You are on page 1of 114

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

VIỆN CNSH – TP
…..    ….
Môc lôc
PhÇn 1 : LÞch sö ph¸t triÓn ngµnh chÌ
PhÇn 2 : Quy tr×nh trång chÌ
PhÇn 3 : C«ng nghÖ chÕ biÕn chÌ ®en
I. C¬ së khoa häc s¶n xuÊt chÌ ®en
II. Nguyªn liÖu
III. C«ng nghÖ s¶n xuÊt chÌ ®en OTD vµ
CTC
1. S¬ ®å
2. C«ng nghÖ
PhÇn I . Giíi ThiÖu
ChÌ ®îc dïng lµm níc uèng tõ thêi cæ ®¹i c¸ch ®©y
2000 - 3000 n¨m, ®Õn nay ®· lµ mét thø níc uèng ®îc
nh©n d©n trªn giíi a dïng.
Gi¸ trÞ cña chÌ:
* Gi¸ trÞ thùc phÈm: Trong chÌ cã thµnh phÇn ho¸
häc giÇu chÊt dinh dìng, cã t¸c dông tèt ®èi víi con ng-
êi nh :
+ Cafein vµ mét sè Alcaloit kh¸c : lµ chÊt cã kh¶ n¨ng
kÝch thÝch hÖ thÇn king trung ¬ng, vá cÇu ®¹i n·o,
lµm cho tinh thÇn minh mÉn, s¶ng kho¸i, gi¶m bít mÖt
nhäc, t¨ng cêng sù ho¹t ®éng cña c¸c c¬ quan trong c¬
thÓ.
+ Hçn hîp tanin chÌ : Cã kh¶ n¨ng gi¶i
kh¸t,ch÷a mét sè bÖnh ®êng ruét.
* Gi¸ trÞ y häc:
+ Trªn thÕ giíi, Trung Quèc lµ níc ®Çu tiªn
biÕt dïng chÌ, vµ dïng chÌ ®Ó ch÷a bÖnh.
+ Níc chÌ t¬i cßn lµm gi¶m ®îc qu¸ tr×nh viªm:
viªm khíp, viªm gan
m·n tÝnh, t¨ng cêng tÝnh
®µn håi cña thµnh m¹ch m¸u.
+ ChÌ cã t¸c dông chèng ®-
îc kh¶ n¨ng g©y ung th cña
c¸c chÊt phãng x¹.

+Gi¶m nguy c¬ tim m¹ch,


chèng n·o hãa, chèng
nhiÔm ®éc…
1 . Sự phát triển của ngành chè thế giới
- Năm 805 sau CN, chè truyền bá từ Trung Quốc sang
Nhật Bản.
- Năm 828 sau CN Triều Tiên đã bắt đầu có chè
- Sau TK17 chè được truyền bá sang Châu Âu qua “con
đuờng chè” trên đất liền & trên biển
- 1780 Cty Đông Ấn Độ của Anh nhập chè từ Trung
Quốc trồng tại Ấn Độ.
- 1824 Ha Lan nhập chè từ TQ trồng tại Srilanca
- 1833 Nga nhập chè TQ trồng tại bờ biển đen
- 1914 trồng tại Malaixia
- 1918 phát triển chè quy mô lớn ở Việt Nam
- 1919 Myanma
- Nhưng năm 50 TK20 TQ viện trợ cho các nước Ắ-Phi
phát triển chè
- Những năm 20 TK19 Anh đầu tư chè mới tại Châu phi
- Cuối TK19 có ở Nam Mỹ do Nhật xây dựng
- 1940 có ở Châu Úc
Chè đã phát triển được ở 5 châu, diện tích gieo trồng đạt
hơn 2.500.000 ha
Sơ đồ phát triển sản xuất và tiêu thụ chè trên thế giới
2500 Nghìn tấn

2000

1500
sản lượng

1000 nhập khẩu

xuất khẩu
500

giữ lại tiêu thụ


0
1900 1930 1960 1990
Năm
2. Sự phát triển của ngành Chè Việt Nam
2.1 Thời kỳ trước năm 1882
Từ xa xưa, người Việt Nam trồng chè dưới 2 loại hình:
- Chè vườn ở dồng bằng sông Hồng và Nghệ An.
- Chè rừng vùng núi, uống chè mạn, lên men một nửa, Hà
Giang, Bắc Hà ...
2.2 Thời kỳ 1882-1945
- Xuất hiện 2 loại chè công nghiệp: Chè đen OTD và chè
xanh.
- Bắt đầu phát triển những đồn điền chè lớn
- Chè đen xuất khẩu sang thị trường Tây Âu, chè xanh sang
Bắc Phi - Diện tích chè cả nước là 13.305 ha, sản lượng
6.000 tấn chè khô/năm.
2.3 Thời kỳ độc lập (1945- nay)
- 1945-1954 Nhà nước chưa có điều kiện phát triển
cây chè.
- Sau 1954, Nhà nước xây dựng các Nông trường quốc
doanh và Hợp tác xã nông nghiệp trồng chè : Chè đen
OTD xuất khẩu sang Liên Xô, và chè xanh xuất khẩu
sang Trung Quốc.
- Đến hết năm 2002,
+ Tổng diện tích chè là 108.000 ha, trong đó có 87.000
ha chè kinh doanh.
+ Tổng số lượng chè sản xuất 98.000 tấn, trong đó
xuất khẩu 72.000 tấn đạt 82 triệu USD
- C¸c níc s¶n xuÊt chÌ:
+ Ch©u ¸: Trung Quèc, Ên §é, NhËt B¶n,
Silanca, In®«nªxia, ViÖt nam.
+ Ch©u Phi:Kenia,níc l¸ng giÒng cña Kenia.
+ Ch©u ©u:Grudia.
+ Ch©u mÜ: Braxin, Colombia.
- C¸c gièng chÌ :
+ Gièng chÌ Trung Quèc:Thea Sinensis
+ Gièng chÌ Ên §é :Thea Assamica
+ Gièng chÌ ViÖt Nam: Thea shan
PhÇn 2: Quy tr×nh trång chÌ
I. §Æc ®iÓm cña c©y chÌ.
- ChÌ lµ lo¹i c©y sèng xanh t¬i quanh n¨m,sèng ë
vïng nhiÖt ®íi vµ «n ®íi.
- DÔ lai chÐo.
- Di truyÒn bÒn v÷ng.
II. Gièng chÌ ë ViÖt Nam.
- Gièng chÌ Trung Du:Trång ë trung du vµ miÒn nói
thÊp.
- Gièng chÌ shan: Vïng thîng du, cao nguyªn.
- Gièng chÌ Ên ®é: Vïng T©y nguyªn.
- Gièng chÌ PH1: Gièng míi.
Chè Việt Nam xuất khẩu
Châu Á
ghf
Sự khác nhau giữa 2 phương pháp

