Th~nuum P--~ii: IIIll __

- mUIDOrea ~X lal:lula. hS 'FORMAVRBlS ROM

Ager Vaticanus

.

fragmenlllm

Campus Marrius

.-!lThtrmae PP e

UA,gri

,
\.

!\veruinus

".......

VRBSROMA

CAPITVLVM TRICESIMVM

SEXTVM

CAP ..XXXVI

Terrarum dea gentiumque Roma, cui par est nihilet nihil
secundum

[M arrialis XII. 8]

ROMA AETERNA Paliitium et Capitolium
Urbs Roma in ripa Tiberis fluminis sita est viginti milia

cella

forma templl

passuum

a

mari. Hoc loco

flu men

facile transitur, et
complecti :cingere

colles propinqui bene munlrl possunt. Moenia Romana 5 antlqua sept em colles sive montes complectuntur, quo-

rum haec sunt nomina: Palatiurn, Capitolium, Aventinus, Caelius, Esquiliae, Virninalis, Quirlnalis.
Quirlnaliet
10

A colle
Capitollnus-a -um
<Capitolium

amonte

Capit6lin6 usque ad Tiberim flu-

men campus Martius patet,
Palatium primum munitum est, sed ea moenia quadrata quibus Romulus, prImus rex Romanorum, Palatiummunivisse dicitur iam pridem perierunt,

O

quadrata

forma

[ann6 753 a. c.: ante
Christum (natumj] easa -ae f = parva domus pauper re-state = reliquusesse,

neque

Iilla casa restat ex illa urbe annquissima, quae

a fOrma

moenium 'Roma quadrata' appellabatur, praeter 'casarn
15

Romull' stramento tectam, Postea Romani nobilissimi

superesse tegere texisse tectum
=operire
J«\\\~,\"\\\\e~

in Palatio habitaverunt, ibique post Iulii Caesaris aetatern Augustus, Tiberius, Caligula aliique principes Romani domes rnagnificas sibi aedificaverunt. Omnium

stramentum -In

7

CAP. XXXVI
magnificus, comp-ficentior, sup -ficentissimus Palatinus -a -urn < Palatium

vero magnificentissima Augustana' .

est domus illa a Domitiano prin20

cipe in colle Palatine aedificata, quae vocatur 'domus Ea Capitolii pars quae spectat ad septentriones, ardua

firmus -a -urn = qui frangi non potest, validus . summum Ianiculum = summa Ianiculi pars trans (f-+ cis) = ultra arduus, camp magis a., sup maxime a. praecipitare = proicere (capite prime) sacer -cra -crum: (locus) s. = ubi dil adorantur clarus = nobilis

atque murls firmis miinlta, Arx dicitur, Nee vero 'arx' nomen huius mantis proprium est, nam alii quoque montes ardui natura et opere munlti 'arces' dicuntur, ut 25 summum Ianiculum, quod trans Tiberim situm est. Locus in Capitolio rnaxime arduus appellatur saxum Tarpeium, de quo olim homines scelesti supplicii causa praecipitabantur. In monte Capitoline, qUI prae ceteris sacer habetur, rnulta sunt aedificia sacra, quorum aedificavit L. Tarquinius mus rex Romanorum, set novum templum, Superbus, clarissimum est templum lovis Optimi Maximi. Hoc templum primum
30

L. == Lucius'(praenomen) sacrare = sacrum facere er deo tradere ex-pellere -pulisse -pulsum consul-ism [anna 509 a. C.] augustus -a -urn

septimus et ulti-

Ille vero, cum nondum sacravisRorna expulsus est a L. Iunio
3S

BrOlO, atque pro rege duo consules populo Romano praepositl sunt. Non rex igitur, sed consul Romanus hoc lemplum augustum Iovi Optimo Maximo, summo et Iunoni et Minervae, duabus
40

dignus, magnificus

= dee

dea: pldat/ab/-abus

deo populi Romani,

con -secrare = sacrare
tertium cde incendium -i n = ignis

maximis deabus, consecravit.

