Matematika 2

DBH

Irakaslearentzako baliabideak
GIDA ETA BALIABIDEAK
DBHko bigarren mailarako Matematika 2 gida Zubia / Santillanaren
Hezkuntza-argitalpenetarako Sailean Joseba Santxo Uriarteren eta
Enric Juan Redalen zuzendaritzapean sortu, taxutu eta gauzaturiko
talde-lana da.
Proiektu honetan egile-talde honek esku hartu du:
M. Dolores lvarez
Miguel Marqus
Ana Yolanda Miranda
Francisco Morillo
Susana Parra
Manuela Redondo
Raquel Redondo
M. Teresa Snchez
Teresa Santos
EDIZIOA
scar Garca
Carlos Prez
Enrique Ruiz
PROIEKTU-ZUZENDARITZA
Domingo Snchez Figueroa
Ainhoa Basterretxea Llona

Zubia
Santillana

Aurkibidea
PROIEKTUAREN AURKEZPENA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

PROGRAMAZIOA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

18

IKASGELARAKO BALIABIDEAK
1. Zenbaki osoak
Unitatea hasi aurretik: Zerogarren urtea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematikaren bitxikeriak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Aurretiko edukiak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Idazkera matematikoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika-proiektua: Etxe orratzak. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Problemak ebazteko estrategiak: Erregulartasunak bilatzea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika ordenagailuan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

46
47
48
49
50
52
53

2. Zatikiak
Unitatea hasi aurretik: Alexandro Handia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematikaren bitxikeriak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Aurretiko edukiak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Idazkera matematikoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika-proiektua: Lurreko ura. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Problemak ebazteko estrategiak: Marrazki bat egitea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika ordenagailuan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

56
57
58
59
60
62
63

3. Zenbaki hamartarrak
Unitatea hasi aurretik: Haizearen norabidean . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematikaren bitxikeriak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Aurretiko edukiak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Idazkera matematikoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika-proiektua: Marka olinpiarrak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Problemak ebazteko estrategiak: Marrazki bat egitea eskalan. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika ordenagailuan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

64
65
66
67
68
70
71

4. Sistema hirurogeitarra
Unitatea hasi aurretik: Ilargiaren jabea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematikaren bitxikeriak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Aurretiko edukiak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Idazkera matematikoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika-proiektua: Erlojuak eta angeluak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Problemak ebazteko estrategiak: Angeluak marraztea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika ordenagailuan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

72
73
74
75
76
78
79

5. Adierazpen aljebraikoak
Unitatea hasi aurretik: Apisen tenplua. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematikaren bitxikeriak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Aurretiko edukiak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Idazkera matematikoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika-proiektua: Aljebra eta kalkulagailua . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Problemak ebazteko estrategiak: Eskema bat egitea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika ordenagailuan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

80
81
82
83
84
86
87

6. Lehen eta bigarren mailako ekuazioak

Unitatea hasi aurretik: Parisek merezi du . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematikaren bitxikeriak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Aurretiko edukiak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Idazkera matematikoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika-proiektua: Ekuazioak geometrikoki ebaztea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Problemak ebazteko estrategiak: Erlazioak aljebraikoki adieraztea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika ordenagailuan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

88
89
90
91
92
94
95

7. Ekuazio-sistemak
Unitatea hasi aurretik: Gabriel & Giovanni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96
Matematikaren bitxikeriak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97
Aurretiko edukiak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98
Idazkera matematikoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99
Matematika-proiektua: Joko olinpiarrak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100
Problemak ebazteko estrategiak: Ekuazioen bidezko zenbait planteamendu . . . . . . . . . . . . . . . . 102
Matematika ordenagailuan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103

8. Zenbakizko proportzionaltasuna
Unitatea hasi aurretik: Berdea gorri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematikaren bitxikeriak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Aurretiko edukiak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Idazkera matematikoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika-proiektua: Ingurumena eta birziklatzea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Problemak ebazteko estrategiak: Amaieratik hastea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika ordenagailuan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

104
105
106
107
108
110
111

9. Proportzionaltasun geometrikoa
Unitatea hasi aurretik: Hiri Debekatuko giltza. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematikaren bitxikeriak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Aurretiko edukiak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Idazkera matematikoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika-proiektua: Kubo formako irudiak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Problemak ebazteko estrategiak: Problema ebatzita irudikatzea. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika ordenagailuan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

112
113
114
115
116
118
119

10. Irudi lauak. Azalerak

Unitatea hasi aurretik: Oparia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematikaren bitxikeriak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Aurretiko edukiak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Idazkera matematikoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika-proiektua: Diseinua eta mugimendua. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Problemak ebazteko estrategiak: Marrazki bat egitea edo osatzea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika ordenagailuan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

122
123
124
125
126
128
129

11. Gorputz geometrikoak

Unitatea hasi aurretik: Unibertsoaren zentroa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematikaren bitxikeriak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Aurretiko edukiak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Idazkera matematikoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika-proiektua: Tomografiak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Problemak ebazteko estrategiak: Zuhaitz-diagrama egitea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika ordenagailuan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

130
131
132
133
134
136
137

12. Gorputz geometrikoen bolumenak

Unitatea hasi aurretik: Sirakusa arpilatu zutenekoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematikaren bitxikeriak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Aurretiko edukiak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Idazkera matematikoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika-proiektua: Lanak eta berritzeak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Problemak ebazteko estrategiak: Taulak, grafikoak eta ekuazioak erabiltzea . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika ordenagailuan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

138
139
140
141
142
144
145

13. Funtzioak
Unitatea hasi aurretik: Buru-argitasuna eta ezpata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematikaren bitxikeriak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Aurretiko edukiak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Idazkera matematikoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika-proiektua: Grafikoak zientzietan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Problemak ebazteko estrategiak: Grafikoak eta marrazkiak interpretatzea . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika ordenagailuan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

146
147
148
149
150
152
153

14. Estatistika
Unitatea hasi aurretik: Pax Augusta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematikaren bitxikeriak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Aurretiko edukiak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Idazkera matematikoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika-proiektua: Irakaskuntzari buruzko inkesta. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Problemak ebazteko estrategiak: Taulatik grafikora pasatzea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Matematika ordenagailuan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

154
155
156
157
158
160
161

PROGRAMA BEREZIAK
Prentsa eta Matematika. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162
Informazioaren eta Komunikazioaren Teknologiak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189
Gorputz geometrikoen garapena . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223

EGOKITZAPEN KURRIKULARRERAKO PROPOSAMENAK . . . . . . . . . . . . . . . .

243

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

419

Aurkezpena

Zergatik ...
Izenaren esanahia
Izenak ez dira hitzen multzo soilak. Ideiak dira, kontzeptuak. Jakintzaren Etxea izenak hezkuntza-proiektuaren eta argitaratze-proiektu baten berri ematen digu. Izen
horrek adierazten du badela aldez aurretik harrera egiteko eta segurtasuna nahiz
konfiantza emateko asmoa. Behar bezala egituratutako ikasketarako helburuak
agertzen ditu. Jakintzaren etxe nagusiaren, eskolaren, metafora da; hor hazten dira
ikasleak eta hor ikasten dute. Jakintzaren Etxea proiektu gisa sortu da, ikasleei eskolan arrakasta izaten laguntzeko eta irakasleentzako zerbitzu gisa.

Gure argitaratze-proiektuaren giltzarriak

OINARRI TEORIKOAK. Jakintzaren Etxea hausnarketatik sortu eta kontu handiz
diseinatu zen. Honako oinarri teoriko hauek izan dira etxea eraikitzeko planoak: gaien
programaziorako oinarri teorikoak, alor bakoitzeko edukien segida erabakitzekoak,
osagarri didaktikoak aukeratzekoak eta ebaluazio-proposamenak egitekoak. Plano
horietan zehaztu ziren etxearen oinarri teorikoak; hau da, justifikazio psikopedagogikoak eta zientifikoak.
GAI GUZTIEN ZUTABEAK. Jakintzaren Etxea proiektuko osagai guztiek aintzat hartzen dituzte balioak (elkartasuna, tolerantzia, izaera ekintzailea), IKTak eta oinarrizko
gaitasunak (hizkuntza-komunikaziorako gaitasuna; matematika-gaitasuna; mundu fisikoaren ezagutzarako eta harekiko elkarrekintzarako gaitasuna; gaitasun digitala eta
informazioaren trataerarakoa; gizarte- eta hiritar-gaitasuna; kultura- eta arte-gaitasuna,
ikasten ikasteko gaitasuna; norberaren autonomiarako eta ekimenerako gaitasuna).
ANIZTASUNA: GUZTIENTZAKO GUNEA. Jakintzaren Etxea guztiontzat izatea nahi
genuen. Guztientzako moduko gunea. Guztiok ikasteko, hazteko eta garatzeko baliabideak aurkituko ditugun gunea. Gehiago ikasteko edo ezagutzak finkatzeko baliabideak, hobeto ulertzeko eta ikasitakoa aplikatzeko baliabideak, aukera berriak aztertzeko baliabideak. Eta gure hizkuntza ondo ez dakiten iritsi berriei harrera egiteko
baliabideak.

Orain Etxea egia da. Etxea diseinatzen eta egiten parte hartu dute irakasleek, diseinatzaileek, psikopedagogoek, editoreek, ilustratzaileek, argazkilariek, infografistek,
maketagileek eta informatikariek. Ia amaituta dago. Baina funtsezkoa falta da: biztanleak. Beren esperientzia, lana eta ahalegina ekarriko dutenak, gelak Jakintzaz betetzeko, hormak ilusioz, eta bazterrak bizitzaz.
Guztiontzat garrantzitsuena den urratsa falta da. Gure proiektua beraien proiektu bihurtzea. Eskua luzatu, eta denok batera, ikasleen arrakastaren alde lan egitea.
Aurrera, hau da zuen proiektua. Zuen etxea da. Guztion etxea.

Proiektua zertan zehazten den

Oinarrizko lau printzipiok inspiratu dute Jakintzaren Etxearen edukia, orientazioa
eta egitura: lege-esparru berrira egokitzea (LOE), ikasleen ulermena hobetzea,
informazioaren gizarterako prestatzea eta mota askotako materialak ematea,
irakasleen lana errazteko.
Y

CM

MY

CY

CMY

tika
tema

Ma

IKASLEENTZAKO LIBURU BERRIAK

DBH

Testua bereziki zainduta duten liburuak: hizkuntza garbia eta erraza,

ikasleen mailarako hiztegi egokia.
DBH

Helburuekin koherenteak diren ariketak dituzten liburuak; zailtasunaren

arabera graduatutako ariketak, ohiturak eta trebetasunak garatzeko prestatuak.

atika
BALIA
BIDEAK
M

atem

9 78
84

baliab
ideak
GIDA
ETA

S n

DBH

Liburuko unitateei dagozkien gidoi didaktikoak: unitate bakoitzean lantzen diren

helburuak, edukiak eta gaitasunak dituzten ikasgelako programazioak, eta
ebaluazio-irizpideak.

Iraka
baliabislearentza
ko
de

GIDA ak
BALIA ETA
BIDEA
K

Zubtiia
llana
San

Mate

matik

Unita
tee
progra n
mazio
a
Ikasg
elan
lantze
balia
bide
osag ko
arriak
Progra
prents ma berez
iak:
matem a eta
ati
ka
berria
, tekno
k,
geom gorputz logia
etr
lauak ikoen ga
rapen
Anizt
as
tratae unaren
unita ra:
te
curric bakoitza
ren
ulumegok
itzape
na
Ebalu
az
Unita ioa
te
hasie bakoitza
rak
ren
amaie o eta
rako
ebalu
azioa

Irakasl
earent
zako

Sant

ia
Zubilla
na

IKASGELAKO LANERAKO BALIABIDE UGARI DITUZTEN GIDAK

Zubtiia
llana

81 47
94

Jakintzaren Etxean garrantzia eman diogu liburuen dotoretasunari, formatuari,

diseinuari, irudien edertasunari eta paperaren testurari. Hori guztia,
ongi egindako lanaren sentsazioa emateko, eta hezkuntzaren eta kulturaren
garrantzia helarazteko.

a2

DBH

Liburu
CDan honen ma
terial
izatekodago, inp
guz
rimatu tia
.
ahal

Baliabide osagarriak: matematika-proiektuak, bitxikeria historikoak,

problemen ebazpena... Ehunka proposamen, irakaslearen lana errazteko.
Programa bereziak: Prentsa eta Matematika, gorputz geometrikoen garapena...
Aniztasuna lantzeko eta ebaluazioa egiteko proposamenak: egokitzapen
kurrikularrerako baliabideak, eta unitate bakoitzaren hasierako eta amaierako ebaluazioa.
CM

MY

Zub

CY

CMY

Sant ia
illan
a

tika 2

ma

Mate

at
atem

hiago
ino ge
ma ba
proble
ta eta iak
arike
atz
zeko
1.400ez urrats eb
lagunt
engo
ean
urrats
an gor
oko lan

KM
ERA
ideak
baliab

ene
eguner
ulerm
leari
kien
Irakas
eta edu
iketan
bere
suna
Arrazo lortzeko
a-gaita
maila
tematik zeko
rat
ek ma
Ikasle unean ga
tas
oso

tzako
learen
Irakas

Ikaslearen liburuan agertzen diren ariketa guztien ebazpenak.

NA
NTZU

ERA

NA
NTZU

1.300 ARIKETA ETA PROBLEMA BAINO GEHIAGOREN ERANTZUNAK

bideak

o balia

entzak

slear

Iraka

DBH

DBH

Gainera, ebazpen-prozesu osoa agertzen da, urratsez urrats.

2

LAGUNTZA DIGITALERAKO MATERIAL OSOA

Zubilliaana

Sant

a
Zubiillana

Sant

Ikasgelan lan egiteko multimedia-baliabideak. Unitate guztien multimedia-aurkezpenak

dituen CD bat
Zubia
a
illan

ika 2

Gida pdf formatuan. Dokumentuak ikasleen artean errazago banatu ahal izateko,
fotokopiagailua erabili beharrik gabe, edota ordenagailuan kontsultatu ahal izateko.

Matemat

DBH

Ebaluazio a
kudeatzaile

Ebaluazio-kudeatzailea. Balio handiko baliabidea, ebaluazio-probak prestatzeko.

Matematika 2

DBH

Beste CD batzuk. Ikasgelako programazioak, administrazio-agiriak eta abar.

Matemat

ika 2

Multimedia
baliabideak
DBH

Gida digi
tala
Erantzunak

LOErekiko egokitzapena:
oinarrizko gaitasunak bermatzea
1. DERRIGORREZKO BIGARREN HEZKUNTZAKO CURRICULUMAREN
PRINTZIPIOAK
Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzak bermatu nahi du Espainiako hezkuntza-sisteman ikasle
guztiek prestakuntza bera jasoko dutela. Haren xedea da ikasleak kulturako oinarrizko
elementuez jabetzea; ikasleengan ikasteko eta lan egiteko ohiturak garatzea eta finkatzea;
ondorengo ikasketak egiteko eta lan-munduan sartzeko prestatzea; eta hiritar gisa dituzten
eskubideez eta betebeharrez jabetzeko heztea.

2. ETAPAKO HELBURUAK
Ikasleek Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan eskuratutako gaitasunen bidez honakoak
betetzeko gai izan behar dute:
a) Betebeharrak arduraz onartu; beren eskubideak ezagutu eta erabili, gainerakoak
errespetatuz; beste pertsona eta talde batzuen artean tolerantziaz, lankidetzaz eta
elkartasunez jardun; elkarrizketa erabiltzen trebatu eta giza eskubideak gizarte anitzaren
baterako balioak direla finkatu; eta hiritar demokratikoak izateko prestatu.
b) Diziplina-ohiturak, ikastekoak, bakarkako lanerakoak eta taldeko lanerakoak garatu eta
finkatu, ikasketak modu eraginkorrean egiteko eta norberaren garapenerako beharrezko
baldintza diren aldetik.
c) Sexuen arteko aldea eta eskubide- eta aukera-berdintasuna aintzat hartu eta errespetatu.
Gizonen eta emakumeen arteko diskriminazioa dakarten estereotipoak baztertu.
d) Ikasleen gaitasun afektiboak sendotu nortasunaren eremu guztietan eta gainerakoekiko
harremanetan; indarkeria, edonolako aurreiritziak eta jarrera sexistak baztertu; eta gatazkak
modu baketsuan konpondu.
e) Informazio-iturriak erabiltzeko oinarrizko gaitasunak garatu, ezagutza berriak eskuratzeko,
zentzu kritikoz. Teknologien esparruan oinarrizko prestakuntza jaso, informazioari eta
komunikazioari dagokionez, batik bat.
f) Ezagutza zientifikoa hainbat diziplinatan egituratutako jakintza integratutzat jo; eta
ezagutzaren eta esperientziaren esparruetako problemak hautemateko metodoen berri izan,
eta metodo horiek aplikatu.
g) Izaera ekintzailea eta norberarekiko konfiantza, partaidetza, zentzu kritikoa, norberaren
ekimena, eta ikasten ikasteko, planifikatzeko, erabakiak hartzeko eta erantzukizunak
hartzeko gaitasuna garatu.
h) Gaztelaniazko testu eta mezu konplexuak, ahozkoak nahiz idatzizkoak, zuzen ulertu eta
adierazi, bai eta autonomia-erkidegoko hizkuntza koofizialekoak ere, halako hizkuntzarik
badago; eta literaturaren ezagutzari, irakurketari eta azterketari ekin.
i) Atzerriko hizkuntza bat edo gehiago behar bezala ulertu eta hitz egin.
j) Besteen eta norberaren kulturaren eta historiaren oinarrizko alderdiak ezagutu, aintzat hartu
eta errespetatu, bai eta arte- eta kultura-ondarea ere.
k) Norberaren gorputzaren eta gainerakoenen funtzionamenduaren berri izan eta onartu,
aldeak errespetatu, gorputzaren zaintze- eta osasun-ohiturak finkatu, eta gorputz-hezkuntza
eta kirola egitea bereganatu, garapen pertsonala eta gizarte-garapena errazteko.

Sexualitatearen giza dimentsioaren aniztasunaren berri izan eta aintzat hartu.

Osasunarekin, kontsumoarekin eta izaki bizidunak nahiz ingurumena zaintzearekin lotutako
gizarte-ohiturak kritikoki aztertu eta balioetsi, kontserbazioa eta hobekuntza bultzatzeko.
l)

Arte-sormena aintzat hartu eta arte-adierazpenen hizkuntza ulertu, bai eta adierazpenerako
zenbait bide erabili ere.

3. OINARRIZKO GAITASUNAK CURRICULUMAREN BERRITASUN GISA

Hezkuntza-lege berrian (LOE) bada garrantzi berezia duen alderdi bat: zehaztu egiten dela
Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza amaitutakoan ikasleek oinarrizko zer gaitasunen jabe izan
behar duten. Gaitasun horien bidez jakin daiteke zer ikasgai diren ezinbestekoak ikuspegi
barne-hartzaileari eta eskuratutako jakintzak aplikatzeari dagokionez. Gaitasun horietaz
jabetzeak trebatu egin behar ditu ikasleak pertsona gisa garatzeko, hiritar aktibo gisa jokatzeko,
helduen bizitzan sartzeko eta bizitzan zehar etengabe ikasten jarraitzeko.
Oinarrizko gaitasuna kontzeptuak ibilbide luzea egin du hezkuntza-sistemara iritsi arte. I
zan ere, 1995. urteaz geroztik, gaitasun horiek eskuratzea izan da Europako politikako
eztabaidagai bat. Hain zuzen, urte hartan landu zituzten lehen aldiz oinarrizko gaitasunak
Hezkuntzari eta prestakuntzari buruzko liburu zurian. Urte hartatik aurrera, estatu kideetako
adituen zenbait talde lanean aritu dira, gaitasun berriak identifikatu eta definitzeko,
curriculumean sartzeko modurik egokiena aztertzeko, eta bizitzan zehar nola ikasi nahiz horiei
nola eutsi jakiteko ere.
Gaitasunen esparruan eginiko lanik garrantzitsuenen artean, hiru dira aipagarrienak: OCDEren
Gaitasunak definitu eta aukeratu (GaDeAu) proiektuan, bizitza oparoa izateko eta gizarteak
egoki funtzionatzeko oinarrizko gaitasunak zein izango liratekeen aztertu zen. ASEM
ekimenean, bizitza osoko ikasketaren testuinguruko funtsezko gaitasunak aztertu ziren.
Horretarako, gizabanako baten gaitasunen eta gizarte-helburuen arteko integrazio handiagoa
nola lor zitekeen aztertu zuten. EURYDICE txostenak interes handia erakutsi zuen, gizartean
partaidetza arrakastatsua izateko ezinbestekotzat jotzen diren gaitasunei buruz.
Ikasleen errendimendua eta hezkuntza-sistemen eraginkortasuna ebaluatzeko egiten diren
nazioarteko azterketetan ere gaitasunei ematen zaie garrantzia. Hori dela eta, PISA proiektuak
azpimarratu du gaitasunak eskuratzea garrantzitsua dela ikaskuntza finkatzeko. TUNING
proiektuak ere adierazi du, EBren barruan unibertsitate-sistema bateratzeko helburua duenak,
hezkuntzak gaitasun-eskuratzean jarri behar duela arreta.

4. OINARRIZKO GAITASUNA KONTZEPTUA

Gaitasuna hau dela onartzen da: eskuratutako ezagutzak, abileziak eta jarrera pertsonalak
zenbait testuinguru eta egoeratan modu integratuan erabiltzeko gaitasuna. Gaitasunek hiru
osagai hauek dituzte: jakitea (edukia), egiten jakitea (prozedura, abilezia, trebetasuna...) eta
izaten jakitea edo egoten jakitea (jarrera jakin bat).
Oinarrizko gaitasunek edo gaitasun nagusiek ezaugarri hauek dituzte.
Gaitasunen garapena sustatzen dute edukiak eskuratzea baino gehiago, ikasketak
zehaztean edukiak beti agertzen diren arren.
Aintzat hartzen dute ikasketak zertan erabil daitezkeen, gai den pertsona bere ekintzaesparruko problemak konpontzeko gaitasuna duena baita.
Beren izaera dinamikoa dute oinarri, pixkanaka-pixkanaka garatzen baitira, eta zenbait
egoeratan eta hezkuntza-instituziotan eskura baitaitezke.
Diziplinartekoak eta zehar-lerroak dira, zenbait diziplinatako ikasketak hartzen baitituzte
barne.
Kalitatearen eta zuzentasunaren arteko elkargunea dira, oinarrizko gaitasunen bidez
garai honetako beharrei erantzungo dien hezkuntza bermatu nahi baita (kalitatea), eta
gainera, ikasle guztiek eskura ditzatela nahi da, hiritar guztien baterako oinarria izan
dadin (zuzentasuna).

Gaitasun nagusiak edo oinarrizkoak, hau da, gizabanako guztiek pertsona gisa garatzeko eta
gizartean zein lan-munduan behar bezala sartzeko behar dituzten ezagutzak, gaitasunak eta
jarrerak, guztiengan garatuak beharko lukete derrigorrezko hezkuntza amaitutakoan eta
baliagarriak izan beharko lukete bizitza osoan zehar.

5. OINARRIZKO GAITASUNAK BIGARREN HEZKUNTZAKO CURRICULUMEAN

Curriculumean oinarrizko gaitasunak sartzeak hiru helburu ditu:
Ikasketak integratzea, bai arloetan edo gaietan sartutako ikasketa formalak, bai informalak
eta ez-formalak.
Ikasle guztiei ikasketak integratzeko aukera ematea, mota askotako edukiekin
lotzea eta eraginkorki erabiltzea, zenbait egoeratan eta testuingurutan erabili behar
dituztenean.
Irakaskuntza orientatzea ezinbestekoak diren edukiak eta ebaluazio-irizpideak
identifikatzeko aukera ematen baitute eta, oro har, irakaskuntza- eta ikasketa-prozesuari
buruzko erabakiak inspiratzea.
Curriculumaren arloek eta gaiek oinarrizko gaitasunez jabetzen laguntzen badiete ere ikasleei,
arlo edo gai jakin batzuetan ikasitakoaren eta zenbait gaitasun garatzearen arteko
erlazioa ez da unibokoa. Alor bakoitzak zenbait gaitasun garatzen laguntzen du,
eta aldi berean, oinarrizko gaitasun bakoitza zenbait alorretako edo gaitako lanaren ondorioz
eskuratzen da.

6. OINARRIZKO ZORTZI GAITASUNAK

LOEk oinarrizko zortzi gaitasun definitzen ditu, beharrezko jotzen direnak ezagutzaren gizarteko
pertsona guztientzat eta curriculumaren gai guztietan landu beharrekoak:

Hizkuntza-komunikaziorako
gaitasuna

Hizkuntza ahoz eta idatziz komunikatzeko baliabidetzat

erabiltzea da.

Matematikarako gaitasuna

Zenbakiak, haien arteko oinarrizko eragiketak, sinboloak,

adierazpide eta arrazonamendu matematikoak erabili eta
erlazionatzeko abilezia da.

Zientzia-, teknologia- eta

osasun-kulturarako gaitasuna

Mundu fisikoarekin elkarreragiteko abilezia da, bai haren

alderdi naturalean, bai gizakiaren ekintzek eragindakoan.
Metodo zientifikoaren erabilerarekin ere lotzen da.

Informazioa tratatzeko eta

teknologia digitala erabiltzeko
gaitasuna

Informazioa bilatzeko, lortzeko, prozesatzeko eta komunikatzeko gaitasunak hartzen ditu barne, baita teknologia
berriak zeregin horietarako erabiltzea ere.

Gizarterako eta
herritartasunerako gaitasuna

Unean uneko gizarte-errealitatea ulertu, lankidetzan aritu,

bizikide izan, hiritartasun demokratikoa gauzatu
aniztasuneko gizartean eta hura hobetzen lagundu.

Giza eta arte-kulturarako

gaitasuna

Kultura- eta arte-adierazpenak ezagutzea, ulertzea,

balioestea eta kritikoki aztertzea dakar.

Ikasten ikasteko gaitasuna

Ikasketari ekiteko abileziak izatea, bai eta norberaren

helburuen eta beharren arabera gero eta modu
eraginkorragoan eta autonomoagoan ikasten jarraitzeko
abileziak ere.

Norberaren autonomiarako eta

ekimenerako gaitasuna

Banakako zein taldeko ekintzak edo proiektuak pentsatzeko,

abian jartzeko, garatzeko eta ebaluatzeko gai izatea dakar,
sormenez, konfiantzaz, arduraz eta jarrera kritikoaren bidez.

7. MATEMATIKAREN EKARPENA OINARRIZKO GAITASUNEN

JABETZEAN
Gai honen curriculum osoak matematikarako gaitasuna lortzeko balio du. Izan ere, ikaskuntza
honen xedea da zenbait pentsamendu matematikoren bidez ikasleak errealitatea
interpretatzeko, deskribatzeko eta hartan eragiteko gaitasunaz jabetzea. Eduki multzo guztietan,
matematikoki arrazoitzeko, argudio matematikoak ulertzeko eta hizkuntza matematikoaren
bidez adierazteko eta komunikatzeko aukera ematen duten zenbait trebetasun eta jarrera
aplikatzen dira. Horretarako, baliabide egokiak erabiltzen dira eta ezagutza matematikoa beste
zenbait ezagutzarekin uztartzen da ondorioak lortzeko, zalantzak gutxitzeko eta eguneroko
egoera zail eta errazei aurre egiteko.
Forma, erlazio eta egitura geometrikoak bereizteak, batez ere espazio-ikuspegia garatzeak eta
formak eta adierazpenak planotik espaziora eramateko gai izateak, lagundu egiten du zientzia-,
teknologia- eta osasun-kulturarako gaitasunari buruzko gaitasuna sakontzen. Ereduak egitea
ere beste erreferente bat da horretan. Ereduak egiteak eskakizun du egoera erreal baten
ezaugarririk garrantzitsuenak identifikatzea eta aukeratzea, egoera hori sinbolikoki adieraztea
eta jarraibideak, erregulartasunak zein inbarianteak zehaztea, haiek abiapuntutzat hartuta,
ereduaren bilakaerari, zehaztasunari eta mugei buruzko aurreikuspenak zehazteko.
Bestalde, tresna teknologikoak ikaskuntzarako eta problemak ebazteko baliabide didaktiko gisa
erabiltzeak lagundu egiten die ikasleei haien informazioa tratatzeko eta teknologia digitala
erabiltzeko gaitasunerakoa hobetzen. Horrez gain, hizkuntza grafikoa eta estatistikoa
erabiltzeak komunikabideek adierazten duten errealitatea hobeto interpretatzen laguntzen die.
Hizkuntza hauen arteko elkarrekintza ere garrantzitsua da: naturala, zenbakizkoa, grafikoa,
geometrikoa eta aljebraikoa. Izan ere, aukera ematen du informazioaren erabilera ikasleen
esperientziarekin lotzeko.
Matematikak lagundu egiten die ikasleei hizkuntza-komunikaziorako gaitasunaz jabetzen;
matematika ahozko eta idatzizko adierazpenaz baliatzen baita beti ideiak formulatzeko eta
adierazteko. Horregatik, Matematika erakusteko eta ikasteko erlazio guztietan eta, batez ere,
problemak ebatzi behar direnean, bereziki garrantzitsua da ahoz eta idatziz adierazten jakitea
zer prozesu gauzatu dugun eta zer arrazoibideri jarraitu diogun; pentsamendua antolatzen
laguntzen baitu. Hizkuntza matematikoa bera ere ideiak komunikatzeko baliabide bat da.
Gainera, zehaztasun handiko terminoak dituelako bereizten da, baita usteak adierazteko
gaitasun handia duelako ere. Haren lexikoa sintetikoa, sinbolikoa eta abstraktua da.
Matematikak lagundu egiten die ikasleei giza eta arte-kulturarako gaitasunaren gaitasunaz
jabetzen. Izan ere, ezagutza matematikoa bera ere kulturaren adierazpen unibertsala da; batez
ere, Geometria. Gizakien arte-adierazpenaren zati horrek aukera ematen du gure inguruko
mundua deskribatzeko eta ulertzeko, eta bertako egituren edertasunaz ohartzeko. Gaiaren
helburua da sentsibilitatea eta sormena, zenbait pentsamendu mota, autonomia eta grina
estetikoa lantzea.
Problemak ebazteko prozesuak berak ere bereziki lagungarriak dira norberaren autonomiarako
eta ekimenerako gaitasuna sustatzeko; estrategiak planifikatzeko, nork bere erronkaren ardura
hartzeko eta zalantzarekin bizitzen ikasteko balio baitute, baita erabakiak hartzeko prozesuak
kontrolatzeko ere. Matematikaren bidez garatzen diren teknika heuristikoek ere informazioa eta
arrazoiketa lantzeko eredu orokorrak sortzen dituzte. Horrez gain, ikasten ikasteko
gaitasunarekin zerikusia duten trebetasunez jabetzeko bidea sendotzen dute. Trebetasun
horiek dira, besteren artean, autonomia, iraunkortasuna, sistematizazioa, gogoeta kritikoa eta
emaitzak komunikatzeko gaitasuna.
Matematikak, gizarte-fenomenoak deskribatzeko erabiltzen denez, gizarterako eta
herritartasunerako gaitasunaz jabetzen ere laguntzen du. Matematikak, batez ere azterketa
funtzionalaren eta Estatistikaren bidez, irizpide zientifikoak ematen ditu erabakiak aurreikusi
eta hartu ahal izateko. Gaitasun horretaz jabetzeko, gainera, problemak ebazteko prozesuetan
eginiko akatsak ere hartzen dira kontuan; ikasbide gisa. Horrek aukera ematen du, bide batez,
besteren ikuspegiak eta norberarenak berdintasunez baloratzeko.

Ikaslearen liburuko unitate

didaktikoen eskema
Ikaslearen liburuko unitate didaktikoen egitura oso argia da. Izan ere, oinarrizko edukiak,
ebatzitako adibideak eta proposatutako ariketak aurkitzeko erraztasunak ematen ditu.

Lehen orrialdea: Ikasiko duzunaren

garrantzia ematen du aditzera,
Matematikaren historiarekin zerikusia
duten pasarteen bidez. Amaitzeko,
ariketa bat proposatzen da aurretiko
ezagutzak proban jartzeko.

Zenbaki
hamartarrak
Haizearen norabidean
Enkargua amaituta zegoen, eta ontziak haizearen
laguntzaz abiadura hartu eta, noraezean, hondartzan
aurrera kilometro mordoa egin ahala, bidaiarien
aurpegia antzaldatzen ari zen: batzuen aurpegiko
kolorea zurbiltzen hasia zen, eta erabat ikaratuta eusten
zieten gurdiaren heldulekuei; beste batzuk, aitzitik,
musugorritzen ari ziren eta oihu egiten zuten gurdia
zeramaten zaldi ikusezinak akuilatu nahiko balituzte
bezala.
Maurizio Nassaukoa kondea, obraren mezenasa, oso
gustura zegoen.
Stevin jauna, haizearen indarrak mugitzen duen gurdi
honek, oihala puztuta daramala, sobera gainditzen
du nik emaniko enkargua. Hogeita bost pertsona
baino gehiago gara gurdian eta azkarrago goaz
zaldiz lauhazka bizian atzetik datozkigunak baino.

NONDIK NORAKOAK

Unitate honetan,
hau ikasiko duzu:
Zenbaki hamartarren
motak bereizten.

Simon Stevinek une bat hartu zuen

zenbait kopuru idazteko:
Kalkuluetan ikus dezakezuen bezala, gurpil
txikiagoak erabiliz gero, metro eta hogeita sei
zentimetrokoak, handitu egin daiteke abiadura.

Zenbaki hamartarren
batuketak, kenketak,
biderketak eta
zatiketak egiten.
Zenbaki baten erro
koadroa lortzen.
Zenbaki hamartarrak
biribiltzeen eta
etenduren bidez
hurbiltzen.

1 26 m

Stevinek 1,26 zenbaki hamartarra idatzi zuen.

Zein da zure altuera metrotan? Idatzi Simon
Stevinek egingo zukeen bezala.

3.3 Biderketak sistema hirurogeitarrean

3.4 Zatiketak sistema hirurogeitarrean

Denbora- edo angelu-neurriak zenbaki arrunt batez biderkatzeko:

Denbora- edo angelu-neurriak zenbaki arrunt batez zatitzeko:

1. Graduak (edo orduak) zenbaki arruntaz zatitu behar dira.
2. Hondarreko graduak (edo orduak) minututan adierazi eta gainerakoei gehitu behar zaizkie. Ondoren, lortutako minutuak zenbaki
arruntaz zatitu behar dira.
3. Hondarreko minutuak segundotan adierazi eta gainerakoei gehitu
behar zaizkie. Segundoak zenbaki arruntaz zatitu behar dira.

1. Unitate bakoitza biderkatu behar da zenbaki arruntaz.

2. Unitateak behar bezala aldatu eta multzoak egin behar dira.
ADIBIDEAK
13 Egin (25 13' 14") 5 eragiketa.
25 13' 14"
5"

ADIBIDEAK

125 65' 70"

15 Egin (65 49' 10") : 3 zatiketa.

70" = 60" + 10" = 1'+ 10"

+ 125 61' 10"

125 66' 10"

66' = 60' + 6' = 1 + 6'

1 66' 10"
F

126 66' 10"

(25 13' 14") 5 = 126 6' 10"

14 Iratik 2 h 43 min eta 39 s eman ditu telefonoz hizketan, eta Aitorrek, berriz,
denbora horren bikoitza. Zenbat denboran aritu da hizketan Aitor?
2 h 43 min eta 39 s-ren bikoitza kalkulatzeko, denbora hori 2z biderkatu
behar dugu.

65
49'
10"
05
2 60 = 120'

120'
62
169'
119
1' = 60"
1' 60"
70"
10"
1"

21 56' 23"
3"

Zatiketa bat ondo eginda

dagoen ala ez jakiteko, formula
hau aplikatuko dugu:
Zatikizuna=zatitzailea zatidura +
hondarra

Hondarra

Zatidura

Zatitzailea

JARDUN. Ariketa horietan, ia

berdin-berdin errepikatu beharko

duzu ikasitako prozedura.

63 168' 69"

78 s = 1 min + 18 s

69" = 1'+ 9"

+ 125 61' 19"

F

4 h 87 min 18 s

63 169' 69"

87 min = 1 h + 27 min

169' = 2 + 49'

+ 1 h 27 min 18 s

Zatidura

16 Egiaztatu aurreko zatiketa ongi eginda dagoela.

4 h 86 min 78 s
1 min 18 s

Horretarako, zatiketaren proba egingo dugu: Zk = zt zd + h.

2 h 43 min 39 s
2

3
21 56' 23"

+ 22 649' 10"

APLIKATU. Ariketa horietan,

ikasitako prozedura aplikatu
beharko duzu.

5 h 27 min 18 s

65 649' 19"
+ 12 5 1' 11"

Aitorrek 5 h 27 min eta 18 s eman ditu hizketan.

65 49' 10"

Hondarra

Zatikizuna

ARIKETAK
JARDUN

APLIKATU

26 Egin eragiketa hauek.

28 Makina bat 7 h 20 min eta 40 s

a)
b)
c)
d)

(12 23' 4") 3

(41' 10") 4
(2 h 19 min 14 s) 5
(1 h 33 s) 4

egoten da martxan egunero.

Zenbat denbora egoten da
martxan astelehenetik ostiralera?
HAUSNARTU

29 45 15' 37" angelua 4z biderkatuz

APLIKATU

$ = 44 56' 41" angeluaren

27 Zer neurri du A
bikoitzak?

84

10

gero, zenbateko errorea egingo

dugu segundoak kontuan hartzen
ez baditugu?

Edukien orrialdeak: Haietan,

oinarrizko edukiak eta
prozedurak azaltzen dira, baita
ebatzitako hainbat adibide ere,
laguntza gisa. Orrialde
bakoitzaren amaieran, hiru
mailatan sailkaturiko ariketak
proposatzen dira:

ARIKETAK
JARDUN

30 Egin zatiketa hauek.

a) (305 75' 85") : 5

b) (7 4' 16") : 3
c) (120 48') : 6
d) (48 36") : 4
31 Kalkulatu 12 h 47 min eta 56 s-ren erdia.

APLIKATU

32 Egin zatiketa hauek.

a) (126 55') : 3

b) 124 : 5

HAUSNARTU. Prozedura

HAUSNARTU

33 Telefono-operadore batek guztira 22 h 49 min

eta 32 s eman ditu telefonoz hizketan

astelehenetik ostiralera. Egunean zenbat
denbora eman du hizketan, batez beste?

85

errepikatzeko eta aplikatzeko gai

zarenerako, beste ariketa bat
proposatzen dizugu, buruari
eragiteko.

Funtsezkoena: Laburpena eta

autoebaluazioa ageri dira.

Funtsezkoena
ULERTU HITZ HAUEK
Azalerak

Erdiko
angelua

A=bh

r
h

A=

(B + b) h
2

Pa
2

A=

4. IRUDIA

B
D
A
Kanpoko
angelua

Angelu
zirkunskribatua

AOsoa = A1. irudia + 2 A2. irudia +

Azalera guztiak kalkulatu behar dira.

A1. irudia = 30 55 = 1.650 m2
(B + b) h
(26 + 20) 15
A2. irudia =
=
= 245 m2
2
2

A4. irudia = r 2 = 152 = 706,5 m2

a)

b)

a=

6 cm

l
l
c) 102 = (8,1)2 + = 102 (8,1)2
2
2
2

l
=
2

28 = 5,29 cm

34,39 = 5,86 l = 11,72 cm

2. PITAGORASEN TEOREMA ERABILTZEA, POLIGONO BATEN ALTUERA KALKULATZEKO

b)
6c
m

6c

6c

a)

LEHENA. Triangelu
3 cm
angeluzuzena eta haren
6 cm
neurriak identifikatu behar dira.

27 = 5,2 cm

706,5
= 2.693,25 m2
2

1. Triangelu angeluzuzen baten hipotenusa

25 cm-koa da, eta kateto bat, 15 cm-koa. Beste
katetoaren luzera hau da:
a) 18 cm b) 20 cm
c) 24 cm
d) 21 cm
2. 6 cm-ko diagonala duen karratuaren aldea:
a) 2 cm
b) 3,42 cm c) 4,24 cm d) 5 cm

3. 4 cm-ko aldea duen triangelu aldeberdinaren

azalera hau da:
b) 13,84 cm2
c) 15,84 cm2
a) 6,92 cm2
4. Irudiaren azalera hau da:
a) 40 cm2
c) 48 cm2
b) 44 cm2
d) 52 cm2

c) 62 = h2 + 32
h2 = 62 32
h =

Pitagorasen teorema erabiltzea, poligono

baten aldea kalkulatzeko

Irudi lau baten azalera kalkulatzea

5. Irudiaren azalera hau da:

2 cm

a) 18 m2
b) 19,5 m2
c) 24 m2

5 cm

1 cm 3 cm

5 cm

6. Hexagono erregularraren azalera 12 cm2-koa

bada, margotutako zatiaren azalera hau da:

Pitagorasen teorema erabiltzea, poligono

baten aldea kalkulatzeko

16 10
= 3 cm
2

16 cm

h =

= 1.6650 + 2 345 +

ETA ORAIN JARDUN.

10 cm

3 cm

BIGARRENA. Pitagorasen teorema aplikatu behar da.

a) 62 = h2 + 32
b) 62 = h2 + 32
h2 = 62 32
h2 = 62 32

27 = 5,2 cm

c)
h

m
6c

Kalkulatu poligonoen
altuerak.

ETA ORAIN JARDUN

l
2

BIGARRENA. Pitagorasen teorema aplikatu behar da.

a) 82 = 62 + c2
b) 82 = 62 + a2
c2 = 82 62
a2 = 82 62

28 = 5,29 cm

cm

8c

10

haren neurriak identifikatu behar dira.

A4. irudia

c)
m

8 cm

6 cm

LEHENA. Triangelu angeluzuzena eta

AOsoa = A1. irudia + 2 A2. irudia +

27 = 5,2 cm

8 cm
5 cm

a) 2 cm2
b) 4 cm2

c) 6 cm2
d) 8 cm2

7. Margotutako zatiaren
azalera hau da:
a) 7,72 cm2
b) 9,72 cm2

c) 5,44 cm2
d) 3,44 cm2

Unitatean landutako matematikahiztegia ageri da.

EGIN ERA HONETARA.
Unitatearen oinarrizko prozedurak
dira. Prozedura bakoitza
azaltzeko, ariketa bat ebazten da
urratsez urrats. Horrela,
ebazpenerako metodo orokorra
irakasten da.

BIGARRENA.

55 m

8,1 cm

Kalkulatu poligonoen
aldeak.

30
= 15 m.
2
A4. irudia

HIRUGARRENA. Eragiketak egitea, azalera osoa kalkulatzeko.

1. PITAGORASEN TEOREMA ERABILTZEA, POLIGONO BATEN ALDEA KALKULATZEKO

h =

4. IRUDIA Erradio hau duen zirkulua:

26 m

30 m

EGIN ERA HONETARA

c=

2. eta 3. IRUDIA Trapezio angeluzuzena. Oinarri handiena: 26 m;

60 30
= 15 m.
txikiena: 26 6 = 20 m; eta altuera:
2

D
A
Barruko
angelua

A = r 2

1. IRUDIA 55 m luze eta 30 m zabal den laukizuzena.

Angelu
erdiinskribatua

C
D

bh
2

Angelu
inskribatua

LEHENA. Irudia azalera kalkulatzeko moduko iruditan deskonposatu

behar da.

60 m

3.
IR
UD
IA

Dd
2

A=

Kalkulatu tenpluko oinplanoaren azalera.

1. IRUDIA

A=

2.
IR
UD
IA

A = l2

6m

A=ba

A
b

B
h

d
b

ULERTU HITZ HAUEK.

3. IRUDI LAU BATEN AZALERA KALKULATZEA

Angeluak zirkunferentzian
D

4 cm

14 cm

198

Autoebaluazio bat da. Liburuaren

amaieran ageri dira haren
ebazpenak.

199

Ariketak
ADIERAZPEN ALJEBRAIKOAK

37. G Kalkulatu adierazpen honen zenbakizko balioa:

2x 3. Hona hemen x-ren balioak:
1
a) x = 1
b) x = 0
c) x = 2
d) x =
2

32. G Adierazi esaldiak hizkuntza

aljebraikoan.
a)
b)
c)
d)
e)
f)
g)
h)
i)
j)

Zenbaki baten bikoitza gehi 5.

Zenbaki baten hirukoitza ken 6.
Zenbaki bat gehi 4ren bikoitza.
Zenbaki bat ken 8ren erdia.
Zenbaki baten eta 7ren baturaren
berbidura.
Zenbaki baten erdiaren kuboa.
Zenbaki baten berbiduraren erdia.
Zenbaki bat gehi haren berbidura.
Zenbaki baten berbiduraren laukoitza.
Zenbaki baten erdia ken 3.

38. G Kalkulatu 3x2 2y + 4 adierazpenaren zenbakizko

balioa, x-ren eta y-ren balio hauetarako:
a) x = 1, y = 2
1
b) x = 2, y =
2

39. GG Kalkulatu zer balio duen a aldagaiak

4x3 + 3x2 ax 5 adierazpenean, jakinik
zenbakizko balioa 0 dela, x = 1 bada.

33. GG Idatzi adierazpen aljebraikoak

esaldi gisa.
x+3
x
a) 4x 2
d)
g) 3 x
4
2
h) (2x 1)2
b) 5 2x
e) (x + 2)2
c) 2x3
f) x2 4
i) (2x)2 1

40. GG Kalkulatu zer balio duen a-k 2x2 3x a

adierazpenean, jakinik zenbakizko balioa
5 dela, x = 3 bada.

MONOMIOAK
41. G Osatu taula.
Monomioa

EGIN HONELA

Maila

3a 2 b 4

34. Adierazi, adierazpen aljebraiko baten bidez,

5 cm-ko altuera duen triangelu isoszele baten
azalera.
LEHENA. Azalera kalkulatzeko
behar diren elementu guztiak
izendatu behar dira.
Elementu ezezagunak
adierazteko, letrak
erabiltzen dira.

x3y2

a 2 bc

z6

2
3

bc 2

a) 12ab eta 2ab antzekoak dira.

b) 7xyz eta 7xy aurkakoak dira.
c) 7xy2z eta 7x2yz antzekoak eta aurkakoak dira.
1
ab antzekoak eta aurkakoak dira.
12

a) Zenbat denbora behar izan dut lantokira iristeko?

b) Etxerakoan ez badut atzerapenik izan, zenbat
denboran egin ditut bi ibilbideak?

a) Zer angelu izango du goizeko 8etan?

b) Eta goizeko 9etan?
c) Zer angelu izango du eguerdiko ordu batean?

71. GGG Udaberriko ondoz ondoko bi ekinozioren

artean igarotako denborari urte tropiko deritzo, eta
365 egun, 5 ordu, 48 minutu eta 45,51 segundo
irauten du.

66. GG Makina bat 4 ordu 50 minutu eta 30 segundo

egoten da martxan segidan; eta ondoren, 1 ordu
eta 50 minutu, itzalita. Zenbat denbora beharko
du makinak hiru lan-txanda eta atsedenaldi
osatzeko?
67. GG Margolari batek
3 ordu eta laurden
eman ditu goizean
egongela
margotzen,
eta 2 ordu eta
erdi, arratsaldean.
a) Zenbat denbora behar izan du guztira?
b) Zenbat denbora gehiago aritu da goizean?
c) Orduko 19,20 irabazten badu, zenbat dagokio?

Unaik jan duen pastel zatia 35eta 10'-ren

adinakoa da.
Josuk 40 eta 30'-ko zatia jan du.
Aritzek 50 eta 40'-ko zatia jan du.

a) 5. mailako bi monomio, antzekoak direnak,

baina ez aurkakoak.
b) 5. mailako bi monomio, aurkakoak direnak,
baina ez antzekoak.
c) 5. mailako bi monomio, antzekoak eta
aurkakoak.

70. GGG Gela batera eguzki-izpiak sartzen dira

goizean eta inklinazio jakin bat izaten dute
horman islatutakoan. Udako egun bateko goizeko
7etan, angelua 22eta 14'-koa zen. Ordu batetik
bestera, angeluaren inklinazioa 2 10'eta 20"
handitzen da.

IKERTU

69. GG Unai, Josu eta Aritz pastel bat jaten ari dira
hiruren artean:

43. GG Idatzi, ahal bada.

65. GG Nire etxetik lantokira bi geltoki daude;

lehenengora iristeko, 32 min eta 54 s behar izaten
ditut, eta bigarrenera iristeko, 44 min eta 27 s.
Gaur, atzeratu egin da trena, eta lehen geltokira
iristeko normalean baino 19 min eta 40 s gehiago
behar izan ditu, eta bigarrenean, beste 26 min eta
32 s atzeratu da.

68. GG Julenek 8 irabazten ditu larunbatetan

lanordu bakoitzeko, eta orduko 9,50 ,
igandeetan. Hilabete honetan hiru larunbatetan
eta lau igandetan egin du lan: larunbatetan 5 ordu
eta erdi, eta igandeetan, 3 ordu eta hiru-laurden.
Zenbat kobratuko du hilaren amaieran?

d) 12ab eta

35. GG Triangelu baten oinarria 4 cm-koa bada,

idatzi azalera adierazten duen adierazpen
aljebraikoa.

4
9

42. G Adierazi zuzenak ala okerrak diren esaldiak.

Arrazoitu erantzuna.

5 cm

Dagokion formula idatzi behar da.

x5
5x
A=
=
2
2

36. GG Adierazi
aljebraikoki irudiaren
azalera.

Koefizientea Letrazko zatia

8xyz 2

NOLA ADIERAZTEN DIRA ALJEBRAIKOKI

ZENBAIT ERLAZIO GEOMETRIKO?

BIGARRENA.

c) x = 1, y = 3
1
1
d) x = , y =
4
4

Unitateko
ariketak:
Edukien
arabera
sailkaturiko
ariketak eta
problemak.
Enuntziatuek
ikono bana
dute aurrean,
zailtasun-maila
adierazteko.

a) Zenbatekoa da hiruren artean jan duten pastel

zatia?
b) Zer neurri du geratzen denak?

Gure egutegietan urte zibila erabiltzen dugu, eta

365 edo 366 egun izaten ditu. Hortaz, egun osoen
bidez zenbatzen dugu urtea.
a) Zenbat minutuko aldea dago urte tropiko baten
eta 365 eguneko urte zibil baten artean?
b) 4 urteren buruan, zenbateko aldea izango da
bien artean, ordu, minutu eta segundotan?
72. GGG Juliotar egutegiak (egungoaren aurretikoak)
egun bat gehitzen zion egutegiari 4 urtean behin;
eta bisurtea esaten zioten.
a) Zein da 4 urte tropikoren eta 4 urte zibilen
arteko aldea, haietako bat bisurtea bada?
b) Zenbat urte igaro behar dira aldea 10 egunekoa
izan dadin?
73. GGG Juliotar egutegiaren
desfasearen eraginez,
Gregorio [Link] aita santuak
egutegia berritzeko agindua
eman zuen. Gregoriotar
egutegian, egungoan, urte
bisurteak 4z zati daitezkeenak
dira; 100ez zati daitezkeenak
baina 400ez zati ezin
daitezkeenak izan ezik (beraz,
2100. urtea ez da bisurtea izango).

Ikertu:
Ariketa
horietan zure
buruazkartasunaz
baliatu
beharko duzu,
ikasi berri
dituzun
edukien
erregulartasun
eta
propietateez
jabetzeko.

Zenbat urte igaro behar dira egun

bateko desfasea izateko?

91

106

Egunerokoan
86. GGG Etxebizitzari eta
bizigarritasunari buruz asko
eztabaidatu ondoren,
etxebizitzaren neurri egokiei
buruzko zenbait ondorio
atera dira.
Bi logelako
etxebizitzetarako,
hauek dira gomendioak:
Harrera-gelaren luzerak zabalera
halako hiru izan behar du.

87. GGG SANTILIBURU

argitaletxeak zientziafikziozko liburuen bilduma
atera behar du.
Diseinatzaile grafikoek
itxura berritzailea eman
nahi diote. Gainera, letra-tipoa
eta liburuaren formatua aldatzea
pentsatu dute: orrialdeen luzera zabalera
baino 5 cm handiagoa izango da.

Sukaldearen eta logelen zabalerek

harrera-gelaren zabalera halako bi
izan behar dute, eta luzerek,
harrera-gelaren zabalera
halako hiru.
Korridorearen zabalerak
sukaldearenaren erdia izan
behar du, eta luzerak, harreragelaren zabalera halako bost.
Egongelaren zabalerak sukaldearen luzeraren
berdina izan behar du, eta luzerak,
harrera-gelaren zabalera halako bost.
Komunak karratua izan behar du, eta haren
aldeak, sukaldearen zabaleraren berdina.

Egunerokoan: Unitatearen azken

orrialdean proposatzen diren
problemetako datuak errealak
dira. Problemak horiek ebatzita,
ikasitako guztiak zertarako balio
duen ohartuko zara, eta
lagungarria ere izan dakizuke
eguneroko bizitzarako.

Zuzendaritza-taldeak hiru aukera

eman dizkie:
a) Orrialdeen zabalera 3 cm handitzea.
b) Orrialdeen luzera 3 cm handitzea.
c) Zabalera eta luzera 3 cm handitzea.
Orrialde bat inprimatzeko tintaren
kostua 0,007 /cm2 bada, zer alde dago lau
proposamenen kostuen artean?
88. GGG TORA enpresa eraikitzaileak karratu
forma duen lur-sail bat erosi eta
urbanizazio-proiektu bat egin du,
udalari aurkezteko.
Hirigintza-arauen arabera, orubearen alde
bateko 3 m-ko zabalerako lur-saila udalari eman
behar dio.

Harrera-gelaren zabalerak ezin badu izan 1,5 m

baino txikiagoa, zenbatekoa da ezaugarri horiek
dituen etxebizitza baten gutxienezko azalera?

a) Zenbatean txikitu da orubearen azalera?

b) Zer gastu da hori, hasieran orubeari esker
422.000 -ko etekina lortuko zutela uste
bazuten?

110

11

Irakaslearentzako baliabideak
Badakigu irakasle bakoitzak egoera jakin bati egin behar izaten diola aurre ikasgelan.
Horregatik, ezinbestekoa da irakasleek baliabide aukera zabala eskura izatea;
behar bezala lan egiteko. Irakaslearen gidak baliabide ugari eskaintzen du, ikasgelan egin
beharreko lanerako laguntza gisa.
Gidan ageri diren atalen eta fitxen formatua irakasleek erabiltzen dituzten materialetara ongi
egokitzeko saiakera ere egin dugu. Fitxak fotokopia badaitezke ere, haien erreprodukzioa eta
kontsulta errazteko, CD batean aurkeztu dugu Gida osoa. Hortaz, oso erraz inprima daitezke
fitxak.
Irakaslearen gida bost atal handitan banaturik dago: Ikasgelarako programazioa, Ikasgelarako
baliabideak, Programa bereziak (Prentsa eta Matematika, Gorputz geometrikoen garapena),
Egokitzapen kurrikularrerako proposamenak eta Unitatearen hasierako eta amaierako
ebaluazioa egiteko proposamenak.

1 Zenbaki
UAK
HELBUR

osoak

rutan.
testuingu
, zenbait
zea.
bereiztea
a kalkulat
i osoak
absolutu
Zenbak
n balio
natzea.
i oso bate
eta
bat orde
Zenbak
rketak
multzo
k, bide
i osoen
k, kenketa
Zenbak
batuketa
n
osoe
i
n
Zenbak egitea.
ak eta haie
zatiketak
eket
osoko berr
etzaile
a.
Berr
egite
k
eragiketa

ulatzea.
osoa kalk
a,
baten erro
tuak egite iketen
i arrunt
konbina
erag
Zenbak
eragiketa irik gabe, eta
i osoen
ntes
Zenbak iekin eta pare
atzea.
ulatzea.
parentes
iak kalk
a errespet
zaile guzt
hierarki
tan
zatit
n
komune
ea.
i oso bate
n zatitzaile ena kalkulatz
Zenbak
tzo bate
txiki
mul
tan
n
osoe
komune
Zenbaki a eta multiplo
handien

.
binatuak
iketa kon
zioa.
Ordena
ketak. Erag
zehatza.
i osoak.
k eta ken
zatiketa
Zenbak
batuketa
i osoen
ekin.
osoa
i osoen
koadro
a. Zenbak
k berreket
Zenbak
biderket
Eragiketa
baten erro
i osoen
eketak.
baki oso
Zenbak
nteko berr ro zehatza. Zen
ile arru
etza
koad
Berr
n erro
ak.
i oso bate
z. Hondarr
Zenbak z eta gutxiago
gehiago
a.
n hierarki
a.
ikete
asun
Erag
zatigarrit
i osoen
ea.
ordenatz
Zenbak
ulatzea.
raztea eta
akoa kalk
bat adie
multzo
a eta aurk
atuz.
i osoen
absolutu
Zenbak
n balio
araua aplik
keta.
i oso bate
a, zeinuen
eta ken
URAK,
Zenbak
batuketa
etak egite
PROZED
i osoen
ak eta zatik
zea.
ASUNAK
Zenbak
iltzea,
n biderket
TREBET
a kalkulat
osoe
a.
i
darr
IAK
ea eta erab
hon
LEZ
erabiltze
Zenbak
ilera jakit
osoa eta
ETA ABI
arauak
uen erab
koadro
eketen
zein
erro
iz
n
Berr
bate
ien nah
i arrunt
parentes
egiteko.
Zenbak
arkia eta
binatuak
unetan
iketen hier eragiketa kon
ulatzea.
Erag
iak kalk
rkagai kom
osoen
zaile guzt
zea, bide
zenbaki
ulat
zatit
n
.t. kalk
i oso bate
. eta m.k
Zenbak
en z.k.h
aki osor
akizko
Bi zenb osatuz.
o, zenb
ebaztek
deskonp
teko eta
jakinaraz
razteko,
hartzea.
rak adie
aintzat
zako egoe ilgarria dela
hartzea.
ko bizit
aintzat
erab
Egunero a zehatza eta
atzea eta
errespet
hizkuntz
iltzea.
zpenak
AK
tuz erab
oen eba
JARRER
kon
erak
eta
Gain
kritikoki
ulagailua
Kalk

EDUKIAK

urik
zehatza
zioak,
a arkatza
eko mod
informa
erantzun ritmoak egite
adierazt
ulatzea,
k dituzten
oitzean
a, algo
eta kalk
uz egite
o zenbakia eta kasu bak
bereiztea
, ordena,
motatak
atzea (bur
iltzea,
n emaitza
e baterako
Zenbait atzea eta erab
iena aplik
o eragikete modu egok
iltzea; esat
erlazion
oinarrizk
zeko
ikoki erab
sistemat
i arrunten ea eta kalkulat
ere.
iltzea).
eta
bak
ka
a
erab
Zen
kriti
akitz
este

erab
a, balio
ulagailua
emaitzen
behar den erabiliz, kalk
berri izate ikoa, bai eta
era
jokaeren
sistemat
eta pap
lotutako
ikuspen
tikarekin
eta berr
Matema ea, doitasuna
egiaztatz
egitea.
egitea.
zehatzak
eketak
zatiketa
nteko berr
i osoen
IDEAK
en
etzaile arru
Zenbak
berreket
n
un eta berr
ZIO-IRIZP
k egitean eta eragiketen
zuzenea
Berrekiz
EBALUA
akizko
eragiketa
iltzea
eketen
ea eta zenb
la erab
Berr
ar beza a.
alderatz
ak beh
i osoak
eta osoa
akoa
atze
arau
tza
bak
aurk
spet
Zen

a eta
ro zeha
a erre
ea.
absolutu
hierarki
n erro koad
adierazt
n balio
i oso bate
.t.
n egitea.
i oso bate
. eta m.k
Zenbak zea.
Zenbak zea.
ketak zuze
uen
baten z.k.h rketa gisa
k eta ken
kalkulat
an, zein
bide
kalkulat
multzo
batuketa
zatiketet
i osoen
ai lehenen
i osoen
etan eta
Zenbak zea, biderkag
Zenbak
biderket
arkia
i osoen
kalkulat
osatuz.
iketen hier
Zenbak
atzea.
a, erag
deskonp
araua aplik binatuak egite
uta.
iketa kon kontuan hart
Erag
:
ntesiak
eta pare
zen dute
ek osat
, , hau
multzoa
+3, +4
KEMA
i osoen
+1, +2,
Zenbak
AREN ES
tiboek:
Oso posi
UNITATE
4
akiak.
2, 3,
0 zenb
oek: 1,
atib
Oso neg

PTUAK
KONTZE

18

KO
KOPIATZE
FOTO
DBH 2
MATIKA,
MATE

1. IKASGELARAKO PROGRAMAZIOA

RAMAZIOA
RAKO PROG
IKASGELA

1
NAK
tatzea,
interpre
GAITASU
, kritikoki
O DIREN
zea.
rutakoak
ildua
testuingu egokiena aukerat
LANDUK
edo hurb
hainbat

Atal honetan, ikasgelarako programazioak gauzatzeko gidoi

orientagarriak aurkezten dira irakasleentzat. Gure asmoa
ez da irakasleen lana egitea; hezitzaileari berari baitagokio
ikasturterako programazioa prestatzea,
ikastetxearen zein ikasleen ezaugarriak
kontuan hartuta. Zubia/Santillanak zeregin hori erraztu
besterik ez du egin nahi.

I OSOAK
ZENBAK
tak
Eragike

n balio
zenbakie da.
ar
badute,
Batuketa
u bera
jarri beh
u bera
iek zein
13
Zenbak ak batu eta zein
(7) =
(6) +
absolutu
+13
lutuen
(+7) =
balio abso
(+6) +
badute, txikiena) eta balio
erdina
ken
desb
a
behar da.
u
dien
Zein
ua jarri
egin (han
ren zein
kenketa
) = +1
dienekoa
(+7
+
han
(6)
absolutu
1
(+6) =
(7) +

bera da,
zenbakia
Kenketa
n aurkakoa
i oso bate
.
) = +3
Zenbak
aldatuta
aur (3
nari
zeinua
) = 3
ko, lehe
aur (+3
keta egite ar zaio.
en ken
aki osor akoa batu beh
zenb
) = 3
Bi

aur (2
aren aurk
(5) +
bigarren
(2) =
(5)

ar dira.
zatitu) beh
rkatu (edo
.
ak bide
badute,
absolutu
erdina
+5
u desb
keta
zeko), balio
(+3) =
eta zein
a eta zati
(edo zatit
(+15) :
ua + da,
Biderket
rkatzeko
2
en zein
(+6) =
osoak bide
emaitzar
(12) :
Zenbaki
badute,
u bera
S. L.
) = +8
iek zein
(2

ACIN,
)
bak
(4
Zen
A EDUC
SANTILLAN
) = 6
S. L. /
ORIALA,
(+2) (3
A EDIT
KO
KOPIATZE
FOTO
DBH 2
MATIKA,
MATE

19

Horretarako, gai bakoitzaren gidoia egin dugu. Bertan,

lantzen diren helburuak, edukiak, gaitasunak eta
ebaluazio-irizpideak agertzen dira.

A ZUBI
MATERIAL

S. L.
ACIN,
A EDUC
SANTILLAN
S. L. /
ORIALA,
A EDIT
A ZUBI
MATERIAL

2. IKASGELARAKO BALIABIDEAK
Atal honetan, ikasgelarako ideiak, aholkuak eta iradokizunak ageri dira, eta unitate bakoitzerako
baliabideak ere baditu atal hauetan banatuta.

UNITATEA HASI AURRETIK...

Zerogarren urtea

Bikoitiak eta bakoitiak

Zenbaki bikoitiak (2z zatigarriak) eta zenbaki
bakoitiak eguneroko bizitzako testuinguru askotan ageri
dira.

Dionisio Txikia monjea zen; V. mendearen amaieran jaio

eta VI. mendearen erdialdean hil zen. Izatez armeniarra
zen eta abadea izan zen Erromako komentu batean.
Haren adimena zela-eta nabarmendu egin zen eta
Aita Santuak lan bat eman zion: Gabonak ospatzeko
data bateratzea kristauen egutegian.

Esate baterako, kaleetako etxeen zenbakietan. Espaloi batean

zenbaki bakoitiak daude, eta aurkakoan, bikoitiak.
Informatikan oso garrantzitsua da paritate kontzeptua.
Ordenagailuek sistema bitarrean adierazitako informazioarekin
egiten dute lan; hau da, 1 eta 0 zifrak baino ez dituzte erabiltzen.
Informazioa memorian gordetzean, behar bezala gordetzen dela
ziurtatzeko, ordenagailuen paritate-bit izenekoa gehitzen
diote byte (8 biteko multzoa) bakoitzari, byte hori
zuzena den ala ez jakiteko.

Kristau erlijioko jai garrantzitsuenen, Gabonen, datak

ikertzean eta finkatzean, ez zuen erreferentzia gisa
hartu Erroma fundatu zuteneko urtea, Jesu Kristoren
jaiotza baizik. Dionisiok berak data hori Erroma sortu
zuteneko 754 a.u.c. (ab urbe condita) urtean ezarri zuen.
Data hori eta kristau-aroaren sorrera onartu egin zituen
Karlomagnok bi mende geroago, une hartatik aurrerako
urteak zenbatzeko beharra izan zuenean, dokumentu
ofizialei data jartzeko.
Zerogarren urteari buruz sortutako eztabaida zela-eta,
egile batzuek diote ez zela zerogarren urterik egon, garai
hartan ez zutelako zero zenbakiaren berririk Europan.
Eragiketetan ez zuten zero zenbakia erabiltzen
(batuketako elementu neutro gisa), baina bazekiten zer
esanahi zuen. Hala, garai hartako idatzietan latinezko
Nullae hitza erabiltzen zuten, ezer ez esan nahi duena.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Beraz, zero zenbakia existitzen zen eta zenbaki negatiboak

ziren existitzen ez zirenak; izan ere, XVII. mendera arte ez zen
Kristo aurreko urteei buruz hitz egiten zenbaki negatibo gisa.
Esaterako, V. mendean, K.o. 1. urtearen aurrekoa
ez zen 1 urtea, 753 a.u.c. urtea baizik.
Datak ordinalak izatea onargarria da, kristau-aroan
zerogarren urterik ez zela izan azaltzeaz gain, arabiarrek
ere ez zutelako zerogarren urterik izan; dena den,
arabiarrek VIII. mendean egiten zituzten eragiketak
zero zenbakiarekin. Itxuraz Indiatik hartu zuten,
eta ez litzateke harritzekoa VII. mendearen
amaieran haren berri izatea, Hegira egutegia
ezarri zutenean (Hegira
K.o. 622. urtean izan zen).

46

12

1
MATEMATIKAREN BITXIKERIAK

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

1 Zenbaki osoak

Ordenagailuak paritate bikoitiko metodoa erabiltzen badu,

byteari 1eko bat gehituko dio 1ekoen kopuru bakoitia badu.
Bestela, 0 gehituko dio. Paritate bakoitiko metodoa alderantzizkoa
da: byteari 1ekoa gehitzen zaio, 1ekoen kopuru bikoitia badu, eta
0 gehitzen zaio, bestela. Erreparatu adibideei:
Paritate bikoitiko metodoa: 11100010 Gehitutako bita: 0 (4 1eko daude)
10001111 Gehitutako bita: 1 (5 1eko daude)
Paritate bakoitiko metodoa:11100010 Gehitutako bita: 1 (4 1eko daude)
10001111 Gehitutako bita: 0 (5 1eko daude)
Zenbait jokotan ere ageri da paritate ideia. Esate baterako, erruletan bola Bikoitian ala Bakoitian
erortzea egin daiteke apustu.
Txanponekin ere egiten da Bikoitia ala bakoitia izeneko joko bat. Joko horretan, bi, lau edo sei jokalarik
hartzen dute parte. Jokalari batek txanpon kopuru bat hartzen du. Txandaka, bakoitzak bikoitia ala bakoitia
aukeratuko du, eta gero, txanpon guztien kopurua bikoitia ala bakoitia den asmatu behar dute.
Bat-batean, jokalariek eskuan dituzten txanponak erakutsi eta asmatzen duenak puntu bat
lortuko du.
IRAKURTZEKO GAITASUNA

Unitatea hasi aurretik

Ikaslearen liburuari
hasiera emateko erabili
dugun pasartea zer
testuinguru historiko eta
matematikotan gertatu zen
azaltzen du.

Tales Miletokoa
Tales Miletokoa Greziako zazpi jakintsuetako bat izateaz
gainera, Geometria garatzen hasi zen lehen greziar
matematikaria izan zen.
Urtetan jasan behar izan zituen lanean eta ikertzen
emandako orduak alferrikakoak zirela uste zutenen
isekak. Baina, egun batean, ezagutzei etekina
ateratzea erabaki zuen. Meteorologia-behaketa egin
eta oliben hurrengo uzta oso ugaria izango zela aurreikusi
zuen. Miletoko dolare guztiak erosi zituen.
Oliben uzta izugarri ona izan zen eta nekazariek
ordaindu egin behar izan zioten dolareak
erabiltzeagatik.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

47

Matematikaren bitxikeriak.
Matematikaren alderdi
bitxiak, ohar historikoak...
azaltzen ditu, ikasleen
motibazioa pizteko.

Aurretiko edukiak.
Aurreko mailetako edo
unitateetako edukiak
agertzen dira,
beharrezkoak direnak
unitatean aztertuko diren
edukiak ulertzeko.

AURRETIKO EDUKIAK

Zenbaki osoen aplikazioak

gogora ekartzea.

IZAN ERE...
Eragiketak egiteko modua
eta propietateak ulertzen
lagunduko dizu.

Zenbait egoeratan, beharrezkoa da zenbaki osoak erabiltzea:

Zero azpiko tenperaturei buruz hitz egitean.
Esate baterako, zero azpiko 4 gradu honela adierazten da: 4 C.
Zor ekonomikoei buruz ari garenean.
100 zor baditugu, gure saldoa 100 dela esaten dugu.
Eraikin bateko solairuei buruz ari garenean.
Garajea 3. solairuan dago, eta terraza, 5. solairuan.

KOMENI DA...
Zenbakizko zuzenean zenbaki
arruntak adierazten jakitea.

IZAN ERE...

1
IDAZKERA MATEMATIKOA

Zenbakizko zuzenean
zenbaki osoak adierazteko
eta zatikien artean
ordena-erlazioak
ezartzeko balioko
dizu.

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

Zenbaki osoen arteko

eragiketa konbinatuetan aplikatu
beharko duzu.

Ondoren, batuketak eta kenketak,

ordena berean.

= 25 12 : 6 2 + 4 + 6 =

IZAN ERE...

Eragiketen hierarkiaren
berri izatea.

25 4 3 : 6 2 + 12 : 3 + 6 =

KOMENI DA...

Lehendabizi, biderketak eta

zatiketak ebatzi behar dira,
ezkerretik eskuinera.

= 25 2 2 + 4 + 6 =

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

Zenbaki osoen multzoa adierazten

du.

Zenbaki oso guztien multzoa adierazi nahi

badugu, erabiliko dugu.

Positiboa ala negatiboa izan daitekeen

zenbaki oso bat adierazten du.

Zenbaki osoen zeinua zenbakiari itsatsita jarri

behar da, tarterik utzi gabe.

+a

Zenbaki oso positibo bat adierazten du.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

Zenbaki bakoitzari zenbakia bera

a
zeinurik gabe ematen dio.
Aur (a ) Zenbaki bakoitzari zenbakia bera
zeinua aldatuta ematen dio.

Zenbaki baten balio absolutua zenbakia bera

da, zeinurik gabe.

= 25 + 6 = 31

Zenbaki arrunten m.k.t. eta z.k.h.

kalkulatzen jakitea.

IZAN ERE...
Zenbaki osoenak kalkulatzeko
beharko duzu.

48

3 = 3

Aur (3) = 3

ZER ESAN NAHI DU?

KOMENI DA...

3 = 3

Zenbaki baten aurkakoa zenbakia bera da,

zeinua aldatuta.

= 23 2 + 4 + 6 = 21 + 4 + 6 =

Zeinuen araua. Bi zenbaki osoren arteko

biderketa edo zatiketa eginez gero emaitzak
zer zeinu izango duen adierazten du.

Bi zenbaki arrunten MULTIPLO KOMUNETAN TXIKIENA haien multiplo

komunen arteko txikiena da. Kalkulatzeko, berretzaile handiena duten
biderkagai komunak eta ez-komunak biderkatu behar dira.
m.k.t. (24, 36) = m.k.t. (23 3, 22 32) = 23 32 = 72

Biderkagaiak

Bi zenbaki arrunten ZATITZAILE KOMUNETAN HANDIENA haien zatitzaile

komunen arteko handiena da. Kalkulatzeko, berretzaile txikiena duten
biderkagai lehen komunak biderkatu behar dira.
z.k.h. (24, 36) = z.k.h. (23 3, 22 32) = 22 3 = 12

Idazkera matematikoa.
Atal honetan, unitatean
erabilitako zeinu guztiak eta
hiztegia agertzen dira, baita
bakoitzaren esanahia ere.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

+
+

Aur (3) = 3

NOLA IDAZTEN DUGU?

Emaitza

Bi zenbaki osoren arteko biderketa edo zatiketa

egiteko, zeinua kontuan hartu gabe biderkatzen edo
zatitzen dira. Gero, zeinuen arauak adierazitako
zeinua jarri behar zaio.
(3) (+5) = 15
(+3) (+5) = +15

(+12) : (3) = 4
(8) : (2) = +4

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

n
an = a a
a

Bi biderketa-ikurren arteko eten-puntuek

adierazten dute a zenbakia n aldiz
biderkatzen dela.

a n = a14243
aa
n aldiz

Berreketa baten
adierazpena da
biderketa gisa adierazia.

ZER ESAN NAHI DU?

a

Zenbaki baten erro koadroa

adierazten du.

a+b

Batuketa baten erro koadroa da.

NOLA IDAZTEN DUGU?

Erroketaren ikurraren azpian zenbakien arteko
edozein eragiketa idatz daiteke.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

1 Zenbaki osoak
EGIN ARIKETA HAUEK:

Beheko argazkian Petronas dorreak ageri dira. 88 solairu dituzte lurraren gainean, 5 solairu lur azpian eta
76 igogailu; horietako 29 dorre bakoitzeko abiadura
handiko igogailuak dira. Igogailu bakoitzean 26 lagun
joan daitezke. Chicagoko Sears dorreak 108 solairu ditu
lurraren gainean eta 3 solairu lur azpian; guztira 104
igogailu ditu.

a) Goiz batean, Petronas dorreetan, abiadura handiko

igogailu guztiak beteta igo dira beheko solairutik.
Kalkulatu zenbat pertsonak erabili dituzten guztira,
kontuan hartuta 45.000 baino gehiago eta 46.000
baino gutxiago izan direla.
b) Petronas dorreen kopiak eta Sears dorrearenak bata bestearen gainean jarriz gero, altuera bereko bi
eraikin lortu arte, bakoitzaren zenbat kopia beharko genituzke?
c) Bi eraikinetako bakoitzean beheren dagoen solairutik abiatuta, 20 solairu igo, 23 jaitsi, berriro ere 70
igo eta 48 jaitsi ditugu. Zer solairutan egongo gara,
kasu bakoitzean?

Munduko hamar etxe orratz altuenak

Amerikako Estatu Batuetako Dorre Bikien aurkako
atentatuaren atentatua egin zen unean munduko hirugarren eraikin altuenak ziren (411 metroko altuera)
eta horrelako eraikinekin lotutako beste arazo batzuen
ondorioz, zalantzan jarri da etxe orratzak komenigarriak diren ala ez.

d) Igogailuen abiadura segundoko 2 solairukoa dela

emango dugu. Zenbat denbora behar da 0. solairutik erakinaren azken solairura joateko? Eta beheren
dagoen solairutik igotzeko?

Munduko etxe orratz altuenetako batzuk hauek dira:

Herrialdea
AEB

Jim Mao Building

Plaza Rakyat
Empire State Building

452
436

Txina

421

Malaysia

382

AEB

Tuntex & Chein

Taiwan

Amoco

e) 30 segundo behar izan ditugu 12. solairura iristeko. Zer solairutatik atera gara, bi eraikinetako bakoitzean?

Altuera (m)

Malaysia

Sears dorrea

369
346

AEB

343

Shung Hing Square

Txina

325

Plaza CITIC

Txina

322

Etorkizunerako proiektuak
Proiektu horretan hainbat espainiar aditu ari dira lanean. Proiektuaren helburua eraikuntzan jauzi kualitatibo
bat egin eta gaur egungo teknikekin zerikusirik ez duten teknikak bultzatzea da.

Gaur egun, eraikin horiek baino altuagoak egiteko hainbat proiektu daude. Azken urteetan publizitate eta
garrantzi handiena izan duten proiektuen artean Dorre
Bionikoarena nabarmentzen da, Cervera & Pioz and Partners-ek diseinatua.

347

AEB

John Hancock zentroa

Teknika berritzaileei esker egitura biologikoen malgutasun eta moldagarritasun printzipioak imitatzean
oinarritzen dira aukera izango da dorrearen altuera,
edukiera eta erabilera dorrea egin behar den hiriko
ekonomia-, ingurumen- eta gizarte-baldintzetara moldatzeko.

EGIN ARIKETA HAUEK:

MATEMATIKA-GAITASUNA

a) Biribildu ehunekoetara taulako etxe orratz guztien

altuerak. Zer errore egin duzu etxe orratz bakoitzaren kasuan?

Dorre Bionikoak 1.228 m-ko altuera (300 solairu) izango du eta 100.000 pertsonarentzako edukiera. 368
igogailu izango ditu, bertikalki eta horizontalki desplazatzeko.

b) Biribildu altuerak hamarrekoetara. Zer errore egin

duzu orain hurbilketa bakoitzean?
c) Eten ehunekoetan eta hamarrekoetan taulako etxe
orratz guztien altuerak. Zer errore egin duzu kasu
bakoitzean?

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) Zenbat metroko altuera izango luke Dorre Bionikoko solairu bakoitzak? Kalkulatu iritzira, zatikizuna
biribilduz.

d) Kalkulatu hamar etxe orratzen altueren batura. Ondoren, biribildu altuerak ehunekoetara eta hamarrekoetara, eta kalkulatu baturaren errorea.

b) Petronas dorrearen zenbat kopia jarri behar dira

bata bestearen gainean Dorre Bionikoaren altuerara iristeko? Kalkulatu emaitza zehatza eta ehunekoetara biribildutako emaitza, eta kalkulatu egindako
errorea.

e) Kalkulatu batura iritzira kalkulatzean egindako

errorea, biribildu beharrean ehunekoetan eta hamarrekoetan eten badugu.
Ikuspegi arkitektonikoen bilakaerak eta konponbide
teknologikoek gero eta eraikin altuagoak egiteko aukera eman dute.

50

MATEMATIKA-GAITASUNA

Izena
Petronas dorreak

1910ean, Metropolitan Life eraikina 50 solairuko altuerara iritsi zen, sekula ikusi gabea ordura arte. Bi hamarkada geroago, Empire State eraiki zuten, 102 solairukoa.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

Proiektu honen helburua zuk hau ikastea da:

Munduko etxe orratz altuenetako batzuen berri izatea eta hurbilketak lantzea.
Zatigarritasuna eta zenbaki osoak erabiltzea eguneroko bizitzako testuinguruetan.

Historiaren hasiera-hasieratik, ia zerua ukitzerainoko

eraikinak egin nahi izan ditu gizakiak. Etxe orratzen
bilakaera oso luzea izan da, gainerako arkitektura-egituren bilakaeraren moduan. Aurrerapen teknologikoei
esker esate baterako, larrialdietarako balazta eta guzti zuen lehen jasogailua, Elisha Otis-ek asmatua 1850
inguruan eta eraikinen egituran altzairua erabiltzeari
esker, gero eta eraikin altuagoak egiteko aukera izan
zen.

49

EGUNEROKO BIZITZAN... Etxe orratzak

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

KOMENI DA...

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

1 Zenbaki osoak

f) Kalkulatu iritzira zenbat etxe orratz jarri behar diren

bata bestearen gainean, 1 km-eko altuera lortzeko.
Biribildu zatitzailea ehunekoetara.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

51

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Matematika-proiektuak. Eguneroko bizitzako testuinguru

errealekin zerikusia duten ariketak proposatzen dira,
unitatean ikasitako edukien balioa erakusteko.

1 Zenbaki osoak

PROBLEMAK EBAZTEKO ESTRATEGIAK

MATEMATIKA ORDENAGAILUAN

Erregulartasunak bilatzea

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

EXCEL-EKO PRAKTIKA
Programan sartzea:
menua

Estrategia Erregulartasunak bilatzeko estrategia sekuentzia baten lehen elementuak

hartuta eraketa-araua lortzean datza, sekuentziako hurrengo
elementuak kalkulatzeko.

Programa exekutatzen hasten denean, alboan ageri den pantaila ikusiko

duzu monitorean.
Laneko liburu bat da, 3 orrikoa: Orria1, Orria2 eta Orria3. Dena den, laneko
liburuetan, 256 orri izan ditzakegu, gehienez.

EBATZITAKO PROBLEMA

EXCELen hasierako pantaila

Gelaxka Bi motatako informazioa du:

Gelaxkaren formatua. Gelaxkan ageri den datu motari deritzo: zenbakizko datuak, testua, datu logikoak, datak eta abar.
Edukia.
Erreparatu alboan, B3 gelaxkan (B zutabea, 3. ilara) Matemticas hitza
idatzita duen orriari; gelaxkaren edukia Matemticas hitza da, eta formatua, Testua datu mota.

Planteamendua eta ebazpena

Orri baten zati bat

Hasteko, pilo bakoitzean zenbat harri dauden idatzi dugu, eraketaren patroia edo araua kalkulatzen
ahalegintzeko:
Piloa
Harriak

1.a
1

2.a
1

3.a
2

4.a
3

5.a
5

3=1+2

5=2+3

PRAKTIKA
Ireki liburu berri bat. EXCEL programaren laguntza oso aberatsa da, eta horri esker, kalkulu-orrien ikuspegi orokorra eduki daiteke, bai eta nola erabiltzen den jakin ere. Sakatu menu-barrako
(laguntza) tekla, edo bestela,
sakatu zuzenean F1 tekla. Beste leiho bat aterako da; leiho horretan, sakatu
botoia. Idatzi, esate baterako, formatu motak eta beste laguntza-leiho bat ateratzen dela ikusiko duzu. Horrela, gai jakin bati buruzko iradokizunak edo gai horrekin lotutako erabilerak emango dizkizu programak.

8=3+5

Beraz, hurrengo piloak 5 + 8 = 13 harri izango ditu, eta hurrengoak, 8 + 13 = 21 harri.

Zenbaki bakoitza aurreko bien baturaren berdina duen segidari Fibonacciren segida deritzo,
Errenazimentuko italiar matematikari baten ohorez.

ESTRATEGIAK APLIKATZEA

EXCELek bi informazio mota horiek bereizten ditu; esate baterako, gelaxka

baten edukia ezabatu eta formatua berdin utz daiteke, edo gelaxka baten
formatua beste gelaxka batean kopiatu, edukia kopiatu gabe.
Programatik irtetean, artxiboari izena ematen zaio. Luzapena programak berak ematen dio, eta .xls da.

6.a
8

Sekuentziari erreparatuz gero, konturatuko zara pilo bakoitzeko harri kopurua aurreko bi piloetako harri
kopuruen baturaren berdina dela:
2=1+1

Liburua Karpeta bat da. Orriak, grafikoak, makroak... eduki ditzake.

Orria Gelaxkatan antolatutako arbela (gelaxkak ilararen eta zutabearen
arabera ordenatuta daude). Zenbakizko datuak, testua eta abar eduki ditzake.

Ibiltari batek irudian ageri diren harrien piloen segida

aurkitu du basamortuan. Une batez begira geratu ondoren,
sekuentzia nola osatu den ohartu da.
Ba al dakizu zenbat harri izango dituen hurrengo piloak?
Eta pilo horren hurrengoak?

Programaren laguntza

PROPOSATUTAKO PROBLEMAK
1

Irudian lehen lau zenbaki triangeluarrak

ageri dira (triangelu bat osatzeko moduan
jar daitezkeenak). Zein da bosgarren
zenbaki triangeluarra? Eta seigarrena?
Eta hamargarren zenbaki triangeluarra?

Karratuen barruan ageri diren zenbakiak

inguruan dituztenetatik lortzen dira,
arau berari jarraituz (oinarrizko eragiketak
soilik erabiltzen dira). Idatzi azken karratuko
zenbakia.
3
2

10

Bilatu oinarrizko kontzeptu hauei buruzko

informazioa, Officeko morroia erabiliz,
eta erantzun galderei.

Bilatu honi buruzko informazioa.

Formulak | Kalkulu azkarrak kalkulu-orri batean

a) Zer dira formulak?

a) Zer da laneko liburua?
b) Eta orriaren etiketa?

2
4

ARIKETAK

Kalkulu-orria | Laneko liburuak eta orriak

3
1

Matematika ordenagailuan.
Ikaslearen liburuan
proposatutako ariketa batzuk
ebazten dira, bi programa
informatiko ezagunen bidez:
Excel eta Cabri.

TEKNOLOGIA BERRIAK

Problemak ebazteko
estrategiak. Problemak
ebazteko teknikak agertzen
dira, ebatzitako eta
proposatutako problemen
bidez.

b) Nola sortzen dira?

3

Bilatu honi buruzko informazioa.

Tresna-barra | Erakutsi edo ezkutatu

a) Zer da tresna-barra mugikor bat?

b) Nola ezkutatzen da?

52

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

53

13

3. PROGRAMA BEREZIAK
Zenbaitetan, irakasleek ariketa bereziak egiten dituzte; eta haien bidez, irakasgaiaren oinarrizko eta derrigorrezko
edukirik ez landuagatik ere, irakasgaia bera aberasten dute ikuspegi kontzeptual, prozedurazko eta jarrerazkotik.

ak
Irakurri datu
.
erantzun

a
nabarmen
a: aurrezki
Birziklatze

n)

nako (kg-ta

k urteko

eta pertso

864
1.000
900
800

394

700
353

600

322
331

301

Italia

237

304

TEN
ZER EGI

A
A-GAITASUN
MATEMATIK

AREKIN

DA ZABORR

Erraustea,
energiarik
gabe
berreskuratu
%1
gabeko
Kontrolik
% 25

nia

AEB

?
ESPAINIAN

Erraustea
ia
eta energ ea
berreskuratz
% 3 Konposta egitea
% 12

isuriak

latuak
Isuri kontro
% 59

164

Japo

inia

gal
Portu

a
Fran
tzi

Alema

100

Espa

200

Erres
uma
Batua

300

energiarik
Erraustea,
gabe
berreskuratu
ia
eta energ
Erraustea ea
berreskuratz
egitea
Konposta

165

L.
ACIN, S.
LLANA EDUC
L. / SANTI
RIALA, S.
ZUBIA EDITO
RIALA
ZEKO MATE
FOTOKOPIAT
A, DBH 2
MATEMATIK

latuak
Isuri kontro
k
gabeko isuria
Kontrolik

L.
ACIN, S.
LLANA EDUC
L. / SANTI
RIALA, S.
ZUBIA EDITO
RIALA
ZEKO MATE
FOTOKOPIAT
A, DBH 2
MATEMATIK

A blokea. Interneteko kontzeptuak

IKTekin (Informazioaren eta Komunikazioaren

Teknologiekin) lan egitea. Teknologia berriak gure
bizitzako alderdi guztiak goitik behera aldatzen ari
dira, eta irakaskuntzak ere kontuan hartu behar ditu.
Informatikak eta Internetek informazioa bilatzeko eta
erabiltzeko ohiturak aldatu dituzte.
Eta haien erabilerak ikasgelarako aukera handiak
eskaintzen ditu.

A blokea. Interneteko kontzeptuak

Berehalako mezularitza

INTERNETEKO DOMEINUETARAKO ADOSTUTAKO HITZARMENAK

AEBetan
com

enpresa komertzialak

edu

int

nazioarteko erakundeak

hezkuntza-erakundeak

net

Interneten garapena eta baliabideak

gov

gobernuko erakundeak

org

hainbat erakunde

mil

erakunde militarrak
Munduko gainerako herrialdeetan

es

Espainia

be

Belgica

fr

Frantzia

jp

Japonia

it

Italia

ie

Irlanda

de

Alemania

Ii

India

gr

Grezia

dk

Danimarka

bo

Bolivia

mx

Mexiko

pt

Portugal

nl

Holanda

cl

Txile

uk

Britainia Handia

ca

Kanada

se

Suedia

tw

Taiwan

pe

Peru

Interneteko zerbitzuak

ometrikoak
Gorputz GOgeNAL ZUZENAREN GARAPENA

BEREZIAK
PROGRAMA ETRIKOAK
GEOM
GORPUTZ

14

Fitxategien transferentziarako ftp zerbitzuaren bidez,

gure ordenagailuan kopia ditzakegu Interneten
aurkitutako fitxategiak eta programak. Ekintza horri
download esaten zaio. Horrez gain, gure artxibo bat
ftp zerbitzari batera ere bidal dezakegu, beste
erabiltzaile batzuek deskarga dezaten; ekintza horri
upload esaten zaio.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Berri taldeak
Berri taldeetan, erabiltzaileek sarera bidalitako
edozein motatako artikuluak biltzen dira. Berrien
zerbitzari bakoitzak hainbat talde ditu, eta, hortaz,
erabiltzaileak interesatzen zaizkion taldeetan eman
dezake izena.
Erabiltzaileak talde batean edo gehiagotan izena
ematen duenean, talde horien artikuluak jasoko ditu
eta taldean parte hartzeko aukera izango du, bai gai
berriei buruzko artikuluak bidaliz, bai beste erabiltzaileek idatzitako artikuluei erantzunez.

Foroak
Foroak aurretik aipatutako berri taldeen antzekoak
dira. Oro har, gai jakin bati buruzkoak izaten dira
foroak: hala nola, lana, aisialdia, interes kulturaleko
gaiak, etab. Erabiltzaileek, beren iritziak adierazteaz
gain, beren arazoen berri ere ematen dute foroetan.
Foroen bidez, besteen erantzunak jaso edo besteek
antzeko gaietan duten esperientzia ezagutu nahi izaten dute erabiltzaileek.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

193

Gorputz geometrikoak. Gorputz geometrikorik

garrantzitsuenen garapen lauak sartu ditugu.
Handiak egin ditugu, moztu eta gorputz geometrikoak
osatzeko aukera emateko.

HEXA
PRISMA

PENT
PRISMA

L.
ACIN, S.
LLANA EDUC
L. / SANTI
RIALA, S.
ZUBIA EDITO
RIALA
ZEKO MATE
FOTOKOPIAT
A, DBH 2
MATEMATIK

Fitxategien transferentzia (ftp)

World Wide Web

Egun gehien erabiltzen den zerbitzua da. Informazioa hipertestuzko dokumentutan antolatzen da, eta
dokumentu horiei web-orri deitzen zaie. Orri horietan,
testua, irudiak, soinuak, bideoak eta animazioak
konbina daitezke, eta beste orrialdetarako estekak ere
aurki ditzakegu. Hala, orrialde batetik bestera igarotzeko, nahikoa da saguaz esteka baten gainean klik
egitea.

192

230

Chataren bidez, erabiltzaileak idatzizko elkarrizketak

izan ditzake pertsona talde batekin, aldi berean.

Web-orriak dira, ziur asko, Interneteko zerbitzurik

ezagunena; hala ere, gure nabigatzailean web-orriak
ikusteaz gain, beste hainbat gauza ere egin ditzakegu Interneten sartzean. Atal honetan, hain zuzen
ere, sareak eskaintzen dituen zerbitzu nagusiak
aipatuko ditugu eta, ondoren, zerbitzu interesgarrienei buruzko azalpen zabalagoa emango dugu.

Zerbitzu horren bidez, Interneteko erabiltzaileek ia

berehala bidal eta jaso ditzakete mezuak. Testumezuarekin batera, artxiboak ere erantsi daitezke
eta, horrenbestez, posta elektronikoak dokumentuak
azkar bidaltzeko aukera eskaintzen du. Zerbitzu hori
erabiltzeko, erabiltzaileak posta elektronikoko helbide bat izan behar du.

L.
ACIN, S.
LLANA EDUC
L. / SANTI
RIALA, S.
ZUBIA EDITO
RIALA
ZEKO MATE
FOTOKOPIAT
A, DBH 2
MATEMATIK

Bestalde, software horrek

artxiboak online bidaltzeko aukera ere ematen du,
betiere jasotzaileak onartzen baditu. Microsoft
Messenger da berehalako mezularitzako programarik ezagunena.
Chata

Posta elektronikoa

ometrikoak NA
Gorputz AGgeONAL ZUZENAREN GARAPE

Software horren bidez,

mezuak bidaltzeaz gain,
une berean sarean dauden beste erabiltzaile
batzuekin elkarrizketa
elektronikoak izan ditzakegu.

PROGRAMA BEREZIAK
IKT TREBETASUNAK

400

nia

500

A
A-GAITASUN
MATEMATIK

TZE
INAK SOR

Hondakina

Prentsa eta Matematika. Programa honen helburu

nagusia da ikasleak prestatzea komunikabideetan
hizkuntza matematikoaren bidez adierazten diren
mezuak behar bezala ulertzeko eta interpretatzeko
gai izan daitezen.

BEREZIAK
PROGRAMA
MATIKA
ETA MATE
PRENTSA

etan
eta herrigune dute,
haztean
otu
biztanleria fenomenoa areag
,
Hala ere,
zaborra.
te handiek
sortu da
ek, pake
tako
produktu
denetik beti
gero, sortu
ren
Gizateria
botatzeko
ekologista
ez onartuz
erabili eta
erakunde
o ontziak
biltzean,
n energia
erabiltzek nari. Greenpeace
ernoan.
litzatekee
eta behin
ztuko
ume
gizarte mod
ikoak
ingur
, aurre
plast
rik eragingo 30 handituko balitz
o bilgarriak,
Gehiegizk dio hainbesteko kalte
umoa %
ez
etara
arrien konts
o litzateke.
zaborrak
kontrolatu
o botila itzulg
kidea izang
ra: zabortegi
auke
ustez, AEBk petrolioren balio
ait
eta
i upel
badira zenb atea, birziklatzea
7,2 milio
ondoren,
eram
zaborra sortu ko zabortegietara
Dena den,
gabe
kontrolik
eramatea,
erraustea.
A

HONDAK

latu eta
arretaz, kalku

dira
r sortzen
at tona zabo
?
1. Zenb
urtebetean
Espainian
AEBn?
galen? Eta
Eta Portu
00 biztanle.
44.000.0
Espainia:
00 biztanle.
00.0
10.0
Portugal:
biztanle.
000.000
AEB: 275.
dituzte
r erraustu
at tona zabo
, energiarik
2. Zenb
urtebetean
Espainian
tu gabe?
berreskura
dituzten
r erraustu
energia
at tona zabo
eta
,
Zenb
3.
urtebetean
Espainian
tu?
n
berreskura
tzen dute
r
berreskura
, energia
tona zabo
e. Zenbat
4. Espainian
skailu daud etean errauskailu
15 errau
te urteb
dituz
erretzen
beste?
n, batez
latzen
bakoitzea
birzik
ko
aia lortze
rria eta erreg ikoari konpostaje
5. Onga
organ
ko
ria
osta egite
den mate
inian, konp
en
latu zituzt
deritzo. Espa
zabor birzik
zenbat tona
?
k
urtebetean
hondakina
olatuetan,
rtegi kontr
geruzez
6. Zabo
rial inerteen
utzi eta mate te. Zenbat tona
dituz
tzen
rtegi
estal
zabo
i zituzten
zabor jaurt
etan?
e.
kontrolatu
olatu daud
rtegi kontr te
, 142 zabo
dituz
7. Espainian zabor jaurtitzen
?
Zenbat tona
, batez beste
kontrolik
bakoitzean
i zituzten
zabor jaurt
tona
at
8. Zenb
rtegietan?
gabeko zabo
beirazko
i bat tona
.
an, milio
Espainian
9. 2004
sortu ziren baino ez zen
hondakin
15
horien %
birziklatu
Hondakin
Zenbat tona
birziklatu.
u
ziren?
r kontsumit n
i tona pape
n bi boste
an, 5 milio
itate horre
Kant
10. 2004
.
inian
ziren Espa
Zenbat tona
zituzten.
birziklatu
ten?
latu zituz
o
paper birzik
plastikozk
tona
0
an, 1.589.00 Espainian, eta
11. 2004
zituzten
birziklatu
zabor sortu
tona soilik
175.000
horietatik
eko da
Zer ehun
zituzten.
ko zatia?
birziklatuta

231

4. ANIZTASUNAREN TRATAERA.
EGOKITZAPEN KURRIKULARRERAKO PROPOSAMENAK
Eskolatzea 16 urtera arte luzatu izanak ikasleen aniztasuna handitu du gure ikasgeletan. Horregatik, beharrezkoa
da irakasleei zenbait baliabide eskaintzea, hari aurre egiteko gai izan daitezen.
Hau da gure proposamena: ez dugu esan nahi ikasteko zailtasunak dituzten ikasleek aurrean aipaturiko eduki
guztiak ikasi behar dituztenik. Izan ere, denbora asko beharko litzateke horretarako, eta gainera, ikasleen arteko
aldeak handitu egingo lirateke. Beharrezkoa da funtsezko edukiak hautatzea, ikasleek taldearen erritmo berean
egin dezaten aurrera.
Egokitzapen kurrikularrerako proposamenetan, arreta berezia jarri dugu helburu horretan, eta garrantzi handia
eman diogu ikaskuntzarako trebetasunak eta estrategiak garatzeari.

Aurkezpena.

SARRER

raziz,
akiak adie era egingo
nean zenb
ratzeko sarr
osoen zuze
Zenbaki
eko eta alde a zer den, eta
k ordenatz
lutu
zeinuak
zenbakia
balio abso
gainera,
n + eta
dugu, eta
idazten dire
n aurretik
zenbakie
gu.
k
ditu
o eragiketa
aztertuko
z
erabilera
ko oinarrizk
osoen arte az eta parentesien ditugu.
Zenbaki
erabiliko
uen arau
tu
zein
tzep
ko,
iago;
egite
ait kon
ean, geh
itako zenb
eduki, gain
gain, ikas
itu,
geh
rako:
ean.
Esate bate gutxiago, zor, beh
,
un
riztu
kom
eta mur
eta zatitzaile
asunak
en multiplo
zatigarrit
Bi zenbakir eta haien arteko
,
ak eta
kontzeptuek nten arteko biderket ea
jakit
zenbaki arru ar bezala egiten
beh
zatiketak
dute.
tzen
eska

AK
HELBURU

n eta
positiboe
1. Zenbaki n esanahia
negatiboe
ulertzea.

i osoekin
2. Zenbak aritmetikoak
eragiketa
egitea.

ENA

BURP
AREN LA

UNITATE

Sarrera. Unitateko edukien alderdi metodologikoak.

zeinua
.
etik + edo
akia dira
i osoak aurr
eta 0 zenb
ko
Zenbak
aki arruntak diena zenbakiz
han
duten zenb
.
arruntetan tu behar da beti
Bi zenbaki
koka
kopuru
eskuinen
i
akiaren eta
zuzenean
tiploa zenb tz-mehatz. Zenbak
mul
n
i bate
ura da zeha
kopuru jakin
Zenbak
n biderkad aki horretan aldi
jakin bate
zaileak zenb sartzen dira.
baten zatit
osatzeak
tz-mehatz
n deskonp
batean zeha
ai leheneta en arteko
rkag
bide
eket
i bat
nen berr
du.
Zenbak
zenbaki lehe eko aukera ematen
zenbakia
razt
diena
gisa adie
unetan han
biderketa
diena da.
zaile kom
arteko han
akiren zatit
.t.)
komunen
Bi zenb
zatitzaile
txikiena (m.k
(z.k.h.) bien
komunetan
en multiplo arteko txikiena da.
akir
Bi zenb
unen
tiplo kom
bien mul

Unitatearen laburpena. Oinarrizko kontzeptuen eta prozeduren laburpena.

Programazioa. Lehendabiziko zutabean helburuak ageri dira. Lana bera
ere, haien arabera banaturik dago. Bigarrenean, landu beharreko
kontzeptuak ageri dira. Eta hirugarrenean, unitateko fitxa bakoitzean
erabiliko diren oinarrizko prozedurak edo teknikak.

URAK
PROZED

iztea.
K
i osoak bere
EDUKIA
Zenbak
natzea
i osoak orde
atiboak
Zenbak
i oso neg
ea.
Zenbak
eta alderatz
ak.
ulatzea.
eta positibo
lutua kalk
na:
Balio abso
izko zuze
Zenbak
k
zenbaki osoa natzea
orde
adieraztea,
ea.
ratz
alde
eta
baki
k,
lutua. Zen
ko batuketa
Balio abso akoa.
etak
i osoen arte
Zenbak biderketak eta zatik
baten aurk
ko batuketa
kenketak,
i osoen arte
bezala
Zenbak
egitea.
uak behar
.
iak eta zein
eta kenketa
.
Parentes
binatuak
kon
a
Eragiketa
erabiltzea.
ko biderket
i osoen arte

IKULARRA
EN KURR
EGOKITZAP

o
Zenbak
n hasierak
eragikete
eta zatiketa. a.
en arteko
arau
Berreket
Zeinuen
berreketak
berreketen
garapena.
.
erabiltzea,
un bereko
Berrekiz rketak eta zatiketak
ulu-teknikak
Kalk

.
arteko bide
ekin
ileak
kalkulatzeko
3. Berreket
bat berretza
Zero eta
egitea.
berreketak.
dituzten
tiploak eta
eketa.
i baten mul
a baten berr
zea.
Zenbak
Berreket
lotura.
ak kalkulat
ak eta
zatitzaile
en arteko
n multiplo
eta zatitzaile
baki bate
en
Zen

tiplo
Mul
ak.
tiploak
posatuak
zatitzaile
baten mul
a.
nak eta kon
lazio
lehe
i
n-er
4. Zenbaki
itasu
aileak
Zenbak
.
Zatigarr
eta izendatz .
osatuak.
rketa.
tifikatzea
bide
konp
iden
ko
eta
tzea
arte
lehenak
identifika
ai lehenen
Zenbaki
n
n
Biderkag
kalkulatzea.
ai leheneta
ai leheneta
eta m.k.t.
Biderkag
5. Biderkag
z.k.h.
osatzea.
osatzea.
ebaztea.
deskonp
deskonp
komunak:
Problemak
m.k.t.
eta zatitzaile
z.k.h. eta
Multiplo m.k.t.
z.k.h. eta
L.
k
eragiketa

243

N, S.
EDUCACI
ILLANA
S. L. / SANT
ORIALA,
ZUBIA EDIT
RIALA
KO MATE
KOPIATZE
2 FOTO
KA, DBH
MATEMATI

1. HELBURUA

ZENBAKI POSITIBOEN ETA NEGATIBOEN ESANAHIA ULERTZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

ZENBAKI NEGATIBOAK
Eguneroko bizitzan, behekoen moduko adierazpenak hautematen, irakurtzen eta esaten ditugu.
MATEMATIKOKI HONELA
IDAZTEN DA

HONELA IRAKURTZEN DA

Minus bi

Itsaspekoa ehun metroko sakoneran dago

100

Minus ehun

Zero azpiko lau graduko tenperatura dugu

Minus lau

120

Minus ehun eta hogei

OHIKO ADIERAZPENAK

Autoa bigarren sotoan utzi dugu

Zure kontua zenbaki gorritan dago:

120 zor dituzu

ZENBAKI POSITIBOAK
Bestalde, honelako adierazpenak ere hauteman, irakur eta esan ditzakegu:
OHIKO ADIERAZPENAK

OHIKO ADIERAZPENAK

MATEMATIKOKI HONELA
IDAZTEN DA

HONELA IRAKURTZEN DA

Haitzuloa berrogeita hamabost metroko

sakoneran dago

Plus hiru
Plus berrogeita hamar

Hau beroa! Hogeita hamar gradu

daude

+30

Plus hogeita hamar

+195

Plus ehun eta

laurogeita hamabost

Bankuan 195 ditut

Honelako adierazpenekin lotuta daude: gehiago, dut, gainean, handitu, gehitu, batu...

Osatu taula.

HONELA IRAKURTZEN DA

+3
+50

+3, +50, +30, +195 zenbaki positiboak dira.

Zero baino balio handiagoa duten kantitateak, egoerak eta neurriak adierazten dituzte.
Aurretik (+) zeinua dute.

2, 100, 4, 120 zenbaki negatiboak dira.

Zero baino balio txikiagoa duten kantitateak, egoerak edo neurriak adierazten dituzte.
Aurretik () zeinua dute.
Honelako adierazpenekin lotuta daude: gutxiago, zor, azpian, txikitu, kendu, gastatu dut...

MATEMATIKOKI HONELA
IDAZTEN DA

Kaioa itsasoaren gainean ari da hegan,

berrogeita hamar metroko altueran

Arropa bakeroa hirugarren solairuan dago

Osatu taula.
OHIKO ADIERAZPENAK

MATEMATIKOKI HONELA
IDAZTEN DA

HONELA IRAKURTZEN DA

Zero gaineko hogeita hamabi gradu daude

Jostailuen saila hirugarren sotoan dago

Hegazkina itsasoaren mailatik mila eta bostehun

metroko altueran ari da hegan

Tenperatura zero azpiko gradu batekoa izan zen

Mendiak zortziehun metroko altuera du

Metro-geltokia lur azpian dago, berrogeita bost

metroko sakoneran

Kometa laurogei metroko altuerara irits daiteke

2 galdu ditut

5 -ko billete bat aurkitu nuen lurrean

Beheko solairuan egongo naiz zure zain

Idatzi zenbaki negatibo bakoitzari buruzko egoera bat.

a) 2

...........................................................................................................................

b) 5

...........................................................................................................................

c) 10

..........................................................................................................................

d) 150

244

........................................................................................................................

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

ak

1 Zenbaki oso

Zenbaki positiboek, negatiboek eta zero zenbakiak zenbaki osoen multzoa osatzen dute.
letraren bidez adierazten da.
Positiboak: +1, +2, +3, +4, +5, +6 (zenbaki arruntak + zeinuarekin).
Negatiboak: 1, 2, 3, 4, 5, 6 (zenbaki arruntak zeinuarekin).
Zero: 0.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

245

Informazio- eta praktika-orrialdeak. Unitatearen aurkezpeneko ikaskuntza-helburuen arabera

antolaturik daude. Zenbait fitxatan, hainbat ariketa proposatzen dira, kontzeptuak eta teknikak
aplikatzeko eta praktikatzeko.

15

5. EBALUAZIO-PROPOSAMENAK
Hasierako eta amaierako ebaluazio-proben ereduak ere eskaintzen dira ikaslearen liburuko unitate guztietan.
Horrez gain, proposatutako ariketa guztien ebazpen-prozesua eta ebazpenak ere sartu dira.
Probak bi irizpideren arabera garatu dira: ikasleek ikasgelan landutako gaitasunak erabiltzea, eta ariketa bakoitza
unitateko edukietako batekin lotzea.

1 Zenbaki osoa

Aurkezpena.

TZAK
KO EZAGU
AURRETI
dago.

rekin lotuta
ezkoak
aurreko maila prozedurak funts
lehen
Unitate hau
iak eta
ako eduk
eta zenbaki
latzen diren
Beraz, ikasit multiplo, zatitzaile
bat,
. nola kalku
. eta m.k.t
dira; batik
aki osoei
k, eta z.k.h
tean. Zenb
kontzeptua
eptuak:
baita unita
rizko kontz
usten
berrik
dira oinar
atzea.
z, hauek
eta orden
dagokiene
adieraztea
dira.
ea,
interpretatz ketak ere berrikusten
eragi
Izan ere,
eta zatitzailea.
zatitzaileen
Multiploa
aki baten
oa.
lehena. Zenb multiploen multz
ak.
Zenbaki
un-irizpide
Zenbaki baten n
zatigarritas
multzoa.
eta 10 -ren
5, 6, 9, 10
retatzea eta
2, 3, 4,
rtzea, interp
osoak iraku
Zenbaki .
ak.
keta erraz
adieraztea
eragi
o
osoen artek
Zenbaki

A
SARRER

u.
landuko ditugek,
aki osoak
tan, zenb
zituzten ikasle
Unitate hone rtean ere aztertu
Dena den,
Aurreko ikastu, badute haien berri.
ltzea.
gatik
k
eta horre
osoak erabi
en araua
a zenbaki
besteen zeinu
ez da erraz
la
a
batzuen eta dituzte behar beza
Eragiketa
ez
rreko kontu
eta
beha
te,
dituz
la azpimarratu
nahasten
a zenbaki
. Behar beza abe erabiltzen baitir
aplikatzen
r dira;
matikan eteng ta asko egin beha eteekin
da, Mate
tarako, arike tesiekin eta kortx
Horre
.
osoak
paren
eragiketak
batik bat,
ten ariketak.
dituz
en
konbinatz

Sarrera. Alderdi metodologikoak eta unitateko edukiak ulertzearen garrantzia.

