You are on page 1of 34

pp

  

     

 
 !"
 #$"%&"'( %)"
  
 *'+,##$ -+./0''1+
 2'(33'45'6-+.'7#"89:'("  
;<
 2'(33'4"89:8+'#)#=>* ?
@ 2'(33'4"89:8+'#)#=>;<
p 
|
a 
  

 !"ABC8D+9"9"#EF:
-Phaân tӱ A nҵm trong loøng khӕi chҩt lӓng: lӵc
tương taùc tәng hӧp cӫa caùc phaân tӱ chҩt lӓng
leân phaân tӱ A bҵng 0
- Phaân tӱ B nҵm gҫn mһt thoaùng: chӏu mӝt hӧp
lӵc hưӟng vaøo loøng chҩt lӓng. Löïc eùp caùc
phaân tӱ B vaøo beân trong gӑi laø EG#+,3

÷
- Coâng chӕng lҥi noäi aùp trong ñiӅu kiӋn ñҷng
nhiӋt, thuұn nghӏch bҵng ñӝ taêng cӫa năng lưӧng
dư bӅ maët dGs. Ta coù:
fHIB HfIB
Trong ñoù:
f: heä soá tyû leä, goïi laø söùc caêng
beà maët
ds: ñoä taêng dieän tích tieáp xuùc
Khi ds = 1 IB H f

f: naêng löôïng taïo ra moät ñôn vò beà maët (ñvò


ergs/cm2)
®
¨Coù theå tính söùc caêng beà maët qua thí
nghieäm sau:

Nhuùng moät khung hình vaøo dd xaø phoøng


roài ruùt ra, treân khung seõ coù maøng xaø
phoøng 2 maët taïo thaønh nhö hình veõ:

z
2eå maøng xaø phoøng khoâng co laïi, caàn taùc ñoäng
leân caïnh coù chieàu daøi l moät löïc f baèng söùc caêng
beà maët.
Khi dòch chuyeån caïnh l moät ñoaïn ´x, thì dieän tích beà

maët taêng leân moät giaù trò laø: IBHJ´K


Coâng thöïc hieän:

fHD´K
cuõng laø coâng laøm taêng naêng löôïng beà maët dGs

fHIBHfIBHfJ´K
`o ñoù: f HDLJ 
Thöù nguyeân cuûa f laø N.m-1hoaëc dyn.cm-1
Söùc caêng beà maët phuï thuoäc:
*Baûn chaát cuûa moãi chaát
*Baûn chaát cuûa chaát tieáp xuùc

w
ÔÔ. #9G"MNO"'+P MN,"AQ9""#
9'+-#EC8F
- Naêng löôïng beà maët cuûa moät chaát coøn phuï
thuoäc vaøo tính chaát cuûa chaát tieáp xuùc.
- Tröôøng hôïp 3 chaát tieáp xuùc nhau laø raén,
loûng vaø khí thì toaøn heä seõ coù caáu hình sao
cho theá naêng toaøn phaàn laø cöïc tieåu. Chính
ñaëc tröng naøy ñaõ xaùc ñònh möùc ñoä thaám
öôùt cuûa chaát loûng leân beà maët raén.
-Chu vi gioït chaát loûng laø giôùi haïn töông taùc
cuûa 3 moâi tröôøng: loûng, khoâng khí vaø raén


Muaù trình thaám öôùt chæ xaûy ra khi naêng löôïng töï do
cuûa heä giaûm xuoáng

2oä thaám öôùt ñöôïc ño baèng goùc thaám öôùt w

Goùc w caøng nhoû, thaám öôùt caøng toát

Khi ñaït caân baèng:


fRK = fLKcosw + fRL

fV f V
  
f

6
Chaát loûng thaám öôùt hoaøn toaøn khi w = 0o hay cosw =
1
Chaát loûng hoaøn toaøn khoâng thaám öôùt khi w = 180o
hay cos w = -1

¬
* cosw caøng lôùn thì chaát loûng thaám öôùt beà
maët raén caøng toát, coù nghóa laø laøm taêng
fRK vaø laøm giaûm fRL vaø fLK

* Hieän töôïng thaám öôùt coù nhieàu öùng duïng


thöïc teá nhö: trong tuyeån noåi quaëng, trong
vieäc baûo veä keo vaø nhuõ töông, trong kyõ
ngheä nhuoäm, giaët taåy,..

|
R S TR
 EG"BEP5'+,##9G -+./U''V+
WLXU''V+:
—    (adsorption) laø hieän töôïng thay ñoåi
noàng ñoä cuûa chaát ôû treân ranh giôùi pha so vôùi
trong loøng cuûa pha.

Söï haáp phuï phuï thuoäc vaøo baûn chaát chaát


haáp phuï (adsorbent) vaø chaát bò haáp phuï
(adsorbate), phuï thuoäc vaøo nhieät ñoä vaø noàng
ñoä dung dòch (neáu söï haáp phuï xaûy ra trong pha
loûng) hoaëc aùp suaát (neáu söï haáp phuï xaûy ra
trong pha khí).

Coù nhieàu daïng löïc töông taùc giöõa phaân töû bò


haáp phuï vôùi beà maët raén: töø nhöõng löïc yeáu
||
khoâng phaân cöïc nhö löïc Van der Waals cho ñeán
nhöõng löïc lieân keát hoùa hoïc maïnh.
L'+:JE+O#'+P33'CO
Ngöôøi ta phaân laøm 2 loaïi haáp phuï: haáp phuï
vaät lyù vaø haáp phuï hoùa hoïc
? p S S TR@Y  S TR [
=Z [Rp
LOAÏÔ LÔ N Löïc töông taùc -+G"J\, Lieân keát 'E,+'EO,
K T (lieân keát Van der coù söï trao ñoåi ñieän
Waals) töû
NHÔ T HAP Vaøi Kcal/mol Vaøi chuïc Kcal/mol
PHUÏ Khoâng quan troïng Muan troïng
NL HOAÏT HOÙA Öu ñaõi ôû nhieät ñoä Öu ñaõi ôû nhieät ñoä
NHÔ T 2O thaáp cao
SO LÔÙP HAP Nhieàu lôùp 2ôn lôùp
PHUÏ Ít phuï thuoäc vaøo baûn Coù tính ñaëc thuø,
TÍNH 2AËC chaát cuûa beà maët, choïn loïc cao
THUØ phuï thuoäc nhieät ñoä,
aùp suaát Thöôøng baát thuaän|÷
TÍNH THUAN Coù tính thuaän nghòch nghòch
NGHÒCH
MO'+P33'CO5'6-+.'N#"89:'+P"'+P33'CO
8+]
‹ WXEG'+P33'COK:

WL =MNO '+P" U '+P3 3'CO "6' 'E EG" /N -U 5'EP# JMNO
'+P" '+P3 3'CO^ "'M, C\9: C_+ /+O# JMNO +.\ J+.
mol/gam 'E+` mmol/gam

‹ L =MNO '+P" U '+P3 3'CO "6' 'E EG" /N -U I#9G "6'
9a +`" '+P" '+P3 3'CO^ "'M, C\9: C_+ /+O# JMNO +.\
J+. mol/cm2 'E+` mmol/cm2

‹ 2 g cog bieåu dieã   ay ñoåi cuûa ñoä aáp pu eo
oàg ñoä oaëc aùp uaá caâ baèg cuûa caá aáp pu
û ieä ñoä koâg ñoåi ñ c goi la ñ g ñaúg ieä
aáp puO 'E+` û aùp uaá koâg ñoåi ñ c goi la
ñ g ñaúg aùp aáp puO

‹ XMN. /+b '#9G" '+P3 3'CO /MNO BM_ ICO 3'Ec #9P

'N
' 


2 

     
     $
 
    
() *+', -) ../', *) /(', )

   !
*00' "1 $, 21#
" # $   |z
3 '- 4    5%

%&
L'MN"8d''+P33'CO/+b'#9G"e89CJ#'

‹ 2öôøng ñaúng nhieät haáp phuï gaàn vôùi daïng parabol,


do ñoù Freundlich ñaõ ñöa ra phöông trình kinh nghieäm
bieåu dieãn söï phuï thuoäc cuûa ñoä haáp phuï vaøo aùp
suaát cuûa chaát bò haáp phuï nhö sau:

x = bp(6 (*)
‹ Trong ñoù:
x: ñoä haáp phuï tính theo mmol/g hoaëc mol/g.
p: aùp suaát luùc caân baèng
b, n) haèng soá thöïc nghieäm, khoâng coù yù nghóa vaät
lyù.
Töø phöông trình (*) coù theå ñöa | veà daïng pt ñöôøng
thaúng:
  x    b    p
n
|
Baèng thöïc nghieäm coù theå tính ñöôïc heä
soá b vaø k

|
 ¢ 
n

|w
ÔÔ.3/ Phöông trình haáp phuï ñaúng nhieät Langmuir
‹ Phöông trình ñaúng nhieät Langmuir ñöôïc xaây döïng
döïa treân cô sôû nhöõng giaû thieát sau (lyù thuyeát
haáp phuï ñôn lôùp):

C Caùc phaàn töû bò haáp phuï (adsorbate) lieân keát


vôùi nhöõng vò trí nhaát ñònh treân beà maët chaát
haáp phuï (adsorbent);

C Moãi ³taâm lieân keát´ chæ coù theå nhaän moät


phaàn töû bò haáp phuï (haáp phuï ñôn lôùp)

C Naêng löôïng cuûa caùc phaàn töû bò haáp phuï treân


taát caû caùc taâm cuûa beà maët ñeàu baèng nhau,
khoâng phuï thuoäc vaøo söï hieän dieän hay khoâng
cuûa caùc phaàn töû bò haáp phuï khaùc treân nhöõng
taâm laân caän. |
Baèng con ñöôøng ñoäng hoïc, Langmuir ñaõ ñöa ra
phöông trình haáp phuï ñaúng nhieät.

Toác ñoä haáp phuï:


VÖ = k1.p.(1-w)
P: aùp suaát khí
w: phaàn beà maët bò phaân töû khí chieám
1-w: phaàn beà maët coøn troáng
Toác ñoä phaûn öùng giaûi haáp phuï:
V = k2 w
Khi caân baèng haáp phuï ñöôïc hình thaønh:
VÖ = V
|6
Ta coù:
k|  p
w
k ÷  k|  p
Neáu ñaët: x

A w 
k| x
Vôùi x: ñoä haáp phuï taïi thôøi ñieåm naøo ñoù
Xm: ñoä haáp phuï cöïc ñaïi

Thì:
p
x  x
A p

Nhö vaäy:
x
Ôû p << 1 x  p
A
ÔÛ p >> 1 x = xm
x
x p
A

2eå xaùc ñònh A vaø xm,coù


theå chuyeån veà daïng pt
ñöôøng thaúng

p A |
  p
x x x
÷
fL'MN"8d''+P33'COg
(Brunauer- mmett ± Teller)
‹ Nhöõng cô sôû chính cuûa phöông trình B T laø:

‹ ± Beà maët chaát haáp phuï raén laø ñoàng nhaát,


töùc laø ñoái vôùi vieäc haáp phuï phaân töû khí trong
lôùp ñaàu tieân thì moïi ³vò trí´ ñeàu töông ñöông
nhau;

‹ ± Caùc phaân töû ñaõ haáp phuï trong lôùp ñaàu tieân
ñeàu coù tính cuïc boä, nghóa laø chuùng ôû vaøo vò
trí khoâng theå chuyeån ñoäng töï do treân beà maët
nöõa;

‹ ± Moãi phaân töû haáp phuï trong lôùp ñaàu tieân


ñeàu trôû thaønh ³vò trí´ cho söï haáp phuï cuûa moät
phaân töû khaùc cuûa lôùp thöù hai ... vaø cöù theá
÷|
tieáp dieãn, khoâng coù söï giôùi haïn veà soá lôùp
haáp phuï;
‹ ± Trong moãi lôùp, khoâng coù töông taùc
giöõa caùc phaân töû ñaõ bò haáp phuï;

‹ ± Taát caû caùc phaân töû bò haáp phuï töø


lôùp thöù hai trôû ñi ñeàu coù nhöõng ñaëc
tröng gioáng nhö trong loøng chaát loûng
(khí): thí duï veà naêng löôïng ...; nhöõng
phaân töû haáp phuï trong lôùp thöù nhaát thì
coù naêng löôïng khaùc vì coù töông taùc
tröïc tieáp veà beà maët raén.

÷÷
‹ Phöông trình B T coù daïng:
p | C | p
 
V  p p  VC VC p
‹ Po: aùp suaát hôi baõo hoøa
‹ V: theå tích khí haáp phuï ôû aùp suaát p
‹ Vm: theå tích khí bò haáp phuï ôû lôùp thöù nhaát (lôùp
ñôn phaân töû)
‹ C: thöøa soá naêng löôïng (C = e´q/RT, vôùi ´q laø
hieäu soá nhieät haáp phuï khí trong lôùp ñôn phaân
töû vaø nhieät hoùa loûng)
‹ *Phöông trình B T ñöôïc söû duïng ñeå xaùc ñònh
V  N W
beà maët chaát haáp phuï S  
 
‹ N: soá Avogadro V
‹ W m:beà maët chieám bôûi 1ptöû ôû lôùp ñôn ptöû
‹ Vo: theå tích mol khí ôû ñkc
÷®
MO'+P33'CO"89:8+'#N,#ICIU'
JE_5'6
‹ WL'MN"8d''+P33'CO#B:

 | 8f
‹ 
C V 8C

‹ Vôùi
‹ §: bieán thieân noàng ñoä chaát trong lôùp beà
maët, hay   ï, mol/cm2;
‹ C: noàng ñoä caân baèng trong dung dòch loûng,
mol/l;
‹ f: söùc caêng beà maët, N/cm2.
÷z
Lp+,'+P"'E+O"/EG9a +`"
Töø phöông trình Gibbs ta coù caùc tröôøng hôïp sau:
8 f
ä Tröôøng hôïp8  , § < 0 (noàng ñoä chaát
tan ôû lôùp beà maët, thaáp hôn trong theå tích),
söùc caêng beà maët taêng khi noàng ñoä chaát tan
taêng. 2aây laø söï haáp phuï aâm. Chaát tan laøm
taêng f goïi laø chaát khoâng hoaït ñoäng beà maët.
2aây laø tröôøng
8f hôïp cuûa dung dòch caùc chaát
 
ñieän ly. 8C

ä Tröôøng hôïp8 f   , § = 0 : Chaát khoâng


hoaït ñoäng beà
8 maët.

ä Tröôøng hôïp , § > 0 (noàng ñoä chaát


tan ôû lôùp beà maët cao hôn trong theå tích), söùc
caêng beà maët giaûm khi noàng ñoä chaát tan
taêng. 2aây laø söï haáp phuï döông. Chaát tan
laøm giaûm f goïi laø chaát hoaït ñoäng beà maët ÷
(H2BM)
‹ Caáu truùc phaân töû cuûa chaát H2BM goàm 2
phaàn:
‹ - Goác khoâng phaân cöïc: daây hidrocarbon R
‹ - Nhoùm ñònh chöùc phaân cöïc: -OH, -COOH, -NO2,
-NH2,«
‹ Chaát H2BM laø nhöõng acid hay baz höõu cô, caùc
daãn xuaát halogen,«Goác kî nöôùc hidrocarbon
ñöôïc ñaåy vaøo moâi tröôøng khoâng phaân cöïc,
coøn nhoùm öa nöôùc naèm trong moâi tröôøng
nöôùc.

÷w
‹ hLiC#"+] 8+C9
‹ Naêm 1884, Traube ñöa ra qui taéc thöïc nghieäm:

‹ TÍNH H2BM CUÛA CAÙC ACÔ` HÖÕU CÔ NO


TRONG NÖÔÙC TRONG 1 `AÕY 2OÀNG 2AÚNG
TAÊNG L N TH O SO CACBON, TRUNG BÌNH
CHO MOÃÔ CACBON TAÊNG TÖØ 3 2 N 3,5
LAÀN.

‹ Mui taéc Traube chæ ñuùng cho tröôøng hôïp dung


moâi laø nöôùc (moâi tröôøng raát phaân cöïc). Vôùi
dung moâi khoâng phaân cöïc thì tính hoøa tan cuûa
chaát H2BM seõ taêng vaø laøm giaûm tính H2BM.

÷
@MO'+P33'CO"89:8+'#N,#JE_
8+]
‹ @WLMO'+P33'CO3'+:"M_
‹ Löôïng chaát bò haáp phuï x (mmol/g) ñöôïc tính töø
coâng thöùc:
  Ú | 
x |


‹ C0,C1: noàng ñoä ban ñaàu vaø caân baèng cuûa


chaát bò haáp phuï (mol/l)
‹ V: theå tích trong ñoù xaûy ra söï haáp phuï (l)
‹ m: löôïng chaát haáp phuï (g)
‹ Söï haáp phuï treân ranh giôùi loûng-raén coù theå
ñöôïc bieåu dieãn baèng caùc ñöôøng ñaúng nhieät
haáp phuï Langmuir hay Freundlich
÷6
Söï haáp phuï phaân töû chòu aûnh höôûng cuûa caùc
yeáu toá sau:
C AÛnh höôûng cuûa dung moâi: giöõa dung moâi vaø
chaát tan thöôøng coù söï caïnh tranh haáp phuï leân
beà maët raén. Caáu töû naøo coù SCBM nhoû hôn
seõ öu tieân haáp phuï.
C AÛnh höôûng cuûa tính chaát chaát haáp phuï: beà
maët phaân cöïc seõ haáp phuï toát chaát bò haáp
phuï phaân cöïc vaø ngöôïc laïi.
C Aûnh höôûng cuûa tính chaát chaát bò haáp phuï
ç M7  8 9: chaát chæ haáp phuï leân ranh
giôùi pha khi söï hieän dieän cuûa noù trong lôùp beà
maët laøm caân baèng ñoä phaân cöïc cuûa hai pha.
Hieän töôïng haáp phuï phaân töû coù yù nghóa raát
lôùn vì noù dieãn ra trong cô theå ñoäng vaät vaø ÷¬
trong nhieàu quaù trình kyõ thuaät khaùc nhö: saéc
kyù, laøm saïch chaát loûng,«
@LMO'+P33'CO+,'+P"/#9GJ\
Caùc ion trong dung dòch laø nhöõng phaàn töû tích
ñieän, cho neân söï haáp phuï caùc ion laø quaù
trình dieãn ra söï phaân boá laïi ñieän tích.
`o töông taùc tónh ñieän caùc ion traùi daáu ñöôïc
huùt ñeán gaàn lôùp beà maët phaân chia töôùng
vaø hình thaønh lôùp ñieän keùp.
 +P3 3'CO 'EO JEO
Caùc ion chaát ñieän ly ñöôïc haáp phuï öu tieân
theo nhöõng tính chaát sau:
- Beà maët chaát haáp phuï coù ñieän tích xaùc ñònh
neân chæ haáp phuï caùc ion tích ñieän traùi daáu
vôùi noù.
- Khaû naêng haáp phuï phuï thuoäc baûn chaát caùc
®

ion:
ä 2oái vôùi ion cuøng hoùa trò, ion naøo coù baùn
kính lôùn nhaát seõ coù khaû naêng haáp phuï cao
nhaát:
V`:Khaû naêng haáp phuï cuûa caùc ion cuøng hoùa
trò
Li+ < Na+ < K+ < Rb+ < Cs+
Mg2+ < Ca2+ < Sr2+ < Ba2+
Cl- < Br- < NO3- < Ô- < CNS-
ä 2oái vôùi caùc ion coù hoùa trò khaùc nhau, ion
naøo coù hoùa trò caøng cao (ñieän tích lôùn) caøng
deã bò haáp phuï.
K+ < Ca2+ < Al3+ < Th4+
Trong hoùa keo, vaán ñeà quan troïng laø söï haáp ®|
phuï caùc ion trong dung dòch leân beà maët tinh
theå baèng löïc hoùa hoïc ñeå hình thaønh heä keo.
 +P33'CO"8+E/Ec#

‹ Trong haáp phuï trao ñoåi, chaát haáp phuï haáp


phuï moät löôïng ion xaùc ñònh naøo ñoù töø dung
dòch vaø ñoàng thôøi ñaåy moät löôïng töông ñöông
caùc ion khaùc coù cuøng ñieän tích vaøo dung dòch

Beà `ung dòch


maë A+ B+
t
raé
n

®÷
‹ Söï haáp phuï trao ñoåi coù moät soá ñaëc ñieåm
sau:
C Coù tính choïn loïc cao: söï trao ñoåi chæ xaûy ra
vôùi nhöõng loaïi ion xaùc ñònh tuøy thuoäc baûn
chaát chaát haáp phuï vaø ion bò haáp phuï
- Chaát haáp phuï acid (SiO2, SnO2,..) coù khaû naêng
trao ñoåi vôùi cation
- Chaát haáp phuï baz (Fe2O3, Al2O3,«) coù khaû
naêng trao ñoåi vôùi anion
C Muaù trình khoâng phaûi luoân luoân laø thuaän
nghòch
C Söï trao ñoåi coù toác ñoä nhoû, nhaát laø ñoái vôùi
caùc ion naèm saâu trong chaát haáp phuï
C Neáu söï trao ñoåi dieãn ra vôùi söï tham gia cuûa
ion H+ hay OH- thì pH cuûa moâi tröôøng seõ thay ®®

ñoåi
‹ Söï haáp phuï trao ñoåi coù yù nghóa raát lôùn trong
vieäc nghieân cöùu ñaát, trong sinh vaät hoïc cuõng
nhö trong kyõ thuaät.
ä Trao ñoåi caùc ion K+, NH4+ vôùi caùc ion Ca2+, Mg2+
trong haït keo ñaát.
ä Xöû lyù nöôùc cöùng (coù caùc ion Ca2+, Mg2+ )
baèng phöông phaùp trao ñoåi ion, söû duïng nhöïa
trao ñoåi ion cationit
2 cationit Na+ + Ca2+ ] (cationit)2Ca2+ +
2Na+
ä Taùch caùc chaát ñieän ly ra khoûi nöôùc bieån
cationit H+ + anionit OH- + Na+ + Cl- ]
cationit Na+ + anionit Cl- +
H 2O ®z

Nhöïa trao ñoåi ion coù theå taùi sinh baèng caùch