Deinde idem templum

quo dornusconsumitur

iterum et tertium sacratum est, cum post incendia refectum csser. Postremo Dornitianus templum Iovis Capitalin1 incendio consumpturn gemmis splendet refecit atque tan tls divitiis fieri posset: auro et columnis exornavit ut nihil magnificentius

re- ficere -fecisse -fecturn [anno 82p. C.: post Christum (niitum)] splendere = clare lucere

< -facere

tectum" quod plurimis

e

4S

8

CAP. XXXVI cella -eef
= locus

marmore pulcherrimo factis sustinetur; intus in cella, post fores aura opertas, ingens simulacrum lovis in alta sede sedentis positum est. Ad hoc templum imperator victor post triumphum ascendit, ut Iovi Optima Max50

temple clausus operire -uisse -rtum

in

simulacrum-In = imago, signum sedes -is f = locus ubi
aliquis sedet sacrificium -I n: s. facere = bovemJovemlporcum occidere et deo offerre

imo sacrificium faciat, dum duces hostium, qui in triumpho ante currum imperatoris ducti sunt, ad supplidum traduntur,

triumphus -1 m

In summa Aree templum Iunonis Monetae situm est, in quo nummi
5S

Moneta -eef: cognomen

e metallis

pretiosis, auro, argento, aere, In infima

efficiuntur atque imaginibus imprimumur. quo tabulae et litterae publicae servantur. Forum Rimuinum

Capitolio est Tabularium, id est amplum aedificium in

Iimonis metallurn-i n aes aeris n = metallum ferro pretiosius ex quo asses efficiuntur amplus-a-um = magnus, la tus et altus servare = salvum custodire

Infra Capitolinum Palatinumque
60

collem est forum paliis erat, quae tum

Romanurn. In

ea valle olim magna

demum siccata est cum aqua paludis in flumen deduceretur per cloacam subterraneam quae appellatur 'cloaca

palus -udisJ = locus umidus siccare = siccum facere de-ducere cloaca -ae f = fossa tecta

sub-terraneus -a -um = sub terra situs

9

CAP. XXXVI

Maxima).

Postremus

siccatus est locus in medic foro dicitur

qUI 'lacus Curtius'
65 qUI se arrnatum

a

nomine

equitis cuiusdam ibi factam
cloaca Maxima

cum equo suo in voraginern

praecipitavisse Magnus

narratur.
hominum cotldie convenit in folocum urbis celeberrimum, et sacris cingitur. qUI multis publica

numerus

rum Romanum, aedificiis publicis

Aedificia

celeber -bris -bre: (locus) c. = quornulticonveniunt

70

amplissima

sunt duae basilicae, Aemilia et Iulia, Basiin quo et alia multa negotia illae basilitabernae

lEI
Curia -eef ex-struere -uxisse -uctum = aedificare

lica est aedificium publicum aguntur

et ius inter elves dicitur, Antequam sunt, tabernae

cae exstructae

in foro erant:

veteres eo loco ubi basilica Julia sita est, tabernae novae
75 in loco basilieae Aemiliae.

Nunc autem merces in Vlc1S

et in aliis foris veneunt. Iuxta basilicam Aerniliam, tur Comitium, senatus in ea fori parte quae diciquo

vicus -I m = pars urbis, viae domusque ven-ire -eunt -iisse = vendi (pass) locare « locusr=ponere; locatus = situs
senatus -us m

locata est Curia, id est aedificium convenire

Romanus

solet. Serratus constat ex

11

CAP. XXXVI

senator -oris

m

sescentis

senatoribus,

civibus nobilissimis,

qui ante 80

res publica = res omnium clvi urn communis

Caesaris aetatem summam potestatem in re publica Romana tenebant. Tunc vero in antiquam curiam HostiVia celebris quae inter
85

liam, quae pauium ad septentriones extra Comitium sita erat, senatores convocabantur,
orator

-orism

Curiam et basilicam Aemiliam in forum exit Argilerum

_n
<D\,~:-

norninatur.

rostrum~. -I

Ante Comitium est locus superior ex quo oratores
Rostra -orurn n

verba faciunt adpopulum.

'Rostra'

nomen est huius

loci, quia rostris naviurn captarum ornatur ('rostrum'
prora -aeI= pars navis prior (~ pup pis) ilhistris -e = clarus, nobilis orationem habere = verba facere M. = Marcus Cicero -onis m

enim vocantur eae hastae ferreae quae lustres in Rostra ascenderunt,

e

prora navis

90

longae eminent velut rostrum avis). Multi oratores ilut orationes ad populum haberent, neque vero haec Rostra sunt unde M. Tullius Cicero, orator omnium qui Romae fuerunt illustrissimus, orationes habuit, nam Rostra an tIqu a , quae in 95 ipso Cornitio posita erant, simul cum curia antiqua

a

de-struere-uxisse-uctum ~exstruere

IUlio Caesare destructa sunt cum nova curia aedificarerur,

12

CAP. XXXVI

Ex aedibus sacris fori Romani minima quidem, sed
100

aedes vetus,

veterrima est aedes Iani, quae ad Infimum Argileturn sita est. IlIa aedes duas ianuas vel portas habet, quae tum demum clauduntur cum per totum imperium populi Romanl terra marlque pax facta est id quod per septingentos annes inter Romulum et Augustum bis

sup veterrirnus

-ss] = tempi urn comp veterior,

terra manque (lac = abl) in terra marique

~

=

lOS tantum evenit, Augustus vero, cum ad Actium, pro-

e-venire

munturium

EplrI, classem M. Antonii vicisset, Ianum

tertium claudi iussit. In contraria fori parte est aedes Vestae antiquissima, quae formam habet rotundam, non quadratam, Vesta
110 est dea foci rerumque domesticarum, in cuius aede ignis

accidere -i n = mons in mare eminens Epirus -if {anus = aedes Iani

=

promunturium

O
petuus

forma rotunda

aeternus ardet neque ullurn deae simulacrum inest. Sex virgines Vestales ex filiabus Romanorum illustrium electae diligenter curant ne ignis Vestae umquam exstinguatur, namque ignis ille semper ardens Romam
L 15

focus -1m = ignis domestieus dornesticus -a -urn <domus aeternus -a -urn = per-

Vestalis -e < Vesta filia: pi dati abl-abus ex-stinguere -inxisse
-inctum ~ accendere

urbem aeternam esse significat. Iuxta aedem Vestae est atrium Vestae, id est domus Vestalium, et Regia, domus pontificis maximi, in qua olim reges Romani habitavisse dicuntur. (Pontifex maximus est summus sacerdos, qUI ceteris omnibus sacerdotibus Romanls praefec-

Vestalis -is f = virgo
Vesta lis regia -eef = domus regis pontifex -icis m

prae-ficere

120

tus est; sacerdotum negotium est sacrificia facere atque res divinas curare.) Ante Regiam est templum C. Iulio Caesari consecratum, quod templum Divi Iulii appellatur, Caesar enim, ut plerique principes Romani, post mortem in deorum

-fectum = praeponere

-feci sse

dlvinus -a -urn « deus) = sacer C. = Gaius (praenomen)

divus -a -urn = divinus

125 numero habetur et 'divus' vocatur, Templum Divi Iulii

13

CAP. XXXVI

ab Augusto aedificatum est eo ipso loco ubi corpus Caecremare
=

urere

saris

a civibus

lugentibus crematum erat postquam M.

[anno44 a. C.]

-<»:
~~,

Antonius consul oratione clarissima amicum suum mortuum laudavit. Ab utraque parte basilicae Iuliae magna aedes sita 130 est,

~ -;:;;'..--A

-

.,!:!.,

-~

E">-.

clivus -I m = latus montis

a

dextra sub clive Capitoline aedes Saturni,

a

si-

Castor -oris m

aerariurn -In < aes (: pecunia) de-ponere = ponere in tOto loco re-stituere -uisse -utum

Pollux -ncis m

nistra aedes Castoris et Pollucis.

