Η ΑΡΧΟΥΣΑ ΤΑΞΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΡΕΘΥΜΝΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ (1898-1905)

ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΜΑΡΓΑΡΙΤΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΛΟΥΚΗΣ ΚΩΣΤΑΣΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 1998Α.Μ.1254

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η γενικότερη πολιτική κατάσταση, οι Ξένες Δυνάμεις, η ΟθωμανικήΑυτοκρατορία και η Ελλάδα.

Τον Οκτώβριο του 1898 η Κρήτη ανακηρύχτηκε Αυτόνομη Πολιτεία υπό τηνΠροστασία των Μεγάλων Δυνάμεων (Μεγάλης. Βρετανίας, Γαλλίας, Ιταλίας,Ρωσίας) με Ύπατο Αρμοστή τον πρίγκιπα Γεώργιο, γιο του βασιλιά της Ελλάδας.Ο πρίγκιπας έφτασε στο νησί τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Με την άφιξή του,σήμανε μία νέα περίοδος για την Κρήτη, η περίοδος της Κρητικής Πολιτείας.Στα τέλη του 19

ου

και στις αρχές του 20

ου

αιώνα η Κρήτη αποτελούσε εξαιτίαςτης γεωγραφικής θέσης της φυσικό σταυροδρόμι του Διεθνούς Εμπορίου. Στοκέντρο σχεδόν της Ανατολικής Μεσογείου, στην είσοδο του Αιγαίου και στο δρόμογια τα Στενά και τον Εύξεινο Πόντο

⋅

πολύ κοντά στην Ελλάδα, την Μικρά Ασίακαι τη Βόρειο Αφρική και όχι μακριά από την Ιταλία και την Εγγύς Ανατολήδιασταύρωνε όλους τους τότε εμπορικούς δρόμους που συνέδεαν Δύση και Ανατολή. Εκείνο όμως που την έκανε να έχει τεράστια οικονομική σημασία και νααποκτήσει ξαφνικά πολύ μεγάλο ενδιαφέρον για τις διεθνείς οικονομίες είναι τογεγονός ότι βρίσκεται ακριβώς απέναντι από το μεγαλύτερο εμπορικό πέρασμα τηςεποχής, τη Διώρυγα του Σουέζ. Η διώρυγα που μόλις στα τέλη του 19ου αιώνα είχεολοκληρωθεί, ανοίγοντας μία εμπορική δίοδο ανεκτίμητης αξίας, ένωνε τονευρωπαϊκό βορά και τον μεσογειακό κόσμο με την Άπω Ανατολή και ολόκληρο το νότιο ημισφαίριο. Επομένως, λογικό ήταν το νησί να κεντρίσει το ενδιαφέρον τωνμεγάλων ευρωπαϊκών οικονομιών.Η Μεγάλη Βρετανία την περίοδο αυτή, που έμεινε γνωστή ως Βικτωριανήλόγω της μακραίωνης μοναρχίας της Βασίλισσας Βικτωρίας αποτελούσε τηνπαγκόσμιο υπερδύναμη έχοντας οικοδομήσει μία τεράστια Αυτοκρατορία μεσυμφέροντα και παρεμβάσεις σε όλες τις άκρες της γης. Η Κρήτη αποτελούσε γιααυτήν «

ένα σπουδαίο στήριγμα για την ιμπεριαλιστική της εξάπλωση στην Ανατολή

»

1

. Ήδη από τα μέσα του αιώνα προσπαθεί να δημιουργήσει οικονομικάκαι πολιτικά ερείσματα υποστήριξης της πολιτικής της. Στόχευε στο νακαταστήσει την Κρήτη αυτόνομη υπό την δική της ηγεμονία

2

.Η Ρωσική Αυτοκρατορία παρά τις εσωτερικές τις αντιφάσεις είχε καταφέρει να εκσυγχρονιστεί ως ένα βαθμό και συνέχιζε με επιθετικότητα να διεκδικεί ένασημαντικό χώρο στην παγκόσμια οικονομία. Οι παραδοσιακές οικονομικές σχέσειςτης με την Κρήτη και οι ιμπεριαλιστικοί στόχοι της για την ΟθωμανικήΑυτοκρατορία, έθεταν την Κρήτη στα πρώτα πλάνα των ενδιαφερόντων της.Η Ιταλία η οποία μόλις είχε καταφέρει να διαμορφωθεί σε εθνικό κράτος, είχεκληρονομήσει από το προηγούμενο καθεστώς μία ισχυρή οικονομία και μία ισχυρήαστική τάξη με σαφής στόχους να αποκτήσει ένα διεθνή οικονομικό ρόλο και ναπρολάβει να μπει στο παιχνίδι του νεοαποικιακού μοιράσματος της γης πριν να

1 Παπαμανουσάκης Στράτης, «Η ξενοκρατία στην Κρήτη», Κάλβος, Αθήνα 1979, σελ.50.2 Ο.π. , σελ.50.

2

είναι πολύ αργά. Η Κρήτη πολύ κοντά της, ήταν ένας από τους βασικούς χώρουςπου θα έπρεπε να είχε βλέψεις.Η Γαλλία και αυτή μέσα σε αυτόν τον συνεχή οικονομικό πόλεμο είχε πολλάσυμφέροντα στην Αφρική και στην Ασία, η Κρήτη αποτελούσε και γι’ αυτή έναχώρο που δε θα έπρεπε να αφήσει μόνο στους αντιπάλους της.Η Αυστρία και Γερμανία αφού είχαν αποτύχει να διαμορφώσουν μία μεγάληαποικιακή αυτοκρατορία στην Ασία και την Αφρική είχαν προσανατολιστεί στο ναπροσεταιριστούν τον Σουλτάνο γι’ αυτό από ένα σημείο και πέρα αρνήθηκαν ναθέσουν σε κίνδυνο τις καλές τους σχέσεις με την Πύλη

3

.Από την άλλη, η Ελλάδα ήταν ακόμη μία χώρα αδύναμη με μία αστική τάξηπου μόλις άρχιζε να διαμορφώνεται, χωρίς συγκεκριμένο χαρακτήρα και διακριτόρόλο. Οι ανταγωνιστικές οικονομικές σχέσεις της παγκόσμιας ελεύθερηςοικονομίας και η παραδοσιακή κοινωνική δομή που κληρονόμησε η ΟθωμανικήΑυτοκρατορία δεν βοηθούσαν να αναπτυχθεί γρήγορα κάποια δυναμική βασικήςπαραγωγής και εμπόδιζε την μεγάλη συσσώρευση. Η Ελλάδα δεν μπορούσε ναείναι τίποτα άλλο παρά ένα πεδίο ανταγωνισμών των μεγάλων δυνάμεων, μίαδίοδος προς τα ανατολικά και μία χώρα με ενδιαφέρον κυρίως στα αγροτικάπροϊόντα της. Η ελληνική άρχουσα τάξη δεν μπορούσε να είναι παρά ο φτωχόςσυγγενής και η τελευταία στη σειρά διακλάδωση στο οικονομικό μπλοκ τουευρωπαϊκού κεφαλαίου. Η περίοδος μάλιστα της τελευταίας δεκαετίας πριν απότον 20ο αιώνα είναι από τις πιο δυσάρεστες για την ελληνική οικονομία και κοινωνία, παρά τις όποιες προσπάθειες εκβιομηχάνισης, που είχαν τότε αρχίσει.Με την ήττα του 1897 στον επονομαζόμενο «ατυχή πόλεμο» φάνηκε ξεκάθαρα ηαδυναμία της ελληνικής πολιτικής ηγεσίας να πραγματοποιήσει το μεγάλο τηςστόχο, την επίτευξη του οράματος της Μεγάλης Ιδέας, την επέκταση δηλαδή τωνελληνικών συνόρων. Ενώ παράλληλα, η «πτώχευση» που ακολούθησε και οΔιεθνής Οικονομικός Έλεγχος κατέδειξαν με τον καλύτερο τρόπο την οικονομική,πολιτική και διαχειριστική δυσκαμψία του Ελληνικού κράτους. Πέρα από αυτάόμως η Ελλάδα δε σταματά να αγωνίζεται και να θέλει καινούριες περιοχές. Νιώθει ασφυκτικά μικρή στα σύνορα του 1830 ακόμη και μετά την προσάρτησητης Θεσσαλίας.Η Οθωμανική Αυτοκρατορία διατηρώντας έναν ημι-φεουδαλικό χαρακτήρα,εξευρωπαϊσμένη μόνο στο μέτρο που βόλευε τις δυτικές χώρες και τα ντόπιαεμπορικά συμφέροντα που διαπλέκονταν με αυτές είχε ακόμα να δώσει πολλά ωςπαρθένος ανεκμετάλλευτος χώρος και να κάνει πολλά βήματα προς τον«εκδυτικισμό». Για τον έλεγχό του πλουτοπαραγωγικού πλούτου της και τηςπαρθένας αγοράς αποτελούσε το μεγαλύτερο σημείο οικονομικής και πολιτικήςσύγκρουσης μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων, αποτελώντας για όλον τον 19ο αιώνατο σημαντικότερο διεθνές διπλωματικό και πολιτικό πρόβλημα, που έμεινε γνωστόως «Ανατολικό Ζήτημα». Μια σύγκρουση που στιγματίστηκε και έφτασε στο τέρματης με τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και τις μετέπειτα οικονομικοστρατιωτικέςεπεμβάσεις των νικητών στην υπό διάλυση Αυτοκρατορία.

3 Ο.π., σελ. 140.

3