Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
03 Arh Na Prelazu u 20st

03 Arh Na Prelazu u 20st

Ratings: (0)|Views: 14 |Likes:
Published by Bubišarbi

More info:

Published by: Bubišarbi on Oct 05, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/05/2012

pdf

text

original

 
 
Amir Pa
šić: Historija arhitekture
 Arhitektura poslije 1850.godine (3)
 45
ARHITEKTURA IZMEĐU DVA SVJETSKA RATA
Mnogo prije Prvog svjetskog rata, pokreti za političku i socijalnu reformu su udružili svoje snage u Evropi
i Americi. Novi pravci u umjetnosti kao Art Nouveau i malo potom ekspresionizam, futurizam i kubizamprekidaju veze sa tradicionalnom umjetnosti i
traže nove koncepte i forme umjetničkog izražaja u svijetukoji se razvijao brzinom svjetlosti i bio označen stalnim tehnološkim napretkom. Ali tek tokom Prvog
svjetskog rata temelji poretka tradicionalnog svijeta su bili srušeni. Stoljetna hegemonija Evrope bila jepoljuljana. Ne samo da je Austro-
Ugarska država nestala sa karte Evrope, već su i monarhije Rusija i Njemačka bile svrgnute od strane revolucionara, i dok su Sjedinjene Države prvi put istupile na svjetsku
pozornicu poslije dosta vremena, a britansko carstvo koje je dugo vladalo svijetom, polako je
 počelo
slabjeti.
Prvi svjetski rat je bio definirajuće iskustvo čitave ere. Moderna oružja kao tenkovi i avioni dovedeni su
na visok nivo tehnološke perfekcije i po prvi put bila upotrijebljena. Vojn
ici više nisu bili suočeni licem ulice sa svojim neprijateljem, već sa nepoznatim neprijateljem sakrivenim ispod gas maske i jaraka. Već postojeći socijalni i ekonomski problemi su izašli na površinu, i ekonomska nesigurnost poslijeratnog
perioda donio j
e zahtjev za iznalaženjem rješenja za glad, nezaposlenost i beskućnike.Ogromne poteškoće koje su pogodile sve slojeve stanovništva bile su
izazov za umjetnike i pisce, kao i
za političare. U ovom trenutku umjetnički i politički programi su išli ruku p
od ruku, od Moskve doAmsterdama, sa ciljem promjene lica svijeta i rješenja i u društvu i u
umjetnosti. Sve veća privrženost
politike umjetnosti izražena je u temama kao socijalna kritika - što se može vidjeti u oštrim slikamaGeorge Grosza ili u vatreni
m vapajima protiv nečovječnosti rata Henria Barbusse koje je izrazio u svojojnoveli Le Feu. Takođe, u arhitekturi postojao je temeljita akcija za razvoj funkcionalnih novih načinagrađenja i upotrebe novih materijala: stakla, betona i čelika. Novo, racionalnije i ekonomičnijegrađevinske metode, nisu bile samo izraz vremena, sa odbacivanjem historističkih pokrova zgrada prevaziđenom ornamentacijom. Takođe su imali određene društvene komponente, posebno kada se radilo
o rješavanju stambenog pitanja, koja su
 provedena u velikoj žurbi zbog rješavanja problema beskućništva.Period od 1900 do 1920 je bio odlučujući za smjer moderne umjetnosti i arhitekture. No, od 1920 do 1930,
nakon katastrofe Prvog svjetskog rata pojavio se neslu
ćen period euforije i revolta
. Napokon nova,relevantnija arhitektura, koja je bila gurnuta u stranu zbog društvenih razloga, pojavila se u izgledu grada.
DE STIJL
Već od ekspresionističke arhitekture
amsterdamske škole
holandski arhitekti su bili ispred na poljuarhitekture, i
 budući da zemlja nije bila uključena u sukobe Prvo
g svjetskog rata, ostale avant-gardnetendencije su se mogle razviti ranije nego u ostatku Evrope. Neki autori su mislili da zamršeneornamentacije i upotreba cigle u ekspresionizmu bile i suviše individual
ističke i vidjeli su ih kao znak 
konzervatizma. Pod uticajem zgrada Franka Lloyda Wrighta, koje su se pojavile u
Wasmuth
izdanju 1910.i 1911.godine,
i francuskih kubista, imali su viziju drugačije vrste arhitekture, one struktuirane od čistih
kocki sa inpenetriranim ravnim plohama, kao u rješenju Fagus fabrike arhitekte Waltera Gropiusa. Rad
holandskog slikara Pieta Mondriana je bio posebno značajan za razvoj ovakve arhitekture.Mondrainov rani rad je bio sastavljen od većinom konvencionalnih neo
- im
 presionističkih slika, ali već od1907 počeo je stvarati objekte prikazujući ih još apstraktnije i postupno ih prevoditi u kockastu strukturu
oblika. Na kraju ovog razvoja- oko 1914.godine- napravio je svoje poznate, bez predmetne slike, na kojoj je slikarski prostor napravljen u skladnoj strukturi sa okvirom od crnih linija. Ali ta mreža zatvara
 