Aedes Saturni est aerarium populi Romani, id est
locus ubi pecunia publica deponitur templum antiquissimum ac servatur, Hoc
ROMA135 SENATVS POPVLVSQVE RESTITVIT,

= reficere frons = pars prima

NVS INCENDIO

CONSVMPTVM

ut in fronte In-

scriptum est. Aedes Castoris consecrata est diis Castor! et Polluci, lovis filiis gerninis, qui saepius Romanis in proeliis auxilio venerunt, Inter hane aedem er templ urn DIV! Romanus post proelium ad
140

aedes Castoris et Polliicis (filii) gemini = duo eodemdie nati auxilio (dat) = ad auxilium marmoreus -a -urn marmore factus
=

Iiilii senatus populusque

e

Actium factum A ugusto victori arcum.marmoreum
cam Iuliam.

ae-

dificavit, Templum DIv! Augusti siturn est post basiliInfra Capitolium iuxta Tabularium sunt aedes Con- 145 cordiae et Divi Vespasiani. Aedes Concordiae antiqua eo tempore aedificata esse dicitur cum post longam discordiam quae populum Romanum divlserat in duas factiones inter se inimicissimas, patricios et plebeios, tandem concordia omnium civium restituta est. Deinde, temporibus Augusti, senatus populusque
ISO

Vespasianus: princeps Romanus (mortuus anne 79 p, C.) [anno 367 a. C.] factio -onisj' = pars crvium quae idem de re publica sentit patricii -orumza plebeii -orum m concordia -ae f ~ discordia vetustas -atis f < vetus

Romanus aedem Concordiae vetustate

14

CAP. XXXVI col-Jab! -lapsum facies = forma
odor -oris m = quod per nasum sentitur terram labi

collapsarn in meliorem faciem restituit. Prope aedem Concordiae est Career, euius pars subterranea, tenebris
155

= ad

et odore foeda atque terribilis, Tullianum appellatur; multi hostes Romanorum in Tulliano supplicio affectl sunt. Aedes Divi Vespasiani ficata,

a filiis Tiro et Domitiano aedidedicare

a Domitiano

patri mortua dedicata est. Iuxta ae-

= sacrare

160

dem Divi Vespasiani est porticus duodecim diis et deabus consecrata, quorum simulacra aurata in porticu stant. Nomina duodecim deorum his Ennii versibus hexametris eontinentur:

porticus -us f

columnarum tectus auratus -a -urn = auro opertus

= ordo

luno, Vesta, Minerva, Ceres, Diana, Venus, Mars,
165

Ceres -erisj" Diane/Diana -ae f
Iovi': lovis (nOm) = Iuppiter

Mercurius, Iooi', Neptunus, Vulcdnus, Apollo,
Multae viae ex omnibus urbis partibus in forum ferunt, ut Argiletum, Sacra via, Nova via, vicus Tuscus, vicus Iugarius, atque clivus Capitolinus, quo imperateres triumphantes in Capitolium ascendunt. ('Clivus' dicitur via quae. in clive montis facta est.) In summa Sacra via Infra clivum Palatinum est arcus Titi, de quo mox dlcendum erit, et templum Iovis Statoris. In hoc ternplum senatus eo dieconvenit tern patriae, quo Cicero consul oratione clarissima habita Catilinam, hos-

VlcUS

vicum fert triumphare> triumphum agere

== via quae per

170

175

e senatu atque ex urbe expulit.

lovis [anno 63 a ..C.] boarius -a -um

Stator -6ris m:cognomen

Vicus Tuscus forum Romanum cum foro Boario iungit, idest forum celebre prope Tiberim flumen ubi boves aliaeque pecudes veneunt. In

< bos

ara Maxima,

quae in

foro Boario locata est, sacrificia Herculi, dee Graeco,

peens -udis f = bestia qua utituragricola'

15

CAP. XXXVI

fiunt. Hercules enim antlquls temporibus boves formesos in hunc locum egit
con-stituere -uisse -utum = locare (rem novam), primum facere
[Fast!

