Επίλυση ενός τριδιαγώνιου γραµµικού συστήµατος Ax = d µε

τη µέθοδο απαλοιφής του Gauss (µέθοδος του Thomas)

΄Εστω το ακόλουθο n × n τριδιαγώνιο γραµµικό σύστηµα Ax = d

 
b1 c1 
x1
 
d1


 a2 b2 c2

0  
  x2 


 d2 

a3 b3 c3 x3 d3
     
  
A= .. .. ..
 ·  ..  =
 
..


 . . .  
   . 


 . 

0 xn−1 dn−1
  
an−1 bn−1 cn−1
    
an bn xn dn

όπου A ∈ Rn×n , και b, x ∈ Rn .

Φ. Τζαφέρης (Πανεπιστήµιο Αθηνών) 10 Νοεµβρίου

Αριθµητική ΑνάλυσηΚεφάλαιο 3. ΄Αµεσοι Μέθοδοι (Επίλυση Τριδιαγώνιου 2006Block1µέθοδο
συστήµατος, / 13
Επίλυση ενός τριδιαγώνιου γραµµικού συστήµατος Ax = d µε
τη µέθοδο απαλοιφής του Gauss
Ο επαυξηµένος πίνακας του γραµµικού συστήµατος είναι ο :
2 ..
3
66 b1 c1 . d1 77
66 0 .. 77
66 a2 b2 c2 . d2
77
6 ..
77
A=6
a3 b3 c3 . d3
66 .. .. .. .. .. 77
66 . . . . . 77
66 0 .. 77
4 an−1 bn−1 cn−1 .
..
dn−1
5
an bn . dn

1. Τριγωνοποίηση
1ο ϐήµα i = 1
a2
m2 = − ( αν b1 6= 0 )
b1

Ενηµέρωση 2ης γραµµής

a2 = 0 b2 = b2 + m2 c1 d2 = d2 + m2 d1
Φ. Τζαφέρης (Πανεπιστήµιο Αθηνών) 10 Νοεµβρίου
Αριθµητική ΑνάλυσηΚεφάλαιο 3. ΄Αµεσοι Μέθοδοι (Επίλυση Τριδιαγώνιου 2006Block2µέθοδο
συστήµατος, / 13
Επίλυση ενός τριδιαγώνιου γραµµικού συστήµατος Ax = d µε
τη µέθοδο του Gauss
2ο ϐήµα i=2
a3
m3 = − ( αν b2 6= 0 )
b2

Ενηµέρωση 3ης γραµµής

a3 = 0 b3 = b3 + m3 c2 d3 = d3 + m3 d2

.. ..
. .

i-οστό ϐήµα i=i

ai+1
m i+ 1 = − ( αν bi 6= 0 )
bi

Ενηµέρωση i+1 γραµµής

ai+1 = 0 bi+1 = bi+1 + mi+1 ci di+1 = di+1 + mi+1 di
Φ. Τζαφέρης (Πανεπιστήµιο Αθηνών) 10 Νοεµβρίου
Αριθµητική ΑνάλυσηΚεφάλαιο 3. ΄Αµεσοι Μέθοδοι (Επίλυση Τριδιαγώνιου 2006Block3µέθοδο
συστήµατος, / 13
Επίλυση ενός τριδιαγώνιου γραµµικού συστήµατος Ax = d µε
τη µέθοδο του Gauss
Μετά από n − 1 ϐήµατα προκύπτει το ισοδύναµο άνω τριγωνικό σύστηµα :
2 ..
3
66 b1 c1 . d1 77
66 0 .. 77
66 b2 c2 . d2
77
6 ..
77
A=6
b3 c3 . d3
66 .. .. .. .. 77
66 . . . . 77
66 0 .. 77
4 bn−1 cn−1
..
. dn−1
5
bn . dn
΄Αρα έχουµε τον αλγόριθµο :
1. Τριγωνοποίηση

for i = 1 to n − 1 do
mi+1 = −ai+1 /bi
bi+1 = bi+1 + mi+1 ci
di+1 = di+1 + mi+1 di

Υπολογιστική Πολυπλοκότητα : n − 1 διαιρέσεις, 2(n − 1) πολ/σµοί, 2(n − 1) προσθ/αφαιρ.

Φ. Τζαφέρης (Πανεπιστήµιο Αθηνών) 10 Νοεµβρίου
Αριθµητική ΑνάλυσηΚεφάλαιο 3. ΄Αµεσοι Μέθοδοι (Επίλυση Τριδιαγώνιου 2006Block4µέθοδο
συστήµατος, / 13
Επίλυση ενός άνω διδιαγώνιου γραµµικού συστήµατος

Στη συνέχεια επιλύεται το άνω διδιαγώνιο γραµµικό σύστηµα µε προς τα πίσω

αντικατάσταση, οπότε έχουµε τον αλγόριθµο :

xn = dn /bn
for i = n − 1 to 1 do
xi = (di − ci xi+1 )/bi

Υπολογιστική Πολυπλοκότητα : n − 1 διαιρέσεις, n − 1 πολ/σµοί, n − 1

προσθ/αφαιρ.

Φ. Τζαφέρης (Πανεπιστήµιο Αθηνών) 10 Νοεµβρίου

Αριθµητική ΑνάλυσηΚεφάλαιο 3. ΄Αµεσοι Μέθοδοι (Επίλυση Τριδιαγώνιου 2006Block5µέθοδο
συστήµατος, / 13
Block µορφές αµέσων µεθόδων
1.1 Ανάλυση της block µορφής KJI-GJ

n : τάξη πίνακα Α

n=q·r

Ο πίνακας A διαχωρίζεται σε q2 υποπίνακες r × r

Ακολουθιακή block µορφή KJI-GJ

for k = 1 to q do

for j = k + 1 to q do

for i = 1 to q, i 6= k do

−1
Aij = Aij − Aik ∗ Akk ∗ Akj

Οι αντίστροφοι των διαγώνιων υποπινάκων Akk δεν υπολογίζονται άµεσα, αλλά µε τη λύση r
γραµµικών συστηµάτων µε τον ίδιο πίνακα Akk µε εφαρµογή της σηµειακής µεθόδου GJ.

Φ. Τζαφέρης (Πανεπιστήµιο Αθηνών) 10 Νοεµβρίου

Αριθµητική ΑνάλυσηΚεφάλαιο 3. ΄Αµεσοι Μέθοδοι (Επίλυση Τριδιαγώνιου 2006Block6µέθοδο
συστήµατος, / 13
Block µορφή KJI-GJ

For k = 1 to q do

for j = k + 1 to q do
 −1

 Akj = Akk ∗ Akj



TBkj : for i := 1 to q, i 6= k do




Aij = Aij − Aik ∗ Akj


Ορισµός των εργασιών της block µορφής KJI-GJ.

Φ. Τζαφέρης (Πανεπιστήµιο Αθηνών) 10 Νοεµβρίου

Αριθµητική ΑνάλυσηΚεφάλαιο 3. ΄Αµεσοι Μέθοδοι (Επίλυση Τριδιαγώνιου 2006Block7µέθοδο
συστήµατος, / 13
Πολυπλοκότητα της block µορφής KJI-GJ
1. Υπολογισµός των
−1
Akj = Akk ∗ Akj
είναι ισοδύναµος µε τη λύση r συστηµάτων τάξης r µε τον ίδιο πίνακα, οπότε
απαιτούνται
4r3 /3
αριθµητικές πράξεις.
2. Υπολογισµός των
Aij = Aik − Aik ∗ Akj
αντιστοιχεί σε q − 1 πολλαπλασιασµούς πινάκων και προσθέσεις πινάκων,
οπότε απαιτούνται
r3 (q − 1)
αριθµητικές πράξεις.

Εποµένως η εκτέλεση της εργασίας

TBkj
απαιτεί
Φ. Τζαφέρης (Πανεπιστήµιο Αθηνών) Αριθµητική ΑνάλυσηΚεφάλαιο 3. ΄Αµεσοι Μέθοδοι (Επίλυση Τριδιαγώνιου
  10 Νοεµβρίου 2006Block8µέθοδο
συστήµατος, / 13
Block τριδιαγώνιο γραµµικό σύστηµα

1.1 Block µορφή της LU παραγοντοποίησης

Εστω το ακόλουθο q × q block τριδιαγώνιο γραµµικό σύστηµα Ax = b
 
D1 F1 
x1
 
b1


 E2

D2 F2 0  
  x2 


 b2 

E3 D3 F3 x3 b3
     
  
A= .. .. ..
 ·  ..  =
 
..


 . . .  
   . 