Aurretiko edukiak. Unitatea hasteko ezinbestekotzat jotzen diren aurreko
mailetako edo unitateetako edukien laburpena.
Edukiak: gertakariak eta kontzeptuak. Unitateko edukien laburpena.
Ebaluazioa haiei buruzkoa izango da.

mak
tzeptu-siste
k eta kon
kontzeptua
ekintzak,
ak.
EDUKIAK:
aki lehen
k

osoa
m.k.t. Zenb
K: Zenbaki
n z.k.h. eta
ZENBAKIA
ait zenbakire
eta zero.
suna. Zenb
positiboak
Zatigarrita
tiboak, oso
oso nega
Zenbaki
.
aki oso gisa.
adieraztea
arrunta zenb
ioa.
Zenbaki
zenbaki osoak
Interpretaz
o zuzenean
akizk
biderketa.
Zenb
kenketa eta
multzoan.
ak.
: batuketa,
Ordena
o eragiketak Eragiketen propietate
osoen artek
eta zehatza.
Zenbaki
araua. Zatik
Zeinuen

Probei buruzko iradokizunak eta galderak. Proposatutako ariketen justifikazio

metodologikoa.

DERAK
ETA GAL
DOKIZUNAK
RUZKO IRA
ETEI BU
BA
dira. IkasZUZENK
ATEKO PRO
luei buruzkoak
ako

NAK
ROPOSAME

zenbait
buruzko
KO PROBA
hauezagutzei
HASIERA
dituztela
r dituzten
izan beha ikasleek hutsuneak dira: zenbar
Ikasleek
Horretan
k egin beha zatigarritaa,
ariketa dira. finkatze-ariketa
gero,
k kalkulatze
tzea eta
temanez
zatitzailea
k interpreta
iploak eta
aki osoa
kien mult
zenb
ideak, eta
sun-irizp
.
aztea
adier

UNIT
kalku
eta iritzir
iritzirako
r dute, bai k egiteko,
galderak
Lehen bi
ilketa
en jakin beha
keten hurb
akiak lantz
, z.k.h. eta
leek zenb ak egiten ere, eragi
4. ariketetan
kalkulu erraz erabili gabe. 3. eta
lua
lantzen da:
kalkulagai
r dira.
erabilera
u
latu beha
aki osoen
ketak. Kont
zenb
m.k.t. kalku
,
eragi
eta
keariketetan
a zuzenean
Gainerako
arteko eragi
lutua, orden
eta kortxete r da, ikasleabso
tesi
balio
paren
beha
behar da
berrikusi
k ere arreta
handia izan
hierarkia
Zeinuen araua n baitituzte
eragiketen
ratu arte.
tekin, eta
ugari egite
bezala barne
ek akats
ek behar
du, ikasle
zen
berezia eskat
419
horretan.

EBALUAZIO-P

ETA HAIEN
PROBEI

L.
ACIN, S.
LLANA EDUC
L. / SANTI
RIALA, S.
ZUBIA EDITO
RIALA
ZEKO MATE
FOTOKOPIAT
A, DBH 2
MATEMATIK

ZENBAKI OSOAK

HASIERAKO EBALUAZIOA

HASIERAKO EBALUAZIOA: EBAZPENAK

Aplikatu zatigarritasun-irizpideak eta aztertu taulako zein zenbaki diren 2, 3, 5 eta 11ren
multiploak.
Zenbakiak

Aplikatu zatigarritasun-irizpideak eta aztertu taulako zein zenbaki diren 2, 3, 5 eta 11ren
multiploak.

11

Zenbakiak

16.760

16.760

Bai

Ez

Bai

Bai

Bai

Ez

Ez

112.574

Bai

Ez

Ez

Bai

48.762

48.762

Bai

Bai

Ez

Ez

Kalkulatu 72 eta 150 zenbakien zatitzaile guztiak.

Deskonposatu 84 eta 120 biderkagai lehenetan, eta idatzi zatitzaile komunak.

zt(72) =

Kalkulatu 72 eta 150 zenbakien zatitzaile guztiak.

zt(72) = {1, 2, 3, 4, 6, 8, 9, 12, 18, 24, 36, 72}

zt(150) =

zt(150) = {1, 2, 3, 5, 6, 10, 15, 25, 30, 50, 75, 150}

84

120

Deskonposatu 84 eta 120 biderkagai lehenetan, eta idatzi zatitzaile komunak.

84
42
21
7
1

84ren eta 120ren zatitzaile komunak

2
2
3
7

84 = 2 2 3 7
zt(84) = {1, 2, 3, 4, 6, 7, 12, 14, 21, 28, 42, 84}

120 2
60 2
30 2
15 3
5 5
1

120 = 2 3 3 5
zt(120) = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 12, 15, 20, 24, 30,
40, 60, 120}

84ren eta 120ren zatitzaile komunak {1, 2, 3, 4, 6, 12}

Kalkulatu 12ren eta 18ren multiplo komunak.

Eraikin baten laugarren solairuan igogailua hartu dugu. Hiru solairu igo ditugu, eta gero, zortzi jaitsi.
Zer solairutan gaude?

Kalkulatu 12ren eta 18ren multiplo komunak.

M(12) = {12, 24, 36, 48, 60, 72, 84, 108, ...}
M(18) = {18, 36, 54, 72, 90, 108, ...}

Idatzi < edo >, dagokiona.

a) 5

420

+4

b) +3

+5

c) +3

d) 5

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

+4 +7 1, hots, 1 solairuan gaude.

Adierazi zuzenean zenbaki oso hauek: A 4, B +3, C 1, D +1.

Idatzi < edo >, dagokiona.

Adierazi zuzenean zenbaki oso hauek: A 4, B +3, C 1, D +1.

0
7

M(12, 18) = {36, 72, 108, ...}

Eraikin baten laugarren solairuan igogailua hartu dugu. Hiru solairu igo ditugu, eta gero, zortzi jaitsi.
Zer solairutan gaude?
+3

Ez

12.852

112.574

Hasierako ebaluazioa. Hasierako ebaluazioproposamenak berrikusi egiten du unitatea landu

aurretik jakin beharrekoa, hots, aurkezpen-orrialdean
zehazten diren aurretiko ezagutzak.

11

12.852

a) 5

<

+4

b) +3

<

+5

c) +3

>

d) 5

<

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

421

OSOAK
ZENBAKI
edukiak

eta
biribiltzea
Eragiketak ako errorea
egind
.
etetea, eta
kalkulatzea

Unitatearen ebaluazioa. Proposatutako ariketa

bakoitzaren bidez, ikasle bakoitzak unitateko eduki
jakin bati buruz duen ezagutza-maila ebalua daiteke,
baita gaitasun baten edo zenbaiten garapen-maila ere.

arteko
Zenbaki osoenkenketa
eta
batuketa
k egitea,
konbinatua gabe.
in eta
parentesiek

LUAZIOA
AREN EBA
UNITATE

ko baliora
adierazita
bakoitza
zenbaki
ea.
emaitza,
ako error
ra eragiketen
latu egind
ulatu iritzi
9
ez, eta kalku
1 Kalk
6 + 4.24
edo eten
0 + 3.07
biribilduz
ilduta: 1.21
tara birib
308
a) Ehunekoe
ilduta: 237
birib
a
oetar
: 7.892
b) Hamarrek
a: 87.321
ara
oetan etend
: ehunenet
c) Milak
biribilduz
bi modutan
emaitza
60 zati 13,
2 Egin
tara.
eta milarene

kiren z.k.h.
Bi zenba
.
kalkulatzea
eta m.k.t.

arteko
Zenbaki osoenzatiketa
eta
biderketak
egitea,
zehatzak
zeinuen araua
aplikatuz.

baten
Zenbaki oso
latzea.
tua kalku
balio absolu

ndo
108 segu
n
Lehenak
oari euste
en ari dira.
ndo. Erritm
birak emat
arte eta
romo bati bigarrenak, 72 segu berriro topo egin
ari belod
eta
biek
Bi txirrindul
emateko,
tuko den
bira bat
ora pasa
behar ditu
zenbat denb ordura arte.
kalkulatu
ten biek
badiote,
eman dituz
bira
at
zenb

.
Osatu taula

a
2

multzo bat
Zenbaki osoenordenatzea.

a b +

c
a b +

eta
ik txikienera
handienet
aki osoak
3 zenb
2, 0 eta
2, 3, 1,
Ordenatu
.
zuzenean
adierazi
4

0
PROBAK

6
................
..................
5, 9
..................
K
.................
..................
GAITASUNA
..................
6
a ..................
UNEZKO
..................
.............
identifikatze
LEHENTAS
aukeratzea
..................
datzea eta
osatzea eta
..................
....... 3
10, 11
ntuak zerren
definitzea,
..................
5, 7, 8, 9,
..................
Eleme
eta abar
1, 2, 3, 4,
..................
tea eta lotzea
, erlazioak
......
.........
bereiz
tateak
.........
zea .........
bihurtzea,
Propie
..................
eta abar
ea eta inferit
..................
erlazioak
a, ondorioztatz
..................
Datuak,
olatze
etab.
estrap
, ebaztea,
, S. L.
eta legeak
kalkulatzea
EDUCACIN
Arauak
zea, iritzira
SANTILLANA
/
frogat
L.
S.
,
tzea,
RIALA
Aplika

16

.
Kalkulatu
(3) =
a) (+5)
=
)3=
(2) (5)
b) (+3)
: 7 : (11
: 13 (2)
(5 2) =
c) (1.001)
3) : 7
(10
d) 18 4

bi zenbaki
t. Egiaztatu t.-ren biderkadura
. eta m.k.
eta m.k.
315en z.k.h
z.k.h.-ren
42ren eta
bi zenbakien
Kalkulatu
rkadura eta
horien bide a.
direl
berdinak

422

ketak.
Egin eragi
=
54
6 + 12
4) =
a) 3 15
2) (2
(5) + (3
=
b) 2
+ (4 + 3)
3 6)
c) 8 (5

ZUBIA EDITO
RIALA
ZEKO MATE
FOTOKOPIAT
A, DBH 2
MATEMATIK

.
Osatu taula

12

15

Zenbaki osoen
problemak.

ab

b)
Zeinua (a

a:b

: b)
Zeinua (a

a b

datuak.
Saldoa
n falta diren
sarrerak
bankarioa
ak DiruOrdainket
+53.500
a

Kontzeptu

Saldoa
+2.300
n 7a
Urtarrilare
inagiria
+5.000
ono-orda
Telef

n 7a
+60.000
Urtarrilare
ntzia
Transfere

n 9a
Urtarrilare
ra
Diru-sarre
n 12a
Urtarrilare
behar ditu.
izoztu egin Hasieran
ditu eta
n.
harrapatu ar minututik behi
k txibia asko
n da ham
ntzi bate
jaiste
C
tza-o
2
ra
:
11 Arran
n, tenperatu eratura bazegoen
Hozkailua
tenp
tutakoan?
n 4 C-ko
eta erdi pasa
hozkailua
go da ordu
?
eratura egon
30 C-ra
a) Zer tenp
iritsiko da
denboran
b) Zenbat

i laburpen
10 Idatz
Data

PROBAK

......
..................
..................
. 3, 9, 10
K
..................
..................
..................
GAITASUNA
..................
UNEZKO
tea.............
........
..................
eta bereiz
LEHENTAS
..................
..................
ra sailkatzea
..................
..................
een arabe
..................
..................
egiaztatzea
Irizpid
..................
..................
ak eta abar
eta abar
..................
etak, erlazio
a, laburtzea
Eragik
abar .........
a, osatze
rtzea eta
konbinatze
latzea, oroko
formu
Datuak
siak
L.
tzea, hipote
ACIN, S.
Ondoriozta
LLANA EDUC
L. / SANTI
RIALA, S.
ZUBIA EDITO
RIALA
ZEKO MATE
FOTOKOPIAT
A, DBH 2
MATEMATIK

NAK
ROPOSAME
EBALUAZIO-P

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

423

CDak
Irakaslearen gidak zenbait CD ditu.
Ikasgelarako
programazioak
Administrazio
dokumentuak 2 DBH

1. PROGRAMAZIOAK ETA ADMINISTRAZIO-AGIRIAK

Unitate bakoitzaren programazioak ditu, baita bestelako zenbait dokumentu ere,
irakasleari zeregin administratiboetan laguntzeko.

2. GIDA ETA ERANTZUNAK

Gida pdf formatuan, erraz inprimatu ahal izateko, fotokopiarik
egin beharrik izan gabe.

Matematika 2

DBH

CDan ikaslearen liburuko ariketa guztien emaitzak ere badira.

Gida digitala
Erantzunak

3. MULTIMEDIA BALIABIDEAK
CD honetan jasotzen diren materialek aukera ematen dute Informazioaren eta
Komunikazioaren Teknologia (IKT) berriak ikasgelan lantzeko.
CDak zenbait multimedia-baliabide ditu, gaika antolatuta, irakasleek
ikus-entzunezko aurkezpenak egin ditzaten. Aurkezpenak arbel digital batean egin
daitezke, baina ikastetxeak halakorik ez badu, kanoia eta ordenagailua erabil daiteke
horretarako. Aurkezpen bakoitzak irudiak, eskemak, testuak, Interneteko estekak,
animazioak, bideoak eta ariketak ditu, eta horrek guztiak irakaslearen azalpena
aberastuko du, zalantzarik gabe.

Matematika 2

DBH

Ebaluazio
kudeatzailea

4. EBALUAZIO-KUDEATZAILEA
Ebaluazio-kudeatzailea sistema eragile modernoetara egokitu da (Linuxera ere bai).
Ariketen datu-base bat du, eta haren bidez, ebaluazio-proba pertsonalizatuak
egin daitezke. Ikasleen datuak kudeatzeko behar diren baliabideak ere
eskaintzen ditu.

Matematika 2

DBH

Multimedia
baliabideak

17

1 Zenbaki osoak
HELBURUAK
Zenbaki osoak bereiztea, zenbait testuingurutan.

Zenbaki arrunt baten erro osoa kalkulatzea.

Zenbaki oso baten balio absolutua kalkulatzea.

Zenbaki osoen eragiketa konbinatuak egitea,

parentesiekin eta parentesirik gabe, eta eragiketen
hierarkia errespetatzea.

Zenbaki osoen multzo bat ordenatzea.

Zenbaki osoen batuketak, kenketak, biderketak eta
zatiketak egitea.
Berretzaile osoko berreketak eta haien
eragiketak egitea.

Zenbaki oso baten zatitzaile guztiak kalkulatzea.

Zenbaki osoen multzo baten zatitzaile komunetan
handiena eta multiplo komunetan txikiena kalkulatzea.

EDUKIAK

18

KONTZEPTUAK

Zenbaki osoak. Ordenazioa.

Zenbaki osoen batuketak eta kenketak. Eragiketa konbinatuak.
Zenbaki osoen biderketa. Zenbaki osoen zatiketa zehatza.
Berretzaile arrunteko berreketak. Eragiketak berreketekin.
Zenbaki oso baten erro koadro zehatza. Zenbaki oso baten erro koadro osoa
gehiagoz eta gutxiagoz. Hondarrak.
Eragiketen hierarkia.
Zenbaki osoen zatigarritasuna.

PROZEDURAK,
TREBETASUNAK
ETA ABILEZIAK

JARRERAK

Eguneroko bizitzako egoerak adierazteko, jakinarazteko eta ebazteko, zenbakizko

hizkuntza zehatza eta erabilgarria dela aintzat hartzea.
Gainerakoen ebazpenak errespetatzea eta aintzat hartzea.
Kalkulagailua kritikoki eta kontuz erabiltzea.

Zenbaki osoen multzo bat adieraztea eta ordenatzea.

Zenbaki oso baten balio absolutua eta aurkakoa kalkulatzea.
Zenbaki osoen batuketa eta kenketa.
Zenbaki osoen biderketak eta zatiketak egitea, zeinuen araua aplikatuz.
Berreketen arauak erabiltzea.
Zenbaki arrunt baten erro koadro osoa eta hondarra kalkulatzea.
Eragiketen hierarkia eta parentesien nahiz zeinuen erabilera jakitea eta erabiltzea,
zenbaki osoen eragiketa konbinatuak egiteko.
Zenbaki oso baten zatitzaile guztiak kalkulatzea.
Bi zenbaki osoren z.k.h. eta m.k.t. kalkulatzea, biderkagai komunetan
deskonposatuz.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

LANDUKO DIREN GAITASUNAK

Zenbait motatako zenbakiak dituzten informazioak, hainbat testuingurutakoak, kritikoki interpretatzea,
erlazionatzea eta erabiltzea, eta kasu bakoitzean adierazteko modurik egokiena aukeratzea.
Zenbaki arrunten oinarrizko eragiketen emaitza bereiztea eta kalkulatzea, erantzun zehatza edo hurbildua
behar den erabakitzea eta kalkulatzeko modu egokiena aplikatzea (buruz egitea, algoritmoak egitea arkatza
eta papera erabiliz, kalkulagailua erabiltzea).
Matematikarekin lotutako jokaeren berri izatea, balioestea eta sistematikoki erabiltzea; esate baterako, ordena,
egiaztatzea, doitasuna eta berrikuspen sistematikoa, bai eta emaitzen kritika ere.

EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
Zenbaki osoak alderatzea eta zenbakizko zuzenean
adieraztea.
Zenbaki oso baten balio absolutua eta aurkakoa
kalkulatzea.
Zenbaki osoen batuketak eta kenketak zuzen egitea.
Zenbaki osoen biderketetan eta zatiketetan, zeinuen
araua aplikatzea.
Eragiketa konbinatuak egitea, eragiketen hierarkia
eta parentesiak kontuan hartuta.

Zenbaki osoen zatiketa zehatzak egitea.

Berrekizun eta berretzaile arrunteko berreketak egitea.
Berreketen eragiketak egitean berreketen
arauak behar bezala erabiltzea eta eragiketen
hierarkia errespetatzea.
Zenbaki oso baten erro koadro zehatza eta osoa
kalkulatzea.
Zenbaki osoen multzo baten z.k.h. eta m.k.t.
kalkulatzea, biderkagai lehenen biderketa gisa
deskonposatuz.

UNITATEAREN ESKEMA
Zenbaki osoen multzoa, , hauek osatzen dute:
Oso positiboek: +1, +2, +3, +4
0 zenbakiak.
Oso negatiboek: 1, 2, 3, 4

ZENBAKI OSOAK

Eragiketak

Batuketa
Zenbakiek zeinu bera badute, zenbakien balio
absolutuak batu eta zeinu bera jarri behar da.
(+6) + (+7) = +13
(6) + (7) = 13
Zeinu desberdina badute, balio absolutuen
kenketa egin (handiena ken txikiena) eta balio
absolutu handienekoaren zeinua jarri behar da.
(7) + (+6) = 1
(6) + (+7) = +1

Kenketa
Zenbaki oso baten aurkakoa zenbakia bera da,
zeinua aldatuta.
aur (+3) = 3
aur (3) = +3
Bi zenbaki osoren kenketa egiteko, lehenari
bigarrenaren aurkakoa batu behar zaio.
(5) (2) = (5) + aur (2) = 3

Biderketa eta zatiketa

Zenbaki osoak biderkatzeko (edo zatitzeko), balio absolutuak biderkatu (edo zatitu) behar dira.
Zenbakiek zeinu bera badute, emaitzaren zeinua + da, eta zeinu desberdina badute, .
(+2) (3) = 6

(4) (2) = +8

(12) : (+6) = 2

(+15) : (+3) = +5

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

19

IKASGELARAKO PROGRAMAZIOA

2 Zatikiak
HELBURUAK
Zatiki baten interpretazioak bereiztea
eta erabiltzea.

Zatikien batuketak eta kenketak egitea.

Zenbaki baten zatikia kalkulatzea.

Zatikien biderketak egitea, banatze-propietatea

aplikatzea eta biderkagai komuna ateratzea.

Bi zatiki baliokideak diren ala ez bereiztea

eta zatiki jakin baten baliokideak kalkulatzea.

Bi zatiki alderantzizkoak diren ala ez aztertzea, eta

zatiki jakin baten alderantzizko zatikia lortzea.

Zatikiak anplifikatzea.

Bi zatikiren zatiketa egitea.

Zatiki bat sinplifikatu eta zatiki laburtezina

lortzea.

Zatiki baten berreketa eta erro koadroa

kalkulatzea.

Zatikiak izendatzaile berberaz adieraztea.

Zatikiak dituzten eguneroko bizitzako problemak

ebaztea.

Zatikiak alderatzea.

EDUKIAK

20

KONTZEPTUAK

Zatikia batekoaren zati gisa, zatiketa gisa eta eragile gisa.

Zatiki baliokideak. Anplifikazioa eta sinplifikazioa.
Zatikien batuketa eta kenketa.
Zatikien biderketa eta zatiketa.

PROZEDURAK,
TREBETASUNAK
ETA ABILEZIAK

JARRERAK

Eguneroko bizitzako egoerak adierazteko, jakinarazteko eta ebazteko, zenbakizko

hizkuntza zehatza eta erabilgarria dela aintzat hartzea.

Zatikiak zenbait testuingurutan interpretatzea eta erabiltzea.

Zatiki baten zatiki baliokideak eta zatiki laburtezina kalkulatzea.
Zatikiak izendatzaile berberaz adieraztea.
Zatikien multzo bat ordenatzea.
Zatikien batuketa, kenketa, biderketa eta zatiketa egiteko algoritmoak erabiltzea,
eguneroko bizitzako problemak ebaztean.
Zatikien berreketak egitea eta erro koadro zehatzak kalkulatzea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

LANDUKO DIREN GAITASUNAK

Zenbait motatako zenbakiak dituzten informazioak, hainbat testuingurutakoak, kritikoki interpretatzea,
erlazionatzea eta erabiltzea, eta kasu bakoitzean adierazteko modurik egokiena aukeratzea.
Zenbaki arrunten, zenbaki osoen eta zatikien oinarrizko eragiketen emaitza bereiztea eta kalkulatzea,
eta kalkulatzeko modu egokiena aplikatzea (buruz, algoritmoak arkatza eta papera erabiliz, kalkulagailua).
Egoera-problemak eta problema tipoak autonomoki eta arrazoi bidez ebazteko estrategiak erabiltzea,
ebazpen-prozesua behar bezala planifikatzea, garbi eta ordenan garatzea, eta norberaren ahalmenetan
segurtasuna eta konfiantza izatea.

EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
Zatiki baten berreketa egitea eta erro koadroa
kalkulatzea.
Zatiki baten alderantzizko zatikia kalkulatzea.
Banatze-propietatea behar bezala aplikatzea eta
biderkagai komuna ateratzea.
Eragiketa konbinatuak egitea zatikiekin, eragiketen
hierarkia errespetatuz.
Zatikiak dituzten benetako problemak
ebaztea.

Zatiki baten interpretazioak behar bezala erabiltzea.

Bi zatiki baliokideak diren ala ez adieraztea.
Zatikiak anplifikatzea eta sinplifikatzea.
Zatiki baten zatiki laburtezina kalkulatzea.
Zatikiak izendatzaile berberaz adieraztea.
Zatikien multzo bat ordenatzea.
Zatikien batuketa, kenketa, biderketa eta zatiketa
egitea.

UNITATEAREN ESKEMA
ZATIKIAK

a
Zatiki bat motako honetako adierazpen bat da: ; b 0 da, eta a eta b
b
zenbaki osoak dira.
Zatiki baliokideak
a
c
eta
zatikiak baliokideak dira a d = b c bada.
b
d

Eragiketak

Batuketa eta kenketa

Zatikien batuketa (edo kenketa) egiteko,
izendatzaile berberaz adierazi eta
zenbakitzaileak batu (edo kendu) behar dira.
2
5
4
15
4 + 15
19
+
=
+
=
=
3
2
6
6
6
6

Biderketa
Bi zatikiren biderketa beste zatiki bat da: zenbakitzailea
zenbakitzaileen biderkadura da, eta izendatzailea,
izendatzaileen biderkadura.
a c
a c

=
b d
b d

2 5
25
10
5

=
=
=
3 4
34
12
6

Zatiketa
Bi zatikiren zatiketa egiteko, lehen zatikia eta bigarrenaren alderantzizkoa biderkatzen dira.
a c
a d
a d
:
=

=
b d
b c
b c

2 5
2 4
8
=

=
:
3 4
3 5
15

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

21

IKASGELARAKO PROGRAMAZIOA

3 Zenbaki hamartarrak
HELBURUAK
Zatiki baten adierazpen hamartarra lortzea.

Zenbaki hamartarren batuketa, kenketa, biderketa

eta zatiketa egitea.

Zatiki baten izendatzailea kontuan hartuta, zer

hamartar mota dagokion jakitea.

Erro koadroaren algoritmoa erabiltzea, zenbaki baten

erro koadroa kalkulatzeko.

Zenbaki hamartarrak alderatzea.

Zenbaki hamartarrak biribiltzea eta etetea, maila

jakin batean.

Zenbaki hamartarrak sailkatzea.

EDUKIAK

22

KONTZEPTUAK

Zenbaki hamartar baten zati osoa eta zati hamartarra.

Zenbaki hamartar zehatzak eta periodikoak.
Zenbaki hamartarren eragiketak.
Zenbaki hamartar bat hurbiltzea, biribiltze edota etendura bidez.

PROZEDURAK,
TREBETASUNAK
ETA ABILEZIAK

Zenbaki hamartarrak eta haien eragiketak interpretatzea eta erabiltzea, benetako

zenbait testuingurutan.
Edozein zatikiren adierazpen hamartarra kalkulatzea.
Zenbaki hamartarrak alderatzea.
Zenbaki baten erro koadroa kalkulatzea.
Zenbaki hamartarrak biribiltzea eta etetea.

JARRERAK

Eguneroko bizitzako egoerak adierazteko, jakinarazteko eta ebazteko, zenbakizko

hizkuntza zehatza, erraza eta erabilgarria dela aintzat hartzea.
Kalkuluak eta iritzirako kalkuluak arrazoiz eginez zenbakizko problemak ebazteko
jakin-mina eta interesa.
Zenbaki hamartarren eragiketak kalkulagailuaren bidez egitean, jarrera
kritikoa izatea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

LANDUKO DIREN GAITASUNAK

Zenbait motatako zenbakiak dituzten informazioak, hainbat testuingurutakoak, kritikoki interpretatzea,
erlazionatzea eta erabiltzea, eta adierazteko modurik egokiena aukeratzea.
Zenbakien (arruntak, osoak, zatikiak eta hamartarrak) oinarrizko eragiketen emaitza kalkulatzea, eta
kalkulatzeko modu egokiena aplikatzea (buruz, algoritmoak arkatza eta papera erabiliz, kalkulagailua).
Arrazoiketa deduktiboa eta induktiboa aplikatzea, zenbakizko testuinguruetan.

EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
Zatiki baten adierazpen hamartar zehatza edo
periodikoa lortzea.
Zatiki baten izendatzailea kontuan hartuta,
zer hamartar mota dagokion bereiztea.
Zenbaki hamartarren multzo bat alderatzea
eta ordenatzea.

Zenbaki hamartarren eragiketak behar bezala egitea.

Zenbaki baten erro koadroa kalkulatzea.
Zenbaki hamartarrak biribiltzea eta etetea, maila
jakin batean.
Zenbaki hamartarrak dituzten problemak ebaztean,
zer eragiketa egin behar diren erabakitzea.

UNITATEAREN ESKEMA
ZENBAKI HAMARTARRAK

Zenbaki hamartar zehatz batek zifra hamartarren kopuru mugatua du: 0,3; 0,347.
Zenbaki hamartar periodiko batek zifra hamartarren kopuru mugagabea du, eta gainera,
zifra bat edo gehiago etengabe errepikatzen dira.
)
)
Periodoa komaren ondoren hasten bada, hamartar periodiko soila da: 0,7 ; 45,7802.
Periodoa
bada komaren ondoren hasten, hamartar periodiko mistoa da:
) ez )
0,17 ; 45,20802.

Eragiketak zenbaki hamartarrekin

Batuketa eta kenketa

Komak parean daudela
jarri behar dira
zenbakiak, eta gero,
eragiketa egin.
8,95
+ 172,357
181,307

42,5
9,674
32,826

Zatiketa
Zatitzailea zenbaki osoa bada
Lehen zifra hamartarra jaistean,
zatiduran koma jarri behar da.
17,21 7
3,2 2,45
,41
,6

17,00 7
3,0 2,42
,20
,6

Zatitzailea zenbaki hamartarra bada

Zatitzaileko koma ezabatu
eta zatikizuneko koma eskuinera
lekualdatu behar da,
zatitzaileak dituen zifra
hamartar adina posizio.
Beharrezkoa bada, zeroak gehitu
behar zaizkio zatikizunari.
17,000,71

Biderketa
Zenbaki arruntak balira bezala biderkatu behar dira, eta koma jartzean,
bi biderkagaiek dituzten hamartar adina zifra bereizi. 3,42 0,7 = 2,394

2 hamartar

1700
280
67

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

71
23

23

IKASGELARAKO PROGRAMAZIOA

4 Sistema hirurogeitarra
HELBURUAK
Sistema hirurogeitarra erabiltzea, denborak eta
angeluak neurtzeko.

Denbora- edo angelu-neurri bat zenbaki oso batez

biderkatzea.

Denborak eta angeluak neurtzean, adierazpen

sinpleak eta konplexuak bereiztea, eta batetik
bestera pasatzea.

Denbora- edo angelu-neurri bat zenbaki oso batez

zatitzea.

Angeluen eta denboren neurrien batuketak eta

kenketak egitea.

Sistema hirurogeitarra aplikatzea, eguneroko

bizitzako egoeretan.

EDUKIAK

24

KONTZEPTUAK

Denbora- eta angelu-neurriak. Sistema hirurogeitarra.

Denborak eta angeluak neurtzeko modu konplexuak eta sinpleak.
Batuketa eta kenketa, sistema hirurogeitarrean.
Biderketa eta zatiketa, sistema hirurogeitarrean.

PROZEDURAK,
TREBETASUNAK
ETA ABILEZIAK

Angelu bat gradu, minutu eta segundotan adieraztea.

Denbora ordu, minutu eta segundotan adieraztea.
Modu konplexuan adierazitako denbora- edo angelu-neurri bat modu sinplean
adieraztea, eta alderantziz.
Denbora- edo angelu-neurrien batuketa eta kenketa, sistema hirurogeitarrean.
Denbora- edo angelu-neurrien biderketa eta zatiketa.
Angelu-neurrien eragiketa konbinatuak.

JARRERAK

Neurketetan lortutako emaitzak neurtzeko erabilitako unitate beretan adierazteko

ohitura.
Problemak kalkulagailu zientifikoa erabiliz ebaztean, jarrera
kritikoa izatea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

LANDUKO DIREN GAITASUNAK

Denborak eta angeluak neurtzeko magnitudeak erabiltzea eskatzen duten egoera-problemak ebaztea,
banaka zein taldeka, unitate egokiak erabiliz.
Tresnak, teknikak eta formulak erabiltzea, banaka eta taldeka, denborak eta angeluak neurtzeko.
Talde-lana balioestea eta hartan integratzea, zenbait motatako ariketak egiteko, Matematikaren ikasketaren,
eta autoestimuaren eta gizarteak onartutako gizarte-balioen oinarria den aldetik.

EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
Modu sinplean adierazitako denbora-neurri bat
modu konplexuan adieraztea, eta alderantziz.
Bi denbora- edo angelu-neurriren batuketa eta
kenketa egitea, sistema hirurogeitarrean.
Denbora- edo angelu-neurri bat zenbaki batez
biderkatzea edo zatitzea.
Denbora- edo angelu-neurriak dituzten benetako
problemak ebaztea.

Angelu- eta denbora-neurrien unitateak

lantzea.
Angelu-neurriak gradu, minutu eta segundotan
adieraztea.
Denbora-neurriak ordu, minutu eta segundotan
adieraztea.
Modu konplexuan adierazitako angelu-neurri bat
modu sinplean adieraztea, eta alderantziz.

UNITATEAREN ESKEMA
60

60
F

ordua
gradua

minutua

segundoa

SISTEMA
HIRUROGEITARRA

: 60

: 60

1 h = 60 min
1 min = 60 s
1 = 60'
1' = 60''

ERAGIKETAK

Batuketa
+ 2 h 32 min 29 s
+ 1 h 43 min 34 s
+ 3 h 75 min 63 s
+ 3 h 71 min 3 s
+ 3 h 76 min 3 s

Kenketa
+ 13 37' 14''
2 43' 22''
1' = 60''

+ 13 36' 74''
2 43' 22''
1 = 60'

+ 1 h 16 min

+ 12 96' 74''
2 43' 22''

+ 4 h 16 min 3 s

+ 10 53' 52''

Biderketa
+ 3 h 42 min 53 s
3 h 4 2 min 3
+ 9 h 126 min 159 s
2 min = 120 s

+19 h 128 min 39 s

2 h = 120 min

+11 h 128 min 39 s

Zatiketa
19
26'
+
1
60'
86'
26
2'

35'' 3
6 28' 51''

120''
155''
05
2''

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

25

IKASGELARAKO PROGRAMAZIOA

5 Adierazpen aljebraikoak
HELBURUAK
Monomioekin eragiketak egitea.

Polinomio bat monomio batez zatitzea.

Polinomioak monomioen batuketak direla jakitea.

Laburbidezko formulak garatzea: batuketaren

berbidura, kenketaren berbidura eta batuketa
bider kenketa.

Polinomio baten maila zehaztea.

Polinomio baten zenbakizko balioa kalkulatzea.
Polinomioak batzea, kentzea eta biderkatzea.

EDUKIAK

26

KONTZEPTUAK

Polinomioak: maila eta zenbakizko balioa.

Eragiketak polinomioekin.
Laburbidezko formulak.

PROZEDURAK,
TREBETASUNAK
ETA ABILEZIAK

JARRERAK

Eguneroko bizitzako egoerak adierazteko, zenbakizko hizkuntza laburra

eta erabilgarria dela aintzat hartzea.
Gainerakoen ebazpenak eta planteamenduak errespetatzea.
Polinomioen kalkuluak eta eragiketak zehaztasun handiz eta
kontuz egitea.

Polinomio baten zenbakizko balioa kalkulatzea.

Polinomioen batuketa, kenketa eta biderketa.
Polinomio bat monomio batez zatitzea.
Laburbidezko formulak garatzea.
Laburbidezko formulak erabiltzea, adierazpenak sinplifikatzeko.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

LANDUKO DIREN GAITASUNAK

Zenbakizko loturak eta patroiak adieraztea, eta adierazpen aljebraiko sinpleak proposatzea, erabiltzea eta
manipulatzea.
Hizkuntza aljebraikoa ulertzea eta problemak adierazteko nahiz adierazpen modu hori beste batzuekin lotzeko
erabiltzea: taula bidezkoarekin, grafiko bidezkoarekin, deskribapen bidezkoarekin...
Matematikarekin lotutako jokaeren berri izatea, balioestea eta sistematikoki erabiltzea; esate baterako, ordena,
egiaztatzea, doitasuna eta berrikuspen sistematikoa, bai eta emaitzen kritika ere.

EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
Polinomio baten maila, gai askea eta koefizienteak
identifikatzea.
Polinomioen batuketa eta kenketa behar bezala egitea.
Polinomioen biderketa egitea.

Bi polinomioren biderkadura den polinomioaren

maila kalkulatzea, eragiketarik egin gabe.
Polinomioak monomioez zatitzea.
Laburbidezko formulak identifikatzea eta garatzea.
Adierazpenak sinplifikatzea, laburbidezko formulak
erabiliz.

UNITATEAREN ESKEMA
ADIERAZPEN ALJEBRAIKOAK

Monomioak
Monomio bat zenbakien eta letren
biderketak osatutako adierazpen
aljebraiko bat da.

Polinomioak

Monomioa

36 x 2y 3z
Koefizientea Letrazko zatia

Maila = 2 + 3 + 1 = 6

Gaiak Monomioak

Polinomioa: P (x) = 5x 3 + 7x 2 4

Maila = 3
Gai askea

P (x)-ren zenbakizko balioa, x = 2 bada: P (2) = 5 23 + 7 22 4 = 64

Laburbidezko formulak

Batuketaren berbidura
(a + b)2 = a 2 + 2ab + b 2

Kenketaren berbidura
(a b)2 = a 2 2ab + b 2

Batuketa bider kenketa

(a + b) (a b) = a 2 b 2

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

27

IKASGELARAKO PROGRAMAZIOA

6 Lehen eta bigarren mailako

ekuazioak

HELBURUAK
Identitateak eta ekuazioak bereiztea.

Bigarren mailako ekuazioak identifikatzea eta ebaztea.

Zenbaki bat ekuazio baten ebazpena den ala ez

aztertzea.

Problemak ebaztea, lehen eta bigarren mailako

ekuazioen bidez.

Ekuazio jakin baten ekuazio baliokideak lortzea.

Lehen mailako ekuazioak ebaztea.

EDUKIAK

28

KONTZEPTUAK

Berdintza, identitatea eta ekuazioa.

Lehen mailako ekuazioak.
Ekuazio baliokideak.
Lehen mailako ekuazioak ebazteko metodoak.
Bigarren mailako ekuazioak.

PROZEDURAK,
TREBETASUNAK
ETA ABILEZIAK

Lehen mailako ekuazioak ebaztea, metodo orokorra erabiliz.

Bigarren mailako ekuazioak ebaztea.
Eguneroko bizitzako problemak identifikatzea eta ebaztea, lehen eta bigarren
mailako ekuazioak planteatuz eta ebatziz, eta lortutako ebazpenak
egiaztatuz.

JARRERAK

Nork bere ahalmenetan konfiantza izatea, problema aljebraikoei aurre egin eta ebazteko.
Problemak ebaztean saiatua eta malgua izatea, eta gainerakoen iritziak
aintzat hartzea.
Ekuazioen ebazpenak txukun adierazteko gustua.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

LANDUKO DIREN GAITASUNAK

Zenbakizko loturak eta patroiak adieraztea, eta adierazpen aljebraikoak proposatzea eta erabiltzea.
Ekuazioen bidez problemak ebazteko metodo analitikoa arrazoituta erabiltzea, eta lehen eta bigarren
mailako ekuazioak ebazteko algoritmoak erabiltzea.
Matematikarekin lotutako jokaeren berri izatea, balioestea eta sistematikoki erabiltzea; esate baterako, ordena,
egiaztatzea, doitasuna eta berrikuspen sistematikoa, bai eta emaitzen kritika ere.

EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
Identitateak eta ekuazioak bereiztea.
Ezezagun bakarreko lehen mailako ekuazio baten
ebazpena kalkulatzea.
Parentesiak eta izendatzaileak dituzten lehen
mailako ekuazioak ebaztea.

Bigarren mailako ekuazioak ebaztea.

Benetako problemen ebazpena kalkulatzea, lehen
eta bigarren mailako ekuazioen bidez.

UNITATEAREN ESKEMA

BERDINTZA
ALJEBRAIKOAK

Identitateak
Identitatea bertan ageri diren letren edozein baliotarako betetzen den
berdintza aljebraikoa da.
2x + x = 3x
(x + 1)2 = x 2 + 2x + 1
Ekuazioak
Ekuazioa bertan ageri diren letren balio batzuetarako soilik betetzen den
berdintza aljebraikoa da.
3x 3 + (x 1)2 = 2x (x 1) Maila = 3

Lehen mailako ekuazioak

Bigarren mailako ekuazioak

2(x 1)
x+3
3x

=
3
4
2
LEHENA. Izendatzaileak ezabatu behar dira.
m.k.t. (3, 4, 2) = 12
2(x 1)
3 x
x + 3
= 12

12

2
3
4
4 2(x 1) 3(x + 3) = 6(3 x)
BIGARRENA. Parentesiak ezabatu eta antzeko gaiak
sinplifikatu behar dira 5x 17 = 18 + 6x
HIRUGARRENA. x duten gaiak atal batean bildu
behar dira, eta zenbakiak, beste atalean.
17 + 18 = 6x 5x
LAUGARRENA. Ezezaguna bakandu behar da 1 = x
BOSGARRENA. Ebazpena egiaztatu behar da.
2(1 1)
1+ 3
3 1

=
1 = 1
3
4
2

1. KASUA. b = 0 bada. ax 2 + c = 0 motako ekuazioak.

c
positiboa bada, bi ebazpen daude:
a

x1 = +

c
a

y x2 =

c
a

c
negatiboa bada, ez du ebazpenik.
a

2. KASUA. c = 0 bada. ax 2 + bx = 0 motako ekuazioak.

Bi ebazpen ditu, x1 = 0 eta x2 =

b
.
a

b 0 eta c 0 badira.
ax 2 + bx + c = 0 motako ekuazioak.
Ebazpenak lortzeko, formula hau aplikatu behar da:
3. KASUA.

b b 2 4ac
2a
Ebazpen hauek izan ditzake: bi, bat ala bat ere ez.
x =

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

29

IKASGELARAKO PROGRAMAZIOA

7 Ekuazio-sistemak
HELBURUAK
Bi ezezagun eta bi ekuazio dituzten ekuazio
linealen sistemak bereiztea.
Ekuazio linealen sistemak ebaztea, taulak
erabiliz.

Bi ezezaguneko bi ekuazio linealen sistemak

ebaztea, laburtze-, ordezkatze- eta
berdintze-metodoa erabiliz.
Benetako problemak planteatzea eta ebaztea,
ekuazio-sistemak erabiliz.

EDUKIAK

30

KONTZEPTUAK

Bi ezezaguneko lehen mailako ekuazioak.

Bi ezezaguneko bi ekuazioren sistemak.
Sistemak ebaztea, taulak erabiliz.
Ordezkatze-, berdintze- eta laburtze-metodoa.

PROZEDURAK,
TREBETASUNAK
ETA ABILEZIAK

Bi ekuazio-sistema baliokideak diren ala ez jakitea.

Ekuazio-sistema bat ebaztea, taulak erabiliz.
Ekuazio-sistemak ebaztea, laburtze-, ordezkatze- eta
berdintze-metodoa erabiliz.
Problemak planteatzea eta ebaztea, adierazpen aljebraikoak eta ekuazio-sistemak
erabiliz, eta ebazpena baliozkoa dela egiaztatzea.

JARRERAK

Nork bere ahalmenetan konfiantza izatea, planteamendu aljebraikoak egitea eskatzen

duten problemei aurre egin eta ebazteko.
Eguneroko bizitzako egoerak ebazteko, ekuazio-sistemak zehatzak, errazak eta
erabilgarriak direla aintzat hartzea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

LANDUKO DIREN GAITASUNAK

Ekuazio-sistemen bidez problemak ebazteko metodo analitikoa arrazoituta erabiltzea, eta ebazteko
algoritmoak trebetasunez aplikatzea.
Egoera-problemak eta problema tipoak autonomoki eta arrazoi bidez ebazteko estrategiak erabiltzea,
ebazpen-prozesua behar bezala planifikatzea, garbi eta ordenan garatzea, eta norberaren ahalmenetan
segurtasuna eta konfiantza izatea.
Matematikarekin lotutako jokaeren berri izatea, balioestea eta sistematikoki erabiltzea; esate baterako, ordena,
egiaztatzea, doitasuna eta berrikuspen sistematikoa, bai eta emaitzen kritika ere.

EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
Zenbakien pare bat ekuazio-sistema baten ebazpena
den ala ez zehaztea.
Bi ezezaguneko bi ekuazio-sistema baliokideak diren
ala ez aztertzea.
Sistema jakin baten sistema baliokideak lortzea,
zenbait prozedura erabiliz.
Ekuazio-sistema bat ebaztea, taulak erabiliz.

Ekuazio-sistema bat ebaztea, ordezkatze-, berdintzeeta laburtze-metodoa erabiliz.

Ekuazio-sistema bat ebazteko metodo egokiena zein
den zehaztea.
Benetako problemak ebaztea, ekuazio-sistemak
erabiliz.

UNITATEAREN ESKEMA
BI EZEZAGUNEKO BI EKUAZIO
LINEALEN SISTEMAK
ax + by = c

a'x + b'y = c'

Sistemaren ebazpen bat bi ekuazioak betetzen dituen zenbakien pare bakoitza da.
Bi ekuazio linealen ebazpen komuna kalkulatzeko:

SISTEMA BAT
EBAZTEA
Ordezkatze-metodoa

Berdintze-metodoa

Ekuazio batean ezezagun bat bakandu

eta bestean ordezkatu behar da.
x + y = 5
y = 5 x

2x y = 4
2x y = 4

Bi ekuazioetan ezezagun bera bakandu eta

lortutako adierazpenak berdindu behar dira.
x + y = 5
y = 5 x

2x y = 4
y = 2x 4

2x (5 x) = 4 3x = 9 x = 3
x=3

y = 5 x y = 5 3 = 2
Ebazpena: x = 3 eta y = 2

5 x = 2x 4 9 = 3x x = 3
x=3
y = 5 x
y=2
Ebazpena: x = 3 eta y = 2

Laburtze-metodoa
Ezezagun baten koefizienteak berdinak eta aurkakoak dituen sistema baliokidea lortu behar da.
2

2x + 2 y = 10
x + y = 5 2x + 2 y = 10 (1)

2x y = 4
2x y = 4 + 2x + y = 4

y=2

x + y = 5 x + 2 = 5 x = 3
Ebazpena: x = 3 eta y = 2
3y = 6 y = 2

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

31

IKASGELARAKO PROGRAMAZIOA

8 Zenbakizko proportzionaltasuna
HELBURUAK
Bi arrazoik proportzioa osatzen duten ala ez zehaztea.
Bi magnitude zuzenki proportzionalak diren ala ez
bereiztea.
Hiruko erregela sinple zuzena edo batekora
murriztea erabiltzea eskatzen duten benetako
problemak ebaztea.

Alderantzizko hiruko erregela sinplea edo batekora

murriztea eskatzen duten benetako problemak
ebaztea.
Kopuru baten ehunekoa kalkulatzea.
Ehuneko hainbesteko handitzeak eta txikitzeak
kalkulatzea.

Bi magnitude alderantziz proportzionalak diren ala ez

zehaztea.

EDUKIAK

32

KONTZEPTUAK

Arrazoia eta proportzioa.

Magnitude zuzenki proportzionalak.
Hiruko erregela sinple zuzena eta batekora murrizteko metodoa.
Magnitude alderantziz proportzionalak.
Alderantzizko hiruko erregela sinplea eta batekora murrizteko metodoa.
Kopuru baten ehunekoa.
Ehuneko hainbesteko handitzeak eta txikitzeak.

PROZEDURAK,
TREBETASUNAK
ETA ABILEZIAK

Magnitude zuzenki eta alderantziz proportzionalak bereiztea.

Proportzionaltasun zuzeneko eta alderantzizko proportzionaltasuneko taulak egitea.
Problemak ebaztea, hiruko erregela sinpleak (zuzenak eta alderantzizkoak) eta
batekora murriztea erabiliz.
Problemak ebaztea, ehunekoak kalkulatuz.

JARRERAK

Zenbakizko proportzionaltasun zuzenarekin eta alderantzizkoarekin lotutako hitzak

sartzea hizkuntza arruntean.
Proportzionaltasun-problemen kalkuluak eta ebazpenak txukun eta
ordenan adieraztea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

LANDUKO DIREN GAITASUNAK

Zenbakien proportzionaltasuneko (zuzena eta alderantzizkoa) loturak identifikatzea, lotura horiek erabiltzen
dituzten problemak ebaztea eta lotura horiekin zerikusia duten problema tipoak bereziki azpimarratzea.
Arrazoiketa deduktiboa eta induktiboa aplikatzea, zenbakizko testuinguruetan.
Talde-lana balioestea eta hartan integratzea, zenbait motatako ariketak egiteko, Matematikaren ikasketaren,
eta autoestimuaren eta gizarteak onartutako gizarte-balioen oinarria den aldetik.

EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
Bi magnitude zuzenki ala alderantziz proportzionalak
diren bereiztea.
Problemak ebaztean, hiruko erregela sinplea, zuzena
zein alderantzizkoa, aplikatzea eta kasu bakoitzean
zein erabili behar den adieraztea.
Ehunekoak erabiltzea, zenbait problema
ebazteko.

Bi arrazoik proportzioa osatzen duten ala ez bereiztea.

Proportzioen oinarrizko propietatea
aplikatzea, zenbait problema
ebazteko.
Proportzionaltasun-taulak eta arrazoi berdinen
segidak osatzea.

UNITATEAREN ESKEMA
PROPORTZIONALTASUNA

Magnitude zuzenki proportzionalak

Magnitude alderantziz proportzionalak

:3

120 160 200 240

Abiadura (km/h)

30

60

120

240

Denbora (h)

20

10

2,5

:2
:4

a
a'
=
= = k (proportzionaltasun-konstantea)
b
b'

a b = a' b' = = k (proportzionaltasunkonstantea)

Ehunekoak

Ehunekoa kalkulatzea

Zatia kalkulatzea

K-tik
Si 100etik

Si

eta hortik: t =

A
t
A 100
K

:3

80
F

40

Prezioa ()

Pisua (kg)

:2

100etik
K-tik

eta hortik: A =

150en %14 = 150

14
= 150 0,14
100

Kopuru osoa kalkulatzea

t
A
t K
100

Si

100etik
K-tik

eta hortik: K =

t
A
A 100
t

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

33

IKASGELARAKO PROGRAMAZIOA

9 Proportzionaltasun geometrikoa
HELBURUAK
Bi zuzenkiren arteko arrazoia kalkulatzea eta
proportzionalak diren ala ez bereiztea.

Talesen kokapenean dauden triangeluak bereiztea,

triangeluen antzekotasunari ekin aurretiko urrats gisa.

Lerro paraleloen arteko zuzenki berdinak

bereiztea, eta Talesen teorema aplikatzea
zenbait testuingurutan.

Triangeluen antzekotasun-irizpideak bereiztea

eta aplikatzea.

Zuzenki bat zati berdinetan banatzea,

laugarren zuzenki proportzionala kalkulatzea
eta zuzenki bat zuzenki jakin batzuekiko zati
proportzionaletan banatzea.

Antzekotasuna aplikatzea mapetan eta planoetan,

eskalekin lan eginez.

Antzeko poligonoak egitea.

EDUKIAK
KONTZEPTUAK

Bi zuzenkiren arteko arrazoia.

Zuzenki proportzionalak.
Talesen teorema. Aplikazioak.
Triangeluak Talesen kokapenean.
Triangeluen antzekotasun-irizpideak.
Antzeko poligonoak.
Eskalak.

PROZEDURAK,
TREBETASUNAK
ETA ABILEZIAK

Zuzenkien arteko proportzionaltasun-erlazioa lortzea.

Talesen teorema aplikatzea, problema geometrikoak eta eguneroko bizitzako
problemak ebazteko.
Zuzenki jakin batzuen laugarren zuzenki proportzionala kalkulatzea.
Zuzenki bat zati berdinetan banatzea eta zuzenki jakin batzuekiko zati proportzionaletan.
Triangeluen antzekotasun-irizpideak erabiltzea zenbait testuingurutan,
problemak ebazteko.
Bi poligono antzekoak direla adieraztea eta antzekotasun-arrazoia
kalkulatzea.
Irudi jakin baten antzeko irudi bat egitea.
Eskalan egindako mapak interpretatzea, planoko luzerak kontuan hartuta benetako
luzerak kalkulatzea, eta alderantziz.
Zenbakizko eskala jakin bati dagokion eskala grafikoa kalkulatzea,
eta alderantziz.

JARRERAK

Irudi geometrikoak egiteko marrazketa-tresnak erabiltzean, kontuz eta doitasunez

aritzea.
Adierazpenak eskalan egitean, zenbait mezu helarazteko, jarrera kritikoa izatea.

34

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

LANDUKO DIREN GAITASUNAK

Gizartean eta naturan ageri diren irudi lauen antzekoak identifikatzea, aztertzea, deskribatzea eta egitea,
doitasunez eta trebetasunez, eta haiekin lotutako propietate geometrikoak erabiltzea.
Proportzionaltasun geometrikoko erlazioak bereiztea, lotura horiek erabiltzen dituzten problemak ebaztea
eta lotura horiekin zerikusia duten problema tipoak bereziki azpimarratzea.
Arrazoiketa deduktiboa eta induktiboa aplikatzea, zenbakizko testuinguruetan.

EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
Bi zuzenki jakinen arteko antzekotasun-arrazoia
kalkulatzea.
Talesen teorema aplikatzea, problema geometrikoak
eta eguneroko bizitzako problemak ebazteko.
Zuzenki bat zuzenki jakin batzuekiko zati
proportzionaletan banatzea.
Bi triangelu Talesen kokapenean dauden ala ez
bereiztea.

Triangeluen antzekotasun-irizpideak erabiltzea

zenbait testuingurutan, problemak ebazteko.
Bi poligono antzekoak diren ala ez zehaztea,
eta antzekotasun-arrazoia kalkulatzea.
Irudi jakin baten antzeko irudia egitea.
Eskalak behar bezala erabiltzea, benetako luzerak
abiapuntu hartuta planoetako eta mapetako
luzerak kalkulatzeko, eta alderantziz.

UNITATEAREN ESKEMA
Bi irudi, A eta B, antzekoak dira
berdinak badira edo forma eta
tamaina bera badituzte.

ANTZEKO IRUDIAK

Bi irudiren antzekotasun-arrazoia
irudi baten luzera baten eta
beste irudiko dagokion
luzeraren zatidura da.

Talesen teorema
A
B

A'
B'

C'

C
s

Hiru zuzen paralelok, a-k, b-k eta c-k, beste bi zuzen, s eta t,
ebakitzen badituzte, zehazten dituzten zuzenkiak
proportzionalak dira.

AB
BC
AC
=
=
A'B'
B'C'
A'C'
A'

Triangeluen antzekotasuna
Bi triangelu antzekoak dira, angelu guztiak berdinak
badituzte eta aldeak proportzionalak.

ANTZEKOTASUN-IRIZPIDEAK
Bi triangelu antzekoak dira, baldin:

C'

B'

AB
BC
AC
=
=
A'B'
B'C'
A'C'
=A
'
BIGARREN IRIZPIDEA. Bina angelu berdin dituzte: A
B = B'
LEHEN IRIZPIDEA. Aldeak proportzionalak dituzte:

HIRUGARREN IRIZPIDEA. Angelu berdin bat dute eta angelua osatzen

=A
'
duten aldeak proportzionalak dira: A

AC
AB
=
A'C'
A'B'

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

35

IKASGELARAKO PROGRAMAZIOA

10 Irudi lauak. Azalerak

HELBURUAK

Edozein poligonoren azalera kalkulatzea.

Poligono baten barruko angeluen batura

kalkulatzea, eta poligonoa erregularra bada,
angelu bakoitzaren neurria eta erdiko angeluarena.

Irudi zirkularren azalerak kalkulatzea.

Angelu motak bereiztea, zirkunferentzian.

Pitagorasen teorema aplikatzea, problema geometrikoak

eta eguneroko bizitzako problemak ebazteko.

EDUKIAK

36

KONTZEPTUAK

Pitagorasen teorema. Aplikazioak.

Poligono baten azalera.
Irudi zirkularren azalerak.
Irudi lauen angeluak.
Zirkunferentziako angeluak.

PROZEDURAK,
TREBETASUNAK
ETA ABILEZIAK

Pitagorasen teorema aplikatzea, luzera ezezagunak kalkulatzeko

zenbait testuingurutan.
Poligonoen azalerak kalkulatzea.
Irudi zirkularren azalerak kalkulatzea.
Poligono baten barruko angeluen batura kalkulatzeko formulak aplikatzea,
eta poligonoak erregularrak badira, barruko angelu baten neurria eta
erdiko angelua kalkulatzea.
Zirkunferentzia bateko angelu motak deskribatzea.

JARRERAK

Geometria-frogapenetan arrazoiketa deduktiboa aintzat hartzea.

Neurketetako eragiketak eta lortutako emaitzak neurtzeko erabilitako unitate beretan
adierazteko ohitura.
Eguneroko bizitzako problemak ebaztean, perimetroak eta azalerak kalkulatzea
garrantzitsua dela aintzat hartzea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

LANDUKO DIREN GAITASUNAK

Gizartean eta naturan ageri diren irudi lauak identifikatzea, aztertzea, deskribatzea eta egitea,
doitasunez eta trebetasunez, eta haiekin lotutako propietate geometrikoak erabiltzea.
Tresnak, teknikak eta formulak erabiltzea, banaka eta taldeka, irudi lauen luzerak, angeluak eta azalerak
neurtzeko.
Arrazoiketa deduktiboa eta induktiboa aplikatzea, zenbakizko testuinguruetan.

EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
Pitagorasen teorema aplikatzea, luzera ezezagunak
kalkulatzeko zenbait testuingurutan.
Edozein poligonoren azalera kalkulatzea.
Irudi zirkularren azalerak kalkulatzea.

Poligono baten barruko angeluen batura

kalkulatzea.
Poligono erregular baten barruko angelu baten
neurria eta erdiko angeluarena kalkulatzea.
Zirkunferentzia bateko angelu motak
identifikatzea.

UNITATEAREN ESKEMA
Poligonoen azalerak

AZALERAK
Paralelogramoen azalerak

Triangeluaren azalera

A=ab

A=

b h
2

A=

(B + b ) h
2

A = l l = l2

Trapezioaren azalera
b
h

A=

D d
2

Poligono erregular baten azalera

l

A=bh

A=

P a
2

Irudi zirkularren azalerak

Zirkulua

Sektore zirkularra

Koroa zirkularra

A = r

R
r

A=

r2
360

A = (R 2 r 2)

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

37

IKASGELARAKO PROGRAMAZIOA

10

11 Gorputz geometrikoak
HELBURUAK
Poliedro erregularrak, prismak, piramideak
eta haien elementuak bereiztea.

Biraketa-gorputzen elementuak
bereiztea.

Prismen eta piramideen azalerak kalkulatzea,

eta formula aplikatzea, problema geometrikoak eta
eguneroko bizitzako problemak ebazteko.

Zilindroen eta konoen azalerak kalkulatzea,

eta formulak aplikatzea, problema geometrikoak eta
eguneroko bizitzako problemak ebazteko.

Biraketa-gorputzen mota sinpleenak

bereiztea.

EDUKIAK

38

KONTZEPTUAK

Poliedroen elementuak.
Poliedro erregularrak.
Prismak eta piramideak. Azalerak.
Gorputz biribilak edo biraketa-gorputzak. Azalerak.

PROZEDURAK,
TREBETASUNAK
ETA ABILEZIAK

Gorputz geometrikoak eta haien elementuak nahiz propietateak deskribatzeko,

hitz egokiak erabiltzea.
Gorputz geometrikoetan simetriak identifikatzea.
Prismen eta piramideen azalerak kalkulatzea, eta formulak aplikatzea, eguneroko
bizitzako problema geometrikoak ebazteko.
Gorputz sinpleek osatutako gorputz geometrikoen azalerak kalkulatzea
eskatzen duten problemak ebaztea.
Zilindroen eta konoen azalerak kalkulatzea, eta formulak aplikatzea, eguneroko
bizitzako problema geometrikoak ebazteko.

JARRERAK

Nork bere ahalmenetan konfiantza izatea, espazioa hautemateko eta problema

geometrikoei aurre egin eta ebazteko.
Forma, konfigurazio eta lotura geometrikoak ikertzeko jakin-mina
eta interesa.
Geometriako lanak txukun aurkezteko gustua.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

LANDUKO DIREN GAITASUNAK

Gizartean eta naturan ageri diren irudi lauak eta gorputz geometrikoak identifikatzea, aztertzea,
deskribatzea eta egitea, doitasunez eta trebetasunez.
Hiru dimentsioko objektu geometriko sinpleak ikusi eta adieraztea, trebetasunez eta sormenez arituz.
Talde-lana balioestea eta hartan integratzea, zenbait motatako ariketak egiteko, Matematikaren ikasketaren,
eta autoestimuaren eta gizarteak onartutako gizarte-balioen oinarria den aldetik.

EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
Poliedro motak eta haien elementuak bereiztea.
Prismak eta piramideak identifikatzea, bai eta haien
elementu bereizgarriak ere.
Prismen eta piramideen garapena lortzea.
Biraketa-gorputzak eta haien elementuak bereiztea.

Biraketa-gorputz baten garapena eta planoak,

ardatzak eta simetria-zentroa marraztea.
Prismen, piramideen eta biraketa-gorputzen
azalerak kalkulatzea eskatzen duten
problemak ebaztea.

UNITATEAREN ESKEMA
POLIEDROAK

Prismak

Bi aurpegi paralelo eta berdin dituzte,

oinarriak izenekoak; gainerako
aurpegiak paralelogramoak dira.
AL = PB h
A = AL + 2 AB

PB

Piramideak

Oinarria deritzon aurpegi poligonal

bat dute eta gainerako alboko
aurpegiak triangeluak dira.

Zilindroa

Esfera

A = AL + AB

Ardatz baten inguruan birarazitako irudi lau batetik lortzen diren gorputz
geometrikoak dira.
Laukizuzen bat alde baten
inguruan biraraztean
lortzen da.
AL = 2rhg
A = AL + 2 r 2
Triangelu angeluzuzen bat
kateto baten inguruan biraraztean
lortzen da.
AL = rg
A = AL + r 2
Zirkuluerdi bat diametro baten
inguruan biraraztean lortzen da.
A = 4r 2

2r

h g

Konoa

a
a'

AL = n ATRIANGELUA

BIRAKETAGORPUTZAK

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

39

IKASGELARAKO PROGRAMAZIOA

11

12 Gorputz geometrikoen
bolumenak

HELBURUAK
Gorputz baten bolumena kalkulatzea, zenbait
neurri-unitate erabiliz.
Bolumen-unitate batetik beste batzuetara pasatzea.

Dentsitate desberdineko substantzien

bolumen- eta masa-unitateak dituzten problemak
ebaztea.

Bolumena unitate egokian adieraztea, testuingurua

kontuan hartuta.

Poliedroen bolumenak kalkulatzea.

Ur destilatuaren bolumen-, edukiera- eta

masa-unitateak lotzea.

Benetako problemak planteatzea eta ebaztea,

bolumenen kalkuluaren bidez.

Biraketa-gorputzen bolumenak kalkulatzea.

Dentsitate kontzeptua definitzea.

EDUKIAK

40

KONTZEPTUAK

Gorputz baten bolumena. Bolumen-unitateak.

Bolumen-, edukiera- eta masa-unitateen arteko lotura.
Bolumenaren eta dentsitatearen arteko lotura.
Hauen bolumenak: ortoedro, kubo, prisma, piramide, zilindro, kono eta esferarena.

PROZEDURAK,
TREBETASUNAK
ETA ABILEZIAK

Zenbait neurri-unitate erabiltzea, gorputz baten bolumena neurtzeko.

Bolumen-unitate batetik besteetara pasatzea.
Ur destilatuaren bolumen-, masa- eta edukiera-neurrien arteko lotura.
Zenbait substantziaren dentsitateak kalkulatzea.
Prismen, piramideen, zilindroen, konoen eta esferen bolumenak kalkulatzea,
eta benetako problemak ebazteko erabiltzea.
Gorputz konplexuen bolumenak kalkulatzea, gorputz geometriko sinpleagoen
bolumenen batuketa edo kenketa eginez.

JARRERAK

Gorputz geometrikoen bolumenen neurketak formulen bidez egiteko

aldeko jarrera.
Nork bere ahalmenetan konfiantza izatea, espazioa hautemateko eta problema
geometrikoak ebazteko.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

LANDUKO DIREN GAITASUNAK

Gizartean eta naturan ageri diren irudi lauak eta gorputz geometrikoak identifikatzea, aztertzea,
deskribatzea eta egitea, doitasunez eta trebetasunez.
Hiru dimentsioko objektu geometriko sinpleak ikusi eta adieraztea, eta zenbait adierazpen lau lortzea.
Tresnak, teknikak eta formulak erabiltzea, banaka eta taldeka, irudi eta gorputz geometrikoen luzerak,
angeluak, azalerak eta bolumenak neurtzeko.

EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
Zenbait neurri-unitate erabiltzea, gorputz baten
bolumena neurtzeko.
Ur destilatuaren bolumen- eta edukiera-unitateen,
eta bolumen- eta masa-unitateen
arteko lotura.
Bolumena unitate egokian adieraztea, testuingurua
kontuan hartuta.

Dentsitate desberdineko substantzien bolumeneta masa-unitateak dituzten problemak behar

bezala ebaztea.
Bolumen hauek kalkulatzea: ortoedro, kubo, prisma,
piramide, zilindro, kono eta esferarena.
Gorputz geometrikoen bolumenak kalkulatzea
eskatzen duten problemak ebaztea.

UNITATEAREN ESKEMA
BOLUMENA

Ortoedroa

Kuboa

VORTOEDROA = a b c

VKUBOA = a3

Prisma

Zilindroa

VPRISMA = AB h

VZILINDROA = r 2h

Piramidea

Konoa
h

VPIRAMIDEA =

A B h
3

VKONOA =
r

r 2h
3

Esfera
r

VESFERA =

4r 3
3

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

41

IKASGELARAKO PROGRAMAZIOA

12

13 Funtzioak
HELBURUAK
Planoan puntuak aurkitzea eta koordenatu
kartesiarren bidez adieraztea.
Funtzio baten adierazpen aljebraikoa, taula eta
grafikoa lantzea, eta batetik besteetara
pasatzea.
Erlazio funtzional errazak interpretatzea, eta haien
aldagaiak bereiztea.

Grafikoen ezaugarriak zehaztea: eremua, ardatzekiko

ebakidura-puntuak, jarraitutasuna, tarte gorakorrak
eta beherakorrak, maximoak eta minimoak...
Proportzionaltasun zuzeneko eta alderantzizkoko
funtzioak adieraztea eta bereiztea.
Hizkuntza grafikoak oso erabilgarriak direla aintzat
hartzea, eguneroko bizitzako eta zientziaren
esparruko problemak adierazteko eta ebazteko.

EDUKIAK

42

KONTZEPTUAK

Koordenatu kartesiarrak.
Funtzio kontzeptua.
Funtzio bat balio-taula baten bidez eta funtzioaren adierazpen aljebraikoaren
bidez adieraztea.
Funtzioak aztertzea.
Proportzionaltasun zuzeneko eta alderantzizko proportzionaltasuneko funtzioak.

PROZEDURAK,
TREBETASUNAK
ETA ABILEZIAK

Koordenatu kartesiarren sistema baten adieraztea.

Grafikoak egitea eta interpretatzea, tauletatik, formuletatik eta problema baten ahozko
deskribapenetik abiatuta.
Grafiko baten ezaugarriak aztertzea eta hauek adieraztea: eremua, ardatzekiko
ebakidura-puntuak, tarte gorakorrak eta beherakorrak, eta maximoak eta minimoak.
Proportzionaltasun zuzeneko eta alderantzizko proportzionaltasuneko funtzioak
adieraztea, bereiztea eta erabiltzea.

JARRERAK

Hizkuntza grafikoaren, aljebraikoaren eta zenbakizkoaren arteko loturak bereiztea eta

aintzat hartzea.
Nork bere ahalmenetan konfiantza izatea, problemak ebazteko eta kalkuluak egiteko.
Grafikoekin lotutako hitzak sartzea hizkuntza arruntean.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

LANDUKO DIREN GAITASUNAK

Ahoz, taula bidez, grafikoki eta aljebraikoki adierazitako erlazio funtzionalak identifikatzea eta interpretatzea.
Hizkuntza aljebraikoa ulertzea eta problemak adierazteko nahiz adierazpen modu hori beste batzuekin lotzeko
erabiltzea: taula bidezkoarekin, grafiko bidezkoarekin, deskribapen bidezkoarekin...
Matematikarekin lotutako jokaeren berri izatea, balioestea eta sistematikoki erabiltzea; esate baterako, ordena,
egiaztatzea, doitasuna eta berrikuspen sistematikoa, bai eta emaitzen kritika ere.

EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
Koordenatu kartesiarrak erabiltzea.
Funtzio bat adieraztea, testuen, taulen, formulen eta
grafikoen bidez.
Grafiko bateko informazioa aztertzea eta
magnitudeen arteko loturak interpretatzea.
Erlazio funtzional bateko mendeko aldagaia eta
aldagai askea bereiztea.

Grafiko batean hauek bereiztea: ardatzekiko

ebakidura-puntuak, tarte gorakorrak eta
beherakorrak, eta maximoak eta minimoak.
Proportzionaltasun zuzeneko eta alderantzizkoko
funtzioak adieraztea eta bereiztea.
Funtzioak erabiltzea eta adieraztea eskatzen duten
benetako problemak ebaztea.

UNITATEAREN ESKEMA
Funtzioa aldagaiak izeneko bi magnituderen, x-ren eta y-ren, arteko lotura da,
x-ren balio bakoitzari y-ren balio bakar bat egokitzen diona.
Honela adieraz daiteke:
Grafikoa
Testua
Y
Urdaiazpikoaren prezioa 14 /kg da.
Taula
Pisua (kg)

Prezioa ()

14

28

42

Prezioa ()

FUNTZIOAK

40
30

y = 14 x

20
10
F

Pisua (kg)

Adierazpen aljebraikoa
Mendeko aldagaia
(prezioa)

y = 14 x

Aldagai askea
(pisua)

PROPORTZIONALTASUNFUNTZIOAK
Alderantzizko proportzionaltasuneko funtzioa
y = mx
m>0
F

y = mx
m<0

Mota honetako
k
funtzioak: y = ;
x
k 0 da.
Adierazpena
hiperbola izeneko
kurba bat da.

y = mx formako
funtzioak dira.
Adierazpena zuzen
bat da; zuzenaren
malda m da eta
koordenatu-jatorritik
igarotzen da.

Proportzionaltasun zuzeneko funtzioa

y=

k>0

y=

k
x

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

k<0

43

IKASGELARAKO PROGRAMAZIOA

13

14 Estatistika
HELBURUAK
Datuen segida baten zenbaketa egitea,
taula bat osatzeko eta propietateak aztertzeko.
Datu baten maiztasun absolutua eta erlatiboa
bereiztea, eta bi maiztasunak kalkulatzea.
Datu multzo bat grafiko bidez adieraztea.

Grafiko estatistikoak interpretatzea.

Datu multzo baten batez besteko aritmetikoa
kalkulatzea.
Datu multzo baten mediana eta moda
kalkulatzea.

EDUKIAK

44

KONTZEPTUAK

Datuak zenbatzea eta taulak egitea.

Maiztasun absolutua eta maiztasun erlatiboa.
Adierazpen grafikoak.
Batez bestekoa, mediana eta moda.

PROZEDURAK,
TREBETASUNAK
ETA ABILEZIAK

Datuen segida baten zenbaketa egitea, taula bat osatzeko.

Datu multzo baten maiztasun absolutuak eta erlatiboak kalkulatzea.
Datu multzo bat grafiko bidez adieraztea.
Batez besteko aritmetikoa, mediana eta moda kalkulatzea.

JARRERAK

Eguneroko bizitzako problemak adierazteko eta ebazteko, hizkuntza grafikoa eta

estatistikoa oso erabilgarriak direla jakitea eta aintzat hartzea.
Datuak txukun, ordenan eta garbi erabiltzeko eta adierazteko
gustua.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

LANDUKO DIREN GAITASUNAK

Informazio estatistikoa interpretatzea, taulen, grafikoen nahiz parametro estatistikoen bidez adieraztea, eta
oinarrizko neurri estatistikoak kalkulatzea, kasu bakoitzean biderik egokiena erabiliz (arkatza eta papera,
kalkulagailua edo ordenagailua).
Zenbaki arrunten oinarrizko eragiketen emaitza bereiztea eta kalkulatzea, erantzun zehatza edo hurbildua
behar den erabakitzea eta kalkulatzeko modu egokiena aplikatzea (buruz egitea, algoritmoak egitea arkatza
eta papera erabiliz, kalkulagailua erabiltzea).
Matematikarekin lotutako jokaeren berri izatea, balioestea eta sistematikoki erabiltzea; esate baterako, ordena,
egiaztatzea, doitasuna eta berrikuspen sistematikoa, bai eta emaitzen kritika ere.

EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
Datuen segida baten zenbaketa egitea.
Taulak egitea, lortutako datuei buruzko informazioa
biltzeko.
Maiztasun absolutua eta maiztasun erlatiboa
bereiztea, eta bi maiztasunak kalkulatzea.
Datu multzo bat grafiko bidez adieraztea.

Grafikoak alderatzea, batetik besteetara pasatzea

eta informazioa argien non ageri den
hautematea.
Datu multzo baten batez besteko aritmetikoa
kalkulatzea.
Datu multzo baten mediana eta moda
kalkulatzea.

UNITATEAREN ESKEMA
ESTATISTIKA

Zientzia bat da, zenbait fenomenori buruzko datuak biltzen eta ordenatzen
dituena, ondoren aztertzeko eta interpretatzeko.

Metatua Fi
xi edo txikiagoak diren datu
guztien maiztasun
absolutuen batura.

Maiztasun absolutua fi
Datua ageri den aldi
kopurua da.

Maiztasun-taulak
Maiztasun erlatiboa hi =
Maiztasun absolutua zati
datu kopuru osoa da.

fi
N

Metatua Hi
Maiztasun absolutu
metatua zati datu
kopuru osoa da.

Zentralizazio-neurriak

Moda Mo
Maiztasun handieneko
balioa da; hau da, gehien
ageri dena.

Mediana Me
Datuen segida ordenatuan
erdiko posizioan dagoen
balioa da; hau da, balio
hori baino handiagoen eta
txikiagoen kopurua bera da.

B. b. aritmetikoa x =

fi x i
N

Batez besteko
aritmetikoa datu guztien
batura zati datu kopuru
osoa da.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

45

IKASGELARAKO PROGRAMAZIOA

14

1 Zenbaki osoak
UNITATEA HASI AURRETIK...
Zerogarren urtea
Dionisio Txikia monjea zen; V. mendearen amaieran jaio
eta VI. mendearen erdialdean hil zen. Izatez armeniarra
zen eta abadea izan zen Erromako komentu batean.
Haren adimena zela-eta nabarmendu egin zen eta
Aita Santuak lan bat eman zion: Gabonak ospatzeko
data bateratzea kristauen egutegian.
Kristau erlijioko jai garrantzitsuenen, Gabonen, datak
ikertzean eta finkatzean, ez zuen erreferentzia gisa
hartu Erroma fundatu zuteneko urtea, Jesu Kristoren
jaiotza baizik. Dionisiok berak data hori Erroma sortu
zuteneko 754 a.u.c. (ab urbe condita) urtean ezarri zuen.
Data hori eta kristau-aroaren sorrera onartu egin zituen
Karlomagnok bi mende geroago, une hartatik aurrerako
urteak zenbatzeko beharra izan zuenean, dokumentu
ofizialei data jartzeko.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Zerogarren urteari buruz sortutako eztabaida zela-eta,

egile batzuek diote ez zela zerogarren urterik egon, garai
hartan ez zutelako zero zenbakiaren berririk Europan.
Eragiketetan ez zuten zero zenbakia erabiltzen
(batuketako elementu neutro gisa), baina bazekiten zer
esanahi zuen. Hala, garai hartako idatzietan latinezko
Nullae hitza erabiltzen zuten, ezer ez esan nahi duena.
Beraz, zero zenbakia existitzen zen eta zenbaki negatiboak
ziren existitzen ez zirenak; izan ere, XVII. mendera arte ez zen
Kristo aurreko urteei buruz hitz egiten zenbaki negatibo gisa.
Esaterako, V. mendean, K.o. 1. urtearen aurrekoa
ez zen 1 urtea, 753 a.u.c. urtea baizik.
Datak ordinalak izatea onargarria da, kristau-aroan
zerogarren urterik ez zela izan azaltzeaz gain, arabiarrek
ere ez zutelako zerogarren urterik izan; dena den,
arabiarrek VIII. mendean egiten zituzten eragiketak
zero zenbakiarekin. Itxuraz Indiatik hartu zuten,
eta ez litzateke harritzekoa VII. mendearen
amaieran haren berri izatea, Hegira egutegia
ezarri zutenean (Hegira
K.o. 622. urtean izan zen).

46

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

1
MATEMATIKAREN BITXIKERIAK
IKASGELARAKO BALIABIDEAK

Bikoitiak eta bakoitiak

Zenbaki bikoitiak (2z zatigarriak) eta zenbaki
bakoitiak eguneroko bizitzako testuinguru askotan ageri
dira.
Esate baterako, kaleetako etxeen zenbakietan. Espaloi batean
zenbaki bakoitiak daude, eta aurkakoan, bikoitiak.
Informatikan oso garrantzitsua da paritate kontzeptua.
Ordenagailuek sistema bitarrean adierazitako informazioarekin
egiten dute lan; hau da, 1 eta 0 zifrak baino ez dituzte erabiltzen.
Informazioa memorian gordetzean, behar bezala gordetzen dela
ziurtatzeko, ordenagailuen paritate-bit izenekoa gehitzen
diote byte (8 biteko multzoa) bakoitzari, byte hori
zuzena den ala ez jakiteko.
Ordenagailuak paritate bikoitiko metodoa erabiltzen badu,
byteari 1eko bat gehituko dio 1ekoen kopuru bakoitia badu.
Bestela, 0 gehituko dio. Paritate bakoitiko metodoa alderantzizkoa
da: byteari 1ekoa gehitzen zaio, 1ekoen kopuru bikoitia badu, eta
0 gehitzen zaio, bestela. Erreparatu adibideei:
Paritate bikoitiko metodoa: 11100010 Gehitutako bita: 0 (4 1eko daude)
10001111 Gehitutako bita: 1 (5 1eko daude)
Paritate bakoitiko metodoa:11100010 Gehitutako bita: 1 (4 1eko daude)
10001111 Gehitutako bita: 0 (5 1eko daude)
Zenbait jokotan ere ageri da paritate ideia. Esate baterako, erruletan bola Bikoitian ala Bakoitian
erortzea egin daiteke apustu.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Txanponekin ere egiten da Bikoitia ala bakoitia izeneko joko bat. Joko horretan, bi, lau edo sei jokalarik
hartzen dute parte. Jokalari batek txanpon kopuru bat hartzen du. Txandaka, bakoitzak bikoitia ala bakoitia
aukeratuko du, eta gero, txanpon guztien kopurua bikoitia ala bakoitia den asmatu behar dute.
Bat-batean, jokalariek eskuan dituzten txanponak erakutsi eta asmatzen duenak puntu bat
lortuko du.

Tales Miletokoa
Tales Miletokoa Greziako zazpi jakintsuetako bat izateaz
gainera, Geometria garatzen hasi zen lehen greziar
matematikaria izan zen.
Urtetan jasan behar izan zituen lanean eta ikertzen
emandako orduak alferrikakoak zirela uste zutenen
isekak. Baina, egun batean, ezagutzei etekina
ateratzea erabaki zuen. Meteorologia-behaketa egin
eta oliben hurrengo uzta oso ugaria izango zela aurreikusi
zuen. Miletoko dolare guztiak erosi zituen.
Oliben uzta izugarri ona izan zen eta nekazariek
ordaindu egin behar izan zioten dolareak
erabiltzeagatik.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

47

1 Zenbaki osoak
AURRETIKO EDUKIAK
KOMENI DA...
Zenbaki osoen aplikazioak
gogora ekartzea.

IZAN ERE...
Eragiketak egiteko modua
eta propietateak ulertzen
lagunduko dizu.

Zenbait egoeratan, beharrezkoa da zenbaki osoak erabiltzea:

Zero azpiko tenperaturei buruz hitz egitean.
Esate baterako, zero azpiko 4 gradu honela adierazten da: 4 C.
Zor ekonomikoei buruz ari garenean.
100 zor baditugu, gure saldoa 100 dela esaten dugu.
Eraikin bateko solairuei buruz ari garenean.
Garajea 3. solairuan dago, eta terraza, 5. solairuan.

KOMENI DA...
Zenbakizko zuzenean zenbaki
arruntak adierazten jakitea.

IZAN ERE...
Zenbakizko zuzenean
zenbaki osoak adierazteko
eta zatikien artean
ordena-erlazioak
ezartzeko balioko
dizu.

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

IZAN ERE...

Ondoren, batuketak eta kenketak,

ordena berean.

25 4 3 : 6 2 + 12 : 3 + 6 =
= 25 12 : 6 2 + 4 + 6 =

Eragiketen hierarkiaren
berri izatea.

Lehendabizi, biderketak eta

zatiketak ebatzi behar dira,
ezkerretik eskuinera.

KOMENI DA...

= 25 2 2 + 4 + 6 =
= 23 2 + 4 + 6 = 21 + 4 + 6 =
= 25 + 6 = 31

Zenbaki osoen arteko

eragiketa konbinatuetan aplikatu
beharko duzu.

KOMENI DA...
Zenbaki arrunten m.k.t. eta z.k.h.
kalkulatzen jakitea.

IZAN ERE...
Zenbaki osoenak kalkulatzeko
beharko duzu.

48

Bi zenbaki arrunten MULTIPLO KOMUNETAN TXIKIENA haien multiplo

komunen arteko txikiena da. Kalkulatzeko, berretzaile handiena duten
biderkagai komunak eta ez-komunak biderkatu behar dira.
m.k.t. (24, 36) = m.k.t. (23 3, 22 32) = 23 32 = 72
Bi zenbaki arrunten ZATITZAILE KOMUNETAN HANDIENA haien zatitzaile
komunen arteko handiena da. Kalkulatzeko, berretzaile txikiena duten
biderkagai lehen komunak biderkatu behar dira.
z.k.h. (24, 36) = z.k.h. (23 3, 22 32) = 22 3 = 12

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

Zenbaki osoen multzoa adierazten

du.

Zenbaki oso guztien multzoa adierazi nahi

badugu,  erabiliko dugu.

Positiboa ala negatiboa izan daitekeen

zenbaki oso bat adierazten du.

Zenbaki osoen zeinua zenbakiari itsatsita jarri

behar da, tarterik utzi gabe.

+a

Zenbaki oso positibo bat adierazten du.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

Zenbaki baten balio absolutua zenbakia bera

da, zeinurik gabe.

Zenbaki bakoitzari zenbakia bera

zeinurik gabe ematen dio.
Aur (a ) Zenbaki bakoitzari zenbakia bera
zeinua aldatuta ematen dio.

3 = 3

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

IDAZKERA MATEMATIKOA

3 = 3

Zenbaki baten aurkakoa zenbakia bera da,

zeinua aldatuta.
Aur (3) = 3

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

Zeinuen araua. Bi zenbaki osoren arteko

biderketa edo zatiketa eginez gero emaitzak
zer zeinu izango duen adierazten du.

Bi zenbaki osoren arteko biderketa edo zatiketa

egiteko, zeinua kontuan hartu gabe biderkatzen edo
zatitzen dira. Gero, zeinuen arauak adierazitako
zeinua jarri behar zaio.

Biderkagaiak

+
+

Emaitza

(3) (+5) = 15
(+3) (+5) = +15

(+12) : (3) = 4
(8) : (2) = +4

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

n
an = a a
a

Bi biderketa-ikurren arteko eten-puntuek

adierazten dute a zenbakia n aldiz
biderkatzen dela.

a n = a14243
aa
n aldiz

Berreketa baten
adierazpena da
biderketa gisa adierazia.

ZER ESAN NAHI DU?

a

Zenbaki baten erro koadroa

adierazten du.

a +b

Batuketa baten erro koadroa da.

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

Aur (3) = 3

NOLA IDAZTEN DUGU?

Erroketaren ikurraren azpian zenbakien arteko
edozein eragiketa idatz daiteke.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

49

1 Zenbaki osoak
EGUNEROKO BIZITZAN... Etxe orratzak
Proiektu honen helburua zuk hau ikastea da:
Munduko etxe orratz altuenetako batzuen berri izatea eta hurbilketak lantzea.
Zatigarritasuna eta zenbaki osoak erabiltzea eguneroko bizitzako testuinguruetan.

Munduko hamar etxe orratz altuenak

Historiaren hasiera-hasieratik, ia zerua ukitzerainoko

eraikinak egin nahi izan ditu gizakiak. Etxe orratzen
bilakaera oso luzea izan da, gainerako arkitektura-egituren bilakaeraren moduan. Aurrerapen teknologikoei
esker esate baterako, larrialdietarako balazta eta guzti zuen lehen jasogailua, Elisha Otis-ek asmatua 1850
inguruan eta eraikinen egituran altzairua erabiltzeari
esker, gero eta eraikin altuagoak egiteko aukera izan
zen.
1910ean, Metropolitan Life eraikina 50 solairuko altuerara iritsi zen, sekula ikusi gabea ordura arte. Bi hamarkada geroago, Empire State eraiki zuten, 102 solairukoa.

Amerikako Estatu Batuetako Dorre Bikien aurkako

atentatuaren atentatua egin zen unean munduko hirugarren eraikin altuenak ziren (411 metroko altuera)
eta horrelako eraikinekin lotutako beste arazo batzuen
ondorioz, zalantzan jarri da etxe orratzak komenigarriak diren ala ez.
Munduko etxe orratz altuenetako batzuk hauek dira:
Izena
Petronas dorreak

Herrialdea

Altuera (m)

Malaysia

452

Sears dorrea

AEB

436

Jim Mao Building

Txina

421

Malaysia

382

Plaza Rakyat
Empire State Building
Tuntex & Chein

AEB

369

Taiwan

347

Amoco

AEB

346

John Hancock zentroa

AEB

343

Shung Hing Square

Txina

325

Plaza CITIC

Txina

322

EGIN ARIKETA HAUEK:

MATEMATIKA-GAITASUNA

a) Biribildu ehunekoetara taulako etxe orratz guztien

altuerak. Zer errore egin duzu etxe orratz bakoitzaren kasuan?
b) Biribildu altuerak hamarrekoetara. Zer errore egin
duzu orain hurbilketa bakoitzean?
c) Eten ehunekoetan eta hamarrekoetan taulako etxe
orratz guztien altuerak. Zer errore egin duzu kasu
bakoitzean?
d) Kalkulatu hamar etxe orratzen altueren batura. Ondoren, biribildu altuerak ehunekoetara eta hamarrekoetara, eta kalkulatu baturaren errorea.
e) Kalkulatu batura iritzira kalkulatzean egindako
errorea, biribildu beharrean ehunekoetan eta hamarrekoetan eten badugu.
Ikuspegi arkitektonikoen bilakaerak eta konponbide
teknologikoek gero eta eraikin altuagoak egiteko aukera eman dute.

50

f) Kalkulatu iritzira zenbat etxe orratz jarri behar diren

bata bestearen gainean, 1 km-eko altuera lortzeko.
Biribildu zatitzailea ehunekoetara.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

1
EGIN ARIKETA HAUEK:
a) Goiz batean, Petronas dorreetan, abiadura handiko
igogailu guztiak beteta igo dira beheko solairutik.
Kalkulatu zenbat pertsonak erabili dituzten guztira,
kontuan hartuta 45.000 baino gehiago eta 46.000
baino gutxiago izan direla.
b) Petronas dorreen kopiak eta Sears dorrearenak bata bestearen gainean jarriz gero, altuera bereko bi
eraikin lortu arte, bakoitzaren zenbat kopia beharko genituzke?
c) Bi eraikinetako bakoitzean beheren dagoen solairutik abiatuta, 20 solairu igo, 23 jaitsi, berriro ere 70
igo eta 48 jaitsi ditugu. Zer solairutan egongo gara,
kasu bakoitzean?

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

Beheko argazkian Petronas dorreak ageri dira. 88 solairu dituzte lurraren gainean, 5 solairu lur azpian eta
76 igogailu; horietako 29 dorre bakoitzeko abiadura
handiko igogailuak dira. Igogailu bakoitzean 26 lagun
joan daitezke. Chicagoko Sears dorreak 108 solairu ditu
lurraren gainean eta 3 solairu lur azpian; guztira 104
igogailu ditu.

d) Igogailuen abiadura segundoko 2 solairukoa dela

emango dugu. Zenbat denbora behar da 0. solairutik erakinaren azken solairura joateko? Eta beheren
dagoen solairutik igotzeko?
e) 30 segundo behar izan ditugu 12. solairura iristeko. Zer solairutatik atera gara, bi eraikinetako bakoitzean?

Etorkizunerako proiektuak

Gaur egun, eraikin horiek baino altuagoak egiteko hainbat proiektu daude. Azken urteetan publizitate eta
garrantzi handiena izan duten proiektuen artean Dorre
Bionikoarena nabarmentzen da, Cervera & Pioz and Partners-ek diseinatua.

Proiektu horretan hainbat espainiar aditu ari dira lanean. Proiektuaren helburua eraikuntzan jauzi kualitatibo
bat egin eta gaur egungo teknikekin zerikusirik ez duten teknikak bultzatzea da.
Teknika berritzaileei esker egitura biologikoen malgutasun eta moldagarritasun printzipioak imitatzean
oinarritzen dira aukera izango da dorrearen altuera,
edukiera eta erabilera dorrea egin behar den hiriko
ekonomia-, ingurumen- eta gizarte-baldintzetara moldatzeko.
Dorre Bionikoak 1.228 m-ko altuera (300 solairu) izango du eta 100.000 pertsonarentzako edukiera. 368
igogailu izango ditu, bertikalki eta horizontalki desplazatzeko.

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) Zenbat metroko altuera izango luke Dorre Bionikoko solairu bakoitzak? Kalkulatu iritzira, zatikizuna
biribilduz.
b) Petronas dorrearen zenbat kopia jarri behar dira
bata bestearen gainean Dorre Bionikoaren altuerara iristeko? Kalkulatu emaitza zehatza eta ehunekoetara biribildutako emaitza, eta kalkulatu egindako
errorea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

51

MATEMATIKA-GAITASUNA

1 Zenbaki osoak
PROBLEMAK EBAZTEKO ESTRATEGIAK
Erregulartasunak bilatzea
Estrategia Erregulartasunak bilatzeko estrategia sekuentzia baten lehen elementuak
hartuta eraketa-araua lortzean datza, sekuentziako hurrengo
elementuak kalkulatzeko.

EBATZITAKO PROBLEMA
Ibiltari batek irudian ageri diren harrien piloen segida
aurkitu du basamortuan. Une batez begira geratu ondoren,
sekuentzia nola osatu den ohartu da.
Ba al dakizu zenbat harri izango dituen hurrengo piloak?
Eta pilo horren hurrengoak?

Planteamendua eta ebazpena

Hasteko, pilo bakoitzean zenbat harri dauden idatzi dugu, eraketaren patroia edo araua kalkulatzen
ahalegintzeko:
Piloa
Harriak

1.a
1

2.a
1

3.a
2

4.a
3

5.a
5

6.a
8

Sekuentziari erreparatuz gero, konturatuko zara pilo bakoitzeko harri kopurua aurreko bi piloetako harri
kopuruen baturaren berdina dela:
2=1+1

3=1+2

5=2+3

8=3+5

ESTRATEGIAK APLIKATZEA

Beraz, hurrengo piloak 5 + 8 = 13 harri izango ditu, eta hurrengoak, 8 + 13 = 21 harri.

Zenbaki bakoitza aurreko bien baturaren berdina duen segidari Fibonacciren segida deritzo,
Errenazimentuko italiar matematikari baten ohorez.

PROPOSATUTAKO PROBLEMAK
1

Irudian lehen lau zenbaki triangeluarrak

ageri dira (triangelu bat osatzeko moduan
jar daitezkeenak). Zein da bosgarren
zenbaki triangeluarra? Eta seigarrena?
Eta hamargarren zenbaki triangeluarra?

Karratuen barruan ageri diren zenbakiak

inguruan dituztenetatik lortzen dira,
arau berari jarraituz (oinarrizko eragiketak
soilik erabiltzen dira). Idatzi azken karratuko
zenbakia.
3
2

1
4

3
1

52

10

2
4

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

1
MATEMATIKA ORDENAGAILUAN
IKASGELARAKO BALIABIDEAK

EXCEL-EKO PRAKTIKA
Programan sartzea:
menua

Programa exekutatzen hasten denean, alboan ageri den pantaila ikusiko

duzu monitorean.
Laneko liburu bat da, 3 orrikoa: Orria1, Orria2 eta Orria3. Dena den, laneko
liburuetan, 256 orri izan ditzakegu, gehienez.
EXCELen hasierako pantaila

Liburua Karpeta bat da. Orriak, grafikoak, makroak... eduki ditzake.

Orria Gelaxkatan antolatutako arbela (gelaxkak ilararen eta zutabearen
arabera ordenatuta daude). Zenbakizko datuak, testua eta abar eduki ditzake.
Gelaxka Bi motatako informazioa du:
Gelaxkaren formatua. Gelaxkan ageri den datu motari deritzo: zenbakizko datuak, testua, datu logikoak, datak eta abar.
Edukia.
Erreparatu alboan, B3 gelaxkan (B zutabea, 3. ilara) Matemticas hitza
idatzita duen orriari; gelaxkaren edukia Matemticas hitza da, eta formatua, Testua datu mota.

Orri baten zati bat

EXCELek bi informazio mota horiek bereizten ditu; esate baterako, gelaxka

baten edukia ezabatu eta formatua berdin utz daiteke, edo gelaxka baten
formatua beste gelaxka batean kopiatu, edukia kopiatu gabe.
Programatik irtetean, artxiboari izena ematen zaio. Luzapena programak berak ematen dio, eta .xls da.

Ireki liburu berri bat. EXCEL programaren laguntza oso aberatsa da, eta horri esker, kalkulu-orrien ikuspegi orokorra eduki daiteke, bai eta nola erabiltzen den jakin ere. Sakatu menu-barrako
(laguntza) tekla, edo bestela,
sakatu zuzenean F1 tekla. Beste leiho bat aterako da; leiho horretan, sakatu
botoia. Idatzi, esate baterako, formatu motak eta beste laguntza-leiho bat ateratzen dela ikusiko duzu. Horrela, gai jakin bati buruzko iradokizunak edo gai horrekin lotutako erabilerak emango dizkizu programak.
Programaren laguntza

ARIKETAK
1

Bilatu oinarrizko kontzeptu hauei buruzko

informazioa, Officeko morroia erabiliz,
eta erantzun galderei.

Bilatu honi buruzko informazioa.

Formulak | Kalkulu azkarrak kalkulu-orri batean

a) Zer dira formulak?

Kalkulu-orria | Laneko liburuak eta orriak

a) Zer da laneko liburua?

b) Eta orriaren etiketa?

b) Nola sortzen dira?

3

Bilatu honi buruzko informazioa.

Tresna-barra | Erakutsi edo ezkutatu

a) Zer da tresna-barra mugikor bat?

b) Nola ezkutatzen da?
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

53

TEKNOLOGIA BERRIAK

PRAKTIKA

MATEMATIKA ORDENAGAILUAN
EXCEL-EKO PRAKTIKA
Zabaldu EXCEL programa. Pantailaren goiko aldean, menuetara joateko aukera ematen duten tresna-barrak ageri dira:
Edizio-komandoak
Orriarekin edo orriko datuekin eragiketak egiteko behar diren komando
garrantzitsuenak hor daude.
Aukerak eskura izateko, sakatu aukeraren gainean saguaren ezkerreko botoiaz, edo bestela, sakatu aldi berean ALT tekla eta aukeran
azpimarratuta ageri den tekla (A, Fitxategia menurako; E, Edizioa
menurako; eta abar).
Aukera horietako bakoitzean, beste komando batzuk ageri dira; adibidez,
ALT + E sakatuz gero, Edizioa menuko komandoak azaltzen dira (ezabatu, bilatu eta beste aukera batzuetarako), eta CTRL + F sakatuta,
Formatua menukoak (gelaxken, ilaren eta abarren formatua aldatzeko).

menuan, zenbait tresna ageri dira. Tresna horietako batzuk dagozkien barretan aktiba daitezke (erreparatu alboan ageri
den irudiari).

Formatu-komandoak

Tresna-barra estandarra beti aktibatuta edo ikusgai dago.

Barran, komandoak daude; Fitxategia menukoak, besteak beste. Estandar

barrako ikono bakoitzak komando bat adierazten du. Komando bakoitzaren
funtzioaren berri izateko, hurbildu Erakuslea, , eta ikonoaren azpian errotulua agertuko da, eta bertan, ikonoaren deskribapena. Jo zortzigarren ikonora,
, eta Inprimatzeko aurrebista agertuko da, alboan ikusten den moduan.

TEKNOLOGIA BERRIAK

Formatua barran, letra-tipoa, estiloa, tamaina, testuaren lerrokatzea eta

abar kontrolatzeko formatuak ageri dira.

Tresna-barra

Formula-barrak gelaxketan formulak sartu eta ikusteko aukera ematen du.

Egoera-barrak, orriaren amaieran, formula bat sartzean exekutatzen den

ekintza adierazten du, alboan ikus daitekeen moduan.

Egoera-barra

ARIKETAK

54

Sartu zure izen-abizenak B1 gelaxkan,

12 tamainako arial letra lodia erabiliz.

Sortu zure izeneko karpeta pertsonal bat ordenagailuaren disko gogorrean edo diskete batean.

Eman Excel_0.unitatea izena liburuari eta gorde

zure karpetan, orrian sartutako datuak
erregistratzeko.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

1
MATEMATIKA ORDENAGAILUAN
EXCEL-EKO PRAKTIKA
Ireki EXCELeko laneko liburu bat, eta praktika amaitzean, gorde zure karpetan eta eman ZENBAKIAK_2 izena.

1. PRAKTIKA (71. ariketa, 35. or.)

Sakatu
fitxan, saguaren eskuineko botoiaz, eta eman izen hau
orriari: 01.unitatea_1a (ikus alboan). Idatzi a, b, a b eta b a errotuluak
A1etik D1era bitarteko gelaxketan.
1. Saguaren ezkerreko botoiaz, aukeratu Atik Dra bitarteko zutabeak eta
erdiratu datuak, dagokion botoia erabiliz. Sartu orrian ageri diren zenbakiak: 4, 6, +6, 8...

Edukia

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

01.unitatea_1a orria

2. Idatzi formula hau C2 gelaxkan: =A2*B2 . Biderkadura ageriko da

gelaxkan.
3. Idatzi formula hau D2 gelaxkan: =B2*A2 .
a) Kokatu C2 gelaxkan eta aktibatu

botoia edo CTRL + C teklak).

(edo sakatu

b) Aukeratu C3tik C5era bitarteko gelaxkak eta aktibatu

(edo sakatu
botoia edo CTRL-V teklak).
01.unitatea_2a orria

C2 gelaxkaren erreferentzia kopiatu da, baina ez gelaxka horren edukia:

kokatu C3 gelaxkan eta ohartu ageri den formula A3*B3 dela; C4 gelaxkan, berriz, A4*B4 ageri da, etab.
4. Kopiatu D2 gelaxkako formula D3, D4 eta D5 gelaxketan.
5. Biderketa eragiketa trukakorra dela ohartuko zara, azken bi zutabeetako
gelaxken edukiari erreparatuz gero. Kopiatu lortutako emaitzak zure koadernoan.

2. PRAKTIKA (82. ariketa, 36. or.)

Ireki orri berri bat eta eman izen hau: 01.unitatea_2a.
1. Idatzi BERREKIZUNA, BERRETZAILEA eta BERRETURA A1, B1 eta C1
gelaxketan, hurrenez hurren. Idatzi 4 eta 5 zenbakiak, A2n eta A3n.
2. Idatzi formula hau C2 gelaxkan:
berreketa ageri dela gelaxkan.

=POTENCIA(A2;B2) . Ohartu A2B2

3. Idatzi ariketako gainerako berrekizunak eta berretzaileak, eta kopiatu C2

gelaxkako formula gainerako gelaxketan.

ARIKETAK
1

1. praktikan egindako moduan, egin

62. ariketa, batuketa eta kenketa trukakorrak
diren ala ez aztertzeko.

Orri horretan bertan, eta 01.unitatea_2a

orriko gelaxkekin jarraituz, egin 36. orrialdeko
84. ariketa.

Gorde liburua, 01.unitatea_1a eta 01.unitatea_2a

orrietan sartutako datuak erregistratzeko,

ZENBAKIAK_2 sakatuz.
Gorde zure karpeta pertsonalean.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

55

TEKNOLOGIA BERRIAK

Berreketa funtzioa

2 Zatikiak
UNITATEA HASI AURRETIK...
Alexandro Handia
Alexandro Handiaren bizitza idazle eta poeta
ugarik gogoratu dute antzinatik gaur egun
arte. Haren historia kondaira bihurtu
zen. Pertsonaia historiko horri buruzko
hainbat eta hainbat biografia, pasadizo eta
bitxikeria daude.
Alexandro Handiak Mazedoniako falangeari esker
izandako garaipen militarrez jardungo dugu.
Falangea antolatzea eta haren borroka-estrategia
Filipo [Link], Alexandroren aitari, zor zaio.
Filipok, Tebaseko falangean oinarrituta, Mazedoniako
falangea antolatu zuen, egitura aldatuz: soldaduak
16 ilarako eta 16 zutabeko multzoetan bildu zituen,
syntagma izenekoetan. Syntagmak 64 izaten ziren
eta 32 syntagmako bi multzotan jartzen zituzten;
batzuetan, multzo bakoitzak bere aldetik jarduten zuen.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Mazedoniako falangearen aurrealdea homogeneoa zen

eta zalditeriaren laguntzaz ia menderaezina izan zen,
erromatar legioak agertu ziren arte.

56

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

2
MATEMATIKAREN BITXIKERIAK
IKASGELARAKO BALIABIDEAK

Rhind papiroa eta zatikiak

Rhind papiroa Ahmes eskribak idatzi zuen; horregatik,
Ahmes papiroa ere esaten zaio.
Papiro hori 6 metro luze eta 33 zentimetro zabal da,
gutxi gorabehera. Hieratikoan dago idatzita eta
Aritmetikako oinarrizko kontuei buruzko informazioa
ematen du: zatikiak, azalerak kalkulatzea, bolumenak,
progresioak, banaketa proportzionalak, hiruko
erregela, ekuazio linealak eta oinarrizko Trigonometria.
Rhind papiroak erakusten duenez, K.a. 4000. urtean,
antzinako Egipton zatiki unitarioak soilik erabiltzen
zituzten, 1 zenbakitzailea dutenak, alegia.
1 1
1
eta
Esate baterako, ,
.
2 3
4
Egiptoarrek metodo bat zuten zatiki unitario bat
izendatzaile desberdineko bi zatiki unitarioren arteko
batuketa gisa adierazteko.
Rhind papiroa egiptoarren matematika-jakintzen
berri ematen digun oso antzinako dokumentua da.
Papiroa Tebas-eko (Egipto) antzinako eraikin
baten hondakinen artean aurkitu zuten, eta geroago,
Henry Rhind egiptologo eskoziarrak erosi zuen
Luxor hirian, Egiptora bidaian joan zenean.
Rhind hil zenean, papiroa Britainiar Museora
eraman zuten eta han dago gaur egun.

1
Esate baterako, honela deskonposatzen da
zatiki
2
unitarioa, metodo hori erabiliz:
1
1
1
1
1
=
+
=
+
2
3
23
3
6

Inprentaren bilakaera
Galileo Galilei Pisan jaio
zen 1564. urtean.
Unibertsitatean Medikuntza
ikasi zuen arren,
Matematikarako joera izan
zuen. 25 urterekin
Matematikako irakasle
izendatu zuten Pisako
Unibertsitatean, eta han
bertan hasi zen gorputzen
mekanika eta
mugimenduak ikertzen.

Egin zuen ekarpenik interesgarriena Fisikaren eta

Matematikaren arteko lotura izan zen.
1642. urtean hil zen, Newton jaio zen urtean,
hain zuzen ere. Newtoni bidea zabalik utzi zion
Mekanika finkatzeko.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Galileo

Prozedura honela adierazten da:

1
1
1
=
+
n
n +1
n (n + 1)

Gutenberg-ek
1440. urtearen
inguruan eskuz
mugitutako prentsa
asmatu zuenetik,
gaur egungo
egunkarien errotatiba
azkarrak iritsi
bitartean, inprimatzeko makinetan aldaketa
asko egin dira. Gainera, makinak etengabe
hobetu dituzte.
Gaur egun, ordenagailuei esker, testuak
erraz eta azkar egin daitezke, unean unean
nahi dugun tipoko eta tamainako letra
erabiliz.
Letren tamaina puntutan neurtzen da.
Puntu bat 3/8 milimetro dira.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

57

2 Zatikiak
AURRETIKO EDUKIAK
KOMENI DA...
Zatiki bat eta zatikien gaiak zer
diren gogoratzea.

Zatiki baten gaiak ZENBAKITZAILEA eta IZENDATZAILEA dira.

Zenbakitzailea

Izendatzailea

3
Honela irakurtzen da: hiru zortziren.
8

Batekoa zenbat zati berdinetan banatzen den adierazten du izendatzaileak.

IZAN ERE...

Batekoaren zenbat zati hartzen diren adierazten du zenbakitzaileak.

Zure ezagutzak zabaltzeko

abiapuntua izango
da.

KOMENI DA...
Zatikiak grafiko bidez
adierazten jakitea.

IZAN ERE...

Zatikiak adierazteko, irudi geometrikoak erabiltzen dira.

Izendatzaileak adierazten dituen adina zatitan banatu behar dira,
eta gero, zenbakitzaileak adierazten dituen adina zati markatu.

5
6

Zatikien zenbait propietate

ulertzen lagunduko dizu.

KOMENI DA...
MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

Batekoa baino txikiagoak,

handiagoak edo berdinak diren
zatikiak identifikatzen jakitea.

IZAN ERE...
Zatikiak sailkatzeko balioko
dizu.

KOMENI DA...
Zenbaki osoen berreketak egiten
eta haien arteko eragiketak
kalkulatzen jakitea.

3
<1
8

8
=1
8

Zenbakitzailea < Izendatzailea

Zenbakitzailea = Izendatzailea

10
>1
8
Zenbakitzailea > Izendatzailea

Berrekizuna zenbaki oso positibo bat bada, berreketa positiboa da.

55 = 5 5 5 5 5 = 3.125
Berrekizuna zenbaki oso negatibo bat bada, berreketa positiboa da
berretzailea bikoitia bada, eta negatiboa, berretzailea bakoitia bada.
(2)4 = (2) (2) (2) (2) = 16

IZAN ERE...

(3)5 = (3) (3) (3) (3) (3) = 243

Zatikien berreketek ere propietate

berak dituzte.

58

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

a
b
a/b

a
-k edo a/b-k esan nahi du b zatitatik a hartzen direla.
b

a zenbakitzailea eta b izendatzailea

dituen zatiki bat adierazten du.

a
a
c-ren
c kantitatearen
zatikia adierazten
b du.
b

a
-k kantitate baten zatikia adierazten du;
b
balioa kalkulatzeko, a bider c egin eta
b-z zatitu behar da.

c-ren

40ren

ZER ESAN NAHI DU?

3
3 40
=
= 24
5
5

NOLA IDAZTEN DUGU?

4
3
= 3 3 3 3 = 3

7
7 7 7 7
74
4

Zatiki baten berreketa adierazten du.

ZER ESAN NAHI DU?

a
c
=
b
d

NOLA IDAZTEN DUGU?

c
a
zatikia
zatikiaren
d
b
erro koadro zehatza da.
Zenbakitzailea eta
izendatzailea berbidura
perfektuak dituzten zatikiek
soilik dute erro koadro
zehatza.
c
a
c
=

d
b
d

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

a

b

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

IDAZKERA MATEMATIKOA

Zatiki baten erro koadro zehatza

zenbakitzailearen eta izendatzailearen
erro zehatzek osatutako zatikia da.
a
=
b

a
b

25
=
16

25
16

5
4

a
=

b
2

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

59

2 Zatikiak
EGUNEROKO BIZITZAN... Lurreko ura
Proiektu honen helburua zuk hau ikastea da:
Ozeanoen azalerak eta kokapenak nahiz zenbat ur dagoen erabilgarri jakitea, eta datu horiek erabiltzea
zatikien problemak ebazteko. Testu bat interpretatzea eta bertatik ateratzea zatikien problema bat
ebazteko behar diren datuak.

Lurreko ozeanoak eta itsasoak

Lurrak esfera forma du eta poloetan zapalduta dago.

Lurra esferatzat hartuz gero, zirkunferentzia maximoen
luzera (zero meridianoa eta ekuatorea) 40.000 kilometrokoa da, gutxi gorabehera. Gainera, Lurraren azalera
osoa 500 milioi kilometro koadrokoa da, gutxi gorabehera.

IRAKURRI, KALKULATU ETA ERANTZUN:

a) Lurraren gainazal osoaren zer zatiki hartzen dute
ozeanoek eta itsaso sakonek?
Ozeanoek eta itsasoek planetako azalera osoaren

7
10

MATEMATIKA-GAITASUNA

hartzen dute. Bestalde, itsaso sakonek Lurreko

13
azalera osoaren
hartzen dute.
50

c) Zer gainazal hartzen dute ozeanoek eta itsaso sakonek

kilometro koadrotan?

Ozeanoek hartzen duten gainazaletik, ozeano bakoitzak

hartzen duen gainazala beheko zatikiek adierazten
dute, gutxi gorabehera.
1
Ozeano Atlantikoa ...................................
4
Ozeano Barea .........................................

1
2

d) Zer gainazal hartzen dute kontinenteek kilometro

koadrotan?
e) Lurraren gainazal osoaren zer zatiki hartzen du testuan adierazitako ozeano bakoitzak?
f) Zer gainazal hartzen du Ozeano Atlantikoak kilometro koadrotan?
g) Eta Ozeano Bareak?

Indiako Ozeanoa .....................................

1
5

h) Zer gainazal hartzen du Indiako Ozeanoak kilometro koadrotan?

1
20

i) Eta Ozeano Artikoak?

Ozeano Artikoa........................................

Gainera, ozeanoetako eta itsasoetako ura gazia da;

gutxi gorabehera 35 gramo gatz ditu disolbatuta ur
litroko.

60

b) Lurraren gainazal osoaren zer zatiki hartzen dute

kontinenteek?

3
4
gatza dela kalkulatu da iritzira. Litro bat uretan,
gatza ez den materialaren zenbat gramo daude
disolbatuta?

j) Ozeanoetako uretan disolbatutako solidoen

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

2
2

Ur gezaren banaketa Lurrean

Lurreko ur guztiaren bolumena 1.400 milioi kilometro

kubokoa da.
IKASGELARAKO BALIABIDEAK

97
Lurreko ur guztiaren
ur gazia da, eta gainerakoa,
100
ur geza.
5
hain zuzen ere, kasko
7
polarretako eta glaziarretako izotzak eta elurrak osatzen dute. Gainerakoa lur azpiko urak, aintziretakoak
eta ibaietakoak, eta atmosferako urak osatzen dute.
Glaziarrak eta kasko polarrak, Lurreko ur gezaren biltegirik handienak, gizakia bizi den nukleo handietatik
urrun daude.
Ur gezaren zatirik handiena,

Horregatik, gizakiak tradizionalki ibaietako, aintziretako

eta azaleko ura erabili izan ditu, ura behar izan duenean. Baina arazoa da Lurreko ur gezaren hogei zatitik
bat soilik dela ibaietako edo aintziretako ura, edo azaleko ura.
Berez, erabilgarri dagoen ur geza nahikoa da Lur planetako biztanleentzat 6.000 milioitik gora. Hala eta
guztiz ere, larriena da erabilgarri dagoen ur kantitate
hori ez dagoela berdin banatuta gure planeta osoan
zehar.
Gaur egun, pertsona batek eguneroko oinarrizko beharrak asetzeko behar duen gutxieneko ur kantitatea
50 litrokoa dela kalkulatu da. Eguneko eta pertsonako
100 litroko kantitatea bizitza onargarriaren estandartzat hartzen da.

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) Lur planetako ur guztiaren zer zatiki osatzen du ur
gezak?
b) Zenbat kilometro kubo ur geza daude, gutxi gorabehera, Lurrean?
c) Zenbat kilometro kubo ur geza adierazten dituzte
kasko polarretako eta glaziarretako elurrak eta
izotzak?

MATEMATIKA-GAITASUNA

d) Lur planetako ur guztiaren zer zatiki osatzen dute

kasko polarretako eta glaziarretako elurrak eta izotzak?
e) Zenbat kilometro kubo ur geza daude planetako
ibaietan, aintziretan, lur azpiko uretan eta azaleko
uretan?
f) Lur planetako ur guztiaren zer zatiki osatzen
dute ibaietako, aintziretako, lur azpiko eta azaleko
urek?
g) Zenbat metro kubo ur beharko lituzke gizateriak
egunero, pertsona bakoitzak gomendatutako kantitate minimoa erabiliko balu, oinarrizko beharrak
asetzeko?
h) Zenbat metro kubo ur beharko lituzke gizateriak
egunero, pertsona bakoitzak bizitza onargarriaren
estandarraren kantitatea erabiliko balu?
i) Ibaietako, aintziretako, lur azpiko eta azaleko ur
geza erabilgarri guztiaren zer zatiki dagokio bi
kasuetako bakoitzari?
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

61

2 Zatikiak
PROBLEMAK EBAZTEKO ESTRATEGIAK
Marrazki bat egitea
Estrategia Problemak ebazteko estrategia bat marrazki bat egin eta bertan problemaren datuak
adieraztea da. Marrazkia lagungarria izango da problema ebazteko.

EBATZITAKO PROBLEMA
Tren-makina batek hiru bagoi daramatza. Lehen bagoiaren luzera bigarrenaren luzeraren

1
da,
3

eta hirugarren bagoiaren luzera, lehenarena gehi bigarrena adinakoa.

Hiru bagoien luzera 56 m-koa bada, zer luzera du bagoi bakoitzak?

Planteamendua eta ebazpena

Lehen
bagoiaren luzera

Bigarren
bagoiaren luzera

Hirugarren
bagoiaren luzera

Hiru bagoien
luzera

56 m

1
= 7 m.
8
Kalkulatu beste bi bagoien luzera eta egiaztatu ebazpena.
Lehen bagoiaren luzera: 56ren

PROPOSATUTAKO PROBLEMAK

ESTRATEGIAK APLIKATZEA

Gorka autoz joan da A herritik C herrira,

B herritik pasatuz. Guztira 180 km
egin ditu. B eta C herrien arteko distantzia
5
A eta B herrien arteko distantziaren
da.
4
Zenbatekoa da A eta B herrien
arteko distantzia? Eta B eta C
herrien artekoa?

A herria

B herria

b) Elastiko txiki batek, ertain batek eta

handi batek 36 balio dute.
Txikiak ertainak baino 1/4 gutxiago
balio du; elastiko handiak, berriz,
ertainak baino 1/4 gehiago.
Zenbat balio du elastiko bakoitzak?

C herria

62

Idurrek 90 elastiko jaso ditu dendan,

neurri guztietakoak: txikiak, ertainak eta
handiak. Elastiko txikien kopurua elastiko
2
ertainen kopuruaren
da, eta elastiko
3
4
handiena, elastiko ertainen .
3
a) Neurri bakoitzeko zenbat elastiko jaso
ditu Idurrek?

Lagun batek bi epetan ordaindu du 540

balio duen telebista bat. Bigarren epean
lehenengoan ordaindutakoaren 3/7 ordaindu
du. Zenbat ordaindu du epe bakoitzean?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

2
MATEMATIKA ORDENAGAILUAN

Ireki zure karpeta pertsonaleko ZENBAKIAK2 liburua. Txertatu orri berri

bat

sakatuz eta eman izen hau: 02.unitatea_1a.

Prestatu formatu berezi bat zatikiekin lan egiteko. Aukeratu orri osoa eta
aktibatu

aukera, eta
fitxan, hautatu aukera
hau: Fraccin | Hasta 3 dgitos. Ohartu EXCELek formatu mistoan aurkezten
dituela zatikiak; hau da, gelaxka batean 32/5 idatziz gero, programak honela adieraziko du: 6 2/5.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

EXCEL-EKO PRAKTIKA

1. PRAKTIKA (48. ariketa, 53. or.)

1. Idatzi irudiko errotuluak A1: I1 gelaxketan.
2. Idatzi a) ataleko zenbakiak 2. ilaran.
Zatikiekin lan egitea

3. Kokatu I2 gelaxkan eta idatzi formula hau: =(A2+B2)(C2+D2) ; erreparatu emaitzari: 2 2/15 2 + 2/15 = 28/15.

4. Sartu ariketa bakoitzeko gaiak ilara batean: 3. ilaran b) ataleko gaiak

egongo dira, eta I zutabean eragiketa sartu behar da. c) ataleko formula
hau da: =A4(B4(C4+D4)E4)(F4+G4)H4 .
5. Kopiatu emaitzak koadernoan.

2. PRAKTIKA (65. ariketa, 55. or.)

Txertatu orri berri bat eta eman izen hau: 02.unitatea_2a.
1. Idatzi 1. praktikako errotulu berak.
TEKNOLOGIA BERRIAK

2. Idatzi a) ataleko zenbakiak 2. ilaran.

3. Kokatu I2 gelaxkan eta idatzi formula hau: =A2/(B2C2) ; erreparatu
emaitzari: 4.
4. Sartu ilara bakoitzean ariketa bateko gaiak: 3. ilaran b) atalekoak egongo dira eta I3 gelaxkan eragiketa sartu behar da. Kontuz ibili parentesiak
jartzean.
5. Kopiatu emaitzak koadernoan.

ARIKETAK
1

1. praktikan egindako moduan, sortu orri berri

bat, eman 02.unitatea_3a izena, eta ebatzi
53. orrialdeko 50. eta 51. ariketak.

Egin 54. orrialdeko 60. ariketa, 2. praktikaren

antzeko moduan.

Gorde liburua 02.unitatea_1a, 02.unitatea_2a

eta 02.unitatea_3a orrietan sartutako datuak
erregistratzeko,

sakatuz.
Gorde zure karpeta pertsonalean.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

63

3 Zenbaki hamartarrak
UNITATEA HASI AURRETIK...
Haizearen norabidean
Simon Stevin Brujasen (Belgika) jaio zen 1548. urtean.
Gaztetan Europan zehar ibili zen, garai hartako jakintsuek
eta intelektualek egiten zuten moduan.
Ingeniaria eta matematikaria izan zen, eta haren mezenas
Maurizio Nassaukoarentzat (Orange-ko printzea) Flandesko
gerran egin zituen ingeniaritza militarreko lanek eta
gotorlekuek ospetsu bihurtu zuten.
Dikeen eta bigarren dikeen sistemak asmatu zituen,
lur behereak urez bete eta etsaiek aurrera egin ez zezaten.
Errotak, itsasontziak eta abar ere diseinatu zituen.
Garai hartan atentzioa gehien eman zuen asmakizunetako bat,
haizearen indarra zerabilen gurdi bat izan zen,
pertsonak eta merkantziak garraiatzeko balio zuena.
Stevinek herri-hizkuntzan idatzi zituen bere lanak;
historialari batzuek diotenez, ahalik jende gehienarengana
iristeko egin zuen hori. Beste batzuek diotenez,
nederlandera erabili zuen, testu zientifikoak idazteko
egokiagoa zelako.
Haren ekarpenen artean, Orangeko printzearen aginduz
egin zuen Matematika komertzialeko eskuliburua
nabarmentzen den arren, zatiki hamartarren definizioa
eta haiekin eragiketak egiteko arauak dira
garrantzitsuenak. Haietatik sortu ziren
gaur egungo zenbaki hamartarrak.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Simon Stevin Hagan hil zen 1620. urtean.

64

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

3
MATEMATIKAREN BITXIKERIAK
IKASGELARAKO BALIABIDEAK

Zenbaki hamartar bereziak

Zenbaki hamartar zehatzez eta periodikoez gain, badira
infinitu zifra hamartar ez-periodiko dituzten zenbaki hamartarrak
ere. Hau da, zati hamartarrean infinitu zifra dituzte, baina
ez dago etengabe errepikatzen den zifren multzorik.
Erreparatu adibideei:
0,01001000100001000001...
1,223334444222333344444222233333444444...
Garrantzia berezia duten zenbaki batzuk hauek dira:
Urrezko zenbakia
 idazten da eta adierazpen hamartar hau du:
 = 1,6180339887498948482045868343656...
Antzinatik izan da oso garrantzitsua, urrezko proportzio gisa artean
erabili izan delako. Urrezko zenbakia eraikuntza askotan ageri da;
esate baterako, Partenoian eta katedraletan.
Eguneroko bizitzako objektuetan ere agertzen da; esate baterako,
nortasun-agirietan eta kreditu-txarteletan. Gainera, zenbait izaki
bizidunetan ere aurki daiteke argazkiko nautilusean, esate baterako,
bai eta landareen espezie batzuetan ere.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

zenbakia
Edozein zirkunferentziaren luzeraren eta haren diametroaren arrazoia da.
Adierazpen hamartar hau du:
 = 3,1415926535897932384626433832795...
Zenbaki hori errealitateko zirkunferentzia eta zirkulu guztietan ageri
da. Txina, Egipto, Grezia eta beste hainbat lekutako kulturetan,
 zenbakiaren gero eta hurbilketa hobeak lortzen saiatu ziren, aplikazio
asko dituelako. Guk  zenbakiaren balio gisa ehunenetara egindako
hurbilketa erabiltzen dugu: 3,14.

Aryabhata
Aryabhata V. mendean bizi izan zen eta
ez dakigu gauza handirik haren bizitzari buruz.
Gaur egungo Patna hirian bizi zen, Ganges
ibaitik hurbil, eta 499. urtean Matematikari
dedikatutako lana neurtitzetan idatzi eta Aryabhatiya
izena eman zion.
Lan horrek lau zati ditu: zeruko harmoniak,
kalkulu-elementuak, denborari eta haren
neurketari buruzkoak, eta esferak. Matematikako
edukiak hauek dira: erro koadroak eta kuboak
kalkulatzeko arauak, neurtzeko arauak, elementu
geometrikoak kalkulatzeko formulak, identitate
aljebraiko errazak

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

65

3 Zenbaki hamartarrak
AURRETIKO EDUKIAK

3 1.000 = 3.000

IZAN ERE...
Batekoa baino txikiagoak diren
mailak ikasiko ditugu eta
zenbaki hamartar baten
deskonposizio polinomikoa
ulertzen lagunduko dizu.

KOMENI DA...
Zenbaki arrunt bat 10ez,
100ez, 1.000z... biderkatzea
eta zatitzea erraztasunez.

2 3 4 1 5 5 1 = 5

2 10.000 = 20.000

Zenbaki-sistema hamartarra eta

zenbaki arrunt baten
deskonposizio polinomikoa
berrikustea.

Zenbaki-sistema hamartarra posizionala da. Zifra bakoitzaren balioa

zenbakian duen lekuaren mende dago. Maila jakin bateko hamar unitatek
hurrengo maila handiagoko unitate bat osatzen dute.

KOMENI DA...

1 10 = 10

4 100 = 400
23.415 = 2 104 + 3 103 + 4 102 + 1 10 + 5

16 100 = 1.600
160 1.000 = 160.000
1.600 : 100 = 16
160.000 : 1.000 = 160

IZAN ERE...

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

Zenbaki hamartarrak zatiki

hamartar bihurtzeko erabiliko
duzu.

KOMENI DA...
Zenbaki arrunten hurbilketak
egiten jakitea.

ETENDURA. Aintzat hartutako mailatik aurrerako zifra guztiak zeroz

ordezkatzen dira.
BIRIBILTZEA. Zenbakia eteteaz gain, kontuan hartu behar da aintzat
hartutako mailaren hurrengo maila txikiagoko zifra 5 edo handiagoa bada
azken zifrari bat gehitu behar zaiola.

Ehunekoetan etenda:

IZAN ERE...
Zenbaki hamartarren hurbilketek
antzeko arauei jarraitzen diete.

3415

3.400

Hamarrekoetan etenda:

3.410

Ehunekoetara biribilduta:

3.400

Hamarrekoetara biribilduta:
3.420

66

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

Edozein zenbaki mota

adierazten du, zenbaki
hamartarra barne.

3,452

Zenbaki hamartar bat

adierazten du; idatzita
dauden zifrak (452)
baino zifra hamartar
gehiago ditu.

Zenbakizko edozein idazkeratan, eten-puntuek adierazten

dute idatzitako elementuak baino gehiago daudela.
Zenbaki hamartarren kasuan, zifra hamartarren kopurua
mugagabea dela adierazten du.
Eten-puntuak azken zifraren ondoren jartzen dira,
tarterik utzi gabe.

Zenbaki hamartar periodiko

bat adierazten du; zati
hamartarrean 7 etengabe
errepikatzen da.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

0,3; 0,5; 0,7;

Zenbaki hamartarrak bereizteko ; ikurra erabiltzen da,

zenbaki bat non amaitzen den eta hurrengoa non hasten
den jakiteko. Tarte bat idatzi behar da azken puntu eta
komaren eta eten-puntuen artean.

Zenbaki hamartarren
segida bat adierazten du.

ZER ESAN NAHI DU?

)
3,4

)
2,4567

Zenbaki hamartar periodiko

soil bat adierazten du;
4 etengabe errepikatzen da.

14
9

NOLA IDAZTEN DUGU?

Zati hamartarreko zifra bat edo batzuk etengabe
errepikatzen direla adierazteko, arku bat idazten da
gainean.

Zenbaki hamartar periodiko

misto bat adierazten du;
67 etengabe errepikatzen da.

ZER ESAN NAHI DU?

1,5 =

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

4,56777

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

IDAZKERA MATEMATIKOA

1,5 zenbakiaren
zatiki sortzailea
14
dela adierazten du.
9

NOLA IDAZTEN DUGU?

= ikurrak, zenbaki hamartar periodiko baten eta
haren zatiki sortzailearen artean, biak zenbaki beraren
adierazpenak direla esan nahi du: bata hamartarra,
eta bestea, zatikizkoa.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

67

3 Zenbaki hamartarrak
EGUNEROKO BIZITZAN... Marka olinpiarrak
Proiektu honen helburua zuk hau ikastea da:
Gizonezko eta emakumezko atletek lortutako atletismoko marka olinpiar batzuen berri izatea.
Zenbaki hamartarren problemak ebaztea eta hurbilketak egitea, biribiltzea eta etendura erabiliz.

Gizonezko atletek lortutako markak

Joko Olinpikoak antzinako Grezian sortu ziren arren,

aro modernoan, 1896. urtean hasi ziren, berriro ere,
Atenasko Panathinaikos estadioan. 13 herrialdetako
300 atletak hartu zuten parte, eta 12 kazetari soilik bertaratu ziren.
Ehun urtetik gora pasatu ondoren, Sidney 2000ko Joko
Olinpikoetan, 199 herrialdetako 11.116 atletak hartu zuten parte eta 19.596 kazetari izan ziren, berri ematen.

MATEMATIKA-GAITASUNA

Jarraian, zenbait probatan lortutako denborekin egingo

dugu lan. Horretarako, Joko Olinpikoetako marka
batzuk eta haiek lortu zituzten atleten izenak emango
ditugu.

Atleta
Donovan Bailey
Carl Lewis
Jim Hines

100 METRO
Urtea
1996
1988
1968

Denbora
9,84 s
9,92 s
9,95 s

Atleta
Michael Johnson
Michael Marsh
Joe Deloach

200 METRO
Urtea
1996
1992
1988

Denbora
19,32 s
19,73 s
19,75 s

Atleta
Bob Beamon
Ralph Boston
Ralph Boston

LUZERA-JAUZIA
Urtea
1968
1968
1960

Luzera
8 m 90 cm
8 m 27 cm
8 m 12 cm

MARATOIA
Urtea
1984
1976
1964

Denbora
2 h 9 min 21 s
2 h 9 min 55 s
2 h 12 min 11 s

Atleta
Carlos Lopes
Waldemar Cierpinski
Abebe Bikila

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) Zenbat handitu zen, ehunekotan, Sidney 2000ko
parte hartzaileen kopurua 1896ko Joko Olinpikoetakoen kopuruarekin alderatuz gero? Zenbat handitu zen ehunekotan herrialdeen kopurua? Eta kazetarien kopurua?
b) Zenbat denbora gehiago behar izan zuen 100 metroak egiteko Carl Lewisek Donovan Baileyk baino?
c) Zein atleta izan zen azkarrena 200 metroko proban?
Michael Johnsonek ordubetean abiadura berari
eutsiko balio, zer abiadura lortuko luke orduko kilometrotan?
d) 100 metroko proban hiru atletek lortutako denborak hamarrenetara biribilduz gero, kalkulatu iritzira
Donovan Bailey eta Jim Hines atleten denboren
arteko kendura.
e) Kalkulatu aurreko ataleko iritzirako kalkuluan egindako errorea.
f) Zenbatekoa da Bob Beamonek eta Ralph Bostonek
lortutako luzeren arteko kendura zehatza?
g) Zenbatekoa da aurreko ataleko luzeren arteko kendura, hamarrenetara biribilduz gero?
h) Adierazi, minutu eta segundotan, Carlos Lopesek
eta Waldemar Cierpinskik maratoia egiteko behar
izandako denboren arteko kendura. Zenbatekoa da
kendura segundotan?

68

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

3
Emakumezko atletek lortutako markak

Antzinako Greziako Joko Olinpikoetan emakumeak

baztertu egin zituzten arren, gaur egun gero eta gehiagok hartzen dute parte. Sidney 2000n, emakumeen
parte-hartzea parte-hartzaile guztien % 40 izan zen;
gainera, Atlanta 1996n baino emakumezko 800 atleta
gehiago izan ziren.
Jarraian, Joko Olinpikoetako diziplina batzuetan emakumezko zenbait atletak lortutako marka onenetako
batzuk adieraziko ditugu, bai eta zer urtetan lortu
zituzten ere.

Atleta
Florence Griffith
Florence Griffith
Evelyn Ashford

Atleta
Florence Griffith
Florence Griffith
Florence Griffith

100 METRO
Urtea
1988
1988
1984
200 METRO
Urtea
1988
1988
1988

Denbora
10,62 s
10,88 s
10,97 s

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) Zenbat emakumek hartu zuten parte Sidney 2000ko
Joko Olinpikoetan? Eta Atlantan?
b) Zenbat igo zen emakumeen parte-hartzea, ehunekotan, Atlantatik Sidneyra?
c) Kalkulatu iritzira 100 metroko proban Evelyn Ashfordek eta Florence Griffithek lortutako denboren
arteko kendura, hamarrenetara biribilduta.
d) Kalkulatu aurreko ataleko iritzirako kalkuluan egindako errorea.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

e) Kalkulatu iritzira 100 metroko proban Florence Griffithek lortutako bi marken arteko kendura. Horretarako, biribildu lehendabizi bi marka horiek batekoetara.
f) Kalkulatu aurreko ataleko iritzirako kalkuluan egindako errorea.

Denbora
21,34 s
21,56 s
21,76 s

g) Hartu metroa unitate gisa eta adierazi hiru atletek

egindako jauzien luzerak modu hamartarrean. Zenbat metro gehiagoko jauzia egin zuen J. JoynerKerseek, markarik onena lortu zuenean, Tatiana
Kolpakovak baino?
h) Kalkulatu iritzira J. Joyner-Kerseeren jauzien arteko
kendurak, eta kalkulatu hamarrenetara biribiltzean
egindako errorea.

j) Kalkulatu emakumezko bi atletek maratoia egiteko

behar izan zuten denbora, modu hamartarrean. Biribildu hamarrenetara eta kalkulatu bi denboren
kendura. Zer errore egin duzu?

LUZERA-JAUZIA
Atleta
Urtea
J. Joyner-Kersee
1988
J. Joyner-Kersee
1988
Tatiana Kolpakova
1980

Atleta
Naoko Takahashi
Joan Benoit

MARATOIA
Urtea
2000
1984

Luzera
7 m 40 cm
7 m 27 cm
7 m 6 cm

Denbora
2 h 23 min 14 s
2 h 24 min 52 s

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

69

MATEMATIKA-GAITASUNA

i) Kalkulatu iritzira J. Joyner-Kersee eta Tatiana Kolpakova atleten jauzien luzeren arteko kendura, hamarrenetara biribilduta, eta kalkulatu egindako
errorea.

3 Zenbaki hamartarrak
PROBLEMAK EBAZTEKO ESTRATEGIAK
Marrazki bat egitea eskalan
Estrategia Errealitatea proportzioan adierazteko modu bat marrazkiak eskalan egitea da.

Horrez gain, eskalan egindako marrazkiari esker, ebazpen zehatza lortzeko

Matematikako goi-mailako ezagutzak izatea eskatzen duten problemak ebatz
daitezke. Behean ageri diren problemak ebazteko, ikasleek ez dituzten ezagutzak
erabili behar dira. Adierazitako estrategia erabiliz, ebazpenaren hurbilketa
onargarria izango da.

EBATZITAKO PROBLEMA
Lur-sail bat triangelu formakoa da. Hauek dira aldeen neurriak: 105 m, 120 m eta 150 m.
Metro koadroak 90,15 balio badu, zenbat diru lortuko dugu lur-saila salduz gero?

Planteamendua eta ebazpena

Lur-sailaren antzeko triangelu bat marraztuko dugu.
1 : 1.500 eskala hartuko dugu, esate baterako. Triangeluak neurri hauek izango ditu:
105 m : 1.500 = 0,07 m = 7 cm

120 m : 1.500 = 0,08 m = 8 cm

150 m : 1.500 = 0,1 m0 = 10 cm
Lur-sailaren azalera kalkulatzeko, marrazkiko triangeluan altueretako
bat neurtuko dugu, erregela graduatu baten bidez; esate baterako,
AH altuera. Gero, altuera horren benetako neurria kalkulatuko dugu.
8 cm

10 cm

Marrazkiko triangeluan, AH altuera 8 cm-koa da.

ESTRATEGIAK APLIKATZEA

8 cm

Benetako altuera: 8 1.500 = 12.000 cm = 120 m.

Lur-sailaren azalera:

7 cm

105 120
= 6.300 m2.
2

Lur-sailaren prezioa: 6.300 90,15 = 567.945 .

Egiaztatu, garraiagailua erabiliz, angeluen gutxi gorabeherako balioak hauek direla:

A$ = 44
B$ = 83
C$ = 53

PROPOSATUTAKO PROBLEMA
Kiroldegi bat egiteko, 300 m, 375 m eta 362 m-ko
aldeak dituen lur-sail triangeluar bat erosi dugu.
Metro koadro baten prezioa 66,11 -koa bada,
zenbat ordaindu dugu lur-saila?
Problema ebazteko, urratsei jarraituko diegu.

2. Neurtu altuera bat marrazkiko triangeluan

eta kalkulatu benetako neurria.
3. Kalkulatu lur-sailaren benetako azalera eta prezioa.
Kalkulatu angelu bakoitzaren neurria, garraiagailua
erabiliz.

1. Marraztu lur-saila 1 : 2.500 eskalan.

70

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

3
MATEMATIKA ORDENAGAILUAN

Ireki zure karpeta pertsonaleko ZENBAKIAK2 liburua. Txertatu orri berri

bat,

sakatuz, eta eman izen hau: 03.unitatea_1a.

1. PRAKTIKA (54. a) ariketa, 72. or.)

1. EXCEL programak kalkulagailu anizkoitz bat bezala funtziona dezake.
Hori ikusiko dugu ariketa honetan. Idatzi irudian ageri diren errotuluak
A1: A11 eta A1etik I1era bitarteko gelaxketan.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

EXCEL-EKO PRAKTIKA

2. Kokatu B2 gelaxkan eta sartu formula hau: =B$1*A2 . Ohartu B1 eta

A2 gelaxketako edukien biderkadura lortzen dela.
3. Kopiatu formula B3tik B11ra bitarteko gelaxketan (formulako $ ikurrak
esan nahi du kopiatzean B1 gelaxka berdin geratuko dela; hau da, B3
gelaxkan, B1 A3; B4 gelaxkan, B1 A4
4. Sartu formula hau C2 gelaxkan: =C$1*A2 ; kopiatu C3tik C11ra bitarteko gelaxketan.
5. Modu berean, egin gauza bera gainerako gelaxketan, betiere 2. ilaratik
hasita.

2. PRAKTIKA (80. a) ariketa, 74. or.)

1. Ireki orri bat, eman 03.unitatea_2a izena eta idatzi errotuluak, alboan
ageri den moduan.
2. Adierazi hurbildu beharreko zenbakia A1 gelaxkan: 1,25667.
3. Sartu formula hau B2 gelaxkan: =TRUNCAR(A1;1) ; eta B3 gelaxkan:
=REDONDEAR(A1;1) . Kopiatu formulak C2tik D3ra arteko gelaxketan,
hamartar kopurua 2 eta 3 direla, ehunenetara edo milarenetara hurbildu nahi den kontuan hartuta.
4. Kopiatu taula koadernoan.

ARIKETAK
1

Osatu 72. orrialdeko 52. ariketa.

Ebatzi 74. orrialdeko 80. ariketako gainerako

atalak.

Gorde liburua eta bertan sartutako datuak,

sakatuz.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

71

TEKNOLOGIA BERRIAK

6. Kopiatu emaitza koadernoan.

4 Sistema hirurogeitarra
UNITATEA HASI AURRETIK...
Ilargiaren jabea
Johan Mller Regiomontanus Knigsberg-en jaio zen 1436an
eta Erroman hil zen 1476. urtean.
Haur prodijioa izan zen eta 16 urterekin amaitu zituen
unibertsitateko ikasketak. Hala ere, 21 urte bete arte ez zioten
titulurik eman, lege-arrazoiak zirela medio.
Unibertsitatean, Peuerbach izan zuen irakasle,
eta hark aholkatuta hasi zen zenbaki arabiarrak erabiltzen
Trigonometriako tauletan. Italian barrena ibili eta
autore klasikoak ikasi ondoren, Alemaniara itzuli
eta inprenta bat jarri zuen, Arkimedes, Apolonio, Heron,
Ptolomeo eta beste batzuen teoriak zabaltzeko asmoz.
Baina bat-batean hil zen 40 urterekin, eta lana
ez zen burutu.
Regiomontanus XV. mendean eragin handiena izan zuen
matematikaria izan zen. Haren ekarpenetako bat Trigonometria
eta Astronomia bereiztea izan zen; azken hori aparteko zientzia
gisa aztertu zuen De triangulis omnimodis lanean.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Beste lan bat, Ephemerides, planeten mugimenduak

deskribatzen zituena, Kristobal Kolonek erabili zuela uste da,
Amerika konkistatu zuenean. Izan ere, lan hura erabiliz,
ilargi-eklipsea aurresan zuen 1504ko otsailaren 29an,
Jamaika uhartean zegoela, Hispaniola uhartetik laguntza
noiz iritsiko zain. Aurresan zuenari esker, indigenek
ez zuten matxinadarik egin, eta tripulazioa janariz
eta urez hornitzen jarraitu zuten.

72

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

4
MATEMATIKAREN BITXIKERIAK

-11 -12+11+10 +9 +8 +7 +6 +5 +4 +3 +2 +1 0 -1 -2 -3 -4 -5 -6 -7 -8 -9 -10

+12

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

Zulu ordua
1928. urtean, GMT
(Greenwich meridianoko ordua)
ezarri zuten denborak
adierazteko. UTC (denbora
unibertsal koordinatua) ere esaten
zaio, eta abiazioan,
zulu ordua.
Baina ordu hori ez da ordu
bera munduko herrialde guztietan.
Lurra 24 zati edo ordu-eremutan
banatu zuten, eta haietan legezko
ordua eta GMT ez dira berdinak.
Mendebalderantz, legezko ordua
txikiagoa da, eta Ekialderantz,
handiagoa, mapako erlojuetan
ageri den moduan.
Abiazioan, hegaldien jarraipena koordinatzeko, zulu orduan egiten da lan; hau da, mundu osoko
pilotuek eta kontrol-dorreek ordu unibertsala, GMT edo UTC, erabiltzen dute denbora-neurri bera izateko
eta herrialde bakoitzeko orduaren mende ez egoteko.

Espainian 17:00ak badira, zein da zulu ordua?

Hori kalkulatzeko, nahikoa da mapari erreparatzea. Espainia 1 marka duen zerrendan dago.
Zulu ordua kalkulatzeko, tokiko orduari herrialdea dagoen zerrendako zenbakia batu behar zaio.
Beraz, zulu ordua hau da: 17 + (1) = 16ak.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Augusta Ada King

Augusta Ada King Londresen
jaio zen 1815ean, eta seigarren
lord Byron-en, poeta ospetsuaren,
eta Annabella Milbauke Byronen
alaba zen. Bi hilabete zituela
gurasoak bereizi ziren eta lord
Byronek Britainia Handia utzi zuen.
Beraz, alabak ez zuen ezagutu.
Hezkuntza pribatua izan zuen eta
autodidakta izan zen, batik bat.
Britainiar matematikari horrek
Charles Babbage-k diseinaturiko
ordenagailu digitalaren prototipo
bat sortu zuen. Horregatik,
Ada konputagailuen lehen
programatzailetzat hartzen da.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

73

4 Sistema hirurogeitarra
AURRETIKO EDUKIAK
KOMENI DA...
Sistema hirurogeitarraren
ezaugarriak gogora ekartzea.

IZAN ERE...
Unitateko edukiak ulertzen
lagunduko dizu.

SISTEMA HIRUROGEITARRA angeluak eta denborak neurtzean

aplikatzen den unitateen eta arauen multzoa da.
Unitate hauek ditu:

Denborak

Angeluak

Ordua (h)

Gradua ()

Minutua (min)

Minutua (')

Segundoa (s)

Segundoa (")

60

KOMENI DA...

60
F

KOMENI DA...
MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

Modu konplexua eta sinplea

zer diren gogoratzea.

IZAN ERE...

3.600

: 60

: 60

gradua

minutua segundoa

Sistema hirurogeitarrean
adierazitako kantitateen arteko
eragiketak egiten lagunduko dizu.

minutua segundoa

IZAN ERE...

ordua

Sistema hirurogeitarreko unitateen

arteko baliokidetasunak
trebetasunez erabiltzea.

: 3.600

Kantitate bat MODU KONPLEXUAN adierazita dago, adierazpenean

neurri-unitate bat baino gehiago ageri bada. Unitate bakar bat ageri bada,
MODU SINPLEAN adierazita dagoela esaten da.
Modu konplexua 3 h 15 min 20 s
Modu sinplea 20 h

Problemak ebazten lagunduko

dizu.

Angeluen eta denboren

eragiketa konbinatuetan erabili
beharko duzu.

74

IZAN ERE...

Ondoren, batuketak eta kenketak

egiten dira, ordena berean.

= 8 + 7 4 : 2 7 + 15 : 5 4 =
= 8 + 28 : 2 7 + 3 4 =

Eragiketen hierarkiaren berri

izatea.

Lehendabizi biderketak
eta zatiketak ebazten dira,
ezkerretik eskuinera.

KOMENI DA...

= 8 + 14 7 + 3 4 =
= 22 7 + 3 4 = 15 + 3 4 =
= 18 4 = 14

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

Denbora kantitate bat adierazten du,

ordutan.

min

Kantitate bat adierazten du, minututan.

Denborak neurtzean, kantitateak modu konplexuan

adieraz daitezke, zenbait unitateren bidez, edo
modu sinplean, unitate bakar baten bidez.

Kantitate bat adierazten du, segundotan.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

Angelu baten anplitudea adierazten du,

gradutan.

Angeluen neurriak modu konplexuan adieraz

daitezke, zenbait unitateren bidez, edo modu
sinplean, unitate bakar baten bidez.

'

Anplitude bat adierazten du, minututan.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

IDAZKERA MATEMATIKOA

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

15 45' 39"
Batuketa bat adierazten du.
+ 20 50' 47"

Sistema hirurogeitarrean adierazitako kantitateen

artean batuketak, kenketak, biderketak eta
zatiketak egin daitezke. Eragiketa horiek adierazteko
ikurrak eragiketa aritmetikoak adierazteko erabiltzen
diren berak dira.

45 45' 45"
Kenketa bat adierazten du.
20 50' 47"
15 45'
7'
15 45'

Biderketa bat adierazten du.

40

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

" Anplitude bat adierazten du, segundotan.

Kantitate hirurogeitarren arteko batuketak eta

kenketak egin daitezke, baina biderkatu eta zatitu
zenbaki arrunt batez egiten dira, ez beste kantitate
hirurogeitar batzuez.

Zatiketa bat adierazten du.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

75

4 Sistema hirurogeitarra
EGUNEROKO BIZITZAN... Erlojuak eta angeluak
Proiektu honen helburua zuk hau ikastea da:
Ordua kalkulatzea, orratzek angelu jakin bat osatzen dutenean.
Ordu jakin batean orratzek zer angelu osatzen duten kalkulatzea.
Orratz bat bestearen gainean eta bat bestearen luzapen gisa noiz dagoen jakitea.

Angeluak, orduetatik abiatuta

Irudian ageri diren erlojuen orratzek ordu osoak adierazten dituzte. Zer angelu osatzen dute erloju bakoitzeko orratzek?

Garraiagailua erabiliz, ikus dezakezu lehen erlojuko

orratzek 60-ko angelua osatzen dutela, eta bigarrenekoek, 90-koa. Baina beste modu batean ere kalkula daiteke hori.
Minutuen orratzak bira osoa ematen du ordubetean
(60 minutu) eta 360 egiten ditu. Beraz, minutu batean 360 : 60 = 6 egiten ditu.

Zer angelu osatzen dute orratzek 2:28an?

12:00etako posiziotik egingo ditugu kalkuluak. Minutuen orratzak angelu hau egingo du: 6 28 = 168.
Orduen orratzak, 12:00etatik 2:00ak arte, angelu hau
egingo du: 2 30 = 60. Eta 2:00etatik 2:28ra,
angelu hau: 0,5 28 = 14.
Angelu hau osatzen dute: 168 (60 + 14) = 94.

Zer angelu osatzen dute orratzek 7:22an?

Orduen orratzak 30 (360/12) egiten ditu ordubetean.

Beraz, minutu batean: 30 : 60 = 0,5.

MATEMATIKA-GAITASUNA

Lehen erlojuan, 2:00etan minutuen orratza 12an dago,

eta orduen orratza, berriz, 2an. Beraz, angelua hau da:
2 30 = 60.
3:00etan, bigarren erlojuan, minutuen orratza 12an
dago, eta orduen orratza, 3an. Beraz, angelua hau da:
3 30 = 90.

Zer angelu osatzen dute erloju honetako orratzek?

Orduen orratzak, 12:00etatik, 7 30 = 210-ko angelua egin du. Angelu horri 7:00etatik 7:22ra egin duen
angelua batu behar zaio: 0,5 22 = 11. Guztira, orduen orratzak 221 egin ditu.
7:00etatik 7:28ra, minutuen orratzak angelu hau egin
du: 6 22 = 132.
Kendura, 221 132 = 89, erlojuaren orratzek osatzen duten angelua da.

EGIN ARIKETAK:

76

a) Zer angelu osatzen dute erlojuaren orratzek

21:00etan? Eta 23:00etan? Hartu osatzen diren bi
angeluetako handiena.

Orratzek 12:20 adierazten dute. 12:00etatik, minutuen

orratzak 6 20 = 120 egin ditu, eta orduen orratzak,
0,5 20 = 10.

b) Zer angelu osatzen dute 5:17an? Eta 5:30ean? Eta

5:50ean?

Kendura, 120 10 = 110, bi orratzek osatzen duten angelua da.

c) Zer angelu osatzen dute erlojuaren orratzek

20:10ean? Eta 20:40an?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

4
Orduak, angeluetatik abiatuta

2:00ak eta 3:00ak artean, zer ordutan egongo da

orratz bat bestearen gainean?
60 + 0,5x

Minutuen orratzean, angelua 6x da.

Eta orduen orratzean: 60 + 0,5x.
IKASGELARAKO BALIABIDEAK

Bien arteko aldea 90-koa denez:

6x (60 + 0,5 x ) = 90; x = 27,27 min

6x

Ordua hau da: 2 h 27,27 min = 2 h 27 min 16 s.

Kalkulatu beharreko ordua 2 h eta x min da. Beraz,

minutuak kalkulatu behar dira. 12:00etatik minutuen
orratzen x minutuetara, angelua 6x da. 12:00etatik
2:00etara 60 daude, eta 2:00etatik 2 h eta x min-ra
angelua 0,5x da; guztira, orduen orratzak angelu hau
egingo du: 60 + 0,5x.
Bi orratzek egindako angelua bera da:
6x = 60 + 0,5x ; x = 10,91 min
Ordu, minutu eta segundotan adierazita:
0,91 60 = 54,6 s
2 h 10,91 min = 2 h 10 min 54,6 s

2:00ak eta 3:00ak artean, zer ordutan egongo da

orratz bat bestearen luzapen gisa?
60 + 0,5x

Matematika-eskola 13:00ak eta 14:00ak artean hasten

da, orratz bat bestearen gainean dagoenean. 14:00ak
baino lehen amaitzen da, 270-ko angelua osatzen
dutenean. Zenbat irauten du matematika-eskolak?
Eskola 13 h x min-an hasten da. Orratz bat bestearen
gainean dagoenez:
30 + 0,5x = 6x ; x = 5,45 min

Kalkulatu beharreko ordua 2 h x min da. Aurreko adibidean bezala arrazoituko dugu. Minutuen orratzak 6x
angelua egingo du, eta orduenak, 60 + 0,5x.
Minutuen orratzaren angelua orduen orratzaren angelua baino 180 handiagoa da, hau da:
6x (60 + 0,5x) = 180; x = 43,64 min
2 h 43,64 min-an orratz bat bestearen luzapen gisa
dago; hau da, 2 h 43 min 38 s-an.

2:00ak eta 3:00ak artean, 2:00etatik hurbil dagoen zer

ordutan osatzen dute orratzek 90-ko angelua?
60 + 0,5x

6x

Eskola 13 h 5 min 27 s-an hasten da.

Eskola amaitzean, 270-ko angelua osatzen dute:

MATEMATIKA-GAITASUNA

6x

6x (30 + 0,5x ) = 270 ; x = 54,55 min

Eskola 13 h 54 min 33 s-an amaitzen da.
Beraz, eskolaren iraupena hau da:
13 h 54 min 33 s 13 h 5 min 27 s = 49 min 6 s

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) Auzotarren bilera bat 17:00ak eta 18:00ak artean
hasi da, orratz bat bestearen gainean dagoenean,
eta 19:00ak jota amaitu da, 111-ko angelua osatzen dutenean. Zer ordutan hasi da bilera? Eta
amaitu? Zenbat iraun du?
b) Beatek bulegoan sartzean fitxatu du, 8:00ak eta
9:00ak artean, orratz bat bestearen luzapen gisa
dagoenean. Irteeran, 15:00ak eta 16:00ak artean
fitxatu du, orratz bat bestearen gainean dagoenean.
Zenbat denbora eman du bulegoan?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

77

4 Sistema hirurogeitarra
PROBLEMAK EBAZTEKO ESTRATEGIAK
Angeluak marraztea
Estrategia Estrategia marrazki bat egitea da, enuntziatuan adierazitakoa erakusteko

eta problema ebazten laguntzeko. Estrategia hori oso egokia da

geometria-problemetarako, Geometriako erlazioak eta arrazoinamenduak
hobeto ulertzen direlako problemaren enuntziatuak adierazitako
irudiak eginez gero.

EBATZITAKO PROBLEMA
Marraztu 45-ko AOB angelua. Ondoren, marraztu BOC angelua, AOB angeluaren auzokidea.
Marraztu angelu horien erdikariak, tolestatze bidez. Zer angelu osatzen dute erdikariek?

Planteamendua eta ebazpena

Enuntziatua kontuan hartuta egingo dugu marrazkia.
N

B
F
135

B
135

45

45

BOC angeluaren neurria: 180 45 = 135; eta erdikariek osatzen duten MON angeluaren
45
135
180
+
=
= 90.
neurria:
2
2
2
Egiaztatu edozein bi angelu auzokideren, -ren eta 180 -ren, erdikariak beti
elkarzutak direla.
ESTRATEGIAK APLIKATZEA

 eta 180  angeluen erdikariak elkarzutak direla egiaztatzeko, egin aurrekoaren antzeko marrazki
bat. Ondoren, egin 45-ko eta 135-ko angeluekin egindako gauza bera.

PROPOSATUTAKO PROBLEMAK
1

Marraztu 100-ko AOB angelua.

1. Markatu C puntu
A
bat OA aldean, eta
D puntu bat, OB-n.
r
C
P
Marraztu r zuzena,
OA aldearen
s
100
zuta C puntutik,
B
eta s zuzena,
O
D
OB aldearen
zuta D puntutik.
2. r eta s zuzenek P-n ebakitzen dute elkar.
Kalkulatu CPD angeluaren balioa.

78

Marraztu 45-ko AOB .

1. Marraztu, tolestatze bidez,
AOB angeluaren OD erdikaria. Markatu
C puntu bat erdikarian eta markatu puntu
horretatik erdikariaren zuta den r zuzena.
r zuzenak OB aldea ebakitzen du S puntuan,
eta OA aldea, R puntuan.
2. Marraztu OB aldearen zuzen zuta
R puntutik. Zuzen horrek OB aldea
ebakitzen du P puntuan.
Egin marrazkia eta kalkulatu
PRS angeluaren balioa.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

4
MATEMATIKA ORDENAGAILUAN

Ireki zure karpeta pertsonaleko ZENBAKIAK2 liburua. Txertatu orri berri

bat,

sakatuz, eta eman izen hau: 04.unitatea_1a.

1. PRAKTIKA (41. ariketa, 88. or.)

1. Idatzi A1etik I2ra arteko gelaxken errotuluak:

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

EXCEL-EKO PRAKTIKA

2. Sartu angeluen balioak A3tik F3ra arteko gelaxketan.

3. Kokatu I3 gelaxkan eta idatzi formula hau: =RESIDUO(C3+F3;60) .
Segundoak batu eta zati 60 egin ondoren, hondarra idazten du.
4. Sartu formula hau H3 gelaxkan:
=RESIDUO(B3+E3+COCIENTE(C3+F3;60);60) . Batu lehen eta bigarren
batugaien minutuak, eta segundoen batura 60 baino handiagoa baldin
bada, batu dagozkion minutuak ere. Ondoren, kalkulatu hondarra eta
idatzi.

5. Idatzi formula hau G3 gelaxkan:

=A3+D3+COCIENTE(B3+E3+COCIENTE(C3+F3;60);60) . Modu berean,
batu bi batugaien graduak, bai eta minutuen baturatik lortutako graduak
ere. Emaitza: 45 50' 55".

6. Hurrengo ilaretan, sartu gainerako ataletako balioak.

2. PRAKTIKA (49. ariketa, 89. or.)

3. Kokatu G3 gelaxkan eta idatzi formula hau: =RESIDUO(C3*D3;60) . Formula horrek segundoak biderkagaiaz biderkatu eta zati 60 egitearen
hondarra idazten du.
4. Idatzi F3 gelaxkan: =RESIDUO(B3*D3+COCIENTE(C3*D3;60);60) . Formula horrek minutuak biderkagaiaz biderkatzen ditu, segundoen eragiketan lortutako minutuak batu eta zati 60 egitearen hondarra idazten
du.
5. Eta E3n: =A3*D3+COCIENTE(B3*D3+COCIENTE(C3*D3;60);60) . Graduak biderkagaiaz biderkatu eta aurreko graduak batzen ditu.
6. Hurrengo ilaretan, sartu gainerako ataletako balioak.

ARIKETAK
1

1. praktikan egindako moduan, sortu

04.unitatea_3a izeneko orri bat eta egin
42. ariketa. Kontuan hartu angeluen kendura
kalkulatzeko zer transformazio egin behar diren.

Ireki Unidad04_4a izeneko orri berri bat eta egin

89. orrialdeko 51. ariketa.

Gorde liburua honela:

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

79

TEKNOLOGIA BERRIAK

1. Beste orri batean, 04.unitatea_2a, sartu A1etik G2ra arteko errotuluak.

2. Sartu angeluaren eta biderkagaiaren balioak, A3tik D3ra arteko gelaxketan.

5 Adierazpen aljebraikoak
UNITATEA HASI AURRETIK...
Apisen tenplua
Antzinako Egipton kokatuko gara, Mesopotamiarekin batera
mendebaldeko kulturaren sehaska izandakoan.
Bi zibilizazio horien ondareen artean, gaur egun arte iristea
lortu dutenak urriak izan dira, batik bat egiptoarrenak.
Izan ere, papiroan idazten zuten eta Mesopotamian
erabiltzen zituzten buztinezko oholtxoak baino gehiago
hondatzen dira denborarekin.
Dakigunez, Matematikarekin lotutako papiro egiptoar
garrantzitsuena Rhind papiroa da, zalantzarik gabe.
Izen hori du Henry Rhind eskoziarrak erosi zuelako
1858. urtean. Gaur egun Britainiar Museoan dago.
Ahmesen papiro ere esaten zaio, hori baitzen papiroa
kopiatu zuen eskribaren izena.
Papiroa K.a. 1650. urtean idatzi zen eta egileak berak
onartu zuen 200 urte lehenagoko idatzi batetik kopiatu zuela;
hau da, jatorrizko idatzia duela 4.000 urtekoa da.
Matematikako 87 problema ditu, inolako orokortzerik gabe,
hauei buruzkoak: aritmetika-problemak, zatikiak, azalerak,
bolumenak, progresioak, banaketa proportzionalak,
hiruko erregela, ekuazio linealak eta oinarrizko
trigonometria.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Proposatzen dugun sinboloen jolasak egiptoarren

zenbaki-sistema du oinarri. Sistema batukorra denez
(ez posizionala), sinbolo bakoitzak balio bat du.
Esate baterako:

80

1 bateko

10 bateko

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

5
MATEMATIKAREN BITXIKERIAK
IKASGELARAKO BALIABIDEAK

Lehen sinbolista
Franois Vite (1540-1603) abokatu eta jurista frantses bat zen,
Parlamentuko kidea eta Henrike [Link] konfiantzazko gizona.
Matematika zen haren benetako bokazioa.
Zientzia horri ekarpen bikaina egin zion; hain zuzen, Aljebra gaur egun
ezagutzen dugun fase sinbolikoan kokatu zuen. Vitek lehen idazkera
aljebraikoa egin zuen 1571. urtean argitaratutako Introduccin al arte
analtico liburuan.
Liburuan, sinboloen balioa eta erabilgarritasuna frogatu, eta Aljebran
hitzak erabiltzeari utzi zion. Kalkuluetan letra xehe latindarrak erabili
zituen: bokalek magnitude ezezagunak adierazten zituzten, eta
kontsonanteek, magnitude ezagunak. Matematikako adierazpenak
formula bihurtzen ere lehena izan zen, hitzaren benetako
zentzuan. Koefiziente hitza ere haren lexikotik dator eta
geometria-problema batean ageri da.
Vitek ekuazioen teoria hobetu zuen, eta bigarren, hirugarren eta
laugarren mailako ekuazioak ebazteko metodoak aurkeztu zituen.
Hala ere, ez zituen gaur egun bezala ebazten, geometria-problemekin
lotu eta homogeneotasun-printzipio zeritzona aplikatuz baizik.
Esate baterako, printzipio horren arabera, x 2 + x = 6 ekuazioa
ezin zen besterik gabe ebatzi, x 2 eta x batugaiak ez direlako
homogeneoak; hau da, dimentsio desberdinekoak dira,
x 2 azalerekin eta x lerroekin lotzen baitzituen. Vite
dimentsio (maila) bereko batugaiak zituen ekuazioak ebazten
saiatzen zen beti.

Poesia matematikoa
IRAKURTZEKO GAITASUNA

ASTO BAT ESKOLAN

Bat gehi bat, bi.
Bi gehi bat, zazpi.
Asto gaixoak
zenbatzen ez daki.
Ez dakizu!
Bai, badakit!
Ez duzu inoiz ikasten!
Esadazu, zergatik?
Etxera iristen naizenean
ezin dut ikasi,
nire jabea pobrea da eta
lanean behar dut hasi.
Norian lanean
ematen dut eguna.
Ez esan niri astoa,
irakasle kutuna!
GLORIA FUERTES (moldatua)

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

81

5 Adierazpen aljebraikoak
AURRETIKO EDUKIAK
KOMENI DA...
Biderketaren banatze-propietatea
gogoratzea.

IZAN ERE...
Ekuazioak ebazteko erabili
beharko duzu.

KOMENI DA...
Hizkuntza aljebraikoaren
ezaugarriak berrikustea.

BIDERKETAREN BANATZE-PROPIETATEA BATUKETAREKIKO

ETA KENKETAREKIKO

a (b + c) = a b + a c
a (b c) = a b a c
7 (5 + 2) = 7 5 + 7 2 = 35 + 14 = 49
8 (4 3) = 8 4 8 3 = 32 24 = 8

HIZKUNTZA ALJEBRAIKOan eragiketa aritmetikoen bidez lotutako zenbakiak

eta letrak erabiltzen dira. Horrelako adierazpenei ADIERAZPEN ALJEBRAIKO
deritze.

2x + 3y 5z
4x + 9z 2

IZAN ERE...
Ekuazioekin lan egiteko
erabiliko duzu.

KOMENI DA...

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

Adierazpen aljebraiko baten

zenbakizko balioa kalkulatzen
jakitea.

Adierazpen aljebraiko baten ZENBAKIZKO BALIOA kalkulatzeko, letren balio

batzuetarako, balioak adierazpenean ordezkatu eta eragiketak egin behar dira.
7x 11y-ren zenbakizko balioa, x = 1 eta y = 1 badira:
7 1 11 (1) = 7 + 11 = 18

IZAN ERE...
Ekuazio baten ebazpenak
egiaztatzeko balio du.

KOMENI DA...
Zatikiak sinplifikatzen jakitea.

IZAN ERE...

Zatiki bat SINPLIFIKATZEA zenbakitzailean eta izendatzailean biderkagai

komunik ez duen zatiki baliokide bat idaztea da.
120
23 3 5
22235
2
= 2 2
=
=

180
2
2
3
3
5
3
2 3 5
a 3b 2c
a a a b b c
a b2
=
=
2
a a c d
d
a cd

Monomioen arteko zatiketak

egiteko eta ekuazioen ebazpenak
sinplifikatzeko erabiliko duzu.

82

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

x+yz

Adierazpen aljebraiko baten ezezagunak

letra xeheen bidez adierazten dira.
Erabilienak hauek dira: x, y, z, t, u, v

Hiru ezezaguneko adierazpen

aljebraiko bat da.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

5 a b3
5ab3

Zenbaki baten eta ezezagun baten edo bi ezezagunen

arteko biderketa-ikurra jarri gabe utz daiteke.

Monomio bera adierazten dute.

7 (3x 2)
Eragiketa bera adierazten dute.
7(3x 2)

Parentesiaren aurreko biderketa-ikurra ere jarri gabe

utz daiteke.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

ax

Monomio baten adierazpen orokorra da.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

IDAZKERA MATEMATIKOA

Monomio baten adierazpen orokorrean bi zati

bereizten dira.
Koefizientea
F

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

ax n
Letrazko zatia

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

P (x )
Q (x )
R (x )

Aldagai bakar bat duen polinomio bat honela

adierazten da: P (x ), Q (x ), R (x )

Aldagai bakar bat, x, duten

polinomioak adierazten dituzte.

P (x ) = x 4 + 3x 3 2x 7

P (x, y ) Bi aldagaiko, x eta y, polinomio bat

adierazten du.

P (3) = 34 + 3 33 2 3 7 = 149

P (3)

P (2, 1) = 2 22 1 + 3 2 12 22 4 = 6

P (x ) polinomioaren balioa adierazten

du, x = 3 bada.

P (x , y ) = 2x 2y + 3x y 2 x 2 4

P (2, 1) P (x, y ) polinomioaren balioa

adierazten du, x = 2, y = 1 badira.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

83

5 Adierazpen aljebraikoak
EGUNEROKO BIZITZAN... Aljebra eta kalkulagailua
Proiektu honen helburua zuk hau ikastea da:
Kalkulagailu zientifikoa modu eraginkorrean erabiltzea, kalkulu aljebraikoak egiteko eta egiaztatzeko.
Lehen mailako ekuazioak zenbakizko metodoen bidez ebaztea, kalkulagailua erabiliz.

Adierazpen aljebraiko baten zenbakizko balioa

Zenbakizko kalkulu luzeak egiteko, normalean emaitza

partzialak koadernoan idazten dira, azken emaitza lortu arte. Esate baterako, 3x 3 2x 2 + 5x 1 adierazpen aljebraikoaren balioa kalkulatzeko, x = 2 bada,
hau egiten dugu:
3 (2)3 2 (2)2 + 5 (2) 1 =
= 3 (8) 2 (4) 10 1 =
= 24 8 10 1 = 43

Erabili beharreko teklak hauek dira:

3

[(---

xy

---)]

[(---

xy

---)]

Ohartuko zarenez, funtzio (edo tekla) hauek soilik erabili dira:

biderkatzeko tekla

Kalkulagailu zientifikoei esker, kalkuluak modu eraginkorrean egin daitezke, kalkulu partzialak egiten eta
idazten ibili beharrik gabe.

[(---

---)]

parentesien teklak

xy

berreketak egiteko tekla

zeinua aldatzeko tekla

KALKULATU ADIERAZPENEN ZENBAKIZKO

BALIOAK, KALKULAGAILUA ERABILIZ,
ADIERAZITAKO BALIOETARAKO.
a) 3 x2 5 x + 8

x = 1 bada

b) 6(x + 8) 5 x + 4 x 3
3

MATEMATIKA-GAITASUNA

c) (x 5) 3

4(x 3 )
3

d) 4 x3 + 3 x2 2 x + 5

+ 4x

x = 4 bada
x = 4 bada
x=

1
bada
2

Kalkulu aljebraikoen emaitzak egiaztatzea

Kalkulagailu zientifikoan ezin dira kalkulu sinbolikoak egin,

baina ongi eginda dauden azter daiteke. Adibidez, kalkulu aljebraiko hau ongi eginda dagoen aztertuko dugu:
(3x 5) (4x 2 + 5x 2) = 12x 3 5x 2 30x + 10
x-ri edozein balio eman eta atal bakoitzaren balioa kalkulatuko dugu, kalkulagailuaren bidez.

x = 10 balioa hartuko dugu. Ezkerreko atalean balio

hau lortu dugu:
(3 10 5) (4 102 + 5 10 2) = 25 448 = 11.200
Eta eskuinekoan:
12 103 5 102 30 10 + 10 = 11.210
Biderketa aljebraikoa gaizki eginda dago.

84

Kontuan hartu emaitza bera lortzeak ez duela esan

nahi eragiketa ongi eginda dagoenik. Gaizki eginda
dagoen jakiteko soilik balio du metodoak.

EGIN ERAGIKETAK, KALKULAGAILUA

ERABILIZ.
a) Aztertu ea gaizki eginda dagoen biderketa. Horretarako, eman 1 balioa x-ri.
(2 x2 + 3 x 5) (3 x2 5) =
= 6 x 4 + 9 x3 25 x2 15 x + 25
b) Egin biderketa eta egiaztatu emaitza, kalkulagailua
erabiliz. Eman 2 balioa x-ri.
(2 x2 + 3 x 1) (3 x + 7 )

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

5
Zenbakizko metodoak erabiliz lehen mailako ekuazioak ebaztea,
kalkulagailuaren bidez

Kalkulagailuaren bidez ekuazioak ere ebatz daitezke.

Adibide bat ikusiko dugu, hobeto ulertzeko.
Bi lagun, Xabier eta Ane, jolasean ari dira kalkulagailuekin. Xabierrek 8 zenbakia du kalkulagailuaren pantailan, eta Anek, 118 zenbakia.
Xabierrek 3 gehitu dio bere zenbakiari eta Anek, aldi
berean, 5 kendu dio bereari. Emaitzak 11 eta 113 dira,
hurrenez hurren.

Problema hau planteatu dute: prozesu hori zenbait

aldiz eginez gero, emaitza bera lortuko al dute? Zenbat
aldiz egin beharko dute prozesua? Eta hala ez bada, noiz
egongo dira hori lortzetik hurbilen?

Elkarren segidako emaitzak taulan idatz ditzakete biek.

x esango diogu bakoitzak = tekla sakatu behar
duen aldi kopuruari.
x
Xabier
Ane

0
8
118

1
11
113

2
14
108

3
17
103

4
20
98

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

Beraz, kalkulagailuaren bidez ekuazioak ebatz daitezke, zenbakizko metodoak erabiliz metodo aljebraikoen
ordez.

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) Zure ustez, Xabierrek eta Anek zenbaki bera lortuko
al dute azkenean?
b) Zure ustez, x-ren zer baliotarako izango dira antzekoenak zenbakiak?
c) Ebatzi problema kalkulagailuaren bidez eta aztertu
aurreko hipotesiak.
d) Ebatzi ekuazioa aljebraikoki eta erantzun berriro
ere a) eta b) ataletako galderei.

Kalkulagailua erabiliz, 3 batugai konstantea duen batuketa errepikatua honela egin daiteke:

g) Batuketarekin eta kenketarekin egindako gauza

bera egin daiteke biderketarekin ere. Esate baterako, sekuentzia hau tekleatuko dugu:

Hau lortuko dugu pantailan:

11.
Hortik aurrera, nahikoa da behin eta berriz =
tzea, hau lortzeko: 14, 17, 20

saka-

Gauza bera egin dezake Anek. 5 kentzaile konstantea

duen kenketa errepikatua da. Hau sakatuz:
5

f) Orain 5 eta 255 zenbakiak hartuko ditugu. Lehen

zenbakia 8naka handituko dugu eta bigarrena 5naka txikitu. Zenbaki bera lortuko al dugu? Eragiketak
zenbat aldiz egin ondoren? Teklen zer sekuentzia
erabiliko zenuke? Planteatu ekuazioa eta ebatzi
aljebraikoki.

113 lortzen da. Beraz, behin eta berriz

sakatuz, hau lortuko da: 108, 103, 98

12 lortzen da, eta 3z biderkatutako zenbakia lortuko

dugu = sakatzen dugun bakoitzean: 36, 108
Zenbat aldiz sakatu behar da 2.916 zenbakia lortzeko? Ba al dakizu ekuazioa planteatzen?

tekla

Xabierren eta Aneren problemaren adierazpen aljebraikoa ekuazio hau da:

8 + 3x = 118 5x
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

85

MATEMATIKA-GAITASUNA

e) Hasierako zenbakitzat 10 eta 200 hartu, eta lehena

6naka handitu eta bigarrena 3naka txikitzen badugu, zenbaki bera lortuko al dugu? Eragiketak zenbat aldiz egin ondoren? Planteatu ekuazioa eta
ebatzi aljebraikoki.

5 Adierazpen aljebraikoak
PROBLEMAK EBAZTEKO ESTRATEGIAK
Eskema bat egitea
Estrategia Problema aljebraikoetan, eskema bat lagungarria izan daiteke, problemaren

enuntziatua adierazteko eta interpretatzeko. Jarraian, higikarien problemetan

erabiliko dugu. Horrelako problemetan: espazioa = abiadura denbora.

EBATZITAKO PROBLEMA
Une batean, bi higikariren arteko distantzia d = 50 km da.
Bide beretik badoaz eta haien abiadurak v1 = 120 km/h eta
v2 = 80 km/h badira, zenbat denbora pasatutakoan eta
zer puntutan egingo dute topo?

Planteamendua eta ebazpena

Bi kasu bereiziko ditugu:
Biak aurkako noranzkoan doaz
A
6

v1 = 120 km/h
C
x

56

50 x

v2 = 80 km/h
B
5

ESTRATEGIAK APLIKATZEA

Bi higikariek C puntuan egingo dute topo, A eta B puntuen artean. A eta C puntuen arteko distantzia
x bada, B eta C puntuen arteko distantzia 50 x da. Topo egiteko behar duten denbora bera da
bientzat: t. Beraz, jarraian ageri diren ekuazioak lortuko dira.
1. higikaria:
x = v1t = 120t
2. higikaria: d x = v2t = 180t
d
50
1
=
=
ordu.
Bi ekuazioak batuta: d = (v1 + v2)t = 200t t =
200
200
4
1
= 30 km .
t-ren balioa jakinik, hau lortzen da: x = v1t = 120
4
15 minutu pasatutakoan egingo dute topo, A puntutik 30 km-ra.
Biak noranzko berean doaz
v1 = 120 km/h
A

d = 50 km

v2 = 80 km/h
B

56

Bi higikariek C puntuan egingo dute topo, lehenak 50 + x distantzia eta bigarrenak x distantzia
egin ondoren.
1. higikaria: d + x = v1t 50 + x = 120t
2. higikaria:
x = v2t x = 180t
Kenketa eginda: d = (v1 v2)t t =

d
50
5
=
=
ordu.
v1 v 2
120 80
4

t -ren balioa jakinik, hau lortzen da: x = v2

5
d
= 80 = 100 km.
4
v1 v 2

Ordu eta laurden pasatutakoan egingo dute topo, B puntutik 100 km-ra.

86

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

5
MATEMATIKA ORDENAGAILUAN

Ireki zure karpeta pertsonaleko ZENBAKIAK2 liburua. Txertatu orri berri

bat,

sakatuz, eta eman izen hau: 05.unitatea_1a.

1. PRAKTIKA

(59. a) ariketa, 108. or.)

1. Idatzi gelaxketako errotuluak, atzeko planoa horia dutela:

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

EXCEL-EKO PRAKTIKA

2. Sartu A(x), B(x) eta C(x) polinomioen koefizienteen balioak B, D, F eta H

zutabeetan. Esate baterako, B3 gelaxkan idatzi 2 koefizientea; D3 gelaxkan, 3 koefizientea; eta abar. Gero, ikusi nola geratu den A(x) polinomioa:
3. Sartu formula hau B7 gelaxkan: =B3+B4+B5 ; gero, kopiatu formula
D7 gelaxkan, eta =D3+D4+D5 ageri dela ikusiko duzu. Egin gauza
bera F7 eta H7 gelaxketan.
4. Erreparatu emaitzari:
Hau da: A(x) + B(x) + C(x) = 3x 3 + 2x 2 2x 12.
5. Kopiatu emaitza koadernoan.
(62. a) ariketa, 108. or.)

1. Ireki 05.unitatea_2a izeneko orri berri bat eta egin ariketan adierazitako
eragiketak; gero, idatzi taulako errotuluak, alboko irudian ageri diren
moduan.
2. Sartu formula hau B5 gelaxkan: =B3*$B$4 ; kopiatu D5 eta F5 gelaxketan.
3. Erreparatu emaitzari: P (x) = 6x + 8.
4. Kopiatu emaitza koadernoan.

ARIKETAK
1

1. praktikan egindako moduan, sortu

05.unitatea_2a izeneko orri berri bat eta
aldatu a) ataleko formulak, ariketako gainerako
eragiketak egiteko. Esate baterako, c) atala
egiteko, =B3B4 idatzi behar da
B7 gelaxkan.

2. praktikan egindako moduan, egin

62. ariketako gainerako atalak.

Gorde liburua honela:

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

87

TEKNOLOGIA BERRIAK

2. PRAKTIKA

1. eta 2. mailako ekuazioak

UNITATEA HASI AURRETIK...

Parisek merezi du
Franois Vite Fontenay-le-Comte-n jaio zen 1540an, eta
Parisen hil, 1603an. Zuzenbidea ikasi zuen Poitiersen
eta abokatua izan zen Pariseko Parlamentuan. Ondoren,
kontseilaria izan zen Rennesko Parlamentuan. Urte batzuk
geroago, soilik erregearen zerbitzura egon zen,
Pariseko Parlamentuan. Politikan jardun zuen eta
Matematika denbora-pasa hutsa izan zuen.
Henrike [Link], eta geroago, haren lehengusu
Henrike [Link] kontseilari pribatua izan zenean, etsaien
kode sekretuak deszifratzen aritu zen. Diotenez, Espainiako
errege Felipe [Link] eskatu zuen aztikeriaz salatu zezaten,
hala soilik deszifra zitzakeelakoan kode ezkutuak.
Teoria hori ez zuten onartu haren inkisidoreek beraiek,
eta ondorioztatu zuten Viteri lanerako gaitasun eta adimen
izugarria izatea soilik lepora zekiokeela. Bere bizitzaren
amaieran, 1603an, kriptografiari buruzko lan bat argitaratu
zuen, garai hartako zifratze-sistema guztiak zaharkituta
utzi zituena.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Vite ospetsua da Matematikari egindako ekarpenengatik.

Bere garaiko matematikaririk garrantzitsuena izan zen, eta
bere ekarpenen artean, zenbakien alorrean, zatiki hamartarren
erabilpena eta defentsa nabarmentzen da; hau da, zenbaki
hamartarrena, zatiki hirurogeitarren ordez. Gainera, Aljebraren
aitzindaritzat hartzen da, eta ekuazioak forma orokorrean
idatzi zituen lehena izan zen, bokalak erabiliz ezezagunak
adierazteko, eta kontsonanteak, parametro ezagunetarako.
Hala, bigarren mailako ekuazio orokorra honela idatzi zuen:
B in A quadratus + C in A + D ae 0 (ae aequalis hitzaren
laburdura da); guk honela idatziko genuke: ba 2 + ca + d = 0.

88

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

6
MATEMATIKAREN BITXIKERIAK
IKASGELARAKO BALIABIDEAK

Aljebra ez-sinbolikoa
Arabiarrak nabarmendu egin ziren Aljebraren ikasketan. Hala ere,
problemak planteatzeko eta ebazteko modua gurearen oso desberdina zen.
Honako adibide hau Abenbederren (XIII. mendea) aljebrakoa da.
Ohartu arrazoitzeko modu berezia dutela eta sinbolorik ez dutela
erabiltzen (x letra, esate baterako), problemak ebaztean.
Problema

Bi gizonek topo egin dute eta bakoitzak diru kopuru jakin bat du
eskuan. Hau esan dio batak besteari: Zuretik hiru ematen badizkidazu,
ditudanei batuta zuri geratzen zaizun txanpon kopuru bera izango dut.
Bigarrenak hau erantzun dio: Zuretik sei ematen badizkidazu,
ditudanei batuta zuri geratzen zaizuna halako bi izango dut.
Zenbat txanpon ditu bakoitzak?
Ebazpena
1. Lehen gizonak duena ezezagun bat ken hiru dela suposatu
behar da, eta bigarren gizonak duena, ezezagun bat gehi hiru.
Lehen gizonak bigarrenaren hiru bateko hartzean, lehenak eskuan
ezezagun bat ken hiru dituela, lehen gizonak eskuan duen txanpon
kopurua ezezaguna da eta bigarren gizonaren txanpon kopurua
ere ezezaguna izango da.
2. Bigarrenak hau esan zion lehenari: Duzunetik hiru ematen
badizkidazu, daukazuna halako bi izango dut; beraz, bigarrenak
ezezaguna gehi bederatzi izango du eta lehenak ezezaguna ken
bederatzi izango du eskuan. Gainera, bigarrenak duen kopurua
(ezezaguna gehi bederatzi) lehenak duen kopuruaren (ezezaguna
ken bederatzi) bikoitza da; hau da, bi ezezagun ken hamazortzi.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

3. Al-jabr (gaiak lekuz aldatzea) eta mucbala (sinplifikatzea) aplikatuz,

ezezaguna gehi hogeita zazpi bi ezezagunen berdina dela lortuko
dugu. Beraz, ezezaguna 27 da.
4. Lehen gizonak ezezagun bat ken hiru zituenez, eta bigarrenak,
ezezagun bat ken hiru, lehenak 24 txanpon izango ditu, eta
bigarrenak, 30 txanpon.

Mohamed ibn Musa Al-Khwarizmi

Matematikari horri buruzko datu biografikoak urriak
diren arren, haren ekarpen zientifikoak, sei liburutan
bilduak, bikainak dira.
Gaur egun aljebra deritzon Matematikako
adarra, haren lanik garrantzitsuenean
ageri da.
Lan horretan, Al-Khwarizmik ezezagun bakarreko
bigarren mailako sei ekuazio mota ebatzi zituen.
Sei kapitulutan hamalau ekuazio ageri dira,
kasu bakoitzean aplikatu beharreko estrategiekin
eta ebazpenekin batera.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

89

1. eta 2. mailako ekuazioak

AURRETIKO EDUKIAK
KOMENI DA...

BIDERKETAREN BANATZE-PROPIETATEA
BATUKETAREKIKO ETA KENKETAREKIKO

Biderketaren banatze-propietatea
gogoratzea.

IZAN ERE...
Polinomioen biderketak egiteko
beharko duzu.

a (b + c) = a b + a c
a (b c) = a b a c
(3) (8 4) = (3) 8 (3) 4 = 24 (12) = 12
5 (x + 3) = 5 x + 5 3 = 5x + 15

BERREKIZUN BEREKO BERREKETAK BIDERKATZEKO berrekizuna bere

KOMENI DA...

horretan utzi eta berretzaileak batu behar dira.

Berrekizun bereko berreketen

biderketa eta zatiketak nola
egiten diren jakitea.

BERREKIZUN BEREKO BERREKETAK ZATITZEKO berrekizuna bere horretan utzi

eta berretzaileen kenketa egin behar da. Zatikizunaren berretzailea
handiagoa izango da zatitzailearena baino.

IZAN ERE...
Polinomioekin eragiketak egiteko
beharko duzu.

a n a m = a n+m
a n : a m = a nm
73 75 = 73+5 = 78

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

46 : 42 = 462 = 44

KOMENI DA...

Monomio baten MAILA letrazko zatien berretzaileen batura da; esate

baterako, 9x 2y 3z-ren maila hau da: 2 + 3 + 1 = 6.

Polinomio baten maila zer den

berrikustea.

Polinomio baten MAILA maila handieneko monomioaren maila da.

IZAN ERE...

Maila (x 3 + 2x 2 x + 1) = Maila (x 3) = 3
Maila (xy 2 + 3x 3y 1) = Maila (3x 3y) = 4

Lehen eta bigarren mailako

ekuazioak bereizteko
balioko dizu.

KOMENI DA...

P (x ) = x 2 3x + 2

x=2
bada

P (2) = 22 3 2 + 2 = 0

Polinomio baten zenbakizko

balioa kalkulatzen jakitea.

Q (x, y ) = 2xy 2 + 3x 2y

x = 2, y = 1
badira

Q (2, 1) = 2 2 12 + 3 22 1 = 16

IZAN ERE...
Ekuazioen ebazpenak zuzenak diren
ala ez aztertzeko erabiliko duzu.

90

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

ax + b = 0

Ezezagun bakarreko lehen mailako ekuazio bat

idaztean, ezezaguna x letraren bidez adierazten da.
Dena den, beste letra batzuk ere erabil daitezke;
esate baterako, y, z, t

Ezezagun bakarreko lehen

mailako ekuazio baten adierazpen
orokorra da.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

IDAZKERA MATEMATIKOA

Ekuazio bat ebatzi ondoren, lortutako ebazpena

zuzena dela eta problemaren testuinguruan
zentzuzkoa dela egiaztatu behar da.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

3+49

 sinboloak adierazten du lehen atala eta bigarrena

ez direla berdinak.

Berdintzaren bi atalak
desberdinak direla esan nahi du.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

ax 2 + bx + c = 0

Ezezagun bakarreko bigarren mailako ekuazio bat

idaztean, ezezaguna x letraren bidez adierazten da.
Dena den, beste letra batzuk ere erabil daitezke.

Ezezagun bakarreko
bigarren mailako ekuazio
baten forma orokorra
adierazten du.

Ekuazioa ebazteko, lehendabizi forma orokorrean

adieraztea komeni da. Beraz, gai guztiak ezkerreko
atalera pasatu eta antzeko gaiak sinplifikatu
behar dira.
MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

x 2 + 2x = 3x 2 x 4
x 2 3x 2 + 2x + x + 4 = 0
2x 2 + 3x + 4 = 0

ZER ESAN NAHI DU?

b b 2 4ac
2a

x 1, x 2

Adierazi bigarren mailako

ekuazio batek izan
ditzakeen bi
ebazpenak.
Bigarren mailako
ekuazio baten bi erroak
adierazten dituzte.

NOLA IDAZTEN DUGU?

Bigarren mailako ekuazio batean,
a x 2-ren koefizientea da; b, x-ren koefizientea;
eta c, gai askea.
Formulan sinboloa ageri bada, ekuazioak bi
ebazpen dituela esan nahi du: bata batuketa eginez,
eta bestea, kenketa eginez.
b b 2 4ac
formula bi ebazpen hauen
2a
baliokidea da:

x=

x1 =

b + b 2 4ac
2a

x2 =

b b 2 4ac
2a

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

91

1. eta 2. mailako ekuazioak

EGUNEROKO BIZITZAN... Ekuazioak geometrikoki

ebaztea
Proiektu honen helburua zuk hau ikastea da:
Lehen eta bigarren mailako ekuazioen ebazpen geometrikoa lantzea. Al-Khwarizmiren
metodo aljebraikoa eta geometrikoa alderatzea. Ebazteko formula orokorra lortzea,
geometrikoki.

Lehen eta bigarren mailako ekuazioak geometrikoki ebaztea

Al-Khwarizmi izeneko matematikari arabiar ospetsuak sei ekuazio mota bereizi zituen, haietan ageri
diren elementuak kontuan hartuta. Ezezagunari erroa
esaten zion; konstanteei, zenbakiak; eta berbidurei,
berriz, mal.
Sei ekuazio motak hauek dira (a, b eta c zenbaki oso
positiboak dira).
1. Erroak berdin zenbakiak: bx = c.
2. Mal berdin erroak: ax 2 = bx.
3. Mal berdin zenbakiak: ax 2 = c.
4. Mal eta erroak berdin zenbakiak: ax 2 + bx = c.
5. Mal eta zenbakiak berdin erroak: ax 2 + c = bx.
6. Mal berdin erroak eta zenbakiak: ax 2 = bx + c.
Al-Khwarizmik ekuazio mota bakoitza ebazteko arauak
eman zituen. Ikus dezagun nola ebazten zituen lehen
lau kasuak.

c) Ebatzi mal berdin 25.

Gaur egungo idazkeran, x 2 = 25 ebaztea litzateke;
hau da, ABCD karratuaren azalera 25 da. Beraz, aldea balio horren erro koadroa da: AD = x =
D
x
A

Gaur egungo idazkeran, x 2 + 6x = 16 litzateke.

Ebazpen geometrikoa hau da:

MATEMATIKA-GAITASUNA

3x

b) Ebatzi mal berdin 8 erro.

Egungo idazkeran, x 2 = 8x ebaztearen baliokidea litzateke; hau da, oinarria x eta altuera 8 dituen laukizuzenaren azalera x aldeko karratuaren berdina da.
Beraz, x = (x = 0 ebazpena aintzat hartu gabe).
8

92

K
9

E
x2

3x

B
x

C
3

1. ABEH x aldea duen karratua da.

2. AB eta AH luzatu egin dira C eta G arte; beraz,
BC-ren eta HG-ren luzera 3 da.
3. Aurreko irudia DEFK karratuarekin (3 3 = 9
azalera duena) osatu eta ACKG karratua eratuko da.

x
A

a) Ebatzi 4 erro berdin 12.

Gaur egungo idazkeran, 4x = 12 ebaztearen baliokidea litzateke; hau da, oinarria 4 duen laukizuzenaren azalera 12 da. Beraz, altuera 4z biderkatuta
12 ematen duen zenbakia da: AD = x =

d) Ebatzi mal eta 6 erro berdin 16.

Osatu emaitzak, eten-puntuak () ageri diren lekuan.

PROBLEMAK

4. Marrazkian ageri denez, azalera x 2 + 6x + 9 da,

edo, bestela adierazita, (x + 3)2.
5. Badakigu x 2 + 6x = 16 dela, eta 9 batuta:
(x + 3)2 = 16 + 9 = 25.
Bi gaien erro koadroak kalkulatuz gero, ACKG karratuaren aldea jakingo dugu, eta hori abiapuntu
hartuta, ABEH karratuaren aldea. x-ren balioa da.
Al-Khwarizmiren ebazpen-teknika erraza da eta Geometria darabil arrazoinamenduan.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

6
Al-Khwarizmiren metodo aljebraikoa eta geometrikoa alderatzea

1. Erro kopurua zati 2 egingo dugu: 6 : 2 = 3.

2. Emaitza bere buruaz biderkatuko dugu: 32 = 9.
3. Emaitza horri 16 batuko diogu: 16 + 9 = 25.
4. Emaitza horren erro koadro positiboa kalkulatuko
4. dugu: 25 = 5.
5. Eta horri 1. urratseko emaitza kendu: 5 3 = 2.

Ebatzi x2 + 4 x = 21 bigarren mailako ekuazioa

aljebraikoki eta geometrikoki, Al-Khwarizmik egiten
zuen moduan.

METODO GEOMETRIKOA
1. Marraztu x aldea duen karratua. Zer azalera du?
2. Marraztu 2 luzerako laukizuzena karratuaren ondoz
ondoko bi alderen gainean. Zenbatekoa da bi laukizuzenen azaleren batura?
3. Osatu irudia, karratu bat lortzeko moduan. Zer irudi
erantsi diozu? Zer luzera du erantsitako irudiaren
aldeak? Eta zer azalera du erantsitako irudiak?
4. Adierazi irudi osoaren azalera, x-ren mende. Zenbatekoa da azaleraren zenbakizko balioa?
5. Alderatu aurreko adierazpenak eta kalkulatu x aldearen balioa.
F

METODO ALJEBRAIKOA

x-ren koefizientea zati 2 egingo dugu.

Horren berbidura kalkulatuko dugu.
Emaitzari 21 batuko diogu.
Aurreko urratseko emaitzaren erro koadro positiboa
kalkulatuko dugu.
5. Eta horri 1. urratseko emaitza kendu.

1.
2.
3.
4.

B
x

Zer emaitza lortu dugu? Formula orokorraren bidez

ebaztean lortutako emaitza bera al da?

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

x 2 + 6x = 16 ekuazioa aljebraikoki ebazteko

Al-Khwarizmik erabilitako metodoak urrats
hauek ditu:

C
2

Ebazteko formula orokorra aljebraikoki lortzea

b

b
3. Eragiketak egin: x + bx + = x + eta
2

2
hasierako ekuazioan ordezkatuz, hau lortuko dugu:
2
2

x + b = c + b

2
2
2

Ebatzi ekuazio hau: x2 + bx = c.

Horrelako ekuazioak ebazteko formula orokorra geometrikoki lortuko dugu.
Erreparatu irudiari:
CE

4. Erro positiboa hartu eta x bakanduko dugu:

x2
A
I

D F
J

MATEMATIKA-GAITASUNA

H
K

1. Geometrikoki, ABCD karratuaren azalera gehi CGHD

laukizuzenarena c da.
2. EFGH-ren ordez ADJI hartu eta DFKJ karratua
b
batzen badiogu,
alde duena, azalera hau duen
2
2

b
beste karratu bat lortuko dugu: x + .

x1 =

b
2

+ c+

b2
4

; x2 =

b
2

c+

b2
4

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) Egiaztatu emaitza horrek x2 + 4 x = 21 ekuazioa
betetzen duela.
b) Ebatzi x2 + 5 x = 6 ekuazioa, formula hori erabiliz.
c) Egiaztatu, unitate honetan ikusitako formula orokorra x2 + bx = c ekuazioari aplikatzean, ikusi berri dugun metodoaren bidez lortutako emaitza bera lortzen
dela.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

93

1. eta 2. mailako ekuazioak

PROBLEMAK EBAZTEKO ESTRATEGIAK

Erlazioak aljebraikoki adieraztea
Estrategia Aljebrako problemak ebazteko, adierazpen alejbraikoen bidez lotu behar dira

enuntziatuan adierazitako datuak eta baldintzak. Zenbaki ezezagun bakoitzari letra

bat esleitu ondoren, enuntziatuan ageri dena eragiketen bidez adierazi behar da,
eskatutako adierazpen aljebraikoa lortzeko.

EBATZITAKO PROBLEMA
Metroan gizonak eta emakumeak dabiltza. Azken geltokia baino lehenago dauden lau geltokietan,
lagun hauek igo eta jaitsi dira:
1. geltokia: 5 emakume igo eta 4 gizon jaitsi dira.
2. geltokia: emakumeen kopurua bikoiztu eta 6 gizon jaitsi dira.
3. geltokia: 6 emakume jaitsi eta gizonen kopurua bikoiztu da.
4. geltokia: gizonen erdiak eta emakumeen erdiak jaitsi dira.
Adierazi egoera horiek eta adierazi aljebraikoki azken geltokira iritsi den
pertsonen kopurua.

Planteamendua eta ebazpena

Beheko taulan, emakumeen kopurua, gizonen kopurua eta pertsonen kopurua ageri dira, izandako aldaketa
bakoitzaren ondoren.
Emakumeen kopurua
Hasiera
1. geltokia
2. geltokia
3. geltokia

ESTRATEGIAK APLIKATZEA

4. geltokia

x
x+5
2(x + 5) = 2x + 10
2x + 10 6 = 2x + 4
2x + 4
= x +2
2

Gizonen kopurua

y
y4
y 4 6 = y 10
2(y 10) = 2y 20
2 y 20
= y 10
2

Pertsonen kopurua

x+y
(x + 5) + (y 4) = x + y + 1
2x + 10 + y 10 = 2x + y
2x + 4 + 2y 20 = 2x + 2y 16
x + 2 + y 10 = x + y 8

PROPOSATUTAKO PROBLEMA
Ikasle batek animalien eta landareen kromoak ditu. Ondoz ondoko lau egunetan hau egin du:
1. eguna: animalien 6 kromo erosi eta landareen 2 kromo oparitu ditu.
2. eguna: animalien 4 kromo oparitu eta landareen kromo kopurua bikoiztu du.
3. eguna: animalien kromo kopurua bikoiztu eta landareen 4 kromo oparitu ditu.
4. eguna: animalien eta kromoen kopurua hirukoiztu du.
Osatu taula eta adierazi izandako aldaketak aljebraikoki.

Hasiera
1. eguna
2. eguna
3. eguna
4. eguna

94

Animalien kromoak
x

Landareen kromoak
y

Kromoak guztira
x+y

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

6
MATEMATIKA ORDENAGAILUAN

Ireki karpeta pertsonaleko ZENBAKIAK_2 liburua. Txertatu orri berri bat,

sakatuz, eta eman izen hau: 06.unitatea_b_1a.

Aurreko unitatean ikusi dugun moduan, EXCELek ez du uzten kalkuluak egiten adierazpen aljebraikoak erabiliz; beraz, kalkulatzeko modu hori simulatuko dugu, bigarren mailako ekuazioak ebazteko, ax 2 + bx + c = 0 motakoak alegia, edo a, b eta c koefizienteak sartuko ditugu.

1. PRAKTIKA (65. ariketa, 126. or.)

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

EXCEL-EKO PRAKTIKA

1. Idatzi errotuluak A1 eta H2 arteko gelaxketan, alboko irudian ageri den

moduan.
2. Idatzi ariketako a) ataleko koefizientearen balioak A3, B3 eta C3 gelaxketan.
3. Idatzi =CONCATENAR(A3;"x^2+(";B3;")x+(";C3;")=0") formula D3 gelaxkan.
Formula horri esker, normalean idazten dugun moduan idatz daiteke
ekuazioa gelaxkan. b positiboa ala negatiboa izan, parentesi bat idatziko
dugu, b-ren eta c-ren balioak negatiboak izan daitezkeelako. Erreparatu
a) ataleko ekuazioari: 1x^2+(1)x+(0)=0
4. Jarri x1= eta x2= errotuluak eskuinean lerrokatuta E3 eta G3 gelaxketan, irudian ageri den moduan.

Ekuazioa: x 2 x = 0

5. F3 gelaxkan, ezezagunaren balioa kalkulatuko dugu (ezezaguna bakandu). Bigarren mailako ekuazioaren formula orokorrak zeinu bikoitza
duenez, zeinu positiboko formula F3 gelaxkan jarriko dugu, eta zeinu
negatibokoa, H3 gelaxkan:
F3 gelaxka: =(B3+RAIZ(B3^24*A3*C3))/(2*A3)
Horrela, bi emaitzak lortuko ditugu. 1, 0 eta 9 koefizienteak sartuz gero,
hau lortuko dugu F3 eta H3 gelaxketan: #NUM! . Horrek adierazten du
erroa ezin dela kalkulatu, eta beraz, bigarren mailako ekuazio horrek ez
duela ebazpenik.

Ekuazioa: x 2 + 9 = 0

6. Egin 65. ariketako gainerako atalak eta kopiatu emaitzak

koadernoan.

ARIKETAK
1

1. praktikan egin dugun moduan,

ireki 06.unitatea_b_2a izeneko orri
berri bat eta egin 126. orrialdeko
64. ariketa.

Ireki 06.unitatea_b_3a izeneko orri berri bat

eta ebatzi 127. orrialdeko 66. ariketako
ekuazio osoak.

Gorde liburua honela:

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

95

TEKNOLOGIA BERRIAK

H3 gelaxka: =(B3RAIZ(B3^24*A3*C3))/(2*A3)

7 Ekuazio-sistemak
UNITATEA HASI AURRETIK...
Gabriel & Giovanni
Gabriel Cramer Geneva (Suitza) hirian jaio zen 1704. urtean, eta
Bagnols-sur-Cze (Frantzia) hirian hil, 1752. urtean.
Familia burges batean hazi zen; aita medikua zuen eta unibertsitateko
ikasketak egiteko aukera eman zien semeari eta haren anaiei.
Gabriel oso ikasle ona izan zen eta soilik 18 urte zituela doktoretza
lortu zuen, soinuaren teoriari buruzko tesia aurkeztuta.
Doktoretza aurkeztu eta bi urte geroago, Filosofiako
katedra lortzen saiatu zen, beste birekin lehian arituta:
Amde de la Rive, katedra lortu zuena, eta Giovanni
Ludovico Calandrini, italiarra (Jean Louis Calandrini ere
esaten zioten). Cramerrek eta Calandrinik aurkeztutako
lanak kalitate handikoak zirenez, bereziki haientzat
Matematikako katedra sortu eta biei ematea proposatu
zieten. Soldata eta betebeharrak banatu behar zituzten
eta haietako batek irakaskuntza osoa eskuratzean,
soldata osoa jasoko zuen; besteak, berriz, unibertsitateetara
bisitak egin beharko zituen, ezagutza berriak
eskuratzeko.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Cramerren berrikuntzetako bat eskolak frantsesez ematea

izan zen, latinez eman ordez; ezagutzak jende
gehiagorengana iritsiko zirelako ustean. 1734. urtean,
Calandrinik Filosofiako katedra hartu zuen eta Cramer
bakarrik geratu zen Matematikakoan.
Matematikako ekarpenez gain, Johann eta Jacob
Bernoulliren lanak argitaratzeagatik nabarmendu zen
Cramer, bai eta lehenaren eta Leibnizen arteko
gutunak argitaratzeagatik ere.
Haren Matematikako lan nagusia Introduction lanalyse
des lignes courbes algbraiques da; bertan, kurba aljebraikoen
teoriak garatu zituen, Newtonen printzipioen arabera.
Hala ere, Cramerren erregelarengatik da ezaguna:
ekuazio-sistemak ebazteko metodo batengatik, alegia;
dena den, metodoaz ez zen Cramer ohartu, Colin MacLaurin
matematikari eskoziarra baizik.

96

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

7
MATEMATIKAREN BITXIKERIAK
IKASGELARAKO BALIABIDEAK

Fermaten azken teorema

Pierre de Fermat XVII. mendean jaio zen. Abokatu gisa lan egiten
zuen arren, oso gustukoa zuen Matematika eta antzinan
proposatutako teorema garrantzitsuak frogatu zituen.
Frogapen horiek unean-unean irakurtzen ari zen liburuaren
marjinan idazteko ohitura zuen.
Ezagunena Fermaten azken teorema deritzona da. Teorema
hori Pitagorasen teoremarekin lotuta dago, jarraian azaltzen den
moduan.
Pitagorasen teoremak dioenez, x , y eta z triangelu angeluzuzen
baten hiru luzerak badira, hau beteko da:
x 2 + y 2 = z 2.
Esate baterako, 32 + 42 = 52 bada, 3, 4 eta 5 zenbaki osoek
Pitagorasen teorema betetzen dutela ohartuko gara.
Fermatek zalantzan jarri zuen ea badauden hiru zenbaki oso
(zero ez direnak) hau betetzen dutenak:

x3 + y3 = z3
Hain zuzen, galdetu zion bere buruari edozein berretzaile
arrunt, n, hartuta (2 ez dena), ea badauden hau betetzen duten
hiru zenbaki oso:

xn + yn = zn
Fermatek defendatu zuen hori ez zela gertatzen, baina horren
frogapena ez zitzaiola liburuaren marjinan sartu, eta beraz, ez
zuela idatzi.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Hurrengo mendeetan, ehunka matematikari bikain saiatu

ziren frogapen hori lortzen, baina ez zuten arrakastarik izan.
1995. urtean, Andrew Wiles matematikari britainiarrak frogatu
zuen Fermat zuzen zebilela, [Link] erabat ezezagunak
ziren metodoak erabiliz.

Evariste Galois
Evariste Galois 1811. urteko
urriaren 25ean jaio zen. Ekarpen
garrantzitsuak egin zizkion Aljebrari,
Zenbakien teoriari eta Talde-teoriari.
Haren lanak oinarri hartuta,
metodo aljebraikoak erabiliz
bosgarren mailako ekuazio
orokorra ebaztea ezinezkoa dela
ohartu ziren.
Galois duelu batean hil zen,
1832. urteko maiatzaren 31n.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

97

7 Ekuazio-sistemak
AURRETIKO EDUKIAK
KOMENI DA...

y = 3x 1 ekuazioa badaukagu, balio-taula egin dezakegu.

Balio-taulak berrikustea.

x = 3 bada, y = 3 (3) 1 = 10. Ondoren, gauza bera egingo dugu

taulan ageri den balio bakoitzarekin.

IZAN ERE...

Ekuazio baten edo sistema baten

ebazpena lortzen lagunduko dizute.

10

KOMENI DA...
Zatikiak izendatzaile beraz
adierazten jakitea.

5
7
eta
izendatzaile beraz adieraziko ditugu.
6
10
LEHENA.

Izendatzaileen m.k.t.
kalkulatu behar da.

m.k.t. (6, 10) = 30

IZAN ERE...
Izendatzaileak dituzten ekuazioak
ebazteko erabiliko duzu.

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

KOMENI DA...
Zeinuen araua zer den jakitea.

IZAN ERE...
Ekuazioetan
transformazioak egiten
lagunduko dizu.

KOMENI DA...
Lehen mailako ekuazioak
ebazten jakitea.

BIGARRENA.

m.k.t. zatiki
bakoitzaren izendatzaileaz
zatitu eta emaitza
zenbakitzaileaz biderkatuko
dugu.

(+10) (+5) = +50

(10) (5) = +50
(+10) (5) = 50
(+10) : (+5) = +2
(10) : (5) = +2
(+10) : (5) = 2

30 : 6 = 5

5
55
25
=
=
6
65
30

30 : 10 = 3

7
73
21
=
=
10
10 3
30

Biderketa

Zatiketa

(+) (+) = +

(+) : (+) = +

() () = +

() : () = +

(+) () =

(+) : () =

() (+) =

() : (+) =

2x 3 = 5x + 3 ekuazioa emanda, ebazpena kalkulatuko dugu.

2x 5x = 3 + 3 3x = 6 x =

6
= 2
3

Ebazpena egiaztatuko dugu:

IZAN ERE...

2 (2) 3 = 5 (2) + 3 4 3 = 10 + 3 7 = 7

Sistemak ebazteko
beharko duzu.

98

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

ax + b = 0

Lehen mailako ekuazio baten

adierazpen orokorra da.

ax + by = c

Bi ezezaguneko lehen mailako

ekuazio bat adierazten du.

Ezezagun bakarreko ekuazio bat idaztean,

ezezaguna adierazteko x letra erabiltzen da.
Dena den, beste letra batzuk ere erabil daitezke;
esate baterako: y, z, t

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

IDAZKERA MATEMATIKOA

Ekuazioen ezezagunak adierazteko, alfabetoko

azken letrak erabiltzen dira; oro har, x, y eta z letrek
kopuru ezezagunak adierazten dituzte.
Ezezagunen koefizienteak eta gai askea
adierazteko, alfabetoko lehen letrak
erabiltzen dira. Kopuru ezagunak adierazten
dituzte.

a, b Ezezagunen koefizienteak, balio

ezagunak.
c Gai askea, balio ezaguna
da.
x, y Ekuazio linealaren ezezagunak, jakinak
ez diren balioak.

ax + 'by = c'
a'x + b'y = c'

Bi ezezaguneko bi ekuazio
linealen sistema bat
adierazten du.

ZER ESAN NAHI DU?

2x 3y = 5
+ 2x + 4y = 3
y = 2

Ekuazioak
atalez atal
batzen ari garela
adierazten du.

NOLA IDAZTEN DUGU?

Ekuazio-sistema bat idazteko, ekuazio bat
bestearen azpian idatzi behar da eta ixteko
giltza, }, baten bidez bildu.

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

ZER ESAN NAHI DU?

Horrek esan nahi du ebazpenak giltzaren barruko

ekuazio guztiak bete behar dituela.

NOLA IDAZTEN DUGU?

Ekuazio-sistema bat laburtu nahi badugu,
ekuazio bat bestearen azpian jarriko dugu,
antzeko ezezagunak parean direla.
Ondoren, ekuazioen azpian marra bat egin
eta ezkerrean adierazitako eragiketa
(batuketa edo kenketa) egingo dugu.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

99

7 Ekuazio-sistemak
EGUNEROKO BIZITZAN... Joko Olinpiarrak
Proiektu honen helburua zuk hau ikastea da:
Espainiarrek Joko Olinpiarretan egindakoaren berri izatea. Herrialde bakoitzak lortutako dominak
eta biztanle kopurua lotzea. Europar Batasuneko zenbait herrialdek ondoz ondoko hiru Olinpiadatan
lortutako emaitzak aztertzea. Ekuazioak eta sistemak planteatzea, ebazpenak jakinik.

Espainiarren jarduera Joko Olinpiarretan

Aro modernoko Joko Olinpiarrak Atenasen sortu ziren

1896an. Harrezkero, lau urtetik behin egin dira, 1916,
1940 eta 1944an izan ezik, bertan behera geratu baitziren. 1972. urtera arte, Espainiak parte hartu zuen
11 Olinpiadetan 9 domina baino ez zituen lortu: Paris
1900 (zilarrezko bat), Anberes 1920 (zilarrezko 2), Amsterdam 1928 (urrezko bat), Los Angeles 1932 (brontzezko bat), Londres 1948 (zilarrezko bat), Helsinki
1952 (zilarrezko bat), Erroma 1960 (brontzezko bat)
eta Munich 1972 (brontzezko bat).

Urrea

Zilarra Brontzea Guztira

Montreal 1976

10

12

Mosku 1980

11

16

Los Angeles 1984

11

15

Seul 1988

11

14

Bartzelona 1992

13

22

Atlanta 1996

15

17

Sidney 2000

13

11

Taulan eta grafikoan, espainiarrek Olinpiadetan lortutako dominak ageri dira.

MATEMATIKA-GAITASUNA

Domina kopurua

14
12
10
8
6
4
2

7
5
3

2
0

Mosku

Los Angeles

Seul

2
Bartzelona

5
3

Atlanta

Sidney

Dominen eta biztanle kopuruaren arteko lotura

Taulan, Sidney 2000 Olinpiadetan parte hartu duten

zenbait herrialde eta haien baremoa (milioika biztanle
dominako) ageri da.
Herrialdea

100

Zilarra
Brontzea

Montreal

Urrea

13

Dominak

Biztanleak (mili.)

Baremoa

Frantzia

38

158,5

1,5

Errusia

88

147,7

1,7

E. Batua

28

158,2

2,1

Kanada

14

129,9

2,1

Ukraina

23

151,4

2,2

Polonia

14

138,6

2,8

AEB

97

271,6

2,8

Espainia

11

139,7

3,6

TAULAKO DATUAK KONTUAN HARTUTA,

EGIN ARIKETAK.
a) Espainiak Atlanta 1996an izandako emaitza berak
izan balitu, zer lekutan egongo litzateke taulan? Eta
Bartzelona 1992ko emaitza berak izan balitu?
b) Zer baremo zuen Sidney 2000n 28 domina lortu
eta 45,7 milioi biztanle zituen herrialde batek?
c) Zenbat milioi biztanle zituen 2000. urtean 7 domina
eta 2,4 baremoa lortu zuen herrialdeak?
d) Zenbat domina lortu zituen Sidney 2000n 0,8 baremoa
zuen 8,8 milioi biztanleko herrialde batek?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Ondoz ondoko hiru Olinpiadatan, Europar Batasuneko

zenbait herrialdek emaitza (U-Z-B) hauek izan zituzten:
Herrialdea
Alemania
Austria

Bartzelona 92 Atlanta 96 Sidney 2000

33-21-28

20-8-27

14-17-26

0-2-0

0-1-2

2-1-0

Belgika

0-1-2

2-2-2

0-2-3

Danimarka

1-1-4

4-1-1

2-3-1

Espainia

13-7-2

5-6-6

3-3-5

Finlandia

1-2-2

1-2-1

2-1-1

Frantzia

8-5-16

15-7-15

13-14-11

Grezia

2-0-0

4-4-0

4-6-3

Holanda

2-6-7

4-5-10

12-9-4

Irlanda

1-1-0

3-0-1

0-1-0

Italia

6-5-8

13-10-12

13-8-13

Luxenburgo

0-0-0

0-0-0

0-0-0

Portugal

0-0-0

1-0-1

0-0-2

E. Batua

5-3-12

1-8-6

11-10-7

Suedia

1-7-4

2-4-2

4-5-3

Emaitzak aztertu eta herrialdeek izandako

bilakaera hobeto ulertzeko, egokiak dira
ariketa hauek. Ariketok egiteko, taulako
datuak erabili behar dituzu.
a) Zenbat domina lortu zituen guztira Europar Batasuneko herrialde bakoitzak, Olinpiadaz Olinpiada?
b) Idatzi herrialdeak ordenan, Olinpiada bakoitzean
lortutako dominak kontuan hartuta.
c) Kalkulatu zenbat domina lortu zuen guztira herrialde bakoitzak hiru Olinpiadetan.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

Europar Batasuneko zenbait herrialderen emaitzen azterketa

d) Ezarri herrialde bakoitzaren dominen aldakuntzaren ehunekoak Atlantan eta Sidneyn, aurreko Olinpiadarekiko.
e) Aurreko galderaren erantzuna kontuan hartuta, zein
herrialdek izan du bilakaerarik onena emaitzei dagokienez?
f) Taulako zein herrialdek ez du lortu domina bakar
bat ere?

Ekuazioak eta sistemak planteatzea, ebazpenak jakinik

Aurreko taulak kontuan hartuko ditugu, ekuazio-sistemak osatzeko aukera emango diguten egoerak ezartzeko eta ebazpena kalkulatzeko.

Espainiak Sidney 2000n lortutako dominak (3 urrezko,

3 zilarrezko eta 5 brontzezko) aintzat hartuta, idatzi
enuntziatu bat, ekuazio-sistema baten bidez kalkulatzeko balio horiek.
Espainiak 11 domina lortu zituen guztira. Urrezko adina zilarrezko lortu zituen eta bi brontzezko gehiago zilarrezko baino. Mota bakoitzeko zenbat domina lortu
zituen?

EGIN ARIKETA HAUEK.

a) Taulako herrialdeek 468 domina lortu zituzten Sidneyn eta Atlantan; Atlantan hamar gehiago lortu zituzten Sidneyn baino. Zenbat lortu zituzten Olinpiada bakoitzean?
b) Italiak 34 domina lortu zituen Sidneyn; urrezko adina brontzezko lortu zituen, eta urrezko bost gehiago zilarrezko baino. Mota bakoitzeko zenbat domina lortu zituen?

MATEMATIKA-GAITASUNA

Hiru ezezagun daude:

u = urrea, z = zilarra, b = brontzea
1. ekuazioa: u + z + b = 11
2. ekuazioa: u = z
3. ekuazioa: b = z + 2
Ekuazio-sistema hau da:
u + z + b = 11
u=z
b=z+2

Ordezkatze-metodoa erabiliz ebatziko dugu, lehen

ekuazioan u eta b ordezkatuz:
z + z + ( z + 2) = 11; eta hortik, z = 3
Beraz: urrea = 3, zilarra = 3 eta brontzea = 5.
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

101

7 Ekuazio-sistemak
PROBLEMAK EBAZTEKO ESTRATEGIAK
Ekuazioen bidezko zenbait planteamendu
Estrategia Problema bat ebazteko, emaitza desberdina eman dezaketen ekuazioak

plantea daitezke. Hala ere, azken interpretazioa eginda, problemaren ebazpen

jakin bat lortuko da.

EBATZITAKO PROBLEMAK
Ondoz ondoko hiru zenbakiren batura 48 da. Zer zenbaki dira?

Planteamendua eta ebazpena

Erdiko zenbakiari x deritzogu; aurrekoari, (x 1); eta ondorengoari, (x + 1).
(x 1) + x + (x + 1) = 48
x + x + x = 48 x = 16

x 1 = 15
x = 16
x + 1 = 17

Baserri batean, untxiak eta oiloak daude. Guztira 30 buru eta

80 hanka. Zenbat untxi eta oilo daude?

Planteamendua eta ebazpena

Honela izendatuko ditugu: x = untxi kopurua; y = oilo kopurua.
Ekuazioak planteatuko ditugu:

x + 2y = 30
4x + 2y = 80

ESTRATEGIAK APLIKATZEA

Sistema ebatziko dugu:

2 1.a

4x + 4y = 30 2x + 2y = 60
4x + 2y = 80
4x + 2y = 80

 24xx ++ 22yy == 60
80 
2.a 1.a eginda

2x
= 20
Eta hortik: x = 10.

x = 10 denez: 10 + y = 30 y = 20
10 untxi eta 20 oilo daude.

PROPOSATUTAKO PROBLEMAK

102

Peruk duen diru kopurua Andonik duena halako hiru da. Peruk 0,18 gutxiago eta Andonik 0,48
gehiago balute, biek diru kopuru bera izango lukete. Zenbat diru du bakoitzak?

Kalkulatu bi zenbaki, jakinik bien baturak 100 izan behar duela, eta handiena zati 4 eta txikiena zati 6
egitean lortutako zatiduren kendurak, 10.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

7
MATEMATIKA ORDENAGAILUAN

Ireki kapeta pertsonaleko ZENBAKIAK_2 liburua. Txertatu orri berri bat,

sakatuz, eta eman izen hau: 07.unitatea_1a.

1. PRAKTIKA (41. ariketa, 143. or.)

1. Idatzi 1., 2. eta 3. ilaretako gelaxketako errotuluak.
1. ekuazioa
Koefizientea

Ekuazioa

2. ekuazioa
Koefizientea

Ekuazioa

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

EXCEL-EKO PRAKTIKA

Emaitza

2. Idatzi ariketako a) ataleko koefizienteen balioak A4, B4 eta C4 gelaxketan.

3. Sartu formula hau D4 gelaxkan:
=CONCATENAR(A4;"x+(";B4;")y=";C4;)

Formula horri esker, normalean idazten dugun moduan idatz daiteke

ekuazioa gelaxkan. Erreparatu sistemako lehen ekuazioari; honela
ageri da: 1x+(3)y=4 .
4. Egin gauza bera E4, F4 eta G4 gelaxketan, eta sartu formula hau H4
gelaxkan: =CONCATENAR(E4;"x+(";F4;")y=";G4;) ; bigarren ekuazioa
lortuko duzu.
5. Idatzi x= eta y= errotuluak, eskuinean lerrokatuta, I4-n eta K4-n.
1. ekuazioa
Koefizientea

Ekuazioa

2. ekuazioa
Koefizientea

Ekuazioa

Emaitza

TEKNOLOGIA BERRIAK

6. J4 gelaxkan, x ezezagunaren balioa kalkulatuko dugu. Laburtze-metodoa erabiliko dugu. Idatzi formula hau:
=(C4*F4B4*G4)/(A4*F4E4*B4)

x + 3 y = 4

2x 3 y = 1
Sistema

7. Modu berean, idatzi formula hau L4 gelaxkan, y ezezagunaren balioa

kalkulatzeko: =(A4*G4C4*E4)/(A4*F4B4*E4) .
8. Erreparatu emaitzari: x = 1; y = 1.
9. Sartu ariketako b) eta h) ataletako ekuazioen koefizienteak, ondoz ondoko ilaretan.

Emaitza

10. Kopiatu D4, H4, J4 eta L4 gelaxketako formulak dagozkien ilaretan.

11. Ebatzi ekuazioak eta kopiatu emaitzak koadernoan.

ARIKETAK
1

Modu berean, ireki 07.unitatea_2a izeneko

orri berri bat eta ebatzi 43. orrialdeko
42. ariketako sistemak.

Gorde liburua karpeta pertsonalean,

sakatuz, sartutako
datuak erregistratzeko.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

103

8 Zenbakizko proportzionaltasuna
UNITATEA HASI AURRETIK...
Berdea gorri
John Dalton Eaglesfield-en (Erresuma Batua) jaio zen 1766. urtean eta
Manchester hirian hil 1844. urtean.
Familia apalekoa izan arren, Johnek eta haren neba-arrebek
eskola kuakero batean ikasteko aukera izan zuten. Eskolan
nabarmendu egin zenez, komunitateko kide bat, Elihu Robinson,
haren mezenas bihurtu zen eta ikasten jarraitzeko
aukera eman zion.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

John Daltonek eta haren anaiak koloreen itsutasuna

izeneko gaixotasuna zuten. Daltonek berak aztertu eta
deskribatu zuen gaixotasun hori; harrezkero, daltonimo
deritzo. Gaixotasun horri buruzko pasadizoak ugariak dira.
Pasadizo batean, amaren haserrean kontatzen da, semeak
urdina zela uste zuen jantzi gorri bat oparitu zionekoa;
izan ere, gorria ez zen kolore egokia emakume kuakero
batentzat. Beste pasadizo bat 1832. urtekoa da,
Gilen IV.a erregea bisitatzera joan zenekoa, jantzi
akademiko gorri bizia soinean zuela, grisa zela uste
izan arren.
Zientziari egin zizkion ekarpenen artean, azpimarratzeko
modukoak dira 1793ko meteorologia-lanak; besteak beste,
euria tenperaturaren jaitsierak sortzen duela adierazi zuen
eta ez presioa jaisteak. 1794. urtean, daltonismoari buruzko
saiakera argitaratu zuen. Izena Daltonek berak jarri zion.
1800. eta 1810. urteen artean, presio partzialen legeari,
proportzio anitzen legeari eta teoria atomikoari buruzko
ikerketak argitaratu eta Fisika modernoaren
oinarriak ezarri zituen.

104

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

8
MATEMATIKAREN BITXIKERIAK

Kontuz ibili behar da bi magnitude zuzenki proportzionalak diren ala ez

aztertzean. Lehen magnitudea handitzean bigarrena ere handitu egiten dela edo
lehena txikitzean bigarrena ere txikitu egiten dela egiaztatzea ez da nahikoa,
handitze edo txikitze horrek proportzionala izan behar baitu: magnitude
baten bikoitzari bestearen bikoitza dagokio; lehen magnitudearen erdiari
bigarrenaren erdia dagokio

B
A

Ikus dezagun adibide bat.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

Proportzionalak al dira?

Zirkunferentzia batean, badakigu arku berdinei (180 baino txikiagoak)

korda
dagozkiela. Lehen irudian ikus daitekeen moduan,
) berdinak
)
AB = CD da eta AB
 = CD
; beraz, zenbat eta handiagoa izan arkuaren anplitudea,
orduan eta handiagoa da korda.

D
C

Beraz, esan al daiteke zirkunferentzietan kordak eta arkuak

proportzionalak direla?
Ez da nahikoa. Kontraadibide bat emango dugu. Erreparatu bigarren irudiari.
Zirkunferentzia batean inskribatutako hexagono erregularra da. Hau betetzen da:
)
)
)
)
AB = BC; beraz: AC = 2AB

Zer lotura dago 

A
C eta A

B korden artean?
A

B, 
A
C eta B

C kordek triangelu bat osatzen dute, eta triangelu guztietan bezala,
A
C aldea txikiagoa da
alde bakoitza beste bien batura baino txikiagoa denez, 
A)

B+B

C =)2A
B baino. Hau da, 
A
C aldea ez da A

B halako bi, baina
AC arkua AB arkua halako bi da.
Beraz, arkuaren anplitudea eta kordaren luzera ez dira magnitude
zuzenki proportzionalak.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Niccolo Tartaglia
Niccolo Tartaglia Brescian (Italia)
jaio zen, 1499. urtean. Frantsesek
hiria arpilatu zutenean, 1512. urtean,
aurpegian zauritu zuten. Horren
ondorioz, totelka hitz egiten zuen.
Horregatik ezagutzen dugu Tartaglia
edo Tartailo izenez.
Haren lan nagusia hau da:
General trattato di numeri et misure
(1556-1560). Lan horretan, Aljebrako,
Geometria praktikoko eta Aritmetikako
edukiak garatzen dira.
Verona, Brescia eta Veneziako unibertsitateetan eman zituen eskolak,
eta azken hiri horretan hil zen 1557an.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

105

8 Zenbakizko proportzionaltasuna
AURRETIKO EDUKIAK
KOMENI DA...

MAGNITUDE bat neurtu eta kopuru edo zenbaki baten bidez adieraz
daitekeen edozein ezaugarri da.

Magnitude bat zer den jakitea.

Magnitudeak dira: altuera, luzera, pisua, azalera, bolumena,

prezioa

IZAN ERE...

Ez dira magnitudeak: urteko hilak, pertsonen izenak; oro har,

zenbakien bidez kuantifikatu ezin den edozein ezaugarri.

Ikasi behar dituzun erlazioak haiei

buruzkoak dira.

KOMENI DA...
Zatiki baliokideen arteko
erlazioaren berri izatea.

IZAN ERE...

a
c
a
c
=
eta , BALIOKIDEAK dira, eta
idazten da,
b
d
b
d
baldin: a d = b c.
Bi zatiki,

2
4
=
2 6 = 3 4 = 12
3
6

Proportzioak identifikatzen
lagunduko dizu.

KOMENI DA...
MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

Zatikiak anplifikatzen eta

sinplifikatzen jakitea.

IZAN ERE...

ANPLIFIKAZIOA. Zenbakitzailea eta izendatzailea zenbaki beraz

(zero ez dena) biderkatuko ditugu.

2
25
10
=
=
3
35
15

5
5 12
60
=
=
7
7 12
84

SINPLIFIKAZIOA. Zenbakitzailea eta izendatzailea zenbaki beraz

(zero ez dena) zatituko ditugu.

Zenbaki hamartar zehatzak zatiki

gisa adierazten jakitea.

IZAN ERE...
Ehunekoekin lan egiteko
beharko duzu.

106

84
84 : 3
28
=
=
39
39 : 3
13

Zenbaki hamartar zehatzak zatiki gisa adierazteko, zenbakitzailean

zenbaki hamartarra idatzi behar da, komarik gabe, eta izendatzailean,
batekoa eta komaren eskuinean dauden zifra adina zero. Ondoren,
ahalik gehiena sinplifikatuko dugu.
1,6 =

16
8
=
10
5

Sinplifikatu egingo dugu

0,75 =

75
3
=
100
4

KOMENI DA...

16
16 : 4
4
=
=
12
12 : 4
3

Arrazoi berdinen segidak aztertzen

lagunduko dizu.

Sinplifikatu egingo dugu

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

a
c
Proportzio bat eta haren propor=
=k
tzionaltasun-konstantea dira.
b
d

Proportzionaltasun-konstantea adierazteko, letra hau

erabiltzen da: k.

a
c
=
b
x

Proportzio bateko gai ezezagunak adierazteko,

letra hauek erabiltzen dira: x, y, z

Gai ezezagun bat duen

proportzio bat adierazten du.

a
b
c
=
=
=k
a'
b'
c'

a a' = b b' = c c' = k

NOLA IDAZTEN DUGU?

Proportzionaltasun
zuzen bat
adierazten du.
Alderantzizko
proportzionaltasun
bat adierazten du.

ZER ESAN NAHI DU?

ab
cx

25
6x

Bi adierazpenak proportzioak dira,

hiruko erregela gisa adieraziak.
Lehen adierazpena forma generikoa
da, eta bigarrena, adibide baten
adierazpena.

Proportzionaltasun zuzena edo alderantzizkoa

adierazteko, alfabetoko lehen letrak erabiltzen dira:
a, b, c lehen magnitudearen balioetarako,
eta a', b', c', bigarren magnituderako.
Bi kasuetan, proportzionaltasun-konstantea
adierazteko, k letra erabiltzen da.

NOLA IDAZTEN DUGU?

Hiruko erregela zuzen edo alderantzizko bat
idaztean, kopuru ezagunak adierazteko,
a, b, c letrak erabiltzen dira, eta gai ezezaguna
adierazteko, x letra.
Arrazoiak adierazten dituzten gezien ordez
marrak idazten dira batzuetan.
Ondoren, ixteko giltza, }, erabiltzen da guztia biltzeko.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

Kopuru baten ehuneko jakin bat adierazteko,

ehunekoa kopuruaz biderkatu eta
zati 100 egin behar da.
16 230
230en % 16
= 36,8
100

Kopuru baten ehunekoa

adierazten du.

K-ren % t K-ren 100 zatitik t hartu

ditugula adierazten du.

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

ZER ESAN NAHI DU?

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

IDAZKERA MATEMATIKOA

Zatiki bat ehunekotan adierazteko, adierazpen

hamartarra hartu eta bider 100
egin behar da.
2
2
2

= 0,4
% 100 = % 40
5
5
5

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

107

8 Zenbakizko proportzionaltasuna
EGUNEROKO BIZITZAN... Ingurumena eta birziklatzea
Proiektu honen helburua zuk hau ikastea da:
Proportzionaltasuna benetako testuinguruetan aplikatzea, problemak ebazteko. Baliabideekin eta
energiarekin lotutako jarrera arduratsuak garatzea, ingurumena hobetzeko.

Beira birziklatzea

Birziklatzea industrietako eta etxeko hondakinetan ageri diren osagaiak eta substantziak berreskuratzeko prozesua da. Prozesu hori zuzenekoa edo zeharkakoa izan
daiteke.
Deuseztatzeko oso zailak diren hondakin asko sortzen
dute herrialde industrializatuek. Hori dela-eta, hondakin horiek ahalik gehiena murrizteko neurriak hartu
beharra dute, bai eta lehengaiekiko mendekotasuna
txikitzekoa ere.

MATEMATIKA-GAITASUNA

Etxeko birziklatzea berreskura daitezkeen materialak

aukeratzean datza: papera, kartoia, beira, plastikoak
eta abar. Hala, jarraian ageri diren helburuak betetzea
lortzen da.
Energia aurreztea.
Natura-baliabideak aurreztea.
Ezabatu beharreko hondakinen bolumena
txikitzea.
Ingurumena babestea.
Hondakinei dagokienez, beira erraz berreskura daiteke. Beira birziklatzean zenbait onura sortzen dira; esate baterako:
Lehengai gutxiago erabiltzea. Birziklatzen den erabilitako beiraren tonako 1,2 tona lehengai aurrezten
dira.
Energia kontsumoa txikitzea. Egindako kalkuluen
arabera, jasotako beira tonako 130 kg fuel-olio aurrezten da.
Hondakinen bolumena txikitzea. Tona bat zabor
bildu eta deusezteak batez beste 30 balio duela
esan daiteke.
Hona hemen beira-bilketari buruzko
1993. urteko datuak:
Beira industriala 190.290.536 kg
Etxeko beira 137.841.639 kg
Urte hartan, beiraren
ekoizpena Espainian
1.200 milioi tonakoa
izan zen.

108

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) Espainian ekoitzitako beiraren zer ehuneko bildu
zuten birziklatzeko 1993. urtean?
b) Bildutako beira guztiaren zer ehuneko zen etxeko
beira?
c) Eta ekoitzitako beira guztiaren zer ehuneko?
d) Kalkulatu 1993. urtean beira industriala biltzearen
ondorioz lehengaiak lortzen aurreztutakoa.
e) Kalkulatu etxeko beira biltzearen ondorioz aurreztutako dirua eta energia.
Hamahiru urte geroago, 2006an, guztira 840.131 tona
beira bildu ziren, birziklatzearen tasa orokorraren % 54,
hain zuzen ere.

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) Zenbat tona hondakin bildu zituzten
2006. urtean?
b) Zer handitze egon da, ehunekotan, hamahiru urte
horietan?
c) Zenbatekoa izan da urteko handitzea ehunekotan?
d) Handitzea urtez urte konstantea dela aintzat hartuta, kalkulatu iritzira zenbat tona beira bildu zituzten
2004. eta 2005. urteetan.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

8
Papera birziklatzea

Azken azterketen arabera, pertsona batek 150 kg paper-hondakin sortzen ditu urtean.
Paperaren bilketak, energia aurrezteaz gain, baditu beste onura batzuk ere:
Baso-baliabideak kontserbatzea. Azken 19 urteotan, erabilitako 21 milioi tona paper eta kartoi berreskuratu dira. Hala, ez dira moztu behar izan 300
milioi zuhaitz inguru, milioi erdi hektarea hartzen
dutenak, gutxi gorabehera.

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) Hiri jakin batean, 1.200 tona paper bildu dira,
birziklatzeko. Kalkulatu zenbat metro kubo zur aurreztuko dituzten hiri horretan, gaikako bilketa hori
egiteagatik.
b) Kalkulatu zenbat energia eta zenbat ur aurreztuko
duten.

Energia aurreztea. Papera eta kartoia egiteko prozesuan zelulosa-zuntzak erabiltzeak % 70eko aurreztea dakar, urtean.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

Beraz, erabilitako papera bilduz gero, lehengai hori

papergintza-industriak aprobetxatuko du, eta gainera,
udalek zabor kopuru txikiagoa bildu eta deuseztatu
behar dutenez, zerbitzu horren prezioa txikiagoa izango litzateke. Gaur egun, tonako 30 ingurukoa da
kostua.
Tona bat paper ekoizteko, 3,8 m3 zur, 100.000 litro ur
eta 5.000 kWh energia behar dira. Dena den, erabilitako papera birziklatuz gero, kopuruak murriztu egingo dira: 2.000 litro ur eta 2.500 kWh energia beharko dira,
eta zurik ez.

Beste gai batzuk birziklatzea

Badira birziklatu eta berrerabili daitezkeen beste gai

batzuk ere. Besteak beste, eta haien toxikotasuna kontuan hartuta, hauek daude: mota guztietako pilak, inprimagailuen tonerrak eta kartutxoak, eta aparatuen
eta autoen bateriak.

1990. urteko ekainean, EBko Ingurumeneko Ministroen Kontseiluak pilei eta metagailuei buruzko zuzentarau
bat onartu zuen. Zuzentarauak arautzen duenez, pisuaren % 0,025 baino merkurio edo kadmio gehiago duten
pilak eta metagailuak hartu eta hiru ekintza hauek egin
behar dira: gaika bildu, birziklatu eta metal astunen edukia murriztu.
Beste birziklatze-teknika garrantzitsu bat konpostgintza
da: hiriko hondakin solidoetako materia organikoaren
deskonposizio organikoa, baldintza kontrolatuetan egina. Hala, zaborretako zati organikoa berreskuratzen da,
nekazaritzan erabiltzeko. Prozesu horren ondorioz, naturatik lortutako substantziak atzera naturara itzultzea
lortzen da.

Bilatu zure herrian birziklatzen diren hondakin motei

buruzko datuak: zenbat bilketa-puntu dauden herrian,
azken urteko bilketari buruzko datuak, nola prozesatzen diren bildutako hondakinak eta zenbat aurrezten
den.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

109

MATEMATIKA-GAITASUNA

8 Zenbakizko proportzionaltasuna
PROBLEMAK EBAZTEKO ESTRATEGIAK
Amaieratik hastea
Estrategia Normalean, problema bat ebazten dugunean, enuntziatuan ageri diren ordena

berean erabili ohi ditugu datuak. Baina zenbait problema mota errazago ebazten
dira amaierako datutik abiatu eta datu horri dagozkion eragiketak aplikatuz gero,
hasierako datuetara iritsi arte.

EBATZITAKO PROBLEMA
Altzari-denda bateko arduradunak sofa baten fabrikako prezioari 40 gehitu dizkio,
garraioagatik; kopuru horri % 25 gehitu dio, dendarako, eta azkenik, % 16ko BEZa.
Sofa 580 -an saldu bada, zenbatekoa zen fabrikako prezioa?

Planteamendua eta ebazpena

Beheko eskeman, problemaren enuntziatua ageri da, laburtuta; beheko geziek sofaren fabrikako prezioa
kalkulatzeko urratsak adierazten dituzte, azken datutik hasita.

Fabrikako
prezioa
(P )

+ 40
40

Bigarren
prezioa
(P' )

1,25

Hirugarren
prezioa
(P " )
: 1,25

1,16

580
: 1,16

Eskemaren arabera, 580 zenbakia lortzeko, 1,16 bider P" prezioa egin behar da:
1,16 P" = 580 P" = 580 : 1,16 = 500

P" prezioa jakinik (500 ), P' prezioa lortzeko, 500 zati 1,25 egin behar da:
P' = 500 : 1,25 = 400
ESTRATEGIAK APLIKATZEA

P' prezioa jakinik (400 ), hasierako prezioa, P, kalkulatzeko, 40 kendu behar zaio:
P = 400 40 = 360
Sofaren fabrikako prezioa 360 da.
Egiaztapena
Ebazten hasieratik hasita:
360 + 40 = 400 400 + 400en % 25 = 500
500 + 500en % 16 = 580

PROPOSATUTAKO PROBLEMAK
1

110

Amaiak ordenagailu bat, inprimagailu bat eta

soinu-txartel bat erosi zituen. Inprimagailuak
354 balio zuen, eta soinu-txartelak, 180 .
Guztizko zenbatekoari % 15eko beherapena
egin diote. Zenbat balio zuen ordenagailuak,
Amaiak 1.091,40 ordaindu bazituen?

Hiri batean, biztanle kopurua hirukoiztu

egin zen 1970 eta 1980 artean. 1980 eta
1985 artean, biztanle kopurua bikoiztu egin
zen, eta 1985 eta 1990 artean, % 5 handitu.
Zenbat biztanle zituen 1970. urtean,
1990. urtean 1.575.000 biztanle bazituen?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

8
MATEMATIKA ORDENAGAILUAN

Ireki karpeta pertsonaleko ZENBAKIAK_2 liburua. Txertatu orri berri bat,

sakatuz, eta eman izen hau: 08.unitatea_1a.

1. PRAKTIKA

(56 a). ariketa, 161)

1. Idatzi orriko etiketak, alboan ageri diren moduan.

2. Sartu formula hau C2 gelaxkan:
Edukia

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

EXCEL-EKO PRAKTIKA

3. Kopiatu formula D2 eta E2 gelaxketan, eta ohartu B1 eta B2 gelaxketan

$ ikurra idaztean, hau kopiatzen dela:
D2 gelaxkan: =D1*$B2/$B1
E2 gelaxkan: =E1*$B2/$B1
4. Proportzionaltasun-konstantea kalkulatzeko, zutabe berri bat txertatuko
dugu, bigarren ilaran 1eko bat duela, eta konstantea lortuko dugu,
2
k
kontuan hartuta proportzio hau bete behar duela:
= . Horretarako,
7
1
sartu formula hau F1 gelaxkan:
.
5. Erreparatu taulako azken emaitzari.
6. Kopiatu emaitzak koadernoan.

Emaitzak

2. PRAKTIKA

(58 a). ariketa, 161. or.)

1. Sortu 08.unitatea_2a orria eta idatzi orriko etiketak, alboan ageri diren
moduan.
2. Sartu formula hau B2 gelaxkan:

Edukia

4. Proportzionaltasun-konstantea kalkulatzeko, 1eko bat duen zutabe berri

bat txertatu dugu, 1. praktikan bezala, eta konstantea kalkulatuko dugu,
kontuan hartuta proportzio hau bete behar duela: 4 75 = k 1. Horretarako, sartu formula hau F1 gelaxkan: = E1 E2.
5. Erreparatu taulako azken emaitzari.
6. Kopiatu emaitzak koadernoan.
Emaitzak

ARIKETAK
1

Egin 56. ariketako gainerako atalak,

1. praktikan egindako moduan,
eta txertatu taulak 08.unitatea_1a
orrian bertan.

Egin 58. ariketako gainerako atalak,

2. praktikan egindako moduan,
eta txertatu taulak 08.unitatea_2a
orrian bertan.

Gorde liburua honela:

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

111

TEKNOLOGIA BERRIAK

3. Kopiatu formula C2, D2 eta E2 gelaxketan, eta ohartu zer kopiatu den
formulan $ ikurra idaztean.

9 Proportzionaltasun geometrikoa
UNITATEA HASI AURRETIK...
Hiri Debekatuko giltza
Matteo Ricci Macerata-n jaio zen, garai hartako Estatu Pontifikaletan,
1552. urtean. Pekinen hil zen 1610ean. 1571n Jesusen Lagundian sartu
zen, Erromatar Ikastetxean. Haren maisua Christopher Clavius jesuita
izan zen, garai hartako matematikari bikain bat.
1578. urtean, misioetara joateko bokazioak bultzatuta,
itsasontzi bat hartu eta Goa-ra (Indiako ekialdea) abiatu zen.
1582. urtean, Txinara joan eta Macau-n kokatu zen.
Txinan misiolari-lana egiteko, pertsona ikasiek erabiltzen
zuten hizkuntza ikasi zuen: mandarin-txinera. Harrezkero,
gizon jakintsutzat hartu zuten, hizkuntza bazekielako eta
Geografia- eta Matematika-ezagutzak zituelako;
gainera, eraman zuen mapamundiak izugarrizko arrakasta
izan zuen txinatar handikien artean, ezer gutxi
baitzekiten Europari, Afrikari eta Amerikari buruz.
1601ean, haren lanari azken bultzada eman zioten;
enperadoreak dei egin zion eta Hiri Debekatura
sartzeko baimena eman zioten. Harrezkero, Pekinen
bizi izan zen, hil arte.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Riccik Europako Matematika- eta Geografia-ezagutzak

eraman zituen Txinara. Gainera, parte hartu zuen
Euklidesen Elementuak lana mandarin-txinerara itzultzen.

112

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

9
MATEMATIKAREN BITXIKERIAK

Telebisten fabrikazioan eta haien neurrietan

proportzionaltasun geometrikoak berebiziko
garrantzia du.
Telebisten tamaina hazbetetan adierazten da
(1 hazbete 25,4 mm dira, gutxi gorabehera).
Beraz, telebista bat 28 hazbetekoa dela diogunean,
esan nahi dugu telebistaren diagonalak neurri
hori duela; hau da, pantailaren diagonala
71 cm luze dela.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

Proportzio geometrikoa eta telebistak

Dena den, telebisten pantailen altueraren eta

zabaleraren arteko erlazioak arau finko bati jarraitzen
dio. Hots, 28 hazbeteko diagonala izan dezaketen
pantaila guztien artean, erlazio hau betetzen dutenak
fabrikatzen dira industrialki.
3
Pantailaren altuera
=
4
Pantailaren zabalera
Pantaila 4 : 3 formatukoa dela esaten da.
Azken urteetan, beste mota bateko telebista bihurtu da ospetsu; zinema etxean izenekoa,
hain zuzen ere. Aparatu berri horiek zinema-aretoetako emanaldien sentsazioa simulatzeko asmoz sortu
zituzten eta formatu desberdina dute.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

16 : 9 formatua duten telebistak luzeagoak dira eta zinemako pantailen antza handiagoa dute.
Beraz, oso egokiak dira, telebista batik bat filmak ikusteko erabiltzen bada.
Telebista horietan, filmak ez diren telebista-programak ikustean, aldaketa txiki batzuk
nabarmentzen dira.

Pedro Puig Adam

Pedro Puig Adam 1900. urtean jaio zen.
Matematikaren didaktikan gehien
aritu zen matematikari espainiarretako
bat izan zen.
Matematikaren Irakaskuntzako
Nazioarteko Batzordeko kide
nabaria izan zen,
irakaskuntzako arazoek
kezkatzen baitzuten.
Madrilgo San Isidro ikastetxeko
katedratikoa ere izan zen, bai eta hiri
horretako unibertsitateko Matematikako
Metodologiakoa ere. 1960. urtean hil zen.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

113

9 Proportzionaltasun geometrikoa
AURRETIKO EDUKIAK
KOMENI DA...

Zuzen
ebakitzaileak

Zuzen
paraleloak

Zuzen
elkarzutak

Planoko bi zuzenen kokapen

erlatiboen berri izatea.
90

IZAN ERE...
Zenbait zuzenek elkar ebakitzean
osatzen diren angeluak alderatzeko
erabiliko duzu.

KOMENI DA...
Proportzio bateko gai ezezaguna
kalkulatzen jakitea.

Bi zuzen ebakitzailek elkar ebakitzean

lau angelu berdin mugatzen badituzte,
zuzen elkarzutak deritze.

x-ren balioa kalkulatuko dugu proportzio honetan.

8
4
=
5
x
8x=54 x=

IZAN ERE...

54
20
5
=
=
8
8
2

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

Neurriak kalkulatzeko balio du,

Talesen teorema aplikatuz.

KOMENI DA...

Bi irudi antzekoak diren

ala ez bereizteko
beharko duzu.

114

Prezioa ()

12

16

IZAN ERE...

Erroskillak (kg)

Proportzionaltasun-problemak
zer diren jakitea.

2
3

Pisua eta prezioa magnitude zuzenki proportzionalak dira.

1
2
3
=
=
= = 0,25 Proportzionaltasun-konstantea
4
8
12

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

Puntu bat adierazten du.

Puntuak dimentsiorik ez duen arren,
grafikoki adierazi behar denean,
ikusteko moduko puntu bat
idazten da.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

Zuzen bat adierazten du.

ZER ESAN NAHI DU?

Jatorria A puntuan duen r
zuzenerdia adierazten dute.

Letra xehe bat idazten da, zuzena adierazteko.

r, s, t letrak erabiltzen diren arren, alfabetoko
edozein letra erabil daiteke.

NOLA IDAZTEN DUGU?

r
A

Letra larri bat idazten da, puntua adierazteko.

A, B, C letrak erabiltzen diren arren, alfabetoko
edozein letra erabil daiteke.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

IDAZKERA MATEMATIKOA

Zuzenerdi bat identifikatzeko, jatorria idazten da,

A, B, C letrak erabiliz; eta r, s, t letren bidez
adierazten da, alfabetoko edozein letra erabil
daitekeen arren.

NOLA IDAZTEN DUGU?

Muturtzat A eta B puntuak

dituen zuzenki bat adierazten
dute.

Muturren izenak erabilita, zuzenkiari AB deritzo,

eta zuzenkiaren luzera adierazteko,
A
B
 idazten da.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

Triangeluaren erpinak adierazteko, letra

larriak erabiltzen dira; aldeak adierazteko,
letra xeheak; eta angeluak adierazteko,
erpinetako letrak eta ^ sinboloa.

Triangelu bat adierazteko, lehendabizi erpinak

izendatzen dira, edozeinetatik hasita.
A, B, C letrak erabiltzen diren arren, alfabetoko
edozein letra erabil daiteke.
Ondoren, aldeak izendatzen dira. Horretarako,
aurkako erpina adierazteko erabili den letra xehea
hartzen da: a, b, c
Azkenik, angeluak izendatzen dira. Horretarako,
^ sinboloa jartzen zaio erpina adierazten
$, B
$, C
$
duen letrari: A
Triangelu bat izendatzeko, erpinak adierazten dituzten
letrak, ABC, eta
sinboloa erabiltzen dira, ABC.

B
B$
c

C$

A$
A

C
b

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

ZER ESAN NAHI DU?

115

9 Proportzionaltasun geometrikoa
EGUNEROKO BIZITZAN... Kubo formako irudiak
Proiektu honen helburua zuk hau ikastea da:
Urrezko zenbakiaren kontzeptua gogoratzea. Urrezko angeluzuzenak egitea. Argazki bateko lau puntu
esanguratsuak zehaztea.

Urrezko proportzioa

Euklidesek honela definitu zuen arrazoia: bi magnitude homogeneoren arteko erlazio kualitatiboa; eta proportzioa, honela: bi arrazoiren berdintza. Proportzioek izugarrizko garrantzia izan dute historian zehar,
estetikaren ikuspegitik.
Proportzioetan, berebiziko garrantzia du urrezko proportzioak, hainbat testuingurutan ageri delako. Esate
baterako: geometrian, artean, naturan eta eguneroko bizitzan.

Laukizuzen bat urrezko laukizuzena da, haren zabalera eta altuera urrezko proportzioan badaude. Urrezko
laukizuzen bat egiteko, ABCD karratua marraztuko dugu. B

C-ren erdiko puntutik, M-tik, M

D erradioa hartuta, B

C-ren luzapena E puntuan ebakitzen duen arkua
marraztuko dugu. Gero, E puntuan zuzen zuta marraztu eta F puntua lortuko dugu, A

D-ren luzapena ebakitzean. ABEF urrezko laukizuzena da.

Bi luzera urrezko proportzioan daude bi zatidura

hauek berdinak badira: bien batura zati luzera handiena eta luzera handiena zati txikiena. Luzerak a eta b
badira, hau beteko da:
a +b
a
=
a
b

MATEMATIKA-GAITASUNA

Horrek esan nahi du a /b zatidura zenbaki jakin bat dela, urrezko zenbakia izenekoa. Zenbaki hori honela
adierazten da: . Urrezko zenbakiak infinitu zifra hamartar ditu.
1+ 5
a
==
= 1,618033
2
b
Urrezko proportzioa asko erabili da artean. Ikus dezagun nola banatzen den A
B
 zuzenkia urrezko proportzioan dauden bi zatitan.

A
B
 zuzenkiaren B muturrean aldearen zuta den eta
haren luzeraren erdia duen zuzenki bat marraztuko
dugu. ABT triangelu angeluzuzena osatu dugu. Zentroa T eta erradioa TB
 hartuta, 
AT zuzenkia V puntuan
ebakitzen duen arkua marraztuko dugu. Gero, zentroa
A eta erradioa A
V hartuta, G puntua lortuko dugu. A

G
eta G

B zuzenkiak urrezko proportzioan daude.
T
V

116

Urrezko laukizuzenek propietate bitxi bat betetzen dute:

laukizuzenaren alde txikienaren alde bera duen karratua
kenduz gero, geratzen den laukizuzena ere urrezko laukizuzena da.

ab

b
a

ab

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) Kalkulagailua erabiliz, kalkulatu  1 eta 1/. Zer
hautematen da?
b) Marraztu 8 cm luze den zuzenkia eta banatu urrezko proportzioan dauden bi zatitan. Zer luzera du zati bakoitzak, gutxi gorabehera?
c) Erantzun marraztu gabe. Zer luzera dute bi zatiek
zuzenkia 16 cm luze bada? Eta 24 cm luze bada?
d) Marraztu urrezko laukizuzen bat, 10 cm-ko aldea
duen karratu batetik abiatuta. Zer luzera du laukizuzenaren beste aldeak?
e) Marraztu urrezko laukizuzen bat eta egin haren
antzekoa den beste laukizuzen bat. Lortutako laukizuzena urrezko laukizuzena al da? Arrazoitu.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

9
Urrezko proportzioa artean

Urrezko proportzioa arteko zenbait testuingurutan ageri

da; esate baterako, argazkigintzan. Argazki bati begiratzean, lau puntuk erakartzen dute gure atentzioa. Argazkiek lau puntu horietan izan behar dituzte elementu interesgarrienak edo bereziki nabarmendu nahi
direnak.

Argazkiak ateratzean, oso zaila da lau puntu horiek zehaztea, metodo hori erabiliz. Horregatik, argazkilariek
herenen legea izenekoa erabiltzen dute. Argazkiaren
luzera eta zabalera hiru zati berdinetan banatzen dituzten lerroak marrazten dituzte buruz. Zuzen horien
ebakidura-puntuak dira puntu esanguratsuak. Emaitza
beste metodoaren bidez lortutakoaren antzekoa da.

B muturretik A
B
 zuzenkiaren zuzen zuta marraztuko
dugu. Zentroa B eta erradioa A

B hartuta, N puntua
marraztuko dugu. Gero, zentroa M (A
B
-ren erdiko puntua) eta erradioa M
N
 hartuta, A
B
-ren luzapena R puntuan ebakitzen duen arkua marraztuko dugu. Azkenik,
zentroa R eta erradioa B

R hartuta, NB
 zuta C puntuan
ebakiko dugu, laukizuzenaren hirugarren erpinean.

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) Marraztu 15  10 cm-ko laukizuzena eta kalkulatu
puntu esanguratsuak, azaldutako bi metodoak erabiliz.
b) Kalkulatu koadroaren puntu esanguratsuak, herenen legea erabiliz.
MATEMATIKA-GAITASUNA

Puntu horiek zehaztu baino lehenago, ikus dezagun


B zuzenkiaren luzera duen urrezko
nola lor daitekeen A
laukizuzena.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

N
C

Egin 5 cm-ko alde bat duen urrezko laukizuzena.

Argazki baten lau puntu esanguratsuak honela lortzen
dira: lerro bertikalak marraztuko ditugu, ikusitako teknika erabiliz; beraz, marratutako laukizuzenak urrezkoak dira. Laukizuzenaren diagonalen eta zuzen horien arteko ebakidura-puntuak argazkiaren lau puntu
esanguratsuak dira.
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

117

9 Proportzionaltasun geometrikoa
PROBLEMAK EBAZTEKO ESTRATEGIAK
Problema ebatzita irudikatzea
Estrategia Geometriako problema askotan, erabilgarria da problema ebatzita irudikatzea; irudi

geometrikoak egiteko problemetan, batik bat. Horretarako, egin beharreko irudiaren

antzeko bat marraztuko dugu. Irudi horren erlazioak kontuan hartuta, irudia
egiteko prozedura lortuko da.

EBATZITAKO PROBLEMA
r zuzena eta zuzen horren kanpoko puntu bat, P, hartuta, marraztu
P-ren P' puntu simetrikoa r zuzenarekiko, erregela eta konpasa erabiliz.

P
r

Planteamendua eta ebazpena

Irudika dezagun problema ebatzita lehen irudian. P' P-ren simetrikoa balitz, r zuzena
PP
' zuzenkiaren erdibitzailea litzateke. Beraz, P' puntua kalkulatzeko modua eskuineko irudian
adierazitakoa da.
P

P
N
r

H
P'

P'

1. Zentroa P puntuan duen arkua marraztu behar da, r zuzena bi puntutan, M-n eta N-n, ebakitzen duena.
ESTRATEGIAK APLIKATZEA

2. Erradio bera hartuta, M zentroa duen arku bat eta N zentroa duen beste bat marraztu behar dira,
P' puntuan elkar ebakiko dutenak. MN
 zuzenkiaren erdibitzailea marraztu dugu; beraz, r zuzena PP
'
zuzenkiaren zuta da, eta MP
 = MP
' eta NP
 = NP
' direnez, egindako irudiagatik, r zuzena PP
'
zuzenkiaren erdibitzailea da. Hortaz, P' puntua P-ren simetrikoa da r-rekiko.

PROPOSATUTAKO PROBLEMAK
1

AB
 zuzenkia emanda, egin
diagonal bat zuzenki hori duen
karratu bat.

Irudiko r eta r ' zuzenak eta 

A
B zuzenkia hartuta,
egin ABNM paralelogramoa, M puntua r zuzenekoa
eta N puntua r' zuzenekoa direla.
(Eskuineko irudian, problema ebatzita ageri da.)
r

B
r

A
B

N
r'

118

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

r'

9
MATEMATIKA ORDENAGAILUAN

CABRI-GOMTRE II Geometria ikasteko programa bat da. Alboan, programa horren aurkezpen-orria ageri da, bai eta programa exekutatzean, segundo batzuk pasatu ondoren agertzen den laneko leihoa ere. Ohartu ikonoak
dituzten barrak daudela goialdean eta behealdean.

CABRI-KO BARRAK
Aurkezpena

Lehen barran (atzealde urdina du), programaren izena eta une horretan zabalik dagoen irudiaren edo artxiboaren izena [Figura 1] ageri dira.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

CABRI-KO PRAKTIKA

Barra horretan beti adieraziko da une horretan erabiltzen ari garen irudiaren
izena.

MENU-BARRA
Artxiboekin eragiketak egin daitezke (ireki, itxi, etab.), edizio-jarduerak exekutatu (kopiatu, aukeratu, etab.), bai eta programaren aukerak (hasierako lehentasunak, hizkuntza, etab.), zabalik dauden leihoen kokapenak eta laguntza kontsultatu ere.
CABRIko leihoa

TRESNA-BARRA

Zenbait elementu hartu eta manipulatuz, irudi geometrikoak egiteko aukera

ematen du tresna-barrak. Zenbait tresna dituzten 11 multzo dira; tresna horiei esker, barrako ikonoak aldatu egingo dira, unean-unean hartutako aukeraren arabera.

Programaren goiburua

TEKNOLOGIA BERRIAK

Aukeratuta dagoen tresnaren atzealdea zuriz ageri da, eta gainerakoen atzealdea, grisez.
Hona hemen tresnen 11 multzoak, ezkerretik eskuinera:
1.
2.
3.
4.
5.
6.

ERAKUSLEA
PUNTUAK
ZUZENAK
KURBAK
IRUDI GEOMETRIKOAK
TRANSFORMAZIOAK

17. MAKROAK
18. PROPIETATEEN
KONTSULTAK
19. KALKULU GEOMETRIKOAK
10. OBJEKTUEN AURKEZPENA
11. EZKUTATU / ERAKUTSI

ARIKETAK
1

Saguaren ezkerreko botoia erabiliz, sakatu

barrako tresna bakoitzean eta ohartu menu
bertikal bat agertzen dela. Menu horretan,
multzo bakoitzeko tresnak edo aplikazioak eta
haien izenak ageri dira. Egin multzo bakoitzaren
eskema eta aplikazioak.

Sakatu F1 , eta tresna bakoitzaren deskribapena

eta funtzionamendua ikusiko dituzu. Egin
beharreko aldaketak, barra hau lortzeko:

Idatzi koadernoan tresna bakoitzaren

funtzioa.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

119

9 Proportzionaltasun geometrikoa
MATEMATIKA ORDENAGAILUAN
CABRI-KO PRAKTIKA
PRAKTIKA: OBJEKTU SINPLEAK EGITEA
1. Puntuak egitea:
a) Aktibatu PUNTOS multzoko Punto,
arkatz forma hartzen duela: .

, tresna. Ohartu erakusleak

b) Sakatu leihoko punturen batean eta puntu gorri bat azalduko da.
Beste ekintza bat egin baino lehenago tekla bat sakatzen baduzu
(esate baterako, A), letra hori duen etiketa bat azalduko da puntuaren ondoan (objektuei izena emateko dira etiketak).

A puntua egitea

2. Zuzenak egitea (zuzen bat egiteko bi puntu edo puntu bat eta norabide
bat behar dira).
a) Aktibatu RECTAS multzoko Rectas,

, tresna.

b) Hurbildu sagua puntu horretara eta ohartu kurtsorea esku bihurtu

dela eta errotulu hau ageri dela: Por este punto. Sakatu saguaren
ezkerreko botoiari, eta A puntutik igarotzen den zuzena marrazten
dela ikusiko duzu. Sagua mugitu ahala, zuzenaren norabidea aldatu
egingo da.

Zuzen bat egitea

c) Sakatu leihoko edozein puntutan eta irudian ageri den moduan ikusiko duzu zuzena; etiketa hau jar diezaiokezu: r.
3. Zirkunferentzia bat egitea (puntu bat, zentroa izango dena, eta erradio
bat behar dira).
a) Aktibatu CURVAS multzoko

, tresna.

b) Arkatza erabiliz, hurbildu A puntura. Eskua eta Este punto como

centro errotulua agertzean, sakatu saguaren botoiari eta ohartu eskuak zirkunferentzia bat marrazten duela leihoan.

TEKNOLOGIA BERRIAK

c) Sakatu leihoko edozein puntutan: zirkunferentzia lortuko duzu, irudian ageri den moduan; etiketa hau jar diezaiokezu: C.

Zirkunferentzia bat egitea

ARIKETAK
1

Aktibatu Apuntador,
, tresna: kurtsorea
gurutze bihurtuko da eta objektu batera
hurbiltzean, aukeratzeko ( bihurtzen da),
aldatzeko edo leihoan zehar mugitzeko
(
ateratzen da) aukera izango duzu.
Ondoren, aukeratu egindako zirkunferentzia
eta handitu. Idatzi kurtsoreak egiten dituen
aldaketak.

120

RECTAS multzoan, aktibatu tresnak

eta egin ahal dituzun
elementuen irudiak, zabalik
duzun leihoan.

Sortu zure izena duen karpeta bat,

ordenagailuaren disko gogorrean edo diskete
batean, eta gorde sortutako irudia, honela:

; eman
izen hau: 00.unitatea_01.ariketa.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

9
MATEMATIKA ORDENAGAILUAN

1. PRAKTIKA

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

CABRI-KO PRAKTIKA
(14 a). ariketa, 171. or.)

1. Exekutatu CABRI programa, ireki irudi berri bat eta egin 7 cm luze
den AB zuzenki horizontala. Ondoren, Segmento

Zuzenki bat zati proportzionaletan

banatzea

tresna erabiliz

eta
sakatuz, egiaztatu luzera hori duela
(hala ez bada, erakuslea erabiliz mugi dezakezu, proposatutako luzera
izan dezan, zehatz-mehatz).
2. Egin jatorritzat A puntua duen r zuzenerdia, AB zuzenkiarekin osatzen
duen angelua zorrotza izateko moduan (erreparatu alboko irudiari).
3. Egin CD zuzenkia. Zuzenki horren luzera edozein izan daiteke. Gero,
tresna erabiliz, egin A zentroa eta CD erradioa dituen
zirkunferentzia, zuzenerdia E puntuan ebakiko duena.
4. Errepikatu prozesu hau: jarri konpasa E zentroan eta CD erradioa hartuta, F puntua lortuko duzu; egin hiru aldiz, G, H eta I puntuak lortzeko.
Bost zuzenki hauek berdinak dira: AE = EF = FG = GH = HI.

Triangeluen antzekotasuna

Elkartu I eta B puntuak, IB zuzenkia osatzeko. Ondoren,

tresna erabiliz, marraztu IB-ren zuzen
paraleloak, H, G, F eta E puntuetatik igarotzen direnak.
5. Zuzen horiek E ', F', G' eta H' puntuetan ebakitzen dute AB zuzenkia.
Egiaztatu,
tresna erabiliz, edozein
zuzenkiren luzera AB zuzenkiaren luzeraren
bostena dela.
6. Gorde sortutako irudia,

sakatuz, zure karpetan

edo direktorioan, eta eman izen hau: 09.unitatea_01.
(19. ariketa, 172. or.)

1. Ireki irudi berri bat eta egin ABC triangelua, haren aldeek neurri hauek
izateko moduan: AB = 8 cm eta AC = 6 cm.
2. Egin BC zuzenkiaren zuzen paralelo bat, AB aldeko edozein E puntutatik igarotzen dena; AC-rekiko ebakidura-puntua D izango da. Marraztu
DE zuzenkia eta mugitu E puntua DE zuzenkia 5 cm-koa izan arte, irudian ageri den moduan.
3. Egin DB zuzenkia eta kalkulatu zer luzera duen: 4 cm luze al da? Talesen kokapenean al daude?

4. Gorde irudia,
09.unitatea_02.

sakatuz, eta eman izen hau:

ARIKETAK
1

Sakatu

, irudi berriak
irekitzeko; egin 181. orrialdeko 48. eta 49. ariketak.

Egin 181. orrialdeko 50. ariketa, 2. praktikan

egindako moduan.

Gorde lortutako irudi bakoitza,

sakatuz, eta
eman dagozkien izenak.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

121

TEKNOLOGIA BERRIAK

2. PRAKTIKA

10 Irudi lauak. Azalerak

UNITATEA HASI AURRETIK...
Oparia
Apolonio Pergakoari buruz ia ezer ez dakigun arren, Pergan
(gaur egungo Turkian) jaio zela uste da, K.a. 262. urtearen
inguruan, eta Alexandrian hil zela, K.a. 190. urtearen
inguruan. Hiri horretan eskolak eman zituen.
Haren bizitzaz dakiguna Konikak lanean
idatzi zituen oharretatik ondorioztatu da.
Esate baterako, unitatean proposatutako irakurketan,
Eudemo eta Apolonio ageri dira Efeson.
Egoera hori Apoloniok berak bildu zuen
eta Eudemo Pergamokoari igorri zion Konikak
lanaren kopia batean.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Gainera, testuan Apoloniok proposatutako

asmakizuna Apolonioren Problema deritzon
problema geometrikoaren aldaerarik zailena da
eta hiru elementu jakinen (puntua, zuzena edo
zirkunferentzia) ukitzailea den zirkunferentzia
kalkulatzean datza. Hiru puntutatik igarotzen den
zirkunferentzia aurkitzea da errazena; hau da,
triangelu batean zirkunskribatutako zirkunferentzia.

122

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

10
MATEMATIKAREN BITXIKERIAK

George Alexander Pick (1859-1943) matematikari austriarrak

sare bateko korapiloen eta sarean marraztutako poligono baten
azaleraren arteko erlazioa ezarri zuen. Zuzen horizontal batek eta zuzen
bertikal batek zehaztutako ebakidura-puntu bakoitzari korapiloa deritzo,
eta ondoz ondoko bi korapilo lotzen dituen zuzenkiari, aldea.
Beraz, sareko karratu bakoitza azalera-unitatea da.
Irudi bakoitzak sareko zenbat puntu dituen eta zenbat alde dituen
kontuan hartu behar da.

Aldea

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

Picken formula

Korapiloa

Irudia
1
2
3
4
5

Sareko korapiloak
17
15
20
19
21

Aldeak
8
12
8
9
17

Azalera
12
8
15
13,5
11,5

L
1; N irudiak
2
barne hartzen dituen sareko korapiloak dira, eta L, alde kopurua.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Oro har, irudi baten azalera hau da: A = N

Poesia matematikoa

2  2 berdin 4.
2  3 berdin 6.
Luzaro bizitzeko
egin digute dei!
3  3 berdin 9.
2  5, 10.
Ez al du haurtzaroak
itzuli behar?

6  3, 18.
10  10 berdin 100.
Ongi ari gara eta
ongi entzun!
Infinitu eta zero.
Goazen berehala!
Abes dezagun
biderkatzeko taula!

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

123

10 Irudi lauak. Azalerak

AURRETIKO EDUKIAK
KOMENI DA...
Zer angelu mota dauden gogora
ekartzea.

IZAN ERE...
Poligonoen sailkapenak
ulertzen lagunduko
dizu.

KOMENI DA...

Angelu zuzena

Angelu laua

Angelu zorrotza

Angelu kamutsa

Aldeak
elkarzutak dira.

Aldeak zuzen
beraren gainean
daude.

Angelu zuzena
baino txikiagoa.

Angelu zuzena baino

handiagoa eta laua
baino txikiagoa.

Triangelu baten ALTUERA alde baten edo haren luzapenaren zuzenki zuta
da, aurkako erpinetik marraztua.

Triangelu baten altuera zer

den jakitea.
h

IZAN ERE...
Altueraren teorema ikasi
behar dugu.

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

KOMENI DA...

POLIGONO ERREGULARRA alde guztiak eta angelu guztiak berdinak dituen

poligonoa da. Bestela, poligono irregularra da.

Poligono erregularrak eta

gainerako poligonoak bereiztea.

IZAN ERE...
Erdiko angelua kalkulatzen
ikasiko dugu.

124

Oktogonoa

Hexagonoa

Pentagonoa

8 alde berdin

6 alde berdin

5 alde berdin

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

10

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

a + c  b a eta c aldeen luzeren batura

b aldearen luzera baino handiagoa
dela esan nahi du.

Horrelako idazkera erabiltzen da, triangeluen aldeen

arteko erlazioak adierazteko.

b  c a b aldearen luzera c eta a aldeen

luzeren kendura baino handiagoa
dela esan nahi du.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

Poligono baten azalera adierazteko,

A letra erabiltzen da.

ZER ESAN NAHI DU?

Altuera alde baten

edo haren luzapenaren
zuzenki zuta da,
aurkako erpinetik
marraztua.

ZER ESAN NAHI DU?

r

NOLA IDAZTEN DUGU?

h letraren bidez adierazten da.
Batzuetan, h letrari azpiindize bat eransten zaio;
hc adierazpena c aldearen gaineko altuera da.

NOLA IDAZTEN DUGU?

Zirkunferentziaren erradioa adierazten du.

C

D Zirkunferentziaren diametroa adierazten du.

C

Zirkunferentzia adierazteko erabiltzen den

idazkera da.

Zirkunferentzia izendatzeko
letra larri bat erabiltzen da;
normalean, C.
Zirkunferentzia bat baino
gehiago badaude, honela
izenda daitezke: C1, C2, C3

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

Poligono baten azalera adierazten du.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

IDAZKERA MATEMATIKOA

Erradioa eta diametroa r eta D

(edo d ) letren bidez adierazten
dira, hurrenez hurren.

ZER ESAN NAHI DU?

AOB

NOLA IDAZTEN DUGU?

A, O eta B puntuek osatutako angelua

adierazten du.

B
O
A

Hiru puntuk mugatutako angelua

izendatzeko, hiru puntuak idatzi
eta gainean
jarri behar da.
Angelua zer zentzutan neurtzen den
adierazten du letren ordenak.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

125

10 Irudi lauak. Azalerak

EGUNEROKO BIZITZAN... Diseinua eta mugimenduak
Proiektu honen helburua zuk hau ikastea da:
Zenbait mosaiko mota erabiltzea, planoa estaltzeko eta apaintzeko. Planoa estaltzen duten
zenbait formatako lauzen perimetroak eta azalerak kalkulatzea.

Mosaiko erregularrak
EGIN ARIKETA HAUEK:

Idoia lauzak egiten dituen enpresa bateko jabea da.

Udalak zenbait diseinu egiteko eskatu dio, kaleak zolatu eta apaintzeko.

a) Hiru poligono erregular horien bidez soilik osatzen

al dira mosaiko erregularrak? Landu 360-ren zatitzaileak eta gogoratu n aldeko poligono erregular
baten aldeek neurri hau dutela: 180 (n 2) / n.

Problema ebazteko, Idoiak mosaikoen diseinuak egin

behar ditu. Mosaiko bat osatzeko, irudi lauak elkarren ondoan jarri behar dira, plano osoa estali edo teselatzeko moduan, haien artean tarterik utzi gabe eta
gainjarri gabe, alegia.

b) Idoiak diseinatutako lauza guztien aldeak 30 cm luze dira. Kalkulatu zenbat lauza behar dituen Udalak, 10.000 m 2-ko gainazal batean lauzak jartzeko,
triangelu aldeberdinak, karratuak edo hexagono
erregularrak erabiliz.

Hasieran, mosaiko erregularrak erabiltzea pentsatu

du, poligono erregular berdinak soilik erabiliz osatzen
direnak, baina berehala ohartu da errazagoa dela
triangelu aldeberdinak, karratuak eta hexagonoak erabiltzea, mosaikoak egiteko.
Beraz, alboko hiru diseinuak proposatu ditu, triangelu
aldeberdinaren, karratuaren eta hexagono erregularraren forma duten lauzak dituztenak, hurrenez hurren.

MATEMATIKA-GAITASUNA

Ohartu, mosaikoaren erpin bakoitzean elkartzen diren

angelu guztien baturak 360 izan behar duela, mosaikoa osatzeko.

Mosaiko erdi erregularrak

Mosaiko erdi erregularretan oinarritutako zenbait diseinu ere proposatzea erabaki du Idoiak, bi poligono erregular mota edo gehiago erabiltzen dituzten diseinuak,
hain zuzen ere. Mosaiko erdi erregularretan, erpin bakoitzean beti poligono berak biltzen dira eta ordena berean.

Aurreko mosaikoetan bezala, mosaiko erdi erregularren erpin bakoitzean biltzen diren angeluen baturak
360 izan behar du. Zortzi mosaiko erdi erregular daude. Hona hemen:

7
6

8
1

126

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

10
a) Egiaztatu mosaiko erdi erregular guztiek dagokien
zenbakizko erlazioa betetzen dutela. Kontuan hartu
behar da m, n, p, q, r eta s mosaikoaren erpin bakoitzean elkartzen diren poligonoen alde kopuruak
direla.
Hiru poligono baditugu:
1
1
1
1
+ +
=
m
n
p
2
Eta lau, bost eta sei poligono baditugu:
1
1
1
1
+ + +
=1
m
n
p
q
1
1
1
1
1
3
+ + + +
=
m
n
p
q
r
2
1
1
1
1
1
1
+ + + + +
=2
m
n
p
q
r
s

mosaikoa: hexagono bat eta inguruan dituen

6 karratuak eta 6 triangeluak.
mosaikoa: karratu bat eta inguruan dituen
4 triangeluak.
mosaikoa: hexagono bat eta inguruan dituen
6 triangeluak.
mosaikoa: hexagono bat eta inguruan dituen
18 triangeluak.
mosaikoa: karratu bat eta haren aurkako bi
aldeetako 2 triangeluak.
Kalkulatu oinarrizko pieza bakoitzaren perimetroa
eta azalera, jakinik triangelu guztiak aldeberdinak
direla eta 10 cm-ko aldea dutela.

Mosaiko paraerregularrak

Udalari poligono erregularretan oinarritutakoak ez diren mosaikoen diseinuak aurkeztea ere erabaki du
Idoiak. Planoa erabat estaltzeko aukera ematen duten
poligono ez-erregularrak erabiltzen baditugu, osatutako mosaikoari paraerregularra deritzo.
Mosaiko paraerregularrak lortzeko, poligono erregularrak deformatuz lortutako tesela edo pieza berdinak elkar daitezke. Beheko adibidean, karratu bat deformatu
da. Erreparatu:
2
1

b) Kalkulatu pieza horren perimetroa, kontuan hartuta

deformatutako piezako triangelu angeluzuzenen
katetoak 6 cm eta 8 cm luze direla, hurrenez hurren, eta aldeberdinen aldeak 5 cm luze.
c) Poligono erregular bat deformatuz lortutako piezak
oinarri hartuta, egin bi mosaiko. Zer azalera du pieza bakoitzak?
Ikertzen aritu ondoren, edozein triangelu hartuta plano
osoa estaltzeko moduko mosaikoak egin daitezkeela
ohartu da Idoia.

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) Azaldu nola egin daitekeen mosaiko bat, edozein
triangelu oinarri hartuta.
EGIN ARIKETA HAUEK:

b) Gauza bera gertatzen al da edozein laukirekin?

Arrazoitu.

a) Pieza lortzeko, Idoiak karratu bat deformatu du.

Karratu horren aldea 10 cm-koa bada, zer azalera
du piezak?

c) Pentagono baten aldeak luzera berekoak dira eta

mosaikoak osa daitezke pentagono hori erabiliz.
Marraztu.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

127

MATEMATIKA-GAITASUNA

b) Idoiak diseinu erdi erregular batzuk aurkeztea erabaki du. Hona hemen mosaiko bakoitzaren oinarrizko pieza:

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

EGIN ARIKETA HAUEK:

10 Irudi lauak. Azalerak

PROBLEMAK EBAZTEKO ESTRATEGIAK
Marrazki bat egitea edo osatzea
Estrategia Enuntziatua kontuan hartuta, marrazki bat egiteko estrategia erabili izan dugu,
zenbakizko problemak ebazteko. Geometrian, estrategia hori ezinbestekoa da
irudirik gabeko problemetan. Abiapuntutzat irudi bat izaten duten
geometria-problemetan, batzuetan irudia osatzea komeni da, elementuren bat
marraztuz (zuzen paralelo bat, altuera bat, etab.), errazago ebazteko.

EBATZITAKO PROBLEMA
Lur-sail batek trapezio isoszelearen forma du. Lur-sailaren planoa, 1 : 1.000 eskalan, ezkerrean
ageri da. Zer azalera du lur-sailak metro koadrotan?
A

cm
3,9

cm
3,9

3,9 cm

3,9
cm

3,9 cm

3,9
cm

3,9 cm

6,9 cm

1,5

6,9 cm

Planteamendua eta ebazpena

Marrazkia osatzeko (ikus eskuinekoa), A

D aldearen zuzen paraleloa egin daiteke, B puntutik igarotzen dena.
Zuzen paralelo hori marraztean, irudian hau ikus daiteke: B
M
 = 3,9 cm, M
C
 = 6,9 3,9 = 3 cm
eta beraz, BMC triangelu isoszelea da. Hau lortu dugu:
ESTRATEGIAK APLIKATZEA

h =

3, 92 1,52 =

15,21 2,25 =

12, 96 = 3,6 cm

Lur-sailaren azalera kalkulatzeko, trapezioaren oinarrien eta altueraren benetako neurriak behar ditugu.
Oinarri txikiena: 3,9 cm 1.000 = 3.900 cm; hots, 39 m.
Kalkulatu oinarri handiena, altuera eta lur-sailaren benetako azalera.

PROPOSATUTAKO PROBLEMAK
1

Trapezio isoszelearen forma duen

lur-sail batek irudian ageri diren
neurriak ditu. Kalkulatu lur-sailaren
azalera hektareatan.

Beheko planoaren eskala 1 : 2.000 da

eta lur-sail baten planoa da.
Zer azalera du lur-sailak
metro koadrotan?

4 km

60
8 km

128

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

10
MATEMATIKA ORDENAGAILUAN

Ireki CABRI programa, ABC triangelu angeluzuzena egiteko eta Pitagorasen

teorema esperimentalki egiaztatzeko.

1. PRAKTIKA

(2. ariketa, 188. or.)

sakatuz eta egiaztatu

1. Egin AB zuzenkia
12 cm luze dela (hala ez bada, erakuslearen bidez mugi dezakezu, proposatutako distantzia izan dezan, zehatz-mehatz).
2.
tresna erabiliz, egin zuzenkiaren zuzen zut bat,
A puntutik igarotzen dena, marraztu puntu bat zuzen horren gainean
eta eman izen hau: C.
zuta ezkuta daiteke.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

CABRI-KO PRAKTIKA

tresnaren bidez, zuzen

3. Elkartu A eta C puntuak, Segmento tresna erabiliz, eta egiaztatu bi puntuen arteko zuzenkia 5 cm luze dela.
4. Elkartu C puntua eta B puntua, Segmento tresna erabiliz, eta BC aldea
(hipotenusa) lortuko duzu.
5. Kalkulatu BC hipotenusaren luzera eta egiaztatu Pitagorasen teorema
betetzen dela.
6. Gorde irudia karpetan edo direktorioan,
tuz, eta eman izen hau: 10.unitatea_01.

2. PRAKTIKA

saka-

(51 a). ariketa, 200. or.)

1.

tresna erabiliz, egin triangelu aldeberdin bat, eta

egiaztatu 30 cm-ko perimetroa duela,

2.

erabiliz.

tresna erabiliz, egin alde baten zuzen zut bat,

aurkako erpinetik igarotzen dena.

3. Marraztu zuzenki hau: zuzenaren eta aldearen ebakidura-puntua eta erpina lotzen dituena, eta ondoren, tresna hau erabiliz:
, zuzen zuta ezkuta daiteke, eta beraz, altuera ikusiko duzu.
4. Kalkulatu altueraren neurria.
Aplikazioak

5. Gorde irudia karpetan edo direktorioan,

tuz, eta eman izen hau: 10.unitatea_02.

saka-

ARIKETAK
1

1. praktikan egindakoaren moduan, egin

200. orrialdeko 43. ariketa.

Egin 51. orrialdeko gainerako atalak,

2. praktikaren moduan.

Behar diren aldaketak eginda, ebatzi

200. orrialdeko 46. ariketa.

Gorde aurreko irudiak,

sakatuz, eta eman

dagozkien izenak.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

129

TEKNOLOGIA BERRIAK

Pitagorasen teorema

11 Gorputz geometrikoak
UNITATEA HASI AURRETIK...
Unibertsoaren zentroa
Aristarko Samoskoa, astronomo eta matematikari grekoa,
K.a. 310. urtean jaio eta K.a. 230. urtean hil zen.
Unibertsoaren eredu heliozentrikoa proposatu zuen
lehen zientzialaria izan zen. Eredu horren arabera, Eguzkia
(eta ez Lurra) da unibertsoaren zentroa.
Alexandriako liburutegiak izugarri erakartzen zuen Aristarko,
garai hartako jakintsurik bikainenak bertan biltzen zirelako.
Han aurkeztu zuen bere teoria, baina baztertu egin zuten.
Izan ere, garai hartan Aristotelesen teoria zen onartuena
eta hark zioenez, Lurra zen unibertsoaren zentroa
eta gainerako astroak haren inguruan biraka zebiltzan,
esfera perfektuak eginez.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Teoria hura baztertuta geratu zen eta ia 2.000 urte

geroago onartu zuten, Kopernikoren (1473-1543)
azterketei esker.

130

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

11
MATEMATIKAREN BITXIKERIAK

Denok ikusi ditugu Egiptoko piramideen

argazkiak edo irudiak. Piramide gehienek oinarri ia
karratua dute.
Antzinako egiptoarrek ukondoaren luzera
erabiltzen zuten neurtzeko. Ukondoa 0,523 metro
luze da, gutxi gorabehera. Logikoa da pentsatzea
piramidearen ertzen luzerak ukondoen
kopuru osoak zirela, eta beraz, ukondo
gehienen neurriak 5 zenbakiaren
multiploak zirela.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

Egiptoko piramideen neurriak

Beheko taulan, zenbait piramide eta haien

oinarrien aldeen luzerak eta altuerak ageri dira,
ukondotan eta metrotan.

Senuseret II
Amenemhat III
Menkaura
Jufu (Keops)
Jafra (Kefren)
Isesi
Teti
Userkaf
Amenemhat I
Unas

Aldea
(ukondoak)
200
200
200
440
410
150
150
150
160
110

Altuera
(ukondoak)
90,32
112
121,7
280
273,3
100
100
100
112
81

Aldea
(metroak)
104,6
104,6
104,6
230,12
214,43
78,45
78,45
78,45
83,68
57,53

Altuera
(metroak)
47,24
58,58
63,67
146,44
142,953
52,3
52,3
52,3
58,576
42,39

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Piramidea

Heron Alexandriakoa
Heron Alexandriakoa K.a. 126. urtean jaio zen, gutxi
gorabehera, eta K.a. 50. urtean hil. Familia apalekoa zen
eta zapataria izan zen gaztetan. Dena den, zenbait makina
asmatu zituen; esate baterako, odometroa (engranaje
konbinatuen sistema, gurpil batek emandako birak
zenbatzeko) eta eolipila, lurrun-turbinaren aitzindaria.
Haren Matematikako lanik garrantzitsuenetako bat
Metrika izan zen, hiru liburutan banatua:
I. liburua: azaleren eta poligono erregularren
azterketari buruzkoa.
II. liburua: bolumenen azterketari buruzkoa.
III. liburua: irudiak zati proportzionaletan banatzeari
buruzkoa.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

131

11 Gorputz geometrikoak
AURRETIKO EDUKIAK
KOMENI DA...
Irudi lau nagusiak
berrikustea.

Triangelua

Karratua

Laukizuzena

Trapezioa

Paralelogramoa

Pentagonoa

IZAN ERE...
Gorputz geometrikoak lantzen
lagunduko dizu.

25 cm-ko aldea duen karratuaren diagonala

kalkulatzeko, Pitagorasen teorema aplikatzen da.

KOMENI DA...
25 cm

Pitagorasen teorema aplikatzen

jakitea planoan.

d 2 = 252 + 252 = 1.250

d = 1.250 = 35,4 cm

IZAN ERE...
Poliedroen azalerak kalkulatzeko
erabili beharko duzu.

KOMENI DA...

Triangelua

Karratua

Laukizuzena

Paralelogramoa

Trapezioa
b

h
b

IZAN ERE...
ATriangelua =

b h
2

AKarratua = l2

Korda

ierdia

132

ATrapezioa =

(B + b ) h
2

angelua da.

tz
en

Biraketa-gorputzak lantzeko
beharko duzu.

ERDIKO ANGELUA bi erradiok osatutako

Zirkun
fer
a
ro
et
am
Di

IZAN ERE...

AParalelogramoa = b h

KOMENI DA...
Zirkunferentzia baten
elementuak zein diren jakitea.

ALaukizuzena = b h

Gorputz geometrikoen azalerak

kalkulatzeko erabiliko dituzu.

h
b

Er
ra
di
oa

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

Irudi lauen azaleren

berri izatea.

ARKUA zirkunferentziaren bi punturen

arteko zatia da.
ZIRKUNFERENTZIERDIA zirkunferentziaren

erdia hartzen duen arkua da.

Ark
ua
Erdiko angelua

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

11

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

Poliedroen aurpegiak, ertzak eta erpinak

zenbatzen baditugu, gehienetan
Eulerren formula betetzen da:

Poliedro baten aurpegi kopurua

adierazten du.

Ep Poliedro baten erpin kopurua

adierazten du.

A + Ep = Er + 2

Er Poliedro baten ertz kopurua

adierazten du.

Formula horrek dioenez, aurpegi kopurua gehi

erpin kopurua ertz kopurua gehi 2ren
berdina da.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

AB

Gorputz geometrikoen azalera osoak eta

partzialak adierazten dituzte.

AA

Oro har, gorputz geometriko baten azalera kalkulatzeko,

azalera partzialak kalkulatu behar dira lehendabizi.
Gorputzaren azalera osoa adierazteko A letra larria
erabiltzen da.
Azalera partzialak, oinarriaren azalera eta albokoa,
adierazteko, AB eta AA erabiltzen dira, hurrenez hurren.

ZER ESAN NAHI DU?

r

Erradioa adierazten du.

Altuera adierazten du.

Sortzailea adierazten du.

NOLA IDAZTEN DUGU?

h
r

ZER ESAN NAHI DU?

I
H
E
M

Konoetan, oinarriko erradioa

adierazteko, r erabiltzen da;
altuera adierazteko, h; eta
sortzailea adierazteko, g.

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

IDAZKERA MATEMATIKOA

NOLA IDAZTEN DUGU?

Lurraren gainazaleko puntu
baten koordenatu geografikoak
idaztean, bi angelu-neurri eman
behar dira.

Letrek lau puntu kardinalak adierazten

dituzte.
Iparra, Hegoa, Ekialdea eta Mendebaldea
adierazten dituzte, hurrenez hurren.
M

I
H

Neurri horietako batek latitudea

adierazten du. Angeluaz gain,
norabidea adierazi behar da:
Iparra edo Hegoa.
Besteak longitudea adierazten du,
eta gainera, norabidea idatzi behar
da: Ekialdea edo Mendebaldea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

133

11 Gorputz geometrikoak
EGUNEROKO BIZITZAN... Tomografiak
Proiektu honen helburua zuk hau ikastea da:
Kubo baten zenbait sekzio lau bereiztea eta zehaztea. Kubo bat moztea. Tomografien teknikaren berri
izatea eta zenbait gorputz geometrikotan aplikatzea.

Kubo baten sekzio lauak

Kubo bat hartuko dugu. Plano baten bidez ebakitzen

badugu, bien arteko ebakidurak, espazio komuneko
puntuek, irudi lau bat osatzen dute. Irudia desberdina
izango da, kuboa zer planok ebakitzen duen.
Planoak hartzen dituen formak kuboaren sekzio lauak
izango dira.

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) Erreparatu irudiei, eta adierazi nolakoa den kasu
bakoitzean lortutako sekzioa eta ea kuboa ebakitzen duen planoa simetria-planoa den. Adierazi zer
poliedro mota sortzen diren.

Kuboa aurkako bi aurpegiren paraleloa den plano batez ebakiz gero, kuboaren sekzio bat lortuko dugu eta
plano hori simetria-plano bat da, eta gainera, ertzen
erdiko puntuetatik igarotzen da.

b) Zenbat modutan ebaki daiteke kubo bat plano batez, lortutako sekzioa karratua izan dadin? Zer azalera du karratu horrek?
Sekzioa karratua da eta haren aldea kuboaren ertzaren
berdina da. Kuboa ebakitzean sortutako bi zatiak edo
poliedroak ortoedroak dira.

MATEMATIKA-GAITASUNA

Beste mota batzuetako simetria-planoek aurpegien

diagonaletatik eta aurkako ertzen pareen erdiko puntuetatik ebakitzen dute kuboa.

d) Triangelu angeluzuzen bat lortu nahi badugu, nola

ebaki behar da? Zer azalera du lor daitekeen triangelu handienak?

Kubo moztua

Kubo baten izkina guztietan zati txiki bat ebakiko dugu, bakoitzean lortutako sekzioa triangelu aldeberdina
izateko moduan.

Lortutako poliedroa kubo moztua da eta 14 aurpegi

ditu: 8 aurpegi erpinetan sortutako triangelu aldeberdinak dira, eta gainerako 6 aurpegiak, kuboaren aurpegietan sortutako oktogonoak, aurpegiei izkinetako triangeluak kendu ondoren.

134

c) Eta laukizuzen bat lortzeko? Laukizuzenak diren

sekzioen artean, zeinek du azalera maximoa? Kalkulatu azalera hori.

Ebakidurak ertz bakoitzaren zentroraino iristen badira,

lortutako poliedroa gainerakoen desberdina izango da:
triangeluak izango ditu, baina oktogonoak karratu bihurtuko dira.

Ebakidurak aurpegien zentroraino irits daitezke. Hala, beste solido platoniko bat lortzen da: oktaedroa.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

11
Tomografiak irudi geometrikoetan

Ikusi dugu nola lor daitezkeen gorputz geometriko baten sekzio lauak, planoen bidez ebakiz. Gainera, sekzio lau jakin batzuk zer gorputz geometrikorenak diren
ere zehaztu daiteke; hots, sekzio lauetatik abiatuta,
gorputz geometrikoa berregin.

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) Adierazi zer gorputzi dagokion segida tomografiko
bakoitza.

Tomografia Medikuntzako teknika modernoenetako bat

da. Aparatu konplexuen eta programa informatikoen bidez, giza gorputzaren zenbait ebakidura lau lortzen dira (erradiografien antzekoak). Eta ebakidura lau horietatik abiatuta, dagokion organoaren hiru dimentsioko irudia
lortzen da.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

b) Marraztu segida tomografiko hauek:

Prisma hexagonal erregular batena.
Oktaedro batena.
Piramide pentagonal erregular batena.
Oinarrietatik elkartutako bi konorena.
Aurpegi banatatik elkartutako bi tetraedrorena.
c) Kuboa margotutako planoaren plano paraleloen bidez ebakiz gero, zer segida lortuko duzu?

MATEMATIKA-GAITASUNA

Irudi geometrikoetan ere egin daiteke, eta errazagoa da

gainera. Esate baterako, kono bat hartu eta oinarriarekiko eta elkarrekiko paraleloak diren ebakidurak eginez
gero, eskuineko segida tomografikoa lortzen da.

d) Kubo moztua (izkina guztietan zati txiki bat ebakita duen kuboa) margotutako planoarekiko paraleloak diren planoen bidez ebakiz gero, zer segida
lortuko duzu?

Zilindro batekin gauza bera egin eta hau lortuko dugu:

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

135

11 Gorputz geometrikoak
PROBLEMAK EBAZTEKO ESTRATEGIAK
Zuhaitz-diagrama egitea
Estrategia Zenbait problematan, ebazpenak lortzeko, behar bezala antolatu eta eskema
egoki bat egin behar da.

Gehien erabiltzen den tekniketako bat zuhaitz-diagrama egitea da. Hala, problemak
izan ditzakeen ebazpenak ikus daitezke, bai eta hasierako puntutik amaierara
iristeko moduak ere.

EBATZITAKO PROBLEMA
A

Hiru ertzeko zenbat bide desberdin daude A erpinetik G erpinera joateko, ertz
beretik bi aldiz igaro gabe?

C
E

Planteamendua eta ebazpena

H

Diagraman, egon daitezkeen bide guztiak ageri dira.

F
G

Bideak

B
A

D
E

C
F
C
H
H
F

G
G
G
G
G
G

ABC G
AB F G
ADC G
A DH G
A EHG
AEFG

ESTRATEGIAK APLIKATZEA

A erpinetik B, D edo E erpinera joan gaitezke. Horietako bakoitzetik beste bi erpinetara igaro gaitezke
(ezin da ertz bat bi aldiz erabili), eta ondoren, G erpinera, ezin direlako hiru ertz baino gehiago
erabili bide bakoitzean.
Bost ertzeko zenbat bide desberdin daude A erpinetik G erpinera joateko?

PROPOSATUTAKO PROBLEMAK
1

Erreparatu oktaedroari.
a) Zenbat ertz ditu gutxienez
A erpinetik B erpinera
joateko bideak? Eta
gehienez?
b) Kalkulatu A erpinetik
B erpinera joateko hiru
eta lau ertzeko bide
desberdin guztiak.

136

2
A

Zuhaitz-diagrama baten laguntzaz,

kalkulatu baldintza hauek betetzen
dituzten ortoedro guztiak.
a) Zabalera, a, 6ren zatitzailea
den zenbaki lehen bat da.
b) Luzera, b, a baino handiagoa
eta 2 a baino txikiagoa den
zenbaki lehen bat da.
c) Altuera, c, b baino handiagoa
eta 2 b baino txikiagoa den
zenbaki lehen bat da.

b
a

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

11
MATEMATIKA ORDENAGAILUAN

Ireki CABRI programa, irudi hauek egiteko.

1. PRAKTIKA

(37. ariketa, 220. or.)

1. Egin 5 cm-ko aldea duen karratua, oinarri gisa erabiltzeko:

a)

tresna erabiliz, sakatu puntu batean (zentroa

izango da), eta gero, sakatu beste bi puntutan, karratu bat egiteko.
Hori egin ondoren, mugitu A erpina, karratuaren aldea 5 cm-koa
izan arte.
b) Jarri etiketa hauek erpinei: A, B, C eta D.

Simetria

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

CABRI ETA EXCEL-EKO PRAKTIKA

2. Egin sei karratuak:

a)

tresna erabiliz, egin poligonoaren simetrikoa BC

aldearekiko, eta egin gauza bera AB, CD eta AD aldeekiko. Alboan
ageri den irudiaren antzekoa lortuko duzu.

b) Egin berriro ere ADEF poligonoaren simetrikoa EF aldearekiko, eta

kuboaren garapen laua lortuko duzu.
Garapen laua

3. Segmento

tresna erabiliz, egin erlaitzak. Erabilitako etiketak ezkuta

ditzakezu,

sakatuz, irudia egitean. Azkenean,

alboan ageri den irudiaren antzekoa lortuko duzu (irudian soilik hiru erlaitz daude).

4. Inprimatu irudia,
kuboa.

5. Gorde irudia karpetan edo direktorioan,

tuz, eta eman izen hau: 11.unitatea_01.

2. PRAKTIKA

sakatuz, ebaki eta osatu

saka-

(37. ariketa, 220. or.)

TEKNOLOGIA BERRIAK

Ondoren, EXCEL erabiliko dugu kalkuluak egiteko. Ireki liburu berri bat eta
eman izen hau: POLIEDROAK.
1. Eman 11.unitatea_2a izena orri bati eta sortu alboan ageri den
taula.
2. Sartu formula hau B2 gelaxkan: =RAIZ(2)*A2 ; eta formula hau B3 gelaxkan: =RAIZ(3)*A2 .
3. Kopiatu emaitzak koadernoan.

ARIKETAK
1

1. praktikan egindako moduan, egin

221. orrialdeko 44. ariketako prismen garapen
laua, jarri erlaitzak eta berregin.

Gorde irudiak honela:

izen egokiak.

; eta eman

2. praktikan egindako moduan, kalkulatu

zer formula erabili behar diren eta ebatzi
38. eta 39. ariketak, POLIEDROAK
liburuko bi orritan.

Gorde liburua honela:

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

137

12 Gorputz geometrikoen bolumenak

UNITATEA HASI AURRETIK...
Sirakusa arpilatu zutenekoa
Arkimedes Sirakusakoa antzinako jakintsu ezagunenetako bat
izan zen. Sirakusan (Sizilia) jaio zen K.a. 287. urtearen inguruan eta
K.a. 212. urtean hil zen, erromatar armadak hiria setiatu zuenean,
Marcelo buru zela, hark jakintsuaren bizitza errespetatzeko
agindua eman zuen arren.
Diotenez, gaztetan Alexandriara (Egipto) joan zen eta han
Eratostenes ezagutu zuen. Jakintsu hari gutunak igortzen zizkion,
egindako aurkikuntzak jakinarazteko, Matematikakoak batik bat.
Ezaguna da mundu osoan, hidrostatikaren printzipio orokorra
formulatu zuelako. Dena den, makina sinpleei buruz egin zituen
azterketak ere bikainak dira; hala nola, palankari, plano inklinatuari,
txirrikari, ziriari eta torlojuari buruzkoak.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Hark egindako ekarpen fisiko-teknikoak Matematikari egin

zizkion ekarpenak baino garrantzitsuagoak izan ziren.
Dena den, haren azterketa geometrikoak bikainak izan ziren,
Euklidesen Elementuak alde batera utzita. Hain zuzen,
bere hilobia Zizeronek berraurkitu zuen K.a. 75. urtean, eta
esfera batean inskribatutako zilindro bat zuelako jakin zuen
Arkimedesen hilobia zela. Horrek adierazten du Arkimedesek
oso iritzi ona zuela egin zituen azterketa teorikoei buruz, azterketa
praktikoei buruzkoa baino hobea, mundu osoan ezagunak diren arren.

138

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

12
MATEMATIKAREN BITXIKERIAK

K.a. III. mendean, Hieron II.a erregeak gobernatzen zuen

Sirakusan. Errege horrek urrezko koroa bat egiteko agindu zion
urregile bati. Horretarako, urre puruzko lingote bat eman zion.
Urregileak lana amaitu eta koroa eman zionean,
erregeari zalantza bat sortu zitzaion. Urregileak urrearen
zati baten ordez kobrea erabil zezakeen, koroaren
pisua eta lingotearena berdinak izan zitezen.
Erregeak kasua aztertzeko eskatu zion Arkimedesi, garai
hartako jakintsu eta matematikari ospetsu bati.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

Arkimedes eta urrezko koroa

Problema konplexua zen eta Arkimedesek astia hartu zuen

pentsatzeko. Egun batean, bainuetan zegoela,
urez goraino betetako bainuontzi batean sartzean,
urak gainezka egiten zuela ohartu zen. Horrek eman zion problema
ebazteko gakoa, eta kondairak dioenez, kalera atera zen poz-pozik
larru bizitan, oihuka: Eureka!; grezieraz hau esan
nahi du: Aurkitu dut! edo Ebatzi dut!.
Arkimedes ohartu zen, gorputz bat likido batean murgilduz gero,
gorputzaren bolumen bera duen likido kantitatea desplazatzen dela.
Printzipio hori aplikatuz, koroa kupel bat uretan murgildu zuen
Arkimedesek eta isuritako ur kantitatea erregeak urregileari emandako
lingotearen moduko batek isuritako bera ez zela ohartu zen. Horrek
esan nahi zuen koroa osoa ez zela urrezkoa, urrea balitz lingoteak
desplazatutako ur kantitate bera desplazatuko lukeelako,
edonolakoa izanik koroaren forma.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Urrearen dentsitatea kobrearena baino handiagoa da. Beraz,

urrezko koroa egiteko erabilitako bolumenak txikiagoa izan behar du,
urrearen zati baten ordez kobrea erabiltzen bada.

Sophie Germain
Sophie Germain 1776. urtean jaio zen. Matematikarekiko izugarrizko
grina zuenez, aitak ezkutatu egiten zizkion kandelak, gauez ikasten
ez jarduteko.
Sophiek, emakumea zenez, ezin izan zuen cole Polytechnique
izenekoan sartu. Horregatik, antzinako ikasle baten nortasuna hartu
zuen (Antoine-August Le Blanch). Ikasketak postaz egin arren,
hilabete batzuen buruan, arduradunak, Lagrangek, elkarrizketa
bat izateko eskatu zion, erantzun bikainak ematen zituelako.
Hala, bere benetako nortasuna agerian geratu zen.
Sophie bularreko minbiziak jota hil zen. Izugarrizko gaitasuna izan
arren, ez zuten sartu Eiffel Dorrean inskribatu zituzten 72 jakintsu
frantsesen artean, 1889. urtean, dorrea eraiki zutenean.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

139

12 Gorputz geometrikoen bolumenak

AURRETIKO EDUKIAK
KOMENI DA...
Kuboa eta ortoedroa zer diren
jakitea.

Bolumen-unitateak ikasteko
beharko duzu.

Kuboaren aurpegi
guztiak karratuak dira.

KOMENI DA...

46 100 = 4.600

4.600 : 100 = 46

2,074 100 = 207,4

2,074 : 100 = 0,02074

Batekoak eta zenbait zerok

osatutako zenbakiez biderkatzen
eta zatitzen ongi jakitea.

Ortoedroaren aurpegi
guztiak laukizuzenak
edo karratuak dira.

IZAN ERE...

IZAN ERE...
Erabilgarria da neurri-unitate
batetik besteetara pasatzeko.

dam3

m3

dm3

cm3

mm3

: 1.000

: 1.000

: 1.000

1.000

1.000

1.000

hm3
G

: 1.000

: 1.000

: 1.000

IZAN ERE...
Gorputz geometrikoen
bolumenak aztertzeko
erabiliko duzu.

: 10

10

10

Hamarrena

10

: 10
G

HamarreBatekoa
koa

: 10

: 10

Milakoa Ehunekoa

10

: 10

Ehunena Milarena

Hamar
milakoa
HM

IZAN ERE...

: 10
G

Zenbaki-sistema hamartarreko
ordenen arteko baliokidetasunak
gogoratzea.

: 10
G

10

KOMENI DA...

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

1.000

km3
G

Bolumen-unitateak erabiltzen
jakitea.

1.000
G

1.000

KOMENI DA...

10

10

Neurri-unitateen multiploen
eta azpimultiploen
arteko loturak ulertzen
lagunduko dizu.

140

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

12

2 hm 5,1 dam 27 m

NOLA IDAZTEN DUGU?

Luzera-neurri bat da,
modu konplexuan
adierazia.

Neurriak modu konplexuan adierazteko,

unitateen artean zurigune bat
utzi behar da.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

kilo- (k)

1 km Kilometro bat 1.000 metro dira.

1 kl
Kilolitro bat 1.000 litro dira.
1 kg Kilogramo bat 1.000 gramo dira.

1.000 bateko adierazten duen

aurrizkia.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

hekto- (h)

1 hm Hektometro bat 100 metro dira.

1 hl
Hektolitro bat 100 litro dira.
1 hg Hektogramo bat 100 gramo dira.

100 bateko adierazten duen

aurrizkia.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

deka- (da)

1 dam Dekametro bat 10 metro dira.

1 dal Dekalitro bat 10 litro dira.
1 dag Dekagramo bat 10 gramo dira.

10 bateko adierazten duen

aurrizkia.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

dezi- (d)

1 dm Dezimetro bat 0,1 metro dira.

1 dl
Dezilitro bat 0,1 litro dira.
1 dg Dezigramo bat 0,1 gramo dira.

Batekoaren hamarrena
adierazten duen
aurrizkia.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

zenti- (c)

1 cm Zentimetro bat 0,01 metro dira.

1 cl
Zentilitro bat 0,01 litro dira.
1 cg Zentigramo bat 0,01 gramo dira.

Batekoaren ehunena
adierazten duen
aurrizkia.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

mili- (m)

1 mm Milimetro bat 0,001 metro dira.

1 ml Mililitro bat 0,001 litro dira.
1 mg Miligramo bat 0,001 gramo dira.

Batekoaren milarena
adierazten duen
aurrizkia.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

ZER ESAN NAHI DU?

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

IDAZKERA MATEMATIKOA

141

12 Gorputz geometrikoen bolumenak

EGUNEROKO BIZITZAN... Lanak eta berritzeak
Proiektu honen helburua zuk hau ikastea da:
Gorputz geometrikoak bereiztea, eguneroko bizitzan.
Azalerak eta bolumenak kalkulatzea, zenbait testuingurutan.

Etxebizitza bateko zorua berritzea

Belenek bigarren eskuko etxebizitza bat erosi du. Zenbait berritze egin behar dituenez, plano bat egin du
1 : 200 eskalan, gastuak kalkulatzeko, gutxi gorabehera. (Gogoratu 1 : 200 eskalak esan nahi duela planoko
1 cm errealitatean 200 cm direla). Etxebizitzako sabaien altuera 2,7 m-koa da.

Sukaldea

Logela

Korridorea
Bainugela
Egongela

EGIN ARIKETA HAUEK:

MATEMATIKA-GAITASUNA

a) Kalkulatu etxebizitzako gela bakoitzaren azalera eta

azalera osoa.
Egin beharreko berritze-lanen artean, etxebizitzako zorua aldatu eta parketa eta zeramika jarri nahi ditu zenbait gelatan. Parketak 30,21 /m2 balio du, eta zeramikak, 23,43 /m2.
Gainera, aire egokitua ere jarri nahi du etxeko zenbait
gelatan.

c) Zenbat balio du bainugelan eta sukaldean zeramikazko lurra jartzeak?

d) Gela bat hozteko behar den frigoria kopurua kalkulatzeko, gelaren azalera (metro koadrotan) bider
120 egin behar da. Kalkulatu zenbat frigoria behar
diren gela bakoitza hozteko.

Pintura-potoak

Belenek etxeko hormak margotu nahi ditu. Pinturadendan zenbait aukera eman dizkiote, potoen neurriak,
prezioa eta errendimendua kontuan hartuta.
10 cm-ko erradioa eta 12 cm-ko altuera dituen poto zilindrikoa; prezioa 5 , eta errendimendua, 2 m2/l.
15 cm-ko erradioa eta 10 cm-ko altuera dituen poto zilindrikoa; prezioa 6,50 , eta errendimendua, 3 m2/l.
20 cm-ko erradioa eta 15 cm-ko altuera dituen poto zilindrikoa; prezioa 9 , eta errendimendua, 4 m2/l.

142

b) Zenbat balio du logelan, egongelan eta korridorean

parketa jartzeak?

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) Kalkulatu zer azalera margotu behar duen (etxebizitzako sabaia barne).
b) Marraztu potoen garapen lauak.
c) Zer potok du bolumen handiena? Zenbat metro koadro margo daitezke mota bakoitzeko potoa erabiliz?
d) Mota bakoitzeko zenbat poto behar dira etxebizitza
margotzeko?
e) Zein da aukerarik merkeena?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

12
Trastelekua berritzea

Etxebizitzarekin batera trastelekua erosi du. Trastelekua

ortoedro formakoa da eta neurri hauek ditu: 60 dm,
48 dm eta 26 dm. Margotu eta zeramikazko zorua jartzea pentsatu du Belenek.

Trastelekuaren erdian kutxa kubikoak jarri nahi ditu,

berdinak eta ahalik gehienak, eta haien artean tarterik
utzi gabe.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) Mota bakoitzeko zenbat poto behar ditu trastelekua
margotzeko?
b) Zein da aukerarik merkeena?
c) Zenbat kostatuko zaio trastelekua konpontzea?
EGIN ARIKETA HAUEK:
a) Kalkulatu trastelekuaren bolumen osoa.
b) Kutxen ertzaren balioak ortoedroaren luzeraren,
zabaleraren eta altueraren erdiaren zatitzaile osoa
izan behar du. Gainera, ahalik handiena izan behar
du. Zer luzera izan behar du ertzak?
c) Kalkulatu kutxa bakoitzaren bolumena.
d) Zenbat kutxa sartzen dira zehatz-mehatz trastelekuaren erdian?
e) Eta trasteleku osoan?

Igerilekuaren mantentze-lanak

Belenen etxebizitzaren komunitatean bi igerileku daude. Igerileku bat haur txikientzat da, eta bestea, 12 urtetik gorakoentzat. Igerilekuak margotu egin behar direla jakinarazi die komunitateko presidenteak 100
auzotarrei. Haurrentzako igerilekuaren neurriak beheko irudian ageri dira.
0,5 m

Helduen igerilekuaren forma eta neurriak beheko irudian ageri dira.

MATEMATIKA-GAITASUNA

25 m
10 m

2m

5m

0,5 m

1m
1,5 m

EGIN ARIKETA HAUEK:

3m

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) 1 kg-eko poto bat erabiliz 4 m 2 margotzen badira,
zenbat poto behar dira igerilekua margotzeko?
b) Poto bakoitzak 6,12 balio badu, zenbat ordaindu
behar du auzotar bakoitzak pinturagatik?
c) Kalkulatu igerilekuaren bolumena.

a) Kalkulatu igerilekuaren bolumena.

b) Kalkulatu zenbat denboran beteko den, minutuko
300 litro isurtzen dituen iturri bat erabiliz.
c) Igerilekuetako ura baldintza hobezinetan egon dadin, 20 g kloro gehitu behar dira 15 m 3 ureko,
5 egunetik behin. Zenbat gramo kloro beharko dira
komunitateko bi igerilekuen mantentze-lanak egiteko 60 egunean?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

143

12 Gorputz geometrikoen bolumenak

PROBLEMAK EBAZTEKO ESTRATEGIAK
Taulak, grafikoak eta ekuazioak erabiltzea
Estrategia Matematikan sarritan agertzen dira elementuen (zenbakiak, irudiak eta abar)

sekuentziei buruzko problemak. Sekuentzia askok patroi edo erregulartasun jakin

batzuei jarraitzen diete eta haien berri izan behar da, problemak ebazteko.
Orrialde honetako problemetan, erregulartasunak aurkitu behar dira gorputz
geometrikoen sekuentzietan.

EBATZITAKO PROBLEMA
4

Erreparatu alboko polikuboen

sekuentziari. Marraztu, koadernoan,
sekuentziako hurrengo
bi polikuboak. Ondoren, idatzi
n. lekuan dagoen polikuboaren
bolumena, kubo bat unitate
gisa hartuta.

3
2
1

Planteamendua eta ebazpena

Aurreko sekuentziako kuboen kopurua zenbaki bakoitiz osatutako segida honek adierazten du:
1, 3, 5, 7, 9, 11, , 2n 1
Beraz, zenbaki horiek sekuentziako polikuboen bolumenak adierazten dituzte.
n. lekuko polikuboaren bolumena 2n 1 da.

ESTRATEGIAK APLIKATZEA

PROPOSATUTAKO PROBLEMAK
1

Erreparatu aurreko sekuentziari eta

polikubo bakoitzaren azalerari, aurpegi
baten azalera unitate gisa hartuta. Idatzi
polikubo bakoitzaren azalera beheko taulan.
Zer erregulartasun hauteman duzu
sekuentziako ondoz ondoko bi polikuboren
artean? Adierazi erregulartasun hori (ez da
beharrezkoa n-ren mende idaztea).
Polikuboak
Azalera

1
6

2
14

Erreparatu kuboen sekuentziari. Zer erregulartasun

edo arau orokor hauteman duzu ertzen
neurrian? Zenbatekoa da n 2. lekuko kuboaren
ertzen batura?
3
2
1

6
Osatu taula eta idatzi n. lekuan dagoen
kuboaren bolumena.
Kuboaren lekua
sekuentzian

6 n

Bolumena

144

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

12
MATEMATIKA ORDENAGAILUAN
IKASGELARAKO BALIABIDEAK

CABRI ETA EXCEL-EKO PRAKTIKA

Ireki CABRI programa, ariketako irudia egiteko.

1. PRAKTIKA
1.

(55. ariketa, 236. or.)

tresna erabiliz, egin elipse bat (bost puntu behar dira: A, B eta beste hiru puntu).

v.
tresna erabiliz, egin bektore bertikal bat:

2.

tresna erabiliz, egin

v bektorearen bidezko elipsea-

3.
ren translazioa.

4. Egin A eta B puntuak eta haien puntu eraldatuak, A' eta B', lotzen dituzten bi zuzenki.
5. Gorde irudia karpetan edo direktorioan,
tuz, eta eman izen hau: 12.unitatea_01.

2. PRAKTIKA

saka-

(55. ariketa, 236. or.)

Orain, EXCEL erabiliko dugu kalkuluak egiteko. Ireki POLIEDROAK liburua.

1. Eman izen hau orri bati: 12.unitatea_02a.
2. Sortu irudian ageri diren errotuluak.
3. Sartu formula hau D2 gelaxkan: =PI()*B2^2*C2 . Formula horrek zilindro
baten bolumena ematen du. PI() balioa zenbakiaren balioa (15 zifra
hamartar) adierazteko erabiltzen da.
4. Sartu formula hau D3 gelaxkan: =1/3(PI()*B2^2*C2) ; kono baten bolumena kalkulatzeko balio du.

TEKNOLOGIA BERRIAK

Orain datuak sar daitezke, bai eta zilindroen eta konoen bolumenak kalkulatu ere, oinarriaren erradioa (B2 edo B3 gelaxka) eta gorputzaren altuera (C2 edo C3 gelaxka) emanda.
5. Irudiko zilindroaren kasuan, sartu 8 zenbakia B2 gelaxkan (diametroa
16 delako) eta 15 zenbakia C2 gelaxkan. Erreparatu D2 gelaxkan ageri
den balioari.

ARIKETAK
1

1. praktikan egindako modu berean, ireki

irudi bat CABRI programa erabiliz eta sortu
kono bat (237. orrialdeko 63. ariketako b) atala).
Horretarako, elipse bat marraztu eta
elipsearen zentroa transladatu beharko
duzu, bektore bertikal baten bidez, konoa
bistaratu arte.
Gorde irudia karpetan eta eman izen hau:
12.unitatea_63.ariketa.

EXCELeko liburu horretako orri berean,

sartu 63. ariketako b) ataleko konoari dagozkion
balioak, r = 3 eta h = 11, alegia, eta konoaren
bolumena lortuko duzu.

Ireki orri berri bat eta sortu formulak dituen

taula bat, esferaren bolumena kalkulatzeko.
Ebatzi 238. orrialdeko 70. ariketa.

Gorde liburua honela:

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

145

13 Funtzioak
UNITATEA HASI AURRETIK...
Buru-argitasuna eta ezpata
Ren Descartes La Haye-n jaio zen, Poitiers (Frantzia)
hiritik hurbil, 1596. urtean eta Stockholmen (Suedia) hil,
1650. urtean. La Flche hiriko Jesuiten Ikastetxean hasi zen
ikasten eta oinarri sendoa lortu zuen kultura klasikoan:
Latina, Greziera, eta Matematika purua eta aplikatua
ikasi zituen; aurrez Christopher Claviusek gainbegiratu zituen.
Geroago, Poitiersko Unibertsitatean Zuzenbidean
graduatu zen arren, ikasketa horiek ez zituen
oso gustuko izan.
Testu-liburuan ageri den pasartea 1619. urtekoa da.
Urte hartan, Descartesek Isaac Beeckman ezagutu
zuen, eta ordutik aurrera, lagun minak izan ziren.
Gaztetan, Europan zehar ibili zen Descartes;
batzuetan, bere kasa, eta beste batzuetan,
halabeharrez soldadu eginda, armadaren batean.
Bidaia horietan, garai hartako pentsalari ospetsuenetako
batzuk ezagutu zituen.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Filosofia modernoaren aitzindaritzat hartzen da eta haren

lanik ezagunena Metodoaren diskurtsoa da; Matematikari
egindako ekarpen nagusia, berriz, Geometria lanean
garatu zuen Geometria analitikoa asmatzea izan zen.

146

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

13
MATEMATIKAREN BITXIKERIAK

Zenbaitetan, lotuta dauden bi magnituderen balioen pareak izan eta

tarteko balioak kalkulatu behar izaten ditugu.

Nola kalkula ditzakegu pare berri horien balioak, funtzioaren

adierazpen aljebraikoa jakin gabe?
Horretarako, grafikoki adierazi eta interpolazioa egingo dugu.
Interpolatzea hau da: datu ezagunetatik abiatuta, haien arteko balioen
pare berri bat lortzea.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

Kontuz batez bestekoekin

Elenek ordenagailu bat erosi du 1.500 -an. Aldizkari batean irakurri

du zer balio duen ordenagailu horrek urtebete barru, 2 urte barru eta
4 urte barru. Balioak taulan ageri dira.
0

Urtea

1.500 1.200

Balioa ()

960

615

Nola kalkula dezake zer balio izango duen hiru urte barru?
Balioen pare ezagunak grafiko batean adieraziko ditugu.

galdutako balioa

2 urtean (4 2) 960 615 = 345

Urtebetean

x=

galdutako balioa

345
= 172,50 denez, hiru urte barru izango duen balioa:
2
960 172,50 = 787,50

1.200
900
600
300
1

5
IRAKURTZEKO GAITASUNA

Zenbakien bidez kalkulatuko dugu balioa:

1.500
Balioa ()

2 eta 4 urteri dagozkien puntuak zuzenki baten bidez elkartuko

ditugu. 3 baliotik zuzen bertikal bat eta ebakidura-puntutik ardatz
bertikalera zuzen paralelo bat marraztuz gero, ordenagailuaren
balioa 800 ingurukoa dela hautematen da.

Urteak

Gauss
Gauss Brunswick-en jaio zen 1777. urtean.
Matematikari, fisikari eta astronomo nabaria izan zen.
10 urte zituela, irakasleak lehen 100 zenbaki arruntak
batzeko problema planteatu zien. Ikaskideak batuketa
amaigabeak egiten hasi ziren, eta Gaussek, berriz,
berehala idatzi zuen emaitza arbelean.
Aritmetikako liburu bat oparitu zion irakasleak,
eta Gaussek irakurri eta zuzendu egin zuen.
Gaussek Matematika ikasi zuen. Matematikako
katedraduna izan zen Kazan-en eta Astronomiakoa
Gttingen-en.
Gttingenen hil zen 1855. urtean.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

147

13 Funtzioak
AURRETIKO EDUKIAK
KOMENI DA...

Balio batzuk hartuta, beste batzuk lortuko ditugu, eragiketa aritmetikoak eginez.

Zenbakizko taulak erabiltzen jakitea.

Batugaia

Batugaia

Batuketa

1+7=8

2+7=9

3 + 7 = 10

4 + 7 = 11

5 + 7 = 12

IZAN ERE...
Funtzioak taulen bidez adierazteko
beharko dituzu.

KOMENI DA...

Planoan puntu bat aurkitzen

jakitea.

Zuhaitza (C, 4) laukian dago.

Ospitalea (B, 2) laukian dago.

Aintzira (F, 2) laukian dago.

IZAN ERE...
Puntu baten koordenatuak
zehazten lagunduko dizu.

KOMENI DA...
MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

Adierazpen aljebraiko bat zer

den gogoratzea.

1
A

ADIERAZPEN ALJEBRAIKO bat eragiketa aritmetikoen ikurren bidez lotutako

zenbakien eta letren multzo bat da.

Enuntziatua

Adierazpen aljebraikoa

Zenbaki baten hirukoitza

IZAN ERE...
Zenbait magnituderen arteko
lotura adierazteko
erabiliko duzu.

Zenbaki baten erdia

Zenbaki baten berbidura

KOMENI DA...

Polinomio hau daukagu:

P (x) = 3x 2 x + 1

Polinomio baten zenbakizko

balioa nola kalkulatzen den
gogoratzea.

x = 2 bada, hau da polinomioaren zenbakizko balioa:

3x
x
2
x2

P (2) = 3 22 2 + 1 = 12 2 + 1 = 11

IZAN ERE...
Funtzioak adierazteko
erabiliko duzu.

148

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

13

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

(x, y )

Funtzio baten pare ordenatu

bat adierazten du.

(x, f (x ))

Pare ordenatu bera adierazten du.

Funtzio baten grafikoko puntu bat adierazteko,

lehen koordenatua x letraren bidez idazten da,
eta bigarrena, y letraren bidez edo funtzioaren
adierazpenaren, f (x )-ren, bidez.

(1, 2)

Planoko puntu bat adierazten du.

(1,3; 2,4)

Planoko puntu bat adierazten du,

koordenatu hamartarrak dituena.

Planoko puntu bat adierazi nahi badugu,

puntuaren bi koordenatuak idatzi behar dira
parentesi artean, eta koma batez eta espazio
batez bereizita.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

IDAZKERA MATEMATIKOA

Batzuetan, grafiko baten puntu batez ari bagara,

soilik x-ren koordenatua ematen dugu; esate baterako:
f funtzioak maximo bat du x = 2 puntuan.
Horrek esan nahi du maximo bat duela
(2, f (2)) puntuan.

X, OX

NOLA IDAZTEN DUGU?

OX edo abzisa-ardatza
deritzogu ardatz horri.
Grafikoan X soilik
idazten dugu.

Abzisa-ardatza adierazten dute.

Y

Koordenatu-jatorria adierazten du,

(0, 0) puntua.

Y, OY

Ordenatu-ardatza adierazten dute.

OY edo ordenatu-ardatza
deritzogu ardatz horri.
Grafikoan Y
soilik idazten
dugu.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

f (x) = x 5

Funtzio bat f (x ) adierazpenaren bidez edo

y letraren bidez adieraz daiteke.

y=x5

x 5 adierazpen
aljebraikoa duen funtzioa
adierazten dute.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

(x, y )

(2, 3) puntua f funtziokoa dela esaten badugu,

horrek esan nahi du, x = 2 bada, y = 3 izango dela
edo f (2) = 3. Hau da, (2, 3) = (2, f (2)).

Zenbaki batek eta zenbaki

horretarako funtzioak duen balioak
(x, f (x)) osatutako puntua adierazten dute.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

ZER ESAN NAHI DU?

149

13 Funtzioak
EGUNEROKO BIZITZAN... Grafikoak zientzietan
Proiektu honen helburua zuk hau ikastea da:
Benetako egoeretatik ateratako funtzioak aztertzea, haien grafikoetatik abiatuta. Erlazio
funtzional bat grafiko bidez adieraztea, balio-taula batetik abiatuta, eta funtzioaren adierazpen
aljebraikoa lortzea. Erlazio funtzional baten adierazpen grafikoa lortzea, adierazpen aljebraikotik
abiatuta. Erlazio funtzionalen taulak egitea, enpirikoki lortutako balioak erabiliz.

Beroa-tenperatura grafikoak egoera-aldaketetan

EGIN ARIKETA HAUEK:

Beroa energia forma bat da. Gorputz bati beroa ematen badiogu, gorputz horren berotasun maila handitzeko erabiltzen da energia hori. Berotasun maila horri
tenperatura deritzogu.

a) Zer adierazten da X ardatzean? Eta Y ardatzean?

Tenperatura jakin batzuetara iristean (desberdinak

substantzia bakoitzerako), urtze-puntua eta irakitepuntua izenekoak, energia (bero) gehiago emateak ez
du esan nahi tenperatura handituko denik, substantziaren egoera aldatuko dela baizik.

c) Nola interpretatuko zenituzke ezkerrean ageri den

grafikoan I, II eta III
izenez adierazi diren tarteak?

Urtze-puntua: solidotik likidora pasatzea.

Irakite-puntua: likidotik gasera pasatzea.
Grafikoan, prozesu hori ageri da uraren kasurako.
Y
b

III
II
I

b) Zer tenperatura dagozkie a eta b letrei?

d) Egin aurrekoaren
moduko grafiko bat
burdinarentzat,
kontuan hartuta
burdinaren urtzepuntua 1.536 C
dela, eta irakitepuntua, 3.000 C.

MATEMATIKA-GAITASUNA

Populazio baten hazkundea

Izaki bizidunen zenbait populazioren hazkundea oso

azkarra izan daiteke. Erreparatu beheko taulari, laborategian egindako bakterio-hazkuntza baten bakterio
kopurua ageri da bertan.
Denbora (h) Bakterioak (milaka)
0
100
1
165
2
272
3
448
4
739
5
1.218

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) Adierazi datuak grafiko batean.
b) Elkartu puntuak zuzen zatien bidez. Inklinazio bera
al dute guztiek?
c) Zenbat bakterio egongo dira 6 ordu pasatutakoan?
Eta 10 ordu pasatutakoan?
d) Adierazi grafikoki bakterioek bikoizteko behar duten
denbora; esate baterako, 100 bakterio izatetik 200
bakterio izatera.
e) Kalkulatu grafikoki zenbat denbora pasatu behar
duen, gutxi gorabehera, 5.000 bakterio egoteko.
f) Idatzi bakterioen populazioa denboraren mende
adierazten duen adierazpen aljebraikoa.

150

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

13
Sistema elastikoak

Sistema elastiko batek (malguki bat, esate baterako) indar zuzenki proportzionala egiten du oreka-posizioarekiko lortutako luzapena edo luzerarekiko.
Horri Hooke-ren legea deritzo eta hau da lege horren
adierazpen aljebraikoa: F = k x; k sistemaren konstantea da; x, luzapena; eta F, indarra. Beraz, funtzio lineala da.
Malguki bat daukagu; malgukiaren konstantea 2,5 da,
eta gehieneko luzera, 10 cm.

b) Zer indar dagokio 5,5 cm-ko luzapenari? Eta 11 cm-ko

luzapenari?
c) Indarra 10 N bada, zer luzapen izan du malgukiak?
Eta indarra 20 N bada, luzapena bikoitza izango al
da?

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

d) Beste malguki baten konstantea 5 da, eta elastikotasun-muga, 20 cm. Adierazi grafiko bidez Luzapena-Indarra erlazioa. Zer ezaugarri ditu funtzioak?

EGIN ARIKETA HAUEK:

Indarra (N)

a) Adierazi erlazio funtzional hau: Luzapena (cm-tan)Indarra (newtonetan, N).

28
26
24
22
20
18
16
14
12
10
8
6
4
2
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

CO2-a eta berotze globala

Zenbati gasek berotegi-efektua sortzen dute. Hori gabe

ez legoke bizitzarik planeta honetan. Gas horiek karbono
dioxidoa (CO2) eta metanoa (CH4) dira, esate baterako.
Dena den, industria-arotik, giza jardueraren ondorioz,
gas horien kantitatea atmosferan gehiegizkoa da, gas
gehiegi isuri direlako. Batik bat, erregaiak erretzeagatik; esate baterako, petrolioa, ikatza eta gasa. Gehiegizko CO2 horrek atmosfera gehiegi berotzea dakar, besteak beste.
Itxuraz, atmosferako CO2 kantitateak maila jakin bati
eutsi zion, mendeetan zehar. Baina industria-aroa hasi
zenetik, kantitate hori % 30 handitu da, gutxi gorabehera.
Klima Aldaketan Aditutakoen Gobernu arteko Panelak
(IPCC), klimatologian adituak diren zientzialarien nazioarteko foroak, txosten bat argitaratu zuen 1990. urtean, eta beste bat, 1995. urtearen amaieran.

Txosten horietan diotenez, isurien gaur egungo indizeak bere horretan jarraituko balu, atmosferako CO2-aren
kontzentrazioa industria-iraultzaren aurretikoa halako
bi izango litzateke XXI. mendearen erdialdean. Kontzentrazio hori ppb-tan (CO2 partikulak mila milioi partikulako) neurtzen da. Industria-aroaren aurretik, atmosferako kontzentrazioa 0,28 ppb zen.

EGIN ARIKETA HAUEK:

a) CO2-aren zer kontzentrazio (ppb-tan) dago gaur
egun?
b) Kontuan hartuta CO2-aren kontzentrazioa % 12 handitzen dela hamar urtetik behin, egin taula bat eta
adierazi bertan mende amaierara arteko CO2-aren
kontzentrazioak.
c) Adierazi taulako datuak grafiko baten bidez.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

151

MATEMATIKA-GAITASUNA

Luzapena (cm)

13 Funtzioak
PROBLEMAK EBAZTEKO ESTRATEGIAK
Grafikoak eta marrazkiak interpretatzea
Estrategia Grafikoak interpretatzean, erroreak sortzen dira, grafikoa eta enuntziatuarekin
batera ageri ohi den marrazkia nahastean. Grafikoak bi aldagairen erlazioen
adierazpen abstraktuak dira.

Zenbait kasutan, bi aldagaien arteko erlazioa erraz interpretatzen da,

eta grafikoa testuarekin batera ageri den marrazkitik ondorioztatzen da zuzenean,
nolabaiteko antza dutela. Dena den, beste batzuetan, bi aldagaien arteko
erlazioak ez du zerikusirik marrazkiarekin. Hori gertatzen da, hain zuzen,
problema hauetan.

EBATZITAKO PROBLEMA
MERANO-APRICA

Igandea, ekainaren 5a. 195 km

GPM

CIMA COPPI

10

20

30

40

50

60

70

80

90

100

Banakako erlojupekoa

110
GPM

120

130

140

150

160

Valico di
S. Cristina 1.427 m
APRICA 1.181 m
GPM

Aprica 1.181 m

Edolo 699 m

Passo del Mortirolo 1.582 m

Grosotto 843 m

Bormio 1.225 m

Passo dello Stelvio 2.758 m

GPM

Trafoi 1.543 m

Lasa 869 m

Castelbello 587 m

3.000
2.800
2.600
2.400
2.200
2.000
1.800
1.600
1.400
1.200
1.000
800
600
400
200
m0
km 0

Rabia 520 m

Zer grafiko dagokio txirrindulari

baten abiadurari etapa osoan
zehar?

15.a

MERANO 365 m

Giroko etapa nagusiaren profila

alboko marrazkian ageri da.

170

Mendiko Sari Nagusia

180

190

Anoa

Planteamendua eta ebazpena

Abiadura

ESTRATEGIAK APLIKATZEA

Txirrindulariak zerotik hasi da eta abiadura jakin bat lortu du. Igotzen hasi ahala, abiadura txikituz joango da,
gailurrera iritsi arte. Beherakoan, gero eta gehiago handituko da, jaisten amaitu arte. Gero, gorantz egingo
du, abiadura txikituko da gailurreraino, eta horrela ibilbidea osatu arte.

Distantzia

PROPOSATUTAKO PROBLEMA
Hona hemen Espainiako itzuliko etapa
baten profila.

17.a

Cotefablo mendatea
(1.410 m)
1
Broto
Biescas
(900 m)
(850 m)

Zer grafiko dagokio txirrindulari

baten abiadurari etapa osoan
zehar?

Cerler

La Foradada
mendatea
(1.020 m)
2

Ampriu gaina
(1.930 m)
Cerler
(1.520 m)

Ainsa
(550 m)

152

166 km

Sabianigo

20

40

60

80

100

120

140

160

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

13
MATEMATIKA ORDENAGAILUAN

Ireki EXCELeko liburu berri bat eta eman izen hau: FUNC_ESTAD2. Eman
izen hau lehen orriari: 13.unitatea_1a.
EXCEL ez da grafikoen programa bat, DERIVEren moduan, baina puntu-grafikoak eta beste mota batzuetakoak egiteko aukera ematen du, taula batetik
abiatuta. Beraz, interesgarria da unitate honetarako.

1. PRAKTIKA

(34. ariketa, 250. or.)

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

EXCEL-EKO PRAKTIKA

1. Idatzi 1. ilarako errotuluak: litroak A1 gelaxkan eta Prezioa () B1 gelaxkan. A zutabean, idatzi litroak (1, 2, 3, ...) 6 arte, A2, A3, ..., A7 gelaxketan.
2. Kokatu B2 gelaxkan eta idatzi litro baten balioa =1,25*A2 . Erreparatu
balioari.
3. Kopiatu formula, CTRL+C eta CTRL+V sakatuz, B3 eta B7 artean.
4. Grafikoa egingo dugu. Horretarako, grafikoen morroia,
, aktibatuko
dugu. Horrek grafiko mota eta kokapena hautatzeko aukera emango digu. Hautatu gelaxken A1:B7 heina, irudian ageri den moduan, eta egin
urratsak, adierazitako ordenan (urrats bakoitza amaitu ondoren, sakatu
, eta 4. urratsa amaitzean,
).

Azpimota

1. urratsa: Grfico: Dispersin. Subtipo: Lneas.

2. urratsa (grafikoa ikusten da).
3. urratsa: Opciones: ardatzak aldatu daitezke, etiketak jarri, banaketa-lerroak, datuen errotuluak (aukera horietako batzuk alda daitezke aurrerago).
4. urratsa: Ubicacin. Grafikoa beste orri batean edo laneko orri berean jartzeko aukera ematen du. Hautatu bigarren aukera.

TEKNOLOGIA BERRIAK

5. Erreparatu lortutako grafikoari:

6. Jarri ardatzen geziak, x eta y etiketak, eta osatu grafikoko lerroa, koordenatu-jatorrian hasteko moduan.

ARIKETAK
1

Modu berean, ireki orri berri bat, eman

13.unitatea_2a izena eta egin 257. orrialdeko
64. ariketa.

Ireki orri berri bat, eman 13.unitatea_3a izena

eta ebatzi 257. orrialdeko 65. ariketa.

Gorde liburua honela:

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

153

14 Estatistika
UNITATEA HASI AURRETIK...
Pax Augusta
Kaio Julio Zesar Oktavio Augusto, ezagunagoa Zesar
Augusto izenez, K.a. 63. urtean jaio eta K.o. 14. urtean
hil zen. Bere buruari ez zion enperadore titulua eman,
Princeps Civium proklamatu baizik; hau da, hiritar nagusia.
Erromako lehen enperadorea eta garrantzitsuena
izan zela onartzen da.
Erroman, urte asko iraun zuen gerra zibila Augustok
irabazi ondoren, bakealdia iritsi zen, Pax Augusta
deiturikoa. Orduan, Inperioko sistema politikoa,
militarra eta ekonomikoa antolatzen hasi ziren.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

Erromatar inperioa oso zabala zen, eta hura gobernatzea

eta hark sortutako baliabideak antolatzea ez zen lan erraza.
Augustok errolda egiteko agindua eman zuen, hau da,
pertsonen eta ondasunen inbentarioa, inperioaren
benetako egoeraren berri izateko.