Công nghệ OTD Công nghệ CTC

- Làm héo : W= 63 – 65 %
- phá vỡ tế bào và tạo hình: -Làm héo : W= 65 - 67%
+ vò và sàng tơi Vòvỡchè
-Phá tế →
bàoSàng
và tạo
tơihình:
- Lên men: Thời gian 1-2h +
III. Kü thuËt trång vµ qu¶n lý n¬ng chÌ
. §Æc tÝnh
ChÌ lµ lo¹i c©y a nãng Èm, nhiÖt ®é thÝch hîp tõ
15-30°C, lîng ma thÝch hîp tõ 1.500÷2.000 mm/
n¨m.
. §iÒu kiÖn sinh trëng
+ §é PH = 5 - 6
+ §Êt ®ai t¬i xèp, líp ®Êt mµu cµng dµy cµng tèt
+ Hµm lîng níc trong chÌ 70 - 85%, do vËy ph¶i cã
biÖn ph¸p ®Ó chèng h¹n vµ gi÷ níc cho chÌ, thiÕu
níc c©y chÌ kÐm ph¸t triÓn vµ cã thÓ bÞ chÕt.
1. Giống chè, và cây chè giâm cành

1.1. Giống chè


- ChÌ shan: Vïng thîng
du, cao nguyªn.
Poly phenol

Nước A C Add Your Text

lá chè

Add Your Text E D Add Your Text


IV. Thành phần hóa học của lá chè

1 Nước (75 – 82 %)

2 Chất khô ( 18 – 25 %)

1 Polyphenol (28-37% ck)

2 Xenlulo (16-18%ck)
Lá chè
3 Protein (20-28%ck)
4 Pectin (2 - 4% ck)
5 Alkaloit (
6 Tro (4-8% ck)
7 Men
Thµnh phÇn ho¸ häc cña l¸ chÌ.
1.Níc.
- ChiÕm 75-82% khèi lîng l¸ chÌ.
- §é Èm l¸ chÌ thay ®æi phô thuéc vµo:
+ §é non giµ: non ®é Èm cao,giµ ®é Èm thÊp.
+ Thêi ®iÓm h¸i trong ngµy : S¸ng > chiÒu > tra.
+ Theo thêi vô h¸i: xu©n , h¹ ,thu.
+ Thêi tiÕt: Ma > N¾ng.(kh«ng nªn h¸i chÌ vµo lóc
ma vµ s¬ng mï)
+ C¸c gièng chÌ kh¸c nhau cã hµm lîng níc kh¸c
nhau.
2.ChÊt kh«.
- ChiÕm 22-25%khèi lîng l¸ chÌ,gåm:
+ ChÊt kh«ng tan trong níc
+ ChÊt tan trong níc
- Trong l¸ chÌ ,chÊt tan chiÕm 37-43% chÊt
kh«.
3. Polyphenol.
- ChiÕm 28-37% chÊt kh«. Nã quyÕt ®Þnh
tÝnh chÊt vµ chÊt lîng cña chÌ t¬i vµ s¶n phÈm.
- Polyphenol t¹o mµu ,mïi ,vÞ cho chÌ.
- Polyphenol cã vÞ ch¸t-®¾ng,díi t¸c dông
cña men cã trong níc bät t¹o ch¸t cã vÞ ngät.
- Hµm lîng polyphenol trong chÌ phô thuéc
vµo:
+ Gièng chÌ: c¸c gièng chÌ kh¸c nhau
Gièng Hµm lîng polyphenol
Shan 32,09%
Manipu 37,72%
Assan 39,89%
Trung du 38,91%
+ §é non giµ: ChÌ cµng non hµm lîng tanin cµng cao.
VÞ trÝ Hµm lîng tanin/tæng lîng(%)
T«m 39,9
L¸ 1 36,8
L¸ 2 36,1
L¸ 3 31,25
+ Møc ®é chiÕu s¸ng: Cêng ®é chiÕu s¸ng
cµng m¹nh th× hµm lîng tanin cµng t¨ng.
 §Ó ®iÒu chØnh hµm lîng tanin, ngêi ta
®iÒu chØnh cêng ®é chiÕu s¸ng b»ng c¸ch:

Trång c©y bãng m¸t. Che phñ b»ng vËt


liÖu.
 Phô thuéc cêng ®é chiÕu s¸ng trong ngµy vµ
trong n¨m:

Hµm lîng Hµm lîng


tanin tanin

6h 12h 14h Xu©n h¹ thu


18h
Trong ngµy Trong n¨m
4. Pectin.
- ChiÕm 2-4% chÊt kh«.
- Hoµ tan trong níc cã vÞ ngät dÞu.
- Tan trong níc lµm ®é nhít dung dÞch chÌ t¨ng
 s¸nh  chÊt lîng tèt.
- Khi bÞ hydrat hãa  chÊt keo dÝnh  t¹o ra
sîi chÌ, viªn chÌ trë lªn chÆt .
- Hµm lîng pectin thay ®æi theo:
+ Gièng chÌ
+ ĐiÒu kiÖn khÝ hËu
+ Đé non giµ lá chè.

vÞ trÝ Hµm lîng pectin


T«m 4,37%
L¸ 1 4,37%
L¸ 2 3,53%
5. ChÊt x¬ (xenlulo)
- ChiÕm 16-18% chÊt kh«.
- §Æc ®iÓm :
+ Kh«ng tan
+ Trong qu¸ tr×nh chÕ biÕn: ChÊt x¬ kh«ng
biÕn ®æi.
 Dùa vµo hµm lîng chÊt x¬ trong s¶n phÈm
ngêi ta x¸c ®Þnh ®îc chÌ s¶n xuÊt tõ l¸ chÌ non
hay l¸ giµ.
6. Protein

- ChiÕm 20 ÷ 28% chÊt kh«.


- Kh«ng tiªu hãa ®îc, vÒ c¬ b¶n kh«ng hßa
tan.
proteaz
- Vai trß cña protein:
a
+ Protein axit amin .
+ Protein + polyphenol Ngng tô kh«ng
tan (g©y tæn thÊt tanin chÌ)
- Hµm lîng protein phô thuéc:
+Thêi vô
+ ĐiÒu kiÖn thæ nhìng
+ Độ non vµ giµ .
+ Giống chè

Gièng chÌ Hµm lîng protein(%)

Ên §é 27,62
ViÖt Nam 25,63
Trung Quèc 28,25
7. ChÊt tro.

- Lµ lîng chÊt cßn l¹i sau khi ®èt ch¸y hoµn


toµn trong ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn ®Õn khèi lîng
kh«ng ®æi t = 550 ± 25°C.
- Lµ nh÷ng chÊt kho¸ng tÝch tô trong thêi kú
sinh trëng cña c©y, chiÕm 4-8% chÊt kh«.
- L¸ chÌ cµng non  hµm lîng chÊt tro thÊp.
- Trong chÕ biÕn chÊt tro kh«ng bÞ mÊt
®i.dùa vµo tÝnh chÊt nµy ngêi ta x¸c ®Þnh chÊt
lîng s¶n phÈm.
8. Alkaloit.
- Gåm cafein, teobromin, teofilin.
- Cafein: chiÕm 2-4 % chÊt kh« trong l¸ chÌ.
+ KÝch thÝch thÇn kinh trung ¬ng  g©y
nghiÖn.
+ VÞ ®¾ng
+ Cafein + tanin  tanat cafein.
- Teobromin, teofilin: KÝch thÝch hÖ thÇn
kinh bµi tiÕt t¨ng cêng bµi tiÕt chÊt ®éc.
9. Men trong chÌ.
3.9.1 Men Oxy hãa. (oxydaza)
- Polyphenoloxydaza (PPO) : Xóc t¸c qu¸ tr×nh OXH
tanin bëi 0₂ kh«ng khÝ
Tanin + 0₂  ChÊt mÇu,mïi,vÞ.
 Ph¶n øng mong muèn .
- Peroxydaza(PE): Oxyhãa tanin bëi H₂0₂
Tanin + H₂0₂  ChÊt kh«ng mµu,vÞ kÐm
 Ph¶n øng kh«ng mong muèn .
3.9.2 Men thuû ph©n
- proteaza : protein + H₂0  axÝt amin.
- amylaza : Tinh bét + H₂0  ®êng.
- pectinaza : pectin + H₂0  axÝt polygalacturonic +
rîu metylic.
C«ng nghÖ s¶n xuÊt chÌ §EN
I . Giíi thiÖu chung
- Trong c«ng nghÖ chÕ biÕn chÌ hiÖn nay th-
êng s¶n xuÊt chÌ lªn men ( chÌ ®en), chÌ b¸n lªn
men(vµng, ®á ) vµ chÌ kh«ng lªn men ( chÌ xanh )
- TÝnh chÊt ®Æc trng cña c¸c lo¹i chÌ.
+ ChÌ bóp t¬i : cã vÞ ®¾ng ch¸t, mïi h¨ng
+ ChÌ xanh s¶n phÈm: Níc pha mµu xanh trong
, vÞ ch¸t ®Ëm , mïi th¬m.
+ ChÌ ®en s¶n phÈm: Níc pha mµu ®á n©u
trong , vÞ ch¸t dÞu , mïi th¬m
- C¸c yÕu tè t¹o nªn sù kh¸c nhau gi÷a c¸c lo¹i
chÌ lµ:
+ Gièng chÌ .
+ Sù chuyÓn ho¸ c¸c chÊt cã trong thµnh
phÇn ho¸ häc cña l¸ chÌ trong qu¸ tr×nh chÕ
biÕn, c¸c biÖn ph¸p c«ng nghÖ kh¸c nhau
* Sản phẩm chè đen:
- Chè đen OTD: Có dạng sợi
+ ChÌ c¸nh: OP, P, PS.
+ ChÌ m¶nh: BOP, BPS, BP
+ ChÌ vôn: F, D.
- ChÌ ®en CTC: d¹ng viªn, gåm : BOP, BP,
OF, PF, D.
OP
OP

PS
Nguyªn liÖu

Lµm hÐo Trong c«ng nghÖ s¶n


Ph¸ vì tÕ bµo & t¹o
xuÊt chÌ ®en, c«ng
h×nh nghÖ s¶n xuÊt chÌ
Lªn men CTC vµ OTD cã b¶n
SÊy kh«
chÊt t¬ng tù nhau ,
chØ kh¸c nhau ë qu¸
Ph©n lo¹i tr×nh ph¸ vỡ tÕ bµo vµ
§Êu trén ®Þnh h×nh.

S¶n phÈm chÌ ®en


OTD, CTC
1. Nguyªn liÖu
1.1 Yªu cÇu nguyªn liÖu.
- Ph¶i cã hµm lîng tanin cao.
- Lµ nh÷ng bóp chÌ cã 1 t«m, 2-3 l¸ non .H¸i trªn
nh÷ng ®ät chÌ cã tõ 4-5 l¸, vµo ®óng ®é trëng
thµnh kü thuËt.
- Hµm lîng protein vµ clorophin thÊp .
1.2 VËn chuyÓn vµ b¶o qu¶n
- ChÌ ®îc ®ùng vµo sät kh«ng nÐn Ðp, lµm dËp
n¸t vµ ®Ó lÉn c¸c lo¹i chÌ víi nhau.
- §a sang lµm hÐo ngay
- Trong trêng hîp ph¶I b¶o qu¶n th× ph¶I b¶o
qu¶n n¬I tho¸ng m¸t,s¹ch,kh« r¸o.kÕt hîp hÐo tù
nhiªn.
- §Ó riªng tõng lo¹i chÌ ,ghi l¹i: lo¹i chÌ ,giê b¸t
®Çu b¶o qu¶n…
2. Lµm hÐo l¸ chÌ.
2.1. Môc ®Ých
- Lµm gi¶m 1 phÇn ®é Èm l¸ chÌ tõ 75%-78%
xuèng 63%-65% l¸ chÌ cã ®é bÒn cao nhÊt.
- Lµm thay ®æi tÝnh chÊt vËt lý vµ hãa häc
cña l¸:
+ T¹o cho bóp chÌ mÒm dÎo, ®é bÒn c¬ häc.
+ T¨ng cêng ho¹t tÝnh cña men oxi ho¸ khö.
+ MÊt mïi h¨ng ng¸i cña chÌ t¬i.
+ T¹o ra mét tiÒn chÊt ban ®Çu cho chÌ ®en
nh: h¬ng, vÞ vµ mµu
2.2. Nh÷ng biÕn ®æi khi lµm hÐo l¸ chÌ
2.2.1 BiÕn ®æi lý häc.
- Lµm l¸ chÌ mÒm dÎo, ®é bÒn c¬ häc cao
®é
bÒn

