1.

1 Polelo ya segalo ke polelo yeo e sa bolelwego ka go lebanya eupša e

šomišago dikgopolo goba ditshwantšhišo go hlalosa kgopolo ye itšego.
Mohlala o mongwe e ka ba go re "nonyana e a fofa" go hlalosa motho yo a
lokologilego, goba "Lehono ke rekelela le letsogo la go ja" go bontšha gore
ke setšhabeng sa nnete.
1.2 Mongwalo wa go aroganya o bolela mokgwa wa go arola kgopolo e tee
goba ditaba gore e be le magoro a a itšego. Se se thuša go hlalosa le go
hlakodiša kgopolo gore e kwagale gabotse.
1.3 Leleme la go Ruta le go Ithuta (LoLT) ke polelo yeo e šomišwago
sekolong ge go rutwa le ge baithuti ba ithuta. Mohlala e ka ba gore sekolo
se rutwa ka Seisimane go feta Sepedi, gomme ka lebaka leo, Seisimane e
ba Leleme la go Ruta le go Ithuta.
1.4 Go bolela maleme a mantši ke bokgoni bja go tseba le go šomiša
maleme a go fapafapana. Ka mohlala, motho a ka tseba go bolela
Seisimane, Sepedi, le Afrikaans, gomme a kgona go fetolela kgopolo go
tšwa go leleme le lengwe go ya go le lengwe.
1.5 Leleme la Gae ke polelo yeo motho a e rutwago go thoma gae gomme
e ba ya gagwe ya pele. Leleme le le šomišwago go bolela le go kwagala
ka mo gae. Mohlala o mongwe e ka ba Sepedi ge e le gore motho o gole
mo Afrika Borwa.
1.6
i)Kgodišo ya monagano
Go šomiša Leleme la Gae go ruta ngwana go thuša go hlabolla monagano
wa gagwe ka ge a kwešiša dilo gabotse le go hwetša tsebo ka moka ka
leleme leo a le tsebago gabotse. Se se ba le seabe se setle go
kgonagalong ya gagwe ya go akanya ka bohlale.
ii)Kgodišo ya tša leago
Leleme la Gae le thuša ngwana go amogelwa le go tsenya letsoho
setšhabeng sa gabo. Ka go tseba le go šomiša leleme la gabo, ngwana o
kgona go ba le maikwelong a go ikemišetša le go tšweletša setšo sa gabo,
gomme se hlabolla boikgopolelo bja gagwe setšhabeng.
iii)Kgodišo ya khuduego ya maikhutlo
Ge ngwana a rutwa ka Leleme la Gae, o ikwa a bolokegile gomme o
kgona go swara tsebo gabotse. Se se dira gore a ikwe a na le maatla le go
ba le khutšo ya maikwatlo ka ge a tseba gore o šomiša polelo yeo e lego
ya gagwe.

Potšišo ya 2
  2.1.1: Go thuša morutwana wa kreite 3 yo a nago le bothata bja go lemoga mantšu, nka:
1. Mo ruta go bala mantšu ka modumo: Ke tla mmontšha gore
a ka bala mantšu ka go utolla ka modumo gore a utloše mantšu
ao ka maikemisetšo.
2. Mo naya thuto ya go tseba mengwalwa (phonics): Thuto
yeo e mo thušago go tseba dikarolo tša mantšu, e bjalo ka
mengwalwa le go lemoga medumo e fapafapanego.
3. Mo ruta go šomiša dikarolo tša mantšu a go tswelela
gafetša gafetša(sight words): ke tla mo ruta go tseba mantšu
ao a tlwaelegilego ao a swanago le “le,” “ka,” “o,” gomme a tla a
kgona go a lemoga ka go akgofela.
4. Mo thuša ka diphihlelelo tša go bala gantši: ka mo
hlohleletša go bala dipuku tša bana tše bonolo gore a tlwaele go
lemoga mantšu.

2.2 Go rarolla bothata bja baithuti ba go katana le kgopolo ya

dikerafo tše bjalo ka ‘nt,’ ‘dw,’ nka dira tše:
1. Nka ruta ka go bontšha diphara tša modumo: ke tla ruta
moithuti go hlatholla gore ke eng se se kgokaganyago
mengwalwa ye e kopantšwego le medumo ya yona ka go
bontšha diphara tša medumo ye.
2. Nka bapetša medumo le mantšu a a tlwaelegilego: ka nea
mehlala ya mantšu a go fapafapana ao a šomišago dikerafo tše
gore ba ithute go kopanya le go lemoga modumo wa ona, bjalo
ka "nt" go "ntlo" goba "dw" go "dwa."
3. Nka šomiša ditiragalo tša go rulaganya mantšu: ka fa
baithuti boitlhamelo bja go rulaganya mantšu go ya ka
mengwalwa le medumo go dira gore ba kgone go bolela mantšu
ao a nyakilego go hlaela.
4. Nka ba fa nako ya boitapološo bja go kwa le go bolela: nka
diriša nako ya boitapološo bja mantšu gore ba ithute go kwa le
go bolela medumo yeo e le gore ba kgone go e hwetša ka
pelapela.

2.3 Go kaonafatša thelelo ya go bala ya baithuti, o ka phethagatša

mešongwana ye:

1. Go Bala Gape-gape: O ba leke go bala sengwalwa se tee gantši go

fihlela ba kgona go se bala gabonolo.
2. Go Bala Sehlopha: E re baithuti ba bale ka go hlaboša lentšu mmogo
ka sehlopha, seo se tla ba thuša go aga boitshepo le go bala gabonolo.
 3. Go Bala ka Go Paara: Paara baithuti ba maatla go bala le bao ba lego
boemong bja fase, go ba kgontšha go thušana le go bontšhana
mohlala.
Go Šomiša Ritemo le Mmino: Hloma ritemo goba mmino go dira gore go
bala go be bose le go gatelela bohlokwa bja morumokwano wa polelo.

2.4 Go kaonafatša kwešišo ya baithuti, o ka dira tše:

2 Mešomo ya Pele ga go Bala: Tsenya maleme le tshedimošo ya

motheo pele ga go bala go aga ditaba.
3 Go Bala ka Thutho: Bala kanegelo mmogo le baithuti, o šiiša mafelelo
go boledišana ka dintlha tša bohlokwa.
3 Di-Graphic Organizer: Šomiša dithuše-pono tše bjalo ka mmapa
wa kanegelo goba tšhate go thuša baithuti go hlopholla tshedimošo.

4  Dipoledišano tša Ka morago ga go Bala: Kgothaletša

dipoledišano tša sehlopha se senyenyane moo baithuti ba ka abelanago
dikgopolo le go hlaloša tšeo ba di kwešišago
Mošomo wa go bala wo o ka fetolwago gabonolo bakeng sa maemo a
bokgoni a go fapana ke:

5 Dihlopha tša Bala ka Maemo: Aroganya baithuti ka dihlopha tše di

ipiletšago godimo ga maemo a bona a go bala gomme ba nee ditemana
tšeo di swanetšego bokgoni bja bona. Fetola bothata bja dipotšišo le
dipoledišano go ya ka maemo.
6 Mošomo o Hlophilwego ka Maemo: Ba fa sengwalo se tee eupša o
fapantšha mešomo ka bothata, bjalo ka dipotšišo tša bonolo bakeng sa
baithuti ba maemo a tlase le tshekatsheko e thata bakeng sa ba maemo a
godimo.
7 Go Bala ka Mošemane: Bapedišiša baithuti ba maemo a godimo le ba
tlase gore ba thušane.

2.4 Mošomo wa multisensory wa go ruta modumo wa "p" e ka ba:

 Go Hlama Lengwalo: Efa baithuti clay goba playdough gomme ba

bopa lengwalo "p" ka seatla go kgoma letšhogo la bona.
 Go Swantšha le modumo: Šomiša seswantšho sa "podi" goba
"pene" gomme o kgopele baithuti go bolela lentšu leo, ba gatelela
modumo wa "p," gomme ba hweba lengwalo moyeng.
  Ketšo le Modumo: Hlopholla modumo wa "p" ka ketšo ya mmele,
bjalo ka go thuma sefofane goba go phakiša matsogo, go matlafatša
modumo ka tšhomišo ya motsamao.
 Thulaganyo ya Modumo: Bapala papadi ya go re baithuti ba
theeletše mantšu a fapafapana gomme ba kwe gore a thoma ka
modumo wa "p."

Tsela ye e tla thuša go hlokomela tše tša bohlokwa go ithuteng ga baithuti ka

go šomiša tsela tše di fapanego tša boitshwaro le go ithuta ka seatla. Re
kgone go dira se ka botse kudu go akaretša baithuti ka moka.

Lega go le bjalo, ge o hloka thušo ye nngwe, le go oketša goba go fetoša se

sengwe ka botlalo, ke botše!

2.5 Mošomo wa multisensory wa go ruta modumo wa "p" e ka ba:

8 Go Hlama Lengwalo: Efa baithuti clay goba playdough gomme ba bopa

lengwalo "p" ka seatla go kgoma letšhogo la bona.
9 Go Swantšha le modumo: Šomiša seswantšho sa "podi" goba "pene"
gomme o kgopele baithuti go bolela lentšu leo, ba gatelela modumo wa
"p," gomme ba hweba lengwalo moyeng.
10 Ketšo le Modumo: Hlopholla modumo wa "p" ka ketšo ya mmele, bjalo
ka go thuma sefofane goba go phakiša matsogo, go matlafatša modumo
ka tšhomišo ya motsamao.
11 Thulaganyo ya Modumo: Bapala papadi ya go re baithuti ba theeletše
mantšu a fapafapana gomme ba kwe gore a thoma ka modumo wa "p."

2.5.1

Mothopo wa 1:
12 Go Bala le Go Hlatholla Mantšu:
12.1 Sebediša seswantšho sa podi (goba seo se thomilego ka "p") go
hlatholla mantšu ao a thomilego ka "p". O ka kgopele baithuti go bolela
mantšu ao a lebeletšwe seswantšho sa podi, ba gatelela go hlaboša
modumo wa "p".
12.2 Go hlatha letamo go modumo wa "p" go ba thuša gore ba kwe le go
ithuta modumo wa letamo la modumo. O tla boela o swanelwa ke go
kgonthišetša gore ba ithuta ka mantsu ao ba a bonago go seswantšho, e
 le gore ba tle ba kgone go di bolela gabotse le ka mokgwa wa go swaya
gore ba tseba modumo wa "p".

Mothopo wa 2: 2. Go Bopa le Go Hlama Letamo:

13 Šomiša clay goba modiro wa bopa ka seatla go diragatša letamo la
lengwalo la "p". Baithuti ba ka bopa lengwalo la "p" ka seatla, ba kgoma
ba ikwe tšeo di bopilwego ke bona.
14 Mošomo wo o tla thuša baithuti go lemoga le go tseba setshwantsho sa
letamo la modumo ka go dira ketšwa ye e fapanego. Go swaya se ke go
tiišetša gore ba kgona go itšweletša letamo la modumo ka tsela ye e
fapanego.

Potšišo ya 3
3.1Go rarolla bothata bja go hlatholla mantšu a mafsa ka go šomiša kelo ya
sebopego (shape recognition), o ka:

15 Šomiša Dithušo-pono tša Go swaya Mašeto: Hlahla barutwana gore ba

šomiše sebopego sa mantšu go hwetša gore go na le dikarolo dife tšeo di
swanago ka mantšung a mafsa le ao ba šetšego ba a tseba.
16 Go Tswalanya Sebopego sa Lengwalo le Taba: Barutwana ba ka nyaka go
tseba mabaka a mangwe ao mantšu a dirago sebopego se itšego, ba
tswalanya le ditaba tšeo ba di balago ka sengwalong. Ka mohlala,
lengwalo "o" le ka ba le kgokagano le dilo tšeo di dibileng goba go swaya
go kgolega ga dilo.
17 Dikgonelo tša go Thekga Mantsu a Mafsa: Hlaloša mantšu a mafsa ka go a
tswalanya le mantšu ao ba šetšego ba a tseba go tšwa mošomong wa
bona wa pejana.

3.2
O lebelela moithuti yo a sa tšeego karolo nakong ya mošomo wa
go bala wo o abelanwago. Ke magato afe ao o ka a tšeago go
sekaseka mabokgoni a moithuti a go bala le tlemano?
Magato ao a ka tšeago go sekaseka mabokgoni a moithuti a go bala le
tlemano ke:
  Go Hlomela Ditsela tša Ditshepešišo: Dira tšhomišano le moithuti ka
dipotšišo tše bonolo le mešomo ya go bala ka mafelelong a mohlabo
wa letšatši.
 Tlhahlobo ya Go Ikokobetša: Kgetha mabokgoni a mabotse a moithuti
pele, go bjalo ka go balela lefase le go fetola polelo ka moka go tsebiša
mohlodi wa kwešišo.
 Go Lekola Kgothaletšo: Lekola seemo sa kgothaletšo ya moithuti ka
mešongwana ya gagwe ya go tla phapošing le go tšea karolo
diphihlelong tša gagwe.
 Tlhahlobo ya Sebopego sa Polelo: Lekola gabotse gore moithuti o na le
go hloka sebopego sa polelo, mohlala, mantšu ao a a ngwalago le go a
hlatholla.

3.3
Ke maano afe ao o ka a šomišago go akaretša batswadi go thekga
kgolo ya go bala ya ngwana wa bona ka gae?
Maano ao a ka šomišwago go akaretša batswadi go thekga kgolo ya go bala
ya ngwana wa bona ka gae ke:

 Go Bala Mmogo: Kgothaletša batswadi go bala le bana ba bona ka

ntlong goba morago ga dinako tša sekolo. Ba ka hloma melao ya go
bala ka nako ye nngwe le ye nngwe.
 Go Abelana Dipuku: Efa batswadi dipuku tše bonolo tšeo ba ka di
balelago bana ba bona, goba ba abelwe dingwalwa tšeo di fapanego
tša go bala.
 Go Beakanya Thulaganyo ya Maeto a lae: Dira maeto le moithuti go tša
laeborari goba madulo a mangwe a go bala mmogo le batswadi.
 Go Kgothaletša Dikgetho tša Batho ba Go Bala: Hlalosa dikgetho tša go
bala tše di holago, tšeo batswadi ba ka di šomišago go godiša bokgoni
bja go bala ba bana ba bona.

3.4
Pono ye bonolo ya go Bala e re gopotša gore, le ge go bala e le
mošomo wo o raraganego, go ka emelwa bjale ka ditshepedišo
tše pedi tšeo di ithekgilego ka tše dingwe: temogo ya mantšu (go
hlatholla) le kwešišo ya polelo. O ka šomiša bjang Tebelelo ye
Bonolo ya go Bala go lemoga mathata a go bala go baithuti?
O ka šomiša Tebelelo ye Bonolo ya go Bala go lemoga mathata a go bala go
baithuti ka go:

1. Go Hlokomela Kgato ka Kgato: O ka lebelela dikarolo tša thutelo tše

pedi, go hwetša gore baithuti ba hlakana kae le mathata a hlathollo le
kwešišo.
2. Go Hlatha Tšwelopele ka Mehlala: Hwetša mehlala ya maemo a
difapano le go bona moo baithuti ba lwanago go kwešiša ditaba ka
botlalo.
3. Go Hloka boikokobetšo: Temogo ya mantšu le kwešišo ya polelo di tšea
karolo ye kgolo go tsebišeng baithuti ka dikgopolo tše dingwe ka
botlalo, gomme go tšea karolo yeo go lebeletšwe ka go phetoga ga
seemo.
4. Go Ba Letlalo ka Batho ba Kgole: Temogo ya mantšu le polelo e kgona
go hlatsela mathata ao baithuti ba nago le ona, le ka go beakanya
karolo ya botlalo yeo go loketšwego gona.

3.5
Tlhaloso ya Lefelo la Tihabollo ya kgauswi (ZPD):Vygotsky o hlalosa Lefelo
1.Tlhaloso ya Lefelo la Tihabollo ya kgauswi (ZPD):Vygotsky o hlalosa Lefelo
la Tihabollo ya kgauswi (ZPD) bjalo ka kgato ya go ithuta yeo motho a sa
kgonago go e dira a le tee, eupša a kgona go e dira ka thušo ya motho yo a
nago le tsebo le bokgoni.
2.Kamano ya ZPD le go ithuta:ZPD e šišinya gore go ithuta go direga gabotse
ge bana ba thusišwa go fetša ditiro tšeo di lego ka godimo ga bokgoni bja
bona bjale, efela tšeo ba ka di fihlelelago ka thušo.
3.Tshekatsheko ya Freund ya ZPD:Tshekatsheko ya Freund ya ZPD e
bontšhitše gore go ba le tšhegofatšo le khutšo ya go thuša moithuti ka kgato
go hlalosa tšweletšo ye botse moithutong
4.Boikgokaganyi le kgolo ya bana:Se se bolela gore kgolo ya bana e
kgotlelega ge ba na le sebaka sa go šoma ka bogolo le ka katlego mo go ba
kgonago go ithuta go tloga go tše ba ka se di kgonego, go fihlela tše ba ka di
kgonago ka thušo.

Potsiso ya 4
Leano la Thuto ya Go Bala ka go Hlaboša (20)
1.Ditšweletšo tša go Ithuta (Outcomes):Go bala ka go hlaboša le go
kwešiša sengwalwa seo se balwago.
(2)Matseno (Hlogo ya Kanegele):Balaodi ba thuto ba tla thoma ka
go tšea tema ya go thuša barutwana go kwešiša seo se tlago go
ithutwa.
(2)Tshepedišong ya Thuto:Tema: Thuto e tla kgomaganywa ka polelo
ye bonolo le tšeo di lego bohlokwa go tšweletša kwešišo e
tseneletšego ya sengwalwa. (
2)Setshwa: Dirisa setshwa sa go hlaboša mantšu ge o bala le go
sepediša temo. Mokgwa/ Tsela wo yotlhe o tla šomišwa go bala le go
hlaboša. (
2)Dipotšišo go Barutwana Nakong ya Tshepedišo ya go
Bala:Dipotšišo: Botšiša barutwana dipotšišo tše di amantšhwa le
temana ya go bala.
(4)Dišupo: Bontšha dišupo tša go tliša kwešišo ya go bala
gore barutwana ba kwešiše mohola wa sengwalwa ka
botlalo.
(4)Bofelo:Boelela: Balaodi ba thuto ba tla hwetša seo se
ithutwago ka go akaretša dithuto go fetola dišupo le
maele a go tliša diphetogo moithuting. (2)