 . 

0 xq−1 bq−1
  
Eq− 1 Dq−1 Fq−1
    
Eq Dq xq bq

όπου A ∈ Rn×n , n = qr, Di , Ei , Fi ∈ Rr×r και bi , xi ∈ Rr .

Ο πίνακας A διαχωρίζεται σε 3q − 2 υποπίνακες r × r και το διάνυσµα στήλη b

σε q υποδιανύσµατα στήλες r × 1.

Φ. Τζαφέρης (Πανεπιστήµιο Αθηνών) 10 Νοεµβρίου

Αριθµητική ΑνάλυσηΚεφάλαιο 3. ΄Αµεσοι Μέθοδοι (Επίλυση Τριδιαγώνιου 2006Block9µέθοδο
συστήµατος, / 13
Block µορφή LU
Θεωρούµε την block LU παραγοντοποίηση A = LU :
 
D1 F1
 E2

D2 F2 0 

E3 D3 F3
 
 
A=
 .. .. ..
=

 . . . 
0
 
 Eq−1 Dq−1 Fq−1 
Eq Dq
   
I U1 F1
 L2

I 0 


 U2 F2 0 

L3 I U3 F3
   
   
= .. ..
·  .. ..

 . .   . . 
   
0 0
   
 Lq−1 I   Uq−1 Fq−1 
Lq I Uq
οπότε έχουµε τον ακόλουθο αλγόριθµο για την block µορφή της µεθόδου LU
Φ. Τζαφέρης (Πανεπιστήµιο Αθηνών) 10 Νοεµβρίου
Αριθµητική ΑνάλυσηΚεφάλαιο 3. ΄Αµεσοι Μέθοδοι (Επίλυση Τριδιαγώνιου 2006 Block
συστήµατος, 10µέθοδο
/ 13
Αλγόριθµος της Block µορφής LU

/* Παραγοντοποίηση */

U1 = D1

For i = 2 to q do

/* Επίλυση ως προς Li */
Li U i − 1 = E i

/* Υπολογισµός Ui */
Ui = Di − Li Fi−1

Φ. Τζαφέρης (Πανεπιστήµιο Αθηνών) 10 Νοεµβρίου

Αριθµητική ΑνάλυσηΚεφάλαιο 3. ΄Αµεσοι Μέθοδοι (Επίλυση Τριδιαγώνιου 2006 Block
συστήµατος, 11µέθοδο
/ 13
Επίλυση Block τριγωνικών συστηµάτων

/* Επίλυση block κάτω τριγωνικού συστήµατος Ly = b */

ϑέσε L1 y0 ≡ 0

For i = 1 to q do
yi = bi − Li yi−1

/* Επίλυση block άνω τριγωνικού συστήµατος Ux = y */

ϑέσε Fq xq+1 ≡ 0

For i = q to 1 do
/* Επίλυση ως προς xi */
Ui xi = yi − Fi xi+1

Φ. Τζαφέρης (Πανεπιστήµιο Αθηνών) 10 Νοεµβρίου

Αριθµητική ΑνάλυσηΚεφάλαιο 3. ΄Αµεσοι Μέθοδοι (Επίλυση Τριδιαγώνιου 2006 Block
συστήµατος, 12µέθοδο
/ 13
Αλγόριθµος της block µορφής LU
/* Παραγοντοποίηση */
U1 = D1
For i = 2 to q do
/* Επίλυση ως προς Li */
Li Ui−1 = Ei
/* Υπολογισµός Ui */
Ui = Di − Li Fi−1

/* Επίλυση Block τριγωνικών συστηµάτων */

/* Επίλυση block κάτω τριγωνικού συστήµατος Ly = b */

ϑέσε L1 y0 ≡ 0
For i = 1 to q do
yi = bi − Li yi−1

/* Επίλυση block άνω τριγωνικού συστήµατος Ux = y */

ϑέσε Fq xq+1 ≡ 0
For i = q to 1 do
/* Επίλυση ως προς xi */
Ui xi = yi − Fi xi+1

Φ. Τζαφέρης (Πανεπιστήµιο Αθηνών) 10 Νοεµβρίου

Αριθµητική ΑνάλυσηΚεφάλαιο 3. ΄Αµεσοι Μέθοδοι (Επίλυση Τριδιαγώνιου 2006 Block
συστήµατος, 13µέθοδο
/ 13