63 65 85
w(%)
- Mµu s¾c vµ khèi lîng chÌ thay ®æi
- DiÖn tÝch l¸ chÌ t¬i thay ®æi.

DiÖn tÝch cña l¸ sau khi lµm hÐo


Thêi gian
hÐo
L¸ 1 L¸ 2 L¸ 3
0 100 100 100
3 76 84 91
6 68 81 89
8 58 78 83
10 48 66 78
2.2.2 BiÕn ®æi ho¸ häc.
* BiÕn ®æi Tanin.
- Tæng lîng tanin gi¶m 1-2% so ban ®Çu, nhng cã sù
biÕn ®æi s©u s¾c vÒ chÊt.
+ Nhãm Polyhydroxylphenol - Catechin cã vÞ ®¾ng
ch¸t gi¶m m¹nh tõ 2-3 lÇn.
+ Nhãm tanin riªng cã vÞ ch¸t dÞu t¨ng lªn 2-3 lÇn.
MÉu ph©n Tæng lîng tannin Catechin Tanin
tÝch hoµ tan riªng

L¸ chÌ t¬i 19,75 17,10 2,65


L¸ chÌ hÐo 18,84 9,90 9,06
BiÕn ®æi - 0,91 - 7,2 + 6,51
 Do NhiÖt ®é hÐo t¨ng lµm hµm lîng tanin thay
®æi.
NhiÖt ®é Hµm lîng Tanin Hµm lîng
lµm hÐo ë chÌ t¬i Tanin ë chÌ Møc
(oC) hÐo lÖch
23-25 26,22 24,38 -1,84
30-32 25,06 21,66 - 3,40
55 26,48 20,20 - 6,28
* BiÕn ®æi protein vµ amino axÝt.
- Protein ph©n gi¶i bëi enzim proteaza t¹o axit amin.
- C¸c axÝt amin ®îc gi¶i phãng ra sÏ tham gia vµo qu¸
tr×nh t¹o h¬ng vµ t¹o mµu.

MÉu ph©n Alani Aminodic


tÝch Nit¬ Humin Arginin Histin Lysin
n acbonic

L¸ chÌ t¬i 10,76 34,74 6,87 1,14 2,6 4,29 20,75

L¸ chÌ hÐo 10,12 45,9 5,69 1,06 3,07 5,05 12,85


* BiÕn ®æi ho¹t tÝnh cña men.
- Ho¹t tÝnh men oxi ho¸ khö t¨ng.
+ Men  glucozidaza,ho¹t tÝnh t¨ng 200-300%.
+ Men invectaza, ho¹t tÝnh t¨ng 50-70%.
+ Men peroxidaza, ho¹t tÝnh t¨ng 12%
+ Men polyphenol oxidaza t¨ng 100%.
* C¸c biÕn ®æi kh¸c.
- Hµm lîng VTM C gi¶m 10-20%.
- Hµm lîng tinh bét gi¶m nhiÒu.
- Hµm lîng chÊt mµu thay ®æi,clorophin gi¶m
40 ÷ 50% so ban ®Çu.
2.4 KiÓm tra giai ®o¹n hÐo
* KiÓm tra nguyªn liÖu
-KiÓm tra chÊt lîng vµ t×nh tr¹ng nguyªn liÖu.
* KiÓm tra chÊt lîng chÌ hÐo:
- KiÓm tra c¶m quan: mµu ,®é mÒm, dÎo ®ång
®Òu, mïi .
- KiÓm tra hµm Èm cña chÌ sau hÐo:
- KiÓm tra tû lÖ hÐo ®óng møc(®¶m b¶o ®¹t
trªn 80%)
2.3. Nh÷ng yªu tè ¶nh hëng khi lµm hÐo
2.3.1 NhiÖt ®é t¸c nh©n hÐo:
- NhiÖt ®é kh«ng khÝ tù nhiªn: Lín nhÊt 35°C
 tèc ®é bay h¬i chËm  thêi gian kÐo dµi 
qu¸ trinh hÐo xÈy ra tèt (thêng 12 giê)
+ ®é Èm kh«ng khÝ thÊp : HÐo thuËn lîi.
+ ®é Èm kh«ng khÝ cao: Tèc ®é bay h¬i
chËm,thêi gian dµi.
- NhiÖt ®é kh«ng khÝ do con ngêi t¹o ra: tõ
38- 42°C. NÕu cao ¶nh hëng chÊt lîng chÌ.
2.3.2 Tèc ®é cña kh«ng khÝ.
- NÕu tèc ®é m¹nh  Quá trình héo kết thúc sớm ,
làm biến đổi hóa chưa xẩy ra hết, lớp chè trên bị khô
- NÕu tèc ®é yÕu  kÐo dµi thêi gian hÐo .

2.3.3 Thêi gian lµm hÐo.


- Phô thuéc nguyªn liÖu, ph¬ng ph¸p hÐo…
-Thêi gian lµm hÐo chÌ cã thÓ tõ 8 – 12 giê, tuú
thuéc vµo ph¬ng ph¸p.
2.4. Ph¬ng ph¸p hÐo.
2.4.1 Nguyªn t¾c chung lµm hÐo:
- ChÌ non, nhiÒu níc lµm hÐo nÆng.
- ChÌ giµ, Ýt níc lµm hÐo nhÑ.
- Ph¶i lµm hÐo riªng tõng lo¹i chÌ.
2.4.2 C¸c ph¬ng ph¸p hÐo .
2.4.2.1 Lµm hÐo tù nhiªn: Lîi dông nhiÖt ®é, ®é
Èm vµ lu th«ng kh«ng khÝ tù nhiªn ®Ó lµm hÐo.
c¸c th«ng sè khÝ hÐo tù nhiªn:
+ NhiÖt ®é 25 ÷ 35°C.
+ Đé Èm t¬ng ®èi cña kh«ng khÝ 60 ÷ 70%.
+ Tèc ®é cña giã 2 ÷ 3 m/s.
+ Thêi gian hÐo phô thuéc vµo khÝ hËu (10 ÷
16h).
+ Thêng xuyªn ®¶o chÌ. 2 ÷ 3h ®¶o rò 1 lÇn.
- ChÌ hÐo tù nhiªn cã chÊt lîng tèt. Nhng tèn
diÖn tÝch, nh©n c«ng, thêi gian kÐo dµi.
2.2.4.2 Lµm hÐo nh©n t¹o: Dïng kh«ng khÝ
®îc ®iÒu chØnh tríc ®Ó lµm hÐo. Thêng dïng
m¸y hÐo vµ m¸ng hÐo.
* Lµm hÐo b»ng m¸ng hÐo.
- ¦u ®iÓm: ChÌ hÐo cã chÊt lîng tèt, ®ång ®Òu,
chñ ®éng ®iÒu chØnh thêi gian hÐo.
- Nhîc ®iÓm: Tèn nhiÒu diÖn tÝch, nh©n
c«ng r¶i vµ thu chÌ nguyªn liÖu .
* Lµm hÐo b»ng m¸y.

chÌ vµo

§êng h¬i
§êng nguyªn liÖu
- Cã thÓ rót ng¾n ®îc thêi gian hÐo, nhng chÊt
lîng kh«ng b»ng hÐo tù nhiªn.
- Ph¶i hÐo riªng tõng lo¹i chÌ.
- Trong thêi gian hÐo, ph¶i x¸c ®Þnh ®é Èm
thêng xuyªn cña chÌ hÐo.
- Th«ng sè hÐo b»ng m¸y:
+ NhiÖt ®é: vµo 42 ÷ 48°C. ra 30 ÷ 32°C
+ §é Èm W 20 - 30%. ra 70-80%
+ N¨ng suÊt 270 ÷ 750 kg/giê.
+ Tèc ®é kh«ng khÝ 8 ÷ 10 m/s.
Nguyªn Tốc ®ộ Nhiệt độ Thời gian
liệu m¸y héc (0C) (giờ)
Loại A, B 1-2 43 - 480C 4-6
ChÌ Cuối 3 43 - 450C 3
vụ
Loại C, D 3-4 41 - 450C 2-3
ChÌ Cuối 4 41 - 430C 2
vụ
2.2.4.3 KÕt hîp hÐo tù nhiªn vµ nh©n t¹o.
- §Þnh kú thæi kh«ng khÝ nãng hoÆc m¸t b»ng
qu¹t giã
- Kh«ng thæi kh«ng khÝ qu¸ Èm vµo khèi chÌ.
- Tèc ®é giã khong vît qu¸ 2-3 m/s.
- NhiÖt ®é kh«ng khÝ nhë h¬n 38°C.
Yªu cÇu ®é thñy phÇn chÌ sau hÐo lµ :
chÌ A: 61- 62%,
chÌ B: 62- 64%,
chÌ C: 63- 65%,
chÌ D: 64- 67%.
- Trong s¶n xuÊt chÌ ctc thêng lµm hÐo nh©n
t¹o b»ng trªn m¸ng hÐo.
3. Ph¸ vì tÕ bµo vµ t¹o h×nh.
3.1. Môc ®Ých.
- Ph¸ ví tÕ bµo vµ lµm dËp l¸ ®Ó chÊt tan
trong tÕ bµo dÔ hßa tan trong níc. L¸ bÞ
ph¸ cµng nhiÒu cµng tèt.
- T¹o ®iÒu kiÖn cho qu¸ tr×nh lªn men
- T¹o h×nh (d¹ng sîi vµ viªn).
3.2 C¸c yÕu tè ¶nh hëng tíi qu¸ tr×nh vß l¸
chÌ
- ChÊt lîng chÌ hÐo:
+ Thêi gian vß chÌ non ng¾n h¬n chÌ giµ.
+ Thêi gian vß vµo ngµy nãng cã thÓ rót
ng¾n.
- Møc ®é lµm hÐo.
+ L¸ chÌ lµm hÐo nhÑ kh«ng ®îc dïng ¸p lùc
m¹nh vµ rót ng¾n thêi gian
+ L¸ chÌ bÞ lµm hÐo qu¸ møc cÇn t¨ng cêng
¸p lùc vß ®Ó ph¸ vì tÕ bµo vµ t¹o cho l¸ chÌ cã
- Sè vßng quay cña m¸y vß:
+ sè vßng quay gi¶m chÌ xo¨n tèt
+ sè vßng quay t¨ng chÌ m¶nh
- NhiÖt ®é ,®é Èm vµ sù lu th«ng kh«ng khÝ trong
phßng vß
+ NhiÖt ®é kh«ng khÝ tèi u : 20 ÷ 22°C, mïa hÌ ≤
30°C.
+ §é Èm t¬ng ®èi cña kh«ng khÝ : φ ≥ 95%.
+ Tèc ®é lu th«ng kh«ng khÝ trong phßng vß:
v≥2m/s
3.3 C«ng nghÖ ph¸ ví tÕ bµo vµ t¹o h×nh
3.3.1 C«ng nghÖ OTD
Vß lÇn 1

Sµng t¬i PhÇn lät sµng(F1)

Vß lÇn 2

Sµng t¬i PhÇn lät sµng(F2)

Vß lÇn 3
F4 Sµng t¬i PhÇn lät sµng(F3)
3.3.1.1 .Vò lá chè
Là phá vỡ tế bào lá, làm dập tế bào làm cho nước ép của
chè thoát ra và sau khi làm khô thì đọng lại trên bề mặt lá,
dẽ dàng hoà tan vào dung dịch nước nóng.
LÇn vß Th¬i gian ®é dËp
1 45 phót 40 %
2 45 phót 60 %
3 40 phót 80%
- Sau mỗi lần vò tách ra 1 lượng chè non = 20% tổng
lượng chè của mỗi lần vò.
- F1, F2, F3( chè non), còn F4 (chè già).
- Thời gian sàng tơi như nhau 7 – 10 phút
M¸y vß
1

2
1 - PhÔu tiÕp liÖu
3 2 - Thï ng vß
3 - Tai liªn kÕt quay
4 4 - Cöa më
5 5 - Tay quay
6 - Hép gi¶m tèc
vµ ®éng c¬
6 7 - Ch©n liªn kÕt
7
* ChÕ ®é vß 3 - 2 - 2.

Số 1 Số 2 Số 3

Số 4 Số 5

Số 7 Số 8
3.3.1.2.Sµng t¬i vµ ph©n lo¹i chÌ vß
Sµng t¬i:
- Lµm nguéi khèi chÌ.
- T¸ch phÇn chÌ non ®Ó chÌ non kh«ng bÞ n¸t.
- Lµm t¬i c¸c phÇn chÌ tr¸nh bÞ vãn côc.
- Lµm m¸t chÌ vß vµ cung cÊp oxi cho qu¸ tr×nh
1

lªn men 2
3
4
7

5
8

6
9

Sµng T¬i
1. PhÔu tiÕp liÖu; 2. Trôc phèi ®Òu s¶n phÈm; 3. § éng c¬ ®iÖn; 4. Lu¬Ýsµng;
5. Tay quay vµ trôc khuûu; 6. § éng c¬ vµ hép sè; 7. Khung sµng; 8. Xe chë s¶n phÈm; 9. Khay
M¸y sµng t¬i
3.3.2 C«ng nghÖ CTC
Sµng t¬i
Vß nghiÒn

M¸y c¾t CTC Sµng vß viªn


3.3.2.1 Sµng t¬i
- CÊp chÌ ®Òu vµo m¸y nghiÒn.
- T¸ch chÌ vôn n¸t,lµm m¸t khèi chÌ
- lo¹i c¸c t¹p chÊt ra khái chÌ .
Vß nghiÒn
- lµm cho kÝch thíc l¸ chÌ nhá,mÒm ®Òu.
C¾t CTC
- lµm l¸ chÌ c¾t nhá mÞn ®ång
3.3.2.2 Vß nghiÒn
Là giai đoạn sơ chế chè trước khi đưa vào CTC,
làm cho kích thước chè nhỏ lại ,mềm đều dựa vào cơ
chế nén ép,vò xé và cắt nhỏ của Rotoven
3.3.3 Hệ thống cắt CTC
Là giai đoạn Hoàn thành cắt nghiền ,vũ xộ làm cho
chố nhỏ mịn đồng đều , đảm bảo độ dập tế bào của lỏ
chố ở mức cao nhất

700v/p 70v/p

Kh«ng khÝ
3.3.4 Sàng vò viên
làm cho khối chè tơi xốp hơn ,do đó quá trình lên
men chè được tốt hơn .
4. Lên men.
4.1 Mục đích.
- Tạo ra những biến đổi sinh hoá, chủ yếu là các hợp
chất polyphenol trong chè bị oxi hoá dưới sự xúc tác
của enzyme polyphenoloxidase(PPO) và peroxidase
(PO) tạo các hợp chất hương, vị, màu sắc cho chè
thành phẩm.
S¬ ®å oxi hãa Tanin
Catechin
02 Men Po
Octquynon
Ngng tô
Diphenolquyno
Khö (- H2) n Oxi ho¸ (+ O2)

Bis Flavanol( TeaFlavi ( TF )(MÇu


kh«ng mÇu, t¹o vi) vµng, t¹o vÞ)
Oxi ho¸ bíc hai
(O2&H2O& Èm )

D¹ng kh«ng tan + Tearubigin D¹ng hoµ tan


Protein trong b· chÌ ( TR) mÇu ®á ( muèi hoÆc
- Polyphenol + Oxi  octhoquinol (không màu có vị chát)
- Octhoquinol  flavanol (màu vàng nhạt, vị chát)
 bislavanol (không màu)
- Flavanol và bisflavanol  Teaflavin (màu vàng)
- Teaflavin  Tearubigin (màu đỏ nâu)

TP 1 1
tỷ số K    chè có màu nước tốt
TR 10 12
4.2 Những biến đổi trong lên men lá chè.
4.2.1 Biến đổi lý học.
- Lá chè chuyển màu và xoắn lại .
- Nhiệt độ khối chè tăng, do các phản ứng oxi hoá tỏa
nhiệt và nhiệt độ bắt đầu giảm đi khi quá trình lên
men kết thúc.
4.2.2 Biến đổi hoá học

- ChÊt hoµ tan : Hµm lîng chÊt hoµ tan gi¶m.


Tanin + protein  Hîp chÊt kh«ng tan
MÊu ph©n tÝch Hµm lîng chÊt hßa tan(% ck)

ChÌ t¬i 40,50


ChÌ hÐo 42,19
ChÌ vß 40,36
ChÌ lªn men 34,85
-Tanin: Hàm lượng tanin giảm 50% so ban đầu
trong lá chè tươi, để tạo thành các sản phẩm màu,
mùi, vị đặc trưng của chè đen, và một phần nhỏ
tanin kết hợp với protein tạo thành các hợp chất
không tan.

Mẫu phân Tanin hoà tan Tanin không tan


tích Tổng Catechin Tanin riêng
Chè tươi 19,75 17,10 2,65
Chè héo 17,97 8,91 9,06 1,9
Chè vò 10,43 4,19 6,24 4,25
Chè lên men
8,73 2,77 5,96 5,11
sau 5 giờ
Chè BTP 8,1 2,3 5,8 6,25
- Biến đổi protêin :
Protein không tan → Protein hòa tan, axit amin .
Axit amin + tanin → Andehyt thơm .
Protein + Tanin → Hợp chất không tan .
-
4.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình lên men
- Nhiệt độ : Thích hợp ở 25 ÷ 28°C.(≤ 30°C)
Nếu nhiệt độ cao  xẩy ra quá trình OXH và
Protein của men bị đông tụ lại, làm cho men mất khả
năng xúc tác.
- Độ ẩm :
Độ ẩm chè = 63 ÷ 65% và độ ẩm tương đối
của không khí = 95 ÷ 98%  lên men xảy ra đồng
đều hơn, chè có nước pha tốt hơn và sáng hơn.
- Lưu thông không khí : Để cung cấp oxi .
Nếu thiếu oxi thì polyphenol + H 2 0 2  sản
phẩm không mầu, không vị.
- Thời gian:
+ Ngắn quá  Vị chát, màu sáng, chè không
thơm.
+ Dài quá  Vị nhạt , màu tối , có mùi chua.
4.4 C¸c ph¬ng ph¸p lªn men.
- Lªn men gi¸n ®o¹n:Thùc hiÖn trong c¸c khay.
- Lªn men liªn tôc: trong m¸y d¹ng b¨ng t¶i.
4.4.1.Thiết bị lên men liên tục:
* Các yêu cầu kỹ thuật
- Nhiệt độ lên men :27ºC -> 28ºC
- Độ ẩm tương đối của không khí: ứ ≥ 85%, và được
xác định bằng ẩm kế
- Độ dày cuả lớp chè trên băng tải: 5 cm đến 12cm.
2
3
5 6
4
1

S¬ ®å thiÕt bÞlªn men


1. Nguyªn liÖu vµo; 2. Thanh tr¶i xo¾n èc;
3,5. Thanh ®¶o chén; 4. B¨ ng t¶i; 6. PhÔu; 7. Nguyªn liÖu ra
Nguyªn lý lªn men l¸ chÌ
ChÌ vµo

MÆt sµn
2. Lên men chè bằng khay
Chè được xếp thành lớp phẳng và tơi dày từ 5 - 7 cm, trên
các khay phòng lên men có hệ thống cấp không khí mát, ẩm.
Các thông số kỹ thuật chính:
- Thời gian lên men: 60 - 80 phút.
- Độ ẩm tương đối của không khí:  ≥ 85%.
- Nhiệt độ phòng lên men: 24 - 280C.
- Trong thời gian lên men, khoảng 20 - 30 phút đảo tơi
chè một lần.
- Chè sau khi lên men có mầu đỏ nâu và có hương thơm
dễ chịu đặc trưng.
- Trong lên men chè CTC :
+ Trong 1 thời gian rất ngắn mà độ dập tế bào lên
tới trên 95%  nhiệt độ của khối chè tăng đột ngột
+ phản ứng oxi hoá xảy ra mãnh liệt
Do vậy phải cung cấp kịp thời không khí mát để
làm nguội nhanh và cung cấp oxy cho quá trình lên
men.
Thời gian lên men với OTD 3- 4h. chè CTC là 2-
2,5h. khi đạt được độ lên men đồng đều thì đưa qua
sấy.
5. Sấy khô
5.1.Mục đích
+ Diệt men để cố định chất lựong cho chè đen.
+ Sử dụng nhiệt để hoàn thiện chất lượng chè
+ Làm khô chè từ w = 63-65% w = 3-5% .
+ Tạo ra một số hương thơm mới cho chè thành
phẩm.
+ Tiêu diệt vi sinh vật phát triển như: Nấm mốc, vi
khuẩn gây bệnh đường ruột...
5.2 Những biến đổi xảy ra trong khi sấy khô chè.
5.2.1 Biến đổi lý học.
- Hình dáng: Sợi chè khô đi và xoăn chặt lại, thể tích,
trọng lượng khối chè đều giảm.
- Màu sắc: Chè lên men mất đi màu đồng đỏ và
chuyển dần sang màu đen bóng.
5.2.2 Biến đổi hoá học.
- Hoạt tính của men bị đình chỉ hoàn toàn dưới tác dụng của
nhiệt độ cao.
- Một số hương thơm được tạo ra trong quá trình lên men bị
mất đi.
- Hợp chất nitơ có sự thay đổi lớn

Loại chè Nitơ hòa tan Nitơ của NH


chè lên men 21,63mg 1,19mg
chè BTP sau sấy 20,05mg 0,67mg
5.3 Các yếu tố ảnh hưởng tới sấy khô chè.
Nhiệt độ và thời gian sấy: nhiệt độ sấy 105ºC,
thời gian 20-25 phút là thích hợp.
Tốc độ , độ ẩm không khí nóng.
5.4. Các biện pháp sấy khô truyền thống.
5.4.1 Sấy một lần: ( máy sấy băng tải).
Thường sấy chè theo chế độ công nghệ như sau:
- Nhiệt độ: t = 95 - 100°C
- Thời gian: W = 23 - 25 phút
- Độ ẩm chè còn lại: w = 3-5%
5.4.2 Sấy hai lần
Các chỉ tiêu làm việc của máy sấy khi sấy một lần
và hai lần
C¸c chØ tiªu SÊy 2 lÇn SÊy 1
lÇn
Nang suÊt cña m¸y sÊy theo chÌ kh«, 71,5 92,6
kg /h
Thêi gian sÊy, giê 0,57 0,52
Chi phÝ nhiÖt cho sù bèc h¬i 1 kg 6,5 5,3
Èm, Kj/kg
Nguyªn lý sÊy
khÝ ra

Cöa vµo

Cöa ra khÝ vµo


6. Ph©n lo¹i chÌ ®en
6.1 Môc ®Ých
- T¹o ra chÌ ®ång ®Òu vÒ kÝch thíc vµ ®é non,
giµ.
- T¹o ra s¶n phÈm chÌ phï hîp víi thÞ hiÕu tiªu
dïng.
- Lo¹i bá c¸c t¹p chÊt lÉn trong chÌ.
6.2 Nguyªn t¾c ph©n lo¹i
- Ph©n lo¹i theo kÝch thíc, tû träng vµ mµu s¾c.
- S¶n phÈm sau ph©n lo¹i ph¶i ®¹t c¸c yªu cÇu:
+ ph¶i cã tÝnh chÊt ®ång ®Òu nhau vÒ ngo¹i
h×nh, néi chÊt.
+ OTD được phân loại dựa vào 4 chi tiêu to hay
nhỏ , nặng hay nhẹ.
+ CTC được phân thành 2 loại: to, nhỏ
S¬ ®å quy tr×nh ph©n lo¹i chÌ ®en
C¾t nhÑ

ChÌ ®en BTP Sµng s¬ bé PhÇn trªn


(PhÇn I, II, III )
sµng
PhÇn lät C¾t, c¸n
sµng
Sµng ph©n PhÇn trªn
sè sµng
C¸c sè chÌ

Sµng s¹ch + ( qu¹t rª , t¸ch x¬, t¸ch cuéng


... )
ChÌ thµnh phÈm
Sàng sơ bộ

1. Cöa n¹p liÖu


2. èng hót bôi
3. Trôc khuûu
1 4. § éng c¬
5
5. Khung sµng
6. MÆtsµng

4
6

Sµng s¬ bé
M¸y t¸ch r©u x¬

Cöa vµo

Cöa ra
Máy rê
S¬ ®å sµng ph©n lo¹i
chÌ b¸n thµnh
phÈm
PhÇn to
C¾t Sµng s¬ bé
nhÑ

PhÇn to
Sµng ph©n C¾t
sè nhÑ
C¸c sè 1-3

PhÇn to
Sµng s¹ch Sµng tay
C¸c sè 1,2,3 PhÇn to
Qu¹t rª Sµng C¸n nhÑ
s¹ch
Thµnh phÈm ph©n Sµng Sµng
sè s¹ch
5

4 2
1
6 3

M¸y t¸ch cuéng


1. PhÔu tiÕp liÖu; 2. B¨ng t¶i; 3. §éng c¬;
4. §éng c¬ vµ trôc khuûu; 5. MÆtsµng; 6. Cöa ra s¶n phÈm;
Máy tách cẫng cơ học
Sơ đồ máy bán cẫng

TBQĐ
e ĐK THĐK HTĐK
Vật thể I2
I1

Van
Mở
Hệ thống chấp hành
đóng
Máy nén khí
Nguyªn lý c¸n

Cöa vµo

Cöa ra
7. §Êu trén
7.1 Môc ®Ých :
Nh»n ®¶m b¶o tÝnh thèng nhÊt vÒ chÊt lîng
s¶n phÈm cña tõng lo¹i chÌ, ®îc ®ång ®Òu vÒ
ngo¹i h×nh vµ néi chÊt trong c¶ mét l« hµng lín .
7.2 Yªu cÇu.
- Lý häc : kÝch cì, nÆng nhÑ, vôn, bôi, t¹p chÊt
…) - Ho¸ häc : thuû phÇn, hµm lîng chÊt hoµ
tan, hµm lîng tanin cßn l¹i...
- C¶m quan : ngo¹i h×nh, néi chÊt, bao b× .
- Ph¶i tiÕn hµnh kiÓm tra mÉu chÌ tríc khi ®Êu
trén.
7.3 kü thuËt ®Êu trén.
- §Ó ®Êu trén chÌ cã hiÖu qu¶ dùa vµo :
+ Tiªu chuÈn ViÖt Nam: 1454 - 1993 ChÌ
®en rêi.
+ §¬n ®Æt hµng cña kh¸ch hµng.
+ Hîp ®ång mua b¸n.
+ Møc chÊt lîng cña c¸c lo¹i chÌ hiÖn cã.
- Mét lo¹i chÌ thêng ®Êu 2 hay nhiÒu thµnh
phÇn chÌ kh¸c nhau, theo nh÷ng tû lÖ kh¸c
nhau.
- C¸c ph¬ng ph¸p ®Êu trén:
+ Trén b»ng m¸y trén kiÓu thïng quay.
7.4 S¶n phÈm chÌ ®en OTD sau ®Êu trén

OP: gåm t«m + ®Çu l¸ 1


P: gåm cuèi l¸ mét + nöa ®Çu l¸ hai + th©n bóp t¬ng
®èi non.
PS: gåm nöa cuèi l¸ hai + phÇn non cña l¸ ba + th©n
bóp th« kÐm xo¨n, non.
BOP: lµ phÇn g·y cña OP ( lµ phÇn g·y cña phÇn t«m
), cã nhiÒu tuyÕt.
BP: lµ phÇn chÌ g·y cña chÌ P, t¬ng ®èi non.
BPS: lµ phÇn g·y cña PS ( gåm phÇn g·y cña l¸ 2; 3;
nh÷ng l¸ ®¬n vµ bóp mï xoÌ ).
FBOP: ®Êu trén bëi F1 + BOP + BP.
F vµ D: lµ c¸c phÇn vì, n¸t vôn cña c¸c phÇn chÌ.
Trong ®ã:
F1: phÇn g·y cña BOP vµ BP, t¬ng ®èi non, cã nhiÒu
tuyÕt.
OP
OP

PS
Sản phẩm Chè đen
Chè đen CTC

- BOP
- BP
Chè đen OTD - OF
- PF
- Chè cánh: OP, P, PS.
- D.
- Chè mảnh: BOP, BPS, BP
- Chè vụn: F, D.
8. Bao gãi vµ b¶o qu¶n s¶n phÈm
8.1. Bao gãi
8.1.1. Môc ®Ých
+ Gi÷ vÖ sinh, ®¶m b¶o an toµn vÖ sinh thùc phÈm.
+ B¶o qu¶n vµ vËn chuyÓn s¶n phÈm ®îc thuËn lîi.
+T¨ng thªm gi¸ trÞ cho s¶n phÈm
8.1.2 Yªu cÇu
+ Bao kÝn s¶n phÈm
+ ThuËn tiÖn khi sö dông.
+ §ñ khèi lîng, ®óng chÊt lîng cña lo¹i s¶n phÈm vµ
bao b× ®· ®¨ng ký.
8.2. B¶o qu¶n s¶n phÈm.
+ XÕp riªng tõng mÆt hµng chÌ, theo ký m·
hiÖu, theo l«.
+ Bao chÌ xÕp n»m trªn c¸c kÖ gç c¸ch nÒn 10-
20cm, c¸ch têng 50 cm; Gi÷a c¸c l« cã lèi ®i l¹i
Kho b¶o qu¶n cÇn ph¶i ®¹t dîc c¸c yªu cÇu
sau:
+ Kh« r¸o, s¹ch sÏ, kh«ng cã mïi vÞ l¹, tho¸ng
khÝ, nhiÖt ®é kh«ng khÝ trong kho kh«ng ®îc
qu¸ cao, ®é Èm kh«ng khÝ trong kho < 60 %.
+ kh«ng ®îc ®Ó cïng víi c¸c vËt t, hµng ho¸
kh¸c,
+ Kh«ng ®Ó ¸nh n¾ng mÆt trêi chiÕu trùc
tiÕp.

You might also like