180

cimstituuque sibi quae 'Maxima' dicitur iiram hie ubi pars urbis de bove nomen habet, ur versibus narrat Ovidius. Urbs marmorea Extra forum Rornanum sunt alia multa aedificia pu-

I.581-582J

185

inter-icere -iecisse -iectum < -iacere; inter-iectus esse = interesse re-novate = novum (denuo) facere capere = continere (in se habere) posse [anno 220 a. C.] (viam) miinIre dire, facere

blica. lam veteres reges Romani in valle Murcia, quae

inter Palatium
quam trecentos

et Aventinum

interiecta

est, circum

Maximum constituerunt,

qUI it Caesare renovatus plus

passus longus est et octoginta milia 190

spectatorum capit, Alter circus postea in campo Martio aedificatus est et circus Flaminius appellatus

a nomine

= aedifi-

c. Flaminii,
stitutus

qul eadem tempore viam Flaminiam rnu-

nivit; tertius circus trans Tiberim in agrd Vaticano con-

Cn. = Gnaeus (praenomen) [anno S5 a. C] rheatrum aedificandum curare = curare u-t theatrum aedificetur statua -aef = signum

a principe

C. Caligula, Non procula circe FHitheatrum
cfiravit cum porticu et nova

195

minio Cn. Pompeius consul amplissimum
marmoreum aedificandum cuius pedes C.lulius Caesar tiis quarto anno postquam cern Caesariscuria Caesarautem, Pompeia

curia. In curia Pompeia statua Pompeii locata erat, ad

horninis

a M.

Brute, C. Cassie aliis200

[anno 44 a. C.] idus.Martiae = dies xv

que senatoribus necatus est. Id factum est Idibus MarCaesar exercitum Pompeii superavit in Thessalia ad oppidum Pharsalum. Post nc-

mensis MartiI

superare = vincere ·Pharsalus -if in-cendere -cendisse

-censum =accendere

a populo

1r3to incense est. In 205

priusquam ita necatus est, non solum

vet era opera refecerat, sed etiam nova constituerat,

16

CAP. XXXVI

ea urbis parte quae est post Comitium, multis domibus privatis destructis, novum forum fecerat in quo templum Veneris Generrlcis situm est. Venus enim Caesare 'genetrix' nominabatur,
_10

a Iulio

quia gens Iulia

a

Ve-

nere orta esse dicitur. Caesare interfecto C. Octavianus adulescens necem eius ulcisci constituit, neque vero id sine auxilio deorum, praecipue Martis, fieri posse arbitrabatur, Ergo Marn deo templum vovit priusquam proelium commi-

genetrix -Icis f = mater gens (Iulia) = cuncu quibus nomen commune est (Iulius/Iulia) oriri ortum = initium facere ulcisci necem Caesaris = punlre eos qUI Cae sarem necaverunt
= (deo) promittere (proelium) com-mittere

vovere vovisse votum

_IS

sit cum Brute et Cassie, Quibus victis Octavianus iuxta forum Iulium novum forum cum temple Martis incohavit. Magnum quidem opus fuit, neque brevi tempore perfectum est, nam quadraginta magnificum denique annis post victoriae Caesar Octavianus Augustus, quo cognornine tum ap-

incohare incipere

= incipere [anno 42 a. C.]

= aedificare

220 pellabatur,

illud monumentum

suae Marti dedicavit. Templum Martis Ultoris nominatum est, quod ille deus mortem Caesaris ultus esse putabatur, Nemo princeps Rornanus tot aedificiis magnificis Ro225 mam auxit ornavitque quot Augustus. Non solum aedes

monumentum -1 n < monere; m. rei = quod monet de re ultor -oris m = qui ulciscitur ulclsci ultum

augere -xisse -ctum
ab-sumere perdere
=

sacras vetustate collapses aut incendiis absumptas refecit, sed plurimas domes e lateribus factis destruxit atque tot et tanta nova opera marmorea aedificavit ut iure gloriatus sit .'marmoreal1l se relinquere urbem quam
230

consumere,
,

~~~~~m
gloriari = gloriose dicere latericius -a -um = e lateribus factus "marmoream relinqud urbem quam lateridam accept' bibliotheca -ae f = locus

latericiam accepisset.' Ifixta domum suam Palatinam templum Apollinis fecit cum porticibus et bibliotheca Latina Graecaque, In campo Martio plurima opera ex-

ubi librl servantur

17

CAP. XXXVI

struxit,

e quihus memoranda quam

sunt haec: porticus ad

circum Flaminium, tum

a nomine sororis suae portitheatrum Marcelli, appellaVestales anniversarium sa235

cum Octaviae norninavit;
mausoleum Augusti anniversarius -a -urn = qul quotannis fit mausoleum -i n = monumentum magnificum mortuo aedificatum ossa = corpus mortuum Pantheum (-on) -r n

a sororis filio M. Claudio Marcello; ara Pacis, in

qua sacerdotes virginesque

crificium facere iussit; mausoleum Augusti, id est monumentum in quo ossa principis cremata servantur. Eodem tempore Pantheum, altum templum rotundum, in
240

campo Martio exstructum est aM. Agrippa, duce illusbalneae -arumj = balnea
publica thermae -arumj' == magnae balneae imperator: titulus principis Romani Nero -onis m

tri qUI classi August! praefectus erat, itemquc magnae

balneae quae ab eodem thermae Agrippae vocantur, Hae prImae thermae Romae fuerunt, sed postea aliae thermaeetiam magnificentiores aedificatae sunt ab im245
\

\

peratore Nerone in campo Martio, Esquiliis. Romanlcondie

a Tito

et Traiano in

in thermas illas celebres lava-

ibi-dem = eadem loco (corpus) exercere movendo parare

=

tum eunt atque ibidem corpora exercent natando, currendo, luctando, Aqua, cuius magna copia

a lavantibus
2,50

consumitur,e
ductus-us

montibus in therrnas deducitur per lonaqua Appia, in

m < due-ere

gos aquae ductus, quorum veterrirnus, viam Appiam muniendam

in-ducere
[anno 312a. c.j Iengitudo -inisf < longus; habet 1. ern passuum M = M passus longus est 11190 p. [16,5 km] arcuatus -a -urn = qUI

urbem inducta est ab Appi6 Claudio Caeca, qui etiam

a porta Capena usque ad urbem Capuam
curavit, Ductus eius habet longittidinem

passuum undecim milium centum nonaginta (ex vus est subterraneus aginta), Sed ductus

eo risexab

255

passuum undecim milium centum passuum Claudia, clarissimus, aqua

fOrmam arcus Imber
=

tnginta, supra terram opus arcuatum

imperate esse

imperator

imperatore Claudio, qUI ante N eronern Romae impera-

18

CAP. XXXVI

260

vit, perfecta est, et habet Iongitudinem draginta sex mIlium quadringentorum ginta et unius).

passuum quasex (ex eo opus nona-

46406 p. [68,6 km] 6491 p. [9,6 kmJ aquae ductus, arcuatus

arcuatum passuum sex milium quadringentorum

U rbis incendium et domus aurea N erimis
265

Nerone imperante terri bile incendiurn a circe Maximo ortum magnam urbis partern absumpsit. pulchritudine Nero, flamscaenam est num cum urbem ardentem prospiceret, et cecinisse Troiae incendium,
[anne 64 p. c.J oriri ortum esse (: primum fieri, incipere) in-ire = intrare scaena = locus in theatre ubi tabula agitur

marum delectatus dicitur iniisse domesticam sed incertum

270

tyrannus ille insanus, qui vetera aedificia vicosque angustos contemnebat , urbern ipse incenderit. Cum sexto demum die ignis exstinctus esset, ex regionibus quattuordecim, in quas Augustus Romam dlviscrat, quattres funditus flammis tuor tantum integrae manebant,

in-sanus -a -urn = cui
mens sana non est

275

deletae erant, in septem reliquis pauca tecto rum vestigia supererant. Post incendium, et Palatium cum rota vallis quae inter Esqnilias amplissimam Longissima sibi exut iure interiecta est domibus vacua facta esset,

delere -evisse -etum =
absumere, perdere tectum: dornus vestigium : quod reliquum est

Nero in hac regione domum 'domus aurea' nominaretur,

280 struxit, quae ita aura atque gemmis splendebat

porticus

a

Sacra via ad illam domum splendidam ferebat. In vestibula stabat ingens statua ryranni ex aere facta, quae Colossus appellabatur,
285 montem

In horns Neronis, qui usque ad stagnum arte factum erat

Caelium patebant,

splendid us -a -urn = splendens vestibulum -1 n = locus clausus ante ianuam Colossus-i m: statua Solis Rhodilocata stagnum -i n ~ lacus aquae stantis (: non fluentis)

19

CAP. XXXVI

acdificiis rnultitudine
pro bare
putare
=

circumdatum

atque campls

silvisque

cum

omnis generis pecudum ae ferarum, Nero

p rob urn esse

ipse do mum suam perfeetam ita probavit ut 'se' diceret 'quasi hominem tandem habitare coepisse!' Horum omnium operum nihil paene restat, nam post mortem Ne- 290 ronis imperator T. Flavius Vespasianus in loco stagni

"quasi homo tandem habitare coepi!"

T. = Titus (praenomen)

arnphithea trum Flaviurn

clarissimumamphithcatrum prlncipisamphitheatrurn
.col-locare = locare

exstruxit, quod

a nomine

Flaviumappcllatur; atque Ti295

tus et Traianus in ipso loco domus aureae thermas suas collocaverunt .

Flavi!:. T. Flavius Vespa" sianus eiusque ffiii
idem Vespasianus pasianus quoque
= Ves-

Imperiitores Flaoii idem Vespasianus duo templa aedificavit: templ urn
DIvI Claudii in Caelio monte (coeptum Agrippina, Claudil uxore, sed templum incohatum quidern ab

a Nerone prope funditus
300

destructum), et templum Pads foro proximum. Hoc
est cum. Titus, filius Vespasianl delevisset, In temple Pacis servan-

maier, Iudaeos vicisset atque Hierosolyrna, urbem 1116Hierosolyma

-orum n

rum nobilissimam,

20

CAP. XXXVI

tur res sacrae quas Titus Iudaeis victis ademit, in iis
305 candelabrum

aureum et mensa aurata quae in temple stabat tubaeque argenteae quibus 10-

ad-irnere -ernisse -emptum ~ dare

Hierosolymorum

daei convocabantur,

arcus Titi

Postquam imperator Titus morbo mortuus est, senatus populusque
310 Tiro dedicavit,

Romanus arcurn pulcherrimum triumphus

Divo

morbus -im == mala valetudo [anne 81 p. C.]

qui in summa Sacra via positus est. In

parte interiore triumphall

Titi de Iudaeis imaginibus

illustratur: ab altera parte imperator lauro ornatus curru vectus videtur, ab altera milites candelafrater Titi minor, qui post eum imp erain Palatio aedificavit, ut supra brum et tubas Iudaeorum ferentes,
315

triurnphalis -e < triumphus

interior -ius comp « intra) == internus illustrare = illustrem fa cere

Domitianus,

