You are on page 1of 8

NOS

LIBROS CINE
Bacifi, la cita anual
para el cine rebelde
en Argentina
Páx. 6

‘Os Bicos de Tina’, a


nova novela de Eiré Páx. 4

ornal
DE GALICIA

S U PL E M E N TO D E C U LT U R A 1 0 D E A B R I L D E 2 0 0 9. N Ú M E R O 1 8

ollos

genoveva

fiestra

laranxas

mareas

navallas

moluscos mortos

xeonllos

salitre

peito
arrólao
lonxa fillos

AS
conductor

ET
fisterra

Ñ
vida

E VI ntre ele
s

S
n e
icació

A
un
a com

R
uc

T
o
con p

E
iven

L
v
al con

DE
actu
ra galega
tu
os na cul
tiv
s moi ac
do
mun
Dous

cuqui

pequeno

osiño luns lonxe o meto


tranqueira
peluxe humido

lle doen estar debaixo
caélle
sabas
naris orellas
secar
colgue
non mamá
gusta lavadora

océano
incrible
xurdido

herba
pene
enorme

entra descansa
pel
eva árbore albinas
murmurar morboso morden monte esvara suava
valado augas
inexistente salobre
asubio quece escuma
mitos renace
Ilustracións: Alberto Vázquez (á esquerda) e David Rubín peitos
arañeiras Texto: Fragmentos de poemas de María Lado froito
2 NÓS I EN PORTADA XORNAL DE GALICIA 10 DE ABRIL DE 2009

Entre viñetas e letras, moito que


O tandem formado por Marilar Aleixandre e Fran Bueno, as colaboracións entre David Rubín e María Lado e o xogo visual que institucionais e a serie Os
escachapedras, publicada
realizou Bieito Iglesias en Pan e coitelo son algúns dos escasos exemplos nos que os mundos da literatura e o cómic déronse a man na revista Golfiño e aínda
en Galicia nos últimos anos. O camiño dun medio ao outro é pouco transitado. TEXTO DE A. LOSADA FOTO DE OLALLA LOJO inconclusa. “Estamos a ver se a
rematamos para publicala nun
álbum”, comenta Aleixandre.
A  é unha das contan os protagonistas RUBÍN E LADO tamén se pode facer poesía,
formas de arte máis antigas directos. “O certo é que nin porque as imaxes que ves, son CADA UN NO SEU LADO
que se coñecen, xa que en canto os escritores nin os autores de AFIRMAN QUE A quen de suxerir outras imaxes. Porén, tanto María Lado como
o home aprendeu a falar, non tebeos fan esforzos especiais POESÍA, ONDE O É máis doado atopar nexos de Marilar Aleixandre son lectoras
tardou en usar as palabras para por tender pontes”, comenta unión na lírica”. habituais de tebeos e confesan
narrar e emocionar. O cómic a poeta María Lado, autora TEXTO SUXIRE IMAXES, Fran Bueno, un debuxante que un interese persoal por probar
data, polo menos, dende que á de Berlin e Casa Atlántica, É MÁIS PRÓXIMA Á dende Santiago traballa para os códigos da novena arte. En
xente do mundo antigo lles deu Casa Cabaré, e responsable Francia e os EEUU, explica que 2007, ambas as dúas, con Rubín
por tallar nas tumbas dos seus dun dos casos de colaboración LINGUAXE DO CÓMIC “o oficio de escribir libros e o de e Bueno, participaron nun
reis secuencias de imaxes que entre letras e viñetas galegas. facer guións son moi distintos”. proxecto da Asociación Galega
contaran unha historia. Formou parella artística en Ao pensar o argumento dun de Profesionais da Ilustración,
As dúas formas de expresión varias ocasións co debuxante tebeo “hai que estar pendente no que tiñan que crear unha
válense da linguaxe escrita, as ourensán David Rubín, sendo a ante todo de visualizar a acción, historia a partir dun debuxo,
dúas tiveron unha orixe con máis salientable a publicación de non de describila con palabras” invertendo o proceso habitual
intenciòns narrativas e as dúas Nove, un poemario con portada e, ademais, mentres que un da ilustración de libros. Non
amosaron posteriormente que e ilustracións do ourensán. novelista é “dono e señor da súa foron os únicos equipos que
tamén podían ter unha grande “As colaboracións con David creación”, un guionista ten que traballaron nesa iniciativa,
capacidade para o lirismo. son moi doadas. Coido que a traballar en equipo. pero si os únicos que tiveron
Outra semellanza, indo ao poesía ten algo máis que ver Bueno logrou formar un deses continuidade.
próximo, é que en Galicia coa linguaxe do cómic , porque duetos creativos que as veces Alberte Lema, narrador
tense producido unha gran permite empregar narrativas se dan no mundo do cómic con responsable do poemario Plan
proliferación de novos autores, diferentes e porque emprega as Marilar Aleixandre, gañadora de Fuga e da novela Unha puta
que teñen contribuído co palabras para construír imaxes”. do Premio Merlín, do Álvaro percorre Europa, comenta
seu traballo a normalizar a Rubín, gañador do premio ao Cunqueiro e doutros moitos que nunca se lle ocorreu a
produción cultural do país. Autor Novel no Saló do Cómic polo seu labor na literatura posibilidade de traballar nun
Porén, os parecidos non abondan de Barcelona e finalista do infantil e xuvenil. Colaboraron proxecto no campo do cómic,
para rompero o illamento no que Premio Nacional de Historieta por primeira vez nun conto “teño contacto con algúns deles,
se atopan hoxe os seus campos en 2007, por La tetería del oso chamado O monstro da chuvia, porque este é un país
de actividade, e resulta moi malayo, argumenta de xeito seguida por varios traballos
raro que alguén salte dun lado semellante: “Cos tebeos
ao outro, por descoñecemento
mútuo e por falta de
industrias culturais
que o potencien,
segundo

Libros e cómics mesturados na librería


Couceiro de Santiago
XORNAL DE GALICIA 10 DE ABRIL DE 2009
EN PORTADA I NÓS 3

andar
nos Estados Unidos, recoñece SEN UNHA INDUSTRIA historias, aínda que o fagan lles iría mellor con alguén que
directamente que “non está nada de xeito distinto, pois nos lles escribise as historias, pero
metida na vida cultural galega”. CULTURAL FORTE, tebeos pesa máis a imaxe”. se non é el quen o solicita, a
Precisamente nestes momentos AS COLABORACIÓNS Por iso, pensa que podería colaboración é imposible”. Pero
está a colaborar cun escritor, o haber colaboracións moi sería distinto se un editor llo
segoviano Ricardo Gómez, para ENTRE AS DÚAS enriquecedoras entre unha e suxerira.
realizar unha adaptación ao FORMAS ARTÍSTICAS outra linguaxe, xa que hai en Olalla Cociña, poeta que acaba
pequeno e nos coñecemos todos, cómic do Amadís de Gaula, por Galicia “escritores moi bos e de publicar hai pouco o seu Libro
e sei de traballos conxuntos, encargo da editorial SM. SON COMPLICADAS debuxantes moi bos”. de Alicia e grande lectora de
pero non é ese o meu caso”. Cando historietista e escritor historieta, pensa que "sen falar
“Coido que é un pouco por traballan xuntos, adoita ser para INDUSTRIAS CULTURAIS de líderes, faría falta alguén que
descoñecemento mutuo”, facer un cómic no que o literato Por que non as hai? Pois porque fi xera de ponte entre os dous
explica Samuel Solleiro, autor fai o guión. Samuel Solleiro, di O DESCOÑECEMENTO “faltan industrias culturais que mundos". Lembra que, sendo ela
de Elexías a Deus e ao Diaño, que “semella que é un xeito de as integren”, segundo o autor nova, en Viveiro, existía un grupo
“Eu leo cómics, pero pouco do lexitimar un medio, o tebeo, MUTUO É UN DOS de Pan e coitelo. “Nos países artístico no que participaban
que se fai en Galicia, o que máis que está peor visto, e non creo PRINCIPAIS OBSTÁCULOS nos que hai un tecido industrial tanto escritores como
me impactou ultimamente que teña que ser sempre así. forte, as colaboracións son moi historietistas. Diego Blanco e
foi o Jimmy Corrigan de Chris Introducir a narración en viñetas PARA QUE ESCRITORES habituais, porque os axentes Alberto Vázquez, que veraneaba
Ware. E penso que aos autores dentro da literatura tamén pode E HISTORIETISTAS culturais as potencian. E onde alí, atopábanse entre eles, ao
de tebeos pásalles igual, que non dar resultados interesantes, non o hai, como en Galicia, pois igual que Brais Rodríguez, outro
son consumidores da literatura aínda que hai medo a facelo”. TENDAN PONTES todo queda no interese persoal”. membro de Polaqia. “Todo iso,
feita dende aquí”. Diego Blanco, O único caso recente que se Dende a súa propia experiencia, como experiencia persoal, era
un dos autores máis novos do pode sinalar na literatura o debuxante e ilustrador Alberto moi enriquecedor, pero fomos
colectivo de banda deseñada galega foi Pan e coitelo, de Vázquez, autor de Psiconautas perdendo contacto cos anos”.
Polaqia, dálle a razón: “Eu Bieito Iglesias Arauxo, na ou El Evangelio de Judas e Nos 70 e primeiros 80, cando a
son moi lector, pero consumo que o tebeo que está a ler un colaborador de El País, chega importancia política da cultura
sobre todo literatura de xénero, dos protagonistas insértase a unha conclusión semellante. era maior e as fronteiras estaban
fantasía ou ciencia ficción, que realmente nas páxinas desta Este coruñés que desenvolveu menos definidas, si que houbo
non está moi desenvolvida novela curta. Segundo explica o fóra de Galicia case toda a súa máis colaboracións entre os
en Galicia. Supoño que teño propio autor, pertencente a unha actividade profesional afirma distintos campos da arte, pero
uns gustos distintos á maioría xeración anterior á dos máis dos que “nunca tiven ofertas nin hoxe, que os alicerces da cultura
dos escritores de aquí”. A súas narradores citados neste texto, respostas positivas de ningunha nacional están xa construídos,
únicas colaboracións artísticas “no relato fálase da chegada editorial galega” que, agás o transvase é máis complicado.
foron con Kike Benlloch, un dos da cultura de masas a Galicia, excepcións, non fan grandes Como resume a poeta María
poucos guionistas de cómics a algo que eu vivín, e introducir apostas polos tebeos. Lado, “diluíuse o nexo tan
tempo completo que traballan o cómic dentro do libro foi un Marilar Aleixandre, tamén da forte que era a lingua, e agora
en Galicia. Entre os dous xeito de facelas máis presentes”. mesma quinta que Iglesias, é da os autores de cómic están máis
asinaron a interesante Pinche De xeito distinto a Lado e mesma opinión e lembra que preocupados por traballar do
Mundo. Rubín, Iglesias sostén que os nos países onde os cómics dan seu que por facer tebeos en
Emma Ríos, tamén autora en dous medios, novela e banda cartos, poden xurdir autores galego, unha postura que é
Polaqia e que ven de asinar varias deseñada, teñen un punto “como Neil Gayman ou Alan perfectamente lexítima”, tendo
colaboracións como debuxante de enlace en que os dous son Moore”, que gañaron moito en conta que a band deseñada
fundamentalmente prestixio por ser guionistas é difícil de vender en España e
narrativos, “a súa fin de cómics. “As colaboracións, Galicia. Aínda así ela, Rubín,
é contar as veces, é mellor que estean Aleixandre, Bueno e Iglesias
tuteladas, porque podemos demostran que, cando se
pensar que a certos debuxantes constrúen, as pontes da letra á
viñeta poden ser sólidas.
4 NÓS I LIBROS XORNAL DE GALICIA 10 DE ABRIL DE 2009

Aquela primeira vez, novela


politicamente pouco correcta
Cun discurso dos cualificados como “de xornalista”, as páxinas de ‘Os Bicos de Tina’ son unha recreación posta ao servizo da creación; un trauma e per-
sonaxes de gran tenrura capaces de levar ao esgazamento das vestiduras aos moralistas ancorados na norma rancia. POR X. M. EYRÉ

A   A demostra un gran coñecemento


E é sempre unha viaxe do tempo tratado e tamén
ao pasado con vistas a que o da psicoloxía da xente, froito
futuro non se escriba desde o dun notábel esforzo por
ar, sen os pés no chan. ‘Amigos entendela, por asimilar desde a
sempre’, ‘Eu tamén fun coas comprensión a súa maneira de
vacas’ e ‘O coxo de Vilarelle’ actuar fronte á vida e a carón do
constitúen tentativas de volver mundo natural. Especialmente
aos anos da infancia e da sorprende a gran riqueza coa
mocidade, un mundo afectivo, que foi construída Tina, que
certamente, máis tamén un no capítulo en que lembra a
contexto sociolóxico, que pasou primeira experiencia carnal
mais que non morreu en tanto acada unha densidade de
que segue aí, formando parte actualización desacostumada,
de nós, e non por esquecelo OS BICOS DE TINA fóra dos consabidos tópicos
propositadamente deixará de AFONSO EIRÉ exaltadores do momento,
estar. A Nosa Terra, 2009 habituais na literatura
Se tendo en conta os treis 152 páxinas infantoxuvenil, que tamén
primeiros títulos isto era ben 14 euros

asumíbel, logo de ‘Os Bicos de


Tina’ xa se fai absolutamente COMO TODA A
imposíbel outra interpretación,
despois de que Tina remate por A novela de Alfonso Eiré é NARRATIVA DE
poñer cabo a tantos anos de desas que se din moi pouco AFONSO EIRÉ, A
afastamento de Daniel, o seu correctas políticamente.
primeiro amor de cando aínda Relatar a primeira experiencia HISTORIA NACE DE
case nin sabían o que era o sexual de quen aínda son dous VIVENCIAS PROPIAS E
amor. Hai outra lectura, claro, nenos non é políticamente
sempre existe esa posibilidade, nada correcto. Mais non DA ANÁLISE SOCIAL
mais non é contraposta a esta pretende escandalizar, quen
lectura que nos di que Tina se sinta escandalizado non reivindica o coñecemento
tamñen renega do futuro lonxe ten máis que lela e pasará a natural dos corpos, moi
das raíces, un futuro que só lle defendela apaixoadamente. diferente ao coñecemento
ofrece cartos e preeminencia Desde o punto de vista formal virtual a que están condenados
social a cambio de renuncia. achámonos fronte a un discurso os rapaces e rapazas dos días da
E como toda a narrativa de dos cualificados como “de imaxe catódica.
Alfonso Eiré, esta nace de xornalista”, cualificativo que ‘Os bicos de Tina’, creación
vivencias propias, de vivencias ten que ver co tipo de sintaxe posta ao servizo da recreación,
apañadas da súa contorna predominante, tendente tanto no senso lúdico
vivencial, da análise social, á máxima sinxeleza. E de como naquel que apunta a
da textura e calor dos seus doada lectura en canto a que reconstrucción verbal dun
soños, da necesidade de deixar a trama avanza a bo ritmo tempo e dunha sociedade dos
constancia como aviso e tamén e interesa ao lector desde o primeiros sesenta do pasado
como encontro. E é non só inicio, manexando moi ben o século que fican na sepia
unha revisitación da infancia, pregamento temporal. Que a Afonso Eiré (observadora, curiosa, inqueda,
anos que marcan fondamente inmensa maioría da novela sexa indagante) do retrato. Mais isto
ao ser humano, senón tamén analéptica coadxuva a tensión tamén pode ser dito ao revés.
a reivindicación dun modo nos dous planos e non só nun, o NON PRETENDE ben, que retorna e reatopa a É dicir: ‘Os bicos de Tina’, a
de vida máis acorde ao ciclo que se agradece moito e pecha Daniel, uns anos menor ca ela, recreación posta ao servizo da
natural, máis en comuñón coa o círculo convincentemente. ESCANDALIZAR; quen aviva o recordo da súa creación, neste caso da creación
natureza, que a opinión pública Un aspecto que sempre QUEN SE SINTA relación, o primeiro encontro novelesca, que nos presenta
quixo manter como sinónimo chama a atención na escrita de sexual, o espertar ao amor. unha trauma e personaxes de
de atraso porque nunca o soubo Alfonso Eiré é o vizoso léxico ESCANDALIZADO NON Esas lembranzas chegan a grande tenrura capaces de levar
comprender nin se esforzou que emprega, un léxico que se TEN MÁIS QUE LELA E nós na boca e palabras dos ao esgazamento das vestiduras
en valorar. Finalmente é, especializa –falamos deste caso protagonistas, lográndose aos moralistas máis ancorados
tamén, unha reivindicación concreto mais cremos que se PASARÁ A DEFENDELA unha grande actualización na norma rancia. Homenaxe
da infancia, dunha infancia o pode aplicar a toda a súa obra– APAIXOADAMENTE dese tempo pasado mediante a un tempo e un modo de
suficientemente responsábel e tanto no eido da vida natural un calculado e efectivo uso vida. E tamén reivindicación
libre como para equivocarse. como no das actitudes da da temporalidade verbal. e protesta porque aos rapaces
Porque a infancia é territorio persoa. Salienta a gran capacidade do se lles permita ter os seus
decisivo na aprendizaxe e a ‘Os bicos de Tina’ está posta autor para poñerse na pel e propios erros, como método
aprendizaxe para ser verdadeira na boca de dúas personaxes. pensamentos de dous raparigos, e maneira de garantir futuro
debe conceder liberdade ao Da Tina, emigrada á que para construílos con habilidade cidadáns capaces de formularse
educando. economicamente lle foi e convincentemente, o cal e atreverse a elixir. 
XORNAL DE GALICIA 10 DE ABRIL DE 2009
LIBROS I NÓS 5

As sucias LER CON NENAS

mans da
O soño
dentro do soño

crítica literaria
Montse Pena Presas

Con textos de Joxan


Ormanzabal e ilustracións

(española)
Iraia Okina, chega Soños de
circo (Faktoría K), unha obra
que acadou en 2008 a II Bolsa
de Álbum Ilustrado (unha
distinción outorgada por
O autor esboza unha situación pouco menos que catastrófica diferentes entidades navarras
para fomentar a creación
na crítica literaria, xa que o modelo defendido fica excluído neste formato en éuscaro).
dos xornais de maior difusión. POR ISAAC LOURIDO A historia que conta parte
dunha situación real e abondo
habitual nos libros infantís:
L     foi a protagonista vai coa súa
acollido nos cenáculos menos avoa ao circo, non obstante,
castizos do sistema literario todo cambia cando os trasnos
español con entusiasmo case do sono e do soño aparecen
unánime, consagrándoselle ao na viaxe en tren e ambas as
seu discurso a representatividade dúas trocan a súa visita ao
das posicións menos submisas circo por cadansúa siesta.
aos intereses de mercado A partir de aí, un profundo
proxectados sobre o literario. onirismo envolverá tanto
O veterano editor Constantino LA CENA DE LOS NOTABLES a textos como ilustracións,
Bértolo dá continuidade con CONSTANTINO BÉRTOLO converténdose tamén na forza
este ensaio a unha liña de Editorial Periférica, 2008 que mova o relato. Aínda
pensamento que denuncia 256 páxinas que o recurso ao soño é unha
a homoxeneización e o 16 euros das solucións máis habituais
empobrecemento da crítica para potenciar ou introducir
literaria nos medios de a fantasía, Ormanzabal
comunicación, a redución dos da comunicación literaria, consegue fuxir do puro tópico
espazos para a independencia focada nos procesos de leitura, artellando unha estrutura de
intelectual e as conexións entre escritura e crítica. Por medio “historia dentro da historia”
o labor de crítico e os intereses dun discurso case-teórico, o que provoca a sorpresa final
mediáticos, editoriais e políticos marco de pensamento esbozado Constantino Bértolo e que se erixe no elemento
que o circundan. E hai en todo anteriormente semella non máis orixinal da narración.
o libro unha permanente ansia callar con toda a profundidade As ilustracións xeráronse
de se distinguir das prácticas e o dinamismo necesario na destitución daquelas prácticas no grupo e posición que partir da técnica do collage,
hexemónicas, de afirmar un análise dos dous primeiros críticas baseadas no xuízo e no o sistema literario lle apostando polas formas
terreo propio, descontento pola elementos. Poñamos por caso gusto persoal, daqueloutras adxudica, e esclarecer as dondas que caracterizan e
expulsión das grandes tribunas a proposta de catro estratos sometidas aos intereses loitas simbólicas que no libro dotan de personalidade o
e, aínda sen que así se recoñeza, de leitura que atenderían o corporativos, ou das que se se propoñen (consciente estilo de Okina. Como trazo
abrigadoiro dunha conxuntural textual, o autobiográfico, o constitúen na práctica como ou inconscientemente), singular,
e improbábel crítica literaria metaliterario e o político (quen meros textos publicitarios. E na relacionadas coa conservación o baleiro
española independente e de se atreve a facer o despece?); aposta consecuente pola crítica ou recuperación de espazos de constitúe
esquerdas. ou a desatención da faceta como axente contrahexemónico poder en constante disputa. un espazo
Frente a concepcións románticas prescritiva do sistema educativo, e irredutíbel ás leis da Con certeza, serían necesarias fundamental
da literatura, e frente ás como institución decisiva na mercadoría, e como actividade coordenadas ben distintas nas mesmas
(frecuentes e) vaporosas conformación das prácticas de de vocación pública, potencial para a concreción dunha –moi
digresións en torno á calidade e o leitura da comunidade (antes participante dos asuntos que reflexión análoga virada especialmente
valor literarios, o autor concede de chegarmos ao Babelia, xa atinxen a comunidade e, en sobre o caso galego. Mais nos
a centralidade da súa análise levamos demasiadas leccións última instancia, negadora non escasean no ensaio momentos
ás condicións que propician o aprendidas). do pensamento único que de Bértolo actitudes e SOÑOS DE CIRCO en que
dominio dun modelo de leitura De máis consistencia e proveito naturaliza a idea dominante de propósitos saudábeis JOXAN ORMANZABAL o texto
alienante e a mercantilización semellan as súas consideracións ben común. para a súa constitución. Ilustración de I. Okina aposta por
das prácticas de produción sobre a crítica, apartado máis Dados estes asertos, o autor Relacionaríanse, por exemplo, Tradución de S. Calleja arroupar
e consumo. Neste sentido, frecuentemente resaltado esboza unha situación pouco coa superación do medoñento Faktoria K, 2008 ao maxín–,
evidénciase a consciencia nas leituras dadas a coñecer menos que catastrófica na crítica e paralizador modelo de 32 páxinas coa idea
das loitas entre grupos pola deste libro malia só ocupar un literaria española, por canto normalización cultural e coa 14 euros de que os
fi xación desas condicións terzo do conxunto do volume. se considera que o modelo de exposición pública, valente receptores
segundo o interese propio, Cando as xeneralizacións crítica defendido fica excluído e argumentada de propostas e receptoras tomen unha
das imposicións e da violencia e as simplificacións, acaso dos xornais de maior difusión. diverxentes sobre o que debe parte activa na lectura e
exercidas no nivel simbólico, consubstanciais a certa Non se atopa aire para respirar ser a literatura galega e todas reconstrúan os soños da
da correlación destes factores concepción do xénero ensaístico fóra deses espazos, e semella as prácticas nela envolvidas. protagonista. Pese a todo, as
con intereses crematísticos e que planean por todo o non asumirse a posibilidade E coa capacidade de xerar os fendas que se abren entre
ou das repercusións que esta conxunto sen chegar a estragalo, do marxinal, o periférico ou o debates e a enerxía necesarios imaxes e palabras nun álbum
rede provoca na configuración deixan paso á explicación do subalterno como enclaves onde para repensar un proceso de lectura unidireccional
concreta de cada obra. que se entende por crítica e se acumulan as maiores doses de construción que, ou resultan abondas para un
Aínda que só se atende a dos seus deberes, o discurso de enerxía contradiscursiva. se deseña en oposición público que precisa, aínda,
produción narrativa, o libro de Bértolo cobra maior forza. Imponse a necesidade, entón, ao campo do poder, ou, ser guiado. 

aspira dar conta do conxunto Por exemplo, na denuncia e na de colocar a voz de Bértolo simplemente, non será. 
6 nós I CINE XORNAL DE GALICIA 10 de abril de 2009

Fotograma da cinta Aquele querido mês de agosto, de Miguel Gomes

Bafici, la cita porteña del cine rebelde


El Festival de Cine Independiente de Buenos Aires se consagra en su XI edición como el de mayor audiencia universal, con un cuarto de millón de espectadores.
Bajo la dirección de Sergio Wolf, llegan también las promesas de consolidación institucional. por josé luis losa

Leen bien. Un cuarto de El Bafici. La conjura de un El film ganador cerca, pasea por el mundo su Doronship’. Gustó mucho a
millón de personas pasaron del cine que va de la negación de obra maestra, de Nueva Zelanda algunos y a otros nos provocó
25 de marzo al 5 de abril por las lo narrativo a la exploración absoluto del festival a San Francisco, pero en Galicia hastío por su pedantería. ‘Todos
salas que proyectaron el cine de la radicalidad política fue la portuguesa todavía no hay noticias. mienten’, de Matías Piñeiro.
rebelde, inteligente, provocador, o el cuestionamiento del En esta misma sección Este cronista se queda, de
insólito, que propone el Bafici. sistema. Películas tantas veces ‘aquel querido oficial triunfó el inquietante entre el producto nacional,
El insólito Bafici, abreviaturas incómodas o inextricables mês de agosto’ thriller rumano ‘Hooked’ y con ‘Excursiones’, una farsa
de Festival Internacional de desde una perspectiva de la su actriz, Maria Dinulescu, agridulce de Ezequiel Acuña
Cine de Buenos Aires. Una de cultura de masas. Pero en una que entra en la galería de las producida por Pablo Trapero y
las citas, dentro del panorama sala del Bafici, rebosante, nadie El pasado domingo concluía más imaginativas meretrices Martina Gusman, y con ‘Rosa
de festivales internacionales, osa abandonar la sala. la XI edición, bajo la dirección de ficción. La chilena ‘Tony Patria’, el docu reivindicativo
más difícil de explicar si Hace un par de años, la brillante de Sergio Wolf, con promesas Manero’, con su impagable de Néstor Perlongher, poeta
no se vive in situ. Riadas de publicidad del festival la de consolidación institucional. psycho-killer que admira “maldito”, homosexual
espectadores bonaerenses, conformaban una serie de spots Resulta inabarcable la a Travolta y asesina de perseguido por los milicos y los
con aplastante dominio de cómicos cuyo lema final era el explicación en detalle de su manera febril en medio del civiles.
la juventud, acudiendo a un mismo: “Si no es para vos, no es elefantiásica programación. pinochetismo. Y la fuerza del Les anoto del resto del
programa que reúne a los para vos”. Una sección oficial “polar” coreano, la violencia escaparate del festival títulos
nombres de culto del cine O sea, una provocación que internacional que es verdad que expresan sus cintas aquí descubiertos y que sonarán
“de minorías”. De inmensas no hizo más que incitar al que funciona como festival de gangsters, fascina en pronto: la rumana ‘Elevator’, la
minorías. Funciones donde espectador más reacio a entrar de festivales, en una colecta, ‘Breathless’. canadiense ‘Al oeste de Plutón’,
se agotan con inmediatez las al trapo. ¿Cómo que no es eso sí exquisita, del cine más El Bafici es, también, y de la brasileña ‘Filmefobia’, la
entradas para ver el cine para mí? Fue en 2007, cuando inconformista proyectado manera especial, plataforma chilena ‘Tiempos malos’, la
de los portugueses Pedro la vida del Bafici peligró tras en Cannes, Locarno, del cine argentino para aquellos coreana ‘Daytime drinking’…
Costa o Miguel Gomes, el inesperado triunfo en el Karlovy Vari, Venecia o que asumen que éste va más allá ¿Cine para minorias? “Si no es
el chileno Raul Ruiz, gobierno de la ciudad de Berlín. de ‘El hijo de la novia’. Sesenta para vos, no es para vos”. Pero
la francesa Claire Denis o Buenos Aires del conservador Y así, el film ganador absoluto y cinco películas argentinas las butacas de las salas del
las retrospectivas de Jean- Mauricio Macri, presidente del festival fue la portuguesa osadas, de las que juegan al Bafici, insólito Bafici, están más
Marie Straub y Danièle del Boca Juniors. Al certamen ‘Aquel querido mês de agosto’, todo o nada, algunas rodadas solicitadas que las terrazas de
Huillet, de Jean Eustache o lo salvaron las otras “barras film de Miguel Gomes que con cuatro “mangos”. Ganó una Palermo Hollywood una noche
Helena Trestikova. Minorías bravas”, las de las decenas de estuvo en Cannes y viene de comedia del absurdo, ‘Castro’. de sábado de abril porteño,
travestidas de reyes del miles de seguidores de este vencer en Las Palmas. Por Y Pablo Agüero, director de noche fashion y de necromántico
“mainstream”. festival. cierto, Gomes, tan lejos, tan un film experimental, ‘77 culto a Raúl Alfonsín. n
XORNAL DE GALICIA 10 DE ABRIL DE 2009
MÚSICA I NÓS 7

ABR AH A M B OBA , MÚSICO

“Son desas persoas que cando está a


contarlle algo malo aos amigos ironiza”
En ‘La educación’, o seu segundo traballo, cristaliza unha linguaxe narrativa e musical que se ben utiliza a tristeza como estética, move tamén outra clase
de sentimentos pola súa elegancia e beleza. UNHA ENTREVISTA DE CARLOS GONZÁLEZ BARREIRO FOTO: XDG

O vigués David Cobas iniciou forma de ter a última palabra.


con pouco máis de vinte anos Creo que é para contar
CRÍTICA
unha viaxe artística que tivo experiencias, non para vingarse
parada en Valencia, Barcelona e ou como resposta a alguén.
agora Madrid. Tres cidades, tres As cancións permiten dicir as LA EDUCACIÓN

proxectos: Tedium, Belmonde cousas dunha maneira diferente, ABRAHAM BOBA

e Abraham Boba. Con cada que non queden só en algo Limbo Starr, 2009

nova aventura foi madurando pasaxeiro. Pero é importante CD

unha concepción da música que contalo dende a distancia, sen


recorda a contadores de historias facer onanismo; busco que a Voz alta e clara, que Abraham
como Paolo Conte ou a estetas do xente sinta empatía co que conto. Boba ten moito que decir.
pop como Serge Gainsbourg. Até Once cancións sobre a
que como Abraham Boba acadou Os seus cambios de rumbo a chama do amor, nalgúnhas
as ferramentas para convertirse nivel artístico teñen moito que retratada cando está a piques
nun artista cunha visión ver cos seus cambios de cidade. de esvaecerse e noutras
completamente persoal, con selo ‘La educación’ é o seu primeiro queimando coa forza do
propio. Vén de publicar o seu traballo en Madrid. Iso quere dicir forno dunha refinería; aínda
segundo traballo, ‘La educación’ que é unha ruptura con respecto que dominan os ambientes
(Limbo Starr, 2009). ao seu traballo anterior? de desencanto. Temos aquí
O anterior era un primeiro un disco que desperta ao
Ademáis da riqueza instrumental, disco, con todo o que iso supón. romántico que todos levamos
a súa música destaca polas letras, Tiven que escoitalo de novo dentro, cun ambiente doutra
que o colocan nese espazo dos non hai moito, e paréceme máis época e uns arranxos que
músicos con consideración de frío que este. Nótase que non empurran as excelentes
literatos. O seu interese pola tocara en directo coa banda letras, engalanandoas sen
literatura vai máis alá da escritura antes de gravalo. En cambio, ‘La afogar. Porque David Cobas
de cancións? educación’ está escrito durante adicou moito tempo a estudar
Interésame moito como unha xira. Iso fi xo que fora composición, pero o aceno
instrumento de aprendizaxe. moito máis cálido. Ademáis está realmente persoal da súa
Ultimamente o que máis leo son gravado en analóxico. En canto música está nas súas historias.
contos e relatos curtos, non son á temática, pode que sexa un Con escenarios ou nomes que
moito de poesía ou de ensaio. chisco máis serio ca o anterior, levan a imaxinar o Berlín de
Os relatos interésanme porque que xogue menos coa ironía e o entreguerras, Nova York na
cando vin a vivir a Madrid humor. Agora lembro a etapa na época da Lei Seca ou o París
comecei a escribir contos, que que compuxen estas cancións, das Vangardas, pero con
polo momento quedan como algo ao final da miña estadía en historias coas que se sentirán
para min. Leo bastante literatura Barcelona, e foi un momento no identificados todos os que
americana, realismo sucio; que non tiña moito humor. De xogan a namorarse. El fuxe do
Carver é dos meus escritores todos os xeitos, eu son desa clase abismo ficcionando as súas
favoritos. Aínda que tamén tiven de persoas que cando conta algo guerras cotiáns de temas do
unha época na que lin moito a malo aos seus amigos ironizo amor. E nos disfrutamos coa
André Bretón ou a Alfred Jarry. moito e doume moitas labazadas súa ollada persoal, da que temos
a min mesmo. unha declaración estética en
Ten comentado os seus referentes “Hagamos algo antes e morir”,
musicais, pero, cales son como O tono nostálxico que soen ter cando dí: “Hay un rincón entre
letrista? as suas cancións, bebe deses el drama y el humor”.

Sempre me gusta decir que continuos cambios de cidade? Abraham Boba


funciono por acumulación. Non Pode ser. Son unha persoa que
escribo pensando en utilizar a esquece axiña certas cousas,
forma de expresarse dun autor pero hai outras que non levo ben puntos de tristeza. Gustanme tradición. A min interesoume Moi enriquecedora. A nivel de
en concreto. O que me interesa deixalas atrás. Por iso pode ser eses choques. moito a música francesa nun estética musical temos moitas
é misturar cousas doutros que sempre teña ese punto de momento determinado, pero cousas en común. El necesitaba
compositores de cancións xunto vista nostálxico e melancólico. Vostede conecta cunha forma de non sabería decir se hai moito un pianista para a gravación do
con ferramentas literarias e unha Por outra banda, a música canción de autor que se cultivou diso no meu son. Quizais este seu último disco, probamos e
forma de falar coloquial. que me gusta sempre ten un moito en Francia ou en Italia, pero sexa un disco máis inglés ca o seguimos despois coa xira. Está
compoñente triste. Non me que aquí non ten moita tradición. anterior. sendo impresionante. Teño a
Escribe cancións para ter a última refiro a que sexa deprimente, Cre que pode ser por mor da sorte de recoller os froitos de
palabra nas súas relacións, para pero si a que xoga con cousas escasa formación musical dos Foi unha parte importante no moitos anos de traballo, tocar en
decir o que non se atreveu nun como utilizar tonalidade maior artistas destas latitudes? último traballo de Nacho Vegas salas grandes e cun público que o
momento determinado da súa ou acordes maiores, que se Non sei, pero tamén terá que ver e agora é un dos seus músicos segue con fidelidade.
vida? supón que son os das cancións con que neses países, incluso de directo. Como valora esa Actúa o 30 de abril no Auditorio
Non o quero ver como unha alegres, e historias con certos no ámbito anglosaxón, hai máis experiencia? da Universidade en Lugo. 
NÓS Director: Jose Luis Gómez Coordinación: Iago Martínez Maquetación: María Sabarís Redacción: Rúa Galileo Galilei, 4B Polígono Industrial A Grela. 15008 A Coruña / 981 100 650 nos@xornaldegalicia.com

