kulunda enkoko mulamwa ogusikiriza.
Wano waliwo okulambika kw’ebyetaago ebikulu n’ebibalirirwamu
O
ssente ezisaasaanyizibwa mu kukuza layeri 500 okuva ku mutendera gw’okuzaala okutuuka ku mutendera
gw’okuzaala (wiiki 6):
*Omutendera gw'okuzaala (wiiki 0-4)*
1. *Abaana*: Abaana ba layeri ab’ennaku 500 (e.g., Lohmann oba Hy-Line) = $1,250 - $1,750 (avg. $2.50 - $3.50
buli mwana)
2. *Ennyumba y’okuzaala*: Ennyumba ya ffuuti 10x20 (sq. ft. 200) oba ekizimbe ekikyusiddwa nga kirimu
empewo emala, ebbugumu, n’amataala = $5,000 - $10,000
3. *Ebyuma ebizaala*: Ebyuma ebibugumya, ebigabula, ebifukirira, n’ebikozesebwa ebirala ebyetaagisa =
$2,000 - $3,000
4. *Emmere n’eddagala*: Emmere etandika (wiiki 0-4) n’okugema n’eddagala eryetaagisa = $1,500 - $2,500
5. *Abakozi*: Ensimbi z’abakozi okulabirira abaana mu kiseera ky’okuzaala = $1,000 - $2,000
Omugatte gw’ensimbi ezibalirirwamu ku mutendera gw’okuzaala: $11,250 - $20,250
*Omutendera gw'okulima (wiiki 4-6)*
1. *Emmere y’omulimi*: Emmere y’omulimi (wiiki 4-6) = $1,500 - $2,500
2. *Ennyumba y’okulima*: Ennyumba y’abalimi eya ffuuti 20x40 (sq. ft. 800) oba ekizimbe ekikyusiddwa nga
kirimu empewo emala, amataala, n’enkola y’okuliisa = $10,000 - $20,000
3. *Ebyuma n’abakozi*: Ebikozesebwa ebirala (e.g., enkola y’okuliisa n’okufukirira) n’ebisale by’abakozi
okulabirira abalimi = $2,000 - $4,000
Omugatte gw’ensimbi ezibalirirwamu ku mutendera gw’omulimi: $13,500 - $26,500
*Omutendera gwa Layer (wiiki 18-20 okudda waggulu)*
1. *Emmere ya layeri*: Emmere ya layeri (wiiki 18-20 okudda waggulu) = $1,500 - $2,500 buli mwezi
2. *Ennyumba ya layeri*: Ennyumba ya layeri ya ffuuti 20x40 (sq. ft. 800) oba ekizimbe ekikyusiddwa nga
kirimu empewo emala, amataala, n’enkola y’okuliisa = $15,000 - $30,000
3. *Ebyuma n’abakozi*: Ebikozesebwa ebirala (e.g., enkola y’okukung’aanya amagi n’okupakinga) n’ebisale
by’abakozi okulabirira layers = $3,000 - $6,000
Omuwendo gwonna ogubalirirwamu ku mutendera gwa layeri (omwezi ogusooka): $19,500 - $38,500
*Omugatte gw'omuwendo ogubalirirwamu omuwendo gwa layers 500 (wiiki 6)*
Omutendera gw’okulowooza: ddoola 11,250 - ddoola 20,250
Omutendera gw’okulima: ddoola 13,500 - ddoola 26,500
Omugatte gw’ensimbi ezibalirirwamu okumala wiiki 6: $24,750 - $46,750
*Ensimbi ezigenda mu maaso buli mwezi (oluvannyuma lwa wiiki 6)*
Emmere ya layeri: $1,500 - $2,500
Abakozi: Doola 1,000 - ddoola 2,000
Okuddaabiriza n’okuddaabiriza ebyuma: $500 - $1,000
Omugatte gw’ensimbi ezibalirirwamu buli mwezi: $3,000 - $5,500
Nsaba omanye nti okubalirira kuno kwa kuteebereza era kuyinza okwawukana okusinziira ku nsonga
ng’ekifo, embeera y’obudde, omutindo gw’emmere y’ebisolo, n’embeera y’akatale k’omu kitundu. Okugatta ku
ekyo, okubalirira kuno tekuliimu ssente ezisaasaanyizibwa mu kugula ettaka, bwe kiba nga kituufu.