vit, templ urn Iovis Optimi Maximt in Capitolio refecir et domum Augustanam dictum est. Inter cetera Domitiani opera memorandum est stadium in campo Martio factum, ubi iuvenes Ro320 mani cursu
stadium-in

se exereent.

quo iuvenes currendo se exercent

= circus in

21

CAP. XXXVI

Triiiiinus et H adruinus
[anno96p. c.)

Domitiano

interfecto,

primum M. Cocceius Nerva menses imperavit, deinde

annum tantum et quattuor

M. Ulpius Traianus, optimus princeps, imperium accepit. Quorum uterque novum forum faciendum curavit. 325 Forum Nervae cum temple Minervae situm est inter forum August! et templum interiectum Pacis, Forum Traiani, omnium maximum et splendidissimum, collem Quirinalem
cara

inter Arcem et vehit. IlIa 330 est

est. In medic foro 10-

est

statua

equi

qUI ipsum principem

basilica quam Traianus foro suo adiunxit et a nomine
columna Traiani

suo basilicam bibliothecas plurimis

Ulpiam appellavit,

etiam amplior constitutas,

quam basilica Iulia. Iuxta basilicam Ulpiam, inter duas ab eadem principe illustrantur. imperator stat alta columna in qua bella quae Traianus in Dacia gessit 335 imaginibus mortuo, praeclarum In summa columna

aereus -a -um = ex aere factus [ann6117 p. C.] P. = Publi us (praen6men)

statua imperatoris aerea posita est. Traiano templum

P. AeIius Hadrianus
Maxima vero Hadriani
340

prae-clarus -a -urn = prae
aliis clarus, clarissim us

post basilicam Ulpiam aedifica-

tum Diva Traiano dedicavit,

opera sunt templum Veneris et Romae sive U rbis Aeter-

nae in Velia situm, id est in colle humin qui a Palatio ad
Esquilias versus eminet; Pantheum Martie; ac mausoleum maximus trans Ae1ius, quo Hadrianus Martio iunxit, mausoleum novum in campo situm. Pons
345

Tiberim

suum cum campo est omnium

et firmissimus

pontium qui in Tiberi facti sunt.

22

CAP. XXXVI

Antoninus Pius, qui post Hadrianum
350 senatii consecrate

imperavit, ter-

tia anno imperil sUI Faustinam uxorem perdidit, quae est. Templum Divae Faustinae dicatum nin6 -

a

perdere== amittere
consecrare = Divurn /Divam nominare vicesimus -a -um

de-

ac deinde, vicesimo anno post, Divo Anto-

in Sacra via situm est iuxta basilicam Aemiliam.

;;;: x(20.) x

,

Orbis caput
Sed saris hoc loco dictum est de magninidine
355

orbis ;;;:orbis terrarum

et pul-

magnitude -inisf <magnus origo -inis f < oriri

chritudine

urbis

Romae.

Videarnus

nunc quomodo

haec urbs mirabilis

a parva

origine ad tantam magnitu-

dinem tantamque gloriam pervenerit ut caput orbis terrarum appelletur, Nam, ut dicit Ovidius: Hie ubi nunc Roma est, orbis caput) arbor et herbae
360 [FasttV.93-94et
1.85-86] arbor: arbores

et paucae pecudes et casa riira fuu,
Nunc vero

casa rara: paucae casae

Iuppuer, arce sua cum tatum spectat in orbem, nil nisi Romanum quod tueatur habet.
Omnium primum igitur dicendum est de Aenea, P.
365 duce Troianorum,

cum ab arce sua (: ab Capitolio) tueri = intueri
omnium primum = ante omma Aeneas -ae m esse

a quo populus Rornanus originem

originem trahere = ortus Aeneis -idisf
liber Inscribitur ;;;:Iibro titulus est

trahit. In carmine praeclaro quod Aeneis inscribitur,

Vergilius poeta, qui aerate Augusti vixit, res ab Aenea gestas hexametris narravit, quam narrationem proximis quattuor
370

capitulis

soluta oratione

sequimur,

aliquot

oralio soluta +-+ versus

Vergilii versibus servatis.

23

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful