Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword or section
Like this
3Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Tarihî Kürt İsyanları.pdf

Tarihî Kürt İsyanları.pdf

Ratings: (0)|Views: 162 |Likes:
Published by nhemasvs

More info:

Published by: nhemasvs on Mar 26, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/03/2013

pdf

text

original

 
Kırım ve kan sesleri 
Resmi belgelere göre 1803’ten 1914’e kadar, Kürdistan’da 12 ayaklanma yaşandı.Ayaklanmalar katliamlarla karşılık gördü. Kürdistan, Osmanlı kabuğunun altında , Mirlerin yönetiminde özerkti. Osmanlı’ya asker vevergi vermiyordu. Adli ve eğitim hizmetlerini de kendisi karşılıyordu. Osmanlı, KürdistanÖzerkliğine ilk kez, 1800’lerin başında müdahale etmeye ve isyan ateşleri yanmaya başladı.Kısacası isyan sözü, tedip ve tenkile meşruiyet kılıfı geçirme çabasıdır. İsyan yok, tedip vetenkil vardır. Ortaya çıkan manzara ise kırım ve kan sesidir.
 
Bu yazı dizisinde, Türk resmi söylem ve aydınlarının kalemlerinde “isyan” diye nitelendirilenhareket ve olayları irdeleyeceğiz. Türkiye Cumhuriyeti tarihinde dili, ülkesinin adı,kültürü, hatta kültürünün yansıması olan insan ve yer isimleri, özetle baştan başa varlığıyasaklanmış Kürt halkına mal edilen “isyan”ların sayısı birden başlayarak numaralandırılıyor.PKK hareketi de eklenerek rakam 29’a çıkarılıyor. Oysa gerçeğin penceresi, bilimin ışığı 29 isyan rakamını doğrulamıyor, ezber söylemiyalanlıyor. Çünkü, bir halk hareketinin isyan olabilmesi için planlı, programlı bir hazırlıksürecini gerektiriyor. Oysa, böyle bir hal, durum ve planlı hazırlığa dayalı eylem yoktur.PKK’ye kadar, yalnızca bir hareketin (Ağrı Dağı isyanı) yarım yamalak bir ön hazırlığıolduğunu görüyoruz. Türk resmiyetinin “isyan” adıyla tarihe not düştüğü olaylar, yine resmisöylemle “tedip (terbiye etme) ile “tenkil” (yerinde sonuna kadar susturma), yani tepelemehareketleridir. Kısacası isyan sözü, tedip ve tenkile meşruiyet kılıfı geçirme çabasıdır. İsyan yok, tedip ve tenkil vardır. “Tedip” ve “tenkil”in ardında ortaya çıkan manzara isekırım ve kan sesidir. Bu yazı dizisinde, “Kürt isyanlarını” irdelerken, tedip ve tenkilintanıklarını, geniş ölçüde Türk resmi belgelerinden seçeceğiz. Rus, Pers ve Arap kaynaklarınagöre kadim Kürdistan tarihinin kökleri, Milat’tan önce 10 bin yıla dayanmaktadır. Rustarihçi M.S. Lazarev, Kürtlerin ataları olarak Hurrileri, Lulube, Kassi ve Karduklarıgösteriyor ve şunları yazıyor: “Kürt etnik sentezinin ilk kaynağı Kuzey Mezopotamya’da,çağdaş Kürdistan’ın tam merkezinde bulunmaktadır. Burası dünya uygarlığının en kadimmerkezlerinden biridir. 8 bin yıl önce, varlığını 600 sene sürdüren Halaf kültürü, Kürdistan’ınbugünkü Suriye topraklarında ortaya çıkmıştır.”  Yunanlı General Ksenefon’da İsa’nın doğumundan 5. yüzyılda yazdığı “Anabasis” adındaki
 
kitabında Kürtlerin yaşama biçimlerini anlatmaktadır. Kürtler Persler, Roma, Araplar ve Osmanlılarla yan yana komşuluk ilişkileri içinde yaşadılar.İslam öncesinde, bölgede yaygın olan Zerdüştlüktü, bağlı oldukları din. İslamiyete geçişleriise kolay ve kendiliğinden olmadı. Yaklaşık üç yüz yıl süren savaştan sonra İslamiyetegeçtiler. Ama Zerdüşt inancının pek çok motif, renk ve kutsalını da birlikte yaşatarak... Bu dönemde ulusal bilinç, kavmi aidiyetönplanda değildi. Halkları birbirine kaynaştıran başlıca değer dini inançtı. Kürtler dini bağlılıktemelinde, İslam’a önemli katkılar yaptı. Bugünkü Kuzey Kürdistan’ın kuzey doğusundan,Irak’ın bir şehri olan Tikrit’e yerleşmiş Revandi aşiretinin önderlerinden Eyub’un oğlu Yusuf Selahaddin (Selahaddinê Eyyubi) Haçlıların istilasına karşı İslam ordularının baş komutanıolarak ortaya çıkıp Şam ve Mısır’ı ele geçirerek 1169 yılında babasının adıyla anılan Eyyubidevletini ilan etti; Selahaddin’in ordusunda Araplar ve başka halklardan askerler vardı. Amakomutanları Kürtlerdi. Mesela, Akabeyi Haçlılara karşı savunan, daha sonra Kudüs valisi veEyyubi ordularının baş komutanı olan Ebul Hayca Hakkarili bir Kürt’tü. Selahaddin, Kudüs’ü Haçlı işgalinden kurtararak evrensel düzeyde adını duyurdu. Ama asılözelliği adaletiydi. Adil karar ve uygulamarla düşmanlarının saygısını da kazandı. Bir başkaözelliği ise kültür, sanat ve bilime verdiği değerdi. Fakat, yukarda da belittiğimiz gibi uluslaşma çağı değildi. O nedenle bu Eyyubi devletineKürt devleti demek mümkün değildir. Eyyubi, İslam devletiydi. Selahaddin’den sonra, Eyyubilerin egemenliği uzun ömürlü olamadı. Sultanlık el değiştirdi.Kürtler kendi yönetimlerini “Mirlikler” (Beylikler) şeklinde sürdürdüler. 
Kürt mirlikleri
 
 
Kürt beyliklerinin çevrede baskı gördüğü başlıca unsur Selçuklulardı. Fakat SelçuklularKürtlere boyun eğdiremediler. Uzun savaşlardan sonra taraflar arasında saldırmazlıkanlaşması yapıldı. Fakat Moğollar, 1219’da Harzemşah devletine saldırdılar. Şah Celaleddinyenilince kaçıp, Kürdistan’a sığındı. Moğolların, düşmanlarını teslim isteğinin geri çevrilmesisavaş bahanesi oldu. Moğol ordusu güçlü ve acımasızdı. Kürdistan’ın savunması yetersiz kalınca, Moğol orduları1231’de Amed (Diyarbakır), Ahlat ve Şarezor şehirlerini ele geçiriyor, harabeye çeviriyordu.Bunun üzerine Kürtler, başkentlerini Bahar’dan Sultanabad’a taşımak zorunda kalıyorlardı. İkinci dalga Moğol istilası 1258’de tazeleniyordu. Cengiz Han’ın torunu Hülagu, Bağdatseferine çıkarken, Kürdistan’da katliam yaparak ilerliyor, Kirmanşehri yakıp yıkıyor, Erbil’debüyük bir direnişle karşılaşıyor, fakat Musul komutanının ihaneti sayesinde şehri elegeçirip katliam yapıyordu. Ertesi yıl Hakyari aşiretini kılıçtan geçirip, Cizre ve Mardin’i elegeçiriyordu. Fakat daha sonra, istila harekatına başlayan Timur’un ordusu, 1400’de Kürdistan’ın sarpdağlarında adeta avlanıyordu. Rus tarihçi Minorski, Timur’ın aldığı darbelerin kiniyle katliamyaptığını, Kürt yazar Şerefhan, katliamlara rağmen Kürdistan’da tutunamadığını yazıyor. Kürt Mirlikleri Akkoyunlular, Karakoyunlulara karşı da varlıklarını koruyor, Osmanlı ile yüzyüze geliyorlardı. Kürt Mirlikleri, 1500’li yılların hemen başından itibaren birbiriyle çekişen Perslerle (İran)Osmanlılar arasında sıkışmaya başladılar. Kürdistan, iki taraf için de stratejik önemdeydi.İki taraf da, Kürtleri hoşluk ve tatlı dille yanına çekmeye çabalıyordu. Osmanlı, Kürt Mirlerinideğerli hediyelere boğarken, Pers Kralı Şah İsmail, kız kardeşini Hasankeyf Miri MelikHalid’le evlendiriyordu. Ama hemen sonra ani bir çıkışla Kürdistan’a yürüyor, Siirt’ten Çabakçur’a, Palukalesinden Maraş’a kadar pek çok yeri işgal ediyor, ama Botan ile Çekişkezek yöresindedurduruluyordu. Osmanlı Sultanı Yavuz Selim, Perslerin sınırlarına dayandığını görüncekarşı hamle ile savaş ilan ediyor, iki ordu Van Gölü’nün kuzey doğusundaki Çaldıran’dakarşılaşıyordu. Yavuz Selim, Şah İsmail’le kinli Kürt Mirlerinin yardımıyla düşmanınıyeniyordu. Ancak bu savaş, Kürdistan tarihinde yeni bir başlangıçtı. Rus tarihçi Minorski’nin deyimiyleKürtler iki tarafı da kullanıp, tampon bölge olarak kalacaklarına, bölünmeye uğruyor, buda güçlerini aşındırıyordu. Bu arada Yavuz Selim yörede etkin bir Mele olan Bitlisli İdrisi birheybe altın karşılığında kullanıp, Kürt Mirlerini ikna yoluyla karşı koyanları da savaşarakkendine bağlıyordu. En büyük direnişi Amed (Diyarbakır) gösteriyordu. Günlerce muhasaraaltında tutulan Amed Surları Eylül 1515’te teslim oluyordu. 
Özerk Kürdistan’a ilk müdahale ve isyanlar 
Kürdistan, Osmanlı kabuğunun altında ama, Mirlerin yönetiminde özerkti. Osmanlı’yaasker vermiyor, vergi de ödemiyordu. Adli ve eğitim hizmetlerini de kendisi karşılıyordu.Osmanlı devleti, Kürdistan Özerkliğine ilk kez, 1800’lerin başında müdahale etmeye ve isyanateşleri yanmaya başladı. Süleymaniye Mirliğinin önderi Babazade Abdurrahman Paşa, yöreaşiretleriyle birleşip 1803’te bağımsızlık istemiyle baş kaldırıyor, karşı çıkan Osmanlı ordusuyenilgiye uğruyordu. Osmanlı bunun üzerine vasi olarak gördüğü Britanya’dan yardımistiyor, onun gücüyle sivil kırım yapılarak isyan bastırılıyordu. Fakat kırım Kürtleri yıldırmıyor

Activity (3)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
yalcindiker liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->