Emmere y’enkoko ya layeri buli lunaku esobola okwawukana okusinziira ku nsonga ng’olulyo, emyaka,
n’omutindo gw’okufulumya. Kyokka, bino bye bimu ku biragiro eby’awamu:
- Enkoko ezibiika (wiiki 18-20 okudda waggulu):
- Emmere y’emmere eya buli lunaku: 120-140 grams (4.3-4.9 oz) buli kinyonyi
- Ebika ebibala ennyo (e.g., Lohmann, Hy-Line): gram 140-160 (4.9-5.6 oz) buli kinyonyi
- Ebika ebivaamu ebitono: gram 100-120 (3.5-4.3 oz) buli kinyonyi
Kuuma mu mutima nti bino bibalirirwa bya bulijjo, era emmere entuufu eyinza okwawukana okusinziira ku
mbeera z’omuntu kinnoomu. Ensonga ng’embeera y’obudde, enkola y’okuddukanya, n’omutindo gw’emmere
y’ebisolo bisobola okukosa emmere gye balya.
Wano waliwo ekiteeso kya pulojekiti ekijjuvu ku pulojekiti y’enkoko ey’emitendera 500:
*Omutwe gwa Pulojekiti*
Okutandikawo ffaamu y’enkoko eriko layeri 500
*Mu bufunze bw'abakulira*
Pulojekiti eno eteeseddwa egendereddwamu okutandikawo ffaamu y’enkoko ey’emitendera 500, ng’essira
liteekeddwa ku nkola z’okulima enkoko eziwangaala era ennungi. Pulojekiti eno egenda kuwa abantu
emirimu, eyamba mu by’enfuna by’ekitundu, n’okutumbula emmere.
*Ebigendererwa*
1. Okuteekawo ennimiro y’enkoko ey’emitendera 500 ng’erina ebikozesebwa eby’omulembe.
2. Okwongera ku nkola y’amagi n’omutindo.
3. Okwongera ku bulamu bw’ebisolo n’obukuumi bw’ebiramu.
4. Okuleeta emikisa gy’emirimu eri abantu b’omu kitundu.
5. Okuyamba mu by’enfuna by’ekitundu nga bayita mu kutunda amagi.
*Ebitundu bya Pulojekiti*
1. *Ennyumba ya Layer*: Ekizimbe kya ffuuti 20x40 (sq. ft. 800) nga kiriko:
- Ebibokisi by’ebisu 500
- Enkola y'okukung'aanya amagi mu ngeri ey'otoma
- Enkola y'okuyingiza empewo n'okutaasa
1. *Enkola y’okuliisa n’okufukirira*: Eby’okuliisa n’okufukirira ebikola mu ngeri ey’otoma.
2. *Brooder House*: Ekizimbe kya ffuuti 10x20 (sq. ft. 200) eky’okukuza enkoko (eky’okwesalirawo).
3. *Ebyuma n’Ebyuma*: Ebiliisa, ebifukirira, ebifumbirwa (bwe kiba kisoboka), n’ebikozesebwa mu kwoza.
4. *Okuteekateeka ettaka*: Okuzimba olukomera, okugogola, n’okutereeza ekifo kya pulojekiti.
5. *Empeereza ya Laboratory ne Veterinary*: Okukebera obulamu buli kiseera, okugema, n'okulondoola
endwadde.
*Ebikwata ku by'ekikugu*
1. *Layer Breed*: Lohmann oba Hy-Line (ebika ebibala ennyo).
2. *Okukola amagi*: Amagi 280-300 buli kinyonyi buli mwaka.
3. *Ekika ky’Emmere*: Emmere ya layeri ey’obusuubuzi.
4. *Emmere y’emmere*: 120-140 grams buli kinyonyi buli lunaku.
5. *Amazzi agayingira*: 500-600 ml buli kinyonyi buli lunaku.
*Okuteebereza kw'ebyensimbi*
1. *Ensimbi ezisookerwako*: $100,000 - $150,000 (okusinziira ku kifo n’ebisale by’ebizimbe).
2. *Ensimbi ezigenda mu maaso buli mwezi*:
- Emmere y’emmere: Doola 1,500 - ddoola 2,500
- Abakozi: Doola 1,000 - ddoola 2,000
- Okuddaabiriza ebyuma: $500 - $1,000
1. *Ensimbi ezisuubirwa okuyingira buli mwaka*: $72,000 - $108,000 (okusinziira ku magi 280-300 buli
kinyonyi buli mwaka).
2. *Break-Even Point*: Emyezi 6-12.
*Okuddukanya n'okutegeka*
1. *Project Manager*: Avunaanyizibwa ku nzirukanya ya pulojekiti okutwaliza awamu.
2. *Omukugu mu by’obulimi*: Avunaanyizibwa ku kulambika n’okulabirira eby’ekikugu.
3. *Abakozi*: Abantu b’omu kitundu abakozesebwa okukola emirimu gya buli lunaku.
*Obuwangaazi n'okuddukanya akabi*
1. *Okukyusakyusa*: Okukyusakyusa emikutu gy’enyingiza nga tuyita mu bintu eby’omuwendo (e.g., ebintu
ebikolebwa mu magi).
2. *Okuddukanya akabi*: Okukebera ebyobulamu buli kiseera, enkola y’obukuumi bw’ebiramu,
n’okuteekateeka ebiyinza okugwawo.
3. *Okukuuma obutonde bw’ensi*: Okussa mu nkola enkola ezitasaana butonde (e.g., okuddukanya obusa).
*Ebiseera*
1. *Omutendera nga Pulojekiti tennabaawo*: Emyezi 3 (okuteekateeka, okukola dizayini, n’okukkiriza).
2. *Omutendera gw'okuzimba*: Emyezi 6.
3. *Omutendera gw'emirimu*: Gugenda mu maaso.
*Mu bufunzi*
Pulojekiti y’okulima enkoko eya layeri 500 etegekeddwa etuwa omukisa ogw’olubeerera era ogw’amagoba eri
abantu b’omu kitundu. Nga tuteekateeka n’obwegendereza, enzirukanya ennungi, n’okufaayo ku buwangaazi,
pulojekiti eno esobola okuyamba nnyo mu by’enfuna by’ekitundu n’okufuna emmere.
*Ebyongezeddwako*
1. Embalirira ya pulojekiti mu bujjuvu
2. Ebikwata ku by’ekikugu n’ebifaananyi
3. Okwekenenya akatale n’okuteebereza obwetaavu
4. Okukebera ebikosa obutonde bw’ensi
Ekiteeso kino kikola ng’entandikwa. Nsaba otereeze okusinziira ku byetaago byo ebitongole n’ekifo kyo.
Wano waliwo olukalala lw’ebikozesebwa ebyetaagisa mu balunzi, abalimi, ne layers:
*Omutendera gw'okuzaala (wiiki 0-4)*
1. *Ennyumba y'abaana*: 1
2. *Ebbugumu*: 2-3 (okusinziira ku mbeera y’obudde n’obunene bwa brooder)
3. *Ebipima ebbugumu*: 2-3
4. *Ebiriisa*: 10-12 (ekika ky’okuwanirira oba ekiyumba) .
5. *Abafukirira*: 10-12 (ekika ky’okuwanirira oba eky’okufukirira) .
6. *Brooder guards*: 10-12 (okuziyiza abaana okutoloka) .
7. *Ebibokisi by’abaana*: 20-25 (eby’okutambuza abaana) .
8. *Ebyuma ebigema*: 1 set
9. *Ekitabo ky’obujjanjabi obusookerwako*: 1
10. *Ebyuma eby’okwoza*: set 1 (ebisero, ebibbo, eddagala eritta obuwuka) .
*Omutendera gw'okulima (wiiki 4-18)*
1. *Ennyumba y'abalimi*: 1
2. *Ebiriisa*: 20-25 (ekika ky’okuwanirira oba ekiyumba) .
3. *Abafukirira*: 20-25 (ekika ky’okuwanirira oba eky’okufukirira) .
