Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
2Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Pak Per Dushkun Ne Kosove. Doc

Pak Per Dushkun Ne Kosove. Doc

Ratings: (0)|Views: 66|Likes:
Published by Haki Kola

More info:

Published by: Haki Kola on Jun 04, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/04/2012

pdf

text

original

 
Dushku ne Kosove: dilemat e riperteritjes natyrore
Nga Haki KolaDushqet ne Kosove jane te pranishem kudo ne rrafsh e ne ane te tije jane te lidhura me jetesen e kulturen ne shekuj. Pothuaj ne gjitheEuropen Dushqet konsiderohen si drure me vlera te rralla e tepabesueshme. Vetite e tyre biologjike dhe ekologjike e vecojnegjinine e dushqeve nga druret e tjere. Shume pylltare ne te dy anete kufirit te kombit Shqiptar nuk e besojne mundesine e riperteritjesnatyrore me fare te dushqeve. Hulumtimi i rasteve te vecanta dhemodeleve te trajtuara nga fermeret, si dhe i trungishteve te vjetrate mbetura deshmojne se per te arritur riperteritje natyrore tekenaqeshme, kerkohet trajtim i vecante i grumbullit ne momentindhe menyren e duhur. Momenti i duhur eshte kur druret memeprodhojne sasi te madhe lendesh. Rruga e duhur mund te jete endryshme. Ndoshta pastrimi i nenpyllit ne vjeshten kur kaprodhimtari te larte frutash dhe pergaditje e tokes per mbirje,heqje e nje pjese te konsiderueshme te drureve ne vitin e pare pasfrutifikimit, kur kane filluar mbirjet e filizave, dhe heqjen e pjesesse mbetur te drureve pak vite me vone, mund te jete pjese e rrugesse duhur qe kerkohet.
1
 
Ne Kosoven epasur me malee pyje te Ahut,Pishes apoHormoqit, qe Ivijne si kuroreper rrethrrafshit mebujqesi edushqe, ketate funditduken si tenevleresuar ete lenepasdore . Neviziten e saj neKosove nefillimin e viteve1900,etnografja EditDurham, verense Kosovaeshte e pasurme pyje tedushkut, porblegtoria nuk Ilejon at aterriten, dhe ajo Ipershkruandushqet errafshit teKosoves neforme teshkurreve tembikullotura,koka e tecilave nukmund te kalojembi lartesine edhive deleeapo lopeve.Per banoret e asaj kohe ashtu si per gjithe mesdhetaret e tjere, nuk dukejndonje dallim I madh dushkaja ishte pyll apo kullote, e kudo ndodhur dhevecanerisht ne Gjakove ne nje masiv mbi 50 mije hectare, ajo I ngjante njekullote gjigande e pushtuar nga lopet delet e dhite. Pylltaret ketu ekonsiderojne dushkun sit e degraduar, dhe si me hater e fusin edhe ne listate inventarit, pa e klasifikuar sipas gjendjes shendetsore apo potencialitprodhues. Kjo bent e komplikuar edhe procesin e planifikimit apo tekerkeses per shembull per te bere projekte rehabilitimi. Ne vendetEuropiane e ne boten e zhvilluar pergjithesisht pylltaret e kane perqendruar
2
 
se fundmi vemendjen tek dushqet. Ata po studjohen si fenomen ne gjitheshtrirjen e tyre natyrore, vecanerisht ne Europe. Vetite biologjike dheekologjike e dallojne kete gjini nga te tjerat. Tipare interesante jane(Danielewicz and Pawlaczyk 2006):
-
Shkalla e gjere ekologjike e gjinise si dhe llojet e vecanta drusore;
-
Nje game e gjere vendesh ne te cilat dushqet rriten: nga tokat evarfera ranore deri ne fushat e pasura e shpamalet shkembore;
-
Strategjia e perbashket per mbijetese e gjithe gjinise, bazuar ne jetegjatesi dhe ne strategjine e riprodhimit vegjetativ
-
 Jetegjatesia- disa here me e gjate se qeniet njerezore, eshte eveshtire te dallosh shume tipare ekologjike ne perspektiven e duhurkohore.
-
Marredheniet e mrekullueshme te dushqeve me kafshet, u bejnestrehe te gjitheve, dhe me mikprites se formacionet e tjera bimore
-
Problemet me riperteritjen, te panjohura per speciet e tjera pyjore.Afersisht tek te gjithe dushqet ka probleme te riperteritjes natyrore, edisa here dushqet luajne rolin e specieve pushtuese evasivePranohet roli I vecante I dushqeve ne kulturen e popujve, si dhe menaxhimishekullor I tij qe ka shkaktuar shumellojshmerine e shtrijen e gjere aktualete dushqeve, pjesemarrjen e tyre ne fitocenoza, dinamiken e popullsive tetyre, qe jane te gjitha rezultat I influences antropogjenike, apo e thenethjeshte I bashkejeteses se gjate me disa gjenerata njerezore..Dushqet lozin nje rol te rendesishme in Kosove, ku tre jane llojetkryesore Bunga, shparthi e qarri, Dushqet jane mbizoterues ne rrafshin eKosoves. Fermeret identifikojne e dhe Mllakun si nje lloj me vehte e metipare te vecanta, specie qe nuk eshte pershkrua nga Mitrushi. Mua mepelqen qe ky emertim popullor te perfaqesoje rrenjen (quercus robur) porduhet durim deri sa ai te vishet me gjethe e te shihet ne nje klime me tengrohet. Ne fakt kushtet ekologjike duken te pershtateshme e mua mepelqen te shpresoj se duhet te kete mbetur ndonje per fare. Ne Gjakoveidentifikohet edhe qarri I zi. Te dy keto lloje vendore ja vlen te studjohen mene detaje per tu klasifikuar e atdhuesuar ne shkencen e pylltarise shqiptare.Dushku formon kryesisht pyje te thjeshta por nuk perjashtohen rastet epyjeve te perziera. Pyjet e perziera I hasim me pjesemarrje te blirit, panjes,shkozes, frasherit, qershise, meshteknes, mellezes, lajthise, rrale te ahut epishes. Diku diku eshte mbjelle per efekt konvertimi edhe Pseudotsugadouglasi, e cila mezi ka pritur te okupoje kete toke te thelle te fresket epjellore per tu rritur me shume se 50 cm ne diameter e 25-30 meter lartesine me pak se nje gjysem shekulli, e eshte perpjekur te shperndaje nedushkajat per rreth me mijra filiza te strukura enen hijen e dushqeve hijerende, qe mezi presin ti konkurojne e perzene nga vendi I tyre.Nje nder elementet me te rendesishem te biologjise se dushkut janekerkesat e tij per drite. Drita eshte faktori me i rendesishem, sepse jo vetemmodifikon faktoret e tjere klimatike, por gjithashtu I siguron energjineesenciale per te relaizuar fotosintezen. Druret jane te adoptuara me mireper driten difuze se sa ate direkte. Drita nga lart qe vjen permes kuroravedhe boshlleqeve ne kurorat e grumbullit eshte me e rendesishmja. Kjo drite
3

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->