154

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

14

GKEak eta inkestak

GKEak (Gobernuz Kanpoko Erakundeak) herrialde ahulenei
laguntzeaz arduratzen diren elkarteak dira. Horretarako, boluntarioen
laguntza izaten dute, bai eta harpidetza partikularrak eta elkarte
laguntzaileak ere, babes ekonomikoa ematen dietenak.
Espainian, 1999. urtean, 260 GKE zeuden erroldatuta. Hona hemen
ezagunenetako batzuk: Manos Unidas, Mdicos sin Fronteras, Fundesco,
Critas Espaola, Cruz Roja Espaola eta Unicef. 1992. urtean sortutako
Europar Batasunaren Laguntza Humanitariorako Bulegoak (ECHO),
5.000 milioi euro inguru bideratu zituen erakunde horien bidez.
Erakunde gehienak europarrak ziren. Munduko emaile humanitario
handiena da, Estatu Batuekin batera, eta nazioarteko laguntzaren
% 50aren arduraduna.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

MATEMATIKAREN BITXIKERIAK

Horregatik, sarritan inkestak egiten dira, hiritarrek GKEei buruz

zer iritzi duten jakiteko. Inkesta horietako batean, gai horrekin lotutako
zenbait galdera ageri ziren. Ondoren, galdera horietako batzuk
ekarriko ditugu.
2. Haien berri baduzun ala ez
kontuan hartu gabe, zer deritzozu
horrelako GKEek egiten
duten lanari?

Bai % 88,1

% 11,7
Ez
ED/EE
% 0,2

Oso ongi % 30,7

% 48,0
Ongi
Erdipurdi % 10,9
% 1,0
Gaizki
Oso gaizki
% 0,3
% 8,4
ED
EE % 0,6

Erantzunak guztira: 2.493

Erantzunak guztira: 2.493

Estatistikaren hasiera
Estatistikaren lehen zantzuak Sardinia uhartean
aurkitu zituzten, Nuraga izenekoen, uharteko
lehen biztanleen, historiaurreko aztarnetan. Aztarna
horiek dituzten monumentuak basaltozko blokeak
dira, bata bestearen gainean jarriak, morterorik gabe;
haien hormetan
ageri diren ikur
zakarrak ganadua
eta ehiza
zenbatzeko
erabiltzen zituzten
ikurrak zirela
interpretatu da.

IRAKURTZEKO GAITASUNA

1. GKEak hartuko ditugu kontuan, hau da,

ekimen pribatukoak, irabazi-asmorik
gabeak eta nazioarteko elkartasunean
nahiz herrialde pobreen garapenean
lanean aritzen diren Gobernuz Kanpoko
Erakundeak. Ba al duzu horrelako
erakundeen berririk edo entzun al duzu
zerbait haiei buruz?

Zergatik Estatistika?
XVII. mendean,
Godofredo Achenwall
jaunak Estatistika
izena eman zion
zientzia horri;
etimologikoki status
hitzetik dator, eta
horrek egoera
adierazten du.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

155

14 Estatistika
AURRETIKO EDUKIAK
KOMENI DA...
Taula estatistiko bat egiten
jakitea.

IZAN ERE...

TAULA ESTATISTIKO batek azterketa estatistiko batean bildutako datu guztiak

eta bakoitza zenbat aldiz ageri den erakusten du.

Zapatilen
kolorea
Ikasle kopurua

Urdina

Berdea

Horia

Gorria

Datuak antolatzen eta

adierazpen grafikoak egiten
lagunduko dizu.

Honela irakurtzen da: 6 ikaslek zapatila urdinak dituzte

KOMENI DA...

GRAFIKO ESTATISTIKOEK datu multzo bateko informazio

garrantzitsuenak azkar biltzeko balio dute.

Grafiko estatistikoak zer diren

jakitea.

IZAN ERE...
Datu multzoak aztertzeko eta
interpretatzeko erabiliko dituzu.

Barra-diagrama

SEKTORE ZIRKULAR bat zirkuluaren zati bat

KOMENI DA...

da, bi erradiok eta dagokien arkuak

mugatutako zatiarena.

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

Sektore zirkular bat zer den

gogoratzea.

r
r

IZAN ERE...

Sektore-grafikoa

Sektore zirkular bat marrazteko, nahikoa da

erradioaren luzera eta sektore zirkularrak
hartzen duen angelua jakitea.

Grafiko estatistikoak egiteko

beharko duzu.

KOMENI DA...
Zenbaki baten balio absolutua
zer den gogoratzea.

Zenbaki baten BALIO ABSOLUTUA zenbakia bera da zeinurik gabe; hau da,
zenbakia positiboa bada, balio absolutua zenbakia bera da; eta negatiboa
bada, zeinua aldatu behar zaio.
3ren balio absolutua 3 = 3 da, eta 3rena, 3 = 3.

IZAN ERE...
Estatistikan erabiltzen diren
zenbait neurri kalkulatzeko
balio du.

156

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

14

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

xi

xi idazkerak lortutako datuak adierazten ditu.

Indizeak, i-k, ordena adierazten du; hau da,
x1 lehena da, x2 bigarrena

Azterketa estatistiko batean lortutako

balioak edo datuak adierazten ditu.

10 ikasleren neba-arreba kopuruak hauek dira:

0, 3, 1, 1, 0, 2, 2, 1, 0, 0
x1 = 0 x2 = 3 x3 = 1 x4 = 1,

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

IDAZKERA MATEMATIKOA

Datuak bilduta adierazten badira,

xi-k ez du datu bakoitzaren balioa adierazten,
ageri diren datuak baizik.
xi = Neba-arrebak

Ikasle kopurua

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

fi

x i balioaren maiztasun absolutua

adierazten du.

hi

x i balioaren maiztasun erlatiboa

adierazten du.

Balio baten maiztasun absolutua adierazteko,

fi erabiltzen da; i azpiindizeak x i balioari
dagokiola adierazten du.

Azterketako datuen kopuru osoa

adierazten du.

x i = Neba-arrebak

f i = Ikasle kopurua

f1 = 4

f2 = 3

f3 = 2

f4 = 1

MATEMATIKA IRAKURTZEA ETA ULERTZEA

fi
Maiztasun erlatiboa hi -ren bidez adierazten da: hi = .
N
Adibidean: h1 = 0,4; h2 = 0,3;
Azterketa bateko datu kopuru osoa adierazteko,
N edo n letra erabiltzen da. Adibidean: N = 10.

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

fi = f1 + f2 + f3 + maiztasun absolutuen batura

da.

Elementuen batuketa
adierazten du.

Adibidean:

fi

= f1 + f2 + f3 + f4 = 4 + 3 + 2 + 1 = 10

ZER ESAN NAHI DU?

NOLA IDAZTEN DUGU?

x
Datu batzuen batez bestekoa adierazten du.
Me Datu batzuen mediana adierazten du.
Mo Datu batzuen moda adierazten du.

Batez besteko aritmetikoa honela adierazten da: x.

Mediana Me idazten da; dena den, honela
ere idatz daiteke: Md.
Moda honela adierazten da: Mo.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

157

14 Estatistika
EGUNEROKO BIZITZAN... Irakaskuntzari buruzko inkesta
Proiektu honen helburua zuk hau ikastea da:
Inkesta bat irakurtzea. Inkesta bateko datuak erabiltzea, informazio gehiago izateko. Inkesta bateko
datuak kodetzea eta zenbakizko emaitza berriak lortzea. Inkestei kritika konstruktiboa egitea.

Inkestaren irakurketa

CISek (Ikerketa Soziologikoen Zentroa), 2002ko martxoan, Barometroaren azterketa estatistikoan, Espainiako irakaskuntzari eta hezkuntzari buruzko galderak egin zituen, besteak beste.
Inkesta bi sexuetako eta 18 urtetik gorako 2.498 laguni
egin zioten, Espainia osoan. Lagun horien % 48,2 gizonak ziren, eta % 51,8, emakumeak. Haien adin-tarteak
taulan ageri dira.
Adina
18-25
25-35
35-45
45-55
55-65
65 edo gehiago

Ehunekoa
12,8
20,7
18,3
14,9
12,7
20,6

MATEMATIKA-GAITASUNA

Hauek izan ziren 2.498 hiritarren erantzunak:

1. Zer iritzi duzu ikastetxeetako irakaskuntzari
buruz?
Oso ona % 1,4
Ona % 24,8
Erdipurdikoa % 41,8
Txarra % 15,9
Oso txarra % 6,5
ED/EE % 9,6
2. Zer iritzi duzu ikasleek ikastetxeetan eta institutuetan izaten duten irakaskuntzaren kalitateari buruz?
Oso ona % 1,8
Ona % 32,9
Erdipurdikoa
% 40,3
Txarra % 13,3
Oso txarra % 2,8
ED/EE % 8,9
3. Zure ustez, ikasleak zigortzeko ahalmena izan behar al dute irakasleek?
Bai % 69,0
Ez
% 29,1
ED/EE % 1,8
(Bai erantzun dutenak 3. bis atalera pasatu dira)

158

3. bis. Zer zigor mota da egokiena?

Jolas-ordu bat kentzea % 27,1
Aparteko lana ematea % 44,8
Ikasgelatik egoztea

% 14,0
Beste erantzun batzuk % 5,6
ED/EE % 8,4
(Erantzun kopurua: 1.724)
4. Zure ustez, ikastetxeetan eta institutuetan ikasleei
ematen zaizkien gaien edukiak balekoak dira hala
hobetu egin beharko lirateke?
Balekoak dira

% 22,9
Hobetu egin behar dira % 59,0
ED/EE
% 18,0
5. Zure ustez, gaur egun, ikastetxeetako eta institutuetako ikasleek ahalegin handia, nahikoa, txikia ala oso
txikia egiten dute ikasteko?
Handia
% 1,7
Nahikoa % 21,5
Txikia
% 52,8
Oso txikia % 13,1
ED/EE
% 10,9
6. Eta, zure ustez, gaur egun, zenbat eskatzen zaie
ikasleei ikastetxeetan eta institutuetan?
Asko

% 5,8
Nahikoa % 32,3
Gutxi
% 42,5
Oso gutxi % 5,7
ED/EE % 13,6

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

14

Ezagutzak
Ahalegina
Portaera
Diziplina
Ikasteko gogoak
Erantzukizuna

B
5,79
4,88
3,87
3,86
4,86
4,39

DT
1,63
1,85
2,02
2,01
1,98
2,07

N
2.145
2.199
2.292
2.270
2.204
2.222

8. Zure ustez, zer iritzi du gizarteak ikastetxeetako eta

institutuetako irakasleei buruz? Eta zer iritzi dute
gurasoek? Eta ikasleek?

Oso ona
Ona
Erdipurdikoa
Txarra
Oso txarra
ED/EE

Gizartea
% 4,8
% 46,9
% 32,5
% 8,1
% 0,9
% 6,8

Gurasoak
% 13,6
% 47,9
% 32,1
% 8,2
% 1,2
% 7,0

Ikasleak
% 2,0
% 25,2
% 34,1
% 2,4
% 7,2
% 9,0

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

7. Zer nota emango zenieke, 0tik 10era, taulan ageri

diren gaiei dagokienez, ikastetxeetako eta institutuetako gaur egungo ikasleei?

B: batez bestekoa; DT: desb. tipikoa; N: erantzun kopurua.

Zentralizazio- eta sakabanatze-neurriak kalkulatzea

EGIN ARIKETA HAUEK:

h) Egin gauza bera 6. galderarekin.

a) Zenbat gizonek eta emakumek erantzun zioten inkestari?

i) Zer deritzozu 7. galderari? Osatu taldeak ikasgelan

eta eztabaidatu horri buruz. Ondoren, egin bateratze-lana.

b) Kalkulatu maiztasun absolutuak, osatu taula bat inkestari erantzun diotenen adinekin, eta erantzun.
Zenbat ziren 45 urtetik beherakoak? Eta 35 eta
55 urte bitartekoak?
Zenbat ziren 65 urtekoak edo gehiagokoak?
c) Lehen galdera, irakaskuntzaren egoerari buruzkoa,
kodetu daiteke. Horretarako, balio hauek emango
ditugu: Oso ongi = 5, Ongi = 4, Erdipurdi = 3,
Gaizki = 2, Oso gaizki = 1, ED/EE = 0. Osatu taula
bat eta kalkulatu.
Maiztasun absolutuak eta erlatiboak.
Batez besteko nota, mediana eta moda.

j) 8. galderari dagokionez, kodetu erantzunak 3. galderan bezala eta egin hiru taula: bata Gizartea atalari buruzkoa, bigarrena Aitak atalari buruzkoa eta hirugarrena Ikasleak atalari buruzkoa. Eta kalkulatu:
Maiztasun absolutua.
Batez besteko aritmetikoa.
Moda.
Alderatu tauletako emaitzak eta hitz egin horri buruz ikaskideekin.

MATEMATIKA-GAITASUNA

d) Egin gauza bera 4. galderarekin, irakaskuntzaren

kalitateari buruzkoarekin.
e) Egin zigorren galderari buruzko sektore-grafiko
bat.
f) Adierazi zigor motak, beste sektore-grafiko batean,
kontuan hartuta inkestari erantzun dioten lagunetatik 1.724k baietz erantzun diotela zigorrak ezartzeari. Zenbatek erantzun dio 4. galderako modalitate
bakoitzari?
g) 5. galderan, kodetu egon daitezkeen bost erantzunak honela: Handia = 4, Nahikoa = 3, Txikia = 2,
Oso txikia = 1 eta ED/EE = 0.
Adierazi barra-diagrama eta dagokion maiztasun-poligonoa.
Kalkulatu batez besteko puntuazioa, mediana
eta moda.
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

159

14 Estatistika
PROBLEMAK EBAZTEKO ESTRATEGIAK
Taulatik grafikora pasatzea
Estrategia Datu estatistikoak ulertzeko, lortutako datuak taula batean adierazi

behar dira, eta hori abiapuntu hartuta, grafiko bat egin daiteke. Grafikoan
ere irakur daitezke datu horiek.

EBATZITAKO PROBLEMA
Seme-alaba kopuruari buruzko inkesta
bat egin diete 400 familiari eta
emaitza hauek lortu dira.

Seme-alabak
0
Familia kopurua 131

1
127

2
57

3
61

4
12

5
9

6
3

Kalkulatu batez besteko aritmetikoa eta moda.

Planteamendua eta ebazpena

Taulan ageri diren datuei erreparatu behar diegu moda seme-alabarik ez izatea dela erantzuteko. Dena den,
familia askok hiru seme-alaba dituzte.
Batez besteko aritmetikoa kalkulatzeko, datu guztiak batu behar dira:
Batez besteko aritmetikoa =

0 131 + 1 127 + 2 57 + 3 61 + 4 12 + 5 9 + 6 3
535
=
= 1, 34
400
400

Izan al daitezke 1,34 seme-alaba? Kontuan izan behar da errealitateari ez dagokion datu bat eman
dezakeela batzuetan batez besteko aritmetikoak.

ESTRATEGIAK APLIKATZEA

PROPOSATUTAKO PROBLEMAK
1

Urtean zenbat liburu irakurtzen dituzten galdetu zaie 40 lagunei. Lortutako emaitzak
taulan ageri dira.
Liburuak
Lagun kopurua

0-5
11

6-10
3

11-15 16-20 21-25 26-30 31-35 36-40

7
5
4
4
2
4

Adierazi datu horiek barra-diagrama batean.

2

DBHko 2. mailako 40 ikasleren altuerak (m-tan) hauek dira:

1,87 - 1,72 - 1,57 - 1,78 - 1,89 - 1,69 - 1,64 - 1,81 - 1,86 - 1,65 - 1,64 - 1,57 - 1,94 - 1,86 1,81 - 1,53 - 1,55 - 1,56 - 1,87 - 1,48 - 1,91 - 1,55 - 1,77 - 1,57 - 1,88 - 1,63 - 1,93 - 1,83 1,89 - 1,79 - 1,58 - 1,56 - 1,82 - 1,55 - 1,67 - 1,95 - 1,49 - 1,56 - 1,89 - 1,64
Bildu datuak zortzi klase-tartetan.
Egin maiztasun absolutuen eta maiztasun erlatiboen taula, eta kalkulatu moda eta
batez besteko aritmetikoa.
Egin barra-diagrama.

160

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

14
MATEMATIKA ORDENAGAILUAN

Ireki karpeta pertsonaleko FUNC_ESTAD2 liburua, txertatu orri berri bat eta
eman izen hau: 14.unitatea_1a.

1. PRAKTIKA

(24. ariketa, 269. or.)

1. Idatzi 1. ilarako errotuluak, alboan ageri diren moduan.

2. Idatzi datuen balioak (xi) A zutabean eta maiztasunak (fi )
B zutabean.

IKASGELARAKO BALIABIDEAK

EXCEL-EKO PRAKTIKA

3. Idatzi A6 eta B8 gelaxketako errotuluak.

4. Kokatu C2 gelaxkan eta idatzi formula hau: =A2*B2 ; lehen egindako
moduan, kopiatu formula C zutabeko gainerako gelaxka guztietan: C3
eta C5 gelaxken artean.
5. Idatzi formula hau B6 gelaxkan: =suma(B2:B5) .
6. Kopiatu C6 gelaxkan.
7. Kokatu C9 gelaxkan eta idatzi formula hau: =C6/B6 ; datu guztien batez
bestekoa adieraziko du.

2. PRAKTIKA

(55. ariketa, 276. or.)

Aurreko unitatean egindako modu berean, datuak kontuan hartuta, grafikoak egin ditzakegu.
1. Ireki orri berri bat, eman 14.unitatea_2a izena eta sartu datuak, alboan
ageri diren moduan.
2. Aktibatu Insertar | Grfico menua edo tresna-barrako
ikonoa.
mota eta

4. 2. urratsean, aukeratu:

azpimota.
TEKNOLOGIA BERRIAK

3. Aukeratu

5. 3. urratsean, grafikoari izenburua jar diezaiokezu: Kirol gustukoenak.

Gainera, datuen etiketaren fitxan, kategorien izenak aktiba daitezke.
6. 4. urratsean, kokatu grafikoa laneko orrian bertan.
7. Erreparatu grafikoaren emaitzari, alboan.

ARIKETAK
1

1. praktikan egindako moduan, ireki orri

berri bat, eman 14.unitatea_3a izena eta
kalkulatu 277. orrialdeko 60. ariketako
datuen batez bestekoa.

2. praktikan egindako moduan, adierazi

276. orrialdeko 52. ariketako datuak, baina
beste grafiko mota bat erabiliz.

Gorde liburua honela:

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

161

Biztanleriak
estututako planeta
Munduko biztanleria etengabe ari da hazten, baina hazkundearen erritmoa desberdina izan
da mendeetan. I. mendearen hasieran, munduko biztanleria 250 milioikoa zen, eta
1.400 urte pasatu ondoren bikoiztu zen biztanleria. 1650. urtean, munduko biztanleria
500 milioikoa zen. Industria Iraultzari eta aurrerapen medikoei zein zientifikoei esker,
aldaketa sakon bat hasi zen Europan, aurreko garaietako hondamenak ezabatu zirelako:
iraultza demografiko zeritzon. Hala, XX. mendearen hasieran, munduan 1.650 milioi biztanle
zeuden. Baina hazkundearen erritmoak gora egin zuen XX. mendean: Bigarren Mundu
Gerraren ondorengo leherketa demografikoa kezkagarria izan zen, garapen bidean zeuden
herrialdeetan ere iraultza demografikoa hasi zelako. Hazkunde bizkor orokor horren ondorioz,
munduko biztanleria 2.500 milioikoa zen 1950. urtean; 1990. urtean, berriz, munduko
biztanleria 5.500 milioikoa zen. Biztanleriaren hazkunde harrigarri horrek Robert Malthusek
XVIII. mendearen amaieran planteatu zituen susmoak piztu zituen: Lurreko baliabideak
ez zirela nahikoa izango biztanle guztientzat.
Munduko biztanleen erdiak baino gehiago baldintza penagarrietan bizi dira. Horregatik,
Nazio Batuen Erakundeak (NBE) beregain hartu zuen arazoa, eta biztanleriari eta garapenari
buruzko konferentziak antolatu zituen. Hirugarren konferentzian, Kairon eginikoan,
182 herrialdek hartu zuten parte eta Ekintza Plan bat onartu zuten. Agiri horretan,
hazkunde demografikoa egonkortzeko politikak proposatu zituzten, familia-plangintzako
metodoak eskura jarriz. NBEren ustez, Hirugarren Munduko herrialdeetan bildu behar
da ekintza, hazkunde demografikoaren % 94 herrialde horietan ari baita sortzen.
Dibulgazio-estrategiak aplikatzea da zailena, biztanleria gehien hazten den herrialdeetako
analfabetismo-tasak oso altuak baitira.

LEHERKETA DEMOGRAFIKOA
PLANETAKO BIZTANLERIA (milioika biztanletan)
1.600

2.100

2.500

3.600

5.500

7.600

9.700

MATEMATIKA-GAITASUNA

1.100

11.200
Europa
Ipar Amerika
Antzinako Sobietar Errep.
Ekialdeko Asia

Hegoaldeko Asia

Afrika

1850

1900

1930

1950

1970

1990

2010

2030

Ozeania
Erddialdeko Amerika eta
Hego Amerika
2050

Urtea

162

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Irakurri arretaz, erreparatu grafikoari,

kalkulatu eta erantzun.

2. 1650etik 1850era bitartean, munduko

biztanleria 500 milioitik 1.100 milioira
pasatu zen. Zenbatekoa izan zen
biztanleriaren hazkunde absolutua
200 urte horietan? Eta urteko batez
besteko hazkundea?
3. Batez besteko zer hazkunde izan zuen
biztanleriak urtean, 1850-1900 aldian?
4. Zenbat hazi zen munduko biztanleria
1900etik 1950era bitartean? Zenbatekoa
izan zen urteroko batez besteko hazkundea?

PROGRAMA BEREZIAK
PRENTSA ETA MATEMATIKA

1. Munduko biztanleria 250 milioikoa zen

gure aroaren hasieran, eta 500 milioikoa,
1650ean. Zenbatekoa izan zen
biztanleriaren hazkunde absolutua
1.400 urte horietan? Eta urteko batez
besteko hazkundea?

5. Leherketa demografikoa 1950etik aurrera

hasi zen. 40 urtetan (1950etik 1990era
bitartean), munduko biztanleria bikoiztu
egin zen. Zenbat handitu zen? Zenbatekoa
izan zen urteko batez besteko hazkundea?
6. Zein alditan izan zen handiena munduko
biztanleriaren urteko hazkundea:
1950-1970 aldian edo 1970-1990
aldian?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

MATEMATIKA-GAITASUNA

7. Grafikoaren arabera, zer aurreikuspen

daude 2030erako? Eta 2050erako?
Zenbat haziko da biztanleria tarte horretan?
Eta zenbatekoa izango da urteko batez
besteko hazkundea?

163

Birziklatzea: aurrezki nabarmena

Gizateria denetik beti sortu da zaborra. Hala ere, biztanleria haztean eta herriguneetan
biltzean, erabili eta botatzeko produktuek, pakete handiek, fenomenoa areagotu dute,
gizarte modernoan.
Gehiegizko bilgarriak, plastikoak eta behin erabiltzeko ontziak ez onartuz gero, sortutako
zaborrak ez dio hainbesteko kalterik eragingo ingurumenari. Greenpeace erakunde ekologistaren
ustez, AEBko botila itzulgarrien kontsumoa % 30 handituko balitz, aurreztuko litzatekeen energia
7,2 milioi upel petrolioren baliokidea izango litzateke.
Dena den, zaborra sortu ondoren, badira zenbait aukera: zabortegi kontrolatuetara
eramatea, kontrolik gabeko zabortegietara eramatea, birziklatzea eta
erraustea.

HONDAKINAK SORTZEA
Hondakinak urteko eta pertsonako (kg-tan)
1.000
864

900
800
700
600
500
400
304

331

301

300

394

353

322
237

200
100

MATEMATIKA-GAITASUNA

Jap
on
ia

AE
B

Ba
tua
Err
esu
ma

Esp
ain
ia

Po
rtu
gal

Ita
lia

Ale
ma
nia

Fra
ntz
ia

ZER EGITEN DA ZABORRAREKIN ESPAINIAN?

Erraustea,
energiarik
berreskuratu gabe
%1

Kontrolik gabeko isuriak

% 25
Isuri kontrolatuak
% 59

Erraustea
eta energia
berreskuratzea
%3
Konposta egitea
% 12

Erraustea, energiarik
berreskuratu gabe
Erraustea eta energia
berreskuratzea
Konposta egitea

Isuri kontrolatuak

Kontrolik gabeko isuriak

164

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Irakurri datuak arretaz, kalkulatu eta

erantzun.
1. Zenbat tona zabor sortzen dira
Espainian urtebetean?
Eta Portugalen? Eta AEBn?
Espainia: 44.000.000 biztanle.
Portugal: 10.000.000 biztanle.
AEB: 275.000.000 biztanle.

3. Zenbat tona zabor erraustu dituzten

Espainian urtebetean, eta energia
berreskuratu?
4. Espainian, energia berreskuratzen duten
15 errauskailu daude. Zenbat tona zabor
erretzen dituzte urtebetean errauskailu
bakoitzean, batez beste?

PROGRAMA BEREZIAK
PRENTSA ETA MATEMATIKA

2. Zenbat tona zabor erraustu dituzte

Espainian urtebetean, energiarik
berreskuratu gabe?

5. Ongarria eta erregaia lortzeko birziklatzen

den materia organikoari konpostaje
deritzo. Espainian, konposta egiteko
zenbat tona zabor birziklatu zituzten
urtebetean?
6. Zabortegi kontrolatuetan, hondakinak
utzi eta material inerteen geruzez
estaltzen dituzte. Zenbat tona
zabor jaurti zituzten zabortegi
kontrolatuetan?

MATEMATIKA-GAITASUNA

7. Espainian, 142 zabortegi kontrolatu daude.

Zenbat tona zabor jaurtitzen dituzte
bakoitzean, batez beste?
8. Zenbat tona zabor jaurti zituzten kontrolik
gabeko zabortegietan?
9. 2004an, milioi bat tona beirazko
hondakin sortu ziren Espainian.
Hondakin horien % 15 baino ez zen
birziklatu. Zenbat tona birziklatu
ziren?
10. 2004an, 5 milioi tona paper kontsumitu
ziren Espainian. Kantitate horren bi bosten
birziklatu zituzten. Zenbat tona
paper birziklatu zituzten?
11. 2004an, 1.589.000 tona plastikozko
zabor sortu zituzten Espainian, eta
horietatik 175.000 tona soilik birziklatu
zituzten. Zer ehuneko da
birziklatutako zatia?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

165

Elikagai ekologikoak
Espainiako zenbait supermerkatutan, badira ohikoak baino txikiagoak izan arren
garestiagoak diren frutak eta barazkiak. Produktu ekologiko, biologiko eta organiko
deritze.
Produktu ekologikoak nekazaritza edo abeltzaintza ekologikotik datoz.
Nekazaritza ekologikoak zenbait baldintza bete behar ditu; esate baterako, produktu kimikoen
erabilera kontrolatua, eta lurra, ura eta inguruak aldez aurretik aztertzea.
Abeltzaintza ekologikoan ere produktu kimikoen erabilera murriztuta dago, eta ezin dira
antibiotiko eta hormona gehiegi erabili.

Produktu normala
baino zenbat
garestiago, %-tan
Madariak (1 kg)

90

Sagarrak (1 kg)

35

Tipulak (1 kg)

81

Patatak (1 kg)

200

Babarrunak (1 kg)

100

Marmelada (500 g)

95

Olioa (1 l)

42

Espagetiak (500 g)

120
55

Ahia (600 g)

57

MATEMATIKA-GAITASUNA

Arrautzak (dozena-erdia)

166

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Irakurri datuak arretaz, kalkulatu eta

erantzun.

2. Espainiako azalera osoa

50.478.100 ha-koa da, eta % 39,8
soroa da. Erein daitekeen lur osoaren
zer ehuneko da produktu ekologikoen
laborantza?
3. 250 m2-ko lur-sail batek 1.000 kg
barazki ematen ditu urtean.
Urtean zenbat kilogramo barazki
lor daitezke 700 m2-ko lur-sail batean?
Eta 20 ha-ko lur-sail batean?
4. Kanarietan, bertako klima dela-eta,
urtean 1.000 kg barazki lor daitezke
100 m2-ko lur-sail batean.
Urtean zenbat kilogramo barazki
lor daitezke 15 ha-ko lur-sail
batean?

PROGRAMA BEREZIAK
PRENTSA ETA MATEMATIKA

1. Gaur egun, 20.000 ha erabiltzen dira,

gutxi gorabehera, produktu ekologikoak
landatzeko; 1992an erabiltzen zena halako
hiru. Zenbat metro koadro erabiltzen
ziren produktu horiek landatzeko
1992an?

5. Marmelada eta ahi ekologikoak egiteko,

ezin da aditibo kimikorik erabili.
a) Zenbat balio dute 250 g marmelada
ekologikok, 1 kg marmelada normalek
6 balio badu?
b) Zenbat balio dute 500 g ahi
ekologikok, 1 kg ahi normalek
4,60 balio badu?
MATEMATIKA-GAITASUNA

6. Barazki ekologikoek ur gutxiago

izaten dute besteek baino. Porru
ekologikoek besteek baino % 80 materia
lehor gehiago dute.
1 kg porru normalek 430 g materia
lehor badute:
a) Zer pisu du 1 kg porru ekologikoren
materia lehorrak?
b) Zer pisu du 3,5 kg porru normalek
duten urak? Eta porru ekologikoek
dutenak?
c) Zer pisu dute 10 tona porru ekologikoren
materia lehorrak eta urak? Eta porru
normalenak?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

167

Tabakoaren eraginak
Tabakoa droga da eta eragin hauek ditu: odol-presioa handitu egiten du,
biriketako ehunak suntsitzen ditu, eta ahoko eta biriketako minbizia eragiten du.
Ondorio kaltegarri horiek tabakoaren osagai nagusiek eragiten dituzte:
nikotinak, alkitranak eta karbono monoxidoak.

TABAKOAREN ERAGINEI BURUZKO ZENBAIT IDEIA ETA ZIFRA

Arnasketa edo birika-aireztapena arnas hartzearen (biriketan airea sartzea) eta arnasbotatzearen
(airea kanporatzea) bidez egiten da.
Geldirik egonik, arnasbotatze arrunt batean 0,5 litro aire kanporatzen dira. Arnasbotatze behartu
batean, beste 1,5 litro kanpora daitezke; aire osagarri izenekoa, alegia. Gainera, erreserbako
aire izeneko beste 1,5 litro geratzen dira. Biriketan beti geratzen dira 1,5 litro aire.
Beraz, birika-edukiera 5 litrokoa da.
Geldirik dagoen heldu baten arnas hartzeen kopurua adinaren eta jardueraren mende dago,
eta minutuan gutxienez 12 arnas hartze eta gehienez 18 egiten ditu.
Geldirik dagoen pertsona heldu normal baten bihotzak 70 taupada ematen ditu minutuan.
Herri industrializatuetako biztanleriaren heren batek erre egiten du.
Zigarreta batek erretzailearen bizitza 8 minutu laburtzen duela uste da.
Erretzean, bihotzak 15 taupada gehiago ematen ditu minutuan.
Minbiziaren Aurkako Elkarteak datu hauek eman zituen 2006an:
Espainian, 1.000 pertsonatik, 4 inguru lan-istripuz hiltzen dira, 17 zirkulazio-istripuz eta
100 tabakoaren eraginez.
Espainian, 2006an, egunean 110 pertsona inguru hil ziren tabakoaren eraginez.

MATEMATIKA-GAITASUNA

Laringeko minbizien % 70, aho-barrunbeko minbizien % 50, hestegorriko minbizien % 50,

pankreako minbizien % 30 eta bularreko minbizien % 90 tabakoak eragiten ditu.

168

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Irakurri arretaz testuak, kalkulatu eta

erantzun.
1. Pertsona batek minutuan 13 arnas hartze
egiten ditu, eta bakoitzean 0,5 litro
aire sartzen ditu biriketan.
Zenbat litro aire pasatzen dira, gutxi
gorabehera, pertsona horren biriketatik
urtebetean?

3. Erretzean, erretzailearen bihotzak

15 taupada gehiago ematen ditu
minutuan. Zenbat handitzen da,
ehunekotan, erretzailearen taupaden
kopurua?
4. Erretzaileen kopurua 2006ko bera dela
kontuan hartuta, zenbat pertsona
hiltzen dira Espainian tabakoaren
eraginez?

PROGRAMA BEREZIAK
PRENTSA ETA MATEMATIKA

2. Zenbat taupada ematen ditu, gutxi

gorabehera, geldirik dagoen gizon normal
baten bihotzak egun batean? Eta urtebetean?
Eta bizitza osoan, 80 urte biziz gero?

MATEMATIKA-GAITASUNA

5. Minbiziaren Aurkako Elkarteak

emandako datuak urte batetik bestera
gutxi aldatzen direla eta Espainian 2001ean
337.700 pertsona hil zirela kontuan
hartuta, kalkulatu:
a) Hildakoen kopurua 1.000 biztanleko,
Espainiako biztanleria 43.433.942
pertsonakoa bazen.
b) Zenbat pertsona hil ziren urte hartan,
gutxi gorabehera, lan-istripuen
eraginez?
c) Eta tabakoaren eraginez?
6. 1990. urtean, Espainiak
40.541.778 biztanle zituen.
571.018 jaiotza izan ziren eta
289.344 hildako. Datu horiek kontuan
hartuta, kalkulatu zenbat jaiotza
eta heriotza izan ziren 1.000
biztanleko. Zenbatekoa izan
zen hazkunde begetatiboa; hots,
zenbat hazi zen biztanleria
1.000 biztanleko?
7. Birika-minbizien % 90 tabakoak eragiten
ditu. Ospitale batean, 900 heriotza
daude erregistratuta, biriketako minbiziaren
eraginez; 630, pankreako minbiziaren
eraginez; 350, laringeko minbiziaren
eraginez; eta 200, hestegorriko
minbiziaren eraginez. Minbizi mota
bakoitzetik zenbat eragin ditu tabakoak?
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

169

Espainiar familiaren deskripzioa

160.000 espainiarri egindako inkesta batek etxeak nolakoak diren eta eskualdeen arteko aldeak
erakusten ditu. Familia mota nagusia ama batek, aita batek eta seme batek edo alaba batek
osatzen dute. Aita ama baino zaharragoa izaten da, eta biak probintzia berean jaioak dira.
Seme-alabak 30 urte ingururekin irteten dira gurasoen etxetik, eta 27 urte egin baino lehen
bikotekidea izaten dute. Hala ere, gero eta beranduago uzten dute gurasoen etxea. Hori da
espainiar familiaren eredua, familia ohikoenaren profila, Estatistikako Institutu Nazionalaren (EIN)
inkestaren arabera. Espainiar bikoteen laurdenek bi seme-alaba izan dituzte; 1981tik 2005era
bitartean izandako ezkontzak soilik hartuz gero kontuan, horrelako familiak % 48 lirateke.
Gainera, senar-emazteen % 70 probintzia berean jaioak dira. Seme-alabak gero eta beranduago
irteten dira gurasoen etxetik, arrazoi ekonomikoak direla medio; 30 urterekin, inkestaren arabera.
Gurasoak bakarrik zer adinekin geratzen diren ere jasotzen du inkestak, bai eta senar-emazteen
jatorria ere. Espainiar senar-emazteen % 14,3an ezkontide bat espainiarra da, eta bestea,
atzerritarra; tasa hori % 2,5ekoa da Extremaduran eta Gaztela-Mantxan; % 35ekoa, Ceutan eta
Melillan; eta % 42koa, Balearretan.

ESPAINIAR FAMILIA

BIKOTE-HARREMAN EGONKORRAREN HASIERA (%)

SEME-ALABEN EMANTZIPAZIOA (%)

26,3

11,6
21,9
20,8
14,3
8,7

0,2 15 0,8 Emakumeak

0,5 16-17
2,8
2,0
8,3
18-19
20-21
5,1
22-23
24-25
26-27
28-29
6,8
30-31
3,9
32-33
5,1
2,3
34-35
3,0
1,5
36-37 1,0
2,0
38-39 0,6
1,4
1,8
40-44 0,9
0,8 45-49 0,4
0,7 50-59 0,4
0,3 + 60 0,1
Urteak

20,3

Gizonak

16,3
21,5

15,3

19,5
12,8

1,5 2,3 2,7

30etik 30etik 40tik 45etik 50etik 55etik 60tik
behera 39ra 44ra 49ra 54ra 59ra 64ra

64tik
gora

SEME-ALABAK BIKOTEKO (%)

0

MATEMATIKA-GAITASUNA

20,4

Zer adinekin
geratzen dira
bakarrik gurasoak? 8,8

19,3

33,3

25,4
16,8

3
4 edo gehiago

5,3

NEBA-ARREBA KOPURUA (%)

SENAR-EMAZTEEN JATORRIA (%)
Espainia eta atzerria
14,3

Bi erkidegotakoak
Erkidego bereko
bi probintziatakoak

35

Zenbat bizi dira

elkarrekin, adoptatuak eta
neba-arrebaordeak barne?

14,5
15,2

21,0

2,3

6,2

Probintzia
bereko
bi udalerritakoak
Gainerakoak 0,3

170

18,0

40,5

Bat ere ez

0,65
0,3

9,5
1

Udalerri bera

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

6tik gora

Erreparatu grafikoei, kalkulatu eta erantzun.

2. Adierazi zein esaldi diren zuzenak eta

zein okerrak.
a) 30 urte bete baino lehenago, emakume
gehiago ezkontzen dira gizon baino.
b) 40 urte bete baino lehenago,
gizon gehiago ezkontzen dira emakume
baino.
c) 50 urte bete ondoren, emakume gehiago
ezkontzen dira gizon baino.

PROGRAMA BEREZIAK
PRENTSA ETA MATEMATIKA

1. Erreparatu bikote-harreman egonkorraren

hasierari buruzko grafikoari.
a) Zer adinekin ekiten diote gizon
gehienek harreman egonkorrari?
Eta emakumeek?
b) Gizonen zer ehuneko ezkontzen da
30 urte baino lehen? Eta emakumeak?
c) Gizonen zer ehuneko ezkontzen da
35 urte baino lehen? Eta emakumeak?
d) Gizonen zer ehuneko ezkontzen da
40 urtetik aurrera? Eta emakumeak?

3. Erreparatu seme-alaben emantzipazioari

buruzko grafikoari eta erantzun.
a) Gurasoen zer ehuneko geratzen da
bakarrik 44 urterekin?
b) Gurasoen zer ehuneko geratzen da
bakarrik 60 urterekin?
c) 60 urteko edo gehiagoko gurasoen
zer ehunekok ditu seme-alabak etxean?

MATEMATIKA-GAITASUNA

4. Erreparatu bikoteko seme-alaben kopuruari

buruzko grafikoari eta erantzun.
a) Bikoteen zer ehunekok dute seme bat
edo alaba bat, edo bat ere ez?
b) Bikoteen zer ehunekok dituzte hiru
seme-alaba baino gutxiago?
c) Zer ehunekok ditu bi seme-alaba edo
gehiago?
d) Eta lau seme-alaba baino gehiago?
5. Erreparatu elkarrekin bizi diren neba-arreba
kopuruari buruzko grafikoari eta erantzun.
a) Zer ehuneko bizi da bi neba-arrebarekin,
batekin edo bat ere gabe?
b) Zer ehuneko bizi da sei neba-arrebarekin
edo gehiagorekin?
6. Erreparatu senar-emazteen jatorriari buruzko
grafikoari eta erantzun.
Zure ustez, zergatik daude senar-emazte
misto gehiago Ceutan eta Melillan
Extremaduran baino?
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

171

Zinpekoen Epaimahaiaren Legea

1995ean, zinpekoen epaimahaien bidezko epaiketak jarri zituzten abian. 50.000 espainiar
inguru aukeratu zituzten zozketa bidez, probintzia-auzitegietako epaimahaietako kide izateko.
Epaimahai horien helburua epaiketa penalak egitea da, zenbait delitu epaitzeko.
Hona hemen: gizahilketa, erailketa, baso-sutea, funtzionario-eroskeria, fondo
publikoak bidegabe erabiltzea eta beste zenbait delitu. Beharrezko hautaketa-prozesua
egin ondoren ezintasuna, bateraezintasuna edo zinpeko epaimahaikide izateko debekua,
hautagaien aitzakiak edo alderdien errekusatzea, hasierako 50.000 hautagaien bostenak
zinpekoen epaimahai bidezko 1.000 kasu ingurutan hartu zuen parte 1996an.
Zinpekoen epaimahai bakoitza bederatzi zinpeko titularrek eta bi ordezkok
osatzen dute. 1978ko konstituzioaren 125. artikuluan aurreikusi zen hiritarrek
parte har zezaketela justizia administratzen, zinpekoen epaimahaien bidez.
AEBn, zinpekoen epaimahaiak aho batez erabaki behar izaten du. Doce hombres sin piedad
filma horren adibide garbia da. Espainiako legean, berriz, gehiengoz erabakitzen da,
aho batez ezin erabaki izanaren arrisku handia dela-eta. Zinpekoek delitua egin den
probintziakoak izan behar dute.

ZINPEKOEN EPAIMAHAIA
Zinpekoak hautatzeko prozesua
Zentsuaren Bulego Probintzialak
zozketaren data ezartzen du,
eta gutxienez astebete lehenago iragartzen
du Probintziako Aldizkari Ofizialean eta
probintzia horretan ale gehien saltzen dituzten
bi egunkarietan.

Zozketa egiteko, bi berdintza

hauek hartzen dira kontuan.
n (beharrezko hautagaiak) = auziak 50

N (zentsuko hautesleen kopurua)

k = 
n (beharrezko hautagai kopurua)
Hautagaien aukeraketa egiteko,
zenbaki bat hartzen da (x),
1etik kra bitartekoa, Estatistikako Institutu
Nazionalak (EIN) ausaz kalkulatua. Hori
izango da lehenengo hautagaia.
Gainerakoak knaka hartuko dira.

MATEMATIKA-GAITASUNA

ADIBIDEA: 300.000 HAUTESLE ETA

1.500 HAUTAGAI

Epaiketa
Probintzia-auzitegietan
soilik erabiltzen da,
zenbait delitutarako.
Hona hemen:
funtzionarioen ustelkeria,
gizahilketa, erailketa,
funtzionario-eroskeria,
fondo publikoak bidegabe
erabiltzea, bizilekua
bortxatzea, mehatxuak,
sorospen-eginbeharra ez
betetzea eta baso-suteak.
Zinpekoa izatea derrigorrezkoa
da eta ordaindu egiten dute.
Delitua egindako probintzian
bizi diren pertsona helduak
zinpeko izan daitezke,
eskola-graduatua edo
baliokidea badute.
Hautatutako bederatzi
herritarrek bozka bidez
adieraziko dute akusatuaren
erruduntasuna edo
errugabetasuna, epaiketan
frogatutako egitateetan
oinarrituta.

Magistratua
Epaiketaren buru da eta
aurkeztutako frogak baliozkoak
diren ala ez erabakitzen du.
Zinpekoen erabakia aintzat
hartuta, absolbitu edo
zigorra ezartzen du:
Erruduntasuna/Egitate frogatua:
Gutxienez 7 boto
Errugabetasuna/Egitate ez frogatua:
Gutxienez 5 boto

n = 30 50 = 1.500

Akusatua
Abokatuaren ondoan
esertzen da epaiketan.
Zinpekoen epaimahaiaren
erabakiaren aurkako
helegitea aurkez dezake,
bigarren epaiketa batean,
erkidegoko Auzitegi
Nagusian. Bigarren
epaiketan ez dira
berrikusiko ez frogak
ez egitate frogatuak,
ez eta zinpekoen
epaimahaiak
erabakitakoa ere.
Gai teknikoak eta
juridikoak soilik
aztertuko dira.

k = 300.000 (N) = 200

1.500 (n)
Esate baterako, x = 37
hautagaiak (batu 200) = 37, 237, 437, ...

Zentsuaren Bulego Probintzialak

hautagaien zerrendak udaletxeetan
jartzen ditu ikusgai.

9 zinpeko

172

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Irakurri testua, kalkulatu eta erantzun.

1. Bilatu ez dakizkizun hitzen eta adierazpenen
esanahia hiztegian. Zer esan nahi dute
funtzionario-eroskeria eta fondo publikoak
bidegabe erabiltzea adierazpenek?

3. 300.000 hautesle eta zinpekoen

epaimahaiaren bidezko 30 epaiketen
adibidean, beharrezko hautagaien kopurua
kalkulatzeko, berdintza hau aplikatzen da:
n (hautagaiak) = aurreikusitako auziak 50

n (hautagaiak) = 30 50 = 1.500
Kalkulatu zenbat hautagai behar diren
200.000 hautesleko probintzia batean,
aurreikusitako auzien kopurua
25 bada.
4. Beharrezko hautesleen kopurua
N
jakin ondoren, k =
kalkulatu behar da,
n
adibidean bezala.
Kalkulatu k, 200.000 hautesle eta 25 auzi
aurreikusita dituen probintzia baterako.

PROGRAMA BEREZIAK
PRENTSA ETA MATEMATIKA

2. 1996an aukeratutako 50.000 hautagaietatik,

bosten batek soilik izan ahal zuen zinpekoa.
Zenbat baztertu zituzten?

5. k zenbakia kalkulatu ondoren, EINek

1etik kra bitarteko zenbaki bat (x)
lortzen du ausaz. Probintzia horretako
zentsuan zenbaki hori duena da
aukeratutako lehen hautagaia.
Zer balio har ditzake x aldagaiak
200.000 hautesleko eta 25 auziko
probintziaren kasuan?
MATEMATIKA-GAITASUNA

6. Aztertzen ari garen kasuan EINek

x = 120 zenbakia lortzen badu ausaz,
zer zenbaki izango dituzte hurrengo
hamar hautagaiek?
7. Akusatua errudun jotzeko zinpekoen
9 botoetatik 7 behar dira. Zenbatekoa
da zinpekoen epaimahaiaren gutxieneko
ehunekoa, akusatua errudun jotzeko?
8. Zenbatekoa da zinpekoen epaimahaiaren
gutxieneko ehunekoa, akusatua errugabe
jotzeko, 9 bototik 5 behar badira?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

173

Atenas 04ko dominak

Atenas 04 Olinpiar Jokoak gogoan izateko modukoak izan ziren antolakuntzarengatik,
kirol-emaitzengatik eta publiko asko izan zelako.
Olinpiar Joko horietan, atletismoa eta kirol-lorpenak atera ziren garaile. Gainera, markak hautsi
zituzten eta AEBk nagusi zela erakutsi zuen: atletismoan, igeriketan, tenisean eta saskibaloian
nabarmendu ziren, eta 103 domina lortu zituzten, horietatik 36 urrezkoak. Errusia bigarren
izan zen, eta 92 domina lortu zituen, horietatik 27 urrezkoak.
David Cal-ek (argazkian ageri da) urrezko domina bat eta zilarrezko beste bat lortu zituen
piraguismoan.
Gervasio Deferr-ek Espainiaren lehen urrezko domina lortu zuen, zaldi-jauzian.
Arrakasta izan zuten 19 espainiar atletako zerrenda osa daiteke.
Taulan, urrezko hiru domina edo gehiago lortu zituzten zenbait herrialde ageri dira.
Guztira, 13 herrialderen artean 187 urrezko domina lortu zituzten, emandako 271 urrezko
dominetatik. 54 herrialderen artean lortu zituzten domina horiek.

MATEMATIKA-GAITASUNA

Herrialdea

174

Urrea

Zilarra Brontzea Guztira

AEB

36

39

28

103

Errusia

27

27

38

92

Txina

32

17

14

63

Alemania

13

16

20

49

Australia

17

16

16

49

Frantzia

11

13

33

Italia

10

11

11

32

Korea

12

30

Kuba

11

27

Ukraina

23

Espainia

11

19

Hungaria

17

Polonia

10

Guztira

187

178

182

547

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Irakurri testua, kalkulatu eta erantzun.

1. Taulako herrialdeek lortutako domina
guztietatik zer ehuneko dira urrezko
dominak?
2. Domina guztien zer ehuneko dira
zilarrezko dominak?
3. Domina guztien zer ehuneko
dira brontzezko dominak?

5. Zer ehuneko da taulako 13 herrialdeek

lortutako urrezko dominen kopurua
Olinpiar Jokoetako urrezko domina
guztiekiko?
6. Urrezko zenbat domina lortu zituzten
taulako Europako herrialdeek?
Zer ehuneko da urrezko domina
guztien kopuruarekiko?

PROGRAMA BEREZIAK
PRENTSA ETA MATEMATIKA

4. Urrezko 187 dominetatik,

zer ehuneko lortu zuen AEBk?
Eta Errusiak?

7. Urrezko zenbat domina lortu zituzten

Europakoak ez diren taulako herrialdeek?
8. Errusiak urrezko dominen eta
zilarrezkoen kopuru bera lortu zuen.
Kalkulatu urrezko eta zilarrezko dominen
ehunekoak taulako urrezko eta zilarrezko
domina guztiekiko, hurrenez hurren.
Osatu ekuazioak eta ebatzi.

MATEMATIKA-GAITASUNA

9. Frantziak urrezko bi domina gehiago

lortu zituen brontzezko baino eta hiru aldiz
zilarrezko domina gehiago brontzezko
baino. Guztira 33 domina lortu bazituen,
mota bakoitzeko zenbat lortu zituen?
10. Italiak zilarrezkoen eta brontzezkoen
kopuru bera lortu zuen, eta zilarrezko
bat gehiago urrezko baino. Guztira 32 lortu
bazituen, mota bakoitzeko zenbat lortu
zituen?
11. Poloniak 5 domina lortu zituen urrezkoen
eta zilarrezkoen artean. Espainiak eta
Poloniak urrezkoen kopuru bera zuten eta
Espainiak zilarrezko 9 gehiago zituen;
guztira 19 domina badira, zenbat urrezko
eta zilarrezko lortu zituen Poloniak?
Eta Espainiak?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

175

Eurostar: Europako izarra

Eurostar bidaiarientzako abiadura handiko trena da; Paris eta Brusela Londresekin lotzen ditu,
Mantxako kanaleko tunelaren bidez.
1994ko azaroaren 14an, Parisko Ipar geltokitik atera zen lehen Eurostar trena, Mantxako
kanaleko tunelera joateko, eta handik, Londresko Waterloo geltokira.
Eurostar trenak 300 km/h abiadura hartzen du Paris eta Calais artean, eta 160 km/h
tunelean. Britainia Handian, ohiko trenbidean, gehienez 160 km/h abiadura hartzen du,
tunelaren irteeratik (Cheriton) Londreseraino.

EUROSTARREN
IBILBIDEAK

INGALATERRA
Londres
Battersea
Tonbridge

Cheriton

Calais

Cassel

Watten

KO
XA
T
N
MA NALA
KA

Lille

BELGIKA
Brusela

Arras

Chaulnes
Ermenoville

Paris

FRANTZIA

MATEMATIKA-GAITASUNA

Ohiko bidea
Bide berria
ren ibilbidea
TGV Eurostar
Tunela

176

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Irakurri arretaz datuak eta erantzun.

1. Eurostar trenak joaneko 15 bidaia eta
itzulerako beste 15 egiten ditu egunean.
Zenbat pertsona eraman ditzake, gehienez,
astebetean, edukiera 794 bidaiarikoa bada?

3. Abian jarri zutenean, lehen hiru hiletan,

500.000 bidaiarik erabili zuten Eurostar,
eta horietatik %75ek Paris-Londres
bidea egin zuten, eta gainerakoek,
Brusela-Londres bidea. Zenbat bidaiarik
egin zuten bide bakoitza?
4. 1994ko ekainean, 350.000 pertsonak
hegazkinez egin zuten Paris-Londres
bidea, eta 1995eko ekainean, % 14,9
gutxiagok erabili zuten hegazkina
1994ko ekainean baino. Zenbat pertsonak
egin zuten hegazkinez Paris-Londres
bidea 1995eko ekainean?

PROGRAMA BEREZIAK
PRENTSA ETA MATEMATIKA

2. Eurostar trenaren gidari kopurua

255ekoa da, eta horietatik
105 britainiarrak dira, eta gainerakoak,
frantsesak. Zer ehuneko dira gidari
britainiarrak? Eta frantsesak?

5. Eurostarren aurreikuspena 1997rako aireko

bidaiarien % 25 bereganatzea zen;
hots, hiru milioi bidaiari urtean.
Zenbat pertsonak erabiltzen dute hegazkina
urtean, Mantxako kanala zeharkatzeko?
Zenbat pertsonak erabiltzen dute hegazkina
hilean, batez beste?

MATEMATIKA-GAITASUNA

6. Mantxako kanala 50 km luze da, gutxi

gorabehera. Eurostar trenak abiadura
konstantean zeharkatzen badu tunela,
zenbat denbora beharko du?
7. Paristik Calaiserainoko distantzia
334 km-koa da. Eurostar trena abiadura
konstantean badoa, zenbat denbora
beharko du ibilbide hori egiteko?
8. Eurostar trenak hiru ordu behar ditu
Paristik Londresera joateko. Aurreko
bi ariketetako emaitzak kontuan hartuta,
zenbat denbora behar du Eurostar
trenak tunelaren irteeratik Londresera
iristeko? Zer distantzia dago Cheriton
eta Londres artean?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

177

Munduko ultramaratoirik
luzeena
Trans America Footrace izenekoa munduko lasterketarik
luzeena da. Korrikalariek Ipar Amerika zeharkatzen
dute: Los Angeles hirian hasten dira eta New Yorkera
(4.724 km) amaitzen dute, soilik 64 egunean.
1995eko ekainaren 17an, hamahiru gizonek eta
emakume batek ekin zioten Trans America Footrace
lasterketari; hamar iritsi ziren helmugara. Irabazlea
Dusan Mravlje izan zen, eta 427 ordu eta 59 minutu
behar izan zituen.

MATEMATIKA-GAITASUNA

Norton
32 egun. 2.216 km
Cedar City
12 egun. 772 km

Parachute
21 egun. 1.404 km

Huntington Beach
IRTEERA

Las Vegas
8 egun. 544 km

Elwood
38 egun. 2.652 km
New York
HELMUGA
64 egun. 4.724 km

ESTATU
BATUAK

Idaho Spring's
25 egun. 1.708 km
Indianapolis
48 egun. 3.433 km

Green River
18 egun. 1.165 km

Lancaster
60 egun. 4.361 km

Marysville
36 egun. 2.499 km

MEXIKO

178

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Erreparatu datuei, kalkulatu eta erantzun.

1. Zenbat egun behar izan zituzten
korrikalariek Los Angelestik Las Vegas
hirira joateko? Zenbat kilometro egin
zituzten egunean, batez beste?

3. Mapan ageri diren ibilbideetako zeinetan

behar izan zituzten egun gehien
korrikalariek? Zenbat kilometro egin
zituzten, batez beste, ibilbide hartan?
4. Trans America Footrace proban
izena eman zuen korrikalari bakoitzak
1.200 dolar. Zenbat diru jaso
zuten 1995ean korrikalarien
ordainketei esker?
(1 dolar = 0,91 )

PROGRAMA BEREZIAK
PRENTSA ETA MATEMATIKA

2. Zenbat egun behar izan zituzten

Las Vegastik Green Riverrera joateko?
Zenbat kilometro egin zituzten tarte
horretan? Zenbat kilometro egin zituzten
egunean, batez beste?

5. Kalkulatu zer batez besteko abiadura

(m/s-tan) izan zuen Dusan Mravlje
irabazleak ibilbide osoan.
6. Zenbat metro egin zituen Dusan Mravljek
minutuan, minutu guztietan metro kopuru
bera egin bazuen?
7. Zenbat kilometro egin zituen Dusan Mravljek
ordubetean, ordu guztietan kilometro
kopuru bera egin bazuen?

MATEMATIKA-GAITASUNA

8. Manfred Leismann seigarren geratu zen,

eta 481 ordu, 31 minutu eta 18 segundo
behar izan zituen. Zer abiaduran egin zuen
ibilbidea, batez beste (m/s-tan)?
9. Zenbat metro egin zituen Manfred
Leismannek minutuan, minutu guztietan
metro kopuru bera egin bazuen?
10. Zenbat kilometro egin zituen Manfred
Leismannek ordubetean, ordu guztietan
kilometro kopuru bera egin bazuen?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

179

Lehorteak kaltetutako
laborantzak Espainian
2003 ondoz ondoko bosgarren lehorte-urtea izan zen Espainian. Agorraldi luze horrek
Espainiako hegoaldeari eragin zion; zehazki, 40. paralelotik behera dagoen zatiari,
Castell de la Planatik eta Aranjueztik beherakoari. Urik eza zela-eta ezin
izan zituzten ureztaketa erregularrak egin 1,7 milioi hektarea sail ureztatutan.
Horietatik 600.000 hektarea zurezko laboreenak ziren (laranjondoak, limoiondoak etab.).
Kaltetutako beste 1,15 milioi hektarea belarki-laboreenak ziren
(zerealak, artoa, etab.).

URIK EZAK KALTETUTAKO LABORANTZAK

Ureztatutako sailak Espainian (milaka hektareatan)
Zurezko laboreak

800
2.270

Belarki-laboreak

300

Bestelakoak
Sail-ureztatuetako nekazaritzaprodukzioaren ehunekoa
nekazaritza-produkzio osoarekiko

57

GAZTELA-MANTXA
EXTREMADURA

VALENTZIA
Artoa

MATEMATIKA-GAITASUNA

MURTZIA

Kotoia

ANDALUZIA

Arroza
Barazkigintza eta
frutagintza

KANARIAK

Beterraba
Tabakoa
Lehorteak kaltetutako
sail ureztatuak (milaka hektarea)

Extremadura

Andaluzia

12

190

22

Belarki-laboreak

212

480

GUZTIRA

224

69

Zurezko laboreak

Sail ureztatuetako nekazaritzaprodukzioaren ehunekoa

nekazaritza-produkzio osoarekiko

180

Gaztela-Mantxa

Murtzia

Valentzia

GUZTIRA

107

265

596

303

70

85

1.150

670

325

177

350

1.746

75

65

85

81

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Erreparatu taulari, kalkulatu eta erantzun.

1. 2001ean, Donostian, 1.668 litro
ur jaso zituzten metro koadroko.
Gando-n (Kanaria Handia) 77,5 litro ur
jaso zituzten metro koadroko.
Zenbat hektolitro ur jauzi zen hektareako
bi leku horietan?

3. Erreparatu taulan zurezko laboreetarako

erabiltzen zituzten milaka hektareei,
lehorteak kaltetuak. Idatzi kantitate hori
hektareatan, eta gero, biribildu, bost zero
dituen zenbaki batera.
4. Erreparatu taulari, eta biribildu,
bost zero dituen zenbaki bat erabiliz,
belarki-laboreetarako erabiltzen ziren
eta lehorteak kaltetu zituen hektareak.
Ondoren, adierazi zenbaki hori milioikoetara
biribilduta.

PROGRAMA BEREZIAK
PRENTSA ETA MATEMATIKA

2. Ureztaketako zenbat hektarea zeuden

Espainian 2003an? Zenbat hektarea
erabiltzen ziren zurezko laboreetarako?
Eta belarki-laboreetarako?

5. Hasierako testuan adierazi denez,

urik ezak 1,7 milioi hektareari eragin
zion, baina taulan ageri den hektarea
kopurua beste bat da. Zenbatekoa
da aldea?
6. Zer ehuneko zen lehorteak kaltetutako
sail ureztatuaren azalera Espainiako sail
ureztatuen azalera osoarekiko?

MATEMATIKA-GAITASUNA

7. Espainian, 403.000 hektarea arto

ereiten dira, gehienez. Urik ezaren
ondorioz, 2003ko arto-ereitea
274.000 hektareakoa izan zen.
Zenbat txikitu zen azalera,
ehunekotan?
8. Gaztela-Mantxan, 1998an 81.000 hektarea
arto erein zituzten; 1999an, berriz,
60.000 hektarea arto, eta 2000n, 38.000
hektarea arto. Kalkulatu zenbatekoak izan
ziren bi murrizketa horiek, ehunekotan.
Zer ehuneko dagokio 1998tik 2000ra
bitarteko murrizketari? Ehuneko hori
bi murrizketen (1998tik 1999ra bitartekoa
eta 1999tik 2000ra bitartekoa) ehunekoen
batura al da?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

181

Parke Nazionalak
Espainia oso aberatsa da, paisaiei dagokienez. Mota askotako erliebeak,
klimak, lurzoruak, eta landareen eta animalien espezieak ikus daitezke,
bai eta mendeetan natura-paisaiak gizatiartu dituzten giza jarduerak ere.
Espainian, babestutako gainazalak 4.688.782 ha hartzen ditu guztira.
Babestutako gainazalaren zatirik handiena Andaluzian eta Kanarietan dago.
Erreparatu Espainiako 14 Parke Nazionaletako bakoitzaren azalerari.

PICOS
DE EUROPA
64.660 ha
AIGESTORTES ETA SANT
MAURICI AINTZIRA 10.230 ha

ORDESA ETA
MONTE PERDIDO
15.608 ha

GALIZIAKO UHARTE
ATLANTIKOAK
8.480 ha

TABLAS DE DAIMIEL
1.928 ha

MATEMATIKA-GAITASUNA

MONFRAGE
18.396 ha

CABAEROS
40.000 ha

SIERRA NEVADA
86.208 ha

DOANA
50.720 ha

182

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Irakurri datuak, kalkulatu eta erantzun.

1. Zer azalera hartzen dute (km2-tan)
14 Parke Nazionalek?
2. Espainiako gainazal babestuaren
zer ehuneko da 14 Parke Nazionalen
azaleren batura?

4. Espainia osoaren azalera

504.781 km2-koa da. Zer ehuneko
dago babestuta Espainiako azalera
osoarekiko?

3. Andaluzia osoaren azalera

87.268 km2-koa da, eta horren
% 17 inguru babestuta dago.
Zenbat hektarea daude babestuta
Andaluzian?

5. Kanariar Uharteetako Erkidegoak

7.273 km2-ko azalera du guztira, eta gutxi
gorabehera 314.094 ha daude babestuta.
Zer ehuneko da babestutako gainazala
erkidego osoko azalerarekiko?

PROGRAMA BEREZIAK
PRENTSA ETA MATEMATIKA

TIMANFAYA
5.107 ha

GARAJONAY
3.984 ha

6. Munduko Parke Nazional handiena

Groenlandiako ipar-mendebaldea da, eta
720.000 km2-ko azalera du. Zenbat aldiz
handiagoa da Espainiako Parke Nazional
handiena baino?
TEIDE
13.571 ha

7. Ingurumen-arazo handietako bat

baso-galtzearena da. Brasil da munduan
baso gehien galdu duen herrialdea;
batez beste, 13.800 km2 baso galtzen
ditu urtean. Zenbat urte barru izango
dute Brasilen hondatutako edo
galdutako basoek Espainia osoaren
azalera bera?

MATEMATIKA-GAITASUNA

CALDERA DE TABURIENTE
4.690 ha

8. Espainiari eragiten dion beste

ingurumen-arazo bat lurraren higadura da.
Basamortutzeko arriskua handia da.
Espainiako gainazalaren % 18an,
higadura-maila altua da. Zenbat
hektarea dira?
9. Higaduraren ondorioz galdutako lur
emankorraren ordez berria jartzeko,
180 milioi euro behar lirateke urtean.
Zenbatekoa da kostua higadurak kaltetutako
hektareako?

CABRERA
9.715 ha

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

183

Airearen eta uraren

kutsadura

MATEMATIKA-GAITASUNA

Europako Ingurumen Agentziaren txosten baten arabera, egoera kezkagarria da europarrentzat.

Txostenean, Europako zenbait industriaren arriskuaren berri ematen da: hondakin toxikoak
isurtzen dituzten enpresen, atmosfera kutsatzen dutenen, ibaietako ura eta lur azpiko ura
kutsatzen dutenen berri, alegia. Europako biztanleen bi heren herriguneetan bizi dira, eta
bertako airearen kalitatea ez da gogobetekoa. Europako ibai ugaritan, nitrogenoaren batez besteko
kontzentrazioa 2,5 miligramotik gorakoa da, eta ibai bateko ura kalitate onekoa dela esaten da
nitrogenoaren batez besteko kontzentrazioa litroko 0,3 miligramotik beherakoa bada.
Munduko panorama Europakoa baino okerragoa da. Kairoko biztanleek pozoi purua arnasten
zuten 2005ean. Izan ere, berunaren, karbono monoxidoaren (CO), sufre dioxidoaren (SO2) eta
nitrogeno dioxidoaren (NO2) mailak izugarri altuak ziren. Kairoko biztanleen (15 milioi inguru)
odolak 29,7 mikrogramo berun zituen dezilitroko, urte hartan; eta estatubatuarren odolak,
esate baterako, 4 mikrogramo, batez beste.
Karbono dioxidoaren (CO2) kontzentrazioa altua da, zenbait herrialdetan ez dutelako
inolako kontrolik egiten. Arabiar Emirerri Batuak daude kutsadura-tasaren buruan:
33,11 tona karbono dioxido isurtzen dituzte, biztanle eta urteko. Beste herrialde batzuetan
(AEB, Kanada eta Australia), biztanle eta urteko 19,74tik 15,55 tonara bitartekoa da.
Espainiaren kutsadura-tasa biztanle eta urteko 5,44 tonakoa da, herrialde garatuetako
tasa baxuenetako bat.

184

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Irakurri datuak, kalkulatu eta erantzun.

2. Ibai bateko nitrogeno-kontzentrazioa

hau da: 2,5 mg/litro.
a) Zenbat gramo nitrogeno dituzte ibai
horretako 25 m3 urek?
b) Zenbat gramo ditu 2 hm3
urek?
c) Zenbat metro kubo ur hartu
beharko dira ibaitik, 50 kg nitrogeno
lortzeko?
d) Zenbat mikrogramo ditu 1 dl
urek? (1 mikrogramo = 0,001 mg)
3. Ibai bateko nitrogeno-kontzentrazioa
0,24 mg/litro da:
a) Kalitate onekoa al da ura?
b) Zenbat gramo nitrogeno dituzte
850 cm3 urek?
c) Zenbat kilo daude 700 hm3-tan?
d) Zenbat mikrogramo nitrogeno ditu
1 dl urek?

PROGRAMA BEREZIAK
PRENTSA ETA MATEMATIKA

1. 2006an, Europar Batasunak 495 milioi

biztanle zituela kontuan hartuta, zenbat
pertsona bizi ziren airearen kalitatea
gogobetekoa ez zen lekuetan?

4. Kairoko biztanleek 2005ean odolean

zuten berun-kontzentrazioa kontuan hartuta,
kalkulatu:
a) Zenbat mikrogramo berun zituen
Kairoko biztanle batek 1 odoletan.
b) Zenbat berun zuen Kairoko
biztanle batek odolean
(mikrogramotan eta gramotan), jakinik
pertsona batek 5 odol izaten dituela,
gutxi gorabehera.

MATEMATIKA-GAITASUNA

5. Munduan, karbono dioxidozko kutsadurarik

handiena duen herrialdea Arabiar Emirerri
Batuak dira.
a) Zenbat tona karbono dioxido isurtzen
dituzte 10.000 biztanleko?
b) Zenbat tona karbono dioxido isuriko
lituzke Espainiak, bertako isurpen-tasa
Arabiar Emirerri Batuetako
bera balitz?
c) Zenbat tona karbono dioxido isurtzen
ditu Espainiak gaur egun duen
biztanleria izanda, tasa aurrez
adierazitakoa bada?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

185

Emakumea eta lana

Tradizionalki, emakumeak etxeko lanak egin izan ditu. Duela gutxi samar sartu da
emakumea lan-munduan, baina azken urteetan gero eta gehiago dira etxetik kanpo lan
egiten duten emakumeak. Are beranduago hasi zen emakumea enpresen zuzendaritzan
parte hartzen eta enpresak sortzen. Gero eta gehiago dira emakume enpresaburuak.
2005. urtean, emakume enpresaburuen kopurua bikoiztu egin zen Espainian.
Handitze hori oso garrantzitsua da, kontuan hartuta emakumeak gizonak baino oztopo
gehiago izaten dituela, enpresa-proiektu bati edo negozio bati ekiten dionean.
Baina, azken urteetan, Emakumearen Institutua enpresaburu izan nahi duten emakumeei
aholkularitza eta laguntza ematen ari da.
Beheko grafikoetan, Espainiako biztanleriari buruzko datuak ageri dira, bai eta biztanleria
landunari eta enpresen zuzendaritzan aritzen direnei buruzkoak ere.

ESPAINIAKO BIZTANLERIA

Gizonak
22.100.000

Emakumeak
22.600.000

ENPRESA-ZUZENDARITZA ETA HERRI-ADMINISTRAZIOA

BIZTANLERIA LANDUNA

Gizonak
% 62

Emakumeak
% 38

10 SOLDATAPEKOTIK GORAKO ENPRESA-ZUZENDARITZA

Emakumeak
% 13,3

MATEMATIKA-GAITASUNA

Gizonak
707.000

Emakumeak
330.000

10 SOLDATAPEKOTIK BEHERAKO ENPRESA-ZUZENDARITZA

Gizonak
% 86,7

SOLDATAPEKORIK GABEKO ENPRESA-ZUZENDARITZA

Emakumeak
% 21,3
Gizonak
% 78,7

186

Gizonak
249.400

Emakumeak
230.000

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Irakurri datuak, kalkulatu eta erantzun.

1. Erreparatu 2005eko Espainiako biztanleriari
buruzko lehen sektore-grafikoari.
Urte hartan Espainiak 44.700.000 biztanle
bazituen, zenbatekoa zen gizonen
ehunekoa? Eta emakumeena?

3. Aurreko ariketako emaitzak kontuan

hartuta, erantzun:
a) Zer ehuneko ziren gizon landunak
biztanleria osoko gizon
guztiekiko.
b) Zer ehuneko ziren emakume
landunak biztanleria osoko emakume
guztiekiko.
4. Erreparatu grafikoan enpresa-zuzendaritzan
eta herri-administrazioan lan egiten zuten
gizonen eta emakumeen kopuruei.
Zer ehuneko ziren gizonak?

PROGRAMA BEREZIAK
PRENTSA ETA MATEMATIKA

2. Erreparatu biztanleria landunari buruzko

grafikoari. 2005ean biztanleria landuna
15.564.900 baziren, zenbat emakume ari
ziren lanean? Eta zenbat gizon?

5. Erreparatu 10 soldatapekotik gorako

enpresak zuzentzen zituzten gizonen eta
emakumeen proportzioa adierazten duen
grafikoari. Gizonak eta emakumeak guztira
225.500 baziren, zenbat gizonek zuzentzen
zituzten enpresak? Eta zenbat emakumek?

MATEMATIKA-GAITASUNA

6. 2005. urtean, 323.100 pertsona

10 soldatapekotik beherako enpresak
zuzentzen ari ziren. Zenbat ziren
emakumeak?
7. Erreparatu azken grafikoari, soldatapekorik
gabeko enpresak zuzentzen zituzten gizonen
eta emakumeen kopuruari buruzkoa da.
Erantzun:
a) Enpresetako gerenteen zer ehuneko ziren
emakumeak?
b) Enpresetako gerenteen zer ehuneko ziren
gizonak?
8. Soldatapekorik gabeko enpresak
zuzentzen zituzten 230.000 emakumeetatik,
182.700 merkataritzakoak ziren;
39.700, ostalaritzakoak; eta 7.600,
beste adar batzuetakoak. Adar bakoitzeko
enpresak zuzentzen zituztenetatik,
zer ehuneko ziren emakumeak?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

187

Nola egiten da?

Ordenagailua erabiltzeko oinarrizko trebetasunak

Jarraian aurkezten diren edukien bidez, Bigarren Hezkuntzarako gure argitaratze-proiektu orokorra babestu nahi dugu, LOEko helburuei dagokienez. Lege horren arabera, informazioaren eta komunikazioaren
teknologia berriak ezagutzea da DBHko helburuetako bat. Honela azaltzen du LOEk helburu hori:Informazio-iturriak erabiltzeko oinarrizko trebetasunak garatzea, zentzu kritikoaren bidez, beste ezagutza batzuk
bereganatzeko. Teknologien arlorako oinarrizko prestakuntza bereganatzea, bereziki informatikari eta
komunikazioari dagokienez.
Atal honetan, ordenagailua erabiltzeko oinarrizko zenbait trebetasun aurkeztuko dira; oso modu zuzenean
eta erabilgarrian, gainera. Irakasgai honetarako, Irakaslearen Gidak prestatu dira; lau gida prestatu dira
guztira, bat DBHko maila bakoitzeko. Gida horietan, hainbat gai lantzen dira; irakasleentzat egokienak eta
interesgarrienak iruditu zaizkigunak, hain zuzen ere.

A blokea. Interneteko kontzeptuak

1. Zer da Internet?
2. Nola konektatu Internetera?
3. Interneteko oinarrizko hitzak
4. Interneteko zerbitzuak

190
190
191
192

B blokea. Internet Explorer

1. Nola exekutatu Internet Explorer?
2. Nola bilatu informazioa Internet Explorer programaren bidez?
3. Nola gorde web-orri bat?
4. Nola bidali web-orri bat posta elektronikoaren bidez?
5. Nola kopiatu web-orri baten testu bat?
6. Nola gorde irudi bat?
7. Nola bilatu testu bat web-orri batean?
8. Nola inprimatu web-orri bat?
9. Nola erantsi helbide bat gogokoen zerrendari?
10. Nola antolatu gogokoen zerrenda?
11. Nola sartu gogokoen zerrendako web-orri batean?
12. Bistaratutako web-guneen historia
13. Interneteko aukerak
14. Nola konfiguratu inprimaketa nabigatzailean?
15. Edukien ahokularia

195
196
197
197
198
198
199
199
200
200
201
202
203
204
204

C blokea. Mozilla Firefox

1. Nola exekutatu Mozilla Firefox?
2. Nola bilatu informazioa Firefox programaren bidez?
3. Nola gorde web-orri bat?
4. Nola bidali web-orri bat posta elektronikoaren bidez?
5. Nola kopiatu web-orri baten testu bat?
6. Nola gorde irudi bat?
7. Nola bilatu testu bat web-orri batean?
8. Nola inprimatu web-orri bat?
9. Nola erantsi helbide bat laster-marken zerrendari?
10. Nola administratu laster-markak?
[Link] sartu laster-marken zerrendako web-orri batean
12. Bistaratutako web-guneen historia
13. Hobespenak Firefox programan
14. Nola konfiguratu inprimaketa nabigatzailean?

206
207
207
208
208
208
209
209
210
210
211
212
213
214

D blokea. Google
1. Nola bilatu informazioa Googlen bidez?
2. Irudiak bilatzen Googlen
3. Informazioa taldetan bilatzen
4. Googlen direktorioaren bidez egindako bilaketak

215
219
221
222

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

PROGRAMA BEREZIAK
IKT TREBETASUNAK

EDUKIEN AURKIBIDEA

189

A blokea. Interneteko kontzeptuak

Zer da Internet?

Internet mundu osoko milaka sarez osatutako multzoa da, eta sare horiek elkarri lotuta daude. Internet
izena ingelesezko Interconnected Networks (sareen
arteko elkarlotura) kontzeptutik dator.
Informazioa abiadura handiz dabil sarean zehar.
Segundo batzuetan, elkarrengandik oso urrun
dauden web-orrietako ehunka dokumentu eta irudi
ikusi eta beste hainbeste soinu entzun ditzakegu.
Internetek datuak oso azkar trukatzeko aukera ematen digunez, informazioaren autopista deitzen
diogu.

Gaur egun, Interneten sartzeko hainbat modu daude. Hona hemen nagusiak:
TSK. Aukera honen bidez, ohiko telefono-lineaz
baliatzen gara Interneten sartzeko. Konexio motela
denez (56 K), gero eta gutxiago erabiltzen da.
Aukera horren abantaila bakarra da telefono
finkoa dagoen edozein lekutan erabil daitekeela
Konexio mota hori erabiltzeko, gure ekipoak
modema behar du, ordenagailuaren eta telefonolinearen arteko komunikazioa ezartzeko. Aukera
horren desabantaila nagusia hau da: konexioa
erabiltzen ari garen bitartean telefono-linea hartuta dagoela eta, horrenbestez, ezinezkoa dela
deirik egitea edo jasotzea Internetera konektatuta
gauden bitartean.
ISDN. Zerbitzu Integratuetarako Sare Digitalaren
bidez konektatzen gara. Sare hori aldi berean
ahotsaren eta datuen bidez lan egiteko sortu zen.
Konexio mota horretan, telefonoz hitz egin dezakegu Interneten nabigatzen dugun bitartean.
Sare horrek oso abiadura handian (128 K) lan egiteko aukera ematen digun arren, erabiltzaileek gero eta gehiago erabiltzen dute ADSL konexioa.
ADSL. Egun gehien erabiltzen den konexio mota
da. Abonatu Linea Digital Asimetrikotik datorkio
izena, eta ISDNren kasuan bezala, aukera honekin ere telefonoz hitz egin dezakegu Interneten
nabigatzen dugun bitartean.

Nola konektatu Internetera?

Interneten sartu ahal izateko, gure konexioak Interneteko zerbitzuak dituen

hornitzailea (ISP, Internet
Service Provider) behar du.
Gure herrialdean badira
zerbitzu hori ematen duten
hainbat enpresa. Haien
artean, hauek dira, besteak
beste, aipagarrienak: Telefnica, Orange, [Link],
Jazztel eta Ono. Gaur egun,
izugarria da Interneteko
konexioa, telefonoa eta
telebista digitala batera
eskaintzen duten enpresen
arteko lehia.

190

Konexio mota horren bidez, bat eta zortzi mega

bitarteko abiadura lor daiteke; alabaina, benetako abiadura beste faktore baten mende dago:
gure etxearen eta Interneteko zerbitzu-hornitzailearen banagunearen arteko distantziaren
mende, hain zuzen. Edonola ere, konexio mota
hori aurreko edozein baino azkarragoa da.
Kontuan hartu behar dugu konexio-abiadura kontzeptua informazioa Internetetik gure ordenagailura
zenbateko abiaduran deskargatzen dugun adierazteko erabiltzen dela beti. Informazioa gure ordenagailutik Internetera bidaltzeko abiadura, ordea,
txikiagoa izaten da: horregatik diogu linea asimetrikoa dela.
Informazioa sarera bidaltzeko abiadura ez da oso
garrantzitsua, gure ekipotik, sareak eskaintzen duen
zerbitzuetako baten bidez, informazio kopuru
handia bidali nahi ez badugu behintzat.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

A blokea. Interneteko kontzeptuak

PLC. Kasu horretan, sare elektrikoaz baliatzen gara

Internetera konektatzeko. Abiadura handirik eskaintzen ez duen arren, badu abantaila garrantzitsu
bat: sarean sartzeko ez dela telefono-linearik behar.
Sare elektrikorako entxufe bat baino ez da behar.
Abantaila hori oso garrantzitsua da landako eremuetan, sarritan ez baitute telefono-linearik izaten, eta,
beraz, ezin baitute ADSL konexiorik erabili. Zerbitzu
mota hori enpresa elektrikoek komertzializatzen dute: besteak beste, Iberdrolak eta Endesak.
LMDS. Konexio-sistema hori 28 Ghz maiztasuneko
irrati-uhinez baliatzen da Internetekin konektatzeko.
Konexio mota horrek antena bat erabiltzen du informazioa eremu berean instalatutako beste antena
finkoetara bidaltzeko eta haietatik informazioa jasotzeko. Goialde batean jarritako antena baten bidez,
bailara bateko biztanle guztiek dute Internet erabiltzeko aukera, herrian kablerik jarri gabe. Aukera
hori interesgarria izan daiteke herrixka txikietan.
Konexio mota horrek badu, ordea, arazo bat: ezin
duela oztoporik zeharkatu. Beraz, antena guztiak
teilatuetan jarri behar dira, telebistetakoak bezalaxe.
Kablea. Abiadura handiko konexio mota horrek
zuntz optikoko lineak erabiltzen ditu. Zerbitzu hori
ematen duten enpresek azpiegitura jakin bat sortu
behar dute aldez aurretik: hau da, kaleetan kableak jarri eta zuntz optikoko lineak hiri edo herri
guztian zehar instalatu.
UTMS 3G konexioa. Konexio mota mugikorrak,
ordenagailu eramangarrietan erabiltzeko sortuak,
batez ere. Konexio hori erabiltzeko USB txartel bat
edo modem bat behar da, eta edozein lekutan
(lanean, etxean, parkean...) konekta daiteke ordenagailura. Sakelako telefonoa erabiltzeko estaldura
dugun leku guztietan erabili ahal izango dugu
Internet. Konexio mota horiek hilean datuen trafiko
mugatua finkatzen dute, eta, beraz, diru kopuru
jakin bat ordaindu behar da hilero. Datu kopuru
hori gaindituz gero, diru gehiago ordaindu beharko
dugu megabyte gehigarri bakoitzeko.

Interneteko oinarrizko hitzak

Hona hemen Interneten nabigatzeko ezagutu behar

ditugun oinarrizko zenbait hitz:
TCP/IP. Komunikazio-protokolo bat da; hau da,
Internetera konektatutako sare guztiek elkarrekin
komunikatzeko hizkuntza. Teknikoki, TCP/IP
(Control Over Internet Protocol ) Internet Protokoloaren gaineko Transmisioak Kontrolatzeko Protokoloa da.
IP Address. Internetera konektatzen den
ordenagailu bakoitzaren identifikazioa da, baita
geurearena ere. Konexioaren kontratua egin digun
zerbitzu-hornitzaileari dagokio IP helbidea ematea. IP helbide horrek gure ordenagailua identifikatu egiten du, hain zuen, web-orri batean sartzen
garenean, edo sarean bestelako atazak egiten ditugunean.
Egungo IP helbideak IPV4 estandarrean oinarrituta
daude. Estandar hori elkarren artean puntu bidez
banandutako lau zenbakiz dago osatuta. Lau zenbaki horietako bakoitzak 0 eta 255 artekoa izan behar du. IPV4 estandarrak lau mila milioi helbide inguru eskaintzen ditu, eta horien bi herenak
esleituta daude dagoeneko. Arazo hori etorkizunean konpontzeko, IPV6 izeneko helbideratze berria
prestatzen ari dira: helbideratze hori zortzi taldez
osatuta egongo da, eta, haietako bakoitzak kode
hamaseitarreko lau zenbaki izango ditu.

PROGRAMA BEREZIAK
IKT TREBETASUNAK

ADSL2 eta ADSL2. ADSL konexioaren ondorengo

bi aukerak dira. Bietan ere abiadura nabarmen areagotzen da, baina konexio mota hauetan ere gure
etxearen eta hornitzailearen banagunearen arteko
distantziaren mende dago abiadura. ADSL2 konexioaren bidez, 12 megatarainoko abiadura lor daiteke, eta, ADSL2 delakoarekin, 24 megatarainokoa.

Domeinuak. Ordenagailuak Interneten identifikatzeko sistema osatzen dute. Sistema horrek IP helbideekin batera jarduten du. Zerbitzari bakoitzari IP
helbide jakin batekin bat datorren domeinu-izen
bat ematen zaio. IP helbideak erabili beharrean
domeinuak erabiltzearen arrazoia hau da: askoz ere
erosoagoa dela izenak gogoratzea eta tekleatzea
zenbakien balioak baino.
Domeinuen amaierari dagokionez, bi hitzarmen
mota aipatu behar dira: bata, AEBetan erabiltzen
dena erakunde mota adierazten da, eta, bestea,
munduko gainerako herrialdeetan erabiltzen dena
domeinua zein herrialdetakoa den adierazten
da. Ondoko taulan, gehien erabiltzen diren
domeinu-amaierak ageri dira.
URL. Interneten aurki dezakegun baliabide
bakoitzaren helbidea da: adibidez, web-orri baten
helbidea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

191

A blokea. Interneteko kontzeptuak

INTERNETEKO DOMEINUETARAKO ADOSTUTAKO HITZARMENAK

AEBetan
com

enpresa komertzialak

int

nazioarteko erakundeak

edu

hezkuntza-erakundeak

net

Interneten garapena eta baliabideak

gov

gobernuko erakundeak

org

hainbat erakunde

mil

erakunde militarrak
Munduko gainerako herrialdeetan

es

Espainia

be

Belgica

fr

Frantzia

jp

Japonia

it

Italia

ie

Irlanda

de

Alemania

Ii

India

gr

Grezia

dk

Danimarka

bo

Bolivia

mx

Mexiko

pt

Portugal

nl

Holanda

cl

Txile

uk

Britainia Handia

ca

Kanada

se

Suedia

tw

Taiwan

pe

Peru

Interneteko zerbitzuak

Web-orriak dira, ziur asko, Interneteko zerbitzurik

ezagunena; hala ere, gure nabigatzailean web-orriak
ikusteaz gain, beste hainbat gauza ere egin ditzakegu Interneten sartzean. Atal honetan, hain zuzen
ere, sareak eskaintzen dituen zerbitzu nagusiak
aipatuko ditugu eta, ondoren, zerbitzu interesgarrienei buruzko azalpen zabalagoa emango dugu.
World Wide Web
Egun gehien erabiltzen den zerbitzua da. Informazioa hipertestuzko dokumentutan antolatzen da, eta
dokumentu horiei web-orri deitzen zaie. Orri horietan,
testua, irudiak, soinuak, bideoak eta animazioak
konbina daitezke, eta beste orrialdetarako estekak ere
aurki ditzakegu. Hala, orrialde batetik bestera igarotzeko, nahikoa da saguaz esteka baten gainean klik
egitea.
Posta elektronikoa
Zerbitzu horren bidez, Interneteko erabiltzaileek ia
berehala bidal eta jaso ditzakete mezuak. Testumezuarekin batera, artxiboak ere erantsi daitezke
eta, horrenbestez, posta elektronikoak dokumentuak
azkar bidaltzeko aukera eskaintzen du. Zerbitzu hori
erabiltzeko, erabiltzaileak posta elektronikoko helbide bat izan behar du.

192

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

A blokea. Interneteko kontzeptuak

Berehalako mezularitza

Software horren bidez,

mezuak bidaltzeaz gain,
une berean sarean dauden beste erabiltzaile
batzuekin elkarrizketa
elektronikoak izan ditzakegu.

Chata
Chataren bidez, erabiltzaileak idatzizko elkarrizketak
izan ditzake pertsona talde batekin, aldi berean.

Fitxategien transferentzia (ftp)

Fitxategien transferentziarako ftp zerbitzuaren bidez,
gure ordenagailuan kopia ditzakegu Interneten
aurkitutako fitxategiak eta programak. Ekintza horri
download esaten zaio. Horrez gain, gure artxibo bat
ftp zerbitzari batera ere bidal dezakegu, beste
erabiltzaile batzuek deskarga dezaten; ekintza horri
upload esaten zaio.

PROGRAMA BEREZIAK
IKT TREBETASUNAK

Bestalde, software horrek

artxiboak online bidaltzeko aukera ere ematen du,
betiere jasotzaileak onartzen baditu. Microsoft
Messenger da berehalako mezularitzako programarik ezagunena.

Berri taldeak
Berri taldeetan, erabiltzaileek sarera bidalitako
edozein motatako artikuluak biltzen dira. Berrien
zerbitzari bakoitzak hainbat talde ditu, eta, hortaz,
erabiltzaileak interesatzen zaizkion taldeetan eman
dezake izena.
Erabiltzaileak talde batean edo gehiagotan izena
ematen duenean, talde horien artikuluak jasoko ditu
eta taldean parte hartzeko aukera izango du, bai gai
berriei buruzko artikuluak bidaliz, bai beste erabiltzaileek idatzitako artikuluei erantzunez.

Foroak
Foroak aurretik aipatutako berri taldeen antzekoak
dira. Oro har, gai jakin bati buruzkoak izaten dira
foroak: hala nola, lana, aisialdia, interes kulturaleko
gaiak, etab. Erabiltzaileek, beren iritziak adierazteaz
gain, beren arazoen berri ere ematen dute foroetan.
Foroen bidez, besteen erantzunak jaso edo besteek
antzeko gaietan duten esperientzia ezagutu nahi izaten dute erabiltzaileek.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

193

A blokea. Interneteko kontzeptuak

Sarean, hainbat gairi buruzko foroak aurki daitezke.

Eskuarki, foroak erabiltzeko, izena aurrez eman behar
da, eta erabiltzaile bakoitzak bere izena edo ezizena
(nickname) eman behar du, baita foroan sartzeko
pasahitza eta norberaren posta elektronikoa ere.

P2P programak
P2P (peer to peer) programak artxiboak sarean
trukatzeko softwarearen atal bat dira. Artxiboak sistema horretara konektatuta dauden erabiltzaile guztien
ordenagailuen artean daude banatuta, eta programa
horiek ordenagailu bakoitzeko artxibo zati bat biltzea
dute helburu, lortu nahi den artxiboa edo softwarea
osatuta geratu arte.
Hona hemen programa ezagunenetako batzuk:
Emule, Azureus, Ares, etab.

Weblogak
Weblogak edo blogak hala deitzen zaie hizkera
arruntean Interneteko guneak dira, eta erabiltzaileak
bere artikuluak, esperientziak eta iritziak idatz ditzake
bertan, baita musika eta bideoak eseki ere.
Blog guztietan, informazioa zer datatan sartu zen
ageri da, egunkarietan egiten den bezalaxe; hala,
blogaren jabeak nahi duenean egunera dezake
edukia.

Horrez gain, blog horretan sartzen diren erabiltzaile

guztiek bertan ageri diren artikuluei buruzko iritzia
eman dezakete. Hala, elkarrizketak sortzen dira erabiltzaileen eta blogaren jabearen artean.

194

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

B blokea. Internet Explorer

Nola exekutatu Internet Explorer?

Internet Explorer exekutatzeko, bi aukera ditugu:

1. Inicio menuaren gainean klik egitea
eta Programas eta Internet Explorer
aukera hautatzea.
2. Mahaigainean, programaren ikonoaren
gainean bi aldiz klik egitea.
Bi aukera horietako edozein erabiliz, Internet Explorer programaren bistaratze-leihoa irekiko da. Leiho
hori ondoko irudiaren antzekoa da:
Helbidebarra

Menuen
barra

Egoera-barra

Tresna-barra Esploratzailearen
ikonoa

Bistaratze-leihoa

Leiho horretan, elementu hauek ageri dira:

Menuen barra. Programaren aukera guztietara
sartzeko balio du.
Esploratzailearen ikonoa. Programaren
logotipoa izatez gain, informazioaren transmisioari buruzko informazioa ematen digu:
mugitzen den bitartean transmisioak bere horretan
jarraitzen duela adierazten du; animazioa gelditzen
denean, berriz, datuen transmisio amaitu dela.

Tresna-barra. Tresna-barran, programan gehien

erabiltzen diren ekintzei dagozkien botoiak ageri
dira.
Helbide-barra. Barra horretan koadro bat ageri
da, eta bertan teklea ditzakegu ikusi nahi ditugun
web-orrien helbideak. Koadroa goitibeherako
zerrenda bat da; hala, eskuineko geziaren gainean
klik eginez gero, duela gutxi ikusi diren web-orrien
zerrenda agertuko zaigu.
Bistaratze-leihoa. Leiho horretan, Interneten
nabigatzen dugun bitartean ikusi dituen weborriak ageri dira.
Egoera-barra. Barra horretan, nabigatzaileak une
oro egiten dituen ekintzak ageri dira.
Tresna-barra
Interneten nabigatzen dugunean, tresna-barra da
gehien erabiltzen den elementuetako bat. Hona
hemen gehien erabiltzen diren botoiak:
Atrs botoia. Aurreko web-orri batera joateko aukera ematen digu.
Botoiaren ikonoaren gainean klik
eginez gero, aurreko orrira itzuliko gara; ikonoaren
eskuinaldeko geziaren gainean klik egiten badugu, berriz, aurretik ikusitako web-orrien zerrenda
agertuko zaigu, berriz ikusi nahi duguna aukera
dezagun.

PROGRAMA BEREZIAK
IKT TREBETASUNAK

Internet Explorer Interneten sartzeko programa bat

da, eta Microsoft enpresak ematen du, Windows
sistema eragilearekin batera. Programa hori da egun
gehien erabiltzen dena Interneteko web-orrietan
sartzeko. Haren zuzeneko lehiakidea, FireFox
programa, askoz ere gutxiago erabiltzen da.

Adelante botoia. Hurrengo orrira joateko aukera ematen digu. Botoi hori
erabiltzeko, aurretik Atrs botoia erabili
behar dugu nahitaez, aurreko orri batera itzultzeko. Aurreko botoiarekin gertatzen zen bezalaxe,
ikonoaren eskuinaldeko gezia erabil dezakegu;
hala eginez gero, pantailan dugun orritik abiatuz
zer web-orri ikus ditzakegun ikusiko dugu zerrenda batean.
Detener botoia. Eskatu dugun web-orria
bilatzeari uzteko balio du. Gehienetan,
ikusi nahi dugun web-orria kargatzeko
denbora gehiegi igaro denean sakatzen dugu.
Actualizar botoia. Bistaratzen ari ginen
web-orrirako transmisioa berriz eskatu
nahi dugunean erabiltzen da botoi hori.
Eskuarki, ikusi nahi dugun orria erabat kargatu
gabe geratzen denean erabiltzen da Actualizar
botoia.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

195

B blokea. Internet Explorer

Inicio botoia. Interneteko esploratzailearen

bidez, hasierako orri bat aukera dezakegu
programa exekutatzen den bakoitzean ager
dadin. Botoi horren gainean klik eginez, orri horretara itzuliko gara zuzenean.

2. Buscar pginas web que contengan koadroaren

barruan, tekleatu web-orrietan aurkitu nahi
dugun testua.
3. Egin klik paneleko

botoiaren gainean.

Helbide-barra
Web-orri batean sartzeko, haren Interneteko helbidea
ezagutu behar dugu nahitaez; haren URL delakoa,
alegia. Informazio hori helbide-barrako helbidekoadroan tekleatu ondoren, <Enter> sakatu edo
botoiaren gainean klik egingo dugu.

Koadro horretan tekleatzen ditugun helbide guztiak

historia batean gordetzen dira. Duela gutxi ikusitako
orri batera itzuli nahi izanez gero, nahikoa da
koadroaren eskuinaldeko geziaren gainean klik egitea. Hala eginez gero, idatzi ditugun azken helbideen
zerrenda agertuko zaigu.
Egin klik zerrenda
ikusteko

Ondoren, esploratzailea informazioa bilatzen hasiko

da Interneten. Bilaketa-prozesua amaitu denean,
menu bat agertuko zaigu panelean, eta, bertan,
aurkitu nahi dugun informazioa duten web-orriak
ikusiko ditugu. Horrez gain, menuan ageri diren
web-orrien aurrebista ikusiko dugu eskuinaldean,
baita haietako bakoitzari buruzko iruzkin bat ere.
Aurkitutako web-orrien
aurrebista

Nola bilatu informazioa Internet

Explorer programaren bidez?

Interneteko esploratzaileak lagundu

egiten digu bilatu nahi dugun informazioa duten web-orriak bilatzen.
Bilaketa hori egiteko, pauso hauei jarraitu behar
diegu:
1. Lehenik eta behin, egin klik tresna-barrako
Bsqueda botoiaren gainean. Klik egin ondoren,
gure nabigatzailearen ezkerraldean bilaketapanela agertuko da.

196

Aurkitu nahi dugun informazioa

duten web-orrien menua

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

B blokea. Internet Explorer

Paneleko menuko edozein aukeraren gainean edo

edozein web-orriko aurrebistaren gainean klik eginez
gero, hautatutako orrian sartuko gara.
Hautatutako web-orria

2. Archivo / Guardar como menua aukeratu. Guardar pgina web elkarrizketa-koadroa agertuko zaigu, eta bertan adierazi behar dugu orria non gorde
nahi dugun. Orriari eman nahi diogun izena tekleatu eta egin klik Guardar botoiaren gainean.

Nola bidali web-orri bat posta

elektronikoaren bidez?

PROGRAMA BEREZIAK
IKT TREBETASUNAK

Web-orri bat posta elektronikoaren bidez bidaltzeko,

bi aukera ditugu: batetik, orria mezuaren gorputzean
bertan oso-osorik bidaltzea, eta, bestetik, orri horren
helbiderako lotura soilik bidaltzea.

Nola gorde web-orri bat?

Web-orri jakin bat ordenagailuan gordetzeko Internetera konektatu gabe hura erabili ahal izateko edo,
besterik gabe, web-orri horretako informazioa gordetzeko, pauso hauei jarraitu behar diegu:
1. Sartu interesatzen zaigun web-orrian, bai helbidebarran haren URLa tekleatuz eta <Enter> sakatuz, bai esploratzailearen edo beste bilatzaile
baten bilaketa-aukera erabiliz.

Bi aukera horiek Archivo / Enviar menuan ageri dira.

Enviar / Pgina por correo electrnico aukera hautatuz gero, posta elektronikoaren programa irekiko da
eta mezuaren gorputzari erantsiko diogu Interneten esploratzailean bistaratzen dugun web-orria. Horretarako, nahikoa da Para eremuan jasotzailearen helbidea
tekleatzea, eta Enviar botoiaren gainean klik egitea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

197

B blokea. Internet Explorer

Bigarren aukera hautatuz gero, Enviar / Vnculo por

correo electrnico, posta elektronikoaren programa irekiko da, eta bidali nahi dugun web-orriaren
helbidea mezuaren gorputzean agertuko da.

2. Ireki informazioa kopiatu nahi dugun programa

adibidez, Microsoft Word. Ondoren, bi aukera
ditugu berriz: menuko Edicin / Pegar aukera erabiltzea edo <Ctrl.> eta V teklak batera sakatzea.

Ondoren, jasotzailearen helbidea Para eremuan

idatzi eta klik egingo dugu Enviar botoiaren gainean.

Batzuetan, ezinezkoa izaten da nahi dugun testua

hautatzea. Zenbait orritan testua babestuta egoten da,
inork kopia ez dezan. Beste batzuetan, berriz, tresna
jakin batzuen bidez sortzen da testua Flash, adib.,
eta tresna horiek ez dute edukia hautatzen uzten.

Nola kopiatu web-orri baten testu

bat?

Web-orri bateko informazioa kopiatzeko, pauso

hauei jarraitu behar diegu:
1. Hautatu kopiatu beharreko testua. Ondoren, bi aukera daude: menuko Edicin / Copiar aukera erabiltzea, edo <Ctrl.> eta C teklak batera sakatzea.

198

Nola gorde irudi bat?

Web-orri batean irudi interesgarri bat aurkitzen

dugunean, gure ordenagailuan gorde dezakegu,
baita posta elektronikoaren bidez bidali edo mahaigainaren atzeko plano gisa erabili ere. Horretarako,
nahikoa da saguaren eskuineko botoiaz irudi horren
gainean klik egitea, eta nahi dugun aukera hautatzea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

B blokea. Internet Explorer

Guardar imagen como aukera hautatuz gero, Windowseko elkarrizketa-koadroa agertuko zaigu irudia
zer kokapenetan gorde nahi dugun hautatzeko eta
hari zer izen eman nahi diogun adierazteko.

Lan hori errazago egiteko, jarraitu pauso hauei:

1. Lehenik eta behin, hautatu Edicin / Buscar en
esta pgina menua.

Haatik, Enviar imagen por correo electrnico aukera

hautatzen badugu, beste elkarrizketa-koadro batek
galdetuko digu ea zer-nolako tamaina erabili nahi
dugun irudia bidaltzeko: jatorrizkoa edo txikiagoa,
irudia azkarrago bidaltze aldera.

Ondoren, posta elektronikoaren programa exekutatuko da, eta irudia artxibo erantsi batean agertuko
zaigu, mezuarekin batera. Jarraian, nahikoa da jasotzailearen izena idaztea eta, mezuaren bidez,
erantsitako artxiboari buruzko informazioa ematea.

3. Hautatu bilaketaren noranzkoa (Arriba edo

Abajo) eta egin klik Buscar siguiente botoiaren
gainean. Ordenagailuak eskatutako informazioa
aurkitzen duenean, gelditu eta aurkitutako testua
hautatuko du. Testuaren hurrengo zatia bilatzeko, egin klik berriz Buscar siguiente botoiaren
gainean.

PROGRAMA BEREZIAK
IKT TREBETASUNAK

2. Ondoren, tekleatu aurkitu nahi dugun testua

elkarrizketa-koadroan. Horrez gain, hitz osoak
bilatzea nahi dugula adieraz dezakegu, baita letra
xeheak eta larriak bereiztea nahi dugun ala ez
ere.

Nola inprimatu web-orri bat?

Tresna-barrako botoia erabil dezakegu, baita

menuko Archivo / Imprimir aukera ere. Aukera horren bidez, erabili nahi dugun inprimagailua aukeratuko dugu, baita inprimatu nahi dugun
kopia kopurua, orrialdeak eta abar ere.
Bestalde, Establecer como fondo aukera ere hauta
dezakegu menuan. Aukera horren bidez, irudia
mahaigainaren atzeko plano gisa ikusiko dugu. Ondoren, ziur asko erabaki egin beharko dugu irudiak nola
agertu behar duen; horretarako, mahaigainaren leku
libre bat aukeratu, saguaren eskuinaldeko botoian klik
egin eta Propiedades aukera hautatuko dugu. Escritorio fitxan erabili nahi dugun posizioa hautatuko dugu.

Nola bilatu testu bat web-orri

batean?

Sarritan, informazio zehatz baten bila hasten garenean, testu ugariko orriak aurkitzen ditugu, eta bilaketa
nahiko aspergarria izaten da.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

199

B blokea. Internet Explorer

Nola erantsi helbide berri bat

gogokoen zerrendari?

Interneteko erabiltzaile guztiok baditugu zenbait helbide, sarri erabiltzen ditugunak. Horrelako helbideak
etengabe gogoratu eta tekleatu behar ez izateko,
Interneteko gure gune gogokoen zerrenda erabil
dezakegu.
Zerrenda horri sarean aurkitzen ditugun gune berriak erants diezazkiogu. Horrez gainera, gustukoen
ditugun guneak karpetatan antola ditzakegu, irizpide
jakin baten arabera sailkatuta. Bestalde, edozein
unetan, zerrendako edozein gunetan sartzeko aukera izango dugu.
URL berri bat gure gogokoen zerrendari eransteko,
pauso hauei jarraitu behar diegu:
1. Sartu erantsi nahi dugun web-orrian. Horretarako, tekleatu haren Interneteko helbidea helbidekoadroan, eta sakatu <Enter>.

Web-orria zerrendaren beste maila batean jartzeko,

egin klik Crear en >> botoiaren gainean; horrela,
beheko elkarrizketa-koadroa zabalduko da eta gogokoen zerrendako karpeta-zuhaitza agertuko zaigu.
Web-orri berrirako karpeta bat sortzeko, leihoaren
eskuinaldeko Nueva carpeta... botoia erabili behar
dugu.
Gogokoen zerrendako web-orri berria karpetetako
batean sartzeko, nahikoa da karpeta horren gainean
klik egitea, karpetaren ikonoa irekita dagoela egiaztatzea
eta, berriz ere, Aceptar botoiaren gainean
klik egitea.

2. Hautatu menu-barrako Favoritos / Agregar a favoritos aukera.

Elkarrizketa-koadro bat agertuko zaigu eta, bertan,

gogokoen zerrendan web-orri horri eman nahi diogun izena idatziko dugu. Garrantzitsua da gune
bakoitzari izen esanguratsu bat ematea eta izen
horrek web-orriaren edukiarekin lotura izatea.
Nahi izanez gero, Disponible sin conexin aukera
hauta dezakegu, Internetera konektatu gabe ere
web-orri horretan sartu ahal izateko.
Aceptar botoiaren gainean bi aldiz klik egiten
badugu, web-orri berria zerrendaren hasieran agertuko da. Aukera hori sarri-sarri erabiltzen ditugun
web-orrien kasuan soilik erabili beharko genuke;
izan ere, web-orri guztiekin gauza bera egiten
badugu, banandutako karpetatan antolatu gabe,
zerrenda luzeegia izango da, eta, horrenbestez,
azkarrago sartuko gara web-orrietan haien helbidea
nabigatzailean tekleatuz gogokoen zerrenda erabiliz
baino.

200

10

Nola antolatu gogokoen

zerrenda?

Gogokoen zerrendako elementuak beste modu batera antolatzeko, menuko Favoritos / Organizar
favoritos aukera hautatu behar dugu. Hala eginez
gero, leiho bat agertuko zaigu, eta, bertan, nahi
adina aldaketa egin ahal izango dugu.
Leiho horren eskuinaldean sortu dugun karpetazuhaitza ikusiko dugu: nahi izanez gero, karpeta
berriak sortu, karpeta batzuen izenak aldatu eta
haietako batzuk mugitu edo ezabatu ditzakegu.
Horretarako, leihoaren ezkerraldeko botoiez baliatuko gara.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

1. Karpeta berri bat sortzeko, erabaki karpeta hori

zuhaitzaren zer tokitan jarri nahi dugun eta egin
klik bertan; jarraian, egin klik Crear carpeta
botoiaren gainean, tekleatu karpeta berriaren
izena eta sakatu <Enter>.
2. Karpeta baten izena edo zerrendako elementuetako baten izena aldatzeko, nahikoa da izena
hautatzea, eta Cambiar nombre botoiaren gainean klik egitea. Ondoren, aldatu izena eta sakatu
<Enter>.

4. Elementu bat edo karpeta bat zerrendatik kentzeko, nahikoa da hura hautatzea eta Eliminar
botoiaren gainean klik egitea. Kontuan hartu
karpeta bat ezabatzen badugu haren eduki
guztia ere ezabatuko dugula.
Windowsek elkarrizketa-koadro bat sortuko du,
hautatutako elementuak zakarrontzira bidali nahi
ditugula egiaztatzeko. Ziur bagaude, klik egingo
dugu S botoiaren gainean, eta, hala, hautatutako elementuak ezabatu egingo dira.

PROGRAMA BEREZIAK
IKT TREBETASUNAK

B blokea. Internet Explorer

3. Zerrendako elementu bat karpeta batetik bestera mugitzeko, hautatu elementu hori eta egin
klik Mover a carpeta botoiaren gainean.
Leiho berri bat agertuko zaigu, zerrendako
karpeta-zuhaitz osoarekin. Leiho horretan, adierazi mugitu beharreko elementua karpeta horietako zeinetan jarri nahi dugun.

11

Nola sartu gogokoen zerrendako

web-orri batean?

Oso erraza da gogokoen zerrendako web-orri batean

sartzea; nahikoa da menuko Favoritos aukeraren
gainean klik egitea eta zuhaitzaren egiturari jarraitzea, ireki nahi dugun web-orrira iritsi arte.

Azkenik, egin klik Aceptar botoiaren gainean.

Hori guztia eginez gero, hautatutako elementua
beste karpeta batean sartuta geratuko da.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

201

B blokea. Internet Explorer

Menuaren bidez bilatzeaz gain,

tresna-barrako Favoritos botoia ere
erabil dezakegu. Hala eginez gero,
gogokoen zuhaitza agertuko zaigu nabigatzailearen
ezkerraldean.

Kasu horretan, zuhaitzean bistaratu nahi dugun

web-orria aurkitu eta haren gainean klik egin behar
dugu; horrela, nabigatzaileak zuzenean eramango
gaitu web-orri horretara.

Historia beste irizpide baten arabera antolatzeko, paneleko

botoia erabil dezakegu. Hala eginez
gero, historia sailkatzeko modu guztiak agertuko
zaizkigu. Nahi dugun aukeraren gainean klik egin
eta historiako sarrera guztiak aukera horren arabera
antolatuko dira.

Zuzenean, panel horretan bertan, beste bi botoi ditugu:

, zerrendan web-orri berri bat sar-

tzeko, eta
tzeko.

, berriz, gogokoak antola-

Gogokoen panela ixteko ere, bi aukera ditugu: tresnabarrako Favoritos botoiaren gainean berriz klik egitea, edo paneleko
botoiaren gainean klik egitea.

12

Bistaratutako web-guneen historia

Interneteko nabigatzaileak historia batean gordetzen

ditu bistaratzen ditugun web-guneak. Historia horretan
sartzeko, tresna-barrako

botoia erabili behar da.

Botoi horren gainean klik eginez gero, nabigatzailearen leihoaren ezkerraldean agertuko zaigu historiaren panela.
Besterik adierazi ezean, bistaratutako web-guneen
zerrenda dataren arabera antolatu eta karpetatan sailkatzen da: adibidez, Duela 2 aste, Aurreko astea,
astelehena, gaur, etab. Web-orri horietakoren batera
itzultzeko, nahikoa da haren gainean klik egitea.

202

Horrez gain,
botoia ere erabil dezakegu, historiaren barruan informazioa aurkitzeko. Botoi
horren gainean klik eginez gero, testu-koadro bat
agertuko zaigu, eta, bertan, nahi dugun informazioa
idatzi behar dugu. Bilatzen hasteko,
botoiaren gainean egin behar dugu klik.
Historiaren panela ezkutatzeko, berriz egin behar dugu klik tresna-barrako
leko

botoiaren gainean. Pane-

botoia erabiliz ere gauza bera lortuko dugu.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

B blokea. Internet Explorer

13

Interneteko aukerak

Nabigatzaileak berez instalatzen dituen aukerak

aldatzeko, Herramientas / Opciones de Internet
menua aukeratu behar dugu. Hala eginez gero,
beheko irudiaren leiho berdina ikusiko dugu, eta,
leiho horretan, General fitxan, nabigatzailearen
hasierako orria aldatu ahal izango dugu.

Bestalde, Interneteko aldi baterako artxiboak erabiltzeko modua ere konfigura dezakegu. Lehenbiziko
botoiaren bidez,
, bildutako
cookieak ezaba ditzakegu. Cookieak web-orriek
gordetzen dituzten informazio-artxibo txikiak dira,
erabiltzailea bertan azken aldiz noiz sartu zen jakiteko, haren lehentasunak zein diren jakiteko eta
abarrerako. Artxibo horiek gehienetan kalterik egiten
ez duten arren, batzuetan arazoak eragiten dituzte.

Bestalde,
botoiaren bidez,
Interneteko aldi baterako artxiboak ezaba ditzakegu.
Artxibo horiek bistaratzen ditugun web-orrien informazioa eta irudiak biltzen dituzte. Batzuetan, artxibo
horiek espazio handia hartzen dute, eta, horrenbestez, ezabatu egin behar ditugu espazio hori
berreskuratze aldera.

PROGRAMA BEREZIAK
IKT TREBETASUNAK

Orri hori nabigatzailea exekutatzen dugun

bakoitzean agertuko zaigu, baita tresnabarrako botoiaren gainean klik egiten
dugunean ere.

erabiliz, aldi baterako artxiboak

non jarri nahi ditugun aukera dezakegu, baita artxibo
horiek gehienez hartu behar duten espazioa finkatu
ere.
Hona hemen hasierako orria aldatzeko aukerak:
1. Web-orriaren URLa Direccin koadroan zuzenean tekleatzea.
2. Une honetan bistaratzen ari garen orriaz
baliatzea. Horretarako, klik egin behar dugu
botoiaren gainean.
3. Beste aukera bat da nabigatzailea instalatzean
Microsoftek berez ematen duen hasierako orria
berreskuratzea. Hori lortzeko, klik egin behar
dugu
botoiaren gainean.
4. Azkenik, nabigatzailea exekutatzean hasierako
orririk ez irekitzea nahiago badugu, honako botoi
hau erabili behar dugu:
.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

203

B blokea. Internet Explorer

Azkenik, Historial atalean, bistaratutako web-orriak

historian zenbat egun gorde nahi ditugun ere konfigura dezakegu. Horrez gain,
botoia erabil dezakegu nabigatzailean bildutako
historian dauden sarrera guztiak ezabatzeko. Botoi
horren gainean klik eginez gero, sistemak leiho bat
agertuko digu, sarrera guztiak ezabatu nahi ditugula
egiaztatzeko. Aukera hori berresteko, S, botoiaren
gainean klik egin eta historia ezabatu egingo da.

14

Nola konfiguratu inprimaketa

nabigatzailean?

Nabigatzailean nola inprimatu nahi dugun konfiguratzeko eta inprimatutako orrialdeetako goiburuetan
eta orri-oinetan zer eduki agertu behar duten zehazteko, Archivo / Configurar pgina menua aukeratu
behar dugu.

&p
&P
&u
&d
&D
&T

orrialdearen zenbakia.
inprimatu beharreko orrialde kopurua, guztira.
URLaren helbidea.
data formatu laburrean inprimatzeko.
data formatu luzean inprimatzeko.
ordua 24 orduko formatuan agertzeko.

Paperaren orientazioa bertikala ala horizontala ere

aukera dezakegu, baita dokumentua inprimatzean
paperean zenbateko marjinak utzi nahi ditugun ere.
Gure ordenagailuan inprimagailu bat baino gehiago
instalatzen badugu, haietako bat hautatu eta
botoiaren gainean klik egin behar dugu.

15

Edukien aholkularia

Internet Explorerrek Interneterako sarbideak mugatzeko aukera ematen digu, edukien ahokulariaren bidez.

Orria konfiguratzeko leihoaren bidez, paperak zer

tamaina izan behar duen eta inprimatutako orria zer
erretilutik aterako den aukera dezakegu, betiere ekipo
bakoitzean instalatutako inprimagailuaren arabera.

Encabezado y Pie de pgina atalean, nahi dugun

testua idatz dezakegu. Beste aukera bat nabigatzailearen aldagaiak erabiltzea da. Hain zuzen ere,
aldagai horietako bakoitza dagokion balioak ordezkatuko du orrialdea inprimatzen denean. Hona hemen
aldagai batzuk:
&w leihoaren izenburua inprimatzeko.
&b aldagai horren atzetik dagoen testua zentratzeko.

204

Bertan sartzeko, menuko Herramientas / Opciones

de Internet aukeratu eta, leiho berrian, Contenido
aukeraren gainean klik egin behar dugu.
Besterik adierazi ezean, edukien aholkularia desaktibaturik
egoten
da.
Hura
aktibatzeko,
botoia sakatu behar dugu. Hala eginez gero, ahokulariaren leihoa irekiko da, eta bertan
ageri den edozein kategoria aukera dezakegu. Azpiko
barran, berriz, nahi dugun maila finka dezakegu.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

B blokea. Internet Explorer

Zenbait helbideetarako sarrera eragozteko edo beste

batzuetarako sarrera baimentzeko, Sitios aprobados
fitxa erabili behar dugu. Fitxa horretan, helbide jakin
bat tekleatu eta
botoian klik egin behar
dugu, web-orri horretan arazorik gabe sartu ahal izateko. Aurkako kasurako, berriz,
botoiaz
baliatu behar dugu, web-orri horretarako sarrera
oztopatzeko.

Leiho berri bat agertuko zaigu pantailan, eta, bertan,

bi aldiz tekleatu behar dugu aukeratutako pasahitza,
hura idaztean inolako akatsik gerta ez dadin. Horrez
gain, pasahitza gogoratzeko iradokizun bat adierazi
beharko dugu. Azkenik, elkarrizketa-koadroa bete
ondoren, klik egin behar dugu Aceptar botoiaren
gainean.

PROGRAMA BEREZIAK
IKT TREBETASUNAK

ko orriak ikuskatzeko. Horretarako, pasahitz bat sortu

behar da
botoiaren bidez.

Ondoren, nabigatzaileak mezu bat agertuko digu,

ikuskatzailearen pasahitza behar bezala sortu dela
egiaztatzeko.

General fitxaren bidez, bi aukera egin ditzakegu: batetik, erabiltzaileak sailkatu gabeko web-guneetan sartu
daitezkeen ala ez, eta, bestetik, ikuskatzaileak pasahitz bat idatz dezakeen ala ez, ahokulariak mugatuta-

Behin pasahitza sortuz gero, beraz, kontuan hartu

behar dugu ezinbestekoa dela pasahitza sartzea
edukien ahokularian edozein aldaketa egin ahal
izateko.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

205

C blokea. Mozilla Firefox

Firefox Open Source programa bat da (kode irekikoa,

alegia), banaketa askekoa. Programa hori Linux
sistema eragilearen bidez lortzen da. Hala ere, hasieran Microsofteko Windows sistemetarako sortu ez
zen arren, gaur egun nabigatzaile hori arazorik gabe
erabil daiteke sistema eragile horretan ere. Gaur
egun, FireFox programa da erabilienetakoa Interneteko web-orrietan sartzeko.

Nola exekutatu Mozilla Firefox?

Firefox programa exekutatzeko Aplicaciones / Internet / Navegador web (Mozilla Firefox)

menua erabili behar dugu; beste
aukera bat mahaigainera joan eta
programaren ikonoaren gainean bi
aldiz klik egitea da.

Tresna-barra: tresna-barran, programan gehien

erabiltzen diren ekintzei dagozkien botoiak biltzen
ditu.
Lokalizazio-barra: bistaratu nahi ditugun weborrien helbideak tekleatzeko koadroa eskaintzen
digu lokalizazio-barrak. Koadroa goitibeherako
zerrenda bat da eta, horrenbestez, eskuineko
geziaren gainean klik eginez gero,duela gutxi ikusi
ditugun web-orrien zerrenda agertuko zaigu
bertan.
Bistaratze-leihoa: Internet nabigatzen ari garenean bistaratzen ditugun web-orria guztiak agertzen
dizkigu.
Egoera-barra: nabigatzaileak une oro egiten
dituen ekintzak erakusten ditu egoera-barrak.
Firefox tresna-barra
Tresna-barra horretan botoi hauek daude:

Tresna-barra

Menuen Lokalizazio- Esploratzailearen

barra
barra
ikonoa

Atrs botoia. Aurreko web-orri batera joateko aukera ematen digu. Botoiaren
ikonoaren gainean klik eginez gero, aurreko orrira itzuliko gara; ikonoaren eskuinaldeko
geziaren gainean klik egiten badugu, berriz, aurretik ikusitako web-orrien zerrenda agertuko zaigu,
berriz ikusi nahi duguna aukera dezagun.
Adelante botoia. Hurrengo orrira joateko
aukera ematen digu. Botoi hori
erabiltzeko, aurretik Atrs botoia erabili
behar dugu nahitaez, aurreko orri batera itzultzeko.

Egoerabarra

Bistaratze-leihoa

Firefox programaren leihoa agertuko zaigu, aurreko

irudiaren antzekoa. Leiho horretan, elementu hauek
ikus ditzakegu:
Menuen barra: programaren aukera guztietan
sartzeko aukera ematen digu.
Esploratzailearen ikonoa: informazioaren transmisioari buruzko informazioa ematen digu. Ikono
horrek animazio bat du: animazioa mugitzen ari
den bitartean badakigu transmisioak bere horretan jarraitzen duela. Animazioa gelditzean, datuen
transmisioa amaitu dela esan nahi du.

206

Aurreko botoiarekin gertatzen zen bezalaxe, ikonoaren eskuinaldeko gezia erabil dezakegu; hala
eginez gero, pantailan dugun orritik abiatuz zer
web-orri ikus ditzakegun ikusiko dugu zerrenda
batean.
Detener botoia. Eskatu dugun web-orria
bilatzeari uzteko balio du. Gehienetan,
ikusi nahi dugun web-orria kargatzeko
denbora gehiegi igaro denean eta, horrenbestez,
beste web-orri batean sartzea erabakitzen dugunean sakatzen dugu.
Actualizar botoia. Bistaratzen ari ginen
web-orrirako transmisioa berriz eskatu
nahi dugunean erabiltzen da botoi hori.
Eskuarki, ikusi nahi dugun orria erabat kargatu
gabe geratzen denean erabiltzen da.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

C blokea. Mozilla Firefox

Inicio botoia. Interneteko esploratzailearen

bidez, hasierako orri bat aukera dezakegu
programa exekutatzen den bakoitzean
ager dadin. Botoi horren gainean klik eginez, orri
horretara itzuliko gara zuzenean.

Firefox programak hautatutako bilatzaileari bidaliko dio

informazioa eta, handik gutxira, emaitzak ikusi ahal
izango ditugu pantailan.

Lokalizazio-barra

Koadro horretan tekleatzen ditugun helbide guztiak

historia batean gordetzen dira. Duela gutxi ikusitako
orri batera itzuli nahi izanez gero, nahikoa da koadroaren eskuinaldeko geziaren gainean klik egitea.
Hala eginez gero, idatzi ditugun azken helbideen
zerrenda agertuko zaigu.
Egin klik zerrenda
ikusteko

Nola gorde web-orri bat?

Batzuetan, web-orri jakin bat ordenagailuan gorde

nahi izaten dugu, Internetera konektatu gabe hura
erabili ahal izateko edo, besterik gabe, web-orri
horretako informazioa gordetzeko.

PROGRAMA BEREZIAK
IKT TREBETASUNAK

Web-orri batean sartzeko, haren Interneteko

helbidea ezagutu behar dugu nahitaez;
haren URL delakoa, alegia. Informazio hori helbidebarrako helbide-koadroan tekleatu ondoren, <Enter>
sakatu edo Ir botoiaren gainean klik egin behar dugu.

Horretarako, pauso hauei jarraitu behar diegu:

Nola bilatu informazioa Firefox

programaren bidez?

Firefox programak lagundu

egiten digu bilatu nahi
dugun informazioa duten web-orriak bilatzen. Horretarako, bilatu nahi dugun informazioarekin lotutako
testua lokalizazio-barraren eskuinaldeko koadroan
tekleatu behar dugu lehendabizi.

1. Sartu interesatzen zaigun web-orrian, bai lokalizazio-barran haren URLa tekleatuz eta <Enter>
sakatuz, bai esploratzailearen edo beste bilatzaile
baten bilaketa-aukera erabiliz.
2. Behin web-orrian gaudenean, aukeratu Archivo / Guardar como menua. Guardar como... elkarrizketa-koadroa agertuko zaigu, eta bertan adierazi behar dugu orria non gorde nahi dugun.
Ondoren, tekleatu orriari eman nahi diogun izena
eta, azkenik, egin klik Guardar botoiaren gainean.

Goitibeherako geziaren bidez, bilaketa egiteko zer

bilatzaile erabili nahi dugun
aukera dezakegu.
Bilatzailea aukeratu ondoren,
bilatu nahi dugun testua
tekleatu eta <Enter> botoia
sakatu
behar
dugu.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

207

C blokea. Mozilla Firefox

Hautatu testua, klik

eginez eta arrastatuz

Nola bidali web-orri bat posta

elektronikoaren bidez?

Firefox programak web-orri baten esteka posta

elektronikoaren bidez bidaltzeko aukera ematen
digu. Horretarako, honako pauso hauei jarraitu
behar diegu:
1. Hautatu Archivo / Enviar Pgina menua. Posta
elektronikoaren programa irekitzean, erantsi
bidali nahi dugun web-orriaren URLa mezuaren
gorputzean.
2. Posta elektronikoaren gaia idazterakoan, tekleatu
bidaltzen ari garen web-orriaren izenburua.
3. Tekleatu jasotzailearen helbidea Para
eremuan, eta egin klik Enviar botoiaren gainean.

Jarri kurtsorea testua itsatsi nahi dugun

tokian eta sakatu <Ctrl.> V.

Nola kopiatu web-orri bateko

testua?

Web-orri bateko informazioa kopiatzeko, pauso

hauei jarraitu behar diegu:
1. Hautatu kopiatu beharreko testua. Ondoren, bi aukera daude: menuko Edicin / Copiar aukera erabiltzea, edo <Ctrl.> eta C teklak batera sakatzea.
2. Ireki informazioa kopiatu nahi dugun programa
adibidez, OpenOfficeko Writer testu-prozesadorea. Ondoren, bi aukera ditugu berriz: menuko
Edicin / Pegar aukera erabiltzea edo <Ctrl.> eta V
teklak batera sakatzea.

208

Batzuetan, ezinezkoa da nahi dugun testua hautatzea.

Zenbait orritan testua babestuta egoten da, inork kopia
ez dezan. Beste batzuetan, berriz, tresna jakin batzuen
bidez sortzen da testua Flash, adib., eta tresna
horiek ez dute edukia hautatzen uzten.

Nola gorde irudi bat?

Web-orri batean irudi interesgarri bat aurkitzen

dugunean, gure ordenagailuan gorde dezakegu, baita
posta elektronikoaren bidez bidali ere. Horretarako,
saguaren eskuineko botoiaz irudi horren gainean klik
egin eta nahi dugun aukera hautatu behar dugu: irudia
gorde, bidali, inprimatu, atzeko plano gisa erabili...

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

C blokea. Mozilla Firefox

Haatik, Enviar imagen por correo electrnico

aukera hautatzen badugu, posta elektronikoaren
programa irekiko da eta mezuaren gorputzari erantsiko diogu bidali nahi dugun irudiari dagokion
URLaren esteka.
Ondoren, jasotzailearen helbidea tekleatu,
mezuaren gaia idatzi eta erantsitako informazioa mezuaren gorputzean deskribatu
behar dugu. Azkenik, Enviar botoiaren
gainean klik egingo dugu.

Lan hori errazago egiteko, jarraitu pauso hauei:

1. Lehenik eta behin, hautatu Edicin / Buscar en
esta pgina. Pantailaren azpialdean bilaketabarra agertuko zaigu.

2. Ondoren, tekleatu aurkitu nahi dugun testua

Buscar eremuan. Horrez gain, hitz osoak bilatzea
nahi dugula adieraz dezakegu, baita letra xeheak
eta larriak bereiztea nahi dugun ala ez ere.
3. Hautatu bilaketaren noranzkoa. Horretarako, erabili Buscar siguiente botoia edo Encontrar anterior
botoia.
Testua aurkitzean, bilatzailea gelditu egingo da eta
hautatu egingo du aurkitutako testua. Hurrengo bilaketari ekiteko, egin klik berriz Buscar siguiente
botoiaren edo Encontrar anterior botoiaren gainean,
kasuaren arabera.
Web-orri horren agerraldi guztiak bistaratzeko,
Resaltar botoiaz balia gaitezke. Izan ere, botoi
horren bidez, bilatzaileak aurkitutako testu guztiak
horiz markatuta agertuko dira, errotuladore batez
margotu izan bagenitu bezala.

8
7

Nola bilatu testu bat web-orri

batean?

Sarritan, informazio zehatz baten bila hasten garenean, testu ugariko orriak aurkitzen ditugu, eta bilaketa
nahiko aspergarria izaten da.

PROGRAMA BEREZIAK
IKT TREBETASUNAK

Guardar imagen como aukera hautatuz gero, Linuxeko elkarrizketa-koadroa agertuko zaigu irudia zer
kokapenetan gorde nahi dugun hautatzeko eta hari
zer izen eman nahi diogun adierazteko.

Nola inprimatu web-orri bat ?

Web-orri bat inprimatzeko, menuko Archivo / Imprimir aukera erabil dezakegu. Aukera horren bidez,
hainbat aukera egin ditzakegu: zer inprimagailutik
inprimatu nahi dugun, zenbat kopia inprimatu nahi
ditugun, zer orrialde, laukiak inprimatu nahi ditugun
ala ez, etab.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

209

C blokea. Mozilla Firefox

Nola erantsi helbide berri bat lastermarken zerrendari?

Laster-marken zerrendari helbide berri bat eransteko, pauso hauei jarraitu behar diegu:
1. Sartu erantsi nahi dugun web-orrian. Horretarako, tekleatu haren Interneteko helbidea lokalizazio-koadroan, eta sakatu <Enter>.
2. Erabili menuko Marcadores / Aadir esta pgina
a marcadores aukera.

web-orrien kasuan soilik erabili beharko genuke;

izan ere, web-orri guztiekin gauza bera egiten
badugu, banandutako karpetatan antolatu gabe,
zerrenda luzeegia izango da, eta, horrenbestez,
azkarrago sartuko gara web-orrietan haien helbidea
nabigatzailean tekleatuz gogokoen zerrenda erabiliz
baino.
Web-orria zerrendaren beste maila batean jartzeko, bi
aukera ditugu: Crear en >> botoiaren gainean klik
egitea, edo
geziaren gainean klik egitea; horrela,
beheko elkarrizketa-koadroa zabalduko da eta lastermarken zerrendako karpeta-zuhaitza agertuko zaigu.
Web-orri berrirako karpeta bat sortzeko, leihoaren
ezkerraldeko Nueva carpeta... botoia erabili behar
dugu.
Laster-marken zerrendako web-orri berria karpetetako
batean sartzeko, nahikoa da karpeta horren gainean
klik egitea, karpetaren ikonoa irekita dagoela egiaztatzea
, eta Aadir botoiaren gainean klik egitea.

10
Elkarrizketa-koadro bat agertuko zaigu eta, bertan,
laster-marken zerrendan, web-orri horri eman nahi
diogun izena idatziko dugu. Izena behar bezain
esanguratsua ez bada, aldatzea komeni zaigu,
berriz ere web-orrian sartzen garenean zeri buruzkoa zen gogoratze aldera. Garrantzitsua da gune
bakoitzari izen esanguratsu bat ematea eta izen
horrek web-orriaren edukiarekin lotura izatea.

Nola administratu laster-marken

zerrenda?

Laster-marken zerrendako elementuak beste modu

batera antola ditzakegu nahi dugunean. Horretarako,
menuko Favoritos / Administrar marcadores aukera hautatu behar dugu.

Aceptar botoiaren gainean bi aldiz klik egiten

badugu, web-orri berria zerrendaren hasieran agertuko da. Aukera hori sarri-sarri erabiltzen ditugun

210

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

C blokea. Mozilla Firefox

Leiho berri bat agertuko zaigu, Administrador de marcadores delakoa: leiho horren bidez, gure zerrenda
kudeatu ahal izango dugu. Behealdean sortutako
karpeta-zuhaitza ikusiko dugu, eta, karpeta gehiago
eransteaz gain, beste batzuen izena aldatu eta nahi
ditugun karpetak ezaba ditzakegu. Horretarako, leiho
horretako tresna-barraren botoiez baliatuko gara.

2. Egin klik Mover botoiaren gainean. Leiho berri bat agertuko zaigu, zerrendako
karpeta-zuhaitz osoarekin. Leiho horretan, adierazi mugitu beharreko elementua karpeta
horietako zeinetan jarri nahi dugun.

PROGRAMA BEREZIAK
IKT TREBETASUNAK

3. Azkenik, egin klik Aceptar botoiaren gainean.

Hori guztia eginez gero, hautatutako elementua
beste karpeta batean sartuta geratuko da.

Karpeta berri bat sortzeko, jarraitu pauso hauei:

1. Erabaki karpeta hori zuhaitzaren zer tokitan jarri nahi dugun eta egin klik bertan;
jarraian, egin klik Nueva carpeta botoian.
2. Tekleatu karpeta berriaren izena eta
sakatu <Enter>.
Karpeta baten izena edo zerrendako elementuetako
baten izena aldatzeko, nahikoa da izena hautatzea,
eta Renombrar botoiaren gainean klik egitea. Ondoren, aldatu izena eta sakatu <Enter>.

Elementu bat edo karpeta bat zerrendatik

kentzeko, nahikoa da hura hautatzea eta
Eliminar botoiaren gainean klik egitea.
Kontuan hartu karpeta bat ezabatzen badugu haren
eduki guztia ere ezabatuko dugula.

Zerrendako elementuren bat karpeta batetik bestera

mugitzeko, pauso hauei jarraitu behar diegu:

11

1. Hautatu mugitu nahi dugun elementua, haren

gainean klik eginez.

Nola sartu laster-marken

zerrendako web-orri batean?

Zerrendako web-orri batean sartzeko, nahikoa da

menuko Marcadores aukeraren gainean klik egitea
eta zuhaitzaren egiturari jarraitzea, ireki nahi dugun
web-orrira iritsi arte.
Esploratzailearen menuaren bidez bilatzeaz gain,
laster-marken zerrenda nabigatzailearen ezkerraldeko panelean ere bistara dezakegu, menuko Ver / Panel lateral / Marcadores aukera erabiliz.
Nahikoa da zuhaitzean bistaratu nahi dugun weborria aurkitzea eta haren gainean klik egitea; horrela,
nabigatzaileak zuzenean eramango gaitu web-orri
horretara.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

211

C blokea. Mozilla Firefox

12

Bistaratutako web-guneen historia

Mozilla Firefox nabigatzaileak historia batean gordetzen ditu bistaratzen ditugun web-guneak. Historia
horretan sartzeko, menuko Ver / Panel lateral / Historial aukera erabili behar dugu.

Alboko panelean Buscar koadroa agertuko zaigu, eta

bertan idatziko dugu aurkitu nahi dugun testua.
Ondoren, Firefox programak iragazi egingo ditu gure
laster-marken zerrendako datuak eta, horrenbestez,
tekleatutako bilaketa-irizpideak betetzen dituzten
datuak soilik agertuko dira.

Nabigatzailearen leihoaren ezkerraldean agertuko

zaigu historiaren panela. Besterik adierazi ezean,
bistaratutako web-guneen zerrenda dataren arabera
antolatu eta karpetatan sailkatzen da: adibidez, Duela 2 aste, Aurreko astea, astelehena, gaur, etab.
Horrela, une bakoitzean zer bisitatu dugun ikus
dezakegu. Web-orri horietako batera itzultzeko,
haren gainean klik egin eta nabigatzailea bertan
sartuko da.

Amaitzeko, laster-marken panela ixteko,

botoia
erabiliko dugu. Botoi hori panelaren goian dago,
eskuinaldean.

Historia beste irizpide baten arabera antolatzeko, paneleko botoiaz balia gaitezke. Hala
eginez gero, historia sailkatzeko modu guztiak agertuko zaizkigu. Nahi dugun aukeraren gainean klik
egin eta historiako sarrera guztiak aukera horren
arabera antolatuko dira.

212

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

C blokea. Mozilla Firefox

Informazioa historian aurkitzeko beste aukera bat

Buscar koadroa erabiltzea da. Hala eginez gero,
Firefox programak iragazi egingo ditu gure historiako
datuak eta, horrenbestez, tekleatutako bilaketairizpideak betetzen dituzten datuak soilik agertuko
dira.

Hona hemen hasierako orria aldatzeko aukerak:

Historiaren panela ezkutatzeko, egin klik

ren gainean.

3. Beste aukera bat laster-marken zerrendako helbide bat erabiltzea da. Horretarako, nahikoa da Usar
marcador botoiaren gainean klik egitea. Hala,
laster-marken zuhaitza agertuko zaigu, erabili nahi
duguna aukera dezagun.

13

botoia-

Hobespenak Firefox programan

1. Ubicacin koadroan web-orriaren URLa zuzenean idaztea.

2. Une honetan bistaratzen ari garen orriaz baliatzea. Horretarako, Usar pgina actual botoiaren
gainean egin behar dugu klik.

Besterik adierazi ezean, nabigatzaileak aukera jakin

batzuk instalatzen ditu. Aukera horiek aldatzeko, menuko Editar / Preferencias aukera erabili behar dugu.
PROGRAMA BEREZIAK
IKT TREBETASUNAK

Preferencias leihoa agertuko zaigu eta, haren bidez,

General fitxan, nabigatzailearen hasierako orria
aldatu ahal izango dugu.
Orri hori nabigatzailea exekutatzen dugun
bakoitzean agertuko zaigu, besterik adierazi
ezean, baita tresna-barrako botoiaren gainean klik egitean ere.

4. Azkenik, nabigatzailea exekutatzean nahiago

badugu hasierako orririk ez irekitzea, Usar pgina en blanco botoia erabiliko dugu.
Nahi izanez gero, letra-tipoa eta haren kolorea ere
konfigura dezakegu, General de las Preferencias
fitxaren bidez.

Privacidad fitxa hautatuz gero, panel bat

agertuko zaigu. Panel horren bidez, sarrerak historian zenbat egunez gorde nahi
ditugun konfigura dezakegu.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

213

C blokea. Mozilla Firefox

Panel horretako aukeretako bakoitzaren eskuinaldean

Limpiar botoia aurkituko dugu eta, haren bidez, hainbat gauza ezabatu ahal izango ditugu: historia, weborriak bisitatzean gordetako pasahitzak, cookieak,
cacheak (Interneteko aldi baterako orriak), etab.

Caractersticas web fitxaren bidez,

web-orri bat bisitatzean nabigatzaileak nola jokatu behar duen zehaztu
dezakegu: adibidez, zenbait leiho blokeatu behar
diren ala ez, programak instalatzeko baimena eman
nahi dugun ala ez, etab.

14

Nola konfiguratu inprimaketa

nabigatzailean?

Nabigatzailean nola inprimatu nahi dugun konfiguratzeko eta inprimatutako orrialdeetako goiburuetan
eta orri-oinetan zer eduki agertu behar duten zehazteko, Archivo / Configurar pgina menua aukeratu
behar dugu.

Formato y opciones fitxaren bidez, inprimatzeko

orduan zer orientazio eta zer eskala erabili nahi
ditugun zehaztu dezakegu.
Horrez gain, eta besterik adierazi ezean, orriaren
atzeko planoa ez da inprimatzen; Haatik, Imprimir
fondo (colores e imgenes) aukera erabili dezakegu
atzeko planoa inprima dadin.

Mrgenes y cabecera / pie de pgina fitxan klik

eginez gero, goiko, beheko, eskuineko eta ezkerreko
marjinak finkatuko ditugu. Horrez gain, orrialdearen
goiburua eta orri-oina ere konfigura ditzakegu leihoaren behealdean.
Goiburua eta orri-oina hiru ataletan banatuta daude:
ezkerra, erdia eta eskuina. Atal horietako bakoitza
bere aldetik konfigura daiteke. Horretarako, nahikoa
da atal bakoitzeko goitibeherako zerrendako elementu bat hautatzea.

Descargas fitxaren bidez, artxibo bat deskargatzean

nabigatzaileak nola jokatu behar duen eta artxibo
hori non gorde behar duen konfigura dezakegu.

Configuracin de pgina leihoko fitxetan egindako

aldaketak aplikatzeko, egin klik Aceptar botoiaren
gainean.
Egindako aldaketa guztiak gauza daitezen, Preferencias leihotik atera behar dugu, Aceptar botoiaren
gainean klik eginez.

214

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

D blokea. Google

Nola bilatu informazioa Googleren

bidez?

Sareko informazioa hain zabala denez, badira weborri berezi batzuk, nahi ditugun edukiak bilatzen
laguntzen digutenak. Bilatzaile izeneko orri horiek
sistema automatikoak dira, eta, aldian behin, datuak
biltzen dituzte sarearekin konektatutako zerbitzarien
bidez. Bilatzaileek datu-basetan gordetzen dute
informazioa. Erabiltzaileak datu horiekin lotutako
web-orriak bistara ditzake, bilaketa-irizpide jakin
batzuk oinarri hartuta.
Google da, hain zuzen, bilatzaile nagusietako bat.
Ikus dezagun nola erabili behar den.
a. Bilaketa sinplea
Edozein bilaketa egiteko, lehenbiziko pausoa nabigatzailea exekutatzea eta, ondoren, Googleren weborrian sartzea da. Horretarako, bilatzailearen URLa
[Link] helbide-koadroan tekleatu
behar dugu eta, azkenik, <Enter> sakatu.

Ondoren, nahi dugun bilaketa-eremua hautatu

behar dugu. Aukera horrek baldintzatu egingo ditu
emaitzak. Hiru aukera hauetatik bat hautatu behar
dugu: bilaketa sare osoan eginez gero (la web), edozein hizkuntzatako web-orriak lortuko ditugu. Bestalde, gaztelaniazko web-orriak soilik bila ditzakegu
(pginas en espaol) mundu osoko gaztelaniazko
web-orriak bistaratzeko. Azkenik, beste aukera bat
Espainiako web-orriak bilatzea da (pginas de Espaa). Emandako adibideari erreparatuz, azken aukera
hori da gehien interesatzen zaiguna.

Jarraian, bilaketa abiarazi behar dugu. Horretarako,

bi aukera ditugu: Buscar con Google aukera erabiltzea, edo Voy a tener suerte botoia sakatzea.
botoiaren gainean klik
eginez gero, Google bilatzen hasiko da eta, berehala
agertuko zaizkigu pantailan emaitzen lehenbiziko
datuak.
Aurkitutako esteka bakoitzarekin batera web-orriaren
zati txiki bat agertuko zaigu. Emaitzak hamarnaka
agertuko dira.

PROGRAMA BEREZIAK
IKT TREBETASUNAK

Leihoaren goialdean, orrialde horretan bistaratzen ari

garen esteken kopurua ikus dezakegu, baita bilaketan
lortutako emaitza guztien gutxi gorabeherako kopurua
eta bilaketa burutzeko Googlek behar izan duen
denbora ere.
Agertutako emaitzen
kopurua

Lortutako emaitzen
kopurua

Handik gutxira Googleren orria agertuko zaigu

pantailan, eta, haren erdian, testu-koadro bat. Hain
zuzen ere, koadro horretan idatzi behar dugu interesatzen zaigun informazioa.
Demagun ordenagailu eramangarri bat erosi nahi
dugula eta merkatuan zer ordenagailu mota dauden,
zer-nolako modeloak dauden, zenbat balio duten eta
abar jakin nahi dugula. Beraz, ordenagailu eramangarria idatzi behar dugu Googleren hasierako orrian.

Egin klik web-orri

horretan sartzeko

Bilaketadenbora

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

215

D blokea. Google

Edozein web-orritan sartu nahi izanez gero, nahikoa

da bistaratu nahi dugun web-orriaren estekaren
gainean klik egitea. Hala, helbide-barran web-orri
horren URLa idazten dugunean, gure nabigatzailea
bertan sartuko da.

Interneten nabigatzen ikasten dugun heinean, ikusiko dugu orri batetik bestera igarotzen garela, eta
hartatik hurrengora, etab.
Zenbait kasutan, ez da erraza izaten hasierako
emaitza-orrira itzultzea. Hori dela-eta, bilatzailearen
emaitza-zerrendako web-orri bat ikusteko, gomendatzen dugu saguaren eskuineko botoiaz estekaren
gainean klik egitea eta menuko Abrir en una ventana nueva aukera hautatzea. Nabigatzaileak leiho
berri batean agertuko digu hautatutako orria, eta,
hala, ez dugu galduko gure bilaketaren emaitzen
aurreko leihoa.

Batzuetan, hautatutako web-orrian ez dugu aurkitzen interesatzen zaigun informazioa. Kasu horretan,
tresna-barrako Atrs botoiaren gainean klik egin
dezakegu egindako bilaketaren emaitzetara itzuli
ahal izateko.
Googleko emaitzen orriaren azpialdean, zer emaitza-orritan gauden jakin dezakegu. Beste orri batera
joan nahi izanez gero, nahi dugun zenbakiaren
gainean klik egin edo Siguiente esteka sakatu
behar dugu.

Googlek eskaintzen digun bigarren alternatiba

hautatuz gero,
, honako hau
gertatuko da: bilaketa egin ondoren, automatikoki
irekiko dela bilatzaileak lortutako lehenbiziko
estekaren web-orria. Batzuetan, ordea, web-orri
horretan ez dugu aurkituko nahi dugun informazioa.
b. Bilaketa elaboratua

Emaitzen orria

216

Bilaketaren emaitzei erreparatuz gero, ohartuko gara

bilatzaileak, lehenik eta behin, aurkitu nahi ditugun bi
hitzak ordenagailua eta eramangarria dituzten weborriak agertzen dizkigula, nahiz eta hitzak elkarren
ondoan ez egon. Ondoren, bilatzaileak bi hitzetako bat
duten web-orriak aurkezten ditu. Hala ere, gure bilaketa askoz eraginkorragoa izango litzateke ordenagailu
eramangarria testua elkarrekin bilatuko bagenu. Horretarako, nahikoa da bilaketa-koadroan bi hitzak komatxoen artean idaztea eta
botoiaren gainean klik egitea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

D blokea. Google

PROGRAMA BEREZIAK
IKT TREBETASUNAK

Emaitzen kopurua txikiagoa da testua komatxorik

gabe idazten dugunean baino.

c. Bilaketa aurreratua
Batzuetan, bilaketa egiteko orduan, interesgarria izaten da, aurreko hitzez gain, beste hitz batzuk ere
agertzea. Halaber, beste zenbait kasutan, hitz jakin
batzuk ez agertzea komenik zaigu.
Demagun bilatu nahi dugun ordenagailu eramangarriak core 2 do mikroprozesagailua izan behar duela, eta ez dugula nahi Pentium mikroprozesagailurik,
zaharragoa baita.

Googlek gure bilaketak are eta gehiago zehazteko

aukera ematen digu. Horretarako, Bsqueda avanzada atala erabili behar dugu. Atal horretan sartzeko, Googleren hasierako orritik abiatu eta bilaketalaukiaren eskuinaldean dagoen estekaren gainean
klik egin behar dugu.
Bilaketa aurreratua

Hona hemen finkatu beharko genukeen irizpidea:

ordenagailu eramangarria core 2 do pentium.
Hau da, batera idatzi beharreko testuak, komatxoen
artean; ondoren, web-orrietan agertu beharreko
beste hitzak; eta, azkenik, agertu behar ez duten
hitzak, minus zeinua aurretik dutela (
).
Horrelako bilaketak are eta zehatzagoak izaten dira,
zalantzarik gabe. Lortutako emaitzen guztizko kopuruari erreparatuz gero, ohartuko gara are eta txikiagoa dela.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

217

D blokea. Google

Esteka horren gainean klik egitean bilaketa aurreratuaren leihoa irekiko zaigu. Leiho horretan, atal
hauetakoren bat edo batzuk bete ahal izango ditugu:
con todas las palabras. Web-orrian nahitaez agertu behar duen hitz multzoa, nahiz eta ez duten
elkarren segidan agertu behar.
con la frase exacta. Atal horretan tekleatzen den
testua bilatu nahi ditugun web-orrietan agertu
behar du, guk idatzi dugun bezalaxe.
con alguna de las palabras. Atal horretan tekleatzen diren hitz guztietatik nahikoa da web-orrian
haietakoren bat agertzea.

Esteka horren gainean klik eginez gero, Googlek

beste bilaketa-orri bat agertuko digu eta, orri horretan, beste irizpide berri bat sartu ahal izango dugu,
aurreko guztiez gain. Irizpide hori aurreko bilaketan
emandako web-orrietan aplikatuko da.
Demagun, adibidez, Toshiba markako ordenagailu
bat erostea erabaki dugula. Hala, marka hori laukian
tekleatu eta, jarraian, Restringir la bsqueda a los
resultados botoiaren gainean egin beharko genuke
klik.

sin las palabras. Googleren bilaketaren emaitzetan

ez da agertuko atal honetan idatzitako edozein hitz
duen web-orririk.

Bilaketa aurreratua
egiteko irizpideak

Emaitza berria agertzean, ohartuko gara Googlek

kontuan hartu duela teklatutako azken hitza aurrez
finkatutako bilaketa-irizpideen artean.
Hitz berria bilaketa-irizpidean
ageri da

Horrez gain, emaitzan ageri diren web-orriak zer hizkuntzatan egon behar duten ere adieraz dezakegu,
baita zer artxibo-formatuan agertu behar duten ere:
esaterako, pdf (Acrobat Reader), XLS (Exceleko kalkulu-orria), doc (Wordeko dokumentua) Bestalde,
eguneratze-data, domeinua eta beste zenbait alderdi
ere zehaztu ditzakegu.
Gure bilaketa-irizpideak zehaztu ondoren emaitzan
web-orri gehiegi ageri bazaizkigu, Restringir la bsqueda a los resultados aukeraren bidez web-orriak
are eta gehiago araztu ahal izango ditugu. Aukera
hori bilatzailearen emaitzen behealdean aurkituko
dugu.

218

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

D blokea. Google

Irudiak bilatzen Googlen

Googlen bidez, irudiak oso modu errazean bila

ditzakegu.

Leihoan ageri diren irudien kopurua eta

aurkitutako emaitzen gutxi gorabeherako
kopurua

Demagun ordenagailu eramangarri bat erosi nahi

dugula eta hura nolakoa den jakin nahi dugula.
Horrenbestez, erosi nahi dugun ordenagailuaren
argazkia bilatu behar dugu.
a. Bilaketa sinplea

Jarraian, emaitzaren irudiak aztertu behar ditugu.

Haietakoren bat baliagarria izan daitekeela ikusten
dugunean, klik egin behar dugun haren gainean.
Berehala, nabigatzailea irudi horrekin lotutako weborrian sartzen saiatuko da, eta pantailan bistaratu
ahal izango dugu.

PROGRAMA BEREZIAK
IKT TREBETASUNAK

Bilatzailearen hasierako pantaila honetan Imgenes

estekaren gainean klik eginez gero, Googleren
irudiak bilatzeko orria agertuko zaigu.

Bistaratze-eremuko goialdean Google bilatzailearen

erreferentzia dago. Ver imagen en tamao completo
estekaren gainean klik eginez gero, irudiaren berezko tamaina ikusi ahal izango dugu.
Egin klik imgenes
estekaren gainean

Aurkitu nahi dugun irudiaren izena baino ez dugu

tekleatu behar laukian adibidez, porttil Toshiba
Satellite ; ondoren, Bsqueda de imgenes botoiaren gainean klik egin behar dugu.
Handik gutxira, bilatzaileak aurkitu dituen irudiak
agertuko zaizkigu pantailan. Web-orriekin gertatzen
zen bezalaxe, irudiak emaitza-orrietan ikusiko ditugu
eta, orri bakoitzean hogei irudi ikusi ahal izango
ditugu.
Emaitzaren goialdean, eskuinean, une horretan ageri
diren irudien kopurua ikus dezakegu. Horrez gain,
gure irizpideak betetzen dituzten irudien gutxi gorabeherako kopurua ere bertan ageri zaigu. Orri batetik
bestera igarotzeko, leihoaren behealdeko estekak
erabili behar ditugu.

Horrez gain, emaitzen orrian bistaratu nahi ditugun

irudien tamaina ere aukera dezakegu. Horretarako,
leihoaren goialdean goitibeherako zerrenda bat du-

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

219

D blokea. Google

gu. Zerrenda horrek irudiak ikusteko aukera hauek

ematen dizkigu: Todos los tamaos de imagen (berezko aukera, besterik adierazi ezean), Imgenes grandes, Imgenes medianas edo Imgenes pequeas.
Nahi dugun tamaina
hautatu behar dugu

Horrez gain, bilatzen ari garen irudien tamaina ere

hauta dezakegu.
Bestalde, Googlek bilatu nahi dugun artxibo mota
hautatzeko aukera ematen digu: jpg artxiboak, gif
artxiboak eta png artxiboak.
Bilatzaile horren bidez, aurkitu nahi ditugun irudien
kolorea ere aukera dezakegu: koloretan, zuri-beltzean,
gris-eskalan, etab.

b. Irudien bilaketa aurreratua

Googlek irudien bilaketa aurreratua egiteko aukera
ere ematen digu. Horretarako, bilatzailearen orrian
sartu eta Imgenes estekaren gainean egin behar
dugu klik lehendabizi; ondoren, Bsqueda de imgenes botoiaren eskuinaldean ageri den Bsqueda
avanzada testuaren gainean egingo dugu klik.
Egin klik bilaketa
aurreratuan sartzeko

Bilaketa-irizpide guztiak finkatu ondoren, Buscar

con Google botoiaren gainean egin behar dugu klik.
Handik gutxira emaitzak pantailan agertuko zaizkigu.
Orriaren goialdean bilaketaren irizpideak ikusi ahal
izango ditugu.
Hautatutako testuak eta
irudi mota

Hautatutako
tamaina

Bilaketa aurreratuaren orri horretan web-orrien

bilaketa aurreratuan erabilitako antzeko irizpideez
balia gaitezke nahi ditugun irudiak aurkitu ahal
izateko.

220

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

D blokea. Google

Informazioa taldetan bilatzen

Googlen bidez, erabiltzaileek taldeak sortzeko aukera

dute, interesatzen zaizkien gaiak bertan azaltzeko.
Horrez gain, erabiltzaileek beste erabiltzaile batzuk
gonbida ditzakete taldean parte hartzeko. Talde
horiek hainbat helburu dituzte: iritziak adieraztea,
gai jakin batzuei buruzko eztabaida sortzea, iragarkiak jartzea, zalantzak adieraztea eta argitzea, etab.
Bestalde, Googlek talde horietan informazioa bilatzeko aukera ere ematen digu. Horretarako, biltzailearen hasierako orriko Grupos estekaren gainean klik
egin behar dugu.

nabigatzailearen leihoan taldeen bilaketa aurreratua

agertuko zaigu: kasu horretan ere, web-orrien bilaketa aurreratuan erabilitako antzeko irizpideen arabera
egin dezakegu bilaketa.
Horrez gain, beste hainbat baldintza ere finka ditzakegu: mezuek zer taldekoak izan behar duten,
mezuaren gaian zer testu agertu behar duen, mezuak norenak izan behar duten, etab.

PROGRAMA BEREZIAK
IKT TREBETASUNAK

Taldeak

Azkenik, emaitzetan agertuko diren mezuek data

jakin batzuen artekoak izan behar dutela ere adieraz
dezakegu.

Orri berrian taldeak zer diren azalduko digute eta,

jarraian, gaztelaniazko talde guztien sailkapena ikusi
ahal izango dugu. Googlek talde berri bat sortzeko
aukera emango digu, Crear un grupo botoiaren
bidez.
Taldeetan informazioa bilatzeko, nahikoa da zer
aurkitu nahi dugun idaztea eta Buscar en los grupos
botoiaren gainean klik egitea.
Handik gutxira, bilatzaileak aurkitutako emaitza
guztiak agertuko dizkigu nabigatzailearen leihoan.
Emaitza horietako edozein bistaratzeko, haren gainean klik besterik ez dugu egin behar.
Taldeetan ere bilaketa aurreratuak egin ditzakegu.
Horretarako, Buscar en los grupos botoiaren eskuinaldean dagoen Bsqueda avanzada de grupos
estekaren gainean klik egin behar dugu.

Bilaketari ekiteko, Bsqueda de Google botoiaren

gainean klik egin, eta, handik gutxira, emaitzak ikusi
ahal izango ditugu.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

221

D blokea. Google

Taldeetan bilatzeko
irizpideak

222

Direktorioak gaika antolatzen ditu web-orriak. eta

estekez osatutako menu baten bidez agertzen
dizkigu. Direktorioan sartzeko, bi aukera ditugu:
batetik, Buscar izenburupean liburu baten ikonoaren ondoan dagoen estekaren gainean klik egitea,
eta, bestetik, bilatu nahi dugun informazioa idazteko laukiaren gaineko Directorio estekaren gainean
klik egitea.

Googlen direktorioaren bidez

egindako bilaketak

Googleko teknikariak etengabe ari dira bilaketaelementu berriak sortzen, erabiltzaileei Interneten
informazioa
aurkitzen
laguntzeko.
Sortutako
elementu berriak ezagutu eta dagoeneko erabil
daitezkeen zenbait aplikazio ikusi nahi izanez gero,
bilatzailearen hasierako orriko Ms >> esteka erabili
behar dugu.

Direktorioan, Educacin estekaren gainean egin

dezakegu klik, adibidez. Leiho berri bat agertuko zaigu gai horri buruzko sarrera guztiekin. Sarrera horiek
hainbat motatakoak izan daitezke: haurren hezkuntza, urrunekoa, herrialdeka sailkatutakoa, etab.

Leiho berri bat irekiko da eta, bertan, Googlek

eskaintzen dituen zerbitzuen zerrenda ikusiko dugu.
Hona hemen zerbitzurik nabarmenenak: dokumentu
akademikoen bilaketa proba-fasean dago gaur
egun, blogetako bilaketak, nahi dugun informazioa
duten liburuen bilaketa, bilatzailearen direktorioa eta
abar.

Espaa esteka hautatuz gero, sarrera berriak agertuko zaizkigu, eta halaxe jokatuko dugu, behin eta
berriz, gure helburura iritsi arte.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Gorputz geometrikoak

PROGRAMA BEREZIAK
GORPUTZ GEOMETRIKOAK

TETRAEDROAREN GARAPENA

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

223

Gorputz geometrikoak
KUBOAREN EDO HEXAEDROAREN GARAPENA

224

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Gorputz geometrikoak

PROGRAMA BEREZIAK
GORPUTZ GEOMETRIKOAK

OKTAEDROAREN GARAPENA

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

225

Gorputz geometrikoak
DODEKAEDROAREN GARAPENA

226

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Gorputz geometrikoak

PROGRAMA BEREZIAK
GORPUTZ GEOMETRIKOAK

IKOSAEDROAREN GARAPENA

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

227

Gorputz geometrikoak
PRISMA TRIANGELUAR ZUZENAREN GARAPENA

228

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Gorputz geometrikoak

PROGRAMA BEREZIAK
GORPUTZ GEOMETRIKOAK

ORTOEDROAREN EDO LAU ANGELUKO

PRISMA ZUZENAREN GARAPENA

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

229

Gorputz geometrikoak
PRISMA PENTAGONAL ZUZENAREN GARAPENA

230

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Gorputz geometrikoak

PROGRAMA BEREZIAK
GORPUTZ GEOMETRIKOAK

PRISMA HEXAGONAL ZUZENAREN GARAPENA

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

231

Gorputz geometrikoak
PRISMA OKTOGONAL ZUZENAREN GARAPENA

232

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Gorputz geometrikoak

PROGRAMA BEREZIAK
GORPUTZ GEOMETRIKOAK

LAU ANGELUKO PIRAMIDE ZUZENAREN GARAPENA

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

233

Gorputz geometrikoak
PIRAMIDE PENTAGONAL ZUZENAREN GARAPENA

234

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Gorputz geometrikoak

PROGRAMA BEREZIAK
GORPUTZ GEOMETRIKOAK

PIRAMIDE HEXAGONAL ZUZENAREN GARAPENA

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

235

Gorputz geometrikoak
PIRAMIDE OKTOGONAL ZUZENAREN GARAPENA

236

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Gorputz geometrikoak

PROGRAMA BEREZIAK
GORPUTZ GEOMETRIKOAK

LAU ANGELUKO PIRAMIDE ZUZENAREN

ENBORRAREN GARAPENA

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

237

Gorputz geometrikoak
PIRAMIDE PENTAGONAL ZUZENAREN
ENBORRAREN GARAPENA

238

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Gorputz geometrikoak

PROGRAMA BEREZIAK
GORPUTZ GEOMETRIKOAK

PIRAMIDE HEXAGONAL ZUZENAREN

ENBORRAREN GARAPENA

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

239

Gorputz geometrikoak
ZILINDROAREN GARAPENA

240

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Gorputz geometrikoak

PROGRAMA BEREZIAK
GORPUTZ GEOMETRIKOAK

KONOAREN GARAPENA

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

241

Gorputz geometrikoak
KONO-ENBORRAREN GARAPENA

242

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

1 Zenbaki osoak
SARRERA

UNITATEAREN LABURPENA

Zenbaki osoen zuzenean zenbakiak adieraziz,

zenbakiak ordenatzeko eta alderatzeko sarrera egingo
dugu, eta gainera, balio absolutua zer den, eta
zenbakien aurretik idazten diren + eta zeinuak
aztertuko ditugu.

Zenbaki osoak aurretik + edo zeinua

duten zenbaki arruntak eta 0 zenbakia dira.
Bi zenbaki arruntetan handiena zenbakizko
zuzenean eskuinen kokatu behar da beti.
Zenbaki baten multiploa zenbakiaren eta kopuru
jakin baten biderkadura da zehatz-mehatz. Zenbaki
baten zatitzaileak zenbaki horretan aldi kopuru jakin
batean zehatz-mehatz sartzen dira.
Zenbaki bat biderkagai lehenetan deskonposatzeak
zenbakia zenbaki lehenen berreketen arteko
biderketa gisa adierazteko aukera ematen du.
Bi zenbakiren zatitzaile komunetan handiena
(z.k.h.) bien zatitzaile komunen arteko handiena da.
Bi zenbakiren multiplo komunetan txikiena (m.k.t.)
bien multiplo komunen arteko txikiena da.

Bi zenbakiren multiplo eta zatitzaile komun

kontzeptuek, eta haien arteko zatigarritasunak
zenbaki arrunten arteko biderketak eta
zatiketak behar bezala egiten jakitea
eskatzen dute.

HELBURUAK

EDUKIAK

PROZEDURAK

1. Zenbaki positiboen eta

negatiboen esanahia
ulertzea.

Zenbaki oso negatiboak

eta positiboak.
Zenbakizko zuzena:
zenbaki osoak
adieraztea, ordenatzea
eta alderatzea.
Balio absolutua. Zenbaki
baten aurkakoa.

Zenbaki osoak bereiztea.

Zenbaki osoak ordenatzea
eta alderatzea.
Balio absolutua kalkulatzea.

2. Zenbaki osoekin
eragiketa aritmetikoak
egitea.

Zenbaki osoen arteko batuketa

eta kenketa.
Eragiketa konbinatuak.
Zenbaki osoen arteko biderketa
eta zatiketa.
Zeinuen araua.

Zenbaki osoen arteko batuketak,

kenketak, biderketak eta zatiketak
egitea.
Parentesiak eta zeinuak behar bezala
erabiltzea.

3. Berreketekin eragiketak
egitea.

Berrekizun bereko berreketen

arteko biderketak eta zatiketak.
Zero eta bat berretzaileak
dituzten berreketak.
Berreketa baten berreketa.

Berreketen arteko eragiketen hasierako

garapena.
Kalkulu-teknikak erabiltzea, berreketak
kalkulatzeko.

4. Zenbaki baten multiploak

eta izendatzaileak
identifikatzea.

Zenbaki baten multiploak eta

zatitzaileak.
Zatigarritasun-erlazioa.

Zenbaki baten multiploak eta

zatitzaileak kalkulatzea.
Multiploen eta zatitzaileen arteko lotura.

5. Biderkagai lehenetan
deskonposatzea.
z.k.h. eta m.k.t.

Zenbaki lehenak eta konposatuak.

Biderkagai lehenetan
deskonposatzea.
Multiplo eta zatitzaile komunak:
z.k.h. eta m.k.t.

Zenbaki lehenak eta konposatuak

identifikatzea.
Biderkagai lehenen arteko biderketa.
z.k.h. eta m.k.t. kalkulatzea.
Problemak ebaztea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Zenbaki osoen arteko oinarrizko eragiketak

egiteko, zeinuen arauaz eta parentesien erabileraz
gain, ikasitako zenbait kontzeptu erabiliko ditugu.
Esate baterako: gehitu, eduki, gainean, gehiago;
eta murriztu, gutxiago, zor, behean.

243

1. HELBURUA

ZENBAKI POSITIBOEN ETA NEGATIBOEN ESANAHIA ULERTZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

ZENBAKI NEGATIBOAK
Eguneroko bizitzan, behekoen moduko adierazpenak hautematen, irakurtzen eta esaten ditugu.
MATEMATIKOKI HONELA
IDAZTEN DA

HONELA IRAKURTZEN DA

Minus bi

Itsaspekoa ehun metroko sakoneran dago

100

Minus ehun

Zero azpiko lau graduko tenperatura dugu

Minus lau

120

Minus ehun eta hogei

OHIKO ADIERAZPENAK

Autoa bigarren sotoan utzi dugu

Zure kontua zenbaki gorritan dago:

120 zor dituzu

2, 100, 4, 120 zenbaki negatiboak dira.

Zero baino balio txikiagoa duten kantitateak, egoerak edo neurriak adierazten dituzte.
Aurretik () zeinua dute.
Honelako adierazpenekin lotuta daude: gutxiago, zor, azpian, txikitu, kendu, gastatu dut...

Osatu taula.
OHIKO ADIERAZPENAK

MATEMATIKOKI HONELA
IDAZTEN DA

HONELA IRAKURTZEN DA

Haitzuloa berrogeita hamabost metroko

sakoneran dago
Jostailuen saila hirugarren sotoan dago
Tenperatura zero azpiko gradu batekoa izan zen
Metro-geltokia lur azpian dago, berrogeita bost
metroko sakoneran
2 galdu ditut

Idatzi zenbaki negatibo bakoitzari buruzko egoera bat.

a) 2

...........................................................................................................................

b) 5

...........................................................................................................................

c) 10

..........................................................................................................................

d) 150

244

........................................................................................................................

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

ZENBAKI POSITIBOAK
Bestalde, honelako adierazpenak ere hauteman, irakur eta esan ditzakegu:
MATEMATIKOKI HONELA
IDAZTEN DA

HONELA IRAKURTZEN DA

+3

Plus hiru

Kaioa itsasoaren gainean ari da hegan,

berrogeita hamar metroko altueran

+50

Plus berrogeita hamar

Hau beroa! Hogeita hamar gradu

daude

+30

Plus hogeita hamar

+195

Plus ehun eta

laurogeita hamabost

OHIKO ADIERAZPENAK

Arropa bakeroa hirugarren solairuan dago

Bankuan 195 ditut

+3, +50, +30, +195 zenbaki positiboak dira.

Zero baino balio handiagoa duten kantitateak, egoerak eta neurriak adierazten dituzte.
Aurretik (+) zeinua dute.
Honelako adierazpenekin lotuta daude: gehiago, dut, gainean, handitu, gehitu, batu...

Osatu taula.
OHIKO ADIERAZPENAK

MATEMATIKOKI HONELA
IDAZTEN DA

HONELA IRAKURTZEN DA

Zero gaineko hogeita hamabi gradu daude

Hegazkina itsasoaren mailatik mila eta bostehun
metroko altueran ari da hegan
Mendiak zortziehun metroko altuera du
Kometa laurogei metroko altuerara irits daiteke
5 -ko billete bat aurkitu nuen lurrean
Beheko solairuan egongo naiz zure zain

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Zenbaki positiboek, negatiboek eta zero zenbakiak zenbaki osoen multzoa osatzen dute.
 letraren bidez adierazten da.
Positiboak: +1, +2, +3, +4, +5, +6 (zenbaki arruntak + zeinuarekin).
Negatiboak: 1, 2, 3, 4, 5, 6 (zenbaki arruntak zeinuarekin).
Zero: 0.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

245

1
4

Termometro batek taulan ageri diren tenperaturak markatu ditu, gradu zentigradutan, zazpi egunetan.
Adierazi zenbaki osoen bidez.
ASTELEHENA

ASTEARTEA

ASTEAZKENA

OSTEGUNA

OSTIRALA

LARUNBATA

IGANDEA

Zero gaineko
bi

Zero gaineko
bost

Zero gradu

Zero azpiko
hiru

Zero gaineko
bi

Zero azpiko
bat

Zero azpiko
bost

ZENBAKI OSOAK ADIERAZTEA. ORDENA ZENBAKIZKO ZUZENEAN

Zenbaki osoak zuzen batean adierazteko, urrats hauei jarraitu behar zaie.
1. Zuzen bat marraztu eta zero adierazi, 0.
2. Zuzena zuzenki berdinetan (batekoak) banatu, zeroren eskuinean eta ezkerrean.
3. Eskuinean zenbaki oso positiboak kokatu, eta ezkerrean,
zenbaki oso negatiboak.
Ohartu ordenatuta daudela:

0
F

Zenbaki oso negatiboak

+1

+2

+3

+4

+5

+7

Zenbaki oso positiboak

Adierazi zuzen batean zenbaki oso hauek: +8, 9, +5, 0, 1, +6, 7, +11, 6.

7, +8, +3, 10, +6, +4, 2 zenbaki osoak hartuta:

a)
b)
c)
d)

+6

Adierazi zenbakizko zuzenean.

Zein dago zerotik urrunen?
Zein dago zerotik hurbilen?
Zenbaki bakoitzerako, idatzi zerotik distantzia berera dagoen beste zenbaki bat.

ZENBAKI OSOAK ALDERATZEA

Badakigu zuzenean zenbaki osoak ordenan adierazten direla. Kontuan hartu behar da:
1. Zenbaki oso positibo bat handiagoa da edozein zenbaki oso negatibo baino.
2. Zenbait zenbaki osoren artean, zuzenean eskuinenen dagoena da handiena.
3. Alderatzeko, handiagoa (>) eta txikiagoa (<) sinboloak erabiltzen dira.
7

Zenbaki oso negatiboak

0
F

+1

+2

+3

+4

+5

+6

+7

Zenbaki oso positiboak

7 < 6 < 5 < 4 < 3 < 2 < 1 < 0 < +1 < +2 < +3 < +4 < +5 < +6 < +7
+7 > +6 > +5 > +4 > +3 > +2 > +1 > 0 > 1 > 2 > 3 > 4 > 5 > 6 > 7

246

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

1
7

Ordenatu.
TXIKIENETIK HANDIENERA (<)

HANDIENETIK TXIKIENERA (>)

8, 16, +5, 2, +13, +3, 4, 9,

+9, 0, +18, 10

+11, 2, +8, 0, 1, +5, 6, +3,

3, +7, 4, 9, +17

Idatzi zenbaki osoen pare bakoitzari dagokion sinboloa: < edo >.
a) +5

c) 1

e) +11

+15

g) 7

b) +0

+8

d) 4

+1

f) +10

h) +5

11

ZENBAKI OSO BATEN BALIO ABSOLUTUA

Zenbaki oso baten balio absolutua zenbakizko zuzenean zerotik bereizten duen distantzia da,
batekotan adierazia.
Bi barraren artean idazten da eta zenbakia bera da, zeinurik gabe:
3ren balio absolutua 3 idazten da eta 3 da. +5en balio absolutua +5 idazten da eta 5 da.
Ohartu: +5 = 5 eta 5 = 5.
F
F

+1

+2

+3

+4

+5

+5 eta 5 zenbaki osoak zerotik distantzia berera daude: 5 batekora.

+5 eta 5 aurkako zenbakiak direla esaten da. Honela idazten da:
aur (+5) = 5
aur (5) = +5
Aurkako bi zenbakik balio absolutu bera dute.

Osatu taula.
BALIO ABSOLUTUA

EMAITZA

HONELA IRAKURTZEN DA

+10

10

+10en balio absolutua 10 da

7
9

15en balio absolutua 15 da

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

10 Kalkulatu zenbaki oso bakoitzaren aurkakoa eta adierazi zenbakizko zuzenean.

a) 3

b) +9

c) 12

d) +8

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

247

2. HELBURUA

ZENBAKI OSOEKIN ERAGIKETA ARITMETIKOAK EGITEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

Zeinu bereko bi zenbaki osoren arteko batuketa egiteko, balio absolutuak batu eta emaitzari batugaien
zeinua jarri behar zaio.

ADIBIDEA
+3 = 3


(4) + (1) 

+2 = 2

 (+3) + (+2) = +5
4 = 4 1 = 1
 (4) + (1) = 5
4+1=5

(+3) + (+2)

3+2=5

+1

+1
F

+4

+5

(+3) + (+2) = +5
6

+1

+2

+3

+6

Zeinu desberdineko bi zenbaki osoren arteko batuketa egiteko, balio absolutuen arteko kenketa egin eta
emaitzari balio absolutu handiena duen batugaiaren zeinua jarri behar zaio.

ADIBIDEA
(+5) + (1)

+5 = 5

1 = 1

 (+5) + (1) = +4

(6) + (+5)

6 = 6

+5 = 5
65=1

 (6) + (+5) = 1

51=4

1
F

(+5) + (1) = +4

+1

+2

+3

+4

+5

+6

Egin batuketak eta adierazi zenbakizko zuzenean.

a) (3) + (1)

b) (+4) + (+4)

c) (+5) + (2)

d) (2) + (5)

e) (+4) + (4)

Bi zenbaki osoren arteko kenketa egiteko, lehenari bigarrenaren aurkakoa batu behar zaio.
Zenbaki osoen arteko batuketaren araua aplikatu behar da, ondoren.

ADIBIDEA

ADIBIDEA

(+5) (+2) = (+5) + (2) = +3

aur (+2) = 2

248

+5 = 5
2 = 2

 52=3

(6) (1) = (6) + (+1) = 5

aur (1) = +1

6 = 6
+1 = 1

 61=5

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

1
ZENBAKI OSOEN ARTEKO BATUKETEN ETA KENKETEN ERAGIKETA KONBINATUAK
Zenbaki osoen arteko batuketak eta kenketak konbina daitezke. Kontuan hartu behar dira
zenbait arau:
Lehen batugaia positiboa bada, zeinurik gabe idazten da.
Parentesiak ezabatzean, aurrean duen zeinuak zenbaki guztiei eragiten die:
+ zeinuak zenbaki guztien zeinuak berdin uzten ditu: +(7 + 2 1 + 8) = 7 + 2 1 + 8.
zeinuak zenbaki guztien zeinuak aldatzen ditu: (7 + 2 1 + 8) = +7 2 + 1 8.
Bi modutan egin daiteke:
Zenbaki oso positiboak eta zenbaki oso negatiboak bereizita batu, eta bien arteko kenketa egin.
Eragiketak ageri diren ordenan egin.

ADIBIDEA
Egin eragiketa konbinatuak.
a) (+7) + (+2) = 7 + 2 = 9
b) (4) + (1) = 4 1 = 5
c) Lehen modua: +(5 + 3 2 + 7) = 5 + 3 2 + 7 = 7 + 10 = +3
Bigarren modua: +(5 + 3 2 + 7) = 5 + 3 2 + 7 = 2 2 + 7 = 4 + 7 = +3
d) Lehen modua: (5 + 3 2 + 7) = +5 3 + 2 7 = 7 10 = 3
Bigarren modua: (5 + 3 2 + 7) = +5 3 + 2 7 = +2 + 2 7 = + 4 7 = 3

Egin eragiketak, arauak erabiliz.

a) (+7) + (+1) =

d) (+10) (+2) =

b) (15) + (4) =

e) (11) (10) =

c) (+9) (5) =

f) (7) + (+1) =

Egin eragiketak.
a) 7 5 =

d) 3 + 8 =

b) 11 4 + 5 =

e) 1 + 8 + 9 =

c) 9 7 =

f) 10 + 3 + 7 =

Kalkulatu.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Adibidea: (+11) + (2) = 11 2 = 9.

a) 5 7 + 19 20 + 4 3 + 10 =
b) (8 + 9 11) =
c) 9 11 + 13 + 2 4 5 + 9 =
d) (20 + 17) 16 + 7 15 + 3 =
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

249

1
5

Kalkulatu eragiketa konbinatu bakoitzaren emaitza.

a) 8 (4 7) =
b) 4 (5 7) (4 + 5) =
c) (1 2 3) (5 5 + 4 + 6 + 8) =
d) (1 + 2 9) (5 5) 4 + 5 =
e) (1 9) (5 4 + 6 + 8) (8 7) =
f) 4 (4 + 5) (8 9) + 1 + 6 =

ZENBAKI OSOEN ARTEKO BIDERKETA

Bi zenbaki osoren arteko biderketa egiteko, urrats hauei jarraitu behar zaie:
1. Balio absolutuak biderkatu (praktikan, zenbakien arteko biderketa egin).
2. Emaitzari + zeinua jarri bi zenbakiek zeinu bera badute, eta zeinua,
zeinu desberdina badute.

ADIBIDEA
3 = 15
 1.2. 515,
zeinu desberdina baitute (positiboa eta negatiboa).
1. 5 3 = 15
(5) (+3) = 15 
2. 15, zeinu desberdina baitute (negatiboa eta positiboa).
(+5) (3) = 15

(5) (3) = +15

3 = 15
 1.2. 5+15,
zeinu bera baitute (negatiboak).

(+5) (+3) = +15

3 = 15
 1.2. 5+15,
zeinu bera baitute (positiboak).

ZENBAKI OSOEN ARTEKO ZATIKETA

Bi zenbaki osoren arteko zatiketa egiteko, urrats hauei jarraitu behar zaie:
1. Balio absolutuen arteko zatiketa egin (praktikan, zenbaki bat zati bestea, zatiketa zehatza bada).
2. Emaitzari + zeinua jarri bi zenbakiek zeinu bera badute, eta zeinua,
zeinu desberdina badute.

ADIBIDEA
:4=5
 1.2. 20
5, zeinu desberdina baitute (positiboa eta negatiboa).
1. 20 : 4 = 5
(20) : (+4) = 5 
2. 5, zeinu desberdina baitute (negatiboa eta positiboa).
(+20) : (4) = 5

250

(20) : (4) = +5

20 : 4 = 5
 1.2. +5,
zeinu bera baitute (negatiboa).

(+20) : (+4) = +5

20 : 4 = 5
 1.2. +5,
zeinu bera baitute (positiboa).

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

1
Zenbaki osoen arteko biderketetan eta zatiketetan, zeinuen araua erabiltzen da.

ZATIKETA

(+) (+) = +

(+) : (+) = +

() () = +

() : () = +

(+) () =

(+) : () =

() (+) =

() : (+) =

Egin eragiketak.
a) (+7) (+2) =

d) (5) (+8) =

b) (+12) (3) =

e) (1) (1) =

c) (10) (+10) =

f) (+5) (+20) =

Egin zatiketak.
a) (+16) : (+2) =

c) (25) : (+5) =

e) (+12) : (3) =

b) (8) : (1) =

d) (100) : (+10) =

f) (+45) : (+9) =

Egin eragiketak, zeinuen araua aplikatuz.

a) (+12) (3) =

e) (9) : (3) =

i) (+10) (+4) =

b) (20) : (10) =

f) (100) : (+25) =

j) (9) (+8) =

c) (+6) (6) =

g) (1) (18) =

k) (+35) : (+5) =

d) (+80) : (8) =

h) (77) : (11) =

l) (12) (+5) =

Idatzi dagokion zenbaki osoa, tarte bakoitzean.

a) (+9) ........ = 36
b)

........ (+10) = 100

c) (+3) ........ = 15

d) (7) ........ = +21

g)

........ (8 ) = 40

e) (30) ........ = +30

h) (+6) ........ = 0

f) (8) ........ = +16

i)

........ (5 ) = +25

g)

........ : (9 ) = +6

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

BIDERKETA

10 Idatzi dagokion zenbaki osoa, tarte bakoitzean.

a) (+42) : ........ = 7

d) (8) : ........ = +1

b) (20) : ........ = 20

e)

c) (+12) : ........ = 4

f) (64) : ........ = +8

........ : (6) = +5

h) (+9) : ........ = 9
i) (8) : ........ = 2

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

251

3. HELBURUA

BERREKETEN ARTEKO ERAGIKETAK EGITEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

BERREKIZUN BEREKO BERREKETEN ARTEKO BIDERKETA

Berrekizun bereko berreketen arteko biderketa egiteko, berrekizuna berdin utzi eta berretzaileak batu behar dira.

ADIBIDEA
22 23 = 2 2 2 2 2 = 25
1

Praktikan: 22 23 = 22+3 = 25.

Adierazi berreketa bakar baten bidez.

a) 22 24 23 = 22+4+3 =

c) 52 53 =

e) 64 6 63 62 =

b) (4)4 (4)4 =

d) (5)5 (5)2 =

f) (10)3 (10)3 (10)4 =

Adierazi biderkagaien arteko biderketa gisa.

BERREKETA

BIDERKAGAI KOPURUA

BERREKIZUN BEREKO BERREKETEN ARTEKO BIDERKETA

55

52 53

(6)6

29

(10)6

49

Edozein zenbaki 1 berretzaileko berreketa gisa adieraz daiteke.

ADIBIDEA
2 = 21
3

(3) = (3)1

10 = 101

16 = 161

(20) = (20)1

Idatzi falta diren berretzaileak, berdintza bete dadin.

(Zenbait aukera egon daitezke kasu bakoitzean)
a) 22 2.... 2.... = 26

d) 5.... 5.... = 55

g) (2)4 (2).... (2).... = (2)8

b) 42 4.... 4.... 4.... = 47

e) (7).... (7).... = (7)5

h) 106 10.... 10.... = 109

c) 3.... 3.... 3.... = 35

f) 10.... 10.... = 105

i) 6.... 6.... 6.... = 66

BERREKIZUN BEREKO BERREKETEN ARTEKO ZATIKETA

Berrekizuna berdin utzi eta berretzaileen arteko kenketa egin behar da.

ADIBIDEA
22222
222 22
23
25

= 3 2 2 = 1 22 = 22
=
=
3
222
222
1
2
2

252

Praktikan:

25
= 25 3 = 22 .
23

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

1
4

Adierazi berreketa bakar baten bidez.

a)

36
= 362 = 34
32

c)

44
=
43

e)

55
=
53

b)

(4)6
=
(4)2

d)

(7)3
=
(7)

f)

(6)8
=
(6)6

ZERO BERRETZAILEKO BERREKETA

Zero berretzailea duen berreketaren balioa bat da.
23
222
8
=
=
=1
3
2
222
8
23
= 233 = 20
23

20 = 1

Idatzi falta diren berretzaileak, berdintza bete dadin.

(Zenbait aukera egon daitezke kasu bakoitzean)
a)

2....
= 2.... = 25
2....

c)

3....
= 3.... = 33
3....

e)

4....
= .......... = 42
4....

b)

10....
= .......... = 10 4
10....

d)

(5)....
= .......... = 52
(5)....

f)

6....
= .......... = 1
6....

BERREKETA BATEN BERREKETA

Berreketa baten berreketa egiteko, berrekizuna berdin utzi eta berretzaileak biderkatu behar dira.

ADIBIDEA
Praktikan: [(2)3]2 = (2)32 = 26.

[(3)4]3 = (3)4 (3)4 (3)4 = (3)4+4+4 = (3)12

Praktikan: [(3)4]3 = (3)43 = (3)12.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

[(2)3]2 = 23 23 = 23+3 = 26

Adierazi berreketa bakar baten bidez.

a) [(4)5]2 = (4)5 2 = 4....

d) [(5)2]4 =

b) [(3)3]3 =

e) [(6)0]2 =

c) [(8)2]3 =

f) [(10)3]4 =

Idatzi falta diren berretzaileak, berdintza bete dadin.

(Zenbait aukera egon daitezke kasu bakoitzean)
a) [2....].... = 28

c) [3....].... = 310

e) [(5)....].... = (5)6

b) [6....].... = 612

d) [4....].... = 1

f) [10....].... = 102

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

253

4. HELBURUA

ZENBAKI BATEN MULTIPLOAK ETA ZATITZAILEAK IDENTIFIKATZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

Zenbaki baten multiploak zenbaki hori bider 1, 2, 3, 4, 5... eginez lortzen diren zenbakiak dira; hau da,
zenbakiaren eta zenbaki arrunten biderkadurak.

...

10

15

20

25

30

35

40

45

...

F 5, 10, 15, 20, 25, 30, 35, 40, 45, ...

5en multiploak

ADIBIDEA
Denda batean, erroskilak 3ko paketeetan saltzen dituzte. Zenbat erroskilla eros
ditzaket, zenbait pakete hartuz gero?
3 1 = 3 erroskilla
3 4 = 12 erroskilla

13 2 = 6 erroskilla
3 5 = 15 erroskilla

13 3 = 9 erroskilla
3 6 = 18 erroskilla

3, 6, 9, 12, 15, 18 erroskilla eros daitezke.

3, 6, 9, 12, 15, 18... 3ren multiploak dira.
Zenbaki baten multiplo batean, zenbaki hori aldi kopuru zehatz batean ageri da:
3 erroskillako 1, 2, 3, 4, 5, 6... pakete.

Urtzi denda batera joan da, eta ohartu da musuzapiak 3ko paketeetan saltzen dituztela;
jogurtak, 4naka; eta teniseko pilotak, 5eko potoetan.
Bakoitzetik zenbat eros ditzake?

Idatzi hau betetzen duten zenbakiak:

a) 5en multiploak eta 51 baino txikiagoak izatea.
b) 25en multiploak eta 105 baino txikiagoak izatea.
c) 30en multiploak, 50 baino handiagoak eta 280 baino txikiagoak izatea.
d) 1.000ren multiploak, 990 baino handiagoak eta 10.100 baino txikiagoak izatea.

Zenbaki baten zatitzaileak zenbakian aldi kopuru zehatz batean sartzen diren zenbaki osoak dira.
Kalkulatzeko:
1. Ahalik zatiketa gehienak egin behar dira (zenbaki txikiagoz eta zenbakiaz beraz),
zenbakia zatitzaile gisa hartuta.
2. Zatiketa zehatzak bilatu behar dira (hondarra = 0).
8ren zatitzaileak kalkulatuko ditugu.
8 1
8 2
8 3
8 4
8 5
8 6
8 7
8 8
0 8

0 4

2 2

0 2

3 1

2 1

1 1

0 1

1, 2, 4 eta 8 ... 8ren zatitzaileak dira. Zenbaki horiek zati 8 zatiketa zehatzak dira.
3, 5, 6 eta 7 ez dira 8ren zatitzaileak. Zenbaki horiek zati 8 ez dira zatiketa zehatzak (hondarra 0).

254

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

1
3

Egin ahal diren zatiketa guztiak 12ren eta hura baino txikiagoak edo berdinak diren zenbakien artean.

Idatzi taulan aurreko ariketako datuak.

12REN ZATITZAILEAK
12REN ZATITZAILEAK EZ

Edozein zenbakik bi zatitzaile ditu gutxienez: zenbakia bera eta batekoa.

Ezabatu ez direnak:
a) 2ren zatitzaileak = {1, 2, 3}
b) 9ren zatitzaileak = {1, 2, 3, 4, 6, 9}
c) 11ren zatitzaileak = {1, 3, 7, 9, 11}
d) 25en zatitzaileak = {1, 3, 5, 10, 15, 20, 25, 30}
e) 48ren zatitzaileak = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 12, 16, 20, 24, 30, 45, 48}
f) 100en zatitzaileak = {1, 2, 4, 5, 10, 20, 25, 40, 50, 60, 75, 90, 100}

Idatzi zatiketa bakoitzari dagokion zatitzailea.

36 1

36

36

06 36
0

16 18
0

06 12
0

36ren zatitzaileak:

36
0 9

36

36

0 6

0 4

36
0 3

36

36

0 2

...............................................................................................

Multiploa eta zatitzailea oso lotuta dauden bi kontzeptu dira. Bi zenbakiren arteko zatiketa zehatz
batean, zatigarritasun izeneko erlazio berezi bat dago.
49 7
0 7

49 7ren multiploa da.

7 49ren zatitzailea da.

Zenbaki handiena txikienaren multiploa da.

Zenbaki txikiena handienaren zatitzailea da.

Modu berean:
64 4
24 16
0

0 1

64 4ren multiploa da.

4 64ren zatitzailea da.

35 5
0 7

35 5en multiploa da.

5 35en zatitzailea da.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Idatzi dagokion hitza hutsune bakoitzean: multiploa ala zatitzailea.

a) 25 5en ...................... da

c) 16 8ren ...................... da

b) 60 120ren ...................... da

d) 11 33ren ...................... da

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

255

5. HELBURUA

BIDERKAGAI LEHENETAN DESKONPOSATZEA. z.k.h. eta m.k.t.

IZENA:

MAILA:

DATA:

Zenbaki lehena: bi zatitzaile soilik dituena, zenbakia bera eta batekoa.

Zenbaki konposatua: bi zatitzaile baino gehiago dituena.
5en zatitzaileak = 1 eta 5
8ren zatitzaileak = 1, 2, 4 eta 8

5 zenbaki lehena da.

8 zenbaki konposatua da.

Zenbakien segidan, ezabatu konposatuak direnak (bi zatitzaile baino gehiago dituztenak).
1

16

17

18

19

20

21

22

8
23

9
24

10
25

11
26

12
27

13
28

14
29

15
30

Ezabatu ez direnak zenbaki .................................... dira.

Soilik .............. zatitzaile dituzte; hona hemen: ....................................................................
2

Zenbakien segidan, ezabatu konposatuak direnak (bi zatitzaile baino gehiago dituztenak).
31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

Ezabatutakoak zenbaki .................................... dira.

.............. zatitzaile baino gehiago dituzte.

ZENBAKI BAT BIDERKAGAI LEHENETAN DESKONPOSATZEA

Badakigu zein diren lehenengo zenbaki lehenak: 2, 3, 5, 7, 11, 13, ...
Edozein zenbaki konposatu zenbaki lehenen biderketa gisa adieraz daiteke, eta zenbakiaren
zatitzaileak, biderkagai lehen izeneko zenbaki horien konbinazio gisa.
Zenbaki bat deskonposatzeko, urrats hauei jarraitu behar zaie:
1. Saiatu zenbakia 2z zatitzen, ahal adina aldiz.
2. Saiatu lortutako zenbakia 3z zatitzen, ahal adina aldiz.
3. Saiatu lortutako zenbakia 5ez, 7z, 11z... zatitzen, ahal adina aldiz,
1 zatidura lortu arte.
4. Adierazi zenbakia biderkagai lehenen arteko biderketa gisa.

ADIBIDEA
Deskonposatu 60 biderkagai lehenen arteko biderketa gisa.
Praktikan, honela egiten da:
Zatiketaren
leihoarena
egiten duen marra

30

Berreketak gogora ekarrita:

15

60 = 22 3 5

5
1

256

eta honela adierazten da: 60 = 2 2 3 5

60

5
Horrela adierazten da 60 biderkagai
lehenen arteko biderketa gisa.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

1
3

Deskonposatu 24, 30, 45 eta 60 zenbakiak biderkagai lehenetan eta adierazi haien arteko
biderketa gisa.
24
12
6
3
1

2
2
2
3

30

45

60

24 = 2 2 2 3
24 = 23 3

Deskonposatu 25, 33, 75 eta 100 zenbakiak biderkagai lehenetan eta adierazi haien arteko
biderketa gisa.

ZENBAIT ZENBAKIREN ZATITZAILE KOMUNAK. ZATITZAILE KOMUNETAN HANDIENA (z.k.h.)

Koldok plastikozko 12 tren ditu, eta Kepak, 18 hegazkin. Ibilgailuen kopuru bereko
multzoak egin nahi dituzte. Nolakoa izango da multzorik handiena, bi motatako jostailuen kopuru
bera duena?
Bi zenbakien zatitzaileak kalkulatuko ditugu:
12ren zatitzaileak = {1, 2, 3, 4, 6, 12}
Koldok 1, 2, 3, 4, 6 eta 12 treneko multzo
berdinak egin ditzake.
18ren zatitzaileak = {1, 2, 3, 6, 9, 18}
Kepak 1, 2, 3, 6, 9 eta 18 hegazkineko multzo
berdinak egin ditzake.
1, 2, 3 eta 6 12ren eta 18ren zatitzaile komunak dira.
6 da 12ren eta 18ren zatitzaile handiena, eta bien zatitzailea da.
Bi motatako jostailuen kopuru bera duen multzorik handiena 6 treneko eta 6 hegazkineko
multzoa da.

Kalkulatu zenbaki hauen zatitzaile komunak:

a) 20 eta 25

b) 16 eta 24

c) 8 eta 12

d) 8, 10 eta 12

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

6 da 12ren eta 18ren zatitzaile handiena, eta honela adierazten da: z.k.h. (12 eta 18) = 6.

257

1
Kalkulatu aurreko ariketako atal bakoitzeko zenbakien z.k.h.

ZATITZAILE KOMUNETAN HANDIENA KALKULATZEKO METODOA

z.k.h. kalkulatzeko orain arte erabilitako metodoa egokia da zenbaki sinpleetarako.
Metodo zuzenago bat aztertuko dugu, zenbaki handietarako ere balio duena. Urrats hauei jarraituko diegu:
1.
2.
3.
4.

Zenbakiak biderkagai lehenetan deskonposatu.

Zenbakiak biderkagai lehenen arteko biderketa gisa adierazi.
Bi zenbakietan, berretzaile txikiena duten biderkagai komunak aukeratu.
Biderkagai horien biderkadura da z.k.h.

ADIBIDEA
Kalkulatu 24ren eta 36ren z.k.h.
1. 24
12
6
3
1

2
2
2
3

36
18
9
3
1

3. Biderkagai komunak: 2 eta 3

Berretzaile txikienekoak: 22 eta 31

4. z.k.h. (24 eta 36) = 22 3 = 4 3 = 12

Kalkulatu zenbakien z.k.h.

a) 6 eta 15

2. 24 = 2 2 2 3 = 23 3
36 = 2 2 3 3 = 22 32

2
2
3
3

b) 15 eta 20

c) 10 eta 35

d) 25 eta 50

Osatu taula.

ZENBAKIAK

60 eta 40

BIDERKAGAI LEHENETAN
DESKONPOSATUTA

22 3 5
23 5

BERRETZAILE TXIKIENEKO
BIDERKAGAI KOMUNEN ARTEKO
BIDERKETA

z.k.h.

22 5

20

18 eta 30
52
22 52

258

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

1
9

40 lata kolazko freskagarri eta 100 lata limoizko freskagarri paketatu nahi ditugu ahalik eta kutxa
handienetan, eta nahasi gabe. Zenbat lata jarriko ditugu kutxa bakoitzean?

ZENBAIT ZENBAKIREN MULTIPLO KOMUNAK. MULTIPLO KOMUNETAN TXIKIENA (m.k.t.)

Ainara kiroldegira joaten da igeri egitera 3 egunetik behin, eta Elene, 4 egunetik behin. Zenbatean behin
egingo dute topo kiroldegian?
Ainararen egunak: 3, 6, 9, 12, 15, 18, 21, 24, 27...
F 3ren multiploak dira.
F 4ren multiploak dira.
Eleneren egunak: 4, 8, 12, 16, 20, 24, 28, 32...
12, 24 ... dira 3ren eta 4ren multiploak.
12 da 3ren eta 4ren multiplo txikiena, eta bi zenbakien multiploa da.
12 da 3ren eta 4ren multiplo komunetan txikiena, eta honela adierazten da: m.k.t. (3 eta 4) = 12.
Ainarak eta Elenek 12 egunetik behin egingo dute topo kiroldegian.

a) 5 eta 10

c) 4 eta 6

b) 9 eta 12

d) 8 eta 20

11 Kalkulatu aurreko ariketako atal bakoitzeko zenbakien m.k.t.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

10 Kalkulatu zenbakien lehenengo 3 multiplo komunak:

259

1
MULTIPLO KOMUNETAN TXIKIENA KALKULATZEKO METODOA
m.k.t. kalkulatzeko orain arte erabilitako metodoa egokia da zenbaki sinpleetarako.
Metodo zuzenago bat kalkulatuko dugu, zenbaki handietarako ere balio duena.
Urrats hauei jarraituko diegu:
1.
2.
3.
4.

Zenbakiak biderkagai lehenetan deskonposatu.

Zenbakiak biderkagai lehenen arteko biderketa gisa adierazi.
Bi zenbakietan, berretzaile handiena duten biderkagai komunak eta ez-komunak aukeratu.
Biderkagai horien biderkadura da m.k.t.

ADIBIDEA
Kalkulatu 12ren eta 60ren m.k.t.
1. 12

60

30

15

2. 12 = 2 2 3 = 22 3
60 = 2 2 3 5 =
60 = 22 3 5

3. Biderkagai komunak: 2 eta 3

Biderkagai ez-komunak: 5
Berretzaile handienekoak: 22 3 5

4. m.k.t. (12 eta 60) = 22 3 5 = 4 3 5 = 60

12 Kalkulatu zenbakien m.k.t.

a) 15 eta 20

b) 8 eta 12

c) 10 eta 30

d) 9 eta 15

13 Osatu taula.

ZENBAKIAK

60 eta 40

BIDERKAGAI LEHENETAN
DESKONPOSATUTA

22 3 5
23 5

BERRETZAILE HANDIENEKO
BIDERKAGAI KOMUNEN ETA
EZ-KOMUNEN ARTEKO BIDERKETA

m.k.t.

23 3 5

120

18 eta 30
22 3 5
23 52

14 Bi hegazkin aireportu beretik ateratzen dira beti. Bata 10 egunetik behin ateratzen da, eta bestea,

12 egunetik behin. Gaur biak atera badira, noiz aterako dira berriro biak batera?

260

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

2 Zatikiak
SARRERA

UNITATEAREN LABURPENA

Unitate honetan, zatiki kontzeptuaren zenbait

esanahi aztertuko ditugu: batekoaren zati gisa,
balio hamartar gisa (zatiketa gisa) eta eragile gisa
(kantitate baten zati gisa).

Zatiki bat

Zatikien arteko batuketak, kenketak, biderketak

eta zatiketak egiteko, kasu errazak planteatuko
dira hasieran (izendatzaile bera, batuketetan
eta kenketetan).

HELBURUAK

Izendatzailea: zenbat zati berdinetan banatzen

den batekoa. Zenbakitzailea: batekoaren zenbat
zati berdin hartzen diren.
Zatiki bat batekoaren zati gisa, balio hamartar
gisa eta kantitate baten zati gisa interpreta
daiteke.
Zatikiak marrazki geometrikoen bidez adierazten
dira.
Zatiki jakin baten zatiki baliokideak lor daitezke:
nahikoa da zenbakitzailea eta izendatzailea
zenbaki beraz biderkatzea (anplifikatu) edo
zatitzea (sinplifikatu).
Zatikien arteko eragiketa aritmetikoak egin
daitezke: batuketa, kenketa, biderketa eta zatiketa;
gainera, eguneroko bizitzako problemak ebatz
daitezke. Garrantzitsua da eragiketen ordena
aintzat hartzea.

EDUKIAK

PROZEDURAK

1. Zatiki kontzeptua eta

zatikiaren esanahiak
ulertzea.

Zatiki kontzeptua.
Zatikien elementuak:
zenbakitzailea eta izendatzailea.
Adierazpen grafikoa.
Zatikien irakurketa eta
esanahia.

Zatikien gaiak identifikatzea.

Zatikiak interpretatzea:
grafiko bidez adieraztea
eta zenbakizko
esanahiak.

2. Zatiki baliokideak
identifikatzea eta zer
diren ulertzea.

Zatiki baliokidea.
Zatiki baliokideak
kalkulatzea: anplifikazioa
eta sinplifikazioa.
Zatiki laburtezina.
Zatikiak alderatzea.

Zatiki baliokideak
bereiztea.
Zatiki baliokideak kalkulatzea,
anplifikazio eta sinplifikazio
bidez.
Zatikiak alderatzea: izendatzaile
komuna ateraz eta grafiko bidez.

3. Zatikien arteko
batuketak eta kenketak
egitea.

Izendatzaile bereko zatikien arteko

batuketak eta kenketak.
Izendatzaile desberdineko zatikien
arteko batuketak eta kenketak.

Izendatzaile bereko eta desberdineko

zatikien arteko batuketak eta kenketak.
Eragiketa konbinatuak.
Problemak ebaztea.

4. Zatikien arteko
biderketak eta zatiketak
egitea.

Zatikien arteko biderketak

eta zatiketak.
Zatiki bat zenbaki batez
biderkatzea eta zatitzea.

Zatikiak zenbaki batez biderkatzea

eta zatitzea.
Eragiketa konbinatuak.
Problemak ebaztea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Ikasleek badakite nola adierazten diren

zatikiak grafiko bidez, bai eta zatikien artean
zer eragiketa aritmetiko egiten diren ere.
Orain, alderdi jakin batzuk sakontzea da asmoa;
esate baterako, zatiki baliokideak, eta
zatikiak anplifikatzeko eta sinplifikatzeko
(zatiki laburtezina lortzeko) metodoak.
Gainera, zatikiak tarta edo erregeleta moduko
marrazkien bidez adieraziz gero, ikasleek
modu intuitiboan ulertuko dituzte
zatikien alderaketak, ordena eta
zatikien arteko erlazioak.

a
motako adierazpen bat da;
b
a zenbakitzailea da, eta b, izendatzailea.

261

1. HELBURUA

ZATIKIAREN ESANAHIAK ETA KONTZEPTUA ULERTZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

Zerbaiten kantitate ez-oso bat edo guztizko baten zatiak adierazi nahi baditugu,
eta orain arte dakizkigun zenbakien eta adierazpenen bidez ezinezkoa bada, zatikiak
erabiltzen ditugu.
Hona hemen zatikien zenbait adibide: Emadazu horren erdia..., Ibilbidearen
laurdena falta zaigu..., Gelaren bi bosten hartu zituen urak..., Upelaren bi heren
hutsik daude..., Aste-sariaren herena gastatu dut....
Zatiki bat adierazpen matematiko bat da, bi gai dituena, zenbakitzailea eta izendatzailea,
zatiki-marra izeneko lerro horizontal baten bidez bereizita.
Oro har, a eta b bi zenbaki arrunt badira (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, ...), zatikia honela idazten da:
Zatiki-marra

a F
b F

2 4
1
,
eta
zatikiak dira.
3 9
2

Zenbakitzailea
Izendatzailea

ZATIKIA BATEKOAREN ZATI GISA

Elenek 8 zati dituen gaztatxoen kutxa bat zabaldu eta 2 zati jan ditu. Egoera hori zatiki baten bidez
adieraz daiteke:
F Zenbakitzailea: jan dituen zatiak.

2
8

F Izendatzailea: kutxak dituen zatiak.

Izendatzailearen esanahia: batekoa zenbat zati berdinetan banatzen den.

Zenbakitzailearen esanahia: zenbat zati hartzen diren.
Zatiki-marraren esanahia: banaketa, zati, zatiketa.

Nola irakurtzen dira zatikiak?

ZENBAKITZAILEA
HONELA IRAKURTZEN DA

IZENDATZAILEA
HONELA IRAKURTZEN DA

...

Bat

Bi

Hiru

Lau

Bost

Sei

Zazpi

Zortzi

Bederatzi

...

Erdi

Heren

Laurden

Bosten

Seiren

Zazpiren

10

Zortziren Bederatziren Hamarren

5etik aurrerako izendatzaileei, -(r)en gehitzen zaie amaieran.

IZENDATZAILEA
HONELA IRAKURTZEN DA

11

12

13

14

15

...

20

Hamaikaren

Hamabiren

Hamahiruren

Hamalauren

Hamabosten

...

Hogeiren

Adibideak
3
hiru zortziren irakurtzen da.
8

262

6
sei bederatziren irakurtzen da.
9

12
hamabi hogeita baten.
21

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

2
1

Osatu taula.
ZATIKIA

ZENBAKITZAILEA

IZENDATZAILEA

HONELA IRAKURTZEN DA

4
9
7
12
12
16
10
25
3
4

Osatu taula.

ZATIKIA
ZENBAKITZAILEA
IZENDATZAILEA

6
10
6
10

HONELA
IRAKURTZEN DA

Hamaika seiren

Hamabost
hogeita hamarren

Bi bosten

ZATIKIEN ADIERAZPEN GRAFIKOA

1. Marrazki mota aukeratu: zirkulua, laukizuzena, karratua, triangelua (normalean irudi geometriko bat).
2. Irudia izendatzaileak adierazten duen adina zatitan banatu.
3. Zenbakitzaileak adierazten duen adina zati margotu, markatu edo adierazi.

Idatzi grafiko bakoitzeko zati grisak adierazten duen zatikia.

a)

b)

c)

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Zatikiak marrazteko eta grafikoki adierazteko, urrats hauei jarraitu behar zaie:

263

2
ZATIKIA BALIO HAMARTAR GISA
Zenbakitzailea zati izendatzailea egitean, zenbaki hamartar bat lortzen da, eta hori da zatikiaren
zenbakizko balioa.
7
7 laranja banatu nahi baditut 2 haurren artean , zenbat jasoko ditu bakoitzak?
2
2
7
Haur bakoitzak 3 laranja oso jasoko ditu.
10 3,5
Laranja bat geratu da; beraz, haur bakoitzak laranja-erdia (0,5) jasoko du.
0
7
= 7 : 2 = 3,5
2

Kalkulatu zatikien adierazpen hamartarra.

4
3
a)
c)
5
15
b)

10
20

d)

5
10

e)

9
4

f)

15
20

Adierazi zatiki gisa eta kalkulatu zenbakizko balioa.

a)
b)
c)
d)

Lau kilogramo madari zortzi poltsatan.

Hamabi litro kolazko freskagarri zortzi botilatan.
Berrogeita hamar litro ur ehun kantinploratan.
Hiru saltxitxa lau txakurrentzat.

KANTITATE BATEN ZATIKIA

20 litroko upel baten edukieraren bi bosten daude beteta. Zenbat litro ditu?
2
20ren
zenbat den kalkulatu behar da; hau da, kantitate baten zatiki bat.
5
Bi modutan egin daiteke:
20ren

2
5

Egiaztatu egingo dugu:

a) Kantitatea zenbakitzaileaz biderkatu eta izendatzaileaz zatituta.

b) Kantitatea izendatzaileaz zatitu eta zenbakitzaileaz biderkatuta.
a) (20 2) : 5 = 40 : 5 = 8 litro ditu upelak.
b) (20 : 5) 2 = 4 2 = 8 litro ditu upelak.

Mendi-ibilaldi batean, DBHko 2. mailako ikasleek ibilbidearen, 6.000 metroren,

2
egin dute.
3

Zer distantzia egin dute?

264

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

2. HELBURUA

ZATIKI BALIOKIDEAK IDENTIFIKATZEA ETA ULERTZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

ZATIKI BALIOKIDEAK
Baliokideak berdina esan nahi du, balio berekoa, edo kantitate bera adierazten duena.
1
2
Beraz,
eta
zatiki baliokideak dira.
4
8
Balio bera dute:

1
= 1 : 4 = 0,25
4

2
= 2 : 8 = 0,25
8

Kantitate bera adierazten dute:

1
4

2
8

Oro har, bi zatiki baliokideak direla egiaztatzeko, biderketa gurutzatua egin eta emaitza
bera lortzen da.
1
4

1
4
eta
3
12

b)

3
9
eta
6
18

Aztertu ea baliokideak diren (erabili adierazpen grafikoa).

2
4
eta
3
6

b)

1
2
eta
2
4

Kalkulatu falta diren gaiak, zatikiak baliokideak izan daitezen.

a)

b)

8
=
16
12

c)

2
6
=
=
5
20

3
2
=
21

d)

3
6
=
=
8
40

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

a)

Aztertu ea baliokideak diren (erabili zenbakizko balioaren irizpidea).

a)

18=42
F

F2
F 8

265

2
ZATIKIEN OINARRIZKO PROPIETATEA
Zatiki baten zenbakitzailea eta izendatzailea zenbaki beraz biderkatuz edo zatituz gero,
zatiki baliokide bat lortzen da, eta zatikiaren balioa ez da aldatzen.
2
23
6
2
F 6
=
F
F 2 15 = 5 6
zenbakitzailea eta izendatzailea 3z biderkatuta:

F
5
53
15
5
15

18
18 : 6
3
=
zenbakitzailea eta izendatzailea 6z zatituta:
12
12 : 6
2

18
12

F 3
F 2

F 18 2 = 12 3

Biderketa egin badugu, anplifikatu egin dugula esaten da.

Zatiketa egin badugu, sinplifikatu egin dugula esaten da. Sinplifikatu ezin den zatikiari
zatiki laburtezin deritzo.

Idatzi zatiki baliokideak, anplifikazio bidez (biderkatu zenbaki beraz zenbakitzailea

eta izendatzailea).
a)

1
2
3
4
=
=
=
=
=
3
6
36

c)

5
=
7

b)

2
=
5

d)

3
=
2

a)

20
10
5
=
=
40
20

c)

48
24
=
=
16

b)

20
=
30

d)

30
=
35

b)

4
10

Idatzi zatiki bakoitzaren 5 zatiki baliokide.

7
11

Idatzi:
2
a)
zatikiaren zatiki baliokide bat, zenbakitzailea 6 duena.
4
b)

Idatzi zatiki baliokideak, sinplifikazio bidez (zatitu zenbaki beraz zenbakitzailea

eta izendatzailea).

a)

3
zatikiaren zatiki baliokide bat, izendatzailea 15 duena.
5

Osatu taula.

ZATIKIA

20
30

1
2

8
4

7
9

LABURTEZINA?
ZATIKI
BALIOKIDEAK
(sinplifikazio bidez)

266

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

2
ZATIKIEN ALDERAKETA
Jonek, Amaiak eta Julenek kromo-zorroen kopuru bera erosi dute.
Jonek kromoen bi herenak itsatsi ditu; Amaiak, erdiak; eta Julenek, hiru laurdenak.
Nork itsatsi du kromo gehien?
Urrats hauei jarraitu behar zaie:
1. Zatiki baliokideak lortu eta izendatzaile bera dutenak aurkitu.
2. Zenbakitzaileak alderatu. Zenbakitzaile handieneko zatikia da handiena.
2
3

Zatiki baliokideak:

2
4
6
8
10
=
=
=
=
,
3
6
9
12
15

Amaia:

1
2

Zatiki baliokideak:

1
2
3
4
5
6
7
=
=
=
=
=
=
,
2
4
6
8
10
12
14

Julen:

3
4

Zatiki baliokideak:

3
6
9
12
=
=
=
,
4
8
12
6

1. Jon:

9
6
8
eta
,
zatikiek izendatzaile bera dute.
12
12 12
2. Zatikiak ordenatu, handienetik txikienera, handiagoa, >, sinboloaren bidez.
9
8
6
3
2
1
>
>

>
>
12
12
12
4
3
2
Julenek itsatsi ditu kromo gehien; ondoren, Jonek; eta azkenik, Amaiak.

Ordenatu, txikienetik handienera (<), zatiki hauek:

9 3 10
4 8 6 5 1
.
,
,
,
,
,
,
,
20 20 20 20 20 20 20 20

10 Honela banatu dute herentzia bat hiru neba-arrebaren artean: Kepari,

Idurreri,

7
1
; eta Nekaneri, .
12
6

1
;
4

a) Zeini tokatu zaio gehien?

b) Eta gutxien?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

267

3. HELBURUA

ZATIKIEN ARTEKO BATUKETAK ETA KENKETAK EGITEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

IZENDATZAILE BEREKO ZATIKIEN ARTEKO BATUKETA ETA KENKETA

Izendatzaile bereko zatikien arteko batuketa edo kenketa egiteko, zenbakitzaileen arteko batuketa edo
kenketa egin eta izendatzailea berdin uzten da.
5
2
7
8
8
8
5
2
5+2
7
+
=
=
+
=
8
8
8
8
7
2
5
8
8
8
7
2
72
5

=
=

=
8
8
8
8

Kalkulatu.
a)

4
5
+
=
15
15

c)

6
1
2
+
+
=
10
10
10

e)

3
4
9
+
+
=
13
13
13

b)

6
3

=
8
8

d)

4
1
2
+
=
7
7
7

f)

4
6
5
+

=
11
11
11

Egin eragiketak.
4
2 1
=
a) + +
9
9 9
b)

15
6
5

=
c)
10
10 10

17 12
10
=

9
9
9

d)

5 7
4
+ =

8 8
8

Iratxek bi tarta-zortziren jan ditu; Koldok, hiru tarta-zortziren; eta Iratik,

tarta-zortziren bat.
a) Zenbat tarta-zortziren jan dituzte hiruren artean?
b) Elene berandu iritsi da. Zenbat utzi diote?
Adierazi problema zenbaki bidez eta grafikoki.

Poltsa batean, 50 kromo daude:

24
16
autoenak dira;
, hegazkinenak; eta gainerakoak,
50
50

motoenak. Kalkulatu:
a) Autoen eta hegazkinen kromoen zatikia.
b) Motoen kromoen zatikia.

268

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

2
IZENDATZAILE DESBERDINEKO ZATIKIEN ARTEKO BATUKETA ETA KENKETA
Izendatzaile desberdineko zatikien arteko batuketa edo kenketa egiteko, urrats hauei jarraitu behar zaie:
1. Izendatzaile bereko zatiki baliokideak bilatu.
2. Zenbakitzaileen arteko batuketa edo kenketa egin, eta izendatzailea berdin utzi.

1
2
+
=
4
3

Baliokideak

Baliokideak

3
1
2
4
5
=
=
=
=

12
4
8
16
20
2
4
6
8
10
=
=
=
=

3
6
9
12
15

1
2
3
8
3+8
11
+
=
+
=
=
4
3
12
12
12
12

Ohartu 12 dela 4ren eta 3ren multiplo komunetan txikiena (m.k.t.).

7
3

=
5
4

Baliokideak

Baliokideak

7
14
21
28
35
=
=
=
=

5
10
15
20
25
15
3
6
9
12
=
=
=
=

20
4
8
12
16

7
3
28
15
28 15
13

=
=
5
4
20
20
20
20

Ohartu 20 dela 5en eta 4ren multiplo komunetan txikiena (m.k.t.).

Osatu eta egin eragiketak.

a)

3
2
+
=
+
=
5
4
20
20

c)

7
4

=
9
6
18
18

e)

2
3
4
+
+
=
4
4
3

b)

4
3

=
6
9

d)

1
2
+
=
3
7

f)

2
3
1
+

=
5
7
3

Kalkulatu (eragiketa konbinatuetan, lehendabizi parentesi barruko eragiketak egiten dira).

2
4
1
=
a) + +
3
5 15
b)

7 12
10
=

3 9
9

4
1
5

=
c)
5
10 10
d)

5 3
4
+ =

8 4
8

Garagardo-upel batetik, Ibaik edukiaren bi bosten atera du, eta Anek, heren bat.
Adierazi zenbaki bidez eta grafikoki.
a) Zer zatiki atera dute bien artean?
b) Nork atera du gehien?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

269

4. HELBURUA

ZATIKIEN ARTEKO BIDERKETAK ETA ZATIKETAK EGITEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

ZATIKIEN ARTEKO BIDERKETA

Bi zatikiren edo gehiagoren biderkadura beste zatiki bat da: zenbakitzailea zenbakitzaileen biderkadura da,
eta izendatzailea, izendatzaileen biderkadura (biderketa paraleloa).

ADIBIDEA
2 3
23
6

=
=
5 4
54
20

Ahal bada, emaitza sinplifikatu egin behar da:

6
6:2
3
=
=
.
20
20 : 2
10

Egin zatikien arteko biderketak.

a)

2 3

=
6 5

c)

1 3

=
3 8

b)

5 4

=
3 7

d)

4 6

=
5 7

Kalkulatu eta sinplifikatu emaitza, ahal bada.

a)

2 1
21

=
=
3 4

c)

4 7 5

=
7 3 2

b)

2 3

=
7 5

d)

2 1 1

=
5 5 2

2
3
urdinak dira, eta erloju urdin horien , urperagarriak.
5
4
Erloju guztien zer zatiki adierazten dute erloju urdin urperagarriek?

Erlojuen kutxa batean,

3
32
2
=
=
en
4
45
5

ZATIKI BATEN ETA ZENBAKI BATEN ARTEKO BIDERKETA

Zatiki bat zenbaki batez biderkatzeko, zenbakia zatikiaren zenbakitzaileaz biderkatu eta izendatzailea
berdin uzten da (zenbaki guztiek dute bat izendatzailea).

ADIBIDEA
2 4
8
2
4 =

=
5 1
5
5

Kalkulatu eta sinplifikatu emaitza, ahal bada.

a)

270

2
6 =
3

b)

2 4

5 =
3 10

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

2
5

Kalkulatu falta den zatikia, berdintza bete dadin (ahal bada, sinplifikatu).
a)

b)

20
=
56

4
24
=
=
10
20

c)

d)

1
9

2
14
=
=
7
21

ZATIKIEN ARTEKO ZATIKETA

Bi zatikiren arteko zatiketa beste zatiki bat da: zenbakitzailea eta izendatzailea kalkulatzeko, zatikien gaiak
gurutzatuta biderkatu behar dira.

ADIBIDEA
43
12
4 2
=
:F =
52
10
5 3
F

Ahal bada, emaitza sinplifikatu egin behar da:

Kalkulatu eta sinplifikatu, ahal bada.

a)

3
8
3 12
=
:
=
6 12
68

b)
c)

d)

4 2
:
=
6 5

7 1
:
=
3 2

e)

4 3
:
=
6 7

1 3
:
=
5 6

f)

5 5
:
=
3 3

Kutxa bat litxarreriaren hiru laurdenak banatu nahi ditugu 5 lagunen artean.
Zer zati jasoko du bakoitzak?

3
4

:
3
5
zati
4
1

5
F

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

12
12 : 2
6
=
= .
10
10 : 2
5

3
20

3
3 5
31
3
:5=
:
=
=
4
4
4

Kalkulatu.
a)

2
8
2 12
=
:
=
3 12
38

b)

3
:2=
6

c)

3 2
:
=
6 7

e)

2
:2=
5

d)

2 3
:
=
7 6

f)

6
:3=
3

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

271

2
9

Kalkulatu falta den zatikia, berdintza bete dadin

(ahal bada, sinplifikatu).
a)

5
:
8

15
8

d)

4
12
=
=
3
20

b)

c)

:4=

4
:
3

e)

10
=
12

f) 5 :

8
=
6

2
36
=
=
6
10
=

35
=
7

10 Urtebetetze-festa batean, 25 litro txokolate prestatu dituzte. Litro-laurdeneko zenbat katilukada

txokolate bana ditzakete?

25 litro
1/4
litro

Bidoia

Katilua

11 Hiru litro-laurdeneko edukiera duen botila bat kolazko freskagarriren bidez, 6 edalontzi bete ditugu.

Litro baten zer zati sartzen da edalontzi batean? (Sinplifikatu emaitza, ahal bada)

3/4
litro

Kolazko
freskagarria

Edalontzia

12 Egin zatikien eragiketa konbinatuak eta sinplifikatu, ahal bada.

(Gogoratu eragiketen ordena: parentesiak, biderketak eta zatiketak, batuketak eta kenketak)
5
3 3
2
a) + =
4

4
7
7
5 3 2
1
b) : =
4 4 3
3
7 1 2
1 4 1
c) : + =
3 5 3
3 3 2

272

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

3 Zenbaki hamartarrak
SARRERA

UNITATEAREN LABURPENA

Unitate honetan, zenbaki-sistema hamartarra

aztertu eta zati hamartarraren izenen sarrera
egingo dugu: hamarrena, ehunena eta milarena;
eta elkarrekin eta batekoarekin zer baliokidetasun
duten ikusiko dugu.

Zenbaki hamartarrak zenbakizko zuzenean

adierazi eta ordena ditzakegu.

Zatikien eta haien zenbakizko balioen arteko

erlazioa oinarri hartuta, zenbaki hamartar zehatzen,
ez-zehatzen eta periodikoen sarrera egingo dugu.

HELBURUAK

Zenbaki hamartar bat batekoetara, hamarrenetara,

ehunenetara... hurbil dezakegu.
Zatiki baten adierazpen hamartarra lortzeko,
zenbakitzailea zati izendatzailea egin behar da.
Zenbaki hamartarren arteko batuketak, kenketak,
biderketak eta zatiketak egin daitezke.

EDUKIAK

PROZEDURAK

1. Zenbaki hamartar
kontzeptua ulertzea.

Zenbaki hamartarren
esanahia.
Zenbakizko zuzenean
adieraztea.
Ordenatzea eta alderatzea.
Zenbaki hamartarren
hurbilketak.

Zenbaki hamartarrak identifikatzea.

Zenbaki hamartarrak alderatzea
eta ordenatzea, zenbakien bidez eta
grafiko bidez.
Zenbaki hamartarren hurbilketak.

2. Zatikien eta zenbaki

hamartarren arteko
lotura ulertzea.

Zenbaki hamartarren motak:

zehatzak eta periodikoak.
Zenbaki hamartar zehatzak
zatiki gisa adieraztea. Zatiki
laburtezina.

Zatiki bat abiapuntu hartuta,

zenbaki hamartarrak lortzea.
Zenbaki hamartar bat zatiki gisa
adieraztea.

3. Zenbaki hamartarrekin
eragiketak egitea.

Zenbaki hamartarren arteko

batuketa eta kenketa.
Zenbaki hamartarren arteko
biderketa eta zatiketa.
Zenbaki hamartarrak
10ez, 100ez, 1.000z,
10.000z... biderkatzea
eta zatitzea.

Zenbaki hamartarren arteko

eragiketa aritmetikoak egitea,
problemak ebazteko.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Gainera, zenbaki hamartarrak ordenatu eta

zenbakizko zuzenean kokatuko ditugu, zenbait
balioren arteko tarteko balioak bilatu eta haien
arteko alderaketak egin.

Bi zenbaki hamartar edo gehiago alderatzeko,

lehendabizi zati osoa alderatu behar da, eta gero,
zati hamartarra mailaz maila.

273

1. HELBURUA

ZENBAKI HAMARTARRAK ZER DIREN ULERTZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

ZENBAKI HAMARTARREN ESANAHIA

Eguneroko bizitzan, neurtu, kalkulatu, alderatu eta abar egiten dugu. Zehatzak ez diren kantitateei buruz
ari gara. Horrelako kantitateak adierazteko, zenbaki hamartarrak erabiltzen dira.
Adibideak: 3,60 ; 2,5 kg sagar; 78,9 km-ko distantzia; 0,7 m-ko altuera.
Gure zenbaki-sistema hamartarra da: maila bateko 10 unitatek hurrengo maila handiagoko unitate bat
osatzen dute.

1 bateko
1B

1 hamarren
0,1 bateko

1 ehunen
0,01 bateko

1 bateko = 10 hamarren = 100 ehunen = 1.000 milaren

1 hamarren = 10 ehunen = 100 milaren
1 ehunen = 10 milaren

1 milaren
0,001 bateko
1 B = 10 h = 100 e = 1.000 m
1 h = 10 e = 100 m
1 e = 10 m

Zenbaki hamartar bat zenbait modutan deskonposa daiteke, eta gero, irakurri.
Erreparatu adibideei eta osatu taulak.
ZENBAKIA

1. DESKONPOSIZIOA

1. IRAKURKETA

3,156

3B+1h+5e+6m

3 bateko, 1 hamarren, 5 ehunen, 6 milaren

ZENBAKIA

2. DESKONPOSIZIOA

2. IRAKURKETA

3,156

3 B + 156 m

3 bateko eta 156 milaren

0,28
152,72

0,28
152,72

274

Idatzi adierazitako baliokidetasunak.

0,15 B

a) 15 ehunen

= .................. = .................. milaren

b) 9 hamarren

= .................. = .................. ehunen

c) 200 ehunen

= .................. = .................. milaren

d) 300 milaren

= .................. = .................. hamarren

e) 100 ehunen

= .................. = .................. bateko

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

3
3

Kokatu zenbakiak taulan.

a) Hogeita lau bateko eta hogeita hamabost ehunen.
b) Hamar bateko eta berrehun eta hamabi milaren.
c) Laurogeita bi ehunen.
d) Berrehun eta laurogeita hamaika bateko eta bostehun eta berrogeita hamazortzi milaren.
e) Ehun eta hogeita hamasei milaren.
f) Laurehun bateko eta hemeretzi milaren.
EHUNEKOAK HAMARREKOAK BATEKOAK
E

HAMARRENAK
h

EHUNENAK
e

MILARENAK
m

ZENBAKI HAMARTARRAK ZENBAKIZKO ZUZENEAN

Zenbaki hamartarrak zenbakizko zuzenean adieraz daitezke.
2,6 zenbakia 2ren eta 3ren artean dago.

2,1

2,2

2,3

2,4

2,5

2,6

2,7

2,8

2,9

2,68

2,69

2,7

Bateko bat 10 zati

berdinetan banatuz gero, zati
bakoitza hamarren bat da.

2,66 zenbakia 2,6ren eta 2,7ren artean dago.

2,61

2,62

2,63

2,64

2,65

2,66

2,67

Hamarren bat 10 zati

berdinetan banatuz gero,
zati bakoitza ehunen bat da.

2,663 zenbakia 2,66ren eta 2,67ren artean dago.

2,66 2,661 2,662 2,663 2,664 2,665 2,666 2,667 2,668 2,669 2,67

Ehunen bat 10 zati

berdinetan banatuz gero,
zati bakoitza milaren bat da.

Bi zenbaki hamartarren artean, beti daude beste zenbaki hamartar batzuk.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

2,6

Adierazi zenbakizko zuzenean zenbaki hamartar hauek:

a) 3,5

b) 3,1

c) 3,8

d) 3,9

e) 3,3

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

275

3
5

Osatu zenbaki hamartarren segidak.

a) 0,5 - 1 - 1,5 - .......... - .......... - .......... - ..........
b) 4,37 - 4,40 - 4,43 - .......... - .......... - .......... - ..........
c) 5,15 - 5,20 - 5,25 - .......... - .......... - .......... - ..........
d) 8,28 - 8,23 - 8,18 - .......... - .......... - .......... - ..........

Idatzi emandako zenbakien arteko bi zenbaki hamartar, eta marraztu zenbakizko zuzenean.
a) 5,45 eta 5,46

c) 0,13 eta 0,14

5,45

5,46

b) 1,8 eta 2,5

1,8

0,13

0,14

d) 7,3 eta 7,9

2,5

7,3

7,9

ZENBAKI HAMARTARRAK ORDENATZEA ETA ALDERATZEA

Zenbaki hamartarrak alderatzeko, urrats hauei jarraitu behar zaie:
1. Zati osoa alderatu. Zati osorik handiena duen zenbakia da handiena.
2. Zati hamartarra alderatu. Zati osoa berdina bada, hamarrenak, ehunenak, milarenak alderatu
behar dira, eta zifraz zifra zati hamartar handiena duen zenbakia da handiena.
Handiagoa >

Txikiagoa <

ADIBIDEA
4,56 > 3,7 izan ere: 4 > 3 (zati osoa)

8,37 > 8,34 izan ere: 8 = 8 (zati osoa)

3 = 3 (hamarrenak)
7 > 4 (ehunenak)

Ordenatu zenbakiak, txikienetik handienera (<).

5,05 6,01 7,12 0,34 2,61 5,07 1,11

Hona hemen DBH 2. mailako 10 ikasleren garaierak (m-tan):

1,55 1,59 1,52 1,63 1,60 1,58 1,65 1,61 1,67 1,70
Ordenatu, handienetik txikienera (>).

276

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

3
ZENBAKI HAMARTARREN HURBILKETA
Zenbaki hamartar baten hurbilketa egitea hurbilen duen zenbakia hartzea da.
Zenbaki baten hurbilketa egiteko, eskuineko zifrak ezabatzen dira. Ezabatutako zifra 5 baino handiagoa
bada, azken zifrari bat gehitu behar zaio.
Batekoetara, hamarrenetara, ehunenetara... hurbil daiteke.

ADIBIDEA
Hurbildu 5,3 batekoetara. Emaitza 5 da, 5,3 hurbilago baitago 5etik 6tik baino.
5

5,1

5,2

5,3

5,4

5,5

5,6

5,7

5,8

5,9

6
F

F 3<5
5,3
5,3 hurbilago dago 5etik.

Hurbildu 1,67 hamarrenetara. Emaitza 1,7 da, 1,67 hurbilago baitago 1,7tik 1,6tik baino.
1,6

1,61

1,62

1,63

1,64

1,65

1,66

1,67

1,68

1,69

1,7
F

F 7>5
1,67
1,67 hurbilago dago 1,7tik.

Hurbildu batekoetara.
ZENBAKI
HAMARTARRA

ZENBAKIA BATEKOETARA
HURBILDUTA

34,21
17,81
10,61
13,71
12,52

10 Hurbildu hamarrenetara.
ZENBAKIA HAMARRENETARA
HURBILDUTA
EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

ZENBAKI
HAMARTARRA

10,56
17,24
10,68
13,47
12,92

11 Jonek 52,383 kg-ko pisua du. Hurbildu Jonen pisua:

a) Batekoetara

b) Hamarrenetara

c) Ehunenetara

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

277

2. HELBURUA

ZATIKIEN ETA ZENBAKI HAMARTARREN ARTEKO LOTURA ULERTZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

ZENBAKI HAMARTARREN MOTAK

Zatiki baten zenbakitzailea zati izendatzailea egitean, zenbaki hamartar bat lortzen da.
Hondarra zero bada, zenbaki hamartarra zehatza da.
3
9
= 0,6
= 4,5
5
2

12
= 1,2
10

Hondarra ez bada zero, infinitu zifra hamartar dituen zenbaki bat lortzen da.
Zenbaki periodiko batek etengabe errepikatzen diren infinitu zifra hamartar ditu.
1
12
= 0,33333...
= 1,09090909...
3
11

Zifra hamartarren gainean jarritako arku txiki batek, , periodikoki errepikatzen diren zifrak adierazten ditu.
)
)
0, 3 = 0,33333...
1, 09 = 1,09090909...

Adierazi zer motatako zenbaki hamartarrak lortzen diren.

ZATIKIA

EMAITZA

ZER MOTATAKO ZENBAKI HAMARTARRA

15
12
11
3
7
14
9
99

Adierazi zenbaki hamartar periodikoak modu laburrean.

ZENBAKIA

ZENBAKIA LABURTUTA

ZATI OSOA

ZATI HAMARTAR PERIODIKOA

4,55555...

4,5

2,343434...
1,187187...
11,66666...
91,878787...

278

Inguratu zirkulu baten bidez 4, 87-ri dagokion zenbaki hamartar periodikoa.

a) 4,807807807...

c) 4,78787878...

b) 4,87878787...

d) 47,87878787...

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

3
ZENBAKI HAMARTAR ZEHATZ BAT ZATIKI GISA ADIERAZTEA
Zenbaki hamartar bat zatiki gisa adieraz daiteke.
Horretarako, zenbakia komarik gabe idatzi behar da zenbakitzailean, eta izendatzailean, batekoa eta
komaren eskuinean dauden zifra adina zero.

ADIBIDEA
0,4 =

4
10

15,26 =

1.526
100

Zatikiak sinplifika daitezke ahalik zatiki sinpleena lortu arte; zatiki laburtezina
lortu arte, alegia.
Zatiki laburtezina lortzeko, zenbakitzailea eta izendatzailea zenbaki beraz zatitu behar dira.
0,4 =

15,26 =

1.526
1.526 : 2
763
=
=
100
100 : 2
50

Adierazi zatiki gisa zenbaki hamartar hauek:

a) 5,6 =

56
10

b) 10,86 =

4
4:2
2
=
=
10
10 : 2
5

c) 3,8 =

e) 0,2 =

d) 3,875 =

f) 0,034 =

Adierazi zenbaki hamartarrak zatiki gisa eta sinplifikatu (ahal bada) zatiki laburtezina lortu arte.
Erreparatu adibideari.
a) 3,16 =

d) 2,8 =

b) 0,66 =

e) 11,22 =

c) 9,125 =

f) 0,014 =

Idatzi zatikiak zenbaki hamartar gisa eta zenbaki hamartarrak zatiki gisa.
a)

43
=
10

d) 12,84 =

b) 0,006 =

e)

52
=
1.000

c) 3,004 =

f)

7
=
100

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

316
316 : 2
158
158 : 2
79
=
=
=
=
100
100 : 2
50
50 : 2
25

279

3. HELBURUA

ZENBAKI HAMARTARREN ARTEKO ERAGIKETAK EGITEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

ZENBAKI HAMARTARREN ARTEKO BATUKETA ETA KENKETA

Zenbaki hamartarren arteko batuketa edo kenketa egiteko, urrats hauei jarraitu behar zaie:
1. Batugaiak zutabe batean idatzi, zenbakien zati osoa eta zati hamartarra parean direla: ehunekoak
ehunekoekin, hamarrekoak hamarrekoekin, batekoak batekoekin, komak komekin, hamarrenak
hamarrenekin, ehunenak ehunenekin, milarenak milarenekin, etab.
2. Batuketa edo kenketa egin, zenbaki arruntak balira bezala, eta koma dagokion lekuan utzi.

ADIBIDEA
Kalkulatu. a) 4,7 + 13,56 + 27,03 + 9,2
4,70
13,56
27,03
+

9,20

F Zeroak eransten dira,

zenbaki guztiek zifra

hamartarren kopuru bera
F izan dezaten.

b) 35,78 17,6
35,78

17,60

Zeroak eransten dira,

F zenbaki guztiek zifra

18,18

hamartarren kopuru bera

izan dezaten.

54,49

280

Egin eragiketak.
a) 12,34 + 4,87 + 55,97 =

d) 1,04 + 0,31 + 51,06 =

b) 109,3 + 81,72 + 66,35 =

e) 77,01 + 44 + 19,58 =

c) (2,46 + 39,55) (11 + 3,82) =

f) (49,72 34,07) + (15 + 23,69) =

Egin eragiketak.
a) 78,31 45,59 =

c) 11,07 9,5 =

b) 123,8 77,94 =

d) 76 39,25 =

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

3
3

Anek eta Koldok lorategiko hesia margotu behar dute. Anek 2,45 m margotu ditu, eta Koldok, 3,8 m.
Hesiak 10 m-ko luzera badu, kalkulatu:
a) Bien artean margotu duten luzera.
b) Margotzeko falta zaien luzera.

Iratxek 15,62 ditu etxetik ateratzean. Lagunekin geratu da ogitarteko bat jaten,
eta 3,89 gastatu ditu. Gero, zinera joan da, eta sarrera 4 ordaindu du, eta zorro bat
krispeta, 1,45 . Autobusa 1,05 ordaindu badu, kalkulatu:
a) Zenbat diru gastatu duen guztira.
b) Geratu al zaio dirurik? Hala bada, adierazi zenbatekoa.
c) Iratxek 6,75 ditu aurreztuta. Aurreztuta duenari geratu zaiona batuz gero, eros al dezake
12,40 balio duen CD bat?

Bi zenbaki hamartarren arteko biderketa egiteko, urrats hauei jarraitu behar zaie:
1. Zenbaki arruntak balira bezala biderkatu.
2. Koma jarri, bi biderkagaien artean dituzten zifra hamartar adina leku bereizita emaitzan
ezkerretik eskuinera.

ADIBIDEA
23,5

2,6

81,7

3108

1645

10365

2355

1 3,4 6 8

188055
1 9 1 9,9 5

Egin biderketak.
a) 5,67 2,9 =

c) 13,8 45,73 =

b) 39,412 3,4 =

d) 92 4,68 =

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

5,18

281

3
6

Xabier denda batera joan da, zenbait erosketa egitera. 17 ditu eta hau
erosi du:
2,5 kilogramo laranja, 0,70 /kg-an.
0,9 kilogramo kiwi, 1,50 /kg-an.
4 litro esne, 0,65 /litro-an.

2 ogi, 0,30na -an.

5 poto kolazko freskagarri, 0,34na -an.
3 pakete garbigarri, 2,13na -an.

Kalkulatu zenbat balio duen erosketak. Ordaindu ondoren, zenbat diru geratu zaio?

Jakinik 458 69 = 31.602, jarri milakoen bereizlea eta koma hamartarra dagozkien
lekuan.
a) 45,8 69 = 3 1 6 0 2

d) 4,58 6,9 = 3 1 6 0 2

b) 45,8 0,69 = 3 1 6 0 2

e) 0,458 6,9 = 3 1 6 0 2

c) 4,58 0,69 = 3 1 6 0 2

f) 458 6,9 = 3 1 6 0 2

Zenbaki hamartarren arteko biderketaren kasu berezi bat hau da:

10ez, 100ez, 1.000z... biderkatzea.
Horretarako, koma eskuinera lekualdatu behar da batekoaren atzetik dagoen zero kopurua adina aldiz: 1, 2, 3...

58,042

91,58

1.000

100

5.804,2

= 91.580

Egin eragiketak.
a) 5,8 10 =

c) 0,46 100 =

e) 59,3 1.000 =

b) 1,4 1.000 =

d) 46,301 100 =

f) 2,73 10 =

Idatzi eragiketa bakoitzean falta den zenbakia: 10, 100, 1.000...

a) 23,2 .................. = 23.200

d) 14,85 .................... = 148,5

b) 0,51 .................. = 51

e) 0,812 .................... = 81.200

c) 0,9 ................... = 900

f) 8,2946 .................. = 8.294,6

10 Egin eragiketak konbinatuak.

282

a) (12,46 + 3,6) (6,7 2,8) =

c) (4,76 23,4) + (19,37 16,03) =

b) 3,5 (45,76 38,72) =

d) 3,4 (35,92 + 53) =

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

3
BI ZENBAKI ARRUNTEN ARTEKO ZATIKETA HAMARTARRA
1. Zatiketa zehatza bada, hondarra zero da, h = 0. (Gogoratu zk = zt zd + h)
2. Zatiketa ez bada zehatza, hondarra ez da zero eta zatitzailea baino txikiagoa da, h 0 eta h  zt.
3. Zatiketa egiten jarrai daiteke, hondarrari zero bat erantsi eta zatiduran koma hamartarra jarriz, hondarra
zero izan arte edo zifra hamartar bat, bi, hiru edo gehiagoko hurbilketa lortu arte.

ADIBIDEA
2773 59
413 47
0

265 50
015 5

265

50

0150
1000

5,3

BI ZENBAKI HAMARTARREN ARTEKO ZATIKETA

Hiru kasu daude:
1. Zatikizun hamartarra eta zatitzaile arrunta. Zatiketa normala balitz bezala egin behar da,
baina lehen zifra hamartarra jaistean zatiduran koma jarri.
2. Zatikizun arrunta eta zatitzaile hamartarra. Zatitzaileko koma ezabatu eta zatitzaileak dituen zifra
hamartar adina zero erantsi behar zaizkio zatikizunari.
3. Zatikizun eta zatitzaile hamartarrak. Zatitzaileko koma ezabatu eta zatikizuneko koma eskuinera
lekualdatu behar da, zatitzaileak dituen zifra hamartar adina leku. Beharrezkoa bada, zeroak erantsi
behar zaizkio zatikizunari.

ADIBIDEA
Zatikizun hamartarra eta zatitzaile arrunta:
9,6

1,6

4,8

Zatikizun arrunta eta zatitzaile hamartarra:

3,6
F

441
F

0,2

36

081

122,5

0090
F

128
1080
1000

20
6,4

1,28

4410

00180
00000

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Zatikizun eta zatitzaile hamartarrak:

11 Egin zatiketak.

a) 56,4 : 12 =

d) 152 : 2,5 =

b) 7.875 : 63 =

e) 7,14 : 0,6 =

c) 1.158 : 20 =

f) 25,8 : 2,4 =

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

283

3
12 Egin zatiketak eta hurbildu zatidura ehunenetara.

a) 10 : 6 =

c) 25 : 3 =

b) 99 : 44 =

d) 17,4 : 3,1 =

Zenbaki hamartarren arteko zatiketaren kasu berezi bat 10ez, 100ez, 1.000z... zatitzea da.
Horretarako, koma ezkerrera lekualdatu behar da batekoaren atzetik dagoen zero kopurua
adina aldiz: 1, 2, 3...

ADIBIDEA
958,3 :

1000

= 9,583

32,7 :

1000

= 0,0327

1,9 :

1000

= 0,19

13 Egin eragiketak.

a) 45,8 : 10 =

c) 13,45 : 100 =

e) 5.917,36 : 1.000 =

b) 92.345,4 : 1.000 =

d) 0,51 : 10 =

f) 238 : 10 =

14 Idatzi eragiketa bakoitzean falta den zenbakia: 10, 100, 1.000...

a) 432,64 : .................. = 4,3264

d) 39

: .................. = 0,39

b) 11,46 : .................. = 1,146

e) 100

: .................. = 0,1

c) 34.800 : .................. = 34,8

f) 294,6 : .................. = 2,946

15 15 CD erosi ditut 11,25 -an. Zenbat kostatu zait CD bakoitza?

16 Koldok, Anek eta Iratxek 46,53 balio duen ordenagailu-joko bat erosi dute. Hirurek diru kopuru

bera jarri badute, zenbat jarri du bakoitzak?

17 Autopista bat 560 km luze da. 20 km-tik behin zubi bat jarri dute, itzulbidea

izateko, eta 32 km-tik behin gasolindegi bat dago. Kalkulatu zenbat zubi eta zenbat gasolindegi
dituen autopistak.

284

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

4 Sistema hirurogeitarra
SARRERA

UNITATEAREN LABURPENA

Unitate honetan, zenbaki-sistema berri bat

aurkeztuko dugu: sistema hirurogeitarra
(hirurogeitarra-60). Angeluen neurriei buruzko
ezagutzak, eta batik bat, denbora-unitateak
kontuan hartuta (ordua, minutua eta segundoa),
zenbatzeko eta neurtzeko sistema berri bat azaltzen
zaie ikasleei.

Sistema hirurogeitarrean, maila bateko 60 unitatek

hurrengo maila handiagoko unitate bat osatzen
dute. Sistema horrek angeluak eta denborak
neurtzeko balio du.

Problemak ebatziz eta sistema hirurogeitarrean

zenbait eragiketa eginez, ikasleek denboraren
kantitatea eta iraupena aintzat hartzen ikasiko
dute, eguneroko bizitzako problemak
ebazteko behar diren algoritmoak
aplikatuz.

HELBURUAK

Eguna baino denbora-tarte laburragoak neurtzeko,

ordua, minutua eta segundoa erabiltzen dira.
1 h = 60 min 1 min = 60 s 1 h = 3.600 s
Sistema hirurogeitarrean, batuketak, kenketak,
biderketak eta zatiketak egin daitezke,
bai eta eguneroko bizitzako problemak
ebatzi ere. Garrantzitsua da eragiketen
ordena aintzat hartzea, unitateka taldekatzea
eta sistema hirurogeitarrean unitate-aldaketak
egiten jakitea.

EDUKIAK

PROZEDURAK

1. Sistema hirurogeitarra
erabiltzea, angeluak
eta denborak
neurtzeko.

Angeluak neurtzeko
unitateak: gradua, minutua
eta segundoa.
Denbora neurtzeko unitateak:
ordua, minutua eta segundoa.
Adierazpen konplexuak
eta sinpleak.

Angeluen eta denboren neurri-unitateen

arteko baliokidetasunak identifikatzea
eta erabiltzea.
Adierazpen konplexutik sinplera
pasatzea eta alderantziz.
Problemak ebaztea.

2. Batuketak eta kenketak

egitea sistema
hirurogeitarrean.

Angelu- eta denbora-neurrien

arteko batuketak eta
kenketak.

Teknika egokiak
erabiltzea, eragiketak
egiteko.
Problemak ebaztea.

3. Zenbaki batez
biderkatzea eta
zatitzea.

Angelu- eta denbora-neurriak

zenbaki batez biderkatzea
eta zatitzea, sistema
hirurogeitarrean.

Teknika egokiak
erabiltzea, eragiketak
egiteko.
Problemak ebaztea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Gainera, baliokidetasunak jakitea eta

denbora-unitate batzuetatik besteetara pasatzen
jakitea lagungarria da, ikasleek eguneroko bizitzan
denbora aintzat hartzen ikasteko.

Gradua da angeluak neurtzeko unitate nagusia.

Zehaztasun handiagoz neurtzeko, gradua, minutua
eta segundoa erabiltzen dira.
1 = 60 1 = 60 1 = 3.600

285

1. HELBURUA

SISTEMA HIRUROGEITARRA ERABILTZEA, ANGELUAK ETA DENBORAK NEURTZEKO

IZENA:

MAILA:

DATA:

Hirurogeitar deritzo guztizkoa 60 zatitan banatzen delako.

Hirurogeitar hitza erabiltzen da 60naka zenbatzeko eta zatitzeko sistemetan.
Sistema hirurogeitarrean, maila bateko 60 unitatek hurrengo maila handiagoko unitate bat osatzen dute.
Sistema horrek angeluak eta denborak neurtzeko balio du.

ANGELUAK NEURTZEA
Gradua da angeluak neurtzeko unitate nagusia.
Angeluak zehatz-mehatz neurtzeko, graduez gain,
minutua eta segundoa erabiltzen dira.

: 60

minutua segundoa

15

gradua

: 60
F

GRADUAK ()

minutua segundoa
3.600

Osatu taula.

gradua

1 = 60
1 = 60
1 = 3.600 (60 60)

Babiloniarrek angelu osoa 360-tan zatitu zuten.

Angelu laua 180-koa da. Angelu zuzena 90-koa da.
Gaur egun, angeluak garraiagailuaren bidez neurtzen dira.

60
F

Gradu bat 1 idazten da.

Minutu bat 1 idazten da.
Segundo bat 1 idazten da.

60

: 3.600

MINUTUAK ()

15 60 =

SEGUNDOAK ()

15 3.600 =

60
100
278
360

Osatu taula.

GRADUAK ()

MINUTUAK ()

SEGUNDOAK ()

32.400
600
33.600
61.200
120

286

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

4
3

Garraiagailua erabiliz, marraztu angelu hauek.

a) 60

b) 40

c) 90

d) 150

Idatzi nola irakurtzen diren taulako angeluak.

ANGELUA

HONELA IRAKURTZEN DA

18 39 43
31 9 22

DENBORAK NEURTZEA
Hona hemen denborak neurtzeko unitateak: milurtekoa (1.000 urte), mendea (100 urte),
bosturtekoa (5 urte), urtea, hila, astea, eguna, ordua, minutua eta segundoa.
Eguna baino denbora-tarte txikiagoak neurtzeko, ordua, minutua eta segundoa
erabiltzen dira.

3.600
60

minutua segundoa

ordua

Gogoratu:
Asteak 7 egun ditu.
Egunak 24 ordu ditu.

: 60

: 60
: 3.600

Osatu taula.
ORDUAK (h)

MINUTUAK (min)

7 60 = 420

SEGUNDOAK (s)

7 3.600 =

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

60
F

1 h = 60 min
1 min = 60 s
1 h = 3.600 s (60 60)

Ordu bat 1 h idazten da.

Minutu bat 1 min idazten da.
Segundo bat 1 s idazten da.

9
16
24
72

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

287

4
6

Osatu taula.
ORDUAK (h)

MINUTUAK (min)

SEGUNDOAK (s)

30
10.800
600
43.200
60
120

Adierazi segundotan.
a) 3 h eta 45 min

c) 2 h eta 20 min

b) Ordu-laurden bat

d) 1 h eta 23 min

ADIERAZPEN KONPLEXUAK ETA SINPLEAK

Denbora-neurri bat bi modutan adieraz daiteke:
Modu konplexuan, zenbait unitate erabiliz.
1 h 35 min 10 s; 50 min 26 s
Modu sinplean, unitate bakar bat erabiliz.
3.790 s; 2 h; 48 min
Modu batetik bestera pasatzeko, sistema hirurogeitarrean, hau egin behar da:
Modu konplexutik sinplera. Eskatutako unitateko multzoak egin behar dira,
60z biderkatuz.
Adierazi 2 h 50 min 15 s segundotan.
2 h = 2 60 60 = 7.200 s
50 min = 50 60 = 3.000 s
F
15 s
15 s
2 h 50 min 15 s = 10.215 s
10.215 s
Modu sinpletik konplexura. Neurria eta ondoz ondoko zatidurak 60z
zatitu behar dira.
Adierazi 10.215 segundo ordu, minutu eta segundotan.
10215
60
10.215 s = 2 h 50 min 15 s
421
170
60
015s

288

5 0 min

2h

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

4
8

Kalkulatu zenbat segundo diren:

a) 3 h 19 min 26 s

c) 1 h 42 min 33 s

b) 4 h 58 min 40 s

d) 59 min 59 s

Adierazi ordu, minutu eta segundotan.

a) 2.300 s

c) 6.400 s

b) 4.042 s

d) 16.579 s

10 Adierazi ordu eta minututan.

a) 150 minutu

c) 240 minutu

b) 300 minutu

d) 1 egun, 3 ordu eta 30 minutu

11 Iturri batek litro bateko edukiera duten bi botila betetzeko adina ur isurtzen du minutu batean.

b) Eta hiru ordu-laurdenean?

12 Ebatzi.

a) Zenbat minutu ditu egun batek?

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

a) Zenbat botila bete daitezke 20 minutuan?

b) Zenbat ordu ditu aste batek?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

289

2. HELBURUA

BATUKETAK ETA KENKETAK EGITEA SISTEMA HIRUROGEITARREAN

IZENA:

MAILA:

DATA:

Denbora- edo angelu-neurrien arteko batuketa egiteko, batugaiak bildu egin behar dira: orduak orduekin
edo graduak graduekin, minutuak minutuekin eta segundoak segundoekin.
Eragiketak egitean, urrats hauei jarraitu behar zaie:
1. Segundoak 60 baino gehiago badira, minututan adierazi behar dira.
2. Minutuak 60 baino gehiago badira, ordutan edo gradutan adierazi behar dira.
3. Batuketa egin.

ADIBIDEA
Egin batuketa: 4 25 45 + 15 38 29.
74 = 60 + 14 = 1 + 14
F

+ 15 38 29

4 25 45

19 63 74

19 4 14
F

19 63 14
1

19 64 14

64 = 60 + 4 = 1 + 4

1
20 4 14

4 25 45 + 15 38 29 = 20 4 14

Egin eragiketak.
a) 15 22 30 + 8 27 41

c) 1 44 11 + 5 16 9

b) 50 43 + 13 10

d) 2 7 + 17 49 54

Txirrindulari batek erlojuaren aurkako bi etapa korritu ditu. Hona hemen denborak:
1. etapan, 2 ordu, 41 minutu eta 44 segundo.
2. etapan, 1 ordu, 20 minutu eta 18 segundo.
Zenbat denbora behar izan du guztira?

290

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

4
Denbora- edo angelu-neurrien arteko kenketa egiteko, kenkizuna eta kentzailea honela jarri behar dira:
orduak orduekin edo graduak graduekin, minutuak minutuekin eta segundoak segundoekin.
Eragiketak egitean, urrats hauei jarraitu behar zaie:
1. Kenkizuneko daturen bat kentzailekoa baino txikiagoa bada, hurrengo maila handiagoko unitate bat
dagokion mailan adierazi behar da (1 gradu edo 1 ordu 60 minutu dira; 1 minutu 60 segundo dira).
2. Kenketa egin.

ADIBIDEA
Egin kenketa hau: 3 23 10 1 25 34.
1 25 34

10 txikiagoa denez 34 baino, 1 minutu segundoen zutabera

pasatuko dugu 23 = 22 + 1.
1 = 60, eta 10-ri batuko diogu.

3 22 70
1 25 34

22 txikiagoa denez 25 baino, 1 gradu minutuen zutabera

pasatuko dugu.
3 = 2 + 1
1 = 60, eta 22-ri batuko diogu.

3 22 70
1 25 34

2 82 70
1 25 34
1 57 36
F

3 23 10

Azken kenketa

Egin eragiketak.
a) 4 11 17 1 16 32

c) 11 44 11 5 16 39

b) 50 43 3 50

d) 12 7 55 7 49 54

Gotzon Interneten ibili da 1 h 10 min goizez, eta 2 h 25 min 40 s, arratsaldez.

a) Zenbat denbora ibili da guztira Interneten?
b) Zenbat denbora gehiago ibili da arratsaldez goizez baino?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

291

3. HELBURUA

ZENBAKI BATEZ BIDERKATZEA ETA ZATITZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

Denbora- edo angelu-neurriak zenbaki arrunt batez biderkatzeko, urrats hauei jarraitu behar zaie:
1. Unitate bakoitza zenbaki arruntaz biderkatu.
2. Behar diren unitate-aldaketak eta taldekatzeak egin (1 gradu edo 1 ordu 60 minutu dira;
1 minutu 60 segundo dira).

ADIBIDEA
Egin biderketa hau: (23 21 19) 4.
23

21

19

92

84

76
16

F 76 = 60 + 16 = 1 + 16
F

1 G
85
25

F 85 = 60 + 25 = 1 + 25
F

1 G
93

292

(23 21 19) 4 = 93 25 16

Egin eragiketak.
a) (14 21 7) 5

c) (9 30 10) 5

b) (50 43) 6

d) (2 7 55) 12

Elenek telefono-bonu bat erabiltzen du Ingalaterran dagoen Ander semearekin hitz egiteko.
25 minutu eta 30 segundo ematen dute hizketan egunero. Zenbat denbora ematen du Elenek
telefonoz hizketan astelehenetik ostiralera bitartean?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

4
3

Ordenagailu bat hiru egunez segidan egon da martxan, egunean 4 h 35 min 20 s.

Zenbat denbora egon da martxan guztira?

Denbora- edo angelu-neurriak zenbaki arrunt batez zatitzeko, urrats hauei jarraitu behar zaie:
1. Graduak (edo orduak) zenbaki arruntaz zatitu.
2. Graduen (edo orduen) hondarra minututan adierazi eta daudenei batu.
Minutuak zenbaki arruntaz zatitu.
3. Minutuen hondarra segundotan adierazi eta daudenei batu.
Segundoak zenbaki arruntaz zatitu.
Saiatu hutsune dezentea uzten, unitateen zatidurak behar bezala ikus daitezen.
Gogoratu: zatikizuna = zatitzailea zatidura + hondarra.

ADIBIDEA
Egin zatiketa: (85 35 10) : 3.
85

35

10 3

25

28 31 43

1 60 = 60
95
05
2 60 = 120
Zatidura: 28 31 43
Hondarra: 1

130
10

Atleta batek 50 min 46 s behar izan ditu atletismoko pistari 9 bira emateko. Bira guztiak
erritmo berean egin baditu, zenbat denbora behar izan du bira bat emateko?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

293

4
5

Egin eragiketak.
a) (44 21 37) : 5

c) (39 3 40) : 3

b) (50 43) : 6

d) (42 17 55) : 12

Amaiaren ordenagailua 8 h 37 min egon da piztuta, astelehenetik ostiralera bitartean.

Zenbat denbora egon da piztuta egunean?

Andonik 2 h 15 min 18 s-ko ibilaldi bat egin du egunean, 10 egunez. Egunean bi geldialdi
egin ditu, ibilbidea hiru zati berdinetan banatzeko. Kalkulatu:
a) 10 egunetan zenbat denbora eman duen guztira oinez.
b) Zenbat denbora ematen duen oinez egunean, bi geldialdiren artean.

294

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

5 Adierazpen aljebraikoak
SARRERA

UNITATEAREN LABURPENA

Hizkuntza aljebraikoak eguneroko bizitzako egoerak

adierazteko balio du; horretarako, letrak eta zenbakiak
konbinatzen ditu.

Hizkuntza aljebraikoan letrak, zenbakiak eta

zeinuak erabiltzen dira. Zenbakien, letren eta
zeinuen arteko erlazioa aztertzen duen
Matematikaren atalari Aljebra deritzo.

Eragiketak urratsez urrats egin behar dira

hasieran, baina ondoren, trebetasuna lortzean,
ekuazioak ebazteko faseak sinplifikatu egingo
dituzte ikasleek.
Adierazpen aljebraikoaren azterketari esker,
zenbaki arrunten eta osoen arteko eragiketak
egitean trebetasun handia izango dute ikasleek,
bai eta proba bidezko teknikak (saiakuntza-errorea)
eta berariazko teknikak (gaiak lekuz aldatzea eta
gaiak laburtzea) erabiltzen ere.

Adierazpen aljebraiko bat eragiketa

matematikoekin konbinatzen den zenbakien
eta letren multzoa da.
Adierazpen aljebraiko baten zenbakizko balioa
kalkulatzeko, letren ordez zenbakiak idatzi eta
eragiketak egin behar dira.
Monomioak dira adierazpen aljebraiko sinpleenak.
Zenbakiak (koefizienteak) eta letrak (letrazko zatia)
dituzte.
Polinomio bat bi monomioz edo gehiagoz osatutako
adierazpen aljebraiko bat da. Monomioen batuketak,
kenketak, biderketak eta zatiketak egin daitezke.

EDUKIAK

PROZEDURAK

1. Zenbait egoera
aljebraikoki
adieraztea.

Zenbakizko hizkuntza eta

hizkuntza aljebraikoa.
Adierazpen aljebraikoa.
Zenbakizko balioa.

Zenbait egoera hizkuntza aljebraikoan

adieraztea.
Adierazpen baten zenbakizko balioa
kalkulatzea.

2. Monomioak bereiztea
eta haien arteko
eragiketak egitea.

Antzeko monomioak.
Monomioen arteko eragiketak:
batuketa, kenketa, biderketa
eta zatiketa.

Antzeko monomioen batuketak eta

kenketak egitea.
Bi monomioren arteko biderketak
eta zatiketak egitea.

3. Polinomioak
identifikatzea eta haien
arteko eragiketak egitea.

Polinomioen arteko eragiketak:

batuketa, kenketa eta biderketa.
Biderkagai komuna ateratzea.

Polinomioen arteko batuketak,

kenketak eta biderketak egitea.
Polinomio baten biderkagai komuna
ateratzea.

4. Laburbidezko formulak
aplikatzea.

Batuketa baten berbidura.

Kenketa baten berbidura.
Batuketa bider kenketa.

Laburbidezko formulak erabiltzea,

zenbait polinomioren adierazpena
sinplifikatzeko.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

HELBURUAK

295

1. HELBURUA

ZENBAIT EGOERA ALJEBRAIKOKI ADIERAZTEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

ZENBAKIZKO HIZKUNTZA ETA HIZKUNTZA ALJEBRAIKOA

Zenbakiak eta eragiketen ikurrak dituen hizkuntza zenbakizko hizkuntza da.
Letrak, zenbakiak eta eragiketa aritmetikoen ikurrak konbinatzen dituen hizkuntza
hizkuntza aljebraikoa da.

ADIBIDEA
Ohiko hizkuntza

Hamalau zati zazpi

14 : 7
22
18
3

Bi ber bi
18ren herena
Ohiko hizkuntza

Hizkuntza aljebraikoa

Bi zenbakiren batura

a+b

Zenbaki bat ken 3

y3

Zenbaki baten berbidura

Zenbaki baten erdia

Zenbakizko hizkuntza

b2
x
2

Adierazi ohiko hizkuntzan eta zenbakizko hizkuntzan.

OHIKO HIZKUNTZA

ZENBAKIZKO HIZKUNTZA

Hamaika gehi bederatzi hogei da

Ehun zati hogei
Hogeiren laurdena bost da
Bi ber hiru zortzi da
32 : 8
34

Lotu enuntziatu bakoitza dagokion hizkuntza aljebraikoko adierazpenarekin.

a) Zenbaki baten erdia.
b) Zenbaki baten hirukoitza ken bost.
c) Zenbaki oso baten aurreko zenbakia.
d) Zenbaki oso baten hurrengo zenbakia.
e) Bi zenbakiren baturaren berbidura.
f) Hiru zenbakiren baturaren bikoitza.

296

(m + n)2

n1
2 (a + b + c)

x+1
m
2
3b5

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

5
ADIERAZPEN ALJEBRAIKOA
Adierazpen aljebraiko bat eragiketa matematikoen ikurren bidez lotutako zenbakien eta letren
multzo bat da.

ADIBIDEA
Idatzizko adierazpena

Adierazpen aljebraikoa

Bi zenbakiren batura ken bi

x+y2

Zenbaki baten hirukoitza gehi bost

3x+5

Zenbaki baten berbidura gehi bat

x2 + 1

Idatzi enuntziatu bakoitzaren adierazpen aljebraikoa.

a) b zenbakiaren bikoitza.
b) m eta n zenbakien baturaren bikoitza.
c) x zenbakiaren berbidura gehi 4.
d) a, b eta c zenbakien biderkadura.
e) y zenbakiaren bikoitza gehi 3.

Lotu enuntziatu bakoitza dagokion adierazpen aljebraikoarekin.

a) Zenbaki baten bikoitza gehi bi.

x5

b) Zenbaki bat ken bost.

x
3

c) Zenbaki baten herena.

2x+2

d) Zenbaki baten kuboa.

x + 10

e) Zenbaki baten bikoitza.

2x

f) Zenbaki bat gehi hamar.

x3

g) Bi zenbakiren kendura.

x+1

h) Zenbaki oso baten hurrengo zenbakia.

xy

Jonen adina x bada, adierazi hizkuntza aljebraikoan:

OHIKO HIZKUNTZA

HIZKUNTZA ALJEBRAIKOA

Iaz zuen adina

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Hurrengo urtean izango duen adina

Duela 5 urte zuen adina
5 urte barru izango duen adina
70 urte izateko falta zaizkion urteak

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

297

5
6

Asmatu enuntziatu bat adierazpen aljebraiko bakoitzerako.

a) n + 1

b) a + b
c)

d) 2 (m n)
e) x 3 1

f) 2 x + 1

ADIERAZPEN ALJEBRAIKO BATEN ZENBAKIZKO BALIOA

Adierazpen aljebraiko baten zenbakizko balioa letren ordez zenbakiak idatzi eta adierazitako eragiketak
eginez lortzen den zenbakia da.

ADIBIDEA
Kalkulatu 3x + 2 adierazpen aljebraikoaren zenbakizko balioa, x = 1 bada.
Adierazpen aljebraikoan x-ren ordez 1 idatzi eta eragiketak egingo ditugu:

x=1 31+2=3+2=5
3x + 2 adierazpenaren zenbakizko balioa, x = 1 bada, 5 da.

Kalkulatu 2x + 1 adierazpen aljebraikoaren zenbakizko balioa, taulako balioetarako.

BALIOA

x=0

ORDEZKATZEA

ERAGIKETAK

ZENBAKIZKO BALIOA

2 (0) + 1

20+1=0+1

x=2
x = 1
x = 2

Kalkulatu adierazpenen zenbakizko balioa, adierazitako balioetarako.

BALIOAK

298

x=1

y=0

x = 1

y=2

x=1

y = 2

x = 2

y=3

x = 1

y = 1

x+y

2x 3y

(x + y )2

1+0=1

2130=

(1 + 0)2 = (1)2 =

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

2. HELBURUA

MONOMIOAK BEREIZTEA ETA HAIEKIN ERAGIKETAK EGITEA

MONOMIOAK
Monomio bat zenbakiz eta letraz osatutako adierazpen aljebraiko bat da. Zenbakiak koefizienteak dira,
eta letrak eta haien berretzaileak, letrazko zatia.

ADIBIDEA

MONOMIOA

3x

5ab

5x 3

3
x
5

KOEFIZIENTEA

3
5

LETRAZKO ZATIA

ab

x3

Osatu taulak.
MONOMIOA

KOEFIZIENTEA

LETRAZKO ZATIA

MONOMIOA

2 2
ab
3

3xy

KOEFIZIENTEA

LETRAZKO ZATIA

2xyz

5xy 2

3b 2c

1 2
x y
3

5
xyz 2
7

MONOMIO BATEN MAILA

Monomio baten maila letrazko zatiko berretzaile guztien batura da.

MONOMIOA

MAILA

AZALPENA

3x

x -ren berretzailea 1 da (x 1)

4a 2y

a 2y 1-en berretzaileen batura 2 + 1 = 3 da

5x 2y 3

x 2y 3 -ren berretzaileen batura 2 + 3 = 5 da

Kalkulatu monomio bakoitzaren maila.

a) 5x 2
Maila =

d) zx 2
Maila =

b) 7x 2y Maila =

e) yx Maila =

2 5
a b Maila =
3

f) x Maila =

c)

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

ADIBIDEA

299

5
3

Osatu taula.
MONOMIOA

KOEFIZIENTEA

3x

LETRAZKO ZATIA

MAILA

2a 3b
2ab

xyz
7ab 2c 3
6y 2z

ANTZEKO MONOMIOAK
Bi monomio edo gehiago antzekoak dira letrazko zati bera badute.

ADIBIDEA
5x; 2x antzeko monomioak dira, letrazko zati bera dutelako (x).
3xy 2; xy 2 antzeko monomioak dira, letrazko zati bera dutelako (xy 2).

x 2y 3; xy 2 ez dira antzeko monomioak.

Idatzi monomio bakoitzaren antzeko bi monomio.

MONOMIOA

ANTZEKO MONOMIOAK

5x
ab
2yx 3
3y 2z 3
2 2
ab
3
5xy

MONOMIOEN ARTEKO BATUKETA ETA KENKETA

Monomioen arteko batuketa eta kenketa monomioak antzekoak badira soilik egin daitezke.
Antzeko monomioen arteko batuketa edo kenketa egiteko, koefizienteen arteko batuketa edo kenketa egin
eta letrazko zatia berdin uzten da.

ADIBIDEA
2x + x = (2 + 1)x = 3x
2x + y Batuketa adierazita uzten da, ez direlako antzeko monomioak.

300

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

5
5

Egin eragiketak.
a) a + a + a + a =

d) 5x 3x x =

b) 2x 2 + x 2 + x 2 =

e) 5x 3 3x 3 =

c) 5mn mn 4mn =

f) p 2p + 5p =

Idatzi antzeko monomioak hutsuneetan eta kalkulatu.

a) 2x +
b)

c) 2x 3 +

+ 5p +

d)

+ 2xy +

Idatzi antzeko monomio bat eta kalkulatu.

a) 7x

c) 5pq

x2 =

b)

=
4x 2y =

d)

Sinplifikatu adierazpen aljebraikoak.

6x 2 2x 2 + 4x x
4x 2

a) 6x 2 + 4x 2x 2 x
Antzeko monomioen arteko batuketa eta kenketa egin,
eta emaitza kalkulatuko dugu:

3x

b) 5x 2 2x + 3x 2 x =
c) ab ab + 7ab + 4ab 2ab =
d) 3ab 3 2ab + 5ab 3 ab + 4ab =
e) 10xy 5xy + 2xy + 4x 8y + 2y + 2x =

Bi monomioren edo gehiagoren biderkadura beste monomio bat da; koefizientea koefizienteen biderkadura
da, eta letrazko zatia, letrazko zatien biderkadura.

ADIBIDEA
3x 2x = (3 2) x x = 6x 2

4x (2x 2) = [4 (2)] x x 2 = 8x 3

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

MONOMIOEN ARTEKO BIDERKETA

Egin biderketak.
a) 4a 3a =

c) 2x (5x) =

e) m m 2 =

b) 3x 2 3x 2 =

d) 3x 2 (3x 2 ) =

f)

2
3
x x2 =
3
5

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

301

5
10 Kalkulatu eta sinplifikatu.

a) 4x (2x 5) = 4x 2x 4x 5 = 4 2 x x 4 5 x = 8x 2 20x
b) 3(2x + 3x 2) =
c) 2a(4a 3 3a 2) =
d) (3 ab + ab 2)2a =
e) 2(x 2 + 3x) 2x =
f) 3x (x 3 2x + 4) 12x =
g) x 3(5x + 4 3x 2 10x) =
h)

1
x (x 4 + 3x 2x) + x 2 =
3

MONOMIOEN ARTEKO ZATIKETA

Bi monomioren zatidura beste monomio bat da; koefizientea koefizienteen zatidura da, eta letrazko zatia,
letrazko zatien zatidura.

ADIBIDEA
6x : 2x =

6x
6 x
=

= 31 = 3
2x
2 x

10x 3 : (5x ) =

10 x 3

= 2x 2
5 x

11 Egin monomioen arteko zatiketa hauek:

a) 8x 3 : 2x =

d) a 4 : a 2 =

b) (12x 5) : (12x 4) =

e) (14y 4) : (2y 2) =

c) 20m 4 : 15m 3 =

f) (20z 5) : 4z 4 =

12 Egin eragiketak.

a) (7x 5 : 2x) + x =
b) (6x 7 : x 3) (5x : x) =
c) (8a 2b : 4ab) + b 2 =
d) 3x (x + 1) (4x 2 : x) =
e) (12a 3b 2 : 3a 2b ) b =
f) 3(4xy 2 : 2xy ) 2y =
g) 2x [(2y 2x 3) : (x 2y )] + x (x 1) =

302

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

3. HELBURUA

POLINOMIOAK IDENTIFIKATZEA ETA HAIEKIN ERAGIKETAK EGITEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

POLINOMIOAK
Polinomio bat zenbait monomioren arteko batuketa edo kenketa da.
Batugai bakoitzari polinomioaren gai deritzo.
Letrazko zatirik ez duten gaiei gai aske deritze.
Polinomio baten maila maila handieneko monomioaren maila da.

ADIBIDEA

POLINOMIOA

GAIAK

GAI
ASKEA

POLINOMIOAREN
MAILA

2x 3 3x 1

2x 3; 3x; 1

3, hori baita 2x 3-ren maila

2xy + 9

2xy; 9

2, hori baita 2xy-ren maila

5x

5x

Ez du

1, hori baita 5x-ren maila

Osatu taula.

POLINOMIOA

GAIAK

GAI
ASKEA

POLINOMIOAREN
MAILA

2x 3 + 3x 5
5ab 5ax 2b

x 3 2x 2 x 3
6x 7
5xy 2y

3xy + 5xy 2
2

Idatzi gai bat duen 3. mailako polinomio bat, bi gaiko beste bat eta hiru gaiko hirugarren
polinomio bat.

Adierazi polinomio bakoitzaren maila.

a) x + 3x 2 Maila =

c) 2x 5 x
Maila =

Maila =
b) x 2y 3x

d) 5x 4 x 3 8 Maila =

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

2 2
a b+1
3

303

5
4

Kalkulatu x 2 2x + 1 polinomioaren zenbakizko balioa, adierazitako balioetarako.

BALIOA

POLINOMIOAREN ZENBAKIZKO BALIOA

x =0

02 2 0 + 1 = 0 0 + 1 = 1

x =1
x = 2

POLINOMIOEN ARTEKO BATUKETA ETA KENKETA

Polinomioen arteko batuketa edo kenketa egiteko, antzeko monomioen arteko batuketa edo kenketa egin behar da.

ADIBIDEA
A (x) = 2x 2 + 5

x3 2x 2 2x + 5
+ x 3 5x 2 2x + 3

B (x) = x 3 5x 2 2x + 3

x 3 3x 2 2x + 8

A (x ) + B (x ) = (2x 2 + 5) + (x 3 5x 2 2x + 3) =
= x 3 3x 2 2x + 8

x3 2x 2 2x + 5

A (x ) B (x ) = (2x 2 + 5) (x 3 5x 2 2x + 3) =

= 2x 2 + 5 x 3 + 5x 2 + 2x 3 =

x 3 + 5x 2 + 2x 3

= x 3 + 7x 2 + 2x + 2

x 3 + 7x 2 + 2x + 2

A (x) = 6x 2 8x + 1 eta B (x) = 9x 2 2x + 7 polinomioak baditugu, kalkulatu:

a) A (x) + B (x)

c) B (x) A (x)

A (x ) = x 3 3x + 2, B (x ) = 2x 2 + 7x eta C (x) = x 3 2 polinomioak baditugu, kalkulatu:

a) A (x) + B (x) + C (x)

304

b) A (x) B (x)

b) A (x) + B (x) C (x)

c) A (x) B (x) C (x)

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

5
7

Sinplifikatu polinomioak.

P (x ) = 3x 3 + 2x 2 5x 3 + 4x 2 7x + 2x 3
Q (x ) = 4x 2 5x 3 + 2x 2 6x + 2x 2 + 5x 3 1
R (x ) = 2x 4 6x 3 + 4x + 2x 2 3x 3 + 8x 2
P (x ) = 3x 3 + 2x 2 5x 3 + 4x 2 7x + 2x 3 = 3x 3 5x 3 + 2x 3 + 2x 2 + 4x 2 7x = 6x 2 7x

Aurreko ariketako polinomio sinplifikatuak hartuta, kalkulatu:

a) P (x ) + Q (x )

b) Q (x ) + R (x )

c) Q (x ) R (x )

d) P (x ) Q (x )

POLINOMIOEN ARTEKO BIDERKETA

Bi polinomioren biderkadura kalkulatzeko, lehen polinomioko monomio bakoitza bigarreneko monomio
bakoitzaz biderkatu behar da. Ondoren, antzeko monomioak sinplifikatu behar dira.

ADIBIDEA
A(x) = x 3 5x 2 2x + 1
B(x) = 2x 2 + 3x

x 3 5x 2 2x + 1

2x 2 + 3x

2x 5 10x 4 24x 3 + 2x 2 + 3x

A (x ) B (x ) 2x 5 27x 4 19x 3 4x 2 + 3x

A (x ) = 4x 3 + 6x 2 8x + 1 eta B (x ) = 2x 2 7 polinomioak baditugu, kalkulatu:

a) A (x ) B (x )

b) B (x ) 3x

c) A (x ) x

d) B (x ) (3x )

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

3x 4 15x 3 6x 2 + 3x

305

5
BIDERKAGAI KOMUNA ATERATZEA
Banatze-propietatearen aplikazio bat biderkagai komuna ateratzea da. Gai guztietan ageri den monomioa
biderkagai komun gisa atera behar da.

ADIBIDEA
ADIERAZPENA

BIDERKAGAI
KOMUNA

BIDERKAGAI KOMUNA
ATERATZEA

5x + 5y

5(x + y)

7x 2 3x

x (7x 3)

5x 2 5x

5x

5x (x 1)

3x 2 12x + 15x 3

3x

3x (x 4 + 5x 2)

10 Atera biderkagai komuna.

a) 3b + 4b

c) 15x 4 5x 2 + 10x

e) 12x 2 3x 2 + 9x 3

b) 3a + 6b + 12

d) 6x 2y + 4xy 2

f) 10xy 2 20xy + 10x 2y

11 Sinplifikatu zatikiak, zenbakitzailean eta izendatzailean biderkagai komuna ateraz.

306

a)

10 x 3 + 10 x
10 x (x 2 + 1)
2 5 x (x 2 + 1)
2(x 2 + 1)
= 2(x 2 + 1)
=
=
=
5x
5x
1
5x

b)

6x 4 y 2
=
3x 3 y 2

c)

a 3b 3
=
a 3b

d)

12m 3
=
12m

e)

4 6a
=
6a 2 9a 3

f)

x 2y 2 x 3y 2
=
x 2y 2
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

4. HELBURUA

LABURBIDEZKO FORMULAK APLIKATZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

LABURBIDEZKO FORMULAK
Laburbidezko formulak berdintza batzuk dira, eta oso erabilgarriak dira adierazpen aljebraikoen zenbait
kalkulu laburtzeko.
Hona hemen laburbidezko formula nagusiak:
Batuketaren berbidura: (a + b)2
Kenketaren berbidura: (a b)2
Batuketa bider kenketa: (a + b) (a b)

BATUKETAREN BERBIDURA

a+b

Batuketa baten berbidura lehen batugaiaren berbidura gehi

lehen batugaiaren eta bigarrenaren biderkaduraren bikoitza gehi
bigarren batugaiaren berbidura da.
(a + b)2 = a 2 + 2ab + b 2

a+b
ba + b 2

a2 +

ab + b2

a 2 + 2ab + b 2

Kalkulatu.
a) (x + 5)2 =

c) (2 + x)2 =

b) (a + 2b)2 =

d) (xy + 1)2 =

KENKETAREN BERBIDURA

ab

ba + b 2

a2

(a b)2 = a 2 2ab + b 2

ab

ab + b2

a 2 2ab + b 2

Kalkulatu.
a) (x 1)2 =

c) (2a 3b)2 =

b) (a 6b)2 =

d) (5 3x)2 =

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Kenketa baten berbidura lehen batugaiaren berbidura ken

lehen batugaiaren eta bigarrenaren biderkaduraren bikoitza gehi
bigarren batugaiaren berbidura da.

307

5
BATUKETA BIDER KENKETA

a+b

Batuketa baten eta kenketa baten biderkadura

batugaien berbiduren arteko kenketa da.

ab

ba b 2

(a + b) (a b) = a 2 b 2

a 2 + ab + b2
a2 + 0 b2

308

Kalkulatu.
a) (x + 5) (x 5) =

c) (7 + x) (7 x) =

b) (2a + b) (2a b) =

d) (5a + 1) (5a 1) =

Adierazi laburbidezko formula gisa.

a) x 2 + 2x + 1 =

d) 4x 2 4x + 1 =

b) x 2 + 10x + 25 =

e) 9a 2 30ab + 25b 2 =

c) x 2 16 =

f) 4x 2 36 =

Sinplifikatu zatikiak, laburbidezko formulak erabiliz.

a)

x2 4
=
x 2 4x + 4

b)

x 2 10 x + 52
=
x 2 25
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

6 1. eta 2. mailako ekuazioak

SARRERA

UNITATEAREN LABURPENA

Unitatearen hasieran, ekuazioak eta identitateak

bereizten dira, eta gero, ekuazio kontzeptuarekin
lotutako kontzeptuak aztertzen dira:
atalak, gaiak, maila, koefizienteak, ebazpena,
unitatearen gainerakoa ulertzeko
oinarri-oinarrizkoak baitira.

Ekuazioa soilik balio batzuek betetzen duten

berdintza aljebraikoa da.
Ekuazio baten ezezaguna balio ezezaguneko
letra da.
Ekuazio baten maila ezezagunaren berretzailerik
handiena da.
Ekuazio baten ebazpena edo ebazpenak berdintza
betetzen duten ezezagunaren balioak dira.
Ekuazioak ebazteko, batuketaren eta biderketaren
arauak aplikatzen dira.
Batuketaren araua: ekuazio baten bi ataletan
zenbaki edo adierazpen aljebraiko bera batzen edo
kentzen badugu, ekuazio baliokide bat
lortuko dugu.
Biderketaren araua: ekuazio baten bi atalak
zero ez den zenbaki beraz biderkatzen edo
zatitzen baditugu, ekuazio baliokide bat
lortuko dugu.
Lehen mailako ekuazioa: ax = b.
Bigarren mailako ekuazioa: ax 2 + bx + c = 0;
a, b eta c zenbaki errealak dira eta a 0.

Maila honetako helburua ez izan arren, ikasleek

bigarren mailako ekuazioak identifikatzen ikasi behar
dute. Horregatik, komeni da erakustea formula
orokorra oso erabilgarria dela bigarren mailako edozein
ekuazioren ebazpena kalkulatzeko, koefizienteak
soilik erabiliz.

HELBURUAK

EDUKIAK

PROZEDURAK

1. Ekuazioak eta
identitateak bereiztea
eta identifikatzea.

Ekuazio baten elementuak.

Ebazpena.
Ekuazio baliokideak.

Balio bat ekuazio baten ebazpena den

ala ez aztertzea.
Ekuazio baliokideak identifikatzea
eta lortzea.

2. Lehen mailako
ekuazioak ebaztea.

Izendatzaileak dituzten
ekuazioak.
Ekuazioak ebazteko metodo
orokorra.

Izendatzaileak dituzten ekuazioak

ebazteko teknikak erabiltzea.

3. Bigarren mailako
ekuazioak ebaztea.

Bigarren mailako
ekuazio osoak.
Bigarren mailako
ekuazio ez-osoak.

Formula orokorra aplikatzea,

bigarren mailako ekuazio osoak
ebazteko.
Bigarren mailako ekuazio ez-osoak
ebaztea.

4. Problemak ekuazioen
bidez ebaztea.

Problema baten enuntziatua

hizkuntza aljebraikoan
adieraztea.
Problema baten ebazpena
egiaztatzea.

Beharrezko urratsei jarraitzea,

problemak ebazteko, lehen edo
bigarren mailako ekuazioak erabiliz.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Ikasleek gaiak lekuz aldatzen ikasiko dute, lehen

mailako ekuazioak ebazteko. Garrantzitsua da ikasleek
ulertzea batuketaren eta biderketaren arauak
transformazioak direla, eta haiei esker, hasierako
ekuazio konplexu batetik ebazpen bera duen
adierazpen sinpleago bat lor daitekeela, ekuazio
baliokide bat, alegia. Ondoren, parentesiak
eta izendatzaileak dituzten ekuazioak
landuko dira.

309

1. HELBURUA

EKUAZIOAK ETA IDENTITATEAK BEREIZTEA ETA IDENTIFIKATZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

IDENTITATEAK ETA EKUAZIOAK

Berdintza aljebraiko bat berdin ikurrak (=) bereizitako bi adierazpenek osatzen dute.
Identitatea letren edozein baliotarako betetzen den berdintza aljebraikoa da.
Ekuazioa soilik letren balio batzuetarako betetzen den berdintza aljebraikoa da.
Ekuazio bat ebaztea berdintza betetzen duten letren balioa edo balioak lortzea da.

ADIBIDEA
x + x = 2x identitatea da.
Berdintza bete egiten da, x-k hartutako zenbakizko balioa edozein dela:
x = 1 bada 1 + 1 = 2 1 2 = 2

x = 2 bada (2) + (2) = 2(2) 4 = 4

x + 4 = 10 ekuazioa da. x = 6 bada soilik betetzen da 6 + 4 = 10.

Adierazi identitateak ala ekuazioak diren.

a) x + 8 = 2x 15

d) x 2 x 3 = x 5

b) 2(x + 2y) = 2x + 4y

e) 2x + 1 = 11

c) x + x + x = 3x

f)

x
= 12
2

Adierazi zer balio izan behar duen x-k, berdintza bete dadin.
EKUAZIOA

GALDERA

x-REN BALIOA

15 x = 12

15 ken zer zenbaki da 12?

x=

10 + x = 14
11 x = 10
2+x=9
16 x = 4

310

Kalkulatu buruz x-ren balioa, berdintza bete dadin.

a) x 1 = 2

d) x + 10 = 5

b) x + 7 = 15

e) x + 4 = 12

c) x 3 = 6

f) x 6 = 10

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

6
EKUAZIO BALIOKIDEAK
Bi ekuazio edo gehiago baliokideak dira ebazpen berak badituzte.

x + 4 = 10 eta 2x = 12 ekuazio baliokideak dira, bien ebazpena x = 6 baita.

6 + 4 = 10

2 6 = 12

Idatzi ekuazio bakoitzaren ekuazio baliokide bat eta kalkulatu ebazpena.

EKUAZIOA

EKUAZIO BALIOKIDEA

EBAZPENA

7 + x = 13

x+2=9
2x = 14

x4=4
11 = 9 + x

3x + 4 = 10 ekuazioaren ebazpena x = 2 da. Adierazi zein ekuazio

diren 3x + 4 = 10 ekuazioaren baliokideak.
2
x + 2x 5 = 6x
7
1
f) 2x + 8 x = x + 9
2

a) 3x + 10 = 20
b)

e)

3
x 8 = 5
2

c) 4x + 12 x = 21
d)

g) 12x 3x + 10 = 5x + 18

4
x + 12x 8 = 18
9

h)

1
3
x + 3x = x + 4
2
2

Egin probak eta kalkulatu ekuazioen ebazpenak.

a) x 2 = 2

e) x 4 = 1

i) 2x 1 = 3

b) 4 + x = 2

f) 1 + x = 3

j) 3x = 15

c) x 1 = 5

g) 2 x = 4

k) 2x 4 = 10

d)

x
=4
2

h)

x
= 6
18

l)

2x
=2
5

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

311

2. HELBURUA

LEHEN MAILAKO EKUAZIOAK EBAZTEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

GAIAK LEKUZ ALDATZEA

Ekuazio baten bi atalei zenbaki bera edo adierazpen aljebraiko bera batzen ala kentzen bazaie,
hasierako ekuazioaren ekuazio baliokide bat lortzen da.
Ekuazio baten bi atalak zero ez den zenbaki beraz biderkatzen edo zatitzen badira,
hasierako ekuazioaren ekuazio baliokide bat lortzen da.

ADIBIDEA
Ebatzi x 4 = 10 ekuazioa.
Bi atalei 4 batuko diegu

x 4 + 4 = 10 + 4
x = 14
Ebatzi x + 2x = 4 + 2x + 5 ekuazioa.
Bi atalei 2x kenduko diegu x + 2x 2x = 4 + 2x 2x + 5
x + 2x 2x = 4 + 5
x + 2x 2x = 9
Ebatzi 3x = 12 ekuazioa.
Bi atalak 3z zatituko ditugu

Ebatzi

312

3x
12
=
x=4
3
3

5x
= 10 ekuazioa.
4

Bi atalak 4z biderkatuko ditugu

5x
4 = 10 4 5 x = 40
4

Bi atalak 5ez zatituko ditugu

5x
40
=
x=8
5
5

Ebatzi ekuazioak, gaiak lekuz aldatuz.

a) 3x = 15

d) 2x + 6 = 20 + 6 + x

b) x + 6 = 14

e) 2x + 4 = 16

c) 10 = x + 3

f) 4x 4 = 20 x

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

6
2

Ebatzi ekuazioak.
a) 2x 5 = 3

d) x 4 = 10

b) x = 15 4x

e) 2x + 7 = x + 14

c) x 10 = 2x 4

f) 3x + 8 = 12 x

EKUAZIOAK EBAZTEKO METODO OROKORRA

Ebatzi 2(x 4) (6 + x) = 3x 4 ekuazioa.
Ekuazioak ebazteko, komeni da urrats hauei jarraitzea.
1.

Parentesiak ezabatu.

2.
3.

Antzeko gaiak sinplifikatu.

Gaiak lekuz aldatu.
Bi ataletan x kenduko dugu.

2x 8 6 x = 3x 4

x 14 = 3x 4
x x 14 = 3x x 4
14 = 2x 4

Bi ataletan 4 batuko dugu.

14 + 4 = 2x 4 + 4
10 = 2x

4.

Ezezaguna bakandu.
Bi atalak 2z zatituko ditugu.

Ebatzi ekuazioak.
a) 4 x = 2x + 3x 5x

d) 3x + 8 5(x + 1) = 2(x + 6) 7x

b) 10 x + 3x = 2x + 4x + 2

e) 5(x 1) 6x = 3x 9

c) 2x 9 = 3x 17

f) 3(3x + 1) (x 1) = 6(x + 10)

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

10
2x
=
5 = x
2
2

313

6
4

Ebatzi ekuazioak.
a) 2(x 5) = 3(x + 1) 3

d) 3(x + 2) + 4(2x + 1) = 11x 2(x + 6)

b) 4(x 2) + 1 = 5(x + 1) 3x

e) 5(x 4) + 30 = 4(x + 6)

c) 3(x 3) = 5(x 1) 6x

f) 5(2 x ) + 3(x + 6) = 10 4(6 + 2x )

IZENDATZAILEAK DITUZTEN EKUAZIOAK EBAZTEA

Ebatzi ekuazio hau:

2x 1
x 3
3x 7
=
+
.
3
2
4

Izendatzaileak dituzten ekuazioak ebazteko, komeni da urrats hauei jarraitzea.

1. Izendatzaileak ezabatu.

m.k.t. (3, 2, 4) = 3 22 = 12
12

x 3
3x 7
2x 1
+ 12
= 12
2
4
3

4(2x 1) = 6(x 3) + 3(3x 7)

2. Parentesiak ezabatu.

8x 4 = 6x 18 + 9x 21

3. Antzeko gaiak sinplifikatu.

8x 4 = 15x 39

4. Gaiak lekuz aldatu.

Bi atalei 8x kenduko diegu.
Bi atalei 39 batuko diegu.

8x 4 8x = 15x 39 8x
4 = 7x 39
4 + 39 = 7x 39 + 39
35 = 7x

5. Ezezaguna bakandu.
Bi atalak 7z zatituko ditugu.

314

35
7x
=
x=5
7
7

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

6
Kalkulatu ekuazioen ebazpenak.
a)

x 1
12 2x
x 2

=
4
5
5

f)

x 2
x 3
x 4
+
+
= 10
2
3
4

b)

3x 7
2x 3
x 1

=
12
6
8

g)

x 4
x+3
x 6
x 7
+

= 1+
5
6
3
2

c)

x+4
x 4
3x 1

= 2+
3
5
15

2x
+4
h) 2 + 5 =
3

x 2
x 3
= 4+
4
2

i)

x 3
5(x + 3)
= 2
6
12

x
x
x
x
+
+
+
= 30
2
3
4
6

j)

7(x + 3)
3(x + 5)
+
=4
4
10

d) 5

e)

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

315

3. HELBURUA

BIGARREN MAILAKO EKUAZIOAK EBAZTEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

BIGARREN MAILAKO EKUAZIOA

Bigarren mailako ekuazio bat ax 2 + bx + c = 0 motako berdintza aljebraiko bat da:
a, b eta c ekuazioaren koefizienteak dira eta a  0.
ax 2 gai koadratikoa

bx gai lineala

c gai askea

x ezezaguna da.

Idatzi bigarren mailako ekuazio hauen adierazpen orokorrak.

a) (x 1)(x + 4) = 1 x 2 + 4x x 4 = 1 x 2 + 3x 4 1 = 0 x 2 + 3x 5 = 0
b) 2x (3x + 5) = 1 + 4x
c) x 5x 2 + 8 = 3x 2 x 3

Identifikatu aurreko ariketako bigarren mailako ekuazioen koefizienteak.

a) x 2 + 3x 5 = 0 a = 1, b = 3, c = 5

c)

b)

d)

BIGARREN MAILAKO EKUAZIOAK EBAZTEKO FORMULA OROKORRA

Bigarren mailako ekuazio batek ebazpen hauek izan ditzake: bi, bat edo bat ere ez.
Bigarren mailako ekuazio baten ebazpenak lortzeko, formula hau aplikatu behar da:

ax 2 + bx + c = 0 x =

b  b 2 4ac
2a

x1 =

b + b 2 4ac
2a

x2 =

b b 2 4ac
2a

ADIBIDEA
Ebatzi bigarren mailako ekuazio hau: x 2 + 5x + 6 = 0.

x =

5  5 4 1 6
5  25 24
5  1
=
=
21
2
2
2

5 + 1
4
=
= 2
2
2
5 1
6
=
= 3
x2 =
2
2
x1 =

2 eta 3 balioak x 2 + 5x + 6 = 0 ekuazioan ordezkatuz, betetzen dutela egiaztatzen da:

(2)2 + 5 (2) + 6 = 0 4 10 + 6 = 0 10 10 = 0 0 = 0
(3)2 + 5 (3) + 6 = 0 9 15 + 6 = 0 15 15 = 0 0 = 0

316

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Ebatzi bigarren mailako ekuazio hauek.

a) x 2 + 4x + 3 = 0

d) 7x 2 + 21x = 28

b) x 2 6x + 8 = 0

e) 3x 2 + 6 = 9x

c) 2x 2 5x 7 = 0

f) (2x 4)(x 1) = 2

Ebatzi ekuazioak eta egiaztatu ebazpen bakoitzak dagokion ekuazioa betetzen duela.
a) x 2 + 2x 8 = 0

b) 3x 2 6x 9 = 0

c) 2x 2 7x + 3 = 0

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

317

6
ax 2 + c = 0 MOTAKO EKUAZIOAK
ax 2 + c = 0 motako ekuazioak bigarren mailako ekuazioak dira.
ax 2 + bx + c = 0 motako ekuazioak dira eta b = 0 da.
Ebazteko, prozesu honi jarraitu behar zaio.

ax 2 + c = 0 ax 2 = c x 2 =

c
c
x =
a
a

Errokizuna positiboa bada, aurkako bi ebazpen ditu: x 1 = +

c
a

eta x 2 =

c
.
a

Errokizuna negatiboa bada, ez du ebazpenik.

ADIBIDEA
2x 2 32 = 0 2x 2 = 32 x 2 =

x1 = 4
32
x 2 = 16 x = 16
x2 = 4
2

3x 2 + 75 = 0 3x 2 = 75 x 2 =

318

75
x 2 = 25 x = 25 Ez du ebazpenik
3

Ebatzi ekuazio hauek.

a) 7x 2 28 = 0

c) 5x 2 = 45

b) 5x 2 180 = 0

d) 18x 2 72 = 0

Azaldu zergatik ez duten ebazpenik ekuazio hauek.

a) x 2 + 4 = 0

d) 3(x 2 + x) = 3x 12

b) 2x 2 = 18

e)

1 2
3
x +
=0
2
4

c) 9x 2 5x + 18 = 18 5x

f)

x2 + 7
=2
3

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

6
ax 2 + bx = 0 MOTAKO EKUAZIOAK
ax 2 + bx = 0 motako ekuazioak bigarren mailako ekuazioak dira.
ax 2 + bx + c = 0 motako ekuazioak dira eta c = 0 da.
Ebazteko, prozesu honi jarraitu behar zaio.

x1 = 0

Biderk. kom.: x

ax + bx = 0 x (ax + b) = 0 ax + b = 0 x = b
2
a
2

Horrelako ekuazioek bi ebazpen dituzte eta haietako bat zero da.

ADIBIDEA
x 2 12x = 0 x (x 12) = 0

2x + 5x = 0 x (2x + 5) = 0
2

x1 = 0
2x + 5 = 0 2x = 5 x2 =

5
2

Ebatzi ekuazio hauek.

a) 5x 2 + 5x = 0

c) 6x 2 = 30x

b) 2x 2 8x = 0

d) 5x 2 + 20x = 0

Kalkulatu ekuazioen ebazpenak.

a) 25x 2 100x = 0

d) 4x 2 + 16x = 0

b) 5x 4x 2 = 0

e) x (x 3) + 8 = 4(x + 2)

c) x x 2 = 0

f)

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

xx =120 = 0 x = 12

x (x 1)
2x 2 + 3
=
2
3

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

319

4. HELBURUA

PROBLEMAK EKUAZIOEN BIDEZ EBAZTEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

PROBLEMAK EBAZTEA
Problema bat ekuazioen bidez ebazteko, komeni da urrats hauei jarraitzea.
1. Enuntziatua irakurri eta ulertu. Datu ezagunak eta ezezaguna bereizi egin
behar dira.
2. Ekuazioa planteatu. Enuntziatuak dioena ekuazio moduan adierazi
behar da: datuen eta ezezagunaren arteko korrespondentzia.
3. Ekuazioa ebatzi. Ezezagunaren balioa kalkulatu behar da, ekuazioa ebatziz.
4. Emaitza egiaztatu eta interpretatu. Emaitzak enuntziatua betetzen duen ala ez aztertu
eta emaitza interpretatu behar da, problemaren testuinguruan.

ADIBIDEA
Anek 2 gehiago ditu Naiak baino, Naiak 2 gehiago Nereak baino eta Nereak 2 gehiago Leirek baino.
Lauren artean 48 dituzte. Kalkulatu zenbat diru duen bakoitzak.
1. Enuntziatua irakurri eta ulertu.
Leireren diru kopurua hartuko dugu ezezagun gisa.
2. Ekuazioa planteatu.
Leireren dirua x
Gainerako diru kopuruak x-ren mende adieraziko ditugu
Nerearen dirua 2 gehiago Leirek baino x + 2
Naiaren dirua 2 gehiago Nereak baino (x + 2) + 2 = x + 4
Aneren dirua 2 gehiago Naiak baino (x + 4) + 2 = x + 6
Kopuruen batura 48 dela idatziko dugu.
x + (x + 2) + (x + 4) + (x + 6) = 48
3. Ekuazioa ebatzi.
x + (x + 2) + (x + 4) + (x + 6) = 48 4x + 12 = 48 4x = 48 12
36
= 9 Leirek 9 ditu.
4x = 36 x =
4
Nereak: 9 + 2 = 11 .

Naiak: 9 + 4 = 13 .

Anek: 9 + 6 = 15 .

4. Emaitza egiaztatu eta interpretatu.

Lau lagunek dituzten kopuruek (9, 11, 13 eta 15 ) enuntziatuaren baldintzak betetzen dituzte.
9 + 11 + 13 + 15 = 48

320

Ondoz ondoko hiru zenbakiren batura 30 da. Kalkulatu zenbakiak.

Zenbaki baten, haren bikoitzaren eta hirukoitzaren batura 66 da. Zer zenbaki da?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

7 Ekuazio-sistemak
SARRERA

UNITATEAREN LABURPENA

Maila honetako helburua ez izan arren,

ikasleek gai izan behar dute bi ezezaguneko
ekuazioak bereizteko eta haien zenbait ebazpen
kalkulatzeko. Sistema jakin baten sistema baliokideak
lortzen jakitea ezinbestekoa da, jatorrizko sistemaren
ebazpena errazago kalkulatzeko aukera
ematen duelako.
Unitatean zehar, ekuazio-sistemak ebazteko
metodoak azaltzen dira: ordezkatze-metodoa,
berdintze-metodoa eta laburtze-metodoa.
Metodo horietako bakoitza erabiltzen denean
zer urratsi jarraitu behar zaien argi eta garbi adierazi
behar da, bai eta beste metodoen berdinak eta
desberdinak zertan diren azaldu ere. Gainera,
kasu bakoitzean metodo egokiena zein den
ezezagunen koefizienteen mende dagoela
azalduko zaie ikasleei.

Bi ezezaguneko, x eta y, bi ekuazioren sistema

honela adierazten da:

ax + by = k
ax + by = k
Sistema bat ebaztea bi ekuazioetan ordezkatuz
gero biak betetzen dituzten bi zenbaki
aurkitzea da. Sistema bat bateragarria da,
ebazpena badu.
Bi sistema baliokideak dira, ebazpen bera
badute.
Ordezkatze-metodoa: ekuazio batean ezezagun
bat bakandu eta bestean ordezkatzea.
Berdintze-metodoa: bi ekuazioetan ezezagun
bera bakandu eta lortutako adierazpenak
berdintzea.
Laburtze-metodoa: ezezagun beraren
koefizienteak berdinak diren sistema baliokide
bat bilatzea; ekuazioen batuketa edo kenketa
egitea, eta hala, ezezagun bat ezabatuz,
ekuazioa ebaztea.

EDUKIAK

PROZEDURAK

1. Ekuazio-sistemak
eta haien elementuak
identifikatzea.

Bi ezezaguneko
ekuazio-sistemak.
Koefizienteak eta
gai askeak.
Sistema baten ebazpena.

Bi ezezaguneko ekuazio-sistemak
identifikatzea.
Sistema bateragarriak.

2. Sistemak ebaztea,
ordezkatze-metodoa
erabiliz.

Ordezkatze-metodoa.

Sistema bat ebaztea,

ordezkatze-metodoa erabiliz.

3. Sistemak ebaztea,
berdintze-metodoa
erabiliz.

Berdintze-metodoa.

Sistema bat ebaztea,

berdintze-metodoa erabiliz.

4. Sistemak ebaztea,
laburtze-metodoa
erabiliz.

Laburtze-metodoa.
Sistema baliokideak.

Sistema bat ebaztea,

laburtze-metodoa erabiliz.
Sistema baliokideak kalkulatzea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

HELBURUAK

321

1. HELBURUA

EKUAZIO-SISTEMAK ETA HAIEN ELEMENTUAK IDENTIFIKATZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

Bi ezezaguneko bi ekuazio linealen sistema bi ekuaziok osatzen dute eta haien

ebazpen komuna kalkulatu nahi dugu.
Ezezagunen koefizienteak: a, a', b, b'
ax + by = k

a'x + b'y = k'

Gai askeak: k, k'

 

ADIBIDEA
x+ y=5
x 2y = 2

Ezezagunak: x, y
Ezezagunen koefizienteak: 1, 1, 1, 2
Gai askeak: 5, 2

Adierazi zein diren sistema hauetako ezezagunak, koefizienteak eta gai askeak.
a)

x 2y = 7
3x 4y = 2

b) 2x + y = 1
x y = 0

Bi ezezaguneko bi ekuazioren sistema baten ebazpen bat bi ekuazioak betetzen dituen zenbakien
pare bat da.
Bi ezezaguneko bi ekuazioren sistema bat ebaztea ebazpenak kalkulatzea da.
Sistema batek ebazpena badu, hau da, bi ekuazioak betetzen dituzten bi zenbaki kalkula
badaitezke, bateragarria dela esaten da.

ADIBIDEA
Aztertu ea x = 4 eta y = 1 ekuazio-sistema honen ebazpena den.
x+ y=5
x 2y = 2

Enuntziatuko ebazpenak sistemako bi ekuazioak betetzen dituen ala ez aztertuko dugu.

x+ y=5
x 2y = 2

du.
 44 + 21 11 == 25  Betetzen
Betetzen du.
x = 4, y = 1

Beraz, x = 4 eta y = 1 sistemaren ebazpen bat da. Sistema bateragarria da.

Adierazi ea x = 0 eta y = 1 sistema hauen ebazpena den.

a) 3x 4y = 1
x + 4y = 2

322

b) x + 4y = 2
3y = 3

c)

x 4y = 1
2x + 4y = 4

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

2. HELBURUA

SISTEMAK EBAZTEA, ORDEZKATZE-METODOA ERABILIZ

IZENA:

MAILA:

DATA:

Bi ezezaguneko bi ekuazioren sistema bat ordezkatze-metodoa erabiliz ebazteko, hau egin behar da:
a) Bi ekuazioetako batean ezezagun bat bakandu.
b) Lortutako adierazpena beste ekuazioan ordezkatu.
c) Lortutako ezezagun bakarreko ekuazioa ebatzi.
d) Lortutako balioa edozein ekuaziotan ordezkatu, beste ezezagunaren balioa kalkulatzeko.
e) Lortutako ebazpenak bi ekuazioak betetzen dituela egiaztatu.

ADIBIDEA
Ebatzi ekuazio-sistema hau ordezkatze-metodoa erabiliz.

x + y = 30
x y = 10

a) Bigarren ekuazioko x ezezaguna bakanduko dugu.

x = 10 + y
b) Ezezagun hori lehen ekuazioan ordezkatuko dugu.
x = 10 + y

x + y = 30 (10 + y) + y = 30

c) Lortutako ekuazioa ebatziko dugu.

(10 + y) + y = 30
10 + y + y = 30
10 + 2y = 30
2y = 30 10
20
y=
2

d) y = 10 balioa lehen ekuazioan ordezkatuko dugu.

x + y = 30
x + 10 = 30

x = 20
e) Lortutako ebazpena egiaztatuko dugu. Horretarako, (20, 10) balioen parea bi ekuazioetan
ordezkatu behar da.

x + y = 30
x y = 10

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

y = 10

+ 10 = 30 Betetzen du.
 20
20 10 = 10  Betetzen du.
x = 20, y = 10

Sistemaren ebazpena x = 20 eta y = 10 balioen parea da.

Beraz, ekuazio-sistemak badu ebazpena, hots, sistema bateragarria da.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

323

7
1

Ebatzi ekuazio-sistema, ordezkatze-metodoa erabiliz.

x + 2y = 5
x 2y = 2
a) y ezezaguna bakanduko dugu lehen ekuazioan.

x + 2y = 5
x 2y = 2

 y=5x

b) Ezezagun hori bigarren ekuazioan ordezkatuko dugu.

y=5x

x 2y = 2 x 2(5 x) = 2

c) Lortutako ekuazioa ebatziko dugu.

x=
d) x-ren balioa ekuazioetako batean ordezkatuko dugu; esate baterako, lehen ekuazioan.

x+y=5
+y =2

y=
Sistemaren ebazpena:

x=

y=

e) Sistemaren ebazpena egiaztatuko dugu.

x + 2y = 5
x 2y = 2

=5

=2

5=5
2=2

hori lortu dugunez, x-ren

 Emaitza
eta y-ren balioak zuzenak dira.

Ebatzi sistemak ordezkatze-metodoa erabiliz eta egiaztatu emaitzak.

a)

324

x + 3y = 8
2x 2y = 9

b) x + y = 7
3x y = 4

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

7
3

Ebatzi sistema ordezkatze-metodoa erabiliz eta egiaztatu ebazpena.

3x 1
+ 2y = 1
5
3x
y +
= 2
2
a) Izendatzaile komuna kalkulatuko dugu.
3x 1
5 2y
51
+
=
5
5
5
2 y
+
2

3x
2

22
2

b) Izendatzaileak ezabatuko ditugu.

3x 1
10 y
5
+
=
5
5
5
2y
3x
4
+
=
2
2
2

Hala, hau lortuko dugu:

3x 1 + 10y = 5
2y + 3x = 4

Orain, ebatzi aurreko ariketetan egindako moduan. Egiaztatu ebazpena.

Ebatzi sistema ordezkatze-metodoa erabiliz eta egiaztatu ebazpena.

x 2
+ y = 4
3
y
= 6
x +
3

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

325

3. HELBURUA

SISTEMAK EBAZTEA, BERDINTZE-METODOA ERABILIZ

IZENA:

MAILA:

DATA:

Bi ezezaguneko bi ekuazioren sistema bat berdintze-metodoa erabiliz ebazteko, hau egin behar da:
a) Bi ekuazioetan ezezagun bera bakandu.
b) Lortutako adierazpenak berdindu.
c) Lortutako ezezagun bakarreko ekuazioa ebatzi.
d) Lortutako balioa edozein ekuaziotan ordezkatu, beste ezezaguna kalkulatzeko.
e) Lortutako ebazpena egiaztatu.

ADIBIDEA
Ebatzi ekuazio-sistema hau, berdintze-metodoa erabiliz.
2x y = 1
3x + y = 11

a) Bi ekuazioetan y ezezaguna bakanduko dugu.

2x + 1 = y0
11 3x = y

b) Lortutako adierazpenak berdinduko ditugu.

2x + 1 = 11 3x
c) Lortutako ekuazioa ebatziko dugu.
2x + 1 = 11 3x
2x + 3x = 11 1
5x = 10

x=2
d) x = 2 balioa edozein ekuaziotan ordezkatuko dugu. Bigarren ekuazioa aukeratuko dugu.
3x + y = 11
3 2 + y = 11
6 + y = 11

y=5
e) Lortutako ebazpena egiaztatuko dugu.
Horretarako, (2, 5) balioen parea bi ekuazioetan ordezkatu behar da.
2x y = 1
3x + y = 11

Betetzen du.
 23 22 + 55 == 1
11  Betetzen du.
x = 2, y = 5

Sistemaren ebazpena x = 2 eta y = 5 balioen parea da.

Beraz, ekuazio-sistemak badu ebazpena, hots, sistema bateragarria da.

326

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

7
1

Ebatzi sistema berdintze-metodoa erabiliz eta egiaztatu ebazpena.

x + y = 77
x y = 2

a) Bi ekuazioetan ezezagun bera bakanduko dugu.

x + y = 77
xy= 2

b) Lortutako ekuazioak berdinduko ditugu.

c) Lortutako ezezagun bakarreko ekuazioa ebatziko dugu.

d) Ezezagun baten balioa ordezkatuko dugu sistemako bi ekuazioetako batean.

e) Ebazpena egiaztatuko dugu.

Ebatzi sistemak berdintze-metodoa erabiliz eta egiaztatu

ebazpenak.
a)

x + 2y = 4
2x 4y = 0

b) 2x + 15y = 10
4x + 10y = 20

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

327

7
3

Ebatzi zatikiak dituen ekuazio-sistema hau berdintze-metodoa erabiliz eta egiaztatu

ebazpena.
x
y
+
= 4
2
3
x + y = 10
a) Izendatzaile komuna kalkulatuko dugu.
3x
2y
24
+
=
6
6
6
x + y = 10

b) Izendatzaileak ezabatuko ditugu.

3x + 2y = 24
x + 2y = 10

Orain, ebatzi aurreko ariketetan egindako moduan. Egiaztatu ebazpena.

Ebatzi sistema berdintze-metodoa erabiliz eta egiaztatu ebazpena.

x
y
+
= 6
2
3
x
2y
+
= 6
3
9

328

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

4. HELBURUA

SISTEMAK EBAZTEA, LABURTZE-METODOA ERABILIZ

IZENA:

MAILA:

DATA:

Bi ezezaguneko bi ekuazioren sistema bat laburtze-metodoa erabiliz ebazteko, hau egin behar da:
a) Ezezagun beraren koefizienteak berdinak diren sistema baliokide
bat bilatu.
b) Lortutako bi ekuazioen batuketa edo kenketa egin, eta hala, ezezagun bat ezabatu.
c) Lortutako ekuazioa ebatzi.
d) Lortutako balioa bi ekuazioetako edozeinetan ordezkatu, beste ezezaguna kalkulatzeko.
e) Lortutako ebazpena egiaztatu.

ADIBIDEA
Ebatzi ekuazio-sistema hau laburtze-metodoa erabiliz.

x + 2y = 25
2x + 3y = 40

a) Sistema baliokide bat lortuko dugu.

Bi ekuazioetan ezezagun bera aukeratuko dugu; kasu honetan, x.
Lehen ekuazioa bider 2 egingo dugu.

2(x + 2y = 25)
2x + 3y = 40
Lortutako sistema baliokidea hau da:
2x + 4y = 50
2x + 3y = 40

b) Sistemako ekuazio bat ken bestea egingo dugu, x ezabatzeko.

2x + 4y = 50
(2x + 3y = 40)
+2x

2x + 4y = 50
2x 3y = 40
+2x +y = +10

c) Lortutako ezezagun bakarreko ekuazioa ebatziko dugu.

d) Lortutako balioa sistemako bi ekuazioetako batean ordezkatuko dugu; kasu honetan,

lehen ekuazioan.
x + 2y = 25
x + 2 10 = 25

x=5
e) Emaitza egiaztatuko dugu.

x + 2y = 25
2x + 3y = 40

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

y = 10

10 = 25
25 = 25

 2 55 ++ 32 10
= 40 
40 = 40 
x = 5, y = 10

Sistemaren ebazpena x = 5 eta y = 10 balioen parea da.

Beraz, ekuazio-sistemak badu ebazpena, hots, sistema bateragarria da.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

329

7
1

Ebatzi sistema laburtze-metodoa erabiliz eta egiaztatu emaitza.

3x 2y = 10
4x + 5y = 140

a) Sistema baliokide bat lortuko dugu. Ezezagun bat aukeratuko dugu; esate baterako, y.
Lehen ekuazioa bider 5 egingo dugu eta bigarrena bider 2.
5(3x 2y = 10)
F
F

2(4x + 5y = 140)

15x 10y = 50
8x + 10y = 280

Sistema baliokidea

b) Bi ekuazioak batuko ditugu, y ezabatzeko.

+

15x 10y = 50
8x + 10y = 280
23x + 10y = 230

c) Lortutako ekuazioa ebatziko dugu.

x=
d) Lortutako balioa sistemako ekuazioetako batean ordezkatu eta y-ren balioa
lortuko dugu.

e) Ebazpena egiaztatuko dugu.

Ebatzi sistema laburtze-metodoa erabiliz eta egiaztatu emaitza.

3x + 2y = 26
2x 3y = 13

Ezezagun bat aukeratuko dugu: Zer zenbakiz biderkatu behar ditugu ekuazioak, ekuazioak batzean
ezezagun hori ezaba dadin?
(3x + 2y = 26)
(2x 3y = 13)

330

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

8 Zenbakizko proportzionaltasuna
SARRERA

UNITATEAREN LABURPENA

Hasteko, zatiki baliokideak zer diren ulertzea

oso garrantzitsua dela adieraziko diegu ikasleei.
Magnitudeen arteko erlazioen sarrera egiteko,
eguneroko bizitzako objektuak eta egoerak erabiliko
ditugu. Balio-taulak eginez eta erlazionatuta
dauden balioak lortuz, proportzionaltasun-erlazioak
ezarriko ditugu.

Magnitude bat neur dezakegun edozein

ezaugarri da. Magnitudeak elkarren artean
lotuta badaude, proportzionaltasun-erlazioa
ezartzen da.
Arrazoia aldera daitezkeen bi zenbakiren,
a
a-ren eta b-ren, zatidura da: .
b

Magnitude eta proportzio kontzeptuak planteatu

ondoren, eguneroko bizitzako problemak
ebatziko ditugu. Horretarako, hiruko erregela
(hiru balio jakinik) eta batekora murrizteko
metodoa erabiliko ditugu, magnitude zuzenki
proportzionalekin.

Bi arrazoi berdinduz gero, proportzioa lortzen da.

Arrazoien segida batetik balio konstante bat lortzen
da, proportzionaltasun-konstantea izenekoa.

Ehuneko-problemak nola ebatzi ere aurkezten

dugu, hiruko erregelaren kontzeptuarekin
lotuta. Ehuneko hainbeste handitzea eta
txikitzea lagungarria izango da ikasleentzat,
ariketak ebazteko.

HELBURUAK

Hiruko erregela sinple zuzena erabiliz,

proportzio bateko balio ezezaguna kalkula
daiteke, balioak zuzenki proportzionalak
direla.
Bi magnitude alderantziz proportzionalak dira,
magnitude bat handitzean edo txikitzean bestea
proportzio berean txikitzen edo handitzen bada.
Alderantzizko hiruko erregela sinplea erabiliz,
proportzio bateko balio ezezaguna kalkula daiteke,
balioak alderantziz proportzionalak direla.

EDUKIAK

PROZEDURAK

1. Bi magnituderen arteko
proportzionaltasunerlazioa identifikatzea.

Magnitude eta
proportzionaltasun kontzeptuak.
Arrazoi berdinen segidak.
Proportzionaltasun-konstantea.
Proportzioak. Propietateak.

Proportzionaltasun-erlazioak
identifikatzea.
Bi magnituderen balio-taulak
egitea.
Proportzioen propietateak
aplikatzea.

2. Magnitude zuzenki
proportzionalak
bereiztea.

Magnitude zuzenki
proportzionalak.
Hiruko erregela sinple zuzena.
Batekora murrizteko
metodoa.

Magnitude zuzenki
proportzionalak identifikatzea.
Problemak ebaztea: hiruko erregela
sinple zuzena eta batekora murrizteko
metodoa erabiltzea.

3. Magnitude alderantziz
proportzionalak
bereiztea.

Magnitude alderantziz
proportzionalak.
Alderantzizko hiruko erregela
sinplea.
Batekora murrizteko metodoa.

Magnitude alderantziz
proportzionalak identifikatzea.
Problemak ebaztea: alderantzizko
hiruko erregela sinplea eta batekora
murrizteko metodoa erabiltzea.

4. Ehuneko-problemak
ebaztea, hiruko erregela
erabiliz.

Hiruko erregela eta ehunekoa.

Problemak ebaztea,
ehunekoak erabiliz.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Magnitude alderantziz proportzionalen arteko

erlazioek zailtasun handiagoak dituzte. Erlazio horiek
ebazteko ere proportzioen arteko erlazioak eta
batekora murrizteko metodoa erabiliko ditugu,
aurrekoen kasuan bezala.

Bi magnitude zuzenki proportzionalak dira

magnitude bat handitzean edo txikitzean bestea
proportzio berean handitzen edo txikitzen bada.

331

1. HELBURUA

BI MAGNITUDEREN ARTEKO PROPORTZIONALTASUN-ERLAZIOA IDENTIFIKATZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

ZATIKI BALIOKIDEAK
Bi zatiki baliokideak diren ala ez aztertzeko, biderketa gurutzatua egin behar da.
Baliokideak badira, emaitza bera lortuko da.
2 15 = 5 6
F

2
6
=F
F
5
15

30

30

ZATIKIEN OINARRIZKO PROPIETATEA

Zatiki baten zenbakitzailea eta izendatzailea zero ez den zenbaki beraz biderkatzen edo zatitzen
badugu, zatiki baliokide bat lortuko dugu eta zatikiaren balioa ez da aldatuko.

332

18
F3
=F
12
2

30

30

F 18 2 = 12 3
F

18 : 6
3
=
12 : 6
2

F 2 15 = 5 6

18
zenbakitzailea eta izendatzailea zati 6 eginez:
12
Zatiketa egin badugu, sinplifikatzea deritzo.

F6
2
=F
5
15

23
6
=
53
15

2
zenbakitzailea eta izendatzailea bider 3 eginez:
5
Biderketa egin badugu, anplifikatzea deritzo.

36

36

Aztertu ea zatiki baliokideak diren.

a)

3
6
eta
5
10

c)

3
1
eta
2
3

b)

4
10
eta
6
15

d)

3
5
eta
7
12

Kalkulatu falta den gaia, zatikiak baliokideak izan daitezen.

a)

2
4
=
3
x

c)

6
4
=
x
8

b)

3
x
=
5
10

d)

x
6
=
3
9

Idatzi zatiki bakoitzaren 4 zatiki baliokide, anplifikazio bidez.

a)

2
=
5

c)

3
=
4

b)

1
=
2

d)

7
=
10

Idatzi zatiki bakoitzaren 3 zatiki baliokide, sinplifikazio bidez.

a)

40
=
60

b)

132
=
88

=
=

=
=

c)

60
=
144

d)

90
=
120

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

8
MAGNITUDE KONTZEPTUA. PROPORTZIONALTASUNA
Magnitude bat neur daitekeen edozein ezaugarri da. Esate baterako: luzera,
masa, ikasle kopurua, edukiera, abiadura eta prezioa.
Magnitudeak adierazteko, neurri-unitateak erabiltzen dira: metroak, kilometroak, kilogramoak, gramoak,
pertsona kopurua, litroak, orduko kilometroak, segundoko metroak, euroak, dolarrak eta abar.
Batzuetan, magnitudeak lotuta egoten dira haien artean. Erlazio horri proportzionaltasunekoa deritzo
eta eguneroko bizitzako problemak ebazten laguntzen digu.

ADIBIDEA
Zaku bat irinek 10 kilogramoko pisua du; 2 zaku irinek, 20 kilogramokoa; eta 3 zaku irinek,
30 kilogramokoa. Zer pisu dute 4 zakuk? Eta 5 zakuk? Eta 6 zakuk? Eta 10 zakuk?
Bi magnitude ditugu: zaku irinen kopurua eta zakuen pisua.
Bien artean proportzionaltasun-erlazioa dago: zenbat eta zaku gehiago, orduan eta pisu handiagoa.
Adibidea taula baten bidez adieraz daiteke, proportzionaltasun-taula izenekoaren bidez, alegia:
ZAKUAK
PISUA (kg)

10

10

20

30

40

50

60

70

80

90 100 G

10 : 10

Bi magnitudeen (zaku kopurua eta zakuen pisua) zenbakien segidak proportzionalak dira;
beraz, batetik bestera pasatu daiteke, 10ez biderkatuz edo zatituz.

Aurreko adibidea aintzat hartuta:

a) Adierazi 15, 17, 18, 20, 50 zakuren pisua (kg-tan) eta egin proportzionaltasun-taula.
b) Zenbat zaku dira 700 kilogramo irin? Eta 1.000 kg?

Kafetegi bateko menuak (edaria, ogitartekoa eta patatak) 3 balio du.

Egin lotuta dauden magnitudeen proportzionaltasun-taula eta adierazi
lehen 10 menuen erlazioak.

Proportzionaltasun-taula hauetan, kalkulatu zer zenbakiz biderkatu edo zatitu behar den,
segida batetik bestera pasatzeko, eta osatu taulak.
a)

12

11
44

b)

10

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

333

8
BI ZENBAKI EDO KANTITATEREN ARTEKO ARRAZOIA
a
Arrazoia aldera daitezkeen bi zenbakiren, a-ren eta b-ren, zatidura da: .
b
2,5
4
10
,
,
, eta zatikietan,
Arrazoi batean, zenbakiak arruntak edo hamartarrak izan daitezke:
5
3,5 25
2 4 10
,
berriz, soilik arruntak: ,
.
5 3 25

PROPORTZIOA
Bi arrazoi berdinduz gero, proportzio bat lortuko dugu.
a
c
=
proportzioa da.
b
d
PROPORTZIO
BATEN GAIAK

Proportzioak irakurtzea
a
c
=
honela irakurtzen da:
b
d

a, c aurrekariak dira

b, d atzekariak dira

a, d muturrak dira

b, c erdiak dira

3
9
=
honela irakurtzen da:
4
12

a da b-rekiko c
d-rekiko bezala

3 da 4rekiko 9
12rekiko bezala

Gogoratu zaku irinen adibidea

1

10

20

30

40

50

60

70

80

90 100

ZAKUAK
PISUA (kg)

Proportzioak osatuko ditugu:

5
4
3
2
1
= 0,1
= 0,1
= 0,1
= 0,1
= 0,1
50
40
30
20
10
Arrazoi berdinen segida bat da. Balio bera dute: 0,1.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
=
=
=
=
=
=
=
=
=
10
20
30
40
50
60
70
80
90

10

10
= 0,1
100
10
= 0,1
100

Balioa konstantea eta bera da proportzio guztietan.

Proportzionaltasun-konstantea deritzo.

Adierazi aurrekariak, atzekariak, muturrak eta erdiak.

PROPORTZIOA

IRAKURKETA

AURREKARIAK

ATZEKARIAK

MUTURRAK

ERDIAK

4
16
=
7
28
1
3
=
8
24
3
6
=
10
20

334

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

8
9

Erreparatu balio-taulari.

18

27

36

45

54

12

15

18

a) Aztertu ea arrazoi berdinen segida osatzen duten.

b) Kalkulatu proportzio bakoitzaren balioa.
c) Bera al da proportzio guztietan? Zer izen du balio horrek?

10 Arrazoi berdinen segida hauek emanda, idatzi hiruna proportzio eta adierazi

proportzionaltasun-konstantea.
a)

3
6
=
=
5
10

b)

6
12
=
=
15
30

=
=

=
=

c)

10
20
=
=
8
16

d)

5
15
=
=
8
24

=
=

=
=

11 Kiosko batean, modu bakar batean saltzen dituzte gominolak: 3 poltsa 2 -an.

a) Osatu 6, 9, 12, 15 eta 18 poltsa gominolaren proportzionaltasun-taula.

b) Idatzi arrazoi berdinen hiru pare.
c) Adierazi proportzionaltasun-konstantea.

PROPORTZIOEN PROPIETATEAK

a
c
e
a +c +e
=
=
=
=k
b
d
f
b +d +f

10
1
2
3
4
1+ 2 + 3 + 4
=
= 0,5
=
=
=
=
2
4
6
8
2+4+6+8
20

2. Proportzioetan, muturren biderkadura eta erdien biderkadura berdinak dira. (Gogoratu

zer diren zatiki baliokideak eta biderketa gurutzatuak.)
a
c
=
b
d

F a d = b c

1
2
=
2
4

F 1 4 = 2 2

3
4
=
6
8

F 38 = 64

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

1. Aurrekarien batura zati atzekarien batura proportzionaltasun-konstantearen

berdina da.

12 Arrazoi berdinen segida hauetan, egiaztatu aurrekarien batura zati atzekarien batura

proportzionaltasun-konstantearen berdina dela.

a)

1
2
3
4
5
=
=
=
=
4
8
12
16
20

Proportzionaltasun-konstantea =

b)

.................

8
16
32
48
80
=
=
=
=
2
24
8
12
20

Proportzionaltasun-konstantea =

.................

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

335

2. HELBURUA

MAGNITUDE ZUZENKI PROPORTZIONALAK BEREIZTEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

MAGNITUDE ZUZENKI PROPORTZIONALAK

Bi magnitude zuzenki proportzionalak dira, baldin:
Kantitate bat bi aldiz, hiru aldiz... handitzean, bestea bi aldiz, hiru aldiz... handitzen bada.
Kantitate bat bi aldiz, hiru aldiz... txikitzean, bestea bi aldiz, hiru aldiz... txikitzen bada.
Bi kantitateren arteko arrazoia bera da beti eta proportzionaltasun-konstantea deritzo.

ADIBIDEA
Loteria-kupoi batek 2 balio du; bi kupoik, 4 ; 3 kupoik, 6 ...
Bi magnitude daude: kupoi kopurua eta prezioa.
Kupoi kopurua handitzean, prezioa handitu egiten da.
Kupoi kopurua txikitzean, prezioa txikitu egiten da.
Magnitude zuzenki proportzionalak dira:
KUPOI KOPURUA

PREZIOA ()

10

12

:2

Proportzioen arrazoiei erreparatuko diegu:

1
2
=
= 0,5
2
4

3
5
=
= 0,5
6
10

4
6
=
= 0,5
8
12

1
2
3
4
5
6
=
=
=
=
=
= 0,5
2
4
6
8
10
12

Proportzionaltasun-konstantea bera da beti: 0,5. Arrazoi berdinen segidak dira eta zatiki baliokideak
osatzen dituzte.
Zenbaki beraz biderkatuz edo zatituz, zatiki baliokideak lortzen dira:
4

:3

1 4
4
2 8

5 1
:5
10 2

Adierazi ea magnitude zuzenki proportzionalak diren.

a)
b)
c)
d)
e)

:5

6 2
:3
12 4

Bonboi batzuen pisua eta prezioa.

Auto baten abiadura eta distantzia bat egiteko behar duen denbora.
Liburu baten orri kopurua eta pisua.
Oihal baten prezioa eta erositako metroak.
Ikasle baten adina eta altuera.

Adreilu-fabrika batean, bata bestearen gainean jarritako 5 adreiluk metro bateko altuera hartzen dute.
Osatu taula, dagozkion balioak idatziz.
a) Adierazi ea magnitude zuzenki proportzionalak diren.
b) Osatu proportzioak eta kalkulatu proportzionaltasun-konstantea.
c) Zer altuera hartuko dute 100 adreiluk? Eta 500 adreiluk?

336

ADREILU KOPURUA

ALTUERA (m)

10

15

20

25

30

50

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

8
3

Amaiak eta Loreak aitona-amonen etxeko hesia margotu behar dute udan.
Hesia 30 metro luze da eta aitonak esan die margotutako 6 metroko
5 emango dizkiela.
a) Idatzi dagozkion magnitudeak balio-taulan.

b) Osatu proportzioak eta kalkulatu proportzionaltasun-konstantea.

c) Hesia 42 metro luze balitz, zenbat diru irabaziko lukete?

HIRUKO ERREGELA SINPLE ZUZENA

Hiruko erregela sinple zuzena erabiliz proportzio bateko balio ezezaguna kalkula daiteke,
magnitudeak zuzenki proportzionalak badira.
Proportzioko lau balioetatik hiru badakizkigu, eta gai ezezaguna adierazteko, letra hauetako bat
erabiliko dugu: x, y edo z.

ADIBIDEA
Freskagarriz betetako hiru kutxak 15 kg-ko pisua dute. Zer pisu dute 4 kutxak?
3 kutxa 15 kg
4 kutxa x kg

3
15
3x
60
=
=
3 x = 4 15 3x = 60
x = 20
4
3
3
x

4 pastelek 12 balio badute, zenbat balio dute 6 pastelek? Eta 15 pastelek?

Hiru langilek 6 m-ko zanga egiten dute egun batean. Lan-erritmoari eutsi eta beste 5 langile
elkartzen bazaizkie, zenbat metroko zanga egingo dute egun batean?

12 fotokopiak 0,50 balio dute. Zenbat balio dute 30 fotokopiak?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

4 kutxek 20 kg-ko pisua dute.

337

8
7

Ibiltari batek 10 km egin ditu 2,5 orduan. Erritmoari eusten badio, zenbat kilometro egingo ditu
5 orduan? Eta 7 orduan?

Problemak hiruko erregela zuzenaren bidez ebatz daitezke, batekora murrizteko metodoa
erabiliz, hau da, balio ezezaguna kalkulatu 1 baliorako, eta ondoren, gainerako
balioez biderkatuz.

Ebatzi problema hauek, batekora murrizteko metodoa erabiliz.

8

Auto-garbiketako tunel batean, 10 auto garbitzen dira ordubetean. Zenbat denboran garbituko dira
25 auto? Eta 50 auto?
10 auto garbitzeko 60 minutu
1 auto garbitzeko

60
= 6 minutu
10

Auto bat garbitzeko zenbat denbora behar den kalkulatu ondoren, 25 eta 50 auto garbitzeko
zenbat denbora behar den kalkulatuko dugu.
25 auto garbitzeko, 25 6 =

Iakik 120 kobratzen du 5 eguneko lana. Zenbat kobratuko du 15 egunekoa?

Eta 20 egunekoa?

10 3 kafek 2,70 balio badute, zenbat balio dute 5 kafek? Eta 10 kafek?

11 Hamar bidaiako autobus-bono batek 6 balio du. Zenbat balio du bidaia batek? Eta 3 bonok?

12 4 jogurtek 1,20 balio badute, zenbat balio dute 12 jogurtek? Eta 30 jogurtek?

338

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

3. HELBURUA

MAGNITUDE ALDERANTZIZ PROPORTZIONALAK BEREIZTEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

MAGNITUDE ALDERANTZIZ PROPORTZIONALAK

Bi magnitude alderantziz proportzionalak dira, baldin:
Magnitude bat bi aldiz, hiru aldiz... handitzean, bestea bi aldiz, hiru aldiz... txikitzen bada.
Magnitude bat bi aldiz, hiru aldiz... txikitzean, bestea bi aldiz, hiru aldiz... handitzen bada.
Magnitude baten balio bat zenbaki batez biderkatzean (edo zatitzean), beste magnitudeari dagokion balioa
zenbaki beraz zatituta (edo biderkatuta) geratuko da.

ADIBIDEA
Iturri batek 3 litro ur ematen ditu minutuko eta 15 minutu behar ditu upel bat betetzeko.
Emaria handitzen badugu, minutuko 6 litrokoa izan dadin, 7,5 minutuan beteko du upela.
Emaria minutuko 9 litrokoa bada, 5 minutuan beteko du. Minutuko 12 litrokoa
bada, 3,75 minutuan beteko du, etab.
Bi magnitude bereiziko ditugu: emaria (minutuko litrotan) eta upela betetzeko denbora.
Minutuko litro kopurua handitzean, upela betetzeko denbora txikitzen da.
Emaria txikitzean, denbora handitzen da.
Magnitude alderantziz proportzionalak dira:
EMARIA ( /min)

12

DENBORA (min)

15

7,5

3,75

Proportzioen arrazoietan, bigarren atalean balioen ordena alderantziz dago idatzita:

3
7,5
=
= 0,5
6
15

12
7,5
=
=2
6
3,75

3
5
=
= 0, 3
9
15

Balioetako bat zenbaki batez biderkatzean (edo zatitzean), dagokion balioa zenbaki beraz zatituta
(edo biderkatuta) geratzen da.
4

12

15

7,5

15

3,75

15

:4

:2

:3

Adierazi ea magnitude alderantziz proportzionalak diren.

a) Auto baten abiadura eta distantzia bat egiteko behar duen denbora.
b) Langile kopurua eta lan bat amaitzeko behar duten denbora.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

c) Liburu baten orri kopurua eta pisua.

d) Frutaren pisua eta prezioa.
e) Ibiltari baten abiadura eta egindako distantzia.
f) Andel bateko iturri kopurua eta betetzeko behar den denbora.
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

339

8
2

Osatu balio alderantziz proportzionalen taula hauek.

a)

b)

10

60

30

36

20

c)

4
25

5
d)

4
12

12

21

1
1

ALDERANTZIZKO HIRUKO ERREGELA SINPLEA

Alderantzizko hiruko erregela sinpleak balio ezezaguna kalkulatzeko aukera ematen du, magnitude
alderantziz proportzionalen proportzioetan.
Proportzioko lau balioetatik hiru ezagunak dira, eta balio ezezaguna adierazteko, letra hauetako bat
erabiltzen da: x, y edo z.

ADIBIDEA
Hamar igeltserok 45 egun behar dituzte horma bat egiteko. Lana 15 egunean bukatu behar badute,
zenbat igeltsero behar dira?
Magnitudeak hauek dira: igeltsero kopurua eta lan-egunak.
Alderantziz proportzionalak dira: lana egiteko denbora gutxiago hartzea nahi badugu, langile
kopurua handitu beharko dugu.
Honela ebatziko dugu:
10 igeltserok 45 egun

x igeltserok 15 egun

10
15
=
10 45 = x 15 450 = 15x
x
45

450
15 x
=
x = 30
15
15

30 igeltserok 15 egunean bukatuko dute lana.

Kalkulatu zenbat igeltsero beharko liratekeen aurreko adibideko lana

5 egunean bukatzeko.

Ur-andel bat 18 orduan betetzen da, iturri batek minutuko 360 litro ur isurtzen baditu.
a) Zenbat denboran beteko litzateke minutuko 270 litro isuriko balitu?
b) Eta minutuko 630 litro isuriko balitu?

340

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

8
5

Abeltzain batek 36 behi eta haiei jaten emateko 24 egunerako janaria dauka.
Beste 18 behi erosi baditu, zenbat egunerako janaria dauka?

Autobide bat egiten ari dira eta tunela egin behar dute, mendi bat zeharkatzeko.
Plangintzaren arabera, bi makina arituko dira lanean 90 egunez. Denbora hori heren bat
izan dadin, zenbat makina behar dira?

Problemak alderantzizko hiruko erregelaren bidez ebaztean, batekora murrizteko metodoa

erabil dezakegu; hau da, 1 baliorako balio ezezaguna kalkulatu, eta ondoren, dagokion balioez
zatitu.

Hiru pintorek 2 orduan margotzen dute hesi bat. Beste pintore bat sartuz gero,
zenbat denbora beharko dute?

20 langilek 6 egunean egin badute horma bat, zenbat egun beharko dituzte 12 langilek?

Kamioi batek 4 ordu behar ditu distantzia bat egiteko, 65 km/h-ko abiadura konstantean.
a) Zer abiaduratan doa distantzia bera denbora erdian egin duen auto bat?
b) Eta 45 minutu behar dituen hegazkin txiki bat?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Egin ariketak, batekora murrizteko metodoa erabiliz.

341

4. HELBURUA

EHUNEKO-PROBLEMAK EBAZTEA, HIRUKO ERREGELA ERABILIZ

IZENA:

MAILA:

DBH 2ko gela batean, % 60 neskak dira. Guztira 30 ikasle badaude, kalkulatu zenbat neska eta
zenbat mutil dauden, eta mutilen ehunekoa.
30 ikasle % 100

x ikasle % 60

342

DATA:

30
100
=
30 60 = 100x
x
60

Fabrika batean 1.500 automobil egiten dituzte hilean. % 25 furgonetak dira; % 60, autoak;
eta gainerakoa, monobolumenak. Kalkulatu zenbat egiten dituzten bakoitzetik.

Lehen 60 balio zuten zapatilek % 15eko beherapena dute. Kalkulatu zer prezio duten orain.

1.200 ikasleko institutu batean, musika modernoari buruzko inkesta baten emaitzak
argitaratu dituzte: ikasleen % 30ek tekno musika du gustukoena; % 25ek, popa;
% 40k, rocka; eta gainerakoek, musika melodikoa. Kalkulatu zenbat ikaslek duten
gustukoena mota bakoitzeko musika eta zer ehunekok aukeratu duen musika melodikoa.

600 ikasleko ikastetxe batean, % 50 Lehen Hezkuntzakoak dira; % 35, DBHkoak; eta
% 15, Batxilergokoak. Kalkulatu hezkuntza maila bakoitzeko zenbat ikasle dauden.

Urtegi batean 5 milioi metro kubo ur sartzen dira. Gaur egun, edukieraren % 75 dago beteta.
Kalkulatu zenbat metro kubo ur dituen.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

9 Proportzionaltasun geometrikoa
SARRERA

UNITATEAREN LABURPENA

Proportzionaltasun geometrikoa eta

irudien antzekotasuna konplexuak dira maila
honetako ikasleentzat.

Zuzen bat infinitu puntuk osatzen dute;

ez du ez hasierarik ez amaierarik. Bi puntutatik
beti igarotzen da zuzen bat.
Zuzenerdia hasiera duen baina amaierarik ez duen
zuzena da.
Zuzenkia bi puntuk mugatutako zuzena da.
Poligono bat lerro poligonal itxi batek osatutako
irudia da. Zenbait elementu ditu: diagonalak,
angeluak, aldeak eta erpinak.
n aldeko poligono baten angeluen batura
hau da: 180 (n 2).
Bi zuzenkiren luzeren zatidura bien arteko
arrazoia da. Bi zuzenki proportzionalak dira,
arrazoi bera badute.
Zuzen ebakitzaileek ebakitako zenbait zuzen
paralelok zuzenki proportzionalak osatzen dituzte.
Bi triangelu antzekoak dira hiru angeluak berdinak
badituzte, hiru aldeak proportzionalak badituzte,
edo bi alde proportzional badituzte eta osatzen
duten angelua berdina bada.
Zenbakizko eskala eta eskala grafikoa erabiliz,
distantziak kalkula daitezke, planoetan eta mapetan.
Mapan kalkulatutako distantziak (cm) benetako
distantzia bat (km) adierazten du.

Zuzen paraleloak oinarri hartuta sortutako zuzenki

berdinen eta proportzionalen problema errazak
proposatzen dira, bai eta irudien antzekotasunari
buruzko problemak ere. Komenigarriagoa da
triangeluen antzekotasun-irizpideak azpimarratzea
zuzenean Talesen teorema eta haren aplikazioak
enuntziatzea baino.
Mapa batean edo plano batean eskala interpretatzen
jakitea oso garrantzitsua dela eta zentimetrotan
edo milimetrotan neurtutako distantziarekin
zer lotura duen azpimarratuko dugu, bai eta
benetako distantzia ezarri ere.

HELBURUAK

EDUKIAK

PROZEDURAK

1. Bi zuzenkiren arteko
arrazoia kalkulatzea.

Zuzena, zuzenerdia eta zuzenkia.

Poligonoa eta haren
elementuak. Poligono baten
angeluen batura.
Bi zuzenkiren arteko arrazoia.
Zuzenki proportzionalak.

Zuzenak, zuzenerdiak eta zuzenkiak

marraztea.
Poligonoak eta haien elementuak
identifikatzea. Poligonoak
triangelatzea.
Bi zuzenkiren arteko arrazoia
kalkulatzea. Zuzenki proportzionalak
egitea.

2. Zuzenkien eta triangeluen

antzekotasun-irizpideak
aplikatzea.

Zuzen paraleloen
zuzenki berdin eta
proportzionalak.
Zuzenki bat zati berdinetan
banatzea.
Triangeluen antzekotasuna.

Zuzenki proportzionalak identifikatzea,

zuzen paraleloetan.
Zuzenki baten banaketa
(zati berdinetan) grafikoki adieraztea.
Triangeluen antzekotasun-irizpideak
aplikatzea. Problemak
ebaztea.

3. Eskalak irakurtzea eta

interpretatzea, planoetan
eta mapetan.

Eskala kontzeptua.

Eskalaren esanahia
interpretatzea.
Distantziak kalkulatzea.
Problemak ebaztea.

Zenbakizko eskala eta

eskala grafikoa.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Unitatearen hasieran, aplikazio linealen

oinarrizko kontzeptuak gogoratu eta bereiziko ditugu
(zuzena, zuzenkia eta poligonoa), eta ondoren,
zuzenkien proportzionaltasuna aztertu eta irudien
antzekotasun-irizpideak aplikatuko ditugu;
batik bat, triangeluetan.

343

1. HELBURUA

BI ZUZENKIREN ARTEKO ARRAZOIA KALKULATZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

ZUZENA, ZUZENERDIA ETA ZUZENKIA

Zuzena infinitu puntuk osatutako lerro jarraitua da, hasierarik eta amaierarik gabea.
Bi puntuk zuzen bat definitzen dute.
G
F r zuzena
A
B
Puntu batetik infinitu zuzen igarotzen dira.
Zuzenerdia hasiera duen baina amaierarik ez duen zuzena da.
Edozein puntuk bi zuzenerdi osatzen ditu,

B
lerro edo norabide bakoitzean.

F s zuzenerdia

Zuzenkia zuzen baten bi puntuk osatutako zatia da.

M eta N puntuek MN zuzenkia osatzen dute.

t zuzena
M

Idatzi, irudi bakoitzaren azpian, zuzena, zuzenerdia edo zuzenkia den.

a) G

c) G

d)

b)

344

Marraztu bi puntu, P eta T, eta marraztu haietatik igarotzen den m zuzena.

Marraztu puntu bat, A, eta bertatik igarotzen diren zenbait zuzen, eta izendatu zuzen horiek (r, s, t...).

Hartu puntu bat, F, eta marraztu jatorri hori duten bi zuzenerdi, m eta n.

Marraztu lau zuzenki, AB, MN, PT eta XY, 3, 6, 8 eta 10 cm luze direnak, hurrez hurren.
a) AB

c) PT

b) MN

d) XY

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

9
POLIGONOAK
Elkarri lotutako zenbait zuzenkik lerro poligonal bat osatzen dute. Lerro poligonal itxi bat
poligono bat da.
Poligono bat lerro poligonal itxi batek mugatutako irudi lau bat da.
Lerro poligonal irekia

Poligonoa (lerro poligonal itxia)

Poligono baten elementuak

E

Diagonalak ondoz ondokoak

ez diren erpinak lotzen
dituzten zuzenkiak dira.

Hartu 1, 2, 3 eta 4 cm luze diren zuzenkiak, eta marraztu lerro poligonal ireki bat
eta poligono bat.
a) Lerro poligonala

b) Poligonoa

Pentsatu poligonoaren formako lau objektu eta marraztu.

a) Arbela

c)

b)

d)

Adierazi zein diren poligonoen erpinak eta aldeak, izendatu, eta marraztu angeluak eta diagonalak.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Aldeek elkar ebakitzen duten

puntuei erpinak deritze. Letra
larrien bidez izendatzen dira.

Aldeak poligonoa mugatzen

duten zuzenkiak dira.
Aldeen luzeren baturari
perimetroa deritzo.

Aldeek, elkar ebakitzean, osatzen

dituzten zatiak dira angeluak.
Honela idazten dira: 
E.

345

9
POLIGONO BATEN ANGELUEN BATURA
Badakigu triangelu baten angeluen batura 180 dela. Horregatik, poligono baten angeluen batura
kalkulatzeko, triangelatzea egin behar da; hau da, poligonoaren erpin batetik diagonalak
marraztu behar dira.
Poligono baten angeluen batura kalkulatzeko, 180 batu behar da, poligonoak dituen
triangelu adina aldiz.
T1

T3

T2
T1

T1

T2

T3

T2

T1 = 180

T4
T1

T1 + T2 = 180 + 180 =
= 360

T1 + T2 + T3 =
= 180 + 180 + 180 = 540

T1 + T2 + T3 + T4 =
= 180 + 180 + 180 + 180 = 720

3 aldeko poligonoa: 180 (3 2) = 180 1 = 180

4 aldeko poligonoa: 180 (4 2) = 180 2 = 360
5 aldeko poligonoa: 180 (5 2) = 180 3 = 540
6 aldeko poligonoa: 180 (6 2) = 180 4 = 720
7 aldeko poligonoa: 180 (7 2) = 180 5 = 900
n aldeko poligonoa: 180 (n 2)

Egin poligonoen triangelatzea, margotu eta adierazi osatutako triangeluak.

a) Karratua

b) Laukizuzena

c) Hexagonoa

10 Kalkulatu pentagono erregular baten angelu bakoitzaren balioa.

11 Kalkulatu falta den angeluaren balioa.

68

a)

b)

119

110

?
125
135
74

85
?

346

123

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

9
BI ZUZENKIREN ARTEKO ARRAZOIA
Bi zuzenkiren arteko arrazoia haien luzeren zatidura da.

ADIBIDEA
a eta b zuzenkiak 3 cm eta 5 cm luze dira, hurrenez hurren. Kalkulatu arrazoia.

3
a
=
= 0,6 .
a-ren eta b-ren arteko arrazoia hau da:
5
b

12 Marraztu bi zuzenki, m eta n, 3 cm eta 4 cm luze direnak, hurrenez hurren. Kalkulatu arrazoia.

13 Bi zuzenkiren, a-ren eta b-ren, arrazoia 0,5 da. a 2 cm luze bada, kalkulatu b-ren luzera. Marraztu zuzenkiak.

a
= 0,5
b

2
= 0,5
b

14 Bi zuzenkiren, m-ren eta n-ren, arrazoia 0,75 da. n 4 cm luze bada, kalkulatu m. Marraztu zuzenkiak.

m
= 0,75
n

Bi zuzenkiren, a-ren eta b-ren, arrazoia eta beste birena, c-rena eta d-rena, berdinak badira, zuzenki
a
c
=
proportzionalak deritze.
idazten da eta a d = b c betetzen da.
b
d

15 a eta b zuzenkiak 3 cm eta 4 cm luze dira, hurrenez hurren, eta c eta d zuzenkiak, 6 cm eta 8 cm luze,

hurrenez hurren. Marraztu eta egiaztatu proportzionalak direla.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

ZUZENKI PROPORTZIONALAK

16 a eta b zuzenkiak 4 cm eta 5 cm luze dira, hurrenez hurren, eta c eta d zuzenkien proportzionalak dira.

c zuzenkia 8 cm luze bada, kalkulatu d zuzenkiaren luzera.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

347

2. HELBURUA

ZUZENKIEN ETA TRIANGELUEN ANTZEKOTASUN-IRIZPIDEAK APLIKATZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

ZUZEN PARALELOEN ZUZENKI BERDINAK

Lau zuzen paralelo marraztuko ditugu, elkarren arteko distantzia bera dela: a, b, c eta d.
Bi zuzen ebakitzaileren, r-ren eta s-ren, bidez ebakiko ditugu, bi aldeetan zuzenkiak osatzen direla.
r zuzenean osatutako zuzenkiak berdinak dira haien artean eta s zuzenean osatutakoak ere
berdinak dira haien artean.

ADIBIDEA
r

a
b

r zuzeneko zuzenkiak: AB = BC = CD
s zuzeneko zuzenkiak: FG = GH = HI

Erreparatu marrazkiari.
r

s
A

a) Izendatu s zuzena marraztean sortutako zuzenkiak.

b) Egiaztatu AB = BC = CD dela.

c) Egiaztatu gauza bera s zuzeneko zuzenkiak hartuta.

s
A

Marraztu lau zuzen paralelo f eta g zuzenetan, haien arteko distantzia 1,5 cm dela.
f

a) Izendatu zuzen paraleloek f eta g

ebakitzean sortutako zuzenkiak.

b) Egiaztatu zuzen bakoitzean osatutako

zuzenkiak berdinak direla.

ZUZEN PARALELOEN ZUZENKI PROPORTZIONALAK

Zenbait zuzen paralelo marraztuko ditugu: a, b eta c.
Bi zuzen ebakitzaileren, r-ren eta s-ren, bidez ebakiko ditugu, bi aldeetan zuzenkiak osatzen direla.
r eta s zuzenek sortutako zuzenkiak proportzionalak dira.

ADIBIDEA
a
b

348

r
A

s
F

AB da BC-rekiko FG GH -rekiko bezala:

AB
FG
=
BC
GH

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

9
3

Erreparatu marrazkiari eta kalkulatu GH zuzenkiaren balioa.

AB = 2 cm

FG = 2,5 cm

BC = 4 cm

GH = ?

Izendatu zuzenkiak letra larrien bidez eta zuzenak letra xeheen bidez.
Kalkulatu x zuzenkiaren balioa.

2,7 cm

1,3 cm

r
A

1,8 cm

Kalkulatu falta den zuzenkiaren balioa. Izendatu zuzenkiak eta zuzenak.

x
2,5 cm

2 cm

3,6 cm

AB ZUZENKIA ZATI BERDINETAN BANATZEA

1. Jatorria A puntuan duen zuzenerdi bat (s) marraztu eta zati adina zuzenki (1-5) berdin eta
ondoz ondoko (nahi dugun neurrikoak) adierazi behar dira bertan.
2. Azken zuzenkia (5) eta B muturra lotu behar dira.
3. Horren zuzen paraleloak marraztu eta zati berdinak adierazita geratuko dira AB zuzenkian.

ADIBIDEA
Banatu AB zuzenkia 5 zati berdinetan.

B
1
2

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Urrats hauei jarraitu behar zaie.

s zuzenerdia

4
5

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

349

9
Banatu MN zuzenkia 7 zati berdinetan.

Banatu 6 cm luze den zuzenkia zortzi zati berdinetan.

TRIANGELUEN ANTZEKOTASUNA
Bi triangelu antzekoak dira, baldintza hauetako edozein betetzen bada.
1. Hiru aldeak proportzionalak izatea.
2. Hiru angeluak berdinak izatea.
3. Bi alde proportzionalak eta osatzen duten angelua berdina izatea.

ADIBIDEA
Lehen irizpidea
Bi triangelu antzekoak dira haien
aldeak proportzionalak badira.

Bigarren irizpidea
Bi triangelu antzekoak dira bina
angelu berdin badituzte.

b
B

C'

A'

a
b
c
=
=
a'
b'
c'

C'

a'

b'

350

b
A

Hirugarren irizpidea
Bi triangelu antzekoak dira angelu berdin bat badute eta angelua osatzen
duten aldeak proportzionalak badira.

c'

C'
b'

B'

A'


A =
A'; 
B =
B'


C = 180 A 
B =
C'

B'

A'

c'

b
c

=
A =
A';
b'
c'

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

B'

9
8

Triangeluen aldeen neurriak hauek dira:

a) Izendatu triangelu bakoitzaren aldeak.

8 cm

10 cm

5 cm

4 cm

b) Egiaztatu antzekoak direla.

c) Zein irizpide aplikatu duzu?

3 cm
6 cm

Triangelu baten zenbait datu dakizkigu.

AG aldea = 4 cm

GC aldea = 6 cm


G = 60

EF aldea = 12 cm

 = 60
E

Eta beste triangelu batenak ere bai:

DE aldea = 8 cm
a) Aztertu ea antzekoak diren.
b) Adierazi zein irizpide aplikatu duzun.
c) Egin marrazki adierazgarri bat.

10 Bi triangelu angeluzuzenek 40-ko angelu zorrotz komun bat dute.

a) Antzekoak al dira? Zergatik?

11 Triangelu baten aldeak 3 cm, 5 cm eta 9 cm luze dira. Idatzi horren antzekoa den triangelu

baten neurriak. Arrazoitu erantzuna eta egin marrazki adierazgarri bat.

12 Triangelu baten angelu bat 75-koa da, eta angelua osatzen duten aldeak, AC = 4 eta CD = 6 cm.

Zein aukera dagokio horren antzekoa den triangelu bati? Arrazoitu erantzuna eta
egin marrazki adierazgarri bat.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

b) Egin marrazki adierazgarri bat.

a) Angelua = 65; aldeak: MH = 8 cm eta HN = 10 cm.

b) Angelua = 75; aldeak: MH = 8 cm eta HN = 10 cm.
c) Angelua = 75; aldeak: MH = 8 cm eta HN = 12 cm.
d) Angelua = 90; aldeak: MH = 8 cm eta HN = 12 cm.
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

351

3. HELBURUA

ESKALAK IRAKURTZEA ETA INTERPRETATZEA, PLANOETAN ETA MAPETAN

IZENA:

MAILA:

DATA:

PLANO BATEN EDO MAPA BATEN ESKALA

Planoen eta mapen distantziak eta neurriak txikituta daude, erraz hautemateko
moduan.
Balioak benetakoen proportzionalak dira.
Eskala erabiliz, plano edo mapa bateko distantziak eta benetako distantziak
lotzen dira.
Plano edo mapako distantzia
Eskala = 

Benetako distantzia

ADIBIDEA
1 : 300 zenbakizko eskala
Marrazkiko, planoko edo mapako 1 cm benetako 300 cm-ren baliokidea da (300 cm = 3 m).
Eskala grafikoa

10 m

G F G F G F G F G F
1 cm 1 cm 1 cm 1 cm 1 cm

Eskala horren arabera:

Marrazkiko, planoko edo mapako 5 cm benetako 10 m-ren baliokidea da.
Marrazkiko, planoko edo mapako 1 cm benetako 2 m-ren baliokidea da.

Osatu taula.
ESKALA

DISTANTZIA MAPAN
EDO PLANOAN

BENETAKO DISTANTZIA (cm)

BENETAKO DISTANTZIA (m)

1 : 100
1 : 2.000
1 : 20.000
1 : 350.000
1 : 2.000.000

Adierazi, zenbakizko eskala eta eskala grafikoa erabiliz.

a) Planoko 1 cm benetako 2 km-ren baliokidea da.

Zenbakizko eskala

Eskala grafikoa

b) Planoko 1 cm benetako 25 km-ren baliokidea da.

Zenbakizko eskala

352

Eskala grafikoa

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

9
3

Osatu baliokidetasunak, eskalak kontuan hartuta.

a) 0

10

12

14 m

ESKALA GRAFIKOA

G F G F G F G F G F G F G F
1 cm 1 cm 1 cm 1 cm 1 cm 1 cm 1 cm

ERREALITATEA (m)

1 cm
2 cm
5 cm
10 cm

b) 0

12

ESKALA GRAFIKOA

15 m

ERREALITATEA (km)

1 cm

G F G F G F G F G F
1 cm 1 cm 1 cm 1 cm 1 cm

3 cm
5 cm
12 cm

Errepide-mapa baten eskala 1 : 200.000 da.

a) Zer esan nahi du?
b) Mapako 4 cm-ko distantzia zenbat metro eta kilometro dira errealitatean?

Etxe baten planoaren eskala 1 : 100 da. Planoan gela baten neurriak 3 4 cm badira,
zer neurri ditu errealitatean?
Planoan 1 cm
Si Planoan 3 cm

F 100 cm errealitatean
F

x cm errealitatean

Planoko hirien arteko distantziak ditugu, lerro zuzenean neurtuak.

Kalkulatu hiri hauen arteko benetako distantziak, km-tan:
a) Sevilla-Cadiz
0

50

b) Sevilla-Malaga

c) Cadiz-Malaga

100 km

G F G F
1 cm 1 cm

Sevilla

2,5 cm

Cadiz

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

4 cm

Malaga
3,5 cm

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

353

9
7

Planoan, institutuko beheko solairua dago adierazita.

Irakaslegela

Komunak

Idazkaritza

F
F

Kafetegia

Ikasleen
ordezkaritza

Atezaintza

Zuzendaritza

Kalkulatu gela bakoitzaren benetako neurriak, jakinik eskala 1 : 400 dela.

GELA

PLANOKO NEURRIAK (cm)

BENETAKO NEURRIAK (m)

Idazkaritza
Irakasle-gela
Atezaintza
Zuzendaritza
Kafetegia
Ikasleen ordezkaritza
Komunak

Kalkulatu Loreak institutura joateko zer distantzia egiten duen, planoaren eskala 1 : 4.000 bada.

Institutua

Lorea

354

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

10 Irudi lauak. Azalerak

SARRERA

UNITATEAREN LABURPENA

Pitagorasen teorema oinarri hartuta, triangelu

angeluzuzen baten edozein alderen luzera kalkula
daiteke, beste bien mende. Teorema horrekin
lotutako problemak planteatuko dira eta interpretazio
grafikoa lagungarria izango da, problema horiek
ebazteko.

Pitagorasen teorema: triangelu angeluzuzenetan,

hipotenusaren berbidura eta katetoen berbiduren
batura berdinak dira.

Ondoren, luzera- eta azalera-unitateak ekarriko

ditugu gogora, bai eta batzuetatik besteetara nola
pasatzen den ere. Nekazaritza-unitateak ere ikusiko
ditugu unitatean. Poligono baten perimetroaren
eta irudi baten azaleraren sarrera egin ondoren,
paralelogramo eta poligono erregular nagusiak
lantzen dira: triangelua, karratua, laukizuzena,
erronboa, erronboidea, eta alde berdinak
dituzten poligonoak.

Metro koadroa azalera-unitate nagusia da.

Azalera-unitateen unitate-aldaketak egiteko,
100ez biderkatu edo zatitu behar da. Area eta
hektarea nekazaritza-unitateak dira.

HELBURUAK

Poligono baten perimetroa inguruaren neurria da.

Kalkulatzeko, alde guztiak batu behar dira.
Irudi baten azalera gainazalaren neurria da.
Poligono nagusien azalerak kalkulatuko ditugu:
triangelu, karratu, laukizuzen, erronbo, erronboide
eta poligono erregularrena.
Zirkunferentziaren luzera edo perimetroa
diametroa (erradioa halako bi) bider
zenbakia da.
Zirkulua zirkunferentziak hartzen duen gainazala da.
Zirkuluaren azalera bider erradioaren
berbidura da.

EDUKIAK

PROZEDURAK

1. Pitagorasen teorema
ulertzea.

Triangelu angeluzuzena.
Aldeen gaineko karratuen
azalera.
Pitagorasen teorema:
enuntziatua.

Triangelu angeluzuzen baten

aldeak bereiztea.
Pitagorasen teorema aplikatzea.
Problemak ebaztea.

2. Luzera- eta azaleraunitateak jakitea.

Perimetroak kalkulatzea.

Luzera- eta
azalera-unitateak.
Multiploak eta azpimultiploak.
Nekazaritza-unitateak.
Poligono baten perimetroa.

Magnitudeak identifikatzea.
Luzera- eta azalera-unitateen
unitate-aldaketak egitea.
Problemak ebaztea.
Perimetroak kalkulatzea.

3. Poligono nagusien
azalerak kalkulatzea.

Irudi baten azalera.

Poligonoen azalera: laukizuzen,
karratu, erronbo, erronboide eta
triangeluarena.
Poligono erregularren azalerak.

Azalerak iritzira kalkulatzea.

Paralelogramo eta poligono erregular
nagusien azalera kalkulatzea.
Problemak ebaztea.

4. Irudi zirkularren
azalerak eta perimetroak
kalkulatzea.

Zirkunferentzia eta zirkulua.

Zirkunferentziaren luzeraren
eta diametroaren arteko
erlazioa. zenbakia.
Zirkuluaren azalera.

Zirkunferentziaren luzeraren eta

diametroaren arteko erlazioa.
Zirkuluaren azalera kalkulatzea.
Problemak ebaztea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Zirkunferentziaren perimetroaren edo luzeraren eta

diametroaren arteko erlazioa ikasleentzat gauza jakina
denean, zirkunferentziak mugatzen duen gainazalaren
azalera kalkulatuko dugu, zirkuluaren azalera, alegia.
Alde berdin askoko poligono gisa aurkezten da, eta
beraz, azalera perimetroaren eta erradioaren mende
kalkulatzen da. Adibide grafikoak eta eguneroko
bizitzakoak lagungarriak dira problemak ebazteko.

Metroa luzera-unitate nagusia da.

Luzera-unitateen unitate-aldaketak egiteko,
10ez biderkatu edo zatitu behar da.

355

10

1. HELBURUA

PITAGORASEN TEOREMA ULERTZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

TRIANGELU ANGELUZUZENA
Triangelu angeluzuzen batek angelu zuzen (90) bat du.
Angelu zuzena osatzen duten aldeak, b eta c, katetoak dira.
Alde handiena, a, hipotenusa da.
Triangelu angeluzuzenen bi adibide eskuaira eta kartaboia dira.

TRIANGELU ANGELUZUZEN BATEN ALDEEN GAINEKO KARRATUAK

A

Triangelu angeluzuzen baten aldeen gainean karratuak egingo ditugu,

irudian ageri den moduan.

Bi katetoen gainean egindako karratuen azaleren

batura hipotenusaren gainean egindako karratuaren
azaleraren berdina da.

Marraztu 3 cm eta 4 cm luze diren katetoak dituen triangelu angeluzuzen bat.

a) Osatu angelu zuzena, bi katetoak hartuta, eta egiaztatu 90-koa dela.
b) Neurtu alde luzeena: hipotenusa.
c) Izendatu elementuak: angelu zuzena eta aldeak.

Marraztu diagonal bat beheko laukizuzenean eta adierazi.

a) Zer poligono osatu dira?

356

b) Izendatu elementuak.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

10
PITAGORASEN TEOREMA
Pitagoras grekoen garaiko zientzialari bat izan zen. Bere izeneko teorema enuntziatu zuen,
hau dioena: Triangelu angeluzuzen batean, hipotenusaren berbidura eta katetoen berbiduren
batura berdinak dira.

a2 = b2 + c2

Fa =

Bakanduz

b2 + c2

Kateto bakoitzaren balioa kalkula daiteke, gainerako balioak jakinik:

b2 = a2 c2

Bakanduz

F b =

a2 c 2

c2 = a2 b2

Bakanduz

F c =

a2 b 2

Kalkulatu hipotenusaren balioa, triangelu angeluzuzen hauetan.

a)

b)
a

15 cm

4 cm

10 cm

8 cm

Kalkulatu triangelu angeluzuzen bakoitzean falta den katetoaren balioa.

a)

b)
13 cm
6 cm
10 cm
12 cm

6 m luze den eskailera bat hormaren aurka jarri dugu. Eskaileraren oinaren eta hormaren arteko distantzia
2 m-koa da. Kalkulatu eskailerak horman hartzen duen altuera. (Irudian, AC distantzia.)

2m

Aitorrek eta Ainarak soka batez eutsi nahi diote 2 m-ko altuera duen zutoin bati. Soka zutoinaren
oinetik 3,5 m-ra dagoen hesola bati lotu behar diote. Kalkulatu zer luzera izan behar duen sokak.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

6m

2m

3,5 m
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

357

10

2. HELBURUA

LUZERA- ETA AZALERA-UNITATEAK JAKITEA. PERIMETROAK KALKULATZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

LUZERA-UNITATEAK
Luzera-unitate nagusia metroa da. Hau da metroaren laburdura: m.
Metroaren multiploak (unitate handiagoak) eta azpimultiploak (unitate txikiagoak) hauek dira:
METROAREN MULTIPLOAK

UNITATE
NAGUSIA

METROAREN AZPIMULTIPLOAK

10.000 m
1.000 m
100 m
10 m
miriametroa kilometroa hektometroa dekametroa
mam
km
hm
dam

metroa
m

0,1 m
0,01 m
0,001 m
dezimetroa zentimetroa milimetroa
dm
cm
mm

Unitate bakoitza aurreko txikiagoa baino 10 aldiz handiagoa da eta hurrengo handiagoa baino 10 aldiz
txikiagoa.

: 10

: 10

mm

cm

: 10

dm

: 10

10

dam

10

hm

10

km

10

: 10

10

mam

10

10

: 10

: 10

Idatzi luzera bakoitza adierazitako unitatean.

a) 34 km = 34 1.000 = .................. m

d) 7 cm = 7 : 10 = .................. dm

b) 348 m = .................. = .................. hm

e) 4,3 hm = .................. = .................. m

c) 0,8 hm = .................. = .................. km

f) 7,5 dm = .................. = .................. cm

Ordenatu neurriak, handienetik txikienera (>). Hartu metroa erreferentzia gisa eta adierazi neurri
guztiak unitate horretan.
0,34 km 45 dm 5 m 678 cm 12 m 0,25 km 9,5 dam 5.500 mm 0,01 km 2,83 dam

Marraztu 5, 7, 12 eta 14 cm luze diren lau zuzenki, erregela erabiliz.

Izendatu eta osatu taula.

ZUZENKIA

358

ZUZENKIAREN
LUZERA (cm)

BALIOKIDETASUNA
(m)

BALIOKIDETASUNA
(dm)

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

10
4

Osatu taula.
km

hm

dm

cm

5m
2,3 km
153 dm
6,5 hm
2.000 cm

Osatu taula.
LUZERA (km)

LUZERA (hm)

LUZERA (m)

2.850.000
11.200
9.270
913
743.000
680
535.000
3.410
336
AZALERA-UNITATEAK

1m

Luzera-unitate nagusia metro koadroa da. Honela idazten da: m2.

1m
Metro koadroaren multiploak (unitate handiagoak) eta azpimultiploak (txikiagoak) hauek dira:
UNITATE
NAGUSIA

METRO KOADROAREN MULTIPLOAK

1.000.000 m2
kilometro
koadroa
km2

10.000 m2
hektometro
koadroa
hm2

100 m2
dekametro
koadroa
dam2

metro
koadroa
m2

1 m2

METRO KOADROAREN
AZPIMULTIPLOAK

0,01 m2
dezimetro
koadroa
dm2

0,0001 m2
zentimetro
koadroa
cm2

0,000001 m2
milimetro
koadroa
mm2

Unitate bakoitza aurreko txikiagoa baino 100 aldiz handiagoa da eta hurrengo handiagoa baino 100 aldiz
txikiagoa.

dm2

cm2

: 100

: 100

mm2

: 100

m2

: 100

100
F

dam2

100
F

hm2

100
F

km2

100

100

100

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Metro koadroa metro bateko aldea duen karratuaren azalera da.

: 100

: 100

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

359

10
Lur-sailak, basoak eta abar neurtzeko, beste unitate batzuk erabiltzen dira:
UNITATEAK

SINBOLOA

BALIOKIDETASUNA BALIOKIDETASUNA (m2)

Hektarea

ha

1 hm2

10.000 m2

Area

1 dam2

100 m2

Zentiarea

ca

1 m2

1 m2

100

100
F

ca

ha
: 100

: 100

Osatu berdintzak.
a) 90 m2 = 950 100 = ............... dm2

d) 54 dm2 = 54 : 100 = ............... m2

b) 43,2 cm2 = ............... = ............... dm2

e) 0,463 km2 = ............... = ............... hm2

c) 0,67 m2 = ............... = ............... cm2

f) 82 dam2 = ............... = ............... m2

1 m-eko aldea duen karratu baten azalera 1 m2 bada, adierazi zer azalera diren:
a) 1 cm2

c) 1 km2

b) 1 mm2

d) 1 dam2

Adierazi luzera-unitateak dagozkien baliokidetasunetan.

ADIERAZPENA (ha)

BALIOKIDETASUNA
(a)

BALIOKIDETASUNA
(m2)

3 hektareako ekiloreen lur-sail bat

250 hektareako baso bat
10 hektareako lur-sail bat
2,4 hektareako laborantzako lur-sail bat

Ordenatu neurriak, txikienetik handienera (< ). Hartu metro koadroa erreferentzia gisa eta
adierazi neurri guztiak unitate horretan.
0,024 dm2 32 m2 8.400 dm2 0,75 hm2 0,0024 km2 12 dam2 865.271 mm2 50 m2

360

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

10
POLIGONO BATEN PERIMETROA
Poligono baten perimetroa haren inguruaren luzera da. Kalkulatzeko, alde guztiak batu behar dira.
Perimetroa P letraren bidez adierazten da.

ADIBIDEA
Kalkulatu 100 m-ko eta 70 m-ko aldeak dituen futbol-zelaiaren perimetroa.
100 m

P = 100 + 70 + 100 + 70 = 340 m

70 m

70 m

Perimetroa luzera-neurri bat da.

100 m

10 Kalkulatu zure idazmahaiaren eta gelako lauza baten perimetroak.

Egin marrazki adierazgarri bana.

Idazmahaia

Lauza

a) Pentagonoa; 5 cm-ko aldea.

c) Hexagonoa; 7 cm-ko aldea.

b) Triangelu aldeberdina; 3 cm-ko aldea.

d) Karratua; 10 cm-ko aldea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

11 Kalkulatu beheko poligono erregularren perimetroak. Egin irudi bakoitzaren marrazki bat, eskalan.

361

10

3. HELBURUA

POLIGONO NAGUSIEN AZALERAK KALKULATZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

IRUDI BATEN AZALERA

Irudi baten azalera irudiaren gainazalaren neurria da eta irudiak azalera-unitatea zenbat aldiz hartzen
duen adierazten du.
Azaleraren balioa hartutako unitatearen mendekoa da.
Azalera adierazteko A letra erabiltzen da.

ADIBIDEA
Azalera unitatetzat

karratua hartuta, kalkulatu irudiaren azalera.

Irudiak 15

ditu.

362

1 cm

Karratu bakoitzaren aldea 1 cm-ekoa bada, azalera 1 cm2-ekoa da.

Irudiaren azalera 15 cm2-koa litzateke.

Azalera hau du: A = 15 azalera-unitate.

Neurri-unitate gisa karratua hartuta, adierazi irudi bakoitzaren azalera.

a)

c)

b)

d)

LAUKIZUZENAREN AZALERA
Eskalan egindako laukizuzenak
1 cm2-eko 28 karratu ditu.
7 zutabe eta 4 ilara dira.
Laukizuzenaren azalera kalkulatzeko, oinarriaren
luzera eta altuerarena biderkatu behar dira.
Azalera = oinarria altuera

Altuera = 4 cm
Oinarria = 7 cm

A = b h = 7 cm 4 cm = 28 cm2

KARRATUAREN AZALERA
Eskalan egindako karratuak 1 cm2-eko 25 karratu ditu.
5 zutabe eta 5 ilara dira.
Karratuaren azalera kalkulatzeko, alde baten luzera
eta beste alde batena biderkatu behar dira.
Azalera = aldea aldea

362

A = l l = 5 cm 5 cm = 25 cm2

Aldea = 5 cm

Aldea = 5 cm

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

10
2

Kalkulatu bi laukizuzenen azalerak eta egin marrazki adierazgarri bana.

a) Oinarria = 10 cm

Altuera = 4 cm

Altuera = 6 cm

Kalkulatu bi karratuen azalerak eta egin marrazki adierazgarri bana.

a) Aldea = 4 cm

b) Oinarria = 12 cm

b) Aldea = 8 cm

Laukizuzen baten azalera 36 cm2-koa da, eta oinarria, 12 cm-koa. Kalkulatu:

a) Laukizuzenaren altuera.

Karratu baten azalera 64 cm2-koa bada, kalkulatu:

a) Karratuaren aldea.
b) Karratuaren perimetroa.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

b) Laukizuzenaren perimetroa.

363

10
6

Kalkulatu bi karratu berdinek eta laukizuzen batek osatutako irudiaren azalera.

14 cm
F
F

8 cm

4 cm

ERRONBOAREN AZALERA
Laukizuzenaren azalera oinarria bider altuera da.
Erronboak hartzen duen azalera laukizuzenaren azaleraren
erdia da.
Azalera =

D d
diagonal handiena diagonal txikiena
=
2
2

ERRONBOIDEAREN AZALERA
Erronboidea laukizuzen bihur daiteke.
Erronboidearen azalera oinarri eta altuera bera dituen
laukizuzenaren azalera da.

a
b

Azalera = oinarria altuera = b h

Kalkulatu erronboen azalerak eta egin marrazki adierazgarri bana, eskalan.

a) Diagonal handiena = 7 cm
Diagonal txikiena = 3 cm

Kalkulatu erronboideen azalerak eta egin marrazki adierazgarri bana, eskalan.

a) Oinarria = 8 cm
Altuera = 2 cm

364

b) Diagonal handiena = 10 cm
Diagonal txikiena = 5 cm

b) Oinarria = 12 cm
Altuera = 5 cm

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

10
TRIANGELUAREN AZALERA
Erronboidearen diagonala marraztean, bi triangelu lortzen dira.
Triangelu grisak eta zuriak azalera bera dute.
a

Triangeluaren azalera =

Azalera =

b h
erronboidearen azalera
=
2
2
b h
2

Kalkulatu triangeluen azalerak eta perimetroak.

a)

b) Triangelu aldeberdina
Aldea = 6 cm

10 cm

Altuera = 5,2 cm

6 cm

8 cm

10 Kalkulatu irudiaren azalera.

5 cm

FG

15 cm

F
F

15 cm

Triangelu bakoitzaren azalera =

oinarria altuera
aldea apotema
la
=
=
2
2
2

a
a
l

6 triangeluen azalera = 6

a
l

a
l

a
l

la
perimetroa apotema
P a
=
=
2
2
2

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

POLIGONO ERREGULARRAREN AZALERA

Hexagono erregularra 6 triangelu berdinetan deskonposa daiteke, haien altuera apotema, a, dela.

Hexagonoaren perimetroa = 6 l
Azalera =

perimetroa apotema
2

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

365

10
11 Kalkulatu poligono bakoitzaren perimetroa eta azalera.

a) Pentagono erregularra

Aldea = 5 cm
Apotema = 3,44 cm

b) Hexagono erregularra

Triangeluaren azalera = 15,6 cm2

Aldea = 6 cm

12 Kalkulatu irudi bakoitzaren perimetroa eta azalera.

a) Oktogono erregularra

Apotema = 2,41 cm
Aldea = 2 cm

b) Karratua

Aldea = 10 cm
Triangeluaren azalera = 25 cm2

13 Kalkulatu poligono bakoitzaren aldearen luzera.

366

a) Oktogono erregularra

Oktogonoaren azalera = 1.920 cm2

Apotema = 24 cm

b) Hexagono erregularra

Hexagonoaren azalera = 345 cm2

Apotema = 10 cm

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

4. HELBURUA

10

IRUDI ZIRKULARREN AZALERAK ETA PERIMETROAK KALKULATZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

ZIRKUNFERENTZIA ETA ZIRKULUA

Zirkunferentzia
Zirkunferentzia lerro kurbatu itxi eta laua da, eta zirkunferentziako puntu
guztien eta zentroaren artean distantzia bera dago.
Zirkulua
Zirkulua zirkunferentziak eta haren barrualdeak osatutako
irudi laua da.

ZIRKUNFERENTZIAREN ETA HAREN DIAMETROAREN ARTEKO LOTURA

Zirkunferentziaren inguru osoa zabaldu eta diametroarekin alderatuko dugu.
L

Zirkunferentziaren luzera
diametroaren luzeraren hirukoitza
baino pixka bat handiagoa da.

d
d

Zirkunferentziaren luzera zati diametroa egitean, zenbaki bera lortzen da beti.

Zenbaki hori letra grekoaren bidez adierazten da; pi irakurtzen da.
Zirkunferentziaren luzera
Zenbakiak balio bera du beti: =  3,14
Diametroa
L
= , eta hortik, zirkunferentziaren luzeraren
d
adierazpena lortzen da L = d = 2 r

Egiaztatu zenbakiaren balioa, adibideen bidez.

ZIRKUNFERENTZIAREN LUZERA

DIAMETROA

78,5 cm

25 cm

226,1 cm

72 cm

AUTOKO GURPILA

168 cm

53,5 cm

ZABORRONTZIA

157 cm

50 cm

ERLOJUA
GIMNASIAKO UZTAIA

LUZERA ZATI DIAMETROA

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

d
r

Marraztu 4 cm-ko diametroa duen zirkunferentzia eta kalkulatu haren luzera.

(Erabili konpasa, 2 cm-ko erradioa hartuta.)

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

367

10
3

Bizikleta baten gurpilak 29 cm-ko erradioa du.

a) Zer distantzia egiten du bizikletak gurpilak bira bat ematen duenean?
b) Eta hiru bira ematen dituenean?

ZIRKULUAREN AZALERA ETA PERIMETROA

Zirkulua alde asko dituen poligono erregularra da.
Azalera =

Zirkuluaren perimetroa eta

zirkunferentziaren luzera berdinak dira.
P = 2 r

perimetroa apotema
P a
=
2
2

Perimetroa 2 r da
Apotema r erradioa da

Perimetroa

Zirkulua

P a
2 r r
Azalera =
=
= r 2
2
2

Marraztu zirkuluak eskalan eta kalkulatu bakoitzaren azalera.

a) Erradioa = 3 cm

140 dm-ko diametroa duen lur-sail zirkular batean garia erein nahi dut.
Zenbat metro koadro dira?

Kalkulatu margotutako zati bakoitzaren azalera.

a) Karratuaren aldea: 4 cm
Zirkuluaren erradioa: 1,3 cm

368

b) Erradioa = 5 cm

b) Zirkulu handienaren erradioa: 5 cm

Zirkulu txikienaren erradioa: 3 cm

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

11 Gorputz geometrikoak
SARRERA

UNITATEAREN LABURPENA

Ikasleek badakite zer diren poliedroak, haien

elementuak eta poliedro motak, aurreko mailatik.
Prismak, piramideak eta biraketa-gorputzak deskubritu
eta bereiziko ditugu berriro ere, eta poliedro nagusien
azalerak kalkulatuko ditugu, algoritmo zailagoetan
sakondu gabe (proiekzioak, problema konplexuak,
simetriak espazioan, etab.).

Poliedroak aurpegi poligonalek mugatutako gorputz

geometrikoak dira. Poliedroen elementu nagusiak
aurpegiak, ertzak eta erpinak dira.

Irudien marrazki perfektuak egitea ere ez zaie

eskatuko ikasleei; ariketa batzuetan, aurpegiak ordena
zuzenean jartzea soilik eskatzen da, ikuspegi grafikoa
kontuan hartuta.
Unitatea osatzeko, Geometriako zenbait material
gomendatzen dira; esate baterako, poliedroak egitea
eta muntatzea, hagatxoak eta irudi lauak erabiliz,
aurpegiak eta ertzak elkartzeko.

HELBURUAK

Poliedro erregular nagusiak tetraedroa, hexaedroa,

oktaedroa, dodekaedroa eta ikosaedroa dira.
Poliedro horietan, hau betetzen da: aurpegi
kopurua gehi erpin kopurua ertz kopurua gehi
2ren berdina da.
Prisma honelako poliedroa da: bi oinarri berdin eta
elkarren paralelo ditu, eta alboko aurpegiak
paralelogramoak dira. Oinarriko poligonoa nolakoa
den, prisma honelakoa izango da: triangeluarra, lau
angelukoa, pentagonala, hexagonala, etab.
Piramidea honelako poliedroa da: oinarria poligono
erregular bat da, eta alboko aurpegiak, erpin komun
batean elkartzen diren triangeluak. Oinarria nolakoa
den, piramideak honelakoak izango dira:
triangeluarrak, lau angelukoak, pentagonalak, etab.
Zilindroa, konoa eta esfera biraketa-gorputzak dira;
haien alboko gainazalak kurbatuak dira.

EDUKIAK

PROZEDURAK

1. Poliedro erregularrak
zein diren jakitea eta
bereiztea.

Poliedroak. Definizioa eta

elementuak.
Poliedro erregularrak eta haien
ezaugarriak. Sailkapena.

Poliedroen elementu nagusiak

identifikatzea.
Poliedro erregularrak bereiztea,
haien elementuak eta garapena
kontuan hartuta.

2. Prisma eta piramide

nagusiak bereiztea.
Azalerak kalkulatzea.

Prismak eta piramideak:

elementu bereizgarriak, motak
eta garapena.
Prisma eta piramide nagusien
azalerak.

Prismak eta piramideak bereiztea,

haien elementuak eta garapena
kontuan hartuta.
Prismen eta piramideen azalera osoa
kalkulatzea.

3. Biraketa-gorputzak
bereiztea. Zilindroaren
azalera kalkulatzea.

Zilindroa eta konoa: elementu

bereizgarriak eta garapena.
Zilindroaren azalera.
Lur-esfera: ezaugarri
nagusiak.

Zilindroaren eta konoaren garapena.

Gorputz biribilen forma duten irudiak
identifikatzea.
Zilindro baten azalera kalkulatzea.
Esferaren zenbait elementu
bereiztea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Irudien garapenetik abiatuta, azalerak kalkulatzen

saiatuko gara. Asmoa ez da ikasleek formulak
buruz ikastea, poliedroa zabalduta marraztuz gero
osatzen den laukizuzenaren edo triangeluaren
azalera eta poliedroaren oinarrien azalera
kalkulatzea baizik, direla poligono erregularrak
edo zirkunferentziak.

Poliedro erregularrak aurpegiak poligono

erregularrak dituztenak dira.

369

11

1. HELBURUA

POLIEDRO ERREGULARRAK ZEIN DIREN JAKITEA ETA BEREIZTEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

POLIEDRO KONTZEPTUA
Poliedro bat aurpegiak poligonoak dituen gorputz geometriko bat da.

Erpina

Poliedroak elementu hauek ditu:

Aurpegiak: poliedroa mugatzen duten poligonoak (6 alboko irudian).
Ertzak: bi aurpegiren alde komunak (12 alboko irudian).
Erpinak: bi aurpegi baino gehiago elkartzen diren puntuak (8 alboko irudian).

Aurpegia
Ertza

Poliedroaren gainazala plano batean zabal daiteke,

eta poliedroaren garapen laua deritzo.

Adierazi zenbat aurpegi, ertz eta erpin dituzten beheko poliedroek.

AURPEGI
KOPURUA

POLIEDROA

ERTZ
KOPURUA

ERPIN
KOPURUA

AURPEGIETAKO
POLIGONOAK

A
B
C
A

Poliedro hauetan, markatu gorriz erpinak eta izendatu letra larrien bidez.

a)

b)

c)

Erreparatu poliedroari eta osatu.

A
D

B
C

Erpinak hauek dira:

A, B,
................................................................
AB, BC,

Ertzak hauek dira: ..................................................................

E

370

F
H

AB CD,

Aurpegiak hauek dira: ....................................................................

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

11
4

Osatu poliedroen garapen lauak.

a)
F

b)
F

Marraztu irudi geometriko bakoitzaren garapen laua.

A

POLIEDRO ERREGULARRAK
Poliedro bat erregularra da aurpegi guztiak poligono erregular berdinak badira (aurpegi eta angelu berdinak) eta erpin bakoitzean aurpegi kopuru bera elkartzen bada.
5 motatako poliedro erregularrak daude. Hona hemen:
TETRAEDROA

4 aurpegi.
Triangelu
aldeberdinak

HEXAEDROA/KUBOA

6 aurpegi.
Karratuak

OKTAEDROA

DODEKAEDROA

IKOSAEDROA

8 aurpegi.
Triangelu
aldeberdinak

12 aurpegi.
Pentagono
erregularrak

20 aurpegi.
Triangelu
aldeberdinak

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

371

11
6

Osatu taula.
POLIEDROA

AURPEGIAK

ERPINAK

ERTZAK

AURPEG. + ERPINAK

ERTZAK + 2

4+4=8

6+2=8

Tetraedroa
Hexaedroa/kuboa
Oktaedroa
Dodekaedroa
Ikosaedroa

Ohartu Aurpegiak + Erpinak eta Ertzak + 2 berdinak direla.

7

Erreparatu poliedroei. Adierazi zein diren erpinak, izendatu letra larrien bidez eta osatu.
POLIEDROA

AURPEGI KOPURUA,
ERPINEKO

Kuboaren aurpegien eta erpinen batura 12 da.

Poliedro baten aurpegi kopuru minimoa 4 da.
Dodekaedroak 12 aurpegi ditu eta triangelu aldeberdinak dira.
Poliedro erregular batean, aurpegi guztiak berdinak dira.
Kuboaren eta oktaedroaren ertz kopurua bera da.

Adierazi zein garapen lau erabiliz egin daitekeen

a)

b)

10 Adierazi zein garapen lau erabiliz egin daitekeen

a)

372

ERPIN
KOPURUA

Adierazi zuzenak ala okerrak diren esaldiak.

a)
b)
c)
d)
e)

AURPEGI
KOPURUA

b)

............................... bat.
c)

............................... bat.
c)

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

2. HELBURUA

PRISMA ETA PIRAMIDE NAGUSIAK BEREIZTEA. AZALERAK KALKULATZEA

IZENA:

MAILA:

11

DATA:

PRISMA KONTZEPTUA
Prisma bi oinarri berdin eta paralelo, eta alboko aurpegiak paralelogramoak dituen poliedroa da.
Prismaren elementuak

Oinarria
Alboko aurpegiak

Alboko aurpegiak
paralelogramoak dira.
Alboko ertza

Oinarria

Pentagono formako
oinarria

Erpina

Bi oinarriak
berdinak dira
eta elkarren
paraleloak.

Prismaren garapen laua

Oinarriko ertza

PRISMA MOTAK
Prismak izendatzeko, oinarrietako aldeen kopurua hartzen da kontuan.
Prisma triangeluarra

Prisma pentagonala

Prisma hexagonala

Adierazi beheko prismen elementuak: oinarriak, erpinak, aurpegiak eta ertzak.

a) Prisma triangeluarra

b) Prisma hexagonala

PRISMA ZUZEN BATEN AZALERA

Prisma zuzenaren garapenetik abiatuta, azalera kalkula daiteke. Bi zati bereiziko ditugu:
Oinarrien azalera
Prismaren oinarriak poligono erregularrak dira.
Prismak 2 oinarri berdin ditu.
Poligono baten azalera hau da:

Alboko azalera
Aurpegien azaleren batura da.
Garapena laukizuzen bat da beti.
Laukizuzenaren alde bat oinarriko
perimetroaren berdina da, eta beste bat,
prismaren altueraren berdina.

Poligonoaren azalera =

AL = PB h

Prismaren azalera osoa

perimetroa apotema
P a
=
2
2

AB =

P a
2

A = AL + AB + AB = AL + 2 AB

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Lau angeluko prisma

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

373

11
ADIBIDEA
Kalkulatu oinarri pentagonala duen prisma baten azalera osoa, jakinik altuera 7 dm-koa dela;
oinarriko aldea, 3 dm-koa; eta oinarrietako poligonoen apotema, 2 dm-koa.

A Alboa = PB h = (3 5) 7 = 15 7 = 105 dm2

A Oinarria =

perimetroa apotema
(3 5) 2
30
=
=
= 15 dm2
2
2
2

A = AL + 2 AB = 105 dm2 + 2 15 dm2 = 135 dm2

Kalkulatu prisma hexagonal baten azalera osoa, jakinik:

Altuera 10 dm-koa da.
Oinarri hexagonalaren aldea 4 dm-koa da.
Oinarriko poligonoaren apotema 3,5 dm-koa da.
Egin prismaren marrazkia eta garapena, eskalan.

374

Kalkulatu lau angeluko prisma baten azalera osoa, jakinik 8 dm-ko altuera duela eta oinarriko karratuaren
aldea 4 dm-koa dela. Egin prismaren marrazkia eta garapena, eskalan.

Kalkulatu 7 cm-ko aldea duen kuboaren azalera.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

11
PIRAMIDE KONTZEPTUA
Piramide bat honelako poliedroa da: oinarria poligono bat da, eta alboko aurpegiak, piramidearen erpina
izeneko puntu komun batean elkartzen diren triangeluak.
Piramidearen elementuak
F

Piramidearen
gailurrean
elkartzen dira
alboko aurpegiak.

Hexagono
formako oinarria

Oinarria

Alboko
aurpegiak
triangeluak dira

Piramidearen garapen laua

Alboko ertza

F
F

Erpina

Oinarriko ertza

Alboko aurpegiak

PIRAMIDE MOTAK
Piramideak izendatzeko, oinarriko aldeen kopurua hartzen da kontuan.
Piramide triangeluarra Lau angeluko piramidea

Markatu eta izendatu beheko piramideen elementuak: oinarriak, erpinak, aurpegiak eta ertzak.
a) Piramide triangeluarra

Piramide hexagonala

b) Piramide hexagonala

Marraztu piramide hauen garapenak eta osatu taula.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Piramide pentagonala

PIRAMIDEAREN
IZENA

OINARRIKO
POLIGONOA

AURPEGI
KOPURUA

ERPIN
KOPURUA

ERTZ
KOPURUA

A
B

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

375

11
PIRAMIDE ERREGULAR BATEN AZALERA
Piramide zuzenaren garapenetik abiatuta, azalera kalkula daiteke. Bi zati bereiziko ditugu:
Alboko azalera

Oinarriko azalera

Aurpegien azaleren batura da.

Aurpegiak triangelu isoszele berdinak dira,
eta beraz, alboko azalera triangeluen
azaleren batura da.

Poligono erregular baten azalera da.

Poligono baten azalera hau da:

Triangeluaren azalera =

Poligonoaren azalera =

b h
2

AL = n ATriangelua

AB =

Piramidearen triangelu kopurua n da.

P a
perimetroa apotema
=
2
2

P a
2

Piramidearen azalera osoa:

A = AL + AB

ADIBIDEA
Kalkulatu oinarri pentagonaleko piramide baten azalera osoa. Oinarriko apotema 4,13 cm-koa da;
oinarriko aldea, 6 cm-koa; eta aurpegietako triangelu bakoitzaren altuera, 9 cm-koa.

A Alboa = 5

oinarria altuera
69
54
= 5
= 5
= 135 cm2
2
2
2

AzaleraPoligonoa =

perimetroa apotema
(5 6) 4,13
123, 9
=
=
= 61, 95 cm2
2
2
2

A = AL + AB = 135 cm2 + 75 cm2 = 210 cm2

Kalkulatu lau angeluko oinarria duen piramide baten azalera osoa. Oinarriko aldea 3 dm-koa da,
eta piramidearen apotema (triangeluaren altuera), 6 dm-koa.

6 dm

3 dm

376

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Kalkulatu oinarri hexagonaleko piramide baten azalera osoa. Oinarriko apotema 5,2 dm-koa da;
oinarriko aldea, 6 dm-koa; eta aurpegietako triangelu bakoitzaren altuera, 10 dm-koa.
Egin piramidearen marrazkia eta garapena, eskalan.

Kalkulatu oinarri pentagonaleko piramide baten azalera osoa. Oinarriko apotema 4 dm-koa da;
triangelu bakoitzaren altuera, 9 dm-koa; eta triangelu bakoitzaren azalera, 26,1 dm2-koa.
Egin piramidearen marrazkia eta garapena, eskalan.

10 Piramide baten oinarria 6 cm-ko aldea duen karratu bat da. Triangelu bakoitzaren altuera 1 dm-ekoa

bada, kalkulatu piramidearen azalera osoa. Egin piramidearen marrazkia eta garapena, eskalan.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

11

377

11

3. HELBURUA

BIRAKETA-GORPUTZAK BEREIZTEA. ZILINDROAREN AZALERA KALKULATZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

BIRAKETA-GORPUTZAK
Alboko gainazalak kurbatuak dituzten gorputzak dira biraketa-gorputzak.
Zilindroa
2 oinarri berdin ditu, zirkuluak.
Alboko gainazal kurbatu bat du.
Laukizuzen bat ardatz baten inguruan biraraziz sortzen da.

Biraketa-ardatza

Oinarria

Alboko gainazala

Oinarria

Oinarria

F
F

Zilindro baten garapen laua

Kono baten garapen laua

Oinarria
Alboko gainazala

Alboko gainazala

Oinarria

Oinarria

Marraztu ardatz baten inguruan biraraztean sortzen den irudia.

a)

b)

Lotu biraketa-irudi bakoitza eta biraketaren ondorioz sortutako irudia.

378

Alboko gainazala

Biraketa-ardatza

Konoa
Oinarri bat du, zirkulua.
Alboko gainazal kurbatu bat du.
Triangelu bat ardatz baten inguruan biraraziz.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

11
ZILINDRO BATEN AZALERA
Zilindroaren garapenetik abiatuta, haren azalera kalkula daiteke. Bi zati bereiziko ditugu:
Alboko azalera
Laukizuzen baten azalera da; laukizuzenaren oinarria
oinarriko zirkunferentziaren luzera da, 2r, eta altuera, h,
zilindroaren altuera.

Oinarrien azalera
Zilindroak 2 oinarri berdin ditu.
Zilindroaren oinarriak zirkuluak dira.

Alboko azalera = Laukizuzenaren azalera = 2r h

Oinarrien azalera = 2 Zirkuluaren azal. = 2r 2

A = Alboko azalera + Oinarrien azalera = 2r h + 2r 2

= 3,14 hartuko dugu.

Kalkulatu zilindroaren azalera osoa.

Alboko azalera = 2r h = 2 3 5 =

3 dm

5 dm

Oinarrien azalera = 2r 2 = 2 32 =

Kalkulatu zilindro baten azalera osoa, jakinik 4 cm-ko oinarriko erradioa eta 7 cm-ko altuera dituela.
Egin zilindroaren marrazkia eta garapena, eskalan.

Zilindro formako paperezko bobina batek 1,5 m-ko altuera eta 0,4 m-ko erradioa duen oinarri
zirkularra ditu. Kalkulatu bobinaren azalera osoa.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Azalera osoa =

379

11
ESFERA
Esfera aurpegirik gabeko gorputz biribila da. Izan ere, gainazal kurbatu bat baino ez du.
Ez du garapenik, zilindroak eta konoak ez bezala.
Zirkulu bat ardatz baten, diametroaren, inguruan biraraztean sortzen da.
Biraketa-ardatza

Erradioa
Erradioa

Zirkunferentzia
maximoa

F
F

Zentroa

Gainazal
kurbatua
Zentroa
Diametroa

Zirkunferentzia
maximoa

Zein objektuk sortzen du esfera bat, ardatzaren inguruan biraraztean?

LUR-ESFERA
Lurrak esfera forma du, eta haren gainazalean puntuak kokatzeko balio duten elementu irudikari
batzuk ditu.
Lur-esferaren elementuak
F

Ipar poloa

Lurraren ardatza: lerro irudikaria; Lurra lerro horren inguruan

biratzen da.
Paraleloa Poloak: Lurraren ardatzeko muturreko puntuak, Iparra eta Hegoa.
Meridianoak: poloetatik igarotzen diren zirkunferentzia maximoak. Zero
meridianoa da garrantzitsuena. Greenwich-etik (Londres) igarotzen da.
Ekuatorea
Ekuatorea: Lurra erdiko puntutik ebakiz gero lortzen den zirkunferentzia
maximoa da.
Paraleloak: ekuatorearen paraleloak diren zirkunferentzia txikiagoak.

Lurraren ardatza
F

F
F

Hego poloa

Meridianoa

Lur-esferaren marrazkian, adierazi:

a) Poloak.
b) Lurraren ardatza.
c) Gorriz, zero meridianoa.
d) Urdinez, bi meridiano.
e) Berdez, ekuatorea.
f) Horiz, bi paralelo.

380

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

12 Gorputz geometrikoen
bolumenak

SARRERA

UNITATEAREN LABURPENA

Sistema Metriko Hamartarraren azterketa osatzeko,

unitatea hasteko, bolumenari eta haren
neurri-unitateei ekingo diegu.
Era berean, edukiera- eta masa-unitateak gogora
ekarriz, unitate horien eta bolumen-unitateen arteko
loturak ezarriko ditugu.

Gorputz baten bolumena hartzen duen espazio

kantitatea da.

Unitate honetan, Geometriako berariazko zenbait

material erabiltzea ere gomendatzen da;
hain zuzen ere, zulo bat duten gorputz geometriko
gardenak, hareaz edo urez bete daitezkeenak,
poliedroen arteko bolumen-erlazioak ezartzeko.
Erabilgarria izango da PVCko hagatxoak eta
elkartze-erpinak erabiliz metro kubo bat egitea,
bai eta deskonposa daitekeen dezimetro kuboa
egitea ere.

HELBURUAK

Edukiera-unitate nagusia litroa da. Masa-unitate

nagusiak kilogramoa eta gramoa dira.
Beste masa-unitate batzuk tona eta
kintal metrikoa dira.
Edukiera- eta masa-unitateen unitate-aldaketak
egiteko, 10ez biderkatu edo zatitu behar da.
Baliokidetasunen bidez, bolumen-,
edukiera- eta masa-unitateen arteko loturak
ezartzen dira.
Gorputz geometrikoen (esate baterako, ortoedroa
eta kuboa) bolumen osoa kalkulatzeko, hiru neurriak
biderkatu behar dira: luzera, zabalera eta altuera.
Era berean, zilindroaren eta piramidearen bolumena
kalkulatzeko, oinarrien azalera bider altuera
egin behar da.

EDUKIAK

PROZEDURAK

1. Gorputzen bolumenaren
kontzeptua
ulertzea.

Bolumen kontzeptua.
Bolumen-unitateak: multiploak
eta azpimultiploak.

Unitate kubikoak identifikatzea.

Bolumen-unitateen unitate-aldaketak
egitea, baliokidetasunak aplikatuz.

2. Bolumen-, edukiera- eta

masa-unitateen arteko
lotura ezartzea.

Masa- eta edukiera-unitateak:

multiploak eta azpimultiploak.
Bolumen-, edukiera- eta
masa-unitateen arteko
baliokidetasunak.

Edukiera- eta masa-unitateen unitatealdaketak egitea, baliokidetasunen bidez.

Bolumen-, edukiera- eta
masa-unitateen arteko loturak
identifikatzea.

3. Zenbait gorputz
geometrikoren bolumena
kalkulatzea.

Ortoedroaren bolumena.
Kuboaren bolumena.
Zilindroaren eta piramidearen
bolumena.

Ortoedroaren eta kuboaren bolumena

kalkulatzea.
Zilindroaren eta piramidearen
bolumena kalkulatzea.
Problemak ebaztea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Aurreko unitateetan egindako gorputz geometrikoen

azterketa abiapuntu hartuta, poliedroen bolumenaren
sarrera egin, eta oinarriaren eta altueraren biderkadura
dela adieraziko dugu. Azterketa horri ekiteko,
ortoedroa eta kuboa (ortoedroaren kasu berezia)
hartuko ditugu. Nahikoa da maila honetako
ikasleentzat zilindroaren eta piramidearen
bolumenaren berri izan eta kalkulatzea.

Bolumen-unitate nagusia metro kuboa (m3)

da. Bolumen-unitate batetik beste batera
pasatzeko, 1.000z biderkatu edo zatitu
behar da.

381

12

1. HELBURUA

GORPUTZEN BOLUMENAREN KONTZEPTUA ULERTZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

BOLUMEN KONTZEPTUA
Gorputz baten bolumena gorputzak hartzen duen espazio kantitatea da. Gorputz baten bolumena neurtzeko,
unitate gisa hartutako beste gorputz baten bolumenarekin alderatu eta zenbat unitate hartzen dituen
zehaztu behar da.

ADIBIDEA
Unitate gisa kuboa

(unitate kubikoa) hartzen badugu, esan dezakegu

irudiaren bolumena 5 unitate kubikokoa dela.

Unitate gisa

kuboa hartuta, kalkulatu irudien bolumenak.

a)

b)

c)

Egin aurreko ariketako gauza bera irudi hauekin.

a)

b)

Kalkulatu zenbat kubo sartzen diren irudi bakoitzean.

a)

d)

b)

Osatu segida, irudia osatzen duten unitate kubikoak kontuan hartuta.

IRUDIA

KUBO KOPURUA

382

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

12
BOLUMEN-UNITATEAK
Bolumen-unitate nagusia metro kuboa da. Honela idazten da: m3. Metro bateko ertza
duen kuboaren bolumena da.

1 m3
F

m3-aren multiploak ertza metroaren multiploa duten kuboak dira:

1 dekametro kubo (dam3) 1 dam-eko ertza duen kuboa da.
1 hektometro kubo (hm3) 1 hm-eko ertza duen kuboa da.
1 kilometro kubo (km3) 1 km-eko ertza duen kuboa da.

1m
F

1m

m3-aren azpimultiploak ertza metroaren azpimultiploa duten kuboak dira:

1 dezimetro kubo (dm3) 1 dm-eko ertza duen kuboa da.
1 zentimetro kubo (cm3) 1 cm-eko ertza duen kuboa da.
1 milimetro kubo (mm3) 1 mm-eko ertza duen kuboa da.

1m

1 dm3
1 cm3

1 m3

Unitate bakoitza aurreko txikiagoa baino 1.000 aldiz handiagoa da, eta hurrengo handiagoa baino 1.000
aldiz txikiagoa.

dm3

cm3

: 1.000

mm3

m3

: 1.000

1.000

: 1.000

1.000

: 1.000

: 1.000

kubo bakoitzak 1 cm3-eko bolumena badu, kalkulatu irudien bolumenak.

a)

b)

c)

d)

e)

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

dam3

1.000
F

hm3
: 1.000

km3

1.000

1.000

1.000

Osatu.
a) 69 m3 = ............ dm3

e) 53 dam3 = ............ m3

i) 0,38 km3 = ............ hm3

b) 7.209 mm3 = ............ cm3

f) 0,34 cm3 = ............ mm3

j) 901 dm3 = ............ m3

c) 1 hm3 = 1.000 ............

g) 1 m3 = 1.000 ............

k)

d) 1 dm3 = 1.000 ............

h) 1.000.000 mm3 = 1 ............

l) 1.000 ............ = ............ m3

............ = 1.000.000 m3

Ordenatu neurriak, txikienetik handienera (<). Hartu metro kuboa (m3) erreferentzia gisa eta adierazi
metro kubotan neurri guztiak.
5.400 m3 39.291.476 mm3 34 m3 0,23 hm3 0,5 dam3 1.590 dm3 2,01 hm3 6.120.000 cm3

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

383

12

2. HELBURUA

BOLUMEN-, EDUKIERA- ETA MASA-UNITATEEN ARTEKO LOTURA EZARTZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

EDUKIERA-UNITATEAK
Edukiera-unitate nagusia litroa da. Honela idazten da: .
Litroaren multiploak (unitate handiagoak) eta azpimultiploak (unitate txikiagoak) hauek dira:
UNITATE
NAGUSIA

LITROAREN MULTIPLOAK

10.000
mirialitroa
mal

1.000
kilolitroa
kl

100
hektolitroa
hl

10
dekalitroa
dal

litroa

LITROAREN AZPIMULTIPLOAK

0,1
dezilitroa
dl

0,01
zentilitroa
cl

0,001
mililitroa
ml

MASA-UNITATEAK
Masa-unitate nagusiak kilogramoa eta gramoa dira. Honela idazten dira: kg eta g.
Gramoaren multiploak (unitate handiagoak) eta azpimultiploak (unitate txikiagoak) hauek dira:
GRAMOAREN MULTIPLOAK

UNITATE
NAGUSIA

GRAMOAREN AZPIMULTIPLOAK

10.000 g
1.000 g
100 g
10 g
miriagramoa kilogramoa hektogramoa dekagramoa
mag
kg
hg
dag

gramoa
g

0,1 g
0,01 g
0,001 g
dezigramoa zentigramoa miligramoa
dg
cg
mg

Objektu handien masak neurtzeko, unitate hauek erabiltzen dira.

UNITATEAK

SINBOLOA

BALIOKIDETASUNA (kg)

BALIOKIDETASUNA (g)

Tona metrikoa

1.000 kg

1.000.000 g

Kintal metrikoa

100 kg

100.000 g

Osatu edukiera-neurrien baliokidetasun-taula.

kl

hl

dal

dl

cl

ml

1,5
50
0,5
5.600
14

Osatu masa-neurrien baliokidetasun-taulak.

a)

kg

kg

mg

60
75
0,5

384

b)

325
20.000

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

12
3

Andel batean 29 kl 30 hl ur daude, eta beste batean, 31 kl 450 dal ur.

Zeinek du ur gehien?

Erreparatu ibilgailuen masei. Adierazi neurriak kilogramotan eta ordenatu

handienetik txikienera.
a) Bizikleta: 7.500 g.
b) Autoa: 1.150 kg.
c) Kamioneta: 46 q.
d) Furgonetak: 2,3 t.
e) Kamioia: 25,4 t.
1 -eko botila bat ur 1 dm3-ean isuriko dugu, eta zehatz-mehatz sartzen dela ohartuko gara.
1 dm-eko ertza duen kuboaren bolumena 1 litro da, hau da, 1 dm3-en edukiera.
1

1 = 1 dm3
G

1 dm
F

1 ml-eko koilara txiki bat ur 1 cm3-ean isuriko dugu, eta zehatz-mehatz sartzen dela ohartuko gara.
1 cm-eko ertza duen kuboaren bolumena 1 mililitro da, hau da, 1 cm3-en edukiera.

l
m

1 ml = 1 cm3

1 cm3
G

1 cm

Adierazi litrotan.
a) 345 dm3 = ...............

c) 950 cm3 = ...............

e) 23.000 cm3 = ...............

a) 23 = .............. dm3

c) 5 dal = .............. dm3

e) 0,255 kl = .............. dm3

b) 20 dl = .............. dm3

d) 0,35 m3 = .............. dm3

f) 53.780 ml = .............. dm3

b) 200 dal = ...............

6

d) 0,35 m3 = ...............

f) 0,5 dm3 = ...............

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Adierazi dm3-tan.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

385

12
7

Freskagarri-lata batek 33 cl-ko edukiera du; olio-botila batek, 750 ml-koa; eta
xarabe-flasko batek, 150 cm3-ko bolumena. Ordenatu objektu horiek edukiera handienetik
txikienera.

A urtegiak 0,35 hm3-ko bolumena du, eta B urtegiak, 129.000 kl ureko edukiera. Adierazi bi neurriak
litrotan eta alderatu urtegien edukiera.

1 litro ur destilatu (1 dm3 hartzen du) duen ontzi bat balantza batean pisatzean, beste aldean 1 kg-eko
pisu bat jarri behar da, balantza orekatzeko.
1 dm3 ur destilaturen masa 1 kilogramo da.

1 dm3
ur
destilatu

Ur destilatuarentzat:

1 kg = 1

1 kg

1 mililitro ur destilatu (1 cm3 hartzen du) duen ontzi bat balantza batean pisatzean, beste aldean 1 g-eko
pisu bat jarri behar da, balantza orekatzeko.
1 cm3 ur destilaturen masa 1 gramo da.

1 cm3
ur
destilatu

Ur destilatuarentzat:

1 g = 1 cm3

1g

Baliokidetasunen taula
BOLUMEN-UNITATEAK

m3

dm3

cm3

EDUKIERA-UNITATEAK

kl

hl

dal

dl

cl

ml

MASA-UNITATEAK

mag

kg

hg

dag

Ur destilatuarentzat:

386

1 = 1 dm3 = 1 kg

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

12
9

Erantzun galderei.
a) 1 kg-eko zenbat pisu behar dira 3 litro ur dituen ontzi bat orekatzeko? ...............
b) 1 g-eko zenbat pisu behar dira 9 cm3-ko ontzi bat orekatzeko? ...............
c) 1 g-eko zenbat pisu behar dira 0,006 dm3-ko ontzi bat orekatzeko? ...............
d) 1 kg-eko zenbat pisu behar dira 0,2 dal-ko ontzi bat orekatzeko? ...............

10 Adierazi kilogramotan ur destilatuaren kantitate hauek.

a) 345 = ............... kg

c) 0,5 kl = ............... kg

e) 3.000 cm3 = ............... kg

b) 20 dm3 = ............... kg

d) 3,5 kl = ............... kg

f) 0,5 m3 = ............... kg

11 Adierazi gramotan ur destilatuaren bolumen eta edukiera hauek.

a) 43 = ............... g

c) 0,001 kl = ............... g

e) 0,25 cl = ............... g

b) 7 cm3 = ............... g

d) 205 dm3 = ............... g

f) 450 ml = ............... g

12 Ur-andel batean 10.000.000 litro daude. Kalkulatu.

a) Edukiera m3-tan.
b) Edukiera hektolitrotan.

13 Bi ontzitan 15 hl ur daude guztira. Haietako batean 72 dal ur badaude, kalkulatu:

a) Ontzi bakoitzaren edukiera, litrotan.

b) Ontzi bakoitzaren masa, kilogramotan.
c) Hartzen duten bolumena, metro kubotan.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

c) Ur destilatua balitz, zer masa izango luke tonatan eta kilogramotan?

387

12

3. HELBURUA

ZENBAIT GORPUTZ GEOMETRIKOREN BOLUMENA KALKULATZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

ORTOEDRO BATEN BOLUMENA

Ortoedroa prisma bat da, aurpegiak laukizuzenak dituena.

Pospolo-kutxa bat, zapata-kutxa bat, igerileku bat eta ikasgela bat ortoedroak dira, Geometriaren
ikuspegitik.

5 cm
G

8c
m

F
F

m
4c

Kutxa betetzeko, 1 cm3-eko

32 kuboko 5 ilara jarri behar dira
F (8 4) 5 = 160 cm3
guztira

Kutxaren hondoan, 1 cm3-eko 32 kubo

sartzen dira
F 8 4 = 32 cm3

Kutxaren bolumena 160 cm3-koa da, eta 1 cm3-eko 160 kubo ditu.
Ortoedroaren bolumena luzeraren, zabaleraren eta altueraren biderkadura da.

V = cba
c b oinarriaren azalera (AB) denez, esan daiteke ortoedroaren
bolumena oinarriaren azaleraren eta altueraren (a marrazkian, eta h,
formula orokorretan) biderkadura gisa adieraz daitekeela.

a
G

G
F

c
F

V = AB h

Adierazi ortoedroen bolumena, 1 cm3-eko kubo kopuruaren mende.

a)

F G

b)

1 cm

G FG

cm

a)

dm

Kalkulatu ortoedroen bolumena.

F

b)

388

2 dm
6 cm

5 dm

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

12
Kalkulatu ortoedroen bolumena. Adierazi emaitzak cm3-tan eta dm3-tan.
b)

c)

a)

2 cm

2 cm
G

3c
m

F
G

m
2c

2c F
m

m
4c

3 cm
G

4c
m
F

Kalkulatu ortoedroen bolumena.

b)

c)

a)

1 cm
F

m
3c

2,8 cm
6c
m

3c
m

2 cm

4c
m

cm
1,5

F
G

m
1c

cm
1,5

Kalkulatu neurri hauek dituen igerilekuaren bolumena:

Luzera: 15 m
Zabalera: 7 m
F

Sakonera: 1,5 m
G

1,5 m

7m

Kalkulatu ikasgela baten bolumena, jakinik oinarriaren azalera 40 m2-koa eta

altuera 2,5 m-koa direla. Egin marrazki adierazgarri bat.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

15
m

389

12
F

KUBO BATEN BOLUMENA

Kuboa hiru ertzak (luzera, zabalera eta altuera) berdinak dituen ortoedroa da.

Luzera

G
F

b)

Kalkulatu adierazitako ertza duten kuboen bolumena. Egin marrazki adierazgarri bana eta
adierazi emaitza dm3-tan eta m3-tan.
a) Ertza = 5 cm

b) Ertza = 70 dm

Kartoi mehezko kubo bat egin dugu. Ertz guztiak estali ditugu, 240 cm zinta itsaskor erabiliz.
Zer luzera du ertz bakoitzak? Zer bolumen du kuboak?
F

V = a a a = a3

Adierazi kuboen bolumena, 1 cm3-eko kubo kopuruaren mende.

a)

Za
ba F
le
ra

Altuera

390

a
G

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

12

ZILINDRO BATEN BOLUMENA

Behean, bi gorputz geometriko ageri dira: ortoedroa eta zilindroa.
Altuera (h) bera eta azalera bereko oinarriak dituzte.

h = 12 cm
AB Ortoedroa = luzera zabalera = 8 6 = 48 cm2
AB Zilindroa = r 2 = (3,91)2 = 48 cm2

m
6c

3,91 cm
F

8 cm

F G

Azalera bereko oinarriak

Ortoedroa harea finez edo urez bete eta zilindroan husten badugu, zilindroa betetzen duela
ohartuko gara.
Bi gorputzek bolumen bera dute.

VOrtoedroa = VZilindroa = AB h

10 Kalkulatu 5 cm-ko oinarriko erradioa eta 8 cm-ko altuera dituen zilindroaren bolumena.

h
r

11 Kalkulatu zilindro baten bolumena, jakinik oinarriaren azalera 30 cm2-koa eta altuera 12 cm-koa direla.

altuera, 15 cm-koa.

13 Ur-andel batek zilindro forma du. Oinarriko diametroa 1,8 m-koa da, eta altuera, 4,5 m-koa.
F

Kalkulatu andelaren bolumen osoa eta bertan sartzen den litro kopurua.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

12 Kalkulatu zilindro baten bolumena, jakinik oinarria 8 cm-ko diametroa duen zirkulua dela, eta

h
r

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

391

12
F

PIRAMIDE BATEN BOLUMENA

Behean, bi gorputz geometriko ageri dira: ortoedroa eta piramidea.
Altuera bera, h, eta azalera bereko oinarriak dituzte.

Azalera bereko oinarriak

Piramidea harea finez edo urez bete eta prisman husten badugu, prisma betetzeko
zehatz-mehatz 3 piramideren edukia behar dela ohartuko gara.
Piramidearen bolumena hiru aldiz txikiagoa da prismarena baino, hau da, oinarriaren azaleraren eta
altueraren biderkaduraren herena.

VPrisma
A h
= B
3
3

h
G

VPiramidea =

14 Kalkulatu 12 cm-ko altuera duen piramidearen bolumena, oinarria 4 cm-ko aldea duen karratua bada.

15 Kalkulatu piramide baten bolumena, jakinik 9 cm-ko altuera duela, eta oinarria 4 cm-ko luzerako eta

2,5 cm-ko zabalerako laukizuzena dela.

16 Keops piramideak, Egipton, lau angeluko oinarria du. Oinarriko aldea 230 m luze da, eta

altuera, 160 m luze. Kalkulatu bolumen osoa.

392

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

13 Funtzioak
SARRERA

UNITATEAREN LABURPENA

Zenbaki osoak zenbakizko zuzenean nola adierazten

diren abiapuntu hartuta, puntuak planoan nola
adierazi behar diren ikusiko dugu, koordenatuen
pareak erabiliz eta ardatz kartesiarren
sistemak eginez.

Planoan puntuak adierazteko, bi zuzen elkarzutek

osatutako sistema erabiliko dugu, ardatz kartesiarren
sistema izenekoa, hain zuzen ere.

Zenbakizko proportzionaltasuna landu genuenez,

unitate honetan, bi magnituderen loturaren azterketa
egiten jarraituko dugu funtzioen bidez, eta adierazpen
aljebraikoen hizkuntza grafikoaren oinarrizko
kontzeptuak, haien elementuak eta esanahia ikusiko
ditugu, informazioaren eta ikusizko adierazpenaren
azterketaren aurretiazko urrats gisa.
Interpretazio grafikoaren bidez, adierazitako funtzioa
bereiziko dute ikasleek, zer aldagai ageri diren, ardatz
bakoitzeko neurri-unitatea eta nola marraztu den
planoan. Proportzionaltasun-erlazio zuzenak edo
alderantzizkoak betetzen dituzten funtzioak
interpretatzen ere ikasiko dute.

HELBURUAK

Zuzen bertikalari (Y ), ordenatu-ardatza deritzo.

Ardatzek elkar ebakitzen duten puntuari jatorria
deritzo eta ardatz bakoitzeko zero balioa da.
Planoko puntu bakoitzak koordenatuak (a, b)
izeneko zenbakizko bi erreferentzia ditu. Lehen
zenbakia X ardatzeko balioa da, eta bigarrena,
Y ardatzeko balioa.
Balioen pareak balio-taulen bidez adierazten dira
eta planoko puntuei dagozkie.
Balio-taula baten bidez bi magnituderen
kantitateak lot daitezke eta grafiko bidez adierazi
ardatzetan.
Funtzio bat bi magnitude lotzen dituen adierazpen
aljebraikoa da. Magnitude baten (aldagai askea)
balio bakoitzari beste magnitudearen (mendeko
aldagaia) balio bat ematen dio funtzioak.
Funtzioak grafikoki adierazten dira, funtzioak
definitzen dituzten ezaugarriak aztertzeko.

EDUKIAK

PROZEDURAK

1. Ardatz kartesiarren
sistema batean, puntuak
adierazi eta aurkitzea.

Koordenatuen pareak.
Puntuak, ardatz kartesiarren
sisteman.

Puntuak adieraztea, zuzenean

eta planoan.
Puntuak identifikatzea, koordenatuak
abiapuntu hartuta.
Ardatzekiko simetrikoak diren
irudiak lortzea.

2. Balio-taulak
interpretatzea eta
adieraztea.

Balio-taulak.
Magnitudeen arteko lotura.
Grafikoen informazioa.

Balio-taulak osatzea.
Bi magnituderen balio
ordenatuen pareak adieraztea
planoan.
Magnitudeak interpretatzea
planoan.

3. Grafikoak interpretatzea.
Funtzioaren ideia
bereiztea.

Aldagai askea eta

mendekoa.
Funtzio kontzeptua.
Funtzio baten grafikoa.
Zenbait funtzioren
ezaugarriak.

Aldagaiak identifikatzea:
askea eta mendekoa.
Funtzioak grafikoki adieraztea.
Proportzionaltasun zuzeneko eta
alderantzizkoko funtzioak
identifikatzea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Garrantzitsua da ikasleek behar bezala bereganatzea

nola adierazi behar diren zenbakien pareak. Lehen
balioak ardatz horizontaleko (X ) balioa adierazi behar
du, eta bigarrenak, ardatz bertikaleko (Y ) balioa.
Balio-taulen bidez nola adierazten diren eta planoko
grafikoaren esanahia ere bereganatu behar dute.

Zuzen horizontalari (X ), abzisa-ardatza deritzo.

393

13

1. HELBURUA

ARDATZ KARTESIARREN SISTEMA BATEAN, PUNTUAK ADIERAZI ETA AURKITZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

ZENBAKIZKO ZUZENEAN ZENBAKI OSOAK ADIERAZTEA

r zuzenean O jatorria adieraziko dugu, zero balioa, 0, alegia.
Zeroren eskuinean zenbaki positiboak idatziko ditugu, eta ezkerrean, zenbaki oso negatiboak, zenbaki
guztien arteko distantzia bera dela.

144444444424444444443

+1

+2

Zenbaki oso negatiboak

+3

+4

+5

+6

+7

144444444424444444443
Zenbaki oso positiboak

2, +2, 5, +5, 8, +8, 10, +10 zenbakiak emanda:

a) Adierazi zenbakizko zuzenean.
b) Zein dago jatorritik hurbilena? Eta urrunena?

ARDATZ KARTESIARRAK PLANOAN

Planoan puntuak adierazteko, bi zuzen elkarzutek osatutako sistema erabiliko dugu, ardatz kartesiarren
sistema izenekoa.
X zuzenean edo abzisa-ardatzean zenbaki osoak horizontalean adierazten dira.
Y zuzenean edo ordenatu-ardatzean zenbaki osoak bertikalean adierazten dira.
Biak gurutzatzen diren puntuari jatorria deritzo eta zero balioa, 0, da zuzen bakoitzean.
Planoko puntu bakoitzak koordenatuak izeneko zenbakizko bi erreferentzia ditu.
Lehen zenbakia x koordenatuarena da.
Bigarren zenbakia y koordenatuarena da.
7

6
Ordenatu-ardatza

4
3

2
1

(+2, +4)

+2

+4

(+3, 5)

+3

(4, 3)

(5, +2)

+2

Abzisa-ardatza

4
5

Y ARD.

O
7 6 5 4 3 2 1
1

PUNTUA KOORDENATUAK X ARD.

Jatorria

6
7

394

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

13
2

Osatu taula eta adierazi puntuak ardatz kartesiarren sistema batean.

7

6
5
4

PUNTUA KOORDENATUAK X ARD.

(2, 4)

(+3, +6)

(+5, 3)

(1, +7)

(+4, 0)

(4, 0)

2
1

7 6 5 4 3 2 1
1

2
3
4

Y ARD.

5
6
7

Erreparatu ardatz kartesiarreko puntuei eta osatu taula.

7

PUNTUA KOORDENATUAK X ARD.

Y ARD.

(+2, 6)

1
7 6 5 4 3 2 1
1

D
7

E
F

4
6

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

395

13
4

Adierazi puntu hauek ardatz kartesiarren sistema batean: A (0, +3); B (+2, 2);
C (+6, 1); D (4, 4); E (5, 0); F (3, +5).

Erreparatu alboko irudiari.

a) Adierazi A, B, C eta D
erpinen koordenatuak.

b) Adierazi irudi simetrikoaren

erpinen koordenatuak: A, B, C eta D.

Y
A

4
3
2

PUNTUA KOORDENATUAK PUNTUA KOORDENATUAK

1
7 6 5 4 3 2 1
1

2
3
4
5
6
7

396

Aurreko ariketari dagokionez, marraztu beste bi koadranteetako irudi simetrikoak eta adierazi
haien erpinen planoko koordenatuak.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

X
7

2. HELBURUA

13

BALIO-TAULAK INTERPRETATZEA ETA ADIERAZTEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

BALIO-TAULAK ETA PUNTUAK ARDATZ KARTESIARRETAN

Zenbakien pareak balioen pareen bidez adieraz daitezke, taula horizontalak edo bertikalak erabiliz.
Taula bateko balioen pare bakoitza planoko puntu bat da, eta alderantziz.
Planoko puntu bakoitzari balio ordenatuen pare bat dagokio:
a) Lehen ilara edo zutabea ardatz horizontaleko, X ardatzeko, zenbakizko balioari dagokio.
b) Bigarren ilara edo zutabea ardatz bertikaleko, Y ardatzeko, zenbakizko balioari dagokio.

ADIBIDEA
7

Osatu taula eta adierazi balioen

pareak.
(2, 3), (2, 5), (3, 6), (1, 5), (0, 4)

6
5
4

X ARD.

Y ARD.

7 6 5 4 3 2 1
1

5
6

Osatu taulan ageri diren balioen pareak eta adierazi ardatz kartesiarren
sistema batean.
Balioen pareak:

.......................................................................................................
7

X ARD.

Y ARD.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

6
5
4
3
2
1
7 6 5 4 3 2 1
1

X
1

2
3
4

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

397

13
2

Osatu beheko pare ordenatuen balio-taula eta adierazi puntuak ardatz kartesiarren
sistema batean.
(0, 4), (5, 5), (2, 2), (3, 6), (7, 0), (4, 0), (6, 6)

Taula baten bidez bi magnituderen kantitateak lot daitezke.

ADIBIDEA
Zaku bat azukrek 2 kilogramoko pisua du; 2 zaku azukrek, 4 kilogramokoa; 3 zaku azukrek,
6 kilogramokoa...
Bi magnitudeen balio-taula osatuko dugu.
ZAKUAK

PISUA (kg)

10

12

Ardatz-sistema batean ere adieraz daiteke informazio hori.

Y
13

Adierazi aurreko adibideko balioak

ardatz-sistema batean.

12

X ardatzean, zakuak magnitudearen

balioak adieraziko ditugu.

11
10

Y ardatzean, pisua (kg-tan) magnitudearen

balioak adieraziko ditugu.
Pisua (kg)

9
8
7
6
5
4
3
2
1
1

398

5
6
Zakuak

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

10 X

13
4

Hona hemen ikasle batzuen altuerak (cm-tan): Andoni, 150 cm; Ane, 160 cm; Jon, 170 cm;
Miren, 140 cm; Aitor, 120 cm; Saioa, 130 cm; eta Elene, 160 cm. Osatu balioen pareen taula
eta adierazi balioak ardatz-sistema batean. (Altueraren balioak 100en hasi eta 10naka
handitu behar dira).
a) Zein ikasle da altuena?
b) Zein ikasle da baxuena?
c) Ba al dago altuera bereko ikaslerik?

Grafikoek magnitudeei eta planoan har ditzaketen balioei buruzko informazioa ematen dute.

Hona hemen urteko hiletako batez besteko tenperaturak (C-tan): urtarrila, 6 C; otsaila, 8 C;
martxoa, 10 C; apirila, 16 C; maiatza, 18 C; ekaina, 22 C; uztaila, 30 C; abuztua, 36 C;
iraila, 26 C; urria, 16 C; azaroa, 12 C; eta abendua, 8 C.
a) Osatu magnitudeen balio-taula.
b) Adierazi balioen pareak ardatz kartesiarren sistema batean.
c) Egin datuen interpretazioa: hilik hotzena, hilik beroena, tenperatura bereko hilak,
hilen arteko tenperatura-alderik handienak, etab.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

399

13

3. HELBURUA

GRAFIKOAK INTERPRETATZEA. FUNTZIOAREN IDEIA BEREIZTEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

ALDAGAIAK ETA GRAFIKOAK

Balio-tauletan bi magnitude erlazionatzen dira. Magnitude horiei
aldagaiak deritze, zenbait balio hartzen dituztelako.
(a, b), (c, d ), (e, f ) eta (g, h) balioen pareetan, bigarren balioa lehen
balioaren mendekoa da:
a, c, e eta g aldagai askeak dira; balioa aurrez finkatzen da eta
x letraren bidez adierazten da.
b, d, f eta h mendeko aldagaiak dira; balioa x-ren balioaren mendekoa
da eta y letraren bidez adierazten da.
Balioak ardatz-sistema batean adierazi eta puntuak elkartzen baditugu,
grafikoa lortuko dugu:
Aldagai askea (x) abzisa-ardatzean edo ardatz horizontalean idazten da.
Mendeko aldagaia (y) ordenatu-ardatzean edo ardatz bertikalean idazten da.

ADIBIDEA
Kilo bat marrubik 3 balio du.
a) Magnitudeak: pisua (kg) eta prezioa ().
b) Aldagai askea: pisua (kg) (aurrez finkatzen da).
c) Mendeko aldagaia: prezioa () (kilo kopuruaren araberakoa).
d) Balio-taula:
PISUA (kg)
1
2
3
PREZIOA ()

Aurreko adibidea hartuta:

12

15

a) Adierazi balioen pareak

alboko ardatz-sisteman.

Prezioa ()

b) Elkartu puntuak. Zer lortu duzu?

400

Pisua (kg)

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

13
2

Denda batean, 1 metro oihalek 4 balio du.

Zenbat balioko dute 2, 3, 4, 5 eta 6 metro oihalek?

a) Idatzi magnitudeen
balio-taula.
b) Adierazi zein den aldagai askea eta
zein mendeko aldagaia.
c) Adierazi balioak ardatz-sistema batean
eta egin dagokion grafikoa.

Hona hemen futbol-talde baten sailkapena txapelketa batean:

JARDUNALDIA (x)

1.a

2.a

3.a

4.a

5.a

6.a

7.a

8.a

9.a

10.a 11.a 12.a

POSTUA (y)

4.a

5.a

3.a

7.a

8.a

5.a

9.a

10.a

8.a

6.a

4.a

2.a

a) Adierazi balioak ardatz-sistema batean.

b) Zein jardunalditan izan du posturik onena?
c) Eta posturik txarrena?
EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Y
10.a
9.a
8.a
7.a
Postua

6.a
5.a
4.a
3.a
2.a
1.a

X
1.a

2.a

3.a

4.a

5.a

6.a
7.a
Jardunaldia

8.a

9.a

10.a

11.a

12.a

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

401

13
4

Leku jakin batean iaz izan zituzten batez besteko tenperaturak beheko balio-taulan
ageri dira.
Urtarrila Otsaila Martxoa Apirila Maiatza Ekaina Uztaila Abuztua Iraila

HILA

TENPERATURA (C)

12

18

22

26

32

34

26

Urria
14

Azaroa Abendua
10

a) Adierazi balioak ardatz-sistema batean eta marraztu dagokion grafikoa.

b) Adierazi zein den aldagai askea eta zein mendeko aldagaia.
c) Zein hiletan izan zen batez besteko tenperaturarik baxuena?
d) Eta batez besteko tenperatura altuena?

FUNTZIO KONTZEPTUA
Aurreko ariketetan, futbol-taldearen postuari dagozkion balioak eta batez besteko tenperaturari
buruzkoak futboleko jardunaldi bakoitzeko eta urteko hil bakoitzeko balioen mende daude, hurrenez hurren.
y-ren balioa x-k hartzen duen balioaren mende dago. Bi magnituderen arteko erlazioa adierazpen
aljebraiko baten bidez idatz daiteke, hau da, letrak, zenbakiak eta ikur aritmetikoak konbinatuz.
Aldagai askearen (x) balio bakoitzari mendeko aldagaiaren (y) balio bakar bat
dagokio.
Esate baterako, 3x + 1 adierazpen aljebraikoan, x aldagaiari zenbakizko balioak ematen zaizkion
bakoitzean, haien mendeko beste zenbakizko balio batzuk lortuko dira: bider hiru egin eta bat batu.
Honela adierazten da: y = 3x + 1
3x + 1 adierazpenean:

402

x-REN BALIOA

LORTUTAKO BALIOA

x (balioa)

y (balioa)

30 + 1 = 0 + 1 = 1

31 + 1 = 3 + 1 = 4

32 + 1 = 6 + 1 = 7

3 (1) + 1 = 3 +1 = 2

3 (2) + 1 = 6 + 1 = 5

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

13
5

Egin funtzio bakoitzaren balio-taula.

a) y = x + 2
x

0
1

c) y = 2x 1
x

e) y = 2x + 1

0
3
1

2
2
Adibidea: x = 1
y=1+2=3
b) y = 3x
x

Adibidea: x = 1
y=21+1=2+1=3

d) y = 2 x

f) y = x 5

Adierazi funtzioak grafiko bidez: kalkulatu balioen pareak taula baten bidez eta elkartu
ardatz kartesiarren sisteman lortutako puntuak.
a) y = x 1
x

6
5

X
7 6 5 4 3 2 1
1

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Adibidea: x = 1
y = 2 (1) 1 = 2 1 = 3

2
3
4
5

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

403

13
b) y = 2x 2
x

6
5
4
3
2
1

X
7 6 5 4 3 2 1
1

2
3
4
5

c) y = 2x + 2
x

6
5
4
3
2
1

X
7 6 5 4 3 2 1
1
2
3
4
5

d) y = 3x + 5
x

6
5
4
3
2
1

X
7 6 5 4 3 2 1
1
2
3
4
5

404

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

13
FUNTZIOEN EZAUGARRIAK
Funtzioak grafikoen bidez adieraztean, zenbait ezaugarriz ohar gaitezke.
Gorakorrak izan daitezke: aldagai askea handitzean mendeko aldagaia ere handitu egiten bada,
grafikoak gora egiten du.
Beherakorrak izan daitezke: aldagai askea handitzean mendeko aldagaia txikitu egiten bada,
grafikoak behera egiten du.
Proportzionaltasun zuzeneko funtzio baten grafikoak bi magnitude zuzenki proportzional lotzen ditu eta
jatorritik, (0, 0) puntutik, igarotzen den lerro zuzen bat da.
Alderantzizko proportzionaltasuneko funtzio baten grafikoak bi magnitude alderantziz proportzional lotzen
ditu eta jatorritik igarotzen ez den lerro kurbatu bat da.

Kilogramo bat arrainek 2 balio du eta haren funtzioa y = 2x adierazpenak definitzen du.
a) Egin balio-taula bat, eta adierazi 2, 3, 4, 5 eta 6 kg arrainen prezioak.
b) Adierazi balioak ardatz-sistema batean eta marraztu lortutako grafikoa.
c) Deskribatu grafikoaren ezaugarriren bat.

Kamioi batek 120 km-ko distantzia egin du. Abiadura handitu eta gehienez
80 km/h-koa lortuz gero, denbora gutxiago beharko du distantzia bera egiten.
Kamioiak behar duen denbora (y) eta abiadura (x) lotzen dituen funtzioaren
120
adierazpena hau da: y =
.
x
a) Egin abiadura (km/h-tan) hauen balio-taula bat: 40, 65, 70 eta 80.
b) Adierazi balioak ardatz-sistema batean eta marraztu lortutako grafikoa.
c) Deskribatu grafikoaren ezaugarriren bat.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

405

13
9

Laukizuzen baten oinarria 5 m-koa da, eta altuera, x.

a) Laukizuzenaren azaleraren adierazpena hau da: .........................
b) Egin altuera (m-tan) hauen balio-taula: 2, 3, 4, 5 eta 6.
c) Adierazi balioak ardatz-sistema batean eta elkartu puntuak.
d) Deskribatu grafikoaren ezaugarriren bat.

10 Beheko balio-taulan, baso bat esneren tenperaturaren bilakaera ageri da

denbora pasatu ahala.

DENBORA
(min)

TENPERATURA
(C)

a) Adierazi funtzioa ardatz-sistema batean.

90

c) Deskribatu funtzioaren ezaugarriren bat.

80

70

60

12

50

15

40

b) Kalkulatu tenperaturaren balioa 18. minutuan.

18

406

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

14 Estatistika
SARRERA

UNITATEAREN LABURPENA

Unitate honen helburua datuen interpretazioa

ikasleei hurbiltzea da; horretarako, ikasleek beraiek
haien ikaskideei zuzendutako inkestak eta
galderak presta ditzakete. Dagoeneko egituratuta
eta deskribatuta dauden ariketak planteatuko
ditugu. Hala eta guztiz ere, komeni da
ikasleei antzeko egoerak deskribatzea:
datuen zenbaketa, datuak biltzea, taulak
eta grafikoak egitea, zentralizazio-neurri
nagusiak kalkulatzea eta azken
interpretazioa.

Estatistikaren bidez, gertakari bati buruzko

zenbait datu bildu, elkartu eta interpretatuko
ditugu.

Landutako kontzeptuen antzekoak edo hurbilekoak

diren baliabideak erabiltzea gomendatzen dugu: grafiko
estatistiko errazak (biztanleria, salmentak) dituzten
prentsa-artikuluak eta probabilitatearekin lotutako
materialak (kubileteak, dadoak, kartak, bolak, etab.).

Datu estatistikoak tauletan biltzen dira, eta

haietan islatzen da datu bakoitzaren maiztasuna.
Datu baten maiztasun absolutua datua ageri den
aldi kopurua da. Maiztasun absolutu guztien batura
datu kopuru osoa da.
Datu baten maiztasun erlatiboa maiztasun
absolutuaren eta datu kopuru osoaren zatidura da.
Maiztasun erlatibo guztien batura 1 da.
Datu estatistikoak grafiko bidez adierazten dira.
Gehien erabiltzen diren grafikoak hauek dira:
barra-diagrama, maiztasun-poligonoa eta
sektore-diagrama.

HELBURUAK

EDUKIAK

PROZEDURAK

1. Maiztasun-taulak
interpretatzea eta egitea.

Datu estatistikoak.
Maiztasun-taulak. Maiztasun
absolutua eta erlatiboa.

Datu estatistikoak zenbatzea.

Maiztasun-taulak
egitea.

2. Grafikoak egitea,
datu multzo bat
adierazteko.

Grafiko estatistikoak:
barra-diagrama,
maiztasun-poligonoa eta
sektore-diagrama.

Grafikoak egitea, maiztasun-taulak

abiapuntu hartuta.
Grafikoak interpretatzea.

3. Zentralizazio-neurri
nagusiak
kalkulatzea.

Datu multzo baten batez

bestekoa, mediana eta moda.

Datu segida bat abiapuntu hartuta,

neurri estatistikoak kalkulatzea.
Problemak ebaztea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Datu segida bat interpretatzeko, neurri

estatistikoak kalkulatzen dira. Neurri estatistiko
nagusiak batez bestekoa, mediana
eta moda dira.

407

14

1. HELBURUA

MAIZTASUN-TAULAK INTERPRETATZEA ETA EGITEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

Zenbait datu bildu edo galdera baten erantzunak idazten baditugu, datuak taula batean idazten
ditugu, aztertzeko, antolatzeko eta zenbait iritzi nahiz ondorioz adierazteko. Datu horiei
datu estatistikoak deritze, eta ikerketa horiek egiteko ardura duen zientziari, Estatistika.

ADIBIDEA
24 ikasleko DBH 2ko gela batean, nota hauek atera dituzte Hizkuntzan: 4, 6, 7, 3, 6, 8, 5, 9, 2, 7, 5, 8,
7, 5, 4, 7, 8, 4, 6, 5, 8, 7, 3 eta 10.

MAIZTASUN
ABSOLUTUA

MAIZTASUN
ERLATIBOA

NOTAK

ZENBAKETA

1/24

II

2/24

III

3/24

IIII

4/24

III

3/24

IIII

5/24

IIII

4/24

1/24

10

1/24

24

24/24 = 1

Maiztasun absolutua
Datua ageri den aldi kopurua da.
Maiztasun erlatiboa
Maiztasun erlatiboa maiztasun absolutua
zati datu kopuru osoa da, eta datuaren
erlazioa adierazten du datu multzo
osoarekiko.
Maiztasun absolutuen batura datu
kopuru osoa da: 1 + 2 + 3 +
+ 4 + 3 + 5 + 4 + 1 + 1 = 24
Maiztasun erlatiboen batura
bat da.
1
2
3
4
3
5
+
+
+
+
+
+
24
24
24
24
24
24
4
1
1
24
+
+
+
=
=1
24
24
24
24

Zer adin (urteak) duten galdetu diegu DBHko lehen zikloko 50 ikasleri eta datu hauek lortu
ditugu: 12, 13, 12, 14, 13, 15, 13, 12, 14, 15, 13, 12, 14, 15, 13, 12, 16, 14, 15, 13, 14, 15, 12,
16, 12, 14, 15, 13, 12, 13, 15, 16, 14, 15, 13, 14, 15, 15, 13, 14, 15, 12, 16, 12, 13, 12, 14, 15,
13 eta 12. Osatu taula.
a) Batu maiztasun absolutu guztiak.

ADINAK

ZENBAKETA

b) Batu maiztasun erlatibo guztiak.

c) Zein da gehien ageri den adina?

12

d) Zein da gutxien ageri den adina?

13

MAIZTASUN
ABSOLUTUA

MAIZTASUN
ERLATIBOA

14
15
16
Guztira

408

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

14
2

Abenduko eguneroko batez besteko tenperaturak (C-tan) hauek izan dira:

+11, 2, +8, +2, 1, +6, +8, +4, +8, +9, +2, +6, +2, +4, +8, 1,
+9, +6, +9, +6, +8, +4, +8, 2, +4, 1, 2, +1, +6, +2, +8
Osatu taula.
TENPERATURA
(C)

ZENBAKETA

MAIZTASUN
ABSOLUTUA

MAIZTASUN
ERLATIBOA

1
2
+1

Guztira
3

Partxiseko dado bat 40 aldiz jaurti eta emaitza hauek lortu ditugu:
6, 1, 5, 3, 4, 1, 2, 3, 5, 4, 6, 4, 3, 4, 1, 2, 3, 5, 4, 6,
1, 4, 3, 5, 2, 1, 2, 4, 6, 3, 5, 4, 1, 2, 3, 5, 4, 6, 2, 3
a) Egin zenbaketa, osatu datuen taula bat, eta kalkulatu maiztasun absolutuak, maiztasun erlatiboak
eta guztizkoak.

Anderrek behean ageri diren datuak bildu ditu. Datuek gelako ikaskideen neba-arreba kopuruak
adierazten dituzte.
4, 1, 0, 1, 2, 3, 4, 1, 0, 3, 2, 1, 3, 2, 1, 6, 5, 1, 2, 2, 1, 2, 3, 4
a) Idatzi zenbaketa, maiztasun absolutuak, maiztasun erlatiboak eta guztizkoak, taula batean.
b) Zein da gehien ageri den balioa?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

b) Zein da gehien ageri den balioa?

409

14
Zenbaitetan, bildutako datuak ez dira zenbakizkoak izaten, balio kualitatiboak baizik, hau da,
zenbakiak ez diren ezaugarriak edo balioak biltzen dira, kualitateak, alegia.

Naiarak zer musika mota duten gustukoen galdetu die DBH 2ko A, B eta C ikasgeletako ikasleei. Datuak
beheko taulan idatzi ditu. Osatu taula.

MUSIKA MOTA

MAIZTASUN
ABSOLUTUA

Rocka

MAIZTASUN
ERLATIBOA

16
21
75

Popa
Bakalaoa
Teknoa

18
9
75

Melodikoa
Guztira

75

DBHko 2. mailako A eta B ikasgeletako 44 ikasleei zein urtarotan jaio ziren

galdetu zaie.
Udaberria adierazteko B letra erabiliko dugu; uda adierazteko, U; udazkena adierazteko, A; eta negua
adierazteko, N. Emaitza hauek idatzi ditugu:
B, N, U, N, A, B, U, A, U, A, N, U, N, A, B, U, A, U, A, N, U, B,
U, A, A, N, B, B, U, U, A, N, B, U, A, N, N, B, U, A, U, A, N, B
Osatu taula.

URTAROA

ZENBAKETA

MAIZTASUN
ABSOLUTUA

MAIZTASUN
ERLATIBOA

Udaberria - B
Uda - U
Udazkena - A
Negua - N
Guztira

410

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

2. HELBURUA

14

GRAFIKOAK EGITEA, DATU MULTZO BAT ADIERAZTEKO

IZENA:

MAILA:

DATA:

Datu estatistikoak grafikoen bidez adierazten dira, bildutako informazioa erakusteko eta interpretatzeko
egokiak baitira. Hona hemen grafiko garrantzitsuenak: barra-diagrama, maiztasun-poligonoa eta
sektore-diagrama.

BARRA-DIAGRAMA
Barra-diagrama egiteko ardatz-sistema bat erabili behar da. Ardatz horizontalean datuak adierazten dira,
eta ardatz bertikalean, maiztasun absolutuak.
Datu bakoitzari dagokