DENGUE FEVER
Walang tao ang gustong magkasakit sapagkat sapanahong ito na hindi basta-basta ang pagkitang pera mas makabubuting umiwas sa sakitupang sa ibang bagay na lamang mailaan angperang kinikita. Lalo na ngayong panahon ngtag-ualn, talagang napakaraming sakit angmaaaring dumapo sa isang tao. Isa sa mgadapat na iwasang sakit ay ang dengue fever. Itoay delikadong sakit na kapag napabayaan aymaaaring ikamatay ng isang tao.
MGA TERMINO
Tanong: Ano ang dengue fever?Sagot: Ang dengue fever ay isangnakakahawang sakit na nagmumula sa denguevirus. Ang dengue virus na ito ay naisasalin onaililipat sa pamamagitan ng kagat ng lamok.Tanong: Ano ang break-bone fever?Sagot: Ito ay isang klase ng dengue fever naang mas kadalasang dinadapuan ay mga taongmay edad na labing-lima (15) pataas. Ang mgasimtomas ng break-bone fever ay:
•
Biglaang pagtaas ng lagnat
•
Giniginaw na pakiramdam o panginginig
•
Pananakit ng mga kalamnan atkasukasuan
•
Pananakit ng ulo
•
Pagkakaroon ng maliliit at mapupulangpantalTanong: Ano ang dengue hemorrhagic fever?Sagot: Ito ay malalang klase ng dengue fever.Ang mga kalimitang nagkakaroon nito ay mgabatang nasa edad na labing-apat (14) pababangunit ang mga matatanda ay may posibilidadding magkaroon nito. Ang mga simtomas ngdengue hemorrhagic fever ay:
•
Pagsusuka
•
Pagkahilo
•
Walang gana sa pagkain
•
Pananakit ng ulo
•
Mataas na lagnat
•
Pananakit ng tiyan
•
Pagdurugo ng ilong at gilagid
•
Pagdumi nang maitim ang kulay dahilsa pagdurugo ng bitukaTanong: Ano ang aedes aegypti at aedesalbopictus?Sagot: Ang aedes aegypti at aedes albopictus aymga lamok na nakakapagsalin ng dengue fever.Ang mga ganitong klase ng lamok aynangangagat sa araw at maaari silang mabuhaysa loob at paligid ng bahay.Tanong: Ano ang WHO?Sagot: Ito ay ang World Health Organization nanagbibigay pansin sa pangkalahatang kalusugansa buong mundo.
______________________________________________________________________ MGA DAPAT TANDAAN
Tanong: Sino ang mga maaaring magkasakit ngdengue fever?Sagot: Maaaring magkasakit ng dengue feverang isang tao na nakagat ng lamok na aedesaegypti o aedes albopictus na nakakagat na ngtaong may sakit ng dengue fever.Tanong: Ano ang dapat gawin kung ang isangtao ay may sakit ng degue fever?Sagot: Ang taong may sakit ng dengue fever aydapat:
•
Pagpahingahin
•
Malimit na painumin ng tubig upanghindi matuyuan ang katawan
•
Paggawa ng paraan upang mapababaang mataas na lagnat
•
Huwag bibigyan ng aspirinTanong: Gaano katagal ang sakit na denguefever?Sagot: Ang sakit na dengue fever ay maaaringtumagal nang hanggang sampung (10) arawngunit ang pagpapagaling at pagpapalakas muling katawan ay umaabot ng dalawa (2)hanggang apat (4) na linggo.
Tanong: Paano maiiwasan ang pagkakaroon ngdengue fever?Sagot: Maiiwasan ang pagkakaroon ng denguefever sa pamamagitan ng pagsunod sa mga ito:(Napagkunan: Infectious Disease ControlService)
•
Huwag mag-iimbak ng anumang bagayna maaaring pag-ipunan ng tubig atpamugaran ng mga lamok sa loob atlabas ng bahay tulad ng mga lata, boteat gulong ng sasakyan at panatilihingtuyo ang kapaligiran.
•
Hugasan at kuskusin mabuti ang mgaplorera at iba pang pinaglalagyan ngtubig isang beses sa isang linggo.
•
Takpan ang mga pinaglalagyan ng tubigupang maiwasan ang pagpasok atpangingitlog dito ng mga lamok.
•
Tingnan at linisin nang regular ang mgaalulod ng bahay upang maiwasan angpag-iipon dito ng tubig-ulan.
•
Gumamit ng kulambo habang natutulogsa araw o dili kaya'y lagyan ng "screen"ang mga bintana o pinto ng bahay.
•
Ipagbigay-alam sa pinakamalapit nahealth center kung maypinaghihinalaang kaso ng dengue feversa komunidad.
___________________________________________________________________________ DENGUE FEVER: MALAKING PROBLEMA
Tanong: Bakit dapat pagtuunan ng pansin angsakit na dengue fever?Sagot: Ang sakit na dengue fever ay dapatpagtuunan ng pansin sapagkat kung ang isangtao ay magkakaroon ng ganitong sakit aysiguradong matitigil ang pang-araw-araw niyangginagawa, maaaring sa pagpasok saeskuwelahan o kaya naman ay sa trabaho, sakadahilanang hindi maiiwasan ang panghihinang katawan.Ang isa pang dahilan kung bakit dapat itongpagtuunan ng pansin ay ang kawalan ng bakunapara sa sakit na ito. Tinatayang mga lima (5)hanggang sampung (10) taon pa bagomakagawa ng bakuna para dito.Tanong: Patuloy ba sa pagdami angnagkakasakit ng dengue fever?Sagot: Oo, lalong dumadami ang nagkakasakitng dengue fever. Dahil na rin ito sa patuloy napagdami ng mga taong pumupunta sa siyudad olungsod kung saan karaniwan ay naiiwan lamangna nakakalat ang mga basura kung saan-saan.Gayundin naman ang kakulangan sa tubig kungkaya't hindi maiiwasan ng mga tao ang mag-ipon nito na magiging dahilan naman upangpamuhayan ng mga lamok. Maaari ding ang mgainsecticide na ginagamit pamatay ng mga lamokay hindi na gaanong epektibo dahil nasasanayna ang mga lamok dito.Kung lalabas ng bansa at titignan ang buongmundo, talagang patuloy sa pagtaas ang mganagkakasakit ng dengue fever. Kung noong 1970ay siyam (9) na bansa lamang ang mayepidemya ng dengue fever, ngayon ay umaabotna sa isang daan (100) ang mga bansa atteritoryong may epidemya nito. Noong 1950s ay908 lamang na kaso ng dengue fever angnaipapaalam sa WHO ngunit nitong 1998lamang ay umabot na sa 1.2 milyong kaso kungsaan 15,000 ang namatay.
_______________________________________________________________________ MGA DAPAT GAWIN
Tanong: Paano masusugpo ang sakit na denguefever?Sagot: Makabubuting magsimula sa kani-kanyang bahay sa pamamagitan ng pagsunod sadapat gawin upang makaiwas sa pagdami ngmga lamok na nabanggit na nga kanina sa parteng "Mga Dapat Tandaan."Sa pandaigdigang kapakanan naman, ang WHOay nagkaroon ng pagpupulong noong Oktubre1999 upang mapalakas ang implementasyon ngmga dapat gawin para sa pagsugpo sa denguefever. Ang mga dapat gawin na ito ay makikitasa "Preventing dengue and dengue hemorrhagicfever, a fact sheet for municipal and communityleaders."Puhunan ng bawat tao ang kanilang katawan sapagharap sa pang-araw-araw na gawain kungkaya't dapat itong pangalagaan. Dapat ay
panatilihing malakas ang katawan upang hindibasta-basta dadapuan ng kahit na anong sakit.
Pesteng Lamok Ito A!
Noong taong 1998 ay umabot sa
356, 554
andbilang ng mga tao na nagkaroon ng dengue sabuong Kanlurang Pasipiko. Sa Pilipinas naman ayumabot sa 35, 648 ang dami ng mga taongnakakuha ng dengue at 514 sa bilang na ito angnamatay dahil sa mapangwasak na sakit na ito.Taon-taun na lamang ay may nababalitaantayong mga nasasawi dahil sa dengue atkadalasang mga bikitima pa ng sakit na ito aymga batang wala man lamang laban.Mapangutya ang katotohanan sapagkat angakala mo na maliit na kagat ng lamok lamang aydaan na pala patungo sa iyong kamatayan.
ANO BA TALAGA ANG DENGUE?
Ang dengue ay isang sakit na dulot ng
arbovirus
(arthropod-borne virus), isangbayrus na dala-dala ng mga lamok na tinatawagna Aedes aegypti. Ang dengue ay madalas nalumalaganap sa mga parte ng mundo na maymainit na klima tulad ng Africa, Asya, Pasipiko atAustralia. Ang dengue ay naipapasa lamang saibang tao sa pamamagitan ng kagat ng lamok.Ang vayrus na dala-dala ng Ae. aegypti aymabilis na tumutungo sa iba't-ibang parte ngkatawan at dumadaloy sa daanan ng dugo ngtao. Ang presensiya ng arbovirus sa dugo ng taoay nagdudulot ng pamamaga at pagkasira ngmga blood vessels. Ang ibang parte ng katawanay lumalaki katulad ng mga lymph nodes at angmga tisyu naman sa atay ay namamatay.
ANU-ANO ANG MGA SINTOMAS NGDENGUE?
•
mataas na lagnat na tumatagal ngdalawa hanggang siyam na araw
•
pananakit ng ulo
•
panlalamig
•
pananakit ng katawan at mga kasu-kasuan
•
pagkakaroon ng mga mapupulangpantal sa katawan o rashes natinatawag na
petechiae
•
pamumula ng mata
•
sobrang pagkahina ng katawanAng inisyal na panahon ng lagnat ay tumatagalng dalawa hanggang tatlong araw. Matapos nitoay mabilis na bumababa ang lagnat at ang maysakit ay matinding pinagpapawisan. Mataposmakaranas ng panandaliang pagkagaan ngkatawan ay muling tataas ang temperatura ngkatawan ng may sakit at dito na nagsisimulanglumabas ang mga rashes o petechiae. Angpetechiae ay nagsisimula sa kamay at binti atkumakalat sa dibdib, puson at likod. Ang paladat sakong ng paa ay biglang namamaga atnamumula.
DENGUE HEMORRHAGIC FEVER (DHR)
Ang
Dengue Hemorrhagic Fever
aymasmalalang uri ng dengue at ito aynakamamatay. Ang kadalasang sintomas ngsakit na ito ay ang pananakit ng ulo, pananakitng katawan, pananakit ng mga mata, pagdurugong ilong at gilagid, pagkakaroon ng petechiae sakatawan, pagsusuka (na ang kadlasang itsurang suka ay tulad ng durog na kape), at pagtatae(na kadalasan ay sobrang itim ng kulay at maydugo).Ang pagsusuka ng dugo ay isang senyales nanagdudugo na ang tiyan ng may sakit. Angpamamaga at pagkawasak ng mga blood vesselsay nakakabawas sa daloy ng dugo. Ang pagbabang daloy ng dugo ay tinatawag na shock. AngDHR ay tinatawag din na
Dengue Shock Syndrome
.
SI AEDES AEGYPTI AT SI AEDESALBOPICTUS
Ang
Aedes aegypti
at ang
Aedes albopictus
(nasa kanan) ay ang dalawang uri ng lamok nanagdadala ng dengue at DHF. Ang mga lamok naito ay nangangagat lamang sa umaga. Ang mgaito ay nanganganak sa mga lugar na maymalilinaw na tubig tulad ng mga paso, lata atmga lumang gulong. Mayroong mga kulayputing marka sa katawan ang mga lamok na ito.Ang karaniwang biktima ng mga lamok na ito aymga batang may edad na 10 pababa. Ngunitmaaari ring magkaroon ng dengue ang mgasanggol at mga matatanda. Kapag panahon ngtag-ulan ay hindi gaanong aktibo ang mgalamok na ito at madalas silang namamahay saloob ng mga bahay-bahay kung kaya'tmasmataas ang bilang mga taong nagkakaroonng dengue tuwing tag-ulan.
ALAM NIYO BA?
Ang dengue ay unang lumaganap noong mga taong
1779-1780
sa
Asya, Aprika
at
Hilagang Amerika
.Nang mga panahong ito, ang dengue ay hindi pa nakakamamatay. Ngunit matapos ang World War II ay
Search History:
Result 00 of 00
00 results for result for
p.
Recommended
Notes
Load more