4. *Entebe*: 100-120
5. *Ebibokisi by’okuzimba ebisu*: 20-25 (okukubiriza enneeyisa y’okusula) .
6. *Ebyuma ebiyingiza empewo*: 2-3 (ebiwujjo, ebifulumya empewo) .
7. *Ebyuma ebifuga ebbugumu*: 1-2 (thermostats, sensa ebbugumu)
8. *Ebyuma ebitaasa*: 10-12 (Amataala ga LED oba aga fluorescent) .
9. *Okuzimba olukomera*: 1 set (okuzibikira ekifo ky’omulimi) .
10. *Ebyuma eby’okwoza*: set 1 (ebisero, ebibbo, eddagala eritta obuwuka) .
*Omutendera gwa Layer (wiiki 18-20 okudda waggulu)*
1. *Ennyumba ya layeri*: 1
2. *Ebibokisi by’ebisu*: 500 (emu buli layeri) .
3. *Enkola y’okukung’aanya amagi*: 1 (otomatiki oba mu ngalo) .
4. *Ebiriisa*: 50-60 (ekika ky’okuwanirira oba ekiyumba) .
5. *Abafukirira*: 50-60 (ekika ky’okuwanirira oba eky’okufukirira) .
6. *Entebe*: 500-600
7. *Ebyuma ebiyingiza empewo*: 4-6 (ebiwujjo, ebifulumya empewo) .
8. *Ebyuma ebifuga ebbugumu*: 2-3 (thermostats, sensa z'ebbugumu)
9. *Ebyuma ebitaasa*: 20-25 (Amataala ga LED oba aga fluorescent) .
10. *Ebyuma eby'okunaaba amagi n'okupakinga*: 1 set (optional)
11. *Ebyuma ebiddukanya obusa*: 1 set (ebisenya, ebitambuza) .
12. *Ebyuma eby’okwoza*: set 1 (ebisero, ebibbo, eddagala eritta obuwuka) .
Weetegereze: Omuwendo gw’ebyuma ebiwandiikiddwa gwa kugerageranya era guyinza okwawukana
okusinziira ku byetaago ebitongole n’obunene bw’omulimu gwo.
Wano waliwo emiwendo gy’okufa egisuubirwa ku buli mutendera gw’okukula ku pulojekiti y’ebinyonyi 500:
_Omutendera gwa Brooder (wiiki 0-4)_
1. _Okufa kw’enkoko z’olunaku_: 1-2% (abaana 5-10) .
2. _Okufa kw’abaana abazaala (wiiki 0-4)_: 5-7% (abaana 25-35) .
Omugatte gw’okufa okusuubirwa ku mutendera gw’okuzaala: 6-9% (abaana 30-45) .
_Omutendera gw'okulima (wiiki 4-18)_
1. _Okufa kw’abalimi (wiiki 4-18)_: 5-8% (ebinyonyi 25-40) .
Omugatte gw’okufa okusuubirwa ku mutendera gw’omulimi: 5-8% (ebinyonyi 25-40)
_Omutendera gwa Layer (wiiki 18-20 okudda waggulu)_
1. _Okufa kwa layeri (wiiki 18-20 okudda waggulu)_: 2-5% buli mwaka (ebinyonyi 10-25) .
Omugatte gw’okufa okusuubirwa ku mutendera gwa layeri (omwaka ogusooka): 2-5% (ebinyonyi 10-25) .
_Omugatte gw'okufa okusuubirwa mu pulojekiti y'ebinyonyi 500_
Omutendera gw’okuzaala: 6-9% (abaana 30-45) .
Omutendera gw’okulima: 5-8% (ebinyonyi 25-40) .
Omutendera gwa layeri (omwaka ogusooka): 2-5% (ebinyonyi 10-25) .
Omugatte gw’okufa okusuubirwa: 13-22% (ebinyonyi 65-110)
Weetegereze: Emiwendo gino egy’okufa gya kigero era giyinza okwawukana okusinziira ku nsonga nga:
- Ensengekera y’obuzaale n’olulyo
- Enkola y’endya n’okuliisa
- Enkola z’ebyobulamu n’obukuumi bw’ebiramu
- Embeera y’obutonde (ebbugumu, obunnyogovu, empewo) .
