Sód należy do litowców, są one srebrzystobiałe i dość miękkie.

Twardość maleje
wraz ze wzrostem liczby atomowej. Można je przekroić nożem, a po przekrojeniu
widzimy błyszczącą powierzchnie, która matowieje pod działaniem powietrza.
Litowce mają małą gęstość. Temperatura wrzenia litowców jest bardzo niska,
ponieważ mają duże promienie atomowe i każdy atom dostarcza jedynie jednego
elektronu do wiązania metalicznego.
Litowce mają największą reaktywność wśród metali, więc trzeba je przechowywać
w cieczy, przeważnie w nafcie (chroni metal przed kontaktem
z powietrzem jednocześnie nie reagując z nim. Reaktywność
litowców jest zależna od liczby atomowej (im większa liczba
atomowa tym litowiec bardziej reaktywny).
W organizmie człowieka sód jest głównie kationem w płynach pozakomórkowych,
z komórek jest usuwany na skutek działania tzw. pompy sodowo-potasowej.
Otrzymuje się go elektrolitycznie ze stopionego chlorku sodu. Reguluje
gospodarkę wodną organizmu i pracę serca, jego niedobór może powodować
ogólne zmęczenie, kurcze mięśni i osłabienie zdolności myślenia, jednak nadmiar
prowadzi do zatrzymywania wody w organizmie a tym samym zwiększenia
ciśnienia tętniczego. Dlatego korzystne jest wyeliminowanie z codziennej diety
solenia potraw, a do uzupełnienia niedoborów sodu w organizmie należy
wykorzystywać sód będącą naturalnym składnikiem pokarmów czy wód
mineralnych.
Sód występuje w takich pokarmach jak: ziarna (jęczmień), ryż, owoce morza
(ostrygi), produkty mleczne (sery), sól i woda.
WYSTĘPOWANIE: Sód występuje w górnych warstwach skorupy ziemskiej w ilości
2,30%, głównie w postaci jonów Na+ w oceanach oraz minerałów – plagioklazów i
innych skaleni, [Link]. saletry chilijskiej.

ZASTOSOWANIE:
W czystej postaci jest stosowany jako bardzo skuteczny środek suszący
rozpuszczalniki organiczne oraz jako substrat wielu reakcji chemicznych. Tlenki i
wodorotlenek sodu są stosowane w łodziach podwodnych i statkach kosmicznych
jako środki pochłaniające dwutlenek węgla z powietrza. Chlorek sodu pod nazwą sól
kuchenna jest powszechnie używanym dodatkiem do potraw, wykorzystywany jest też
do topienia śniegu na drogach; natomiast zmieszany z lodem tworzy mieszaninę
oziębiającą.

ZNACZENIE BIOLOGICZNE:
Jony sodu są głównym kationem zewnątrzkomórkowym i są konieczne do
utrzymania potencjału czynnościowego błon komórkowych. Sód odgrywa pewną
rolę w patogenezie nadciśnienia i niewydolności krążenia. Sód bierze udział w
przewodzeniu przez neurony impulsów nerwowych, wpływa na ciśnienie
osmotyczne płynów ustrojowych, a także podwyższa stopień uwodnienia koloidów
komórkowych. Niedobór u roślin i człowieka powoduje zanik różnicy potencjałów
(napięcia elektrycznego) i utratę pobudliwości komórek.
HALIT – minerał z gromady halogenków. Nazwa
pochodzi od greckich słów halos – sól, słony, oraz lithos
– kamień. Minerał znany i używany od czasów
starożytnych.

Przeważającą postacią kryształów jest sześcian.

Struktura kryształu charakteryzuje się regularnym
ułożeniem jonów Cl- i z wypełnieniem wolnych przestrzeni przez Na+. W wyższej
temperaturze minerał staje się plastyczny. Również przy wzroście ciśnienia
zmieniają się jego właściwości fizyczne i wówczas jest zdolny do "płynięcia" –
halokineza. Płytki wyłupane z kryształów przy około 200 °C stają się giętkie i podatne
na trwałe deformacje. Jest minerałem bardzo higroskopijnym, głównie na skutek
małych domieszek chlorków Mg i K.

Zabarwienie
- sól wielicka ma szarą barwę spowodowana domieszkami ilastymi,
- sól pomarańczowa zawdzięcza swoją barwę wrostkom hematytu,
- niebieskie zabarwienie spowodowane jest prawdopodobnie defektami w sieci
krystalicznej, oraz skutek silnej absorpcji promieniowania,
- zielone zabarwienie powodują wrostki minerałów miedziowych, np. atacamit
Jest to nieorganiczny związek chemiczny, sól kwasu chlorowodorowego i sodu. Czasam
zapisuje się również ją jako sól kwasu solnego i wodorotlenku sodu (HCl + NaOH →
NaCl + H2O), stanowiący podstawowy składnik soli kuchennej, soli warzonej oraz soli
drogowej. Woda morska to wodny roztwór chlorku sodu (i, w mniejszym stopniu, innych
soli).

OTRZYMYWANIE:
HCl+NaOH->NaCl+ H2O
2Na+2HCl->2NaCl+H2
Na2O+2HCl->2NaCl+H2O
2Na+Cl2->2NaCl
WŁAŚCIWOŚCI: Chlorek sodu jest bezbarwną substancją krystaliczną, dobrze
rozpuszczalną w wodzie, jednak o niewielkim stężeniu maksymalnym, słabo
higroskopijną. Krystalizuje w układzie regularnym.
Sól kuchenna jest głównym źródłem jonów Na+ i Cl− dla ludzi i zwierząt. Jony
Na+ odgrywają kluczową rolę w wielu procesach fizjologicznych od gospodarki
wodnej, przez utrzymywanie stałego ciśnienia krwi, po działanie układu
nerwowego. Stąd spożywanie soli kuchennej jest niezbędne do życia. Nadmierne
spożycie soli kuchennej, przyczynia się jednak do takich chorób jak np
nadciśnienie tętnicze.

ZASTOSOWANIE:
- w kuchni jest używany do solenia potraw (przyprawa)
- w przemyśle spożywczym używany jako naturalny środek konserwujący
- jest jednym z ważniejszych związków chemicznych w przemyśle
chemicznym.
- jest używany podczas zimy do posypywania chodników i jezdni w celu
spowodowania topnienia lodu, gdyż jego roztwór ma niższą temperaturę
krzepnięcia.
Soda żrąca, soda kaustyczna, NaOH jest przeważnie pod postacią białych kuleczek
lub tabletek. Ma duże właściwości higroskopijne. Tworzy zasadę sodową. W
sklepach można kupić pod postacią ”Kreta”. Znajduje się w nim około 98%
wodorotlenku sodu.

OTRZYMYWANIE:
- połączenie tlenku sodu z wodą:
Na2O + H2O → 2NaOH
- reakcja sodu z wodą:
2Na + 2H2O → 2NaOH + H2↑
- kaustyfikacja sody polegająca na
działaniu na sodę kalcynowaną
świeżym wapnem gaszonym:
Ca(OH)2 + Na2CO3 → 2NaOH +
CaCO3
- na skalę przemysłową otrzymuje
się go poprzez elektrolizę wodnego
roztworu chlorku sodu (NaCl).
WŁAŚCIWOŚCI: Występuje w postaci stałej jest białą substancją o budowie
krystalicznej. Ma właściwości higroskopijne, łatwo też łączy się z dwutlenkiem
węgla z powietrza (tworząc powłokę węglanu sodu), dlatego należy ją
przechowywać w szczelnie zamkniętych naczyniach.
W wodzie rozpuszcza się bardzo dobrze, wydzielając znaczne ilości ciepła i
tworząc silnie żrący ług sodowy - bezbarwną, bezzapachową i niepalną ciecz,
która reaguje z kwasami, tlenkami niemetali i wodorotlenkami amfoterycznymi,
tworząc sole sodowe, jest śliska w dotyku, powoduje oparzenia. Na metale działa
korodująco, szczególnie w obecności wilgoci. Łatwo reaguje z metalami o
własnościach amfoterycznych wydzielając wodór, np. z glinem i cyrkonem,
tworząc odpowiednio gliniany i cyrkoniany. Tworzy sole ze słabymi kwasami
organicznymi, np. fenolami i nitrometanem. Niemetale pod wpływem NaOH
ulegają dysproporcjonowaniu, np. biały fosfor gotowany z roztworem NaOH daje
fosforiak i fosforan, a siarka rozpuszcza się w roztworze NaOH tworząc siarczek i
siarczyn.
ZASTOSOWANIE:
- czyszczenie rur kanalizacyjnych
- wyrób szkła wodnego z krzemionki oraz
specyfikiem typu "kret"
mydła
ropy i olejów mineralnych
- produkcja detergentów, barwników
- przemysł papierniczy
- uzdatnianie wody dla celów przemysłowych
- przemysł spożywczy (E524)
Nieorganiczny związek chemiczny, sól sodowa kwasu siarkowego(IV) o wzorze
Na2SO3.

OTRZYMYWANIE:
- nasycanie roztworu wodorotlenku sodu gazowym dwutlenkiem siarki:
2 NaOH + SO2 -> Na2SO3 + H2O
- nasycanie roztworu węglanu sodu gazowym dwutlenkiem siarki
Na2CO3 + SO2 -> Na2SO3 + CO2

WŁAŚCIWOŚCI: Biała krystaliczna substancja rozpuszczalna w wodzie,

nierozpuszczalna w alkoholu. Tworzy hydrat Na2SO3·7H2O. Jest reduktorem.

ZASTOSOWANIE: Jest stosowany jako dodatek do żywności (konserwant).

Oznaczenie E221.
Inne zastosowania znajduje w przemyśle garbarskim, tekstylnym i winiarskim. W
fotografice wchodzi w skład utrwalaczy i wywoływaczy fotograficznych.
Dobrze rozpuszczalna w wodzie sól nieorganiczna kwasu siarkowego i sodu.

OTRZYMYWANIE:
Na2O + H2SO4 → Na2SO4 + H2O
2Na + H2SO4 → Na2SO4 + H2 ↑
2NaOH + H2SO4 → Na2SO4 + 2H2O
CaSO4 + 2NaOH → Na2SO4 + Ca(OH)2
Na2CO3 + H2SO4 → Na2SO4 + H2CO3
2NaNO3 + K2SO4 → Na2SO4 + 2KNO3
WŁAŚCIWOŚCI: W zależności od zawartości wody krystalizacyjnej wyróżniamy trzy
formy siarczanu sodu:
Bezwodny - który tworzy białe kryształy topiące się w 884°C. Bezwodny siarczan
sodu jest silnie higroskopijny i jest często stosowany jako środek suszący. Bezwodny
siarczan sodu nie występuje w naturze - otrzymuje się go przez wyprażanie
siarczanu uwodnionego.
Siarczan sodu dziesięciowodny - (Na2SO4·10H2O) zwany solą glauberską.
Tworzy bezbarwne kryształy. W przyrodzie występuje w formie minerałów ([Link].
glauberyt, mirabilit). Jest on stosowany jako dodatek przy produkcji szkła, papieru
oraz w garbarstwie. Jest także jednym z substratów do otrzymywania syntetycznej
ultramaryny.
Siarczan sodu siedmiowodny - (Na2SO4·7H2O) powstający na skutek
spontanicznej hydratacji siarczanu bezwodnego.
ZASTOSOWANIE:
- chemia gospodarcza
- przemysł szklarski
- garbarstwo
- tekstylia
Nazwy zwyczajowe tego związku to: soda, soda kalcynowana Na2CO3. Nieorganiczny
związek chemiczny, sól kwasu węglowego i sodu.

OTRZYMYWANIE WĘGLANU SODU METODĄ LEBLANCA:

2NaCl + H2SO4 → Na2SO4 + 2HCl
Na2SO4 + 2C + CaCO3 → Na2CO3 + CaS + 2CO2

Ze względu jednak na zbyt duże zużycie energii,

proces ten został zastąpiony metodą Solvaya, gdzie
surowcami głównymi są węglan wapnia i sól
kamienna.
- dekarboksylacja kwasów lub soli kwasów:
H3C-COONa + NaOH → CH4 + Na2CO3
Metoda Solvaya otrzymywania węglanu sodu polega na wykorzystaniu następujących
reakcji:
1. CaCO3 → CaO + CO2
2. 2NaCl + 2NH3 + 2CO2 + 2H2O → 2NaHCO3 + 2NH4Cl
3. 2NaHCO3 → Na2CO3 + CO2 + H2O - (kalcynacja)
4. 2NH4Cl + CaO → 2NH3 + H2O + CaCl2
co sumarycznie daje:
CaCO3 + 2NaCl → Na2CO3 + CaCl2

WŁAŚCIWOŚCI: ciało stałe, białe, krystaliczne,

dobrze rozpuszczalne w wodzie, reaguje z kwasami.

ZASTOSOWANIE: Węglan sodu stosowany jest między

innymi do wyrobu szkła, środków piorących i mydeł, a także
papieru. Wykorzystuje się go również do zmiękczania wody, a w przemyśle
chemicznym do otrzymywania innych soli sodowych, oraz wodorotlenku
sodu.
Nieorganiczny związek chemiczny, wodorosól kwasu węglowego i sodu.

OTRZYMYWANIE:
Z kwasami reaguje z wydzieleniem dwutlenku węgla i wody:
NaHCO3 + HCl → NaCl + H2O + CO2↑
NaHCO3 + CH3COOH → CH3COONa + H2O + CO2↑

W laboratorium najłatwiej jest go otrzymać przez

wprowadzenie dwutlenku węgla do nasyconego wodnego roztworu węglanu sodu:
Na2CO3 + CO2 + H2O → 2 NaHCO3.

WŁAŚCIWOŚCI: Bywa nazywany sodą oczyszczoną. Nie reaguje z alkoholami

i fenolami, co bywa wykorzystywane do odróżniania alkoholi i fenoli od kwasów
karboksylowych w chemicznej analizie związków organicznych. Ma własności
spulchniające i pianotwórcze.
ZASTOSOWANIE: Stosowany jest głównie jako jeden ze składników proszku do
pieczenia i dodatek do żywności regulujący Ph. Niegdyś był też stosowany do wyrobu
napojów musujących, w lecznictwie (przy nadkwasocie), gaśnicach pianowych (jako
środek pianotwórczy), jako substancja pochłaniająca zapachy i wilgoć oraz do
zmiękczania wody.
(Na2O) - nieorganiczny związek chemiczny z grupy tlenków.

OTRZYMYWANIE:
Z wodą reaguje energicznie, tworząc wodorotlenek sodu:
Na2O + H2O → 2NaOH.
Tlenek sodu powstaje najczęściej jako produkt uboczny podczas
reakcji czystego sodu z tlenem:
4Na + O2 → 2Na2O
Można otrzymać go także przez redukcję nadtlenku sodu sodem:
Na2O2 + 2Na → 2Na2O

WŁAŚCIWOŚCI: W temperaturze pokojowej jest to biała higroskopijna

substancja stała, o budowie jonowej, rozpuszczalna w etanolu.