرک‪:‬ر پکسانشکییکلیمکتےکےیلرنوا پلساکاایتخررکدہراہتسر پکسآرکالہکاتےہ۔‬

‫اظنمارخاج‪:‬مسجےسافلضاوراصقنندہامدوںاکارخاجانکسکرنشیالہکاتےہ۔ااسنیناظنمارخاجرگدوںیکاکی‬
‫وجڑی‪،‬دوویررٹیز‪،‬اکیویررنییڈیلبزاوراکیویررھتیارپلمتشموہاتےہ۔‬

‫رگدہ‪:‬لکشولایبیکرطح‪،‬داایںرگدہابںیئیکتبسنےچینواعقوہاتےہ۔ریبوینحطسونکسکی‪،‬ادنروینحطسکپکیو‬

‫ویررٹی‪:‬رہرگدےےسےنلکنوایلویٹبوجویررنییڈیلبرںیمدالخوہیتےہ۔‬

‫ویررنییڈیلبر‪:‬زلسماکانبوہاالیھتسجںیمدوونںویررٹیزےسآانواالاشیپبااھٹکوہاتےہ۔‬

‫ویررھتیا‪:‬اکیویٹبسجےکذرہعیاشیپبویررنییڈیلبرےسابرہاخرجوہاتےہ۔‬

‫رگدےیکادنرویناستخ‪:‬رگدےےکنیتےصحوہےتںیہ۔رلنیاکرسکیٹ‪:‬رگدےاکریبوینالعہق‪،‬رلنی‬
‫ڈیموالدرایمینالعہقےہوجرخمویطلکشیکاسوتخںرپلمتشموہاتےہنجوکرلنیاپرئاڈمزےتہکںیہ۔‬

‫رلنیولیپسادنروینالعہقےہاہجںاشیپبااھٹکوہاتےہ۔‬
‫‪4|Page‬‬
‫بیفرون‪:‬رگدےیکایلعفیتااکیئبیفرونالہکیتںیہ۔ہیایسیویٹویبزلںیہنجںیماشیپبااھٹکوہاتےہ۔رہرگدے‬
‫ںیماکینیلمےسزادئبیفروزناپےئاجےتںیہ۔بیفرونےکدوےصحوہےتںیہ۔رلنیاکرسپاوررلنیویٹویبل‬

‫رلنیاکرسپ‪:‬بیفروناکالہپہصح‪،‬ولگریموسلاوروبنیموسپیکلرپلمتشمےہ۔ولگریموسلوخنیککیپلرزیاک‬
‫اھچگےہ۔وبنیموسپیکلاکیایپہلامناستخےہوجولگریموسلوکریھگےوہیتےہ۔‬

‫رلنیویٹویبل‪:‬بیفروناکوہہصحوجوبنیموسپیکلےکدعبرشوعوہاتےہ‪،‬رپویسکلمویٹویبل‪،‬ولپآفہیپلےاور‬
‫ڈلٹسویٹویبلرپلمتشمےہ۔رپویسکلمویٹویبلرلنیویٹویبلاکالہپوکالئامنہصحاورڈلٹسویٹویبل‪،‬رلنی‬
‫ویٹویبلاکآرخیوکالئ(دلبار)امنہصحےہ۔ہکبجولپآفہیپلےاکی"‪"U‬لکشیکانیلےہوجرپویسکلماور‬
‫ڈلٹسویٹویبلیکدرایمنےہ۔‬

‫رگدوںاکلعف‪:‬وخنبجافلضامدوںوکےلرکولگریموسلںیماتچنہپےہوتافلضامدےوبنیموسپیکلںیم‬
‫آاجےتںیہ۔انامدوںںیمایھبیھبدیفمامدےوموجدوہےتںیہنجوکرلنیویٹویبلےکادنررحتکےکدوابرہ‬
‫ذجبرکایلاجاتےہ۔اساذجنابےکدعبابیقےنچبواالوماداشیپبالہکاتےہوجوکلپکیپگڈسٹکےسرلنی‬
‫ولیپسچنہپاجاتےہ۔‬

‫رگدوںںیمرھتپی‪:‬ضعباواقترگدےوخنےسایکمنتاگلرکےکمسجےساخرجرکےناکاکمکیھٹوطررپ‬
‫ںیہنرکےتکس‪،‬ایسیوصرتںیماسسٹلرگدوںےکادنرذریخہوہاجےتںیہاوررھتپیدیپارکدےتیںیہ۔‬
‫کپلیس‬
‫ووجاہت‪:‬اھکےنںیم ماکزایدہاامعتسلاورویرکاڈسیزوریغہ۔‬

‫العج‪:‬وھچےٹاسزئیکرھتپایںاپینےکزایدہاامعتسلمسجےساخرجوہاجیتںیہ۔اورڑبےاسزئیکرھتپایں‬
‫آرپنشیےسمسجےسآرپنشیرکےکاکنیلاجیتںیہ۔‬

‫وھتیلرٹیسپ‪:‬وھتیلرٹیسپےکدورانابرہےسرگدےںیموموجددرایمےناسزئیکرھتپویںوکاشکوویزےکذرہعی‬
‫وھچےٹڑکٹوںںیموتڑدایاجاتےہ۔ہیڑکٹےاشیپبےکراےتسمسجےساخرجوہاجےتںیہ۔‬
‫‪5|Page‬‬
‫رگدےاکاناکرہوہاجان‪ :‬رگدےاکلمکموطررپاےنپاکمرسااجنمدےنیےکاقلبہنرانہرگدےاکاناکرہوہاجانالہکات‬
‫ےہ۔‬
‫یف‬
‫ووجاہت‪1:‬۔وطلیرعہصیکا پکسٹز‪2،‬۔اہرپئنشنیٹ‪،‬دنلبدرےجاکڈلبرپرشی‪3،‬۔ذایسطیب‪،‬وخنںیمولگوکزیک‬
‫دقماراکڑبھاجان‪4،‬۔وخنیکرفایمہاکااچکندنبوہاجان‬

‫ڈاایالئ‪:‬ونصمیعرطہقیےسوخنےسافلضامدےاگلرکےنےکلمعوکڈاایالئےتہکںیہ۔اسلمعےک‬
‫دورانرمضیاکوخناکیارپسٹیےسزگارااجاتےہےسجڈاایالزئرےتہکںیہ۔وخنڈاایالزئریکانویلںےکادنر‬
‫ہکبجڈاایالرسئولفڈئانویلںےکرگداتہبےہ۔افلضامدےلکنرکڈاایلسزولفڈئںیمآاجےتںیہاوراصفوخن‬
‫ولٹاجاتےہ۔‬

‫رگدےیکویپدناکری(ڈکینرٹایسپلٹن)‪:‬بجرگدہرخایبےکآرخیرمالحںیمچنہپاجےئوترمضییکاجن‬
‫اچبےنےکےیلاےسیسکتحصدنمآدیماکرگدہاگلدایاجاتےہ۔ہیلمعرگدےیکویپدناکریالہکاتےہ۔‬

‫ایدرےنھکیکابںیت‪1:‬۔ڈیموالاوالبنگیپااسوتقیھباکمرکاتےہبجدامغےکدورسےےصحوسرےہوہےت‬
‫ںیہ۔‬
‫م‬
‫‪2‬۔رنوا پلسیکزایدہےسزایدہےسراتفر‪150‬رٹیمیفڈنکیساورمکےسمکراتفر‪0.2‬رٹیمیفڈنکیسےہ۔‬

‫‪3‬۔دامغاکوزن‪1.5‬ولکرگاماورہی‪100،000،000،000‬وینرازنرپلمتشموہاتےہ۔‬
‫ی‬
‫‪4‬۔اپسلنئوکرڈاوردامغارٹنوینرازنرپلمتشموہےتںیہ۔مسجںیمدوا فپکٹزززلسماورڈنیلگزںیہ۔‬

‫‪6|Page‬‬
 ‫ابب‪ :2‬لیسڈوژین‬

‫لیسڈوژین‪:‬ااسیلمعسجںیماکیلیسدودرتخزلیسںیممیسقتوہاتےہ۔وجلیسمیسقتوہاتےہآابیئلیسالہکات‬
‫ےہاورمیسقتےکہجیتنںیموجزلیسےتنبںیہدرتخزلیسالہکےتںیہ۔‬

‫ارٹنزیف‪:‬لیسڈوژینےسےلہپآابیئلیساکیادتبایئرمےلحےسزگراتےہسجںیموہرکووموسزمیکاکایپںایتر‬
‫رکاتےہ۔اسرمےلحوکارٹنزیفےتہکںیہ۔‬
‫نلپکی‬
‫ڈ سںآفرکووموسزم‪:‬ارٹنزیفےکدورانرکووموسزمیکاکایپںایتروہیتںیہ۔اسرطحانیکدعتادڈلب‬
‫نلپکی‬
‫وہاجیتےہاسلمعوکڈ سںآفرکووموسزمےتہکںیہ۔‬

‫وینریلکڈوژینےسرمادوینکلیسیکمیسقتاوراسوٹئاکیئنےسرماداسوٹئالپزمیکمیسقتےہ۔‬
‫کل‬
‫وین پیس‪:‬لیساکہصحوجاسیکاکررکدیگوکرٹنکولرکاتےہ۔رکووموسم‪:‬وینکلیسںیموموجدوہےتںیہ‬
‫رپونیٹاورڈیانیاےےکےنبوہےتںیہ۔‬

‫‪DNA‬ےسرمادڈیآیسکراوبئوینکلپکاڈسیےہ۔ےئنےننبواےلاجدنارےکےیلدہاایتاکلمکمٹیس‬

‫امیئوٹسس‪:‬ایسیلیسڈوژینسجںیمآابیئلیسدودرتخلیسںیماسرطحمیسقتوہاتےہہکرہدرتخلیسںیم‬
‫رکووموسمیکدعتادآابیئلیسینتجیہوہیتےہ۔ارٹنزیفےکدورانےننبواےلرکووموسمےکدوٹیسدوونں‬
‫درتخلیسںیمےلچاجےتںیہ۔‬

‫یماوسس‪:‬ایسیلیسڈوژینسجںیماچردرتخلیسںیماسرطحمیسقتوہاتےہرہدرتخلیسںیمرکووموسزمیک‬
‫دعتادفصنوہیتےہ۔یماوسسےکدورمالحںیہ‪1،‬۔یماوکٹ۔‪1‬ڈوژینںیمرکووموسزمیکدعتادآابیئ‬
‫لیسےکاقمےلبںیمآدیھوہاجیتےہ۔‪2‬۔یماوکٹ۔‪2‬ڈوژینںیمرکووموسزمیکدعتادآدیھںیہنوہیت۔‬

‫امیئوٹزساوریماوسسزںیمرفق‪:‬‬

‫‪7|Page‬‬
 ‫یماوسس‬ ‫امیئوٹسس‬
‫آابیئلیسےساچردرتخلیسےتنبںیہ‬ ‫آابیئلیسےسدودرتخلیسےتنبںیہ‬ ‫‪1‬۔‬
‫درتخزلیسںیمرکووموسزمیکدعتادآدیھوہاجیتےہ‬ ‫درتخزلیسںیمرکووموسزمیکدعتادآابیئلیسینتجوہیتےہ۔‬ ‫‪2‬۔‬
‫ہیلمعوتدیلیزلیسںیموہاتےہ‬ ‫ہیلمعامسجینزلیسںیموہاتےہ‬ ‫‪3‬۔‬

‫ومروتیث‪:‬وادلنیےساوالدںیموصخایصتیکیلقتنموکومروتیثےتہکںیہ۔‬

‫ومرویثوصخایصت‪:‬وہوصخایصتوجوادلنیےساوالدںیملقتنموہیتںیہ۔اثملےکوطررپآوھکنںاک‬
‫رگن‪،‬ابولںاکرگن‪،‬رہچےیکرتگن‪،‬ذاہتنوریغہ‬

‫ورییازنشی‪:‬اکییہاخدنانےکارفادںیموموجدفلتخمامسجینوصخایصتورییازنشیالہکیتںیہ۔‬

‫نیج‪:‬اجدناروںںیمومروتیثیکاینبدیزفلکیاورایلعفیتااکیئوکنیجےتہکںیہ۔ہیوجڑوںںیموموجدوہےت‬
‫ںیہ۔‬

‫رکووموسمیکاستخ‪:‬رہرکووموسزمےکدوابزووہےتںیہوجرکوڈٹیمزالہکےتںیہ۔دوونںرکوڈٹیمزاکیےصح‬
‫ےسڑجےوہےتںیہےسجرٹنیسوریئمےتہکںیہ۔‬

‫ڈالپڈیئلیس‪:‬ااسیلیسسجںیمرکووموسزموجڑوںیکوصرتںیماپےئاجےتںیہےسیجامسجینزلیس‬

‫ہپلڈیئلیس‪:‬ااسیلیسسجںیمرکووموسزمیکدعتادآدیھوہیتےہےسیجوتدیلیزلیس(رپسمایاگی)‬

‫اجدناروںیکفلتخماوناعںیمرکووموسزمیکدعتاد‪:‬‬

‫‪48‬‬ ‫دنبر‬ ‫‪46‬‬ ‫ااسنن‬

‫‪20‬‬ ‫یئکم‬ ‫‪30‬‬ ‫یلب‬
‫‪14‬‬ ‫رٹم‬ ‫‪16‬‬ ‫ایپز‬
‫ڈیانیاےاکوانسٹرککامڈل‪:‬ڈیانیاےاکاملپکیولزہاروںوھچےٹازجارپلمتشموہاتےہنجوکوینویلک‬
‫اٹڈئزےتہکںیہ۔وینویلکاٹڈئزاچرمسقےکوہےتںیہ۔‪1‬۔اڈینین‪2‬۔وگانین‪3‬۔اسوٹئنیس‪4‬۔اھتیئنیم۔اس‬

‫‪8|Page‬‬
 ‫امڈلےکاطمقبڈیانیاےاملپکیولوینویلکاٹڈئزےکےنبدوڑسڈنیزرپلمتشموہاتےہ۔وجاکیدورسےےک‬
‫اسھترکاسڈنیبزےکذرہعیڑجرکڑیسیھامناستخانبےتںیہ۔‬

‫وصخایصتیکیلقتنم‪:‬بجرناورامدہالمپرکےتںیہوترنیکرطفےسآےنواالرپسمامدہےکہپلڈیئاگیےس‬
‫ویفزوہرکزابپگوٹانبداتیےہ۔زابپگوٹںیمورایتثامدےیکوپریدعتاداحبلوہاجیتےہاسرطحوادلنییک‬
‫امتمامسجیناورایلعفیتوصخایصتزابپگوٹاکہصحنباجیتںیہوجےئنےننبواےلاجدنارںیمروامنوہیتںیہ۔‬

‫ریغومرویثوصخایصت‪:‬وہوصخایصتوجوادلنیےسوچبںںیملقتنمںیہنوہیت‪،‬ریغومرویثوصخایصتالہکیت‬
‫ںیہ۔اثملےکوطررپمسجےکیسکہصحاکٹکاجانایامیبریےکببسزمکوروہان‬

‫ومرویثوصخایصت‪:‬وہوصخایصتوجوادلنیےسوچبںںیملقتنموہیتںیہ۔اثملےکوطررپ‬

‫آوھکنںیکرتگن‪:‬آھکنےکآرئسںیموھبرےرگنےکامدےوکزنیجرٹنکولرکےتںیہ۔ارگزنیجزایدہاکم‬
‫رکںیوتہیامدہزایدہےنباگاورآوھکنںیکرتگنایسہوہاجیتےہارگہیامدہمکےنبوتآوھکنںیکرتگناکلہرباؤنوہ‬
‫اجیتےہ۔‬

‫اکنیکولڑجیوہیئایآزاد‪:‬ارگاسوصختیصےکزنیجاکمرکںیوتاکنیکولرہچےےسآزادریتہےہ۔ھچک‬
‫ولوگںںیمہیزنیجںیہنوہےتانںیماکنیکولرہچےیکدلجےسڑجیریتہےہ۔‬

‫ابب‪ :3‬ابویئانکیٹولیج‬

‫ابویئانکیٹولیج‪:‬انکیٹولیجاکااسیہبعشسجںیمینبونعااسننیکدمداورافمدےکےیلفلتخمرطوقیںےساجدنار‬
‫اایش(ابوصخلصامرکیئوآرگم)وکاامعتسلایکاجاتےہ‪،‬ابویئانکیٹولیجالہکاتےہ۔‬
‫‪9|Page‬‬
‫ڈیانیاےریلپینشیک‪:‬ہیااسیلمعےہسجںیمڈیانیاےاینپاکایپںایتررکاتےہ۔ہیلمعارٹنزیفےکدوران‬
‫ووقعذپزیوہاتےہ۔‪1‬۔ےلہپرمےلحںیمڈیانیاےیکاستخریغدلبارڑیسیھامنلکشاایتخررکاتیلےہ‬

‫‪2‬۔دورسےرمےلحںیمڈیانیاےاکرہرٹسڈنیوینویلکاٹڈئےکاامعتسلےساینپوہوہباکایپںایتررکاتےہ۔‬

‫خپیپکارئنیجنگن‪:‬ابویئانکیٹولیجیکدجدیرتنیکینکیٹسجںیماسدسنئاناکیاجدنارےکنیجوکبختنمرکےت‬
‫ںیہاوررھپاگلرکےکدورسےاجدنارںیملقتنمرکدےتیںیہ۔‬
‫یس‬ ‫یس‬
‫رٹا جیپکاجدنار‪:‬وہاجدنارسجےکزلیسںیمریبویننیجدالخایکاجاتےہ۔رٹا جیپکاجدنارالہکاتےہ۔‬

‫خپیپکارئنیجنگنںیمریٹکیبایاکاامعتسل‪:‬ریٹکیبایلیستہباسدہوہاتےہ‪،‬اسدسنئاناسوکآاسینےسھجمسےتکس‬
‫ںیہ۔ڈیانیاےےکااضیفدارئہامنڑکٹےنجوکالپزڈمےتہکںیہیھباسوٹئالپزمںیماپےئاجےتںیہ۔الپزڈم‬
‫اےنپاسھتکلسنمنیجوکریٹکیبلیلیسںیمےلاجاتےہاورنیجاکریکریئالہکاتےہ۔اکیریٹکیبلیلیس‪20‬‬
‫ٹنمںیممیسقتوہرکدودرتخلیسانبداتیےہ۔‬

‫ریٹکیبمیںیمنیجدالخرکان‪:‬‬

‫‪ ‬الہپرمہلحڈورناجدنارےکمسجںیمنیجیکانشتخاوراسوکاگلرکانےہسجےکےیلازنیازمئاامعتسل‬
‫وہےتںیہ۔‬
‫‪ ‬نیجوکالپزڈمڈیانیاےےکاسھتوجڑرکریٹکیبمیںیملقتنمرکدایاجاتےہ۔الپزڈمڈیانیاےاور‬
‫اسےکاسھتڑجےدیپسچلےکنیجوکرییبمکنڈیانیاےےتہکںیہ۔ریٹکیبمیسجںیمنیج‬
‫کل‬‫ی‬‫ی‬ ‫پ‬‫جن‬
‫یومڈافیڈئریٹکیبمیالہکاتےہ۔‬ ‫لقتنمایکاجاتےہ۔‬
‫‪ ‬یجامیریٹکیبایمیسقتدرمیسقتوہرکولطمہبرپونیٹیکاکیڑبیدقماردیپارکدےتیںیہ۔‬
‫یف‬
‫خپیپکومڈ پکیسٹز‪:‬ابویئانکیٹولیجےکفلتخمرطوقیںےکاامعتسلاجدناروںےکزنیجںیمیکاجےنوایل‬
‫یف‬
‫دبتایلیںخپیپکومڈ پکیسٹزالہکیتںیہ۔‬
‫‪10 | P a g e‬‬
‫اوسننیل‪:‬اوسننیلوخنںیمولگوکزویللوکمکرکیتےہ۔بجوخنںیمولگوکزاکویللڑبھاجاتےہوتپایزاوسننیل‬
‫اخرجرکاتےہوجہکولگوکزےکویللےکمکوہاناکابثعیتنبےہ۔ارگرکنیپایزاوسننیلدیپاہنرکےوتوخنںیم‬
‫ولگوکزیکدقمارڑبھاجیتےہاورہیاحتلذایسطیبالہکیتےہ۔ذایسطیبےکرموضیںوکاوسننیلےکےکیٹوگلاےن‬
‫خ‬
‫ڑپےتںیہ۔امیضںیماوسننیلاجونروںےساحلصیکاجیتیھتنکیلابابویئانکیٹولیجےکرطوقیںےس پییکلی‬
‫ب‬
‫ومڈافیڈئ پکپٹزمیےساحلصیکاجیتےہ۔‬

‫ونکیسٹز‪:‬ونکیسٹزےسرمادزمکورایرمدہرجامیثںیہوجمسجںیمامیبریےکالخفدماتعفدیپارکےنےکےیل‬
‫اامعتسلوہےتںیہ۔بجزمکوررجامیثمسجےکادنردالخوہےتںیہوتوخنےکزلیسانےکالخفایٹنیابڈزیانبرک‬
‫انوکابتہرکدےتیںیہ‪،‬ہیایٹنیابڈزیوخنںیمیہریتہںیہ۔بجیھبکیقیقحرجاومیثںاکہلمحوہاتےہوتےلہپےسایتر‬
‫ب‬
‫ہیایٹنیابڈزیانرجاومیثںوکامردیتیںیہ۔آجلکاسدسنئانونکیسٹزےکوصحلےکےیل پکپٹزایوکاامعتسلرکرےہ‬
‫ںیہ۔ہیپااٹسٹئیب‪،‬اٹئڈیئاوررسخہیکونکیسٹزابویئانکیٹولیجےکرطوقیںےسایتریکیئگںیہ۔‬

‫زراتعںیمابویئانکیٹولیجاکاالطق‪:‬زراتعےکہبعشںیمرتہبیالےناورولصفںیکدیپاوارںیمااضہفےکےیل‬
‫ابویئانکیٹولیجےناالقنبرباپرکدایےہ۔اسدسنئانڑجیوبویٹںاورڑیکےوکمڑوںےکالخفزمایتمحامدے‬
‫دیپارکےنواےلواےلزنیجوپدےںیمدالخرکےتںیہ۔اےسیوپدےڑجیوبویٹںاورڑیکےوکمڑوںوکمتخ‬
‫رکےنوایلرپوٹدیپارکےتیلںیہاوررتہبرطےقیےسدیپاواردےتیںیہ۔دنگم‪،‬یئکم‪،‬اچول‪،‬ونکال‪،‬آولوریغہیک‬
‫ولصفںاسرطہقیےسومڈافییئایکایگےہ۔‬

‫وخراکاکظفحتاوردیپاوار‪:‬اجونروںیکرتہبوکایٹلےکزنیجےکاامعتسلےسدودھاوروگتشیکدیپاوارںیم‬
‫ااضہفوہاےہ۔اچولیکایسیوکایٹلانبیئیئگےہسجںیمواٹنم‪A‬رثکتےساپایاجاتےہ۔رغبیوکلمںںیم‬
‫ولگاسواٹنمیکیمکاکاکشروہےتںیہوجانںیمادنےھنپیکامیبریاکببساتنبےہ۔رتہبوکایٹلےکلھپاور‬
‫زبسایںیھبابویئانکیٹولیجاکرکہمشےہ۔‬
‫ب‬
‫وٹانم‪ B12‬یکیٹرٹایکزٹادہدیپاواریکوہجےہہیادوٹاتںیماامعتسلوہٹاےہ۔‬
‫‪11 | P a g e‬‬
 ‫تحصںیمابویئانکیٹولیجاکاالطق‪:‬ابویئانکیٹولیجیکدمدےسدنمرہجذلیرپاڈسٹکانبےئےئگںیہ‪:‬۔‬

‫اامعتسل‬ ‫رپاڈٹک‬ ‫اامعتسل‬ ‫رپاڈٹک‬

‫دردےسوکسناپےنےکےیل‬ ‫اٹیباڈنیورنف‬ ‫ذایسطیبینعیوشرگےکےیلدیفم‬ ‫اوسننیل‬
‫وارئسےسےنلیھپوایلامیبرویں‬ ‫ارٹنریفون‬ ‫ڑبوھرتیےکلمعوکزیترکےن‬ ‫رگوھتاہرومن‬
‫ےکالخف‬ ‫ےکےیلدیفم‬
‫ن‬
‫وابیئامیبرویںےساچبؤےکےیل‬ ‫و کسپٹز‬
‫بپکی‬
‫دنچامہابویئانکیٹولیج پکس‬

‫نیجریھتایپ‪:‬ااسیرطہقیالعجسجںیماتمرثہزنیجیکیمکوکوپراایکاجاتےہایاںیہنانرلمزنیجےسدبلدایاجاتےہ‪،‬‬
‫نیجریھتایپالہکاتےہ۔ہیرسنیکاوراڈیزیسیجامیبرویںےکالخفاامعتسلوہاتےہ۔‬

‫جیپیپکنیسپیپگ‪:‬ہیکینکیٹومرویثامیبرویںیکصیخشتاوروچبںےکآابؤادجادےکےیلاامعتسلوہیتےہ۔اس‬
‫کینکیٹںیم‪DNA‬اکاملپکیولرباہراتسٹسیٹرکایلاجاتےہ۔‬

‫ولکگنن‪:‬ولکگنناکرطہقیاجونروںےکآرگیکایتریےکےیلاامعتسلوہاتےہ۔ہیفلتخمامیبرویںےکالعجںیم‬
‫اامعتسلوہیتےہ۔‬

‫اموحلیکرتہبیںیمابویئانکیٹولیجاکاالطق‪:‬اموحایلیتاسملئےکلحےکےیلابویئانکیٹولیجاامعتسلوہیتےہ۔‬
‫کل‬‫ی‬‫ی‬ ‫پ‬‫جن‬
‫یومڈافیڈئریٹکیبایویسرجیاوروتعنصںےکافلضامدوںیکرٹٹنمٹیےکےیلاامعتسلوہےتںیہ۔اںیہن‬
‫نی‬
‫آیبآولدیگےکاخےمتےکےیلاامعتسلایکاجاتےہ۔رخدینیباجدناروجابویئ ستیاسڈیئز‪،‬ابویئرفالیٹزئاورابویئ‬
‫رسنیسےکوطررپاامعتسلوہےتںیہ‪،‬ابویئانکیٹولیجےسانبےئاجےتںیہ۔‬

‫نی‬
‫ابب‪ :4‬وپول پیساوراموحلرپانےکارثات‬

‫‪12 | P a g e‬‬
 ‫نی‬
‫اضفیئوپول پیساورانےکذراعئ‪:‬اکرنبومونآاسکڈیئ‪،‬رفلسڈایئآاسکڈیئ‪،‬انرٹئونجےکآاسکڈیئزاورولکرو‬
‫نی‬ ‫نی‬
‫ولفرواکرزنبڑبےاضفیئوپول پیسںیہاوروفزلسویفزلاوراریووسزلاضفیئوپول پیسےکڑبےذراعئںیہ۔‬
‫نی‬
‫ذراعئ‬ ‫اضفیئوپول پیس‬
‫وکےلئاوردورسےوفلسویفزلےکانلمکمےنلجےساکرنبومونآاسکڈیئدیپاوہیتےہ‬ ‫اکرنبومونآاسکڈیئ‬
‫اوراگڑویںاوررٹکیفویںےساخرجوہےنواےلدوھںیئںیمہیوموجدوہیتےہ‬
‫رٹکیفویںںیموکےلئاورآلئےکےنلجےسدیپاوہیتےہ‬ ‫رفلسڈایئآاسکڈیئ‬
‫س‬
‫رھتلماپور پیسٹزےساخرجوہےنواےلدوھںیئںیمیھبوموجدوہیتےہ‬
‫ہیرٹکیفویںاوراگڑویںےکاونجنںںیمدنلبرمٹرچیرپےنلجےسدیپاوہےتںیہ‬ ‫انرٹئونجےک‬
‫آاسکڈیئز‬
‫ہیاریووسزلرپسے‪،‬ررفیرجیرٹیزاوراریئڈنکیسپگزمٹسسےسرےنسےکدعباضفںیمدالخوہےت‬ ‫ولکروولفرواکرزنب‬
‫ںیہ۔‬
‫نی‬
‫اضفیئوپول پیسیکوصخایصتاورااسنینآرنگزمٹسسرپانےکارثات‬

‫اکرنبومونآاسکڈیئ‪:‬ہیےبرگناورزرہیلیسیگےہ۔ہیرسدرد‪،‬اہرٹاکیٹ‪،‬اسسنےکاسملئدیپارکیتےہ۔‬
‫ہیومیہولگنبےکاسھتلمرکمسجںیمآنجیسکیکرفایمہںیمیمکاکابثعیتنبےہ۔‬

‫رفلسڈایئآاسکڈیئ‪:‬ہیےبرگناورانوگاروبوایلسیگےہ۔ہیابرشےکاپینںیملحوہرکزیتایبابرشاکابثعیتنب‬
‫ےہ۔ہیاسسنےنیلںیمدوشاری‪،‬ومنایناورڑھپیھپوںےکرسنیکےسیجاسملئدیپارکیتےہ۔‬
‫شیت‬
‫رفلسڈایئآاسکڈیئوپدوںےکولکروالپٹسوکابتہرکیتےہسجےسوفوٹ ھیزیساکلمعاتمرثوہاتےہ۔‬

‫انرٹئونجےکآاسکڈیئز‪:‬ہیزرہیلیںیسیگابرشےکاپینںیمریتایبابرشاکابثعیتنبںیہ۔اورڑھپیھپوںوکربی‬
‫رطحاتمرثرکیتںیہ۔‬

‫رگنیاہؤسایفپکٹ‪:‬بجوسرجیکروینشزنیمرپڑپیتےہوتھچکہصحذجبرکیتیلےہاوراےسٹیہارنیجںیم‬
‫دبتلیرکدیتیےہ۔زنیماسٹیہارنیجاکھچکہصحاضفںیمرفلپکٹرکدیتیےہ۔اضفںیمرگنیاہؤسںیسیگ‬
‫‪13 | P a g e‬‬
 ‫زنیمیکرفلپکٹرکدہٹیہارنیجاکھچکہصحذجبرکیتیلںیہسجےساضفاکرمٹرچیڑبھراہےہ۔ہیلمعرگنی‬
‫اہؤسایفپکٹالہکاتےہ۔‬
‫ھی‬‫میت‬
‫رگنیاہؤسںیسیگ‪:‬اکرنبڈایئآاسکڈیئ‪ ،‬ں‪،‬انرٹئونجےکآاسکڈیئ‪،‬ولکروولفرواکرزنباورآیباخبراتوریغہ‬
‫س‬
‫رگنیاہؤس‪:‬ہیےشیشایالپکٹسیک پیساکانبوہااکیڑبارمکہوہاتےہ۔‬
‫نلی‬
‫اوزونڈ سں‪:‬ولکروولفرواکرزنبوجاریئڈنکزنشی‪،‬ررفیرجیرٹیزاوررپسےےکڈوبںںیماامعتسلوہےتںیہ۔وہ‬
‫اضفںیمدالخوہرکاوزونےکاسھتاعتلمرکےتںیہاوراوزونیکہہتیلتپوہےناکببسےتنبںیہہیلمعاوزون‬
‫نلی‬
‫ڈ سںالہکاتےہ۔اوزونیکہہتزنیمےسدنلبیرپوموجدےہہیوسرجےسآےنوایلارٹلاواٹلئاعشوعںوک‬
‫زنیمکتےنچنہپےسرویتکےہ۔‬
‫نلی‬ ‫نلی‬
‫اوزونڈ سںےکارثات‪:‬اوزونڈ سںیکوہجےسارٹلاواٹلئاعشںیعرباہراتسزنیمرپچنہپرکآوھکنں‬
‫ےکاسملئاوردلجےکرسنیکیسیجامیبرویںاکببسیتنبںیہاورزنیمےکدرہجرحارتںیمااضہفرکیتںیہ۔‬

‫ولگلبوارگنم‪:‬ااسنینرسرگویمںیکوہجےساموحلںیمرگنیاہؤسوسیگںیکدقمارڑبھریہےہسجےسرگنی‬
‫نلی‬
‫اہؤسایفپکٹاوراوزونڈ سںیکرشحڑبےنھےسزنیمےکدرہجرحارتںیمااضہفوہراہےہ۔اےسولگلب‬
‫وارگنمےتہکںیہ۔ولگلبوارگنمےسربافینالعوقںاوراہپڑوںرپربفےنلھگپیکرشحڑبھریہےہاوردنمسریک‬
‫حطسدنلبوہریہےہ۔ولگلبوارگنمیکوہجےسداینیکآبووہادبتلیوہریہےہ۔‬

‫٭وفلسویفزلوکےننبےکےیلزہاروںاسلدراکروہےتںیہہیاکیتسسراتفرلمعےہ۔‬

‫ادنینھےکےنلجےسہاسلاموحلںیم‪18000‬نیلمنٹاکرنبڈایئ‬
‫آاسکڈیئدیپاوہیتےہ۔‬
‫اسدسنئاونںےنشیپوگیئیکےہہکاوسیکںیدصیںیمحطسدنمسر‬
‫ںیمایمااضہفوہاگ‬

‫‪14 | P a g e‬‬
 ‫زیتایبابرش‪:‬رفلساورانرٹئونجےکآاسکڈیئزابدولںںیموموجدابرشےکاپینںیملحوہرکویفلسرکاور‬
‫انرٹئکاڈسیانبےتںیہ‪،‬ہیاڈسیزابرشےکاپینوکاڈسیکانبدےتیںیہ۔ایسیابرشزیتایبابرشالہکیتےہ۔‬

‫ارثات‪:‬زیتایبابرشدرایؤں‪،‬ولیھجںاوروجڑہوںںیمآیبایحتوکامردیتیےہ۔ہیدروتخںےکوتپںاوراھچلوک‬
‫ابتہرکیتےہ۔ہیامعروتںےکرھتپاورداھوتںوکاھکاجیتےہ۔اڈسیکیٹمںیمااگیئاجےنوایلںیلصفرتہبوطررپ‬
‫وشنوامنںیہناپںیتکس۔یٹمںیمامرکیئوآرگپٹزمیھباسےساتمرثوہےتںیہ۔‬

‫ڈیافرنشیٹسایالگنجتاکاٹکؤ‪:‬ااسنینرسرگویمںےکہجیتنںیموہےنوایلالگنجتیکاٹکیئڈیافرنشیٹسالہکیت‬
‫ےہ۔امعریتڑکلی‪،‬راہشئاوریتیھکابڑیےکےیلالگنجتوکاکاٹاجراہےہ۔‬

‫ڈیافرنشیٹسےکاموحلرپارثات‪:‬٭وممساورآبووہاںیمدبتایلیںروامنوہیتںیہ۔٭زینیماٹکؤوہاتےہ‬
‫سجےسزنیماکزرزیخہصحاضعئوہاتےہ۔٭لمعریخبتںیمیمکیکوہجےسابرںیشمکوہیتںیہ۔‬

‫٭دروتخںںیمیمکےس‪CO2‬یکدقمارںیمااضہفوہاتےہوجولگلبوارگنماکابثعاتنبےہ۔‬

‫ڈیافرنشیٹسےکیلگنجایحترپارثات‪:‬٭ڈیافرنشیٹسیلگنجایحتےکاسمنکوکابتہرکیتےہ٭یلگنجایحت‬
‫ےکاندیپوہےناکرطخہڑبھاجاتےہ۔٭یلگنجایحتیکوہجاقمئدقریتوتازنڑگباجاتےہ۔‬

‫یسکالعےقےکامتموخدرووپدےاورریغٹاوتلاجونریلگنجایحتالہکےتںیہ۔‬

‫اناقلبدجتدیذراعئ‪:‬اےسیذراعئوجدلجیہنانبےئاجںیکس‪،‬اناقلبدجتدیذراعئالہکےتںیہ۔اثملےکوطررپ‬
‫وکہلئ‪،‬دقریتسیگ‪،‬آلئوریغہ۔‬

‫ارنیجےکابتمدلذراعئ‪:‬وڈنارنیج‪،‬اہڈیئرواپور‪،‬وسرلارنیجوریغہ‬

‫اسڈلوٹسیوکاکھٹےناگلےنےکومزوںرطےقی‪:‬اسڈلوٹسیالپکٹساورےشیشیکاایشء‪،‬اٹسرئووفم‪،‬انےلاکڑچیک‪،‬‬

‫‪15 | P a g e‬‬
‫زریعاناکرہامدےاوررھگولیوکڑارکٹکرپلمتشموہاتےہ۔ہیاناکرہامدےآولدیگاکببسےتنبںیہاسےیلانوک‬
‫انمبسرطےقیےساکھٹےناگلانرضوریےہ۔ڑگاھوھکدرکدابان‪،‬الجرکراھکرکدانی‪،‬اورریاسبیکلپگاسڈلوٹسی‬
‫وکاکھٹےناگلےنےکاعمرطےقیںیہ۔‬

‫ہاسل‪5‬وجنوکاموحایلیتدنانمٹااجٹاےہ۔‬

‫ااسنرنئنشی‪(:‬الجرکراھکرکدانی)اسرطہقیںیماسڈلوٹسیوکدنلبدرہجرحارترپالجدایاجاتےہ۔‬

‫واسلئوکوفحمظانبان‬

‫وفلسویفزلزنیمرپدحموددقمارںیموموجدںیہ۔انواسلئوکاچبےنےکےیل‪3R‬رتابیکاانپیناچہ۔وہ‬
‫درجذلیںیہ۔‬

‫٭ریڈویس(مکاامعتسلرکان)‪:‬اننابویئڈیرگڈیالبیاایشاکاامعتسلمکرکاناچےیہ۔اسرطحانیکایتریںیم‬
‫اامعتسلوہےنواےلواسلئوکاچبایاجاتکسےہ۔‬

‫٭ریویز(دوابرہاامعتسلرکان)‪:‬اننابویئڈیرگڈیالبیاایشءوکابرابراامعتسلرکاناچےیہ۔‬

‫٭ریاسبیکلپگ(دوابرہاکرآدمانبانیل)‪:‬اننابویئڈیرگڈیالبیاایشءوکدحیلعہدحیلعہااھٹکرکانیل‪،‬اصفرکاناورالھگپ‬
‫رکیئناایشءانبانےہ۔‬

‫امہولعمامت‪:‬٭امرہنیےکاطمقبیسککلمےک‪25٪‬رےبقرپالگنجتوہےناچےیہنکیلاپاتسکنےک‬
‫رصف‪5٪‬رےبقرپالگنجتوموجدںیہ۔٭زگہتش‪100‬اسولںںیمااسنینرسرگویمںیکوہجےساضفںیماکرنب‬
‫ڈایئااسکڈیئاکانتبس‪0.027‬ےسڑبھرک‪0.035‬وہایگےہ۔‬

‫اسدسنئاونںاکایخلےہارگیہیراحجنراہوتایلگدصیےکفصنکتاضفںیماکرنبڈایئآاسکڈیئیکدقماردوانگ‬
‫وہاجےئیگ۔‬

‫‪16 | P a g e‬‬
 ‫ابب‪ :5‬لکیمیکریازنشکی‬

‫لکیمیکریانشکی‪ :‬وہلمعسجےکدوراناایشایسییئناایشںیمدبتلیوہاجںیئنجیکایمیکیئاستخاورایمیکیئوصخایصتانوک‬
‫انبےنوایلاایشےسابلکلفلتخموہں۔‬

‫اعتمالمت‪:‬وہاایشءوجلکیمیکریانشکیںیمہصحیتیلںیہ۔اعتمالمتالہکیتںیہ۔‬

‫احالصت‪ :‬وہاایشءوجلکیمیکریانشکیےکہجیتنںیمیتنبںیہ۔احالصتالہکیتںیہ۔اثملےکوطررپ‬

‫اعتمالمت‬ ‫احالصت‬
‫)𝑔(‪𝑁2‬‬ ‫)𝑔(‪+ 3𝐻2‬‬ ‫‪2𝑁𝐻3‬‬

‫لکیمیکریازنشکیاکاالطق‬
‫شیت‬
‫وفوٹ ھیزیس‪:‬وپدےاکرنبڈایئآاسکڈیئاوراپینےسوسرجیکروینشاورولکرولفیکوموجدیگںیمولگوکزانبےتںیہ۔اس‬
‫شیت‬
‫لمعوکوفوٹ ھیزیسےتہکںیہ۔‬

‫ولکرولف اور وسرج یک روینش‬

‫‪6𝐶𝑂2 +‬‬ ‫‪6𝑂2‬‬ ‫→‬ ‫‪𝐶6 𝐻12 𝑂6 +‬‬ ‫‪6𝑂2‬‬

‫راپسیرئنشی‪:‬اجدناروںےکااسجمںیمراپسیرئنشیےکدورانولگوکزآنجیسکیکوموجدیگںیموٹٹرکاکرنبڈایئآاسکڈیئاور‬
‫اپینانباتےہ۔اسلکیمیکریانشکیےساحلصوہےنوایلارنیجوکاجدنارفلتخماامعلںیماامعتسلرکےتںیہ۔‬

‫‪𝐶6 𝐻12 𝑂6 + 6𝑂2‬‬ ‫→‬ ‫ارنیج ‪6𝐶𝑂2 + 6𝑂2 +‬‬

‫میپی‬ ‫میپی‬
‫رف سںریازنشکی‪:‬اےسیریازنشکیوجامرکیئوآرگمیکوموجدیگںیموہےتںیہ‪،‬رف سںریازنشکیالہکےتںیہ۔‬

‫ایمیکیئاسمواںیتاورانوکوتمازنرکان‬

‫رٹالئاوراریریرطہقی‪:‬اسرطہقیےکاطمقباسمواتےکدوونںاجبنافرومولںاورالعوتمںےکےکابںیئاجبنوکیئ‬
‫انمبسدعداگلرکدوونںرطفاومٹیںیکدعتادرباربرکںیل۔وتمازناورریغوتمازناسمواںیت‪:‬ایسیاسمواتسجںیم‬
‫اعتمالمتاوراحالصتےکاومٹیںیکدعتادرباربوہ‪،‬وتمازناسمواتالہکیتےہ۔اورایسیاسمواتسجںیماعتمالمتاور‬
‫احالصتےکاومٹیںیکدعتادرباربہنوہ۔ریغوتمازناسمواتالہکیتےہ۔‬
‫‪17 | P a g e‬‬
 ‫دنچامہوتمازنیکیئگاسمواںیت‪:‬‬

‫ریغوتمازن‬ ‫وتمازن‬
‫‪𝐹𝑒 + 𝐶𝑙2 → 𝐹𝑒𝐶𝑙3‬‬ ‫‪2𝐹𝑒 + 3𝐶𝑙2 → 2𝐹𝑒𝐶𝑙3‬‬
‫‪𝐴𝑙 + 𝑂2 → 𝐴𝑙2 𝑂3‬‬ ‫‪4𝐴𝑙 + 3𝑂2 → 2𝐴𝑙2 𝑂3‬‬
‫‪𝑁𝑎𝐵𝑟 + 𝐶𝑙2 → 𝑁𝑎𝐶𝑙 + 𝐵𝑟2‬‬ ‫‪2𝑁𝑎𝐵𝑟 + 𝐶𝑙2‬‬
‫‪→ 2𝑁𝑎𝐶𝑙 + 𝐵𝑟2‬‬
‫‪𝐹𝑒 + 𝑂3 → 𝐹𝑒2 𝑂3‬‬ ‫‪4𝐹𝑒 + 3𝑂2 → 2𝐹𝑒2 𝑂3‬‬

‫اقونناقبےئامدہ‪:‬ہیاقوننرفایسیسنٹسمیکویلازئےےن‪1785‬ںیمشیپایک۔اساقوننےکاطمقب‪:‬‬

‫"(امس)امدہہنوتانفوہاتےہہنیہانبایاجاتکسےہ‪،‬ہکلبہیاکیلکشےسدورسیلکشںیمدبتلیوہاجاتےہ"۔دورسےوظفلں‬
‫ںیماعتمالمتاوراحالصتاکامسرباربراتہےہ۔‬

‫اڈینشیریانشکی‪ :‬دوایدوےسزادئاایشءاکایمیکیئوطررپلمایناپمکؤڈنانبدانی‪،‬اڈینشیریانشکیالہکاتےہ۔اثملےکوطررپ‬

‫‪𝐻2 (𝑔) +‬‬ ‫→ )𝑔( ‪𝑂2‬‬ ‫𝑙𝐶𝐻‪2‬‬

‫ڈیوپمکزنشیریانشکی‪ :‬ااسیریانشکیسجںیماکیاپمکؤڈنوٹٹرکدوایدوےسزادئاایشءانبدے‪،‬ڈیوپمکزنشیریانشکی‬
‫الہکاتےہ۔اثملےکوطررپ‬

‫اوسکیرھتکمریانشکی‪:‬اےسیریانشکینجےسٹیہ(ارنیج)اخرجوہیتےہ۔اوسکیرھتکمالہکےتںیہ۔‬

‫‪18 | P a g e‬‬
 ‫اڈنیورھتکمریریانشکی‪:‬اےسیریانشکینجےکدورانٹیہذجبوہیتےہ‪،‬اڈنیورھتکمالہکےتںیہ۔‬

‫اوسکیےکینعم"ابرہ"اوراڈنیوےکینعمادنر"۔۔رھتمےکینعم"ٹیہ"۔‬

‫اوسکیرھتکمریازنشکییکروزرمہزدنیگںیماتیمہ‪:‬‬

‫٭ویفزلےکےنلجےسدیپاوہےنوایلارنیجاھکےناکپےناوررمکوںوکرگمرےنھکےکےیلاامعتسلوہیتےہ۔‬

‫٭وفزلسویفزلےکےنلجےسدیپاوہےنوایلارنیجوسیگںاکرپرشیڑباھیتےہوجپوکرحتکدیتیےہسجےساگڑایںرحتک‬
‫رکیتںیہ۔‬
‫س‬
‫٭رھتلماپور پیسٹزںیموفزلسویفزلےکےنلجےسیلجبدیپاوہیتےہ۔‬

‫٭ڈاانئامٹیئاورنگاپؤڈرےکریانشکیااہتنیئاوسکیرھتکموہےتںیہ‪،‬اوردامھےکالہکےتںیہ۔انوکامگننیئںیمالبگنٹس‬
‫ےکوطررپاامعتسلایکاجاتےہ۔‬

‫دنمرہجذلیاسمواوتںوکوتمازنرکںی۔‬

‫٭دنمدہجذلیاسمواوتںوکلمکمرکںی۔‬

‫‪19 | P a g e‬‬
 ‫ابب‪ :06‬اڈسیز‪،‬ن‪/‬الکلٹزاوراسسٹل‬

‫اڈسی‪:‬اےسی اپمکؤڈنزوجاےنپآیبولسنشںیماہڈیئرونجآزنئدےتیںیہ‪،‬اڈسیالہکےتںیہ۔اڈسیالینیطزابناکظفلےہسجےک‬
‫ینعم"رتش"ےکںیہ۔‬

‫آرگیپکاڈسیز‪:‬اےسیاڈسیزوجوپدوںاوراجونروںےساحلصےیکاجےتںیہ۔آرگیپکاڈسیزالہکےتںیہ۔ےسیجہکافرکم‬
‫اڈسیاورایسیپکاڈسیوریغہ۔ھچکآرگیپکاڈسیاورانےکذراعئےچیندےیئےئگںیہ۔‬

‫ذراعئ(وسرزس)‬ ‫اڈسیز‬ ‫ذراعئ(وسرزس)‬ ‫اڈسیز‬

‫ایلماوراوگنر‬ ‫اٹراٹرکاڈسی‬ ‫ویچیٹناکڈگن‬ ‫افرکماڈسی‬
‫بیس‬ ‫مپلکاڈسی‬ ‫رسہک‬ ‫ایسیپکاڈسی‬
‫ف‬
‫پیس‬ ‫ریٹسکاڈسی‬ ‫امٹرٹ‬ ‫آزگنلکاڈسی‬
‫دیہ‬ ‫کٹکیلاڈسی‬ ‫رٹسسرفوٹ‬ ‫ڑسکاڈسی‬
‫رنملاڈسیز‪:‬اےسیاڈسیزوجرنمزلےساحلصےیکاجےتںیہاسیجہکاہڈیئروولکرکاڈسی‬

‫افرومال‬ ‫رنملاڈسیز‬ ‫افرومال‬ ‫رنملاڈسیز‬

‫‪𝐻𝑁𝑂3‬‬ ‫انرٹئکاڈسی‬ ‫‪𝐻2 𝑆𝑂4‬‬ ‫ویفلسرکاڈسی‬
‫‪𝐻3 𝑃𝑂4‬‬ ‫افوفسرکاڈسی‬ ‫𝑙𝐶𝐻‬ ‫اہڈیئروولکرکاڈسی‬
‫اڈسیزےکوخاص‪:‬٭امتماڈسیزاکذاہقئرتشوہاتےہ۔٭امتماڈسیزےلینسمٹلاورمیتھالئاورجنوکرسخرکدےتیںیہ۔‬

‫٭اطوتقراڈسینلجدیپارکےنواےلوہےتںیہ۔ہیااسنیناعضاء‪،‬دلجاورڑپکوںوکالجدےتیںیہ۔‬

‫٭اڈسیزمیپلرےکاسھتلمرکاسسٹلانبےتںیہاوراہڈیئرونجسیگاخرجوہیتےہ۔‬

‫ہیریانشکی اہڈیئرونجسیگاکانشیتخٹسیٹیھبےہ۔اہڈیئرونجسیگاسریانشکیںیمدامھےکےکاسھتدیپاوہیتےہ۔‬

‫٭اڈسیاکروبناورلٹیماہڈیئرونجاکروبنےکاسھتلمرکاکرنبڈایئآاسکڈیئاوراپینانبےتںیہ۔‬
‫‪20 | P a g e‬‬
 ‫‪𝐶𝑎𝐶𝑂3 +‬‬ ‫𝑙𝐶𝐻‪2‬‬ ‫→‬ ‫‪𝐶𝑎𝐶𝑙2 +‬‬ ‫‪𝐻2 𝑂 + 𝐶𝑂2‬‬

‫ےچیندایایگریانشکیاکرنبڈایئآاسکڈیئاکانشیتخٹسیٹےہ‪،‬ہیالمئوارٹوکدودایھرکدیتیےہ۔‬

‫𝐻𝑂𝑂𝐶 ‪𝑁𝑎𝐻𝐶𝑂3 + 𝐶𝐻3‬‬ ‫→‬ ‫‪𝐶𝐻3 𝐶𝑂𝑂𝑁𝑎 + 𝐻2 𝑂 + 𝐶𝑂2‬‬

‫٭اڈسیز‪،‬نےکاسھتریانشکیرکےکاپیناوراسٹلانبےتںیہ‪،‬ہیلمعوینرٹاالزئنشیالہکاتےہ۔‬

‫اڈسیزےکاامعتسالت‬

‫٭اہڈیئروولکرکاڈسی‪1:‬۔داھوتںیکحطسےسرگناصفرکان‪2،‬۔اعمکمنیکصیخلترکان۔‪3‬۔ونلبداھوتںاسیجہکوسان‬
‫وریغہوکالھگپےنےکےیلاوکیاریجپاایتررکان‪4،‬۔اٹسرچےسولگوکزانبےنےکےیل‪5،‬۔امہرےدعمےںیموخراکےکرتہباور‬
‫اباقدعہاہےمضےکےیل‬

‫٭ویفلسرکاڈسی‪1:‬۔ڈیاہڈئرگنٹیاٹنجی(یسکاپمکؤڈنےساپیناکنانل)ےکوطررپ‪2،‬۔ھچکداھوتںےسیجہکاوممینافٹیفس‪،‬‬
‫جی‬ ‫کپلیس‬
‫مافٹیفسوریغہیکایتریںیم‪3،‬۔ونصمیعکلس‪،‬روگنں‪،‬ڈرٹی پیساورادوایتیکایتریںیم‪4،‬۔رٹپومیلیکرافیرنئی‬
‫‪،‬اٹسکیٹلئ(ڑپکےیکتعنص)‪،‬اوردیلراڈنرٹسزی(ڑمچےیکتعنص)ںیم‪5،‬۔ڈیلوٹسرجیرٹیبویںںیماامعتسلوہاتےہ۔‬

‫ویفلسرکاڈسیےکےبامشراامعتسالتوہےنیکوہجاسوکزلکیمیکاکٹادشاہےتہکںیہ۔‬

‫٭۔انرٹئکاڈسی‪1:‬۔ھچکاھکدوںےسیجاوممینانرٹئٹییکایتریںیم‪2،‬۔دامھہکزیخومادیکایتریںیم‪3،‬۔رگن‪،‬الپکٹساور‬
‫ونصمیعداھوتںیکایتریںیم‪4،‬۔ھچکداھوتںےسیجاکرپ‪،‬رباساوراکیسنرپشقنواگنرےکےیل‬

‫٭ایسیپکاڈسی‪1:‬۔ااچریکایتریںیم‪2،‬۔ونصمیعافربئیکایتریںیم‬

‫ن‪/‬الکلٹز‬
‫کپلیس‬
‫م‬ ‫سیب‪:‬سیباےسیاپمکؤڈنزںیہوجاےنپآیبولسنشںیماہڈیئروآاسکڈیئآزنئدیپارکےتںیہ‪،‬ےسیجوسڈمیاہڈیئروآاسکڈیئاور‬
‫اہڈیئروآاسکڈیئوریغہ۔دنچاعمناورانےکافرومےلےچیندےیئےئگںیہ۔‬

‫افرومال‬ ‫ن‪/‬الکلٹز‬
‫𝐻𝑂𝑎𝑁‬ ‫وسڈمیاہڈیئروآاسکڈیئ‬
‫‪21 | P a g e‬‬
 ‫‪𝐶𝑎(𝑂𝐻)2‬‬ ‫کپلیس‬
‫ماہڈیئروآاسکڈیئ‬
‫‪𝑀𝑔(𝑂𝐻)2‬‬ ‫میشینگیماہڈیئروآاسکڈیئ‬
‫𝐻𝑂𝐾‬ ‫وپاٹمیشاہڈیئروآاسکڈیئ‬
‫𝐻𝑂 ‪𝑁𝐻4‬‬ ‫اوممیناہڈیئروآاسکڈیئ‬
‫نیکوصخایصت‬
‫لت‬
‫٭نےکآیبولسنشاکذاہقئاصنباسیجوہاتےہ۔٭نرسخسمٹلوکالین‪،‬ےبرگنونیف ھلیںوکالگیب‪،‬میتھالئاورجنوک‬
‫الیپاوردلہیرگنےکرپیپوکرباؤنرکدےتیںیہ۔٭ناکآیبولسنشارٹکیلیٹسیاکااھچڈنکرٹکوہاتےہ۔٭ن‪،‬اڈسیزےک‬
‫اسھتاعتلمرکےکاپیناوراسٹلانبےتںیہ‪،‬ہیلمعوینرٹاالزئنشیالہکاتےہ۔‬
‫‪𝑁𝑎𝑂𝐻 +‬‬ ‫𝑙𝐶𝐻‬ ‫→‬ ‫‪𝑁𝑎𝐶𝑙 +‬‬ ‫𝑂 ‪𝐻2‬‬

‫اومایناکانشیتخٹسیٹ‪:‬بجالکلٹزوکاوممیناسٹلےکاسھترگمایکاجاتےہوتاوماینسیگیتنبےہ۔مہاوماینوکاسیکےنھبچوایلوب‬
‫یکوہجےساچہپےتنںیہ‪،‬اسےکاسھتاسھتاوماینرسخسمٹلوکالینرکدیتیےہ۔‬
‫𝑡𝑎𝑒𝐻‬
‫‪𝐶𝑎(𝑂𝐻)2 +‬‬ ‫𝑙𝐶 ‪2𝑁𝐻4‬‬ ‫→‬ ‫‪𝐶𝑎𝐶𝑙2 +‬‬ ‫‪2𝐻2 𝑂 + 2𝑁𝐻3‬‬

‫نےکاامعتسالت‬

‫٭وسڈمیاہڈیئروآاسکڈیئ‪:‬٭الپکٹس‪،‬اصنباوراٹسکیٹلئاڈنرٹسزیںیم۔٭رٹپومیلوکاصفرکےنےکےیل۔٭رےآن‬

‫(اکیرطحاکداھہگ)انبےنےکےیل۔٭رپیپپاورڈیمزسیانبےنےکےیل‬
‫کپلیس‬
‫٭ ماہڈیئروآاسکڈیئ‪(:‬اھجبوہاوچان)٭گنچیلباپؤڈرانبےنںیم۔٭اڈسیزےسےلجوہےئوصحںرپوطبررممہ۔٭رفلس‬
‫ف‬ ‫کپلیس‬
‫اور ماہڈیئروآاسکڈیئاکرچسکم پگسوکمتخرکاتےہ۔٭۔تخساپینوکاکلہرکےنےئلیک۔٭یٹمیکزیتاتیبمتخرکےنےئلیک‬

‫٭اوممیناہڈیئروآاسکڈیئ‪:‬٭ڑھکویکںےکڑلپوںےسرگسیدوررکےنےکےیل۔٭ڑپکوںےسایسیہےکداغدےبھدور‬
‫رکےنےکےیل۔٭ابیلررٹیںیموطبرریاٹنجی۔٭دہشیکویھکمںےکالعجےکےیل‬

‫اسسٹل‬

‫اسٹل‪:‬اسٹل‪،‬اڈسیاورسیبےکایمیکیئاعتلمےساتنبےہ۔اعماسٹلوسڈمیولکراڈئےہوجرھگوںںیماامعتسلوہاتےہ۔‬

‫‪22 | P a g e‬‬
 ‫ھچکاسسٹلاورانےکافرومےل‪:‬‬

‫افرومال‬ ‫اسٹل‬ ‫افرومال‬ ‫اسٹل‬

‫‪𝑁𝑎𝐻𝐶𝑂3‬‬ ‫وسڈمیابیئاکروبٹین‬ ‫𝑙𝐶𝑎𝑁‬ ‫وسڈمیولکراڈئ‬
‫‪𝐶𝑢𝑆𝑂4‬‬ ‫اکرپٹیفلس‬ ‫𝑙𝐶𝐾‬ ‫وپاٹمیشولکراڈئ‬
‫‪𝐶𝑎𝑆𝑂4‬‬ ‫کپلیس‬ ‫𝑙𝐶 ‪𝑁𝐻4‬‬
‫مٹیفلس‬ ‫اوممینولکراڈئ‬
‫‪𝑁𝑎𝑁𝑂3‬‬ ‫‪𝐶𝑎𝐶𝑙2‬‬ ‫کپلیس‬
‫وسڈمیانرٹئٹی‬ ‫مولکاڈئ‬
‫‪𝐾𝑁𝑂3‬‬ ‫وپاٹمیشانرٹئٹی‬ ‫‪𝑁𝑎2 𝐶𝑂3‬‬ ‫وسڈمیاکروبٹین‬
‫‪𝑁𝐻4 𝑁𝑂3‬‬ ‫‪𝐶𝑎𝐶𝑂3‬‬ ‫کپلیس‬
‫اوممینانرٹئٹی‬ ‫ماکروبٹین‬
‫اسسٹلیکوصخایصت‬

‫٭اسسٹلاعموطررپوھٹساحتل‪،‬رکٹسنئاوراپؤڈرلکشیھباپےئاجےتںیہ۔٭اسسٹلاعموطررپاپینںیملحذپریوہےت‬
‫کپلیس‬
‫ںیہنکیلھچکاسسٹلاسیجہک ماکروبٹین‪،‬ڈیلولکراڈئاورڈیکمیمٹیفلساپینںیمانلحذپریںیہ۔٭اسسٹلےکآیبولحمل‬
‫اورومنٹلافرم(یلھگپوہیئاحتل)ارٹکیلیٹسیےکاےھچڈنکرٹکںیہ۔‬

‫اہڈیئروالئ‪:‬اپیناسٹلےکاسھتریانشکیرکےکاڈسیاورسیبانباتےہہیلمعاہڈیئروالئالہکاتےہ۔‬
‫‪𝑁𝑎2 𝐶𝑂3 +‬‬ ‫𝑂 ‪2𝐻2‬‬ ‫→‬ ‫‪2𝑁𝑎𝑂𝐻 +‬‬ ‫‪𝐻2 𝐶𝑂3‬‬

‫اسسٹلاکااسنینمسجںیمرکدار‪:‬‬

‫٭وسڈمی اوروپاٹمیشوکزلسماوررنوسمٹسسےکاباقدعہااعفلےکےیلاامعتسلایکاجاتےہ۔‬
‫کپلیس‬
‫مےکاسسٹلےسڈہایںوبضمظوہیتںیہ‪،‬ہیاہرٹاکیٹےساچبےتںیہ۔الپرٹسآفریپس‬ ‫٭‬
‫‪1‬‬
‫𝑂 ‪𝐶𝑎𝑆𝑂4 . 𝐻2‬‬
‫‪2‬‬
‫وٹےٹوہےئاعضاوکوجڑےناکاکمرکاتےہ۔‬
‫نل‬
‫٭وپاٹشا مزمخےسوخنروےنکاورآویئڈنیےکاسسٹلڑہلگیکالعجےکےیلاامعتسلوہےتںیہ۔‬

‫روزرمہزدنیگںیماسسٹلاکاامعتسل‪:‬‬
‫‪23 | P a g e‬‬
 ‫٭یلھچماورااچروریغہوکوفحمظرکےنےکےیلاامعتسلایکاجاتےہ۔٭کمناھکانانبےنےکےیلاامعتسلوہاتےہ۔٭یب‬
‫اپؤڈرربڈیاورکیکوکرنمرکےنےکےیلاامعتسلایکاجاتےہ۔٭واگنشوسڈاوکڑپکےدوھےنےکےیلاامعتسلایکاجات‬
‫ےہ۔٭وسڈمیوپاٹمیشاٹراٹرٹیوطبرضبقاشکاامعتسلایکاجاتےہ۔‬

‫وتعنصںںیماسسٹلاکاامعتسل‪:‬‬

‫٭وسڈمیاکروبٹینوکاپینےکتخسنپوکدوررکےنےکےیلاورالگساوراصنبیکایتریںیماامعتسلایکاجاتےہ۔٭وپاٹمیش‬
‫نل‬
‫انرٹئٹیوکنگاپؤڈراورافرئورکےکےیلاامعتسلایکاجاتےہ۔ہیرفالیٹزئےکوطررپیھباامعتسلوہاتےہ۔٭وپاٹشا موک‬
‫ف‬
‫اپینیکصیخلت‪،‬ڑپکوںوکرےنگناورٹ(ڑمچاانبان)ےکےیلاامعتسلایکاجاتےہ۔٭اکرپٹیفلسوطبر پگسشک‪،‬کپلکورپگنٹناور‬
‫ارٹکیلونلپیپگںیماامعتسلایکاجاتےہ۔‬

‫‪pH‬لیکس‪:‬ایسیلیکسوجولحملیکزیتاتیباورااستیساجےنچنےکےیلاامعتسلوہیتےہ‪،‬یپاچیلیکسالہکیتےہ۔‬

‫اڈسیکیک‪pH‬اعموطررپمکوہیتےہ‪0‬ےس‪7‬ےکدرایمن۔سجاڈسییک‪pH‬ینتجمکوہیگوہاڈسیاانتیہاطوتقروہاگ۔اثملےک‬
‫وطررپ‪pH2‬واالاڈسی‪4pH‬واےلاڈسیےسزایدہاطوتقروہاگ۔اسرطحسیبیک‪pH‬زایدہوہیتےہ۔‪7‬ےس‪14‬ےک‬
‫درایمن۔سجسیبیک‪pH‬ینتجزایدہوہیگوہاانتزایدہاطوتقروہاگ۔دورسےوظفلںںیم‪،‬ارگاہڈیئرونجآزنئیککیسپٹزنشی‬
‫زایدہوہیگوتولسنشاڈسیکوہاگاورارگاہڈیئروآاسکڈیئآزنئیککیسپٹزنشیزایدہوہیگوتولسنشکسیبوہاگ۔اخصلویفلسرک‬
‫اڈسییکیپاچی‪0‬اوراپینیکیپاچی‪7‬وہیتےہ۔نمیلوجس(‪)2‬رسہک(‪)3‬امٹرٹاکوجس(‪)4‬زیتایبابرش(‪)5‬یباپؤڈر(‪)10‬‬

‫وینرٹلولسنش‪:‬ااسیولسنشسجںیماہڈیئرونجاوراہڈیئروآاسکڈیئآزنئیکدعتادرباربوہ۔‬

‫‪pH‬رٹیم‪:‬ااسیآہلوجیسکولسنشیک‪pH‬ولعممرکےنےکےیلاامعتسلایکاجاتےہ۔‪pH‬رٹیمالہکاتےہ۔بج‪pH‬رٹیمک‬
‫ارٹکیلوڈوکولسنشںیمڈوبایاجاتےہوت‪pH‬یکتمیق‪pH‬رٹیمیکڈلٹیجیرکسنیرپاظرہوہیتےہ۔‬

‫اڈنرٹیکی‪:‬اڈننکپٹزااسیامدہوہاتےہوجاڈسیکاورکسیبولسنشںیمفلتخمرگناظرہرکاتےہ۔‬

‫رچینلاڈنرٹیکیز‪:‬رسخوگیھب‪،‬رٹریمک(دلہی)‪،‬اچانئروزوریغہ‬

‫ابب‪:7‬رپرشیاوروفرس‬
‫‪24 | P a g e‬‬
 ‫سیبںیمرگن‬ ‫اڈسیںیمرگن‬ ‫الصرگن‬ ‫اڈنیرٹیک‬
‫الین‬ ‫رسخ‬ ‫اجینم‬ ‫سمٹل‬
‫لت‬
‫الگیب‬ ‫ےبرگن‬ ‫ےبرگن‬ ‫ونیف ھلیں‬
‫الیپ‬ ‫رسخ‬ ‫اورجن‬ ‫میتھالئاورجن‬

‫رپرشی‪:‬یسکزیچیکحطسےکویٹناریایرپومعدَاَلمعرکےنوایلوفرس‪،‬رپرشیالہکیتےہ۔‬

‫وفرس‬
‫= رپرشی‬ ‫‪⁄‬‬ ‫‪P=F/A‬‬
‫اریای‬

‫رپرشیاکویٹن‪:‬وفرساکویٹنویننٹ‪،‬اریایاکویٹنرمعبرٹیمےہ۔اسےیلرپرشیاکویٹنویننٹیفرمعبرٹیمےہ۔ہیرپرشی‬
‫اک‪SI‬ویٹنےہ۔اےساپلکسیھبےتہکںیہ۔‬

‫ََلمعرکیتےہوتاساریایرپاکیاپلکسرپرشیوہاگ‬
‫اپلکس‪:‬بجاکیویننٹوفرساکیرمعبرٹیماریایرپومعدا‬

‫‪1KPa = 1,000 Pa‬‬

‫اہڈیئروکٹیٹسرپرشی‪:‬امعئاکرپرشیوجربنتںیمامعئیکرہگایئےکاسھتڑباتھےہ‪،‬اہڈیئروکٹیٹسرپرشیالہکاتےہ۔‬

‫یسکلیھجٹادنمسرںیمایمیکرہگایئرپٹایناکرپرشی‪10،000‬ٹالکسبھاجٹاےہ۔‬

‫اپلکساکاقونن‪ :‬ارگیسکربنتںیمدنبویلفڈرپرپرشیڈاالاجےئوتوہامتمارطافںیمرباربلقتنموہاتےہ‪،‬‬

‫ہیتقیقحبسےسےلہپاپلکسےندرایتفیکاورہیاپلکساکاقوننالہکاتےہ۔ہیرصفربنتںیمدنبولیفڈہپالوگوہاتےہ۔‬

‫اہڈئروسکل‪:‬اسسنئیکوہاشخوجاپوپئںےکذرےعیویلفڈرپرشییکاکیمیکنوفرسےکوطررپیلقتنمےسقلعتریتھکےہ‪،‬‬
‫اہڈئروسکلالہکیتےہ۔‬

‫اپلکسےکاقوننےکاالطق۔۔اہڈئروکلمٹسس‬

‫‪25 | P a g e‬‬
 ‫کیجمٹسس‪:‬اسمٹسسںیموھچےٹپرپوھچیٹوفرساگلیئاجیتےہسجےسآلئرپرپرشیڑپاتےہ۔ہیرپرشیاپوپئںےک‬
‫ذرہعیڑبےڈنلسروکلقتنموہاجاتےہوچہکناساکاریایڑباوہاتےہاسےیلڑبیوفرسدیپاوہیتےہوجاھبریزیچوںوکااھٹےن‬
‫ےکےیلاامعتسلںیمالیئاجیتےہ۔‬

‫اہڈئروکلربکیمٹسس‪:‬اکروںےکادنرربکیمٹسساہڈئروکلمٹسسیکاکیاعماثملےہ۔ہیاکیاپپئاوردوڈنلسروںرپ‬
‫لمتشموہاتےہ‪،‬اسںیماکیاخصمسقاکآلئرھبااجاتےہےسجربکیآلئےتہکںیہ۔اپپئےکاکیرسےرپوھچاٹڈنلسر‬
‫وہاتےہسجںیموھچاٹپاگلوہاتےہےسجامرٹسڈنلسرےتہکںیہ۔اپپئےکدورسےرسےرپڑباڈنلسراگلوہاتےہسجںیم‬
‫ڑباپاگلوہاتےہاےسویلسڈنلسرےتہکںیہ۔‬

‫بجربکیڈیپلرپوھچیٹوفرساگلرکوھچےٹپوکامرٹسڈنلسرںیمدالیکھاجاتےہوتاسرطحدیپاوہےنواال‬
‫رپرشیویلسڈنلسروکلقتنموہاجاتےہ۔ویلسڈنلسرڑبیوفرسےکاسھتڑبےپوکابرہداتلیکھےہوجربکیڈیپوکابرہیکرطف‬
‫رحتکداتیےہاتہکہیےیہپیکڈکسےکاسھترڑگاھکےکس۔اسرطحڑبیرفنشکیکوفرسدیپاوہیتےہوجےتلچوہےئےیہپوک‬
‫روکدیتیےہ۔‬

‫ربنتںیمسیگرپرشی‪:‬ربنتںیمسیگےکاملپکیوزلامتمارطافںیمرحتکرکےترےتہںیہاورربنتیکدویاروںرپوفرس‬
‫اگلےتںیہ‪،‬سجےسدویاروںرپرپرشیڑپاتےہ۔‬

‫وینسکٹیم‪ :‬اسسنئیکوہاشخسجںیمرپرشیازئڈسیگوکاامعتسلںیمالرکاکیمیکنرحتکدیپارکےناکاطمہعل‬

‫ایکاجےئ‪،‬وینسکٹیمالہکیتےہ۔‬

‫دابؤدشہ(رپمکڈسی)وہاےکاالطق‬

‫٭ٹنیپرپسےرکےنےکےیلرپسےنگدابؤدشہوہااامعتسلرکیتےہ۔٭رپمکڈسیوہا‪،‬وینکٹیموھتہڑے‪،‬ڈرزلوریغہےک‬
‫اکمرکےنےکےیلاامعتسلیکاجیتےہ۔٭داوتنںےکالعجےکےیلاامعتسلوہےنواےلاوزاوںںیمدابؤدشہوہاوکاامعتسل‬
‫ایکاجاتےہ۔‬

‫اریئربکیمٹسس‪:‬دابؤدشہوہااریئربکیمٹسسےکادنریھباامعتسلیکاجیتےہ۔بجربکیڈیپلوکدابایاجاتےہوتوٹسرجی‬
‫کنیٹںیمےسدابؤےکتحتوہااخرجوہیتےہ۔ہیوہاےتلچےیہپوکروےنکےکےیلاسےکاسھتےگلربکیوشوکدابدیتیےہ۔‬

‫‪26 | P a g e‬‬
 ‫اریووسزل‪:‬نجونصماعتںیموسلزمٹسساامعتسلوہےتںیہاںیھناریووسزلےتہکںیہ۔وسلیسکسیگایوہاںیمقلعموھٹسای‬
‫امعئےکذراتاکرچسکمےہ۔‬

‫اریووسزلاکاامعتسل‪:‬ہیوطبر٭اریئرفرنشیز٭ڑیکےوکمڑوںاگبےنوایلداؤں٭رئیہرپسے٭افصیئرکےنواےلولحمل٭‬
‫رپسےسٹنیپ٭ڈیملکیرپسے(ےسیجہکایہپلر)وریغہاامعتسلےیکاجےتںیہ۔‬

‫اریووسزلےکاکمرکےناکرطہقی‪:‬اریووسزلںیمدومسقاکویلفڈینعیاکیرپوبپلیٹاوراکیرپاڈٹکوہاتےہ‪،‬رپونیپلیٹ‬
‫رپاڈٹکوکنیکےسابرہاکناتلےہ۔بجنٹبدابرکواولوھکالاجاتےہوتادنرےسابرہیکاجبناکیراہتسنباجاتےہ۔رپوبپلیٹ‬
‫ےکاخبراتامعئرپاڈٹکوکابرہدلیکھدےتیںیہ۔ہیامعئگنتونزلےسےھننرطقوںںیممیسقتوہرکابرکیوھپاریکوصرت‬
‫ںیمابرہاتلکنےہ۔‬

‫ایریفسکرپرشی‪:‬زنیمےکویٹناریایرپوہاےکوتسناکوزنرپرشیےہ‪،‬ےسجایریفسکرپرشیےتہکںیہ۔‬

‫ایریفسکرپرشییکامیپشئرکےنواالآہلریبورٹیمالہکاتےہ۔بجاکیاکیریبورٹیمدنلبیامےنپےکےیلاامعتسلایکاجےئوت‬
‫اےسآیٹلرٹیمےتہکںیہ۔رپرشییکامیپشئاکویٹن‪atm‬ےہ۔‬

‫وجںوجںمہاورپاجےتںیہ‪،‬ایریفسکرپرشیمکوہاتےہ۔حطسدنمسررپایریفسکرپرشی‪101.3‬ولکاپلکسےہ۔حطسزنیم‬
‫ہیرپرشی‪100‬ولکاپلکسےہ۔‪5‬ولکرٹیمیکدنلبیہپہیرصف‪55‬ولکاپلکسرہاجاتےہ۔‬

‫ابب‪ :8‬زفلکیدقماروںیکامیپشئ‬

‫زفلکیدقمارںی‪:‬ایسیدقمارںینجیکامیپشئیکاجےکس‪،‬زفلکیدقمارںیالہکیتںیہ۔ےسیجامس‪،‬ابملیئ‪،‬وتق‬

‫ویسٹناکارٹنلنشینمٹسس‪:‬ویسٹنےکاکیدورسےےکابتدےلںیمدوشاریےکہلئسموکلحرکےنےکےیل‪1960‬ءںیمامتم‬
‫داینےکاسدسنئاونںیکریپسںیمایگروہںیاکرفنسدقعنموہیئ۔اوزاناورامیپوشئںرپدقعنموہےنوایلارٹنلنشینیٹیمکںیمہی‬
‫ہلصیفایکایگامتمداینےکداینےکاسدسنئاونںوکاکییہرطحےکایعمریویسٹناکمٹسساایتخررکاناچےیہ۔اسمٹسسوک‪SI‬ےس‬
‫اظرہایکاجاتےہ۔‬

‫العتم‬ ‫ویٹن‬ ‫العتم‬ ‫زفلکیدقمار‬

‫‪m‬‬ ‫رٹیم‬ ‫‪l‬‬ ‫ابملیئ‬
‫‪27 | P a g e‬‬
 ‫‪kg‬‬ ‫ولکرگام‬ ‫‪m‬‬ ‫امس‬
‫‪s‬‬ ‫ڈنکیس‬ ‫‪t‬‬ ‫وتق‬
‫‪𝑚3‬‬ ‫ویککبرٹیم‬ ‫‪V‬‬ ‫واویلم‬
‫واویلماکرپلکیٹکیویٹنرٹلےہ۔اکیرٹلاکیویککبرٹیمےکزہاوںیےصحےکرباربوہاتےہ۔‬

‫رپیفکسز‪:‬ہیوہاافلظایرحوفںیہوج‪SI‬ویٹنےکرشوعںیمااضیفوطررپےھکلاجےتںیہ۔ےسیجہکیلم‪،‬یٹنیس اورولکوریغہ۔ہی‬
‫اافلظرپیفکسزالہکےتںیہ۔‬

‫‪1 m = 100 cm & 1 cm = 10 mm & 1km = 1000 m & 1 kg = 1000 g‬‬

‫‪1 g = 1000 mg & 1 𝒅𝒎𝟑 = 1L = 1000 mL & 1000 mL = 1000 𝑐𝑚3‬‬

‫ایدرےیھک‪:‬رپیپںیماسرطحےکوسالآےترےتہںیہنجںیموھچےٹویٹنوکڑبےایڑبےویٹنوکوھچےٹویٹنںیمدبانلوہاتےہ۔‬

‫٭‪5‬رٹیموکیلمرٹیمںیمدبتلیرکںی۔ وجاب‪:‬وچہکناکیرٹیمںیم‪1000‬یلمرٹیموہےتںیہوت‪5‬رٹیمےک‪5000‬یلمرٹیمنب‬
‫اجےئےگ۔٭‪50‬رٹیمںیمیٹنیسرٹیمںیمدبتلیرکںی۔وجاب‪:‬وچہکناکیرٹیمںیم‪100‬یٹنیسرٹیموہےتںیہ۔اسےیل‪50‬‬
‫رٹیمےک‪5000‬یٹنیسرٹیمنباجںیئےگ۔ایسرطحابیقامتمویسٹنوکدبتلیرکےنیکرپسٹکیرکںی۔‬

‫٭ایدرںیھک‪:‬وھچےٹویٹنوکڑبےویٹنںیمدبےنلےکےیلمہمیسقترکےتںیہ۔اثملےکوطررپ‪5000‬رٹیمزوکولکرٹیمز‬

‫ںیمدبےنلےکےیلمہ‪1000‬ےسمیسقترکںیےگویکہکناکیولکرٹیمںیم‪1000‬رٹیموہےتںیہ۔وجاب‪5:‬ولکرٹیم‬

‫رٹیمرول‪:‬رٹیمرولیکابملیئاکیرٹیموہیتےہ‪،‬اےساعموطررپیسکزیچیکابملیئایدواقنطےکدرایمنافہلصیکامیپشئےکےیل‬
‫اامعتسلایکاجاتےہ‪،‬رٹیمرولرپ‪100‬درےجےگلوہےتںیہ۔رہدرہجاکییٹنیسرٹیمےکرباربوہاتےہ۔‬

‫ریپاسکلاریری‪:‬آھکنیکطلغوپزنشیےسوہےنوایلیطلغریپاسکلاریریالہکیتےہ۔‬

‫امیپیشئڈنلسر‪:‬ہییسکامعئاکواویلمولعممرکےنےکےیلاامعتسلایکاجاتےہ۔ہیےشیشایالپکٹساکانبوہاتےہ۔‬

‫الفشکس‪:‬الفشکسےشیشایالپکٹسیکینبوہیتںیہ‪،‬انےکادنروسویلشانبےئاجےتںیہ۔ہیاعموطررپابیلررٹیویںںیماامعتسل‬
‫وہیتںیہ۔‪50‬ےس‪1000‬یلمرٹلکتالفشکس انبیئاجیتںیہ۔انرپویککبیٹنیسرٹیماییلمرٹیمںیمدرےجےگلوہےتںیہ۔‬

‫‪28 | P a g e‬‬
 ‫ن‪:‬ہیاعموطررپرٹسمیکیایابویئولیجابیلررٹیںیمیسکامعئیکوھچیٹدقماریکامیپشئےکےیلاامعتسلوہیتےہ۔ہی‪10‬ےس‬
‫‪25‬یلمرٹیلےکاسزئںیمدایتسبوہیتںیہ۔‬

‫ابب‪:9‬رحارتےکذراعئاورارثات‬

‫ٹیہےکذراعئ‬

‫‪1‬۔وسرجٹیہارنیجاکبسےسڑباذرہعیےہ۔وسرجےسآےنوایلاعشںیعزںیمرپاکیانمبسدرہجرحارتاقمئریتھک‬
‫ںیہوجزدنیگیکاقبےکےیلالزیمےہ۔‪2‬۔امہرےومسجںںیماٹیموبزلمےسدیپاوہےنوایلٹیہامہرےومسجںوکرگماور‬
‫زدنہریتھکےہ۔‪3‬۔ٹیہڑکلی‪،‬وکہلئ‪،‬سیگےسیھبدیپاوہیتےہ۔دقریتسیگےکےنلجےساحلصوہےنوایلارنیجےسمہ‬
‫اھکاناکپےتںیہ۔‪4‬۔ارٹکیلیٹسییھبٹیہدیپارکےنےکےیلاامعتسلیکاجیتےہ۔‬

‫ٹیہےکارثات‬

‫رحاریتالیھپؤ‪:‬اایشءاکرگمرکےنرپانلیھپرحاریتالیھپؤالہکاتےہ۔ڈنھٹارکےنرپاایشءاکڑکسانرحاریتڑکساؤالہکاتےہ۔‬

‫وھٹسااسجمںیمرحاریتالیھپؤاورڑکساؤ‪:‬امتماایشءازمٹیاوراملپکیوزلیکینبوہیتںیہ۔وھٹسااسجمںیمہیازمٹیاکیدورسے‬
‫ےکرقبیوہےتںیہ۔انیکومنش"واربئرٹیی"وہیتےہنکیلےسیجوھٹسااسجموکرگمایکاجاتےہ۔ہیازمٹیزیتیےس‬
‫واربئٹیرکےتںیہاورانےکدرایمنافہلصڑبھاجاتےہ‪،‬ہیااسجمےکالیھپؤاکابثعاتنبےہ۔اورڈنھٹاوہےنرپازمٹییک‬
‫واربئرٹییومنشآہتسہوہاجیتےہ‪،‬اوروھٹسااسجمڑکساجےتںیہ۔‬

‫اماعئتاوروسیگںںیمرحاریتالیھپؤ‪:‬اماعئتاورںیسیگیھبرگمرکےنرپےتلیھپ‪،‬اورڈنھٹارکےنرپڑکسےتںیہ۔‬

‫‪100ºC‬رپرگمےیکاجےنرپاکیرٹیمیبمللتیپیکراڈںیم‪1‬یلمرٹیماورولےہیکراڈںیم‪0.6‬یلمرٹیمااضہفوہاتےہ۔‬

‫ارگآپرگویمںںیمشاموکاکرےکٹابںیموہالفرکںیوتاےلگدندورہپوکاسےکےنٹھپاک‬
‫اچسنوہٹاےہ‪،‬ویکہکنوہاےکاموکیلزلاردرگدےسٹیہجذبرکےکلیھپاجےتںیہ۔‬

‫رحاریتالیھپؤاورڑکساؤےکاامعتسل‬

‫‪29 | P a g e‬‬
 ‫‪1‬۔رویگنٹ‪ :‬ااسیرطہقیسجںیمداھیتوٹیلپںوکرویسٹیکدمدےسآسپںیموجڑااجاتےہ‪،‬رویگنٹالہکاتےہ۔رویٹاکاکی‬
‫رساڈیہاوردورسرسا َبلیٹالہکاتےہ۔دولیٹسیکوٹیلپںوکآسپںیموجڑےنےکےیلاکیدورسےرپرھکرکاسںیم‬
‫وسراخانبےئاجےتںیہ۔رویٹوکرگمرکےنےکدعبوسراوخںرپڈالدایاجاتےہ۔رویٹڈنھٹیوہرکوبضمیطےسڑجدیتی‬
‫ےہ۔‬

‫‪2‬۔ویہپںرپولےہےکہقلحڑچاھان‪:‬لیباگڑویںےکےقلحالصویہپںےسوھتڑےوھچےٹوہےتںیہ‪،‬انوکرگمرکےنرپہی‬
‫لیھپاجےتںیہ۔ڈنھٹاوہےنرپےقلحےیہپرپوبضمیطےسڑجاجےتںیہ۔‬

‫‪3‬۔ےیہپںیمالسکیاگلان‪:‬السکییکوماٹیئےیہپےکوسراخےسوھتڑییسزایدہوہیتےہ۔السکیوکامعئانرٹئونجسجاکدرہج‬
‫رحارتیفنم‪150‬ڈرگییٹنیسرگڈیںیمراھکاجاتےہ۔ہیڑکساجاتےہ‪،‬رومرمٹرچیرپالسکیلیھپرکوبضمیطےےسڑجاجات‬
‫ےہ۔‬

‫دوداھیترتپویںاکاامعتسل‬

‫رھتومٹیٹس‪:‬ارٹکیلیٹسیےسےنلچواےلآالت‪،‬ارتسی‪،‬ررفیرجیرٹیوریغہ‬

‫‪1‬۔ارتسی‪:‬ارتسیےکہپیپگانلتمیٹےسبجرکٹنزگراتےہہیرگموہاتےہاوراسےکاسھتڑجیدوداھیترتپایںیھب‬
‫رگموہانرشوعرکدیتیںیہ۔ہیرگموہرکڑماجیتںیہ۔رسٹکوٹےنٹیکوہجےسرکٹنزگراندنبوہاجاتےہ۔ڈنھٹاوہےنرپ‬
‫داھیترتپایںرھپآسپںیمڑجاجیتںیہ۔اورہپیپگانلتمیٹےسدوابرہرکٹنزگرےناتگلےہ۔‬

‫افرئاالرم‪:‬آگےنگلیکوصرتںیمدوداھیترتپایںرگموہرکڑمرکرٹیبیےکٹکیٹنکوپاٹنئےسڑجاجیتںیہ۔اسرطح‬
‫رسٹکلمکموہاجاتےہاورافرئاالرمانجبرشوعوہاجاتےہسجےسولگآگےنگلےسآاگہوہےتںیہ۔‬

‫روزرمہزدنیگںیموھٹسااسجمےکالیھپؤاورڑکساؤےکارثات‬

‫‪1‬۔رکنکٹیےسینبوہیئڑسوکںںیمالخوھچڑااجاتےہاتہکہیرگیمےکوممسںیملیھپںیکس۔ارگالخہنوھچڑےاجںیئوت‬
‫ڑسوکںیکحطسںیمدراڑںیڑپاجیتںیہ۔‬

‫وسڈاوبتںیموھتڑااسالخوھچڑااجٹاےہٹاہکرگویمںںیماعماعئتلیھپںیکس۔‬

‫‪30 | P a g e‬‬
 ‫‪2‬۔رولیےرٹسکیاھچبےتوتقدوڑکٹوںوکالمےنیکاجبےئانےکدرایمنوھتڑااسالخوھچڑدایاجاتےہ۔ااسیرکےنےس‬
‫رولیےرٹسکیرگیماوررسدیےکوممسںیملیھپےتکسںیہاورڑکسےتکسںیہ۔ارگالخہنوھچڑااجےئوترولیےرٹسکیڑیٹےھوہ‬
‫ےتکسںیہ۔‬

‫‪3‬۔ولپںیکریمعتںیمولےہےکریتہشاکاکیرساسکفاوردورسارسارورلزرپرھکدایاجاتےہ‪،‬سجرسےرپرورلاگلایاجاتےہ‬
‫‪،‬واہںوھتڑااسالخیھبوھچڑدایاجاتےہ۔اتہکریتہشآےگےھچیپرحتکرکےکس۔ارگہنرکےنےسلپوٹٹےتکسںیہ۔‬

‫‪4‬۔وبمھکںرپیھچبارٹکیلیٹسیاوریلیٹوفناتروںوکوھتڑااسڈالیھراھکاجاتےہ‪،‬اتہکرسدیےکوممسںیموٹےٹریغبلیھپںیکس۔‬

‫‪5‬۔اےسیاپپئنجےکرگمایڈنھٹےاماعئتےتہبںیہانںیمڈنبزرےھکاجےتںیہاتہکوہےٹھپریغبلیھپایڑکسںیکس۔‬

‫رھتومرٹیم‪ :‬رھتومرٹیمااسیآہلےہوجرمٹرچییکامیپشئےکےیلاامعتسلایکاجاتےہ۔رمرکیاوراوکللحےسیجاماعئت‬
‫رھتومرٹیمزںیماامعتسلوہےتںیہ۔بجرھتومرٹیمیکیلنیسکرگمےشوکچٹرکیتےہوترھتومرٹیماکاپرہڑکسرکاورپڑچاتھےہ‬
‫اورلیکسرپدرہجرحارتڑپاھاجاتکسےہ۔‬

‫اپیناکےباقدعہالیھپؤ‪:‬بجاپیناکدرہجرحارت‪0ºC‬ےس‪4ºC‬کتڑباتھےہوتڑکساتےہ۔سجےسااکسواویلممکوہاتےہاور‬
‫نی‬
‫ایکسڈ ستیڑبھاجیتےہ۔بجاپینوک‪4ºC‬ےس‪0ºC‬کتدنھٹاایکاجاتےہوتہیاتلیھپےہ۔اساکواویلمڑباتھےہاوراسیک‬
‫نی‬
‫ڈ ستیمکوہاجیتےہ۔اپین‪0ºC‬رپمجاجیتےہ۔اپینےکاسےباقدعہالیھپؤیکوہجےس‪0ºC‬یکربف‪4ºC‬ےکاپینرپریتیت‬
‫ےہ۔اسرطحولیھجںاوراتالوبںیکیمجوہیئحطسےکےچینآیبایحتاینپاقباقمئریتھکےہ۔‬

‫ابب‪ :10‬زنیلز‬

‫٭بجروینشفیطلڈیممیےسفیثکڈیممیںیمدالخوہیتےہوتہیومعدیکاجبنکھجاجیتےہ۔اوربجروینشفیثک‬
‫ڈیممیےسفیطلڈیممیںیمدالخوہیتےہوتومعدےسرپےٹہاجیتےہ۔‬

‫زنیلز‪:‬زنیلزےشیشاییسکدورسےافشفرٹیملی‪،‬اسیجہکالپکٹساکااسیڑکٹاےہسجیکاکیایدوونںںیحطسرکویوہیتںیہ۔زنیل‬
‫یکرہحطسیسکسفپٹزاکہصحوہیتےہ۔اےسیسفپٹزےکرمزکوکرٹنسآفرکورچیےتہکںیہ۔زنیلےکادنردرایمینہطقنآلکیٹپرٹنیس‬
‫الہکاتےہ۔‬

‫زنیلیکوحطسںےکرٹنسآفرکورچیںیمےسزگرےنوایلالنئوکرپلپسنانکسزایآلکیٹپانکسزےتہکںیہ۔‬
‫‪31 | P a g e‬‬
 ‫زنیلیکااسقم‬

‫زنیلدومسقےکوہےتںیہ۔٭ونکسکیزنیل٭کپکیوزنیل‬

‫رپلپسنوفسک‪:‬ونکسکیزنیلزیکوصرتںیمرپلپسنانکسزےکوتمازیاعشںیعررفنشکیےکدعباکیےطقنےسزگریتںیہ۔کپکیو‬
‫زنیلزیکوصرتںیموتمازیاعشںیعاکیےطقنےسآیتوہیئوسحمسوہےتںیہ۔ہیہطقنرپلپسنوفسکالہکاتےہ۔‬

‫ونکسکیزنیل‪:‬ہیدرایمنےسوماٹاورانکروںےسالتپوہات‬
‫ےہ۔آلکیٹپرٹنساوروفسکوپاٹنئاکدرایمینافہلصاسیکوفلک‬
‫لیپگتھالہکاتےہ۔اسیکوفلکلیپگتھوپزوٹیوہیتےہ۔وچہکنہی‬
‫روینشیکاعشوعںوکرپلپسنوفسکرپااھٹکرکاتےہاسےیلہی‬
‫ونکرگنجزنیلالہکےتںیہ۔ہیرکسنیرپیقیقحاجیمانبےتںیہ۔‬

‫کپکیوزنیل‪:‬ہیدرایمنےسالتپاورانکروںےسوماٹوہاتےہ۔ایکس‬
‫وفلکلیپگتھبپگییووہیتےہ۔کپکیوزنیلےسرکٹاےنےکدعب‬
‫اعشوعںلیھپاجیتںیہ‪،‬اسےیلہیڈایئورگنجزنیلالہکاتےہ۔اساکرپلپسنوفسکوروچلئوہاتےہ۔اسےسرکسنیرپاجیم‬
‫ںیہناتنب۔‬

‫زنیلزےساجیماکاننب‬

‫رےڈاایرگام‪ :‬ایسیڈراگنئوجروینشیکرزیاکراہتساظرہرکیتےہ۔رےڈاایرگامالہکیتےہ۔رےڈاایرگازمانبےتوتق‬
‫دنمرہجذلیوصخایصتوکربوےئاکرالایاجاتےہ۔‬

‫٭رپلپسنےکوتمازیرےونکسکیزنیلےسرکٹاےنےکدعبرپلپسنوفسکےسزگریتےہ۔کپکیوزنیلکوصرتںیمرفلپکپڈڈ‬
‫رےرپلپسنانکسزےسآیتوہیئداھکیئدیتیےہ۔‬

‫٭وہرےوجرپلپسنوفسکںیمےسزگرےنےکدعبونکسکیزنیلرپڑپے‪،‬ررفنشکیےکدعبرپلپسنانکسزےکوتمازیوہاجیت‬
‫ےہ۔کپکیوزنیلیکوصرتںیمرپلپسنوفسکیکرطفرخرکےنوایلرےرپلپسنانکسزےکوتمازیوہاجیتےہ۔‬

‫٭زنیلےکآلکیٹپرٹنیسےسزگرےنوایلرےیسکرطفڑمےریغبدیسیھزگراجیتےہ۔‬
‫‪32 | P a g e‬‬
 ‫رےڈاایرگازمےکذرےعیزنیلےساجیمانبان‬

‫٭بجمسجزنیلےکاسےنم‪2F‬ےسزایدہافےلصرپڑپاوہاوتاجیمزنیلدورسیاجبن‪F‬اور‪2F‬ےکدرایمناتنبےہ۔‬

‫اجیمیکونتیع‪:‬یقیقح‪،‬ااٹلاوراسزئںیممسجےسوھچاٹ‬

‫٭بجمسج‪2F‬رپوہاجیمیھبزنیلےکدورسیاجبن‪2F‬رپیہاتنبےہ۔اجیمیکونتیع‪:‬یقیقح‪،‬ااٹلاوراسزئںیممسجےکربارب‬

‫٭بجمسج‪F‬اور‪2F‬ےکدرایمنوہوتاجیمدورسیاجبن‪2F‬ےسدوراتنبےہ۔‬

‫اجیمیکونتیع‪:‬یقیقح‪،‬ااٹلاورمسجےساسزئںیمڑبا‬

‫٭بجمسج‪F‬رپوہوتاجیمالدحمودافےلصرپاتنبےہاےسرےڈاایرگامرپںیہنداھکایاجاتکس۔‬

‫٭بجزنیلآلکیٹپرٹنیساور‪F‬ےکدرایمنوہوترزیررفنشکیےکدعبابرہوکڑماجیتںیہ۔بجانرزیوکےھچیپیکاجبنڑباھای‬
‫اجاتےہوتہیاکیہطقنرپیتلمںیہ۔اہجںوروچلئ‪،‬ڑبااوردیساھاجیماتنبےہ۔‬

‫٭کپکیوزنیلیکوصرتںیمرزیررفنشکیابرہیکاجبنڑماجیتںیہ۔انرزیوکےھچیپیکرطفڑباھےنےسوروچلئاجیماتنبےہ‪،‬‬
‫ہیاجیمہشیمہدیساھاوراسزئںیموھچاٹوہاتےہ۔‬
‫‪33 | P a g e‬‬
 ‫رمیکہ‪ :‬رمیکہاکیمسقاکڈہبوہاتےہسجںیماسےنمیکرطفونکسکیزنیلاگلوہاتےہ۔بجنٹبوکدابایاجاتےہوترٹشوھتڑے‬
‫وےفقےکےیلاتلھکےہوجہکاعماحالتںیمدنبراتہےہ۔اسدورانمسجےسآےنوایلروینشےسملفرپاجیمنباجاتےہ۔ادنر‬
‫دالخوہےنوایلروینشارپرچےکاسزئرپرصحنمےہوجہکاکیزنیلےکےھچیپڈاایرفامںیمانبوسراخےہ۔ملفرپےننبوایلاجیموک‬
‫ڈوپلیرکےکوصتریوکاحلصرکایلاجاتےہ۔‬

‫ااسنینآھکن‬

‫ہیاکیسفپٹزیکلکشیکوہیتےہسجاکڈاایرٹیمرقتابی‬
‫ََ‪2.5‬یٹنیسرٹیموہاتےہ۔‬

‫آھکنیکریبوینہہتتخساورومیٹوہیتےہ‪،‬ہیسکلٹزاالہکیتےہ۔آھکنےکاسےنمتخسافشفیلھجوہیتےہ۔ےسجوکراینےتہک‬
‫ںیہ۔آھکنیکیلھچپدویاریکادنروینہتربپیپا الہکیتےہ۔آھکناکزنیلرمیکےیکرطحمسجاکیقیقحاورااٹلاجیمانبرکآکٹپرنوزےک‬
‫ذرہعیدامغوکجیھبداتیےہ۔دامغاےسدیساھرکےکداھکاتےہ۔‬

‫آرئس‪:‬ہیوکرایناورونکسکیزنیلےکدرایمنوہاتےہاوررمیکےےکڈاایرفامیکرطحاکمرکاتےہ۔آرئسےکدرایمن‬
‫وسراخوکیلتپاہکاجاتےہ۔بجدممھروینشدالخوہیتےہوتآرئسڑکسرکیلتپوکڑبارکداتیےہبجزیتروینشدالخوہیتےہوت‬
‫آرئسیلتپوکوھچاٹرکداتیےہ۔‬

‫‪34 | P a g e‬‬
 ‫ایلسریزلسم‪:‬آھکناکزنیلآےگےھچیپرحتکںیہنرکات‪،‬نکیلایلسریزلسمزنیلوکوماٹایالتپرکدایاجاتےہسجےساسیکوفلک‬
‫لیپگتھدبتلیوہیتےہ۔زندکییکزیچوکدےنھکیےکےیلہیڈیلیھاحتلاوردوریکزیچےکےیلہیزنیلوکوماٹرکدےتیںیہ۔‬

‫آںیھکنادنریھےںیمدےنھکیےکاعدیےسیکوہیتںیہ؟‬

‫آھکنںیمدورطحےکزلیساپےئاجےتںیہ۔٭راڈزلیس‪:‬ہیدممھایدیمیھروینشںیماعفلوہےتںیہ۔٭وکنزلیس‪:‬ہیزیتروینش‬
‫ںیماعفلوہےتںیہ۔راڈزلیسربپیپاےکارطافہکبجوکنزلیسربپیپاےکرٹنیسںیماپےئاجےتںیہ۔بجمہزیتروینشےس‬
‫ادنریھےےصحںیمدالخوہےتںیہوتوکنزلیس"ریغاعفل"وہاجےتںیہنکیلراڈزلیسوفریوطررپ"اعفل"ںیہنوہےت۔اس‬
‫ےیلھچکدریےکےیلادنریھےںیمدےنھکیںیمدتقآیتےہنکیلرھپمہریغبروگنںوکدےھکیادنریھےںیمدھکیےتکسںیہ۔‬

‫ااسنینآھکنےکاقنصئ‬

‫دیعبرصبی(اہرپئاوایپ)‬ ‫رقبیرصبی(امیئاوایپ)‬
‫اسصقنںیمرقبییکاایشددنھیلرظنآیتںیہ‬ ‫اسصقنواےلصخشوکدوریکاایشددنھیلرظنآیتںیہ‬
‫آھکناکزنیلوماٹوہاجےنایآھکناکڈالیھابملوہےنےسہیصقن آھکناکزنیلالتپوہاجےنایآھکناکڈالیھ(آیئابل)تہبوھچاٹ‬
‫وہےنےسہیصقندیپاوہاتےہ۔‬ ‫دیپاوہاتےہ۔‬
‫دوریکزیچوںاکاجیمربپیپاےکےھچیپاتنبےہ‬ ‫دوریکزیچوںاکاجیمربپیپاےکآےگاتنبےہ‬
‫انمبسونکسکیزنیلاامعتسلرکےکاسصقنوککیھٹایکاج‬ ‫انمبسکپکیوزنیلاامعتسلرکےکاسصقنوکدرتسایکاج‬
‫اتکسےہ۔‬ ‫اتکسےہ۔‬
‫زنیلزےکاامعتسل‪:‬٭ہیاعموکنیعںںیماامعتسلوہےتںیہ۔٭کپکیوزنیلیکتبسنونکسکیزنیلاکاامعتسلاعمےہ‪،‬انوک‬
‫مپگییفاگنئالگسںیماامعتسلایکاجاتےہ۔٭اندونںٹکیٹنکزنیلزاکاامعتسلاعمےہ‪،‬ہیےکلہاوردکچلاروہےتںیہ۔اب‬
‫فلتخمروگنںےکٹکیٹنکزنیلآوھکنںںیماگلےئاجےتںیہ۔٭ہیاٰیلعوکایٹلےکرمیکوں‪،‬وخردونیبں‪،‬دویمشچدورونیبں‪،‬‬
‫رپورٹکیجوںاورفلتخماقمدصےکےیلاامعتسلوہےتںیہ۔‬

‫ابب‪ :11‬ارٹکیلیٹسی‬

‫ڈامنرکےکاکیاسدسنئان"ہپٹزرکنچساورڈٹس"ےن‪1820‬ںیماشمدہہایکارگاتریکوکالئںیمےسرکٹنزگرراہوہوتاس‬
‫ےکرگدکٹینگیمڈلیفدیپاوہاتےہ۔‪1831‬ءںیمرباطونیاسدسنئاناملکیئریفاڈےےناشمدہہایکےہہکارگاترےکےلھچ‬
‫‪35 | P a g e‬‬
 ‫وکمپگییٹےکاخمفلوپزلےکادنررحتکدیاجےئوتاسےسارٹکیلکرکٹندیپاوہاتےہ۔‬
‫ی‬
‫ََاییلما مپیٹردیپا ا‬
‫رکٹےہ۔‬ ‫نمیلتہبوھتڑارکنقابی‬

‫ارٹکیلیٹسیےسیکدیپایکاجیتےہ؟ج‪:‬ارگاکیمپگییٹوکاکرپوکالئےکادنرزیتیےسرحتکدںیوتاسرطحارٹکیلیٹسیدیپا‬
‫وہیتےہ۔٭وکالئوکمپگییٹےکاخمفلوپزلےکدرایمنامھگےنےسیھبارٹکیلیٹسیدیپاوہیتےہ۔اسرطہقیےس‬
‫ارٹکیلیٹسیدیپارکےنےکاکیمیکنمٹسسوکارٹکیلکرنجرٹیےتہکںیہ۔‬

‫آرٹلٹرکٹن‪:‬ااسیرکٹنسجیکتمسووفقںںیمابرابردبتلیوہیتوہ۔‬

‫ڈارئٹکیرکٹن‪:‬ااسیرکٹنوجاکییہتمسںیماتہبوہایسجیکتمسدبتلیہنوہیتوہ۔‬
‫مپگی‬
‫زایدہووجیٹلاکرکٹندیپارکےنےکےیلرنجرٹییکوصخایصت‪:‬٭زایدہاطتقور پیس٭وکالئںیماتروںےکولبںیک‬
‫زایدہدعتاد٭مپگییٹاوروکالئیکاکیدورسےےکاحلظےسزیترحتک‬

‫ابلکسیئڈائ‪:‬ڈائںیموکالئوکاسنکراھکاجاتےہہکبجمپگییٹابلکسیئےکوھگےتمےیہپاسھتوکالئےکادنروھگاتمےہ۔‬
‫س‬
‫اپورالپٹنرنجرٹیز‪:‬نجوہگجںرپزایدہرتارٹکیلیٹسیدیپایکاجیتےہ‪،‬اںیھناپور پیسٹزےتہکںیہ۔اکیاپورالپٹنرنجرٹیںیم‬
‫وکازلئوکاسنکراھکاجاتےہہکبجمپگییٹوکوکالئےکادنرامھگایاجاتےہ۔اسنکوکالئوکسےتہکںیہ۔ہکبجرحتمکمپگییٹ‬
‫وکرورٹےتہکںیہ۔فلتخمذراعئےسرورٹاشٹفےکےلچنرسےرپیگلرٹابنئےکرپوںوکامھگایاجاتےہ۔سجےسرورٹ‪،‬سےک‬
‫ادنررحتکرکاتےہسجےسارٹکیلیٹسیدیپاوہیتےہ۔‬

‫ارٹکیلیٹسیدیپارکےنےکےیلارنیجےکذراعئاوراسملئ‬

‫اہڈیئرواپور‪:‬ہیاتسساوراموحلدوتسرطہقیےہ۔اہڈیئرواپورنشیٹسںیماواچنیئےساپینرگاتےہوجرورٹاشٹفےکےلچنرسے‬
‫رپےگلرپوںوکامھگاتےہ۔اشٹفرورٹوکامھگیتےہسجےسارٹکیلیٹسیدیپاوہیتےہ۔ہیارٹکیلیٹسیکلمےکدوردرازالعوقں‬
‫کتاچنہپیئاجیتےہ۔‬

‫اہڈیئرواپورےکاسملئ‪:‬٭اہجںاہڈیئرواپورنشیٹسانبےئاجےتںیہواہںےسولوگںوکدورسیہگجاجانڑپاتےہ۔‬

‫‪36 | P a g e‬‬
 ‫٭اپینیکتلقیکوہجےساسیکادعتسادمکوہاجیتےہ۔٭ڈمیےکرقبووجارںیماپینیکحطسدنلبوہےنےسزنیماکتش‬
‫ےکاقلبںیہنریتہ۔‬

‫رھتلمارنیج‪:‬رھتلمارنیجںیمارٹکیلیٹسیدیپارکےنےکےیلوفزلسویفزلینعیلیت‪،‬سیگ‪،‬وکہلئوریغہالجانڑپاتےہ۔ہیوبائوک‬
‫اپینوکرگمرکےنےکےیلالجےئاجےتںیہ۔اپینےساھبپدیپاوہیتےہوجرٹابنئوکامھگیتےہ۔‬

‫رھتلمارنیجےکاسملئ‪:‬٭وفزلسویفزلدوابرہدلجیںیہنےتنباورانیکوتمیقںںیمااضہفوہراہےہ۔‬

‫وسرلارنیج‪:‬ہیوسرجےساحلصوہےنوایلارنیجےہ۔اےسوسرلپےکذرہعیاامعتسلںیمالایاجاتےہ۔اکیوسزللنیپتہب‬
‫اسرےوفوٹوواٹلکئزلیسےسانبوہاتےہوجوسرجیکروینشےسارٹکیلیٹسیدیپارکےتںیہ۔دنےکوتقرباہراتسارٹکیلیٹسی‬
‫احلصیکاجیتےہ‪،‬راتوکاامعتسلوکرٹیبویںںیموٹسررکیلاجیتےہ۔‬

‫وسرلارنیجےکاسملئ‪:‬بسےسڑباہلئسماسےکادتبایئارخااجتںیہ۔وجوسرلپاوررٹیبویںیکرخدیاریرپرکےنڑپےت‬
‫ںیہ۔‬

‫وڈنارنیج‪:‬اسیلحالعوقںںیمےنلچوایلزیتوہایکاکیئنارنیجوکاامعتسلںیمالرکوڈنزلمےکڑبےرپوںوکامھگایاجاتےہ۔وڈن‬
‫زلمےکرپوںےکوھگےنمےسرنجرٹیےتلچںیہنجےسارٹکیلیٹسیدیپاوہیتےہ۔‬

‫وڈنارنیجےکاسملئ‪:‬٭ادتبایئرخااجتزایدہںیہ۔٭وڈنافرزمزایدہرہبقریھگےتںیہ۔٭ہیوشردیپارکےتںیہ۔‬
‫کل‬ ‫ف‬
‫وینلکارنیج‪:‬اکیاخصلمع سںسجںیماھبریانعرصےکوین پیسوتڑےاجےتںیہوتتہبزایدہارنیجدیپاوہیتےہ‪،‬ےس‬
‫احلصوہےنوایلارنیجوکاھبپانبےنےکےیلاامعتسلایکاجاتےہوجارٹکیلکرنجرٹیوکالچیتےہ۔‬

‫وینلکارنیجےکاسملئ‪:‬٭رضرراسںرڈییازنشییکوہجےسہیرطخانکےہ٭اامعتسلدشہوماداتاکبروہاتےہ۔‬

‫ارٹکیلوکنزمٹسس‪:‬ہیارٹکیلکرکٹنیکوھچیٹوھچیٹنلسزولعمامتوکزلنگسیکوصرتںیمےلاجےنےکےیلاامعتسلوہےت‬
‫ںیہ۔ارٹکیلوکنمٹسسیکرعموفاثملیلیٹوژینےہ۔‬

‫ارٹکیلوسکن‪ :‬زفسکیکوہاشخوجارٹکیلوزنےکروہیاورانیکرحتکوکرٹنکولرکیتےہ‪،‬ارٹکیلوسکنالہکیتےہ۔‬

‫‪37 | P a g e‬‬
 ‫ارٹکیلاکنمٹسسےکاکمرکےناکرطہقی‪ :‬یٹوینشیٹسرپرمیکہوصتریوک‪،‬امرکیئووفنآوازوکارٹکیللکیزلنگسںیمدبتلیرکداتی‬
‫ےہ۔انزلنگسوکرکریئوویزیکوصرتںیمرشنرکدایاجاتےہ۔یٹویانزلنگسوکآرٹلٹرکٹنیکوصرتںیمووصلرکات‬
‫یم‬
‫ےہاوربسےسےلہپانزلنگسوکا پلیافیئرکاتےہ۔وڈیویزلنگسرچکپویٹبوکےلچاجےتںیہوجرکسنیرپرحتمکاصتوریداھکیت‬
‫ےہاورآڈویزلنگسرکیپسوکےلچاجےتںیہوجانوکآوازںیمدبلداتیےہ۔‬

‫ارٹکیلوکنمٹسسےکازجا‬

‫یمیسڈنکرٹکز‪:‬ہیاےسیمیپٹززلیںیہنجںیمارٹکیلوزنوکرٹنکولایکاجاتےہ۔بسےساعممسقےکیمیسڈنکرٹکزیلسوکنمیپٹزلی‬
‫یم‬
‫ںیہ۔ہیارٹکیلاکنزمٹسسںیمزلنگسوکا پلیافیئرکےناورانوکاامعتسلںیمالےنےکاکمآےتںیہ۔‬

‫یمیسڈنکرٹکڈاویئڈز‪:‬ہیاکیآہلےہسجںیمرکٹنرصفاکییہتمسںیمہہباتکسےہ۔یمیسڈنکرٹکڈاویئڈےکدورٹمیپلر‬
‫وہےتںیہ۔‪P‬اور‪،N‬رکٹن‪P‬ےس‪N‬یکرطفہہباتکسےہ‪،‬اسےکاٹلںیہن۔اسےیلیمیسڈنکرٹکڈاویئڈزآرٹلٹرکٹن‬
‫وکڈارئٹکیرکٹنںیمدبتلیرکےنےکےیلاامعتسلےیکاجےتںیہ۔‬
‫یم‬
‫رٹازنرٹسز‪:‬ہیاکییمیسڈنکرٹکآہلےہسجےکنیترٹمیپلروہےتںیہ۔ہیوطبروسچئ‪،‬ا پلیافرئزاامعتسلوہےتںیہ۔‬

‫انڈٹیرسسٹک‪:‬تہبوھچےٹارٹکیلوکنرسسٹک‪،‬نجوکاعموطررپ‪ICs‬ےتہکںیہ‪،‬اکیوھچیٹیلسوکنپچرپلمتشموہےت‬
‫ںیہ۔نجےکاورپتہبےسازجاءبصنوہےتںیہ۔‪3‬رمعبیلمرٹیمیلسوکنپچرپرقابیََ‪1000‬ازجابصنوہےتںیہ۔‬

‫فلتخممسقےکآالت‬

‫انٹپآالت‪:‬وجآہلارٹکیلوکنمٹسسںیمریغارٹکیللکیارنیجوکارٹکیللکیارنیجںیمدبتلیرکاتےہ۔انٹپآہلالہکات‬
‫ےہ۔اثملےکوطررپامرکیئووفن‪،‬ارٹکیلوکنرمیکہ‪،‬یکوبرڈ‪،‬امؤساوررنیکسوریغہانٹپآالتںیہ۔‬
‫یم‬
‫رپورسیسز‪:‬رپورسیسزارٹکیلوکنمٹسسںیماینبدیزجوںیہوجانٹپوکآؤٹٹپںیمدبتلیرکےتںیہ۔اثمںیل‪:‬ا پلیافرئز‪،‬‬
‫پیٹراکیرڈرز‪،‬یلیٹوژین۔ویپمکرٹاکامرکیئورپورسیساسیکرتہبنیاثملےہ۔‬

‫‪38 | P a g e‬‬
 ‫آؤٹٹپآالت‪:‬آؤٹٹپآہلارٹکیللکیارنیجوکارنیجیکدورسیااسقمںیمدبتلیرکاتےہ۔اثملےکوطررپیٹوییک‬
‫رکسنی‪،‬امرٹین‪،‬رپرٹنوریغہآؤٹٹپآالتںیہ۔‬

‫ابب‪ :12‬الخیئاقیقحتت‬
‫یلیٹوکسپ‪:‬دوریکاایشءدےنھکیےکےیلوجآہلاامعتسلوہاتےہاےسیلیٹوکسپایدورنیبےتہکںیہ۔گلپلیووہالہپصخشاھتسج‬
‫ےن‪1610‬ءںیمیلہپابریلیٹوکسپانبیئاوراامعتسلیک۔‬

‫یلیٹوکسپیکدوااسقمںیہ۔٭ررفگنٹکییلیٹوکسپ٭رفلپکیپگیلیٹوکسپ‬

‫ررفگنٹکییلیٹوکسپ‪:‬اسدہررفگنٹکییلیٹوکسپاکیویٹبرپلمتشموہیتےہسجےکدوونںانکروںرپزنیلےگلوہےتںیہ۔‬
‫ی‬ ‫ی‬
‫وہزنیلوجدوریکاایشءےسآےنوایلروینشوکاکیہطقنرپررفٹکیرکاتےہ‪،‬او جپکیوزنیلالہکاتےہ۔سجزنیلےکذرہعیاو جپکیوزنیل‬
‫ےسےننبواےلاجیموکداھکیاجاتےہ‪،‬آیئسیپالہکاتےہ۔‬

‫رفلپکیپگیلیٹوکسپ‪:‬اسےکڑبےےصحاکیڑباکپکیورمر‪،‬اکیآیئسیپاوراکیویٹبںیہ۔وہرمروجروینشیکاعشوعںوک‬
‫ی‬
‫رفلپکٹرکےکآیئسیپرپالاتےہ۔او جپکیورمرالہکاتےہ۔آیئسیپاجیموکڑبارکےکداھکاتےہ۔ررفگنٹکییلیٹوکسپیک‬
‫تبسنرفلپکیپگیلیٹوکسسپڑبیانبیئاجیتکسںیہ۔‬

‫لبہسیپسیلیٹوکسپ‪:‬ہیاکمرکےنوایلیلہپرفلپکیپگیلیٹوکسپےہسجوکالخںیم‪1990‬ںیماجیھبایگ‪،‬ہیزنیمےس‪600‬‬
‫گل‬
‫ولکرٹیمیکدنلبیرپزنیمےکرگدرکچاگلیتےہ۔اسیلیٹوکسپےناروبںولکرٹیمدور پکیسزیکاصتوریزنیمرپیجیھبںیہ۔‬

‫رٹکیپسووکسپ‪:‬ہیاکیااسیآہلےہسجےسروینشیکفلتخموویلیپگتھینعیروگنںاکاعمہنئایکاجاتےہ۔ہیرپززمےکاکیہلسلس‬
‫رپلمتشموہاتےہوجدیفسروینشوکفلتخمروگنںںیممسقنمرکداتیےہ۔اسرطہقیےساحلصوہےنوایلروگنںاکومجمہعرٹکیپسم‬
‫الہکاتےہ۔‬

‫سیپسرکاٹف‪:‬سیپسرکاٹفایسیوساریےہےسجالخںیمرفسرکےنےکےیلڈزیانئایکاجاتےہ۔اےسوماالصت‪،‬زینیم‬
‫اشمدہات‪،‬امسویولعم‪،‬راہتسانشیساورالخںیماسامنیکلقنولمحےکےیلاامعتسلایکاجاتےہ۔‬

‫سیپسرکاٹفیکدوڑبیااسقمںیہ۔٭ااسنونںوایلسیپسرکاٹف٭رووبٹوایلسیپسرکاٹف‬

‫‪39 | P a g e‬‬
 ‫ااسنونںوایلسیپسرکاٹف‪:‬ہیااسنونںاوراسزواسامنوکالخںیمےلاجیتےہ۔اسڑبیسیپسرکاٹفںیماخصمسقےک‬
‫رمکےےنبوہےتںیہنجںیمزدنہرےنہےکےیلرضوریوہسایلت(آنجیسک‪،‬وخراک‪،‬اپین)وہیتںیہ۔اثمل‪:‬الخیئلٹش‬

‫رووبٹوایلسیپسرکاٹف‪:‬ہیسیپسرکاسٹفالخ‪،‬ایسرےاوردورسےیکلفااسجمےسجہکارٹسیاڈئزوریغہےسڈاٹیااھٹکرکےن‬
‫ےکےیلےجیھباجےتںیہاورانوکزنیمےسکولایکاجاتےہ۔اثمل‪:‬وائ‪I‬اوروائ‪II‬ےنرمخیاوررتشمیےسڈاٹیااھٹکایک۔‬
‫س‬ ‫س‬
‫الخیئ پیسٹز‪:‬الخنیمزایدہرعہصرےنہایرجتابتےکےیلڑبےسیپسرکاٹفاامعتسلوہےتںیہنجوکالخیئ پیسٹزےتہکںیہ۔‬
‫آجلکاکیالخیئنشیٹسزنیمےکرگدرکچاگلراہےہاہجںرویس‪،‬ارمنکیاوردرگیاسدسنئاناکمرکےتںیہاےسارٹنلنشین‬
‫الخیئنشیٹسےتہکںیہ۔الخیئنشیٹساکاکیہصحاسسنئابیلررٹیوہاتےہاہجںاےسیرجتابتےیکاجےتںیہوجزنیمرپ‬

‫رگوییٹییکوہجےسںیہنوہےتکس۔‬

‫الخیئلٹش‪ :‬ہیااسنونںوایلسیپسرکاٹفےہےسجیئکرمہبتاامعتسلایکاجتےہاےسراٹکےکذرہعیالخںیماجیھباجاتےہ۔ہی‬
‫اانپاکمرسااجنمدےنیےکدعبزنیمرپآاجیتےہاوروہایئاہجزیکرطحارتاجیتےہ۔‬

‫الخیئقیقحت‪:‬وصخیصوطررپااجیدیکیئگانکیٹولیجےکاامعتسلےسالخاکاسیسنئاطمہعل‪،‬الخیئقیقحتالہکاتےہ۔‬

‫الخیئقیقحتےکرمثات‬

‫٭تحصاورڈیمزسیےکہبعشںیموارپ‪10‬اورالیایڈیانبےئےئگںیہوجوجڑوںےکدرداورآررھتاسٹئیکاکتفیلےس‬
‫آرامدےتیںیہ۔ارفناڈیرھتومرٹیممسجوکسمےیکریغباساکدرہجرحارتامپاتکسےہ۔‬

‫٭ولگلبوپزگننشیمٹسس(‪)GPS‬وماالصتاورراہتسانشیسںیمدمدداتیےہ۔اسمرفاینپزنملےکےیلرتہبنیراےتساک‬
‫ااختنبرکےتکسںیہ۔اپٹلئ‪،‬یتشکرانوریغہاینپوپزنشیاوراردرگدیکولعمامتےنیلےکےیل‪GPS‬اامعتسلرکےتںیہ۔‬

‫٭ومایمسیتشیپلسٹئیکدبوتلوٹنھگںیکاینبدرپدرتسومیمسروپسٹایتررکاننکمموہایگےہ‪،‬انشیپلسٹئےسدقریت‬
‫آافتےسیجالیسب‪،‬زیتآدنیھاوروطافنوریغہےکقلعتمشیپوگیئرکانآاسنوہایگےہ۔‬

‫٭رٹکیفویںںیمتہبیساایشرووبسٹیکدمدےسانبیئاجیتںیہ۔‬

‫‪40 | P a g e‬‬
‫٭زنیمیکرہگایئںیمدمنفیتمیقداھوتںیکچکداھوتں‪،‬وفلسویفزلاوراپینےکذاخرئیکشیپلسٹئیکدمدےساشندنیہیکاجیت‬
‫ےہ۔اسملعوکرومیٹسپیسپگاہکاجاتےہ۔‬

‫الخونردالخںیمےسیکزدنہرےتہاورقیقحترکےتںیہ؟‬

‫الخونردوںےکالخںیمرہھٹےناوراقبےکےیلاینبدیرضورایتےکاسحبےسومزوںرمکےانبےئاجےتںیہ۔رہالخیئ‬
‫نشیٹسےکدووڑبےےصحوہےتںیہ۔٭دابؤواالہصح‪،‬اہجںاسدسنئانالخیئابلسےکریغباکمرکےتںیہ۔٭الخںیمالھکہصح‬
‫‪،‬سجںیمزنیموآامسنےکاشمدہےےکےیلآالتبصنوہےتںیہ۔الخونردالخںیمابرہیکلیےوہےئاخصمسقاکڈزیانئایک‬
‫ایگابلسےتنہپںیہےسجالخیئابلسےتہکںیہ۔الخںیماسسنےنیلےکےیلوہایکنیپکپاںاسھتریھکاجیتںیہ‪،‬نجںیمانرٹئونج‬
‫اورآنجیسکرھبیوہیتےہ۔الخونردوںےکےیلاخصمسقےکاھکےنایتراورکیپےیکاجےتںیہ۔‬

‫الخیئقیقحتےسدیپاوہےنواےلاسملئاوراناکلح‪:‬راٹکاکادنینھےنلجےسدیپاوہےنوایلآولدیگاورراٹکےکافوتل‬
‫وصحںاکارخاجالخیئقیقحتںیمدیپاوہےنواےلڑبےاسملئںیہ۔‬

‫٭الخیئرفسےکدورانتہبیہ اوماتواعقوہیتںیہ۔اسدسنئاونںوکالخیئنشموکوفحمظانبےنےکےیلاکمرکےترانہوہاگ۔‬

‫٭‪1979‬ںیماکسیئبیل اےنپدمارےسلکنرکزنیمرپرگایگ۔اسرطحےکاحداثتآابدیےکےیلاصقنندہوہےتکسںیہ۔‬
‫اےسیاحداثتےسےنچبےکےیلاسدسنئاناورانزسیپسرکاسٹفوکوفحمظانبےنےکےیلوکاشںںیہ۔‬

‫٭الخیئرپورگاومںرپتہبرخچآاتےہسجاکہنکمملحرپاویئٹرٹکیسیکومشتیلےہ۔‬

‫الخیئقیقحتںیماامعتسلوہےنوایلیکینکتآالت‬
‫س‬
‫سیپسراٹک‪:‬ہیسیپسرکاسٹف‪،‬سیپسشاورسیپس پیسٹزوکالخںیمےلاجےنےکےیلاامعتسلوہاتےہ۔‬

‫راٹکالگنچنڈیپز‪ :‬ہیوہںیہگجںیہاہجںےسراٹکالخںیمےجیھباجےتںیہ۔ہیاخصمسقےکریمعتےیکےئگٹیلپافرزموہےت‬
‫ںیہ۔اہجںےسراٹکالخںیمافرئےیکاجےتںیہ۔‬

‫وماالصیتاظنم‪:‬راسٹکاورسیپسرکاٹفوکوماالصیتاظنمایہمایکاجاتےہاتہکالخیئہلمعزینیمنشیٹسےسابتتیچرکےکس۔‬

‫‪41 | P a g e‬‬
 ‫س‬
‫زینیمنشمرٹنکول پیسٹز‪:‬ہیشیپلسٹئےسآےنوایلولعمامتوکوموصلرکےکانوکرپاسیسرکےتںیہرھپانشیپلسٹئ‬
‫یکالخںیمراامنہیئرکےتںیہ۔زینیمنشمرٹنکولےکاینبدیاکمہیںیہ‪:‬‬

‫رٹگنکی‪:‬شیپلٹئایالخیئیقیقحتآہلیکوپزنشییکلسلسمروپرگنٹ‬

‫امرٹینگن‪:‬الخیئاہجزےسزلنگسووصلرکاناورانوکاسدسنئاونںےکےیلدیفمولعمامتںیمدبتلیرکانامرٹینگنالہکاتےہ۔‬

‫الخیئقیقحتےکہجیتنںیمزنیمرپیئنانکیٹولزیجیکرتوجی‬

‫٭راٹکاونجنںےکےیلانبےئےئگاخصمسقےکرساکمرٹیمزلی ابٹیجاونجنںںیماامعتسلوہرےہںیہ۔الخیئاہجزوں‬
‫ےکےیلانبےئیئگںیٹیسابوہایئاہجزوںاوراکروںںیماامعتسلیکاجریہںیہ۔‬

‫٭وسرلزلیسادتبایئوطررپالخیئاہجزوںرپبصنےیکاجےتےھت‪،‬ابرکوڑوںیکدعتادںیمزنیمرپوموجدںیہ۔‬

‫٭الخونردوںوکوگایلںےنلگنںیمدتقشیپآیتےہ‪،‬انےکےیلایسیڈیمیایتریکیئگںیہوجرباہراتسدلجےسزگراجیت‬

‫ںیہ۔ابیہیڈیمیزنیمرپرےنہواےلولوگںےکےیلانبیئاجریہںیہوجادوایتےنلگنںیمدتقوسحمسرکےتںیہ۔‬

‫٭الخونردوںیکامسجیناحتلےسیجڈلبرپرشیوریغہامےنپےکےیلاخصمسقےکرسنیسزانبےئےئگںیہ۔اکیرتیقایہتفرہشاک‬
‫ڈارٹکدوردرازےکاگؤںےکرمضییکصیخشترکاتکسےہاورادوایتیھبوجتزیرکاتکسےہ۔ٰیتحہکڈارٹکدجدیرطہقیاکرےک‬
‫ذرہعیدوردرازےکرموضیںےکرسلکیجآرپزنشیکترکاتکسےہ۔‬

‫زمدیامہوساالت‪:‬‬

‫امیپیشئآالت‬ ‫زفلکیدقمارںی‬
‫سنلیب‬ ‫امس‬
‫رٹیمرول‬ ‫ابملیئ‬
‫الفکس‬ ‫واویلم‬
‫ڈلٹیجیواچ‬ ‫وتق‬
‫٭اسوتقاسدسنئاونںےکملعںیمنیتنیلمےسزایدہاپمکؤڈنزںیہ۔‬

‫‪42 | P a g e‬‬
‫٭ویٹن‪:‬یسکانولعممزیچیکامیپشئےکےیلںیمہیسکایعمریدقماریکرضورتوہیتےہ۔ہیایعمریدقمارویٹنالہکیتےہ۔‬

‫٭رمرکییکالہیلحطسدورسےاماعئتیکتبسنفلتخموہیتےہ۔‬
‫نی‬
‫٭ےلگڑسےابناتتاورآشتاشفںاکالوااضفیئوپول پیسےکدقریتذراعئںیہ۔‬

‫ڈاایرگازم‬

‫رگدےیکاستخ (داںیئرطف)اوروینران(ابںیئرطف)‬

‫ویررنییمٹسس‬

‫بیفرونیکاستخ ٭٭٭ویررنییمٹسسےکازجا‪1:‬۔رگدے‪2،‬۔ویررٹیز‪3،‬۔ویررنییڈیلبر‪4،‬۔ویررھتیا‬

‫‪43 | P a g e‬‬