 
Amir Pa
šić: Historija arhitekture
 Arhitektura poslije 1850.godine (3)
 46
mnogobrojne kvadrate i pravougle koji su ili ostavljeni bijeli ili obojeni. Boje koje dominiraju su primarneslikarske boje- crvena, plava ili žuta- beu ikavog izo
štravanja ili sjenčenja. Mondrainov umjetničkikoncept sastojao se od odricanja bilo kakve želje o prikazivanju svijeta objekata, već radije o objašnjenju
struktura u jasnom geometrijskom sistemu.Glasnogovornik grupe De Stijl bio je Theo van Doesburg koji je napravio korak od površine premaprostoru. Njegova skica stambenog bloka, koja reducira kompleks na zatvorene zidove, koji prodiru jedan
u drugi desnim uglovima, ne tvore homogenu zgradu, već samo dijelove beskrajnog prostora. Sve je
otvoreno. Više nema soba. Bez sila gravitacije gornji i donji spratovi ne bi bili jasno diferencirani.Materi
 jal zidova ostaje neprirodno nejasan. Ovo je pobjeda apstraktnog prostora nad fizičkim koji do sada
dominirao arhitekturom.
Theo van Doesburg. Cornelius van Eesteren,
Studija za apartmnent
 
 blok,
1923
Svijet umjetnosti u 19. stoljeću
bio je manje-više takav da je svaki oblik ili fenomen imao svoj identitet pojedinca. Alikako je svijet pun oblika, postoji apstraktni geometrijskiporedak koji ga podcrtava. Rešetka iz desnog ugla,dominira prostorom, svaka nijansa boje kroz kombinacijuosnovnih boja, crvene, žute i plave. Ovo je bila polufilozofska analiza svijeta koju je dao De Stijl pokret, koji je
 počeo 1917. i sastojao se od holandskih arhitekata, zanatlija
i slikara.
Umjetnički rad koji su oni stvarali sastojao se od
kombinacije jednobojnih površina.
Gerrit Thomas Rietveld, Schroder House, Utrecht, 1924.
Tvorac vitrina Gerrit Thomas Rietveld, tvorac plavo- crvene stolice, dobio je nekoliko šansi od De Stijl grupe da njihove
ideje pretvori u zgrade. Slijedeći principe kao kada je 1917. napravio stolicu od dijelova drveta, koje je ponovo sastavio, o
ni Teuus Schroder, arhitektica specijalizovana za unut
rašnjosti, konstruisali kockastu kuću. Ravni zidovi su namješteni ukompoziciju nezavisnih uglova, sa projektom iznad sastavnih tačaka. Ravni krov i balkon činilo se da lebdi u zraku. Utisak  je da je veća zbog velikih površina stakla na uglovima zgrade. Ali prava revolucija je bila zamjena čvrstih zidova sa prizemljen koje se moglo slobodno transformisati. Zidovi čitavog prvog sprata su se mogli pomicati ili gurnuti u stranu,tako da su se stanovnici mogli igrati kao sa dječjim kockama, kao i imati jedan ot
voreni prostor.
 
 
Amir Pa
šić: Historija arhitekture
 Arhitektura poslije 1850.godine (3)
 47
Ideje koje je razvio u apstraktnom slikanju bili su preuzeti od arhitekata Theo van Doesburg i GerritThomas Rietweld, koji je pravio i vitrine trodimenizionalnog oblika. 1917. sa još nekim arhitektima,
uključujući i arhitektu Jacobusa Johannes Pieter Ouda i Jan Wilsa, formirali su De Stijl grupu, čiji je oruđe bio časopis istog imena koji je izlazio do 1932. Ime znači jednostavno „Stil“ i predstavlja način na koji
grupa vidi sama sebe: u kontrastu sa historijskim stilovima klasicizmom i barokom, umjetnici De Stijlvide svoj jezik oblika-
apstraktno, neokićen i sažet
- kao i sam Stil.U svom manifestu koji je izašao 1918 u drugom izdanju De Stijl-
a, intelektualni vođa grupe, Theo van
Doesburg, dao je širok opis njihovog složenog teoretskog cilja Dominantnosti individualizma, koja je
vladala u umjetnosti 19.st., trebalo se odreći u korist ravnoteže kompletnosti. Uslov za realizaciju De Stijl
-ovog novog svijeta, koji su oni zvali „svijest vremena“, sastojala se od odbacivanja okova tradicionalnog.Vizija za koju su se Doesburg i De Stijl zalagali u umjetnosti je odricanje sve ukrasne ornamentacije koja
se upotrebljavala u historicizmu, pa čak i ekspresionizmu. Umjesto toga zgrade trebaju biti radikalno
pojednostavljene kao Mondrianove slike.
Počevši od pravila desnog ugla, uvodeći kockaste volumene, stvorila bi se složena kvazi
- skulpturalna
 predstava prostora. Šema boja zgrada, koje su zaista tretirane kao skulpture, su bile svijetle, ali ograničenena primarne boje. Rezultat ovog umjetničkog
 
koncepta, koji je prvenstveno bio vođen od strane van
Doesburga, bio je neo-
 plastična umjetnost De Stijl
-a.Uticaj grupe De Stijl-a, koji je bio stalno mijenjanje koncepta tokom njegovog postojanja, nipošto nije bio
ograničen na Holandiju. Konkretno, va
n Doesburg je imao izravan uticaj na Bauhaus, koji je osnovaoWalter Gropius poslije Prvog svjetskog rata. Gropius ga je pozvao ztamo 1921. kao gosta. Prvo poznatoutjelovljenje ideja je bila crveno- plava stolica koju je napravio Gerrit Thomas Rietveld. Ponovo nalaženjeinspiracije u Mondrianovim slikama, 1917. Rietveld je napravio okvir od crnih, kockastih komada drveta,
koji su bili spojeni u ravnim desnim uglovima. Na nosivi okvir drveta, svijetlo obojene ploče drveta su bile ubačene da tvore sjedište i
 
naslon, koji su tvorili nagib postavljenjem kvadratno drvo na različite
visine.Kako su Doesburgovi nacrti iz tog vremena ostali nerealizovani, još jednom je palo na Rietvelda da da
 prvi praktični izraz za estetske koncepcije De Stijla, ovaj put na polju
arhitekture.
Tradicionalna kuća iz 19. stoljeća morala je zadovoljiti određene koncepte raskoši i monumentalnosti usvijesti njenih stanovnika. Ali za potpuno drugačije aspekte bio je zainteresovan Rietveld u izražajuSchröder kuće. Kako je nova i neobična bila, sa svojim ravnim krovom, umjesto uobičajenih visokih ilizakrivljenih, može se reći uspoređujući je sa ostatkom konvencionalnih terasa na kraju kuće.
 
Između radikalnih inovacija u Schröder kući iznenađujuće fasade od ravne, bijele žbuke i zidova
koji su se
ispreplitali i ulazili u prostor, bili su veliki stakleni prostori. Unutrašnjost takođe, bila je prepunarevolucionarnih dizajnerskih rješenja. Na prvom spratu, bilo je moguće pomaknuti zidove koji su dijelili
sobe, da bi stvorili potpuno otvore
n prostor, jako drugačiji od nepromjenjivog niza sobe koji namećučvrsti zidovi.Schröder kuća je temeljni izazov za kovencionalne graditelje. Njen varijabilan izgled, neugledan ravan
krov i gotovo industrijska trezvenost njenih fasada postavljaju potpuno novi standard, koja se od tadasmatra prekretnicom moderne arhitekture.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->