Xornal de Galicia S U P L E M E N TO D E C U LT U R A 10 D E A B R I L D E 2 0 0 9. N Ú M E R O 1 8

Cambios no Ministerio de Cultura I Antón Reixa

Creadores e ministros
Teño unha sensación contraditoria a propósito do recente cambio no Ministerio de Cultura no goberno de España.
Angeles González Sinde substitúe ao galego César Antonio Molina. Ambos os dous coinciden na común identidade de seren
creadores. Coñezo profesionalmente a Sinde, por ter sido coprodutor do seu último filme, “Una Palabra Tuya”, e coñezo
emocionalmente a Molina por compartirmos a galeguidade e a condición de poetas pluriempregados.
Comecemos por César Antonio Molina. Chegou ao ministerio despois dunha frutifera a produtiva traxectoria como xestor cultural,
un oficio que require máis talento creativo do que se supón. Primeiro, como cabeza do Círculo de Bellas Artes de Madrid e que
logrou converter nunha activa referencia como organización cultural, amais de superar os problemas económicos da sociedade.
Desde Molina, amais da apacible cafetería, hoy outras moitas boas razóns para frecuentar en Madrid o Círculo. Despois do Círculo,
no Instituto Cervantes soubo implementalo como unha eficaz plataforma da cultura española no mundo, creando novas sedes,
elevando o perfil e o nivel dos directores en cada país, arrodeándose dun equipo dinámico e sendo, ademais, respectuoso coas
identidades culturais de España de expresión non castelá. No ministerio se encontrou cunha lei do cinema que a súa antecesora,
Carmen Calvo, negociara agónicamente co sector, co resto do goberno e cos operadores de TV privada. Correspondíalle a
Molina desenvolvela e aplicala,
pero o máis relevante da lei, as
desagravacións fiscais, quedan
sen unha operativa clara, non
son bos tempos para abrandar
a fiscalidade. Por outra parte,
a ningún goberno lle resulta
fácil tácticamente xestionar
a hositilidade dos medios de
comunicación privados, que
presentaran un recurso en
Europa contra a lei, desestimado
só hai unhas poucas semanas. Os
demais problemas desa lei teñen
que ver coa xenética da propia
norma, moi pouco permeable
ao fenómeno da dixitalización
e a súa incidencia na industria
audiovisual. Pero o que parece
estar na parte máis sensible que
puido afectar ao seu cesamento,
ten que ver co pouco cinismo
político e o exceso de sinceridade
que empregou na destitución
de Rosa Regás na Biblioteca
Nacional e, sobre todo, na
confrontación co Ministerio de
Asuntos Exteriores no control da
xestión do Instituto Cervantes.
Non parece moi lóxico que por
moi internacional que sexa a
acción do Cervantes teña que ser Fotograma da cinta Una palabra tuya, dirixida pola nova ministra de Cultura, Ángeles González Sinde

a diplomacia a que hexemonice


unha boa parte das decisións
sobre esa relevante política cultural.
Con todo, teño a impresión que César Antonio e o seu brillante equipo asumen a súa nova situación como unha liberación e
creo que os demais recuperamos para a “vida civil” un singular creador e un proactivo xestor cultural.
O máis parecido que ten feito Angeles Sinde na súa vida anterior é a presidencia da Academia de Cine e non é pouca nin mala
experiencia. O xogo de sensibilidades e intereses que entran en xogo na Academia ten moita semellanza cos intereses creados
que vai ter que conciliar e cohesionar no ministerio. Ängeles é unha persoa moi ecuánime, transparente e independente nas
súas decisións. Coñecina con “O Lapis do Carpinteiro” no festival internacional de Mar Del Plata. Ela formaba parte do xurado
e durante os días do festival esquivounos de forma evidente ao equipo da película para que non a contaminaramos. Finalmente,
o filme obtivo o premio do público e o de mellor actor pero, sobre todo, fomos testemuños desa pulcritude exquisita de Sinde
que tan ben lle vai vir como ministra. Como coprodutor de “Una Palabra Tuya”, constatei que con moi pouco orzamento e
moito talento (o dela, o de Elvira Lindo e o dos actores) é capaz de grandes cousas. No ministerio terá que facer moito cun
orzamento de crise.
Na primeira liña, e xa desde o primeiro dia, Sinde ten que afrontar a aplicación real da lei do cine e, nomeadamente, o grave
problema da piratería. Non pode ser que no momento da historia no que máis individuos consumen máis produtos musicais
e audiovisuais, a industria cultural estea en crise con graves problemas para os creadores e o emprego no sector. Na base dese
gran conflito coinciden tamén as mesmas razóns que explica que no que en América se chama industria do entretemento e
“show business”, en Europa chamámoslle “industrias culturais”.
Post scriptum: Angeles, non esquezas transferir as bibliotecas. l