- Enkola z’okuddukanya (obungi bw’ebintu, okukwata n’ebirala) .
Kikulu nnyo okulondoola ennyo emiwendo gy’abafa n’okutereeza enkola y’okuddukanya okusinziira ku
mbeera eno okukendeeza ku kufiirwa.
Zino ze nkola enkulu eza bulijjo ku ffaamu y’enkoko:
*Enkola za Buli lunaku*
1. *Okuliisa*: Okuwa ebinyonyi emmere n’amazzi mu biseera ebituufu.
2. *Okuyonja*: Okuggyawo ebitanda ebicaafu, okuyonja ebifo ebiriisa n’okufukirira, n’ebyuma ebitta
obuwuka.
3. *Okukebera obulamu*: Okulondoola ebinyonyi okulaba obubonero bw’obulwadde oba situleesi.
4. *Okukung’aanya amagi*: Okukung’aanya amagi okuva mu bbokisi z’ebisu.
5. *Okufuga empewo n’ebbugumu*: Okukakasa nti empewo n’ebbugumu lifuga bulungi mu nnyumba
y’enkoko.
*Enkola za Buli wiiki*
1. *Enzirukanya y’ebitanda*: Okwongerako ebintu ebipya eby’oku kitanda, okutabula oba okukyusa ebitanda
ebiriwo.
2. *Okulwanyisa ebiwuka*: Okulondoola ebiwuka (e.g., ebiwuka, ensekere) n’okukola eby’okulwanyisa
ebiwuka.
3. *Okuddaabiriza ebyuma*: Okukebera n’okulabirira ebyuma (e.g., emmere, amazzi, enkola z’empewo).
4. *Okulondoola ebisibo*: Okulondoola enkola y’ebisibo, omuli emiwendo gy’okukula, emmere gye balya,
n’okukola amagi.
*Enkola za bulijjo buli mwezi*
1. *Enteekateeka z’okugema n’ebyobulamu*: Okussa mu nkola enteekateeka z’okugema n’ebyobulamu nga
bwe kiragirwa omusawo w’ebisolo.
2. *Okukyusakyusa ebisibo*: Okukyusakyusa ebisibo mu bitundu oba ennyumba empya okukuuma obukuumi
bw’ebiramu n’okukendeeza ku bulabe bw’endwadde.
3. *Okuddukanya obusa*: Okuddukanya okukuŋŋaanyizibwa kw’obusa, okutereka, n’okusuula.
4. *Ebikolwa by’obukuumi bw’ebiramu*: Okussa mu nkola enkola z’obukuumi bw’ebiramu, gamba
ng’okuyonja n’okutta obuwuka, okutangira endwadde okusaasaana.
*Enkola za bulijjo eza buli luvannyuma lwa myezi esatu*
1. *Okuyonja ennyumba y’enkoko*: Okukola okuyonja obulungi ennyumba y’enkoko, omuli ebisenge, wansi,
n’ebikozesebwa.
2. *Okukebera ebyuma*: Okukebera ebyuma oba byambala, n’okubikyusa oba okuddaabiriza nga bwe
kyetaagisa.
3. *Okwekenenya enkola y’ebisibo*: Okwekenenya enkola y’ebisibo, omuli emiwendo gy’okukula, emmere gye
balya, n’okukola amagi.
*Enkola za bulijjo ez'omwaka*
1. *Okuddaabiriza ennyumba y’enkoko*: Okukola emirimu gy’okuddaabiriza, gamba ng’okusiiga langi,
okuddaabiriza obusolya, n’okukyusa ebyuma ebikaddiye.
2. *Okukyusa ebisibo*: Okukyusa ebisibo ebikadde n’ossaamu ebipya okukuuma ebibala n’okukendeeza ku
bulabe bw’endwadde.
3. *Okubala obukuumi bw’ebiramu*: Okukola okubala obukuumi bw’ebiramu okuzuula ebitundu ebirina
okulongoosebwamu n’okussa mu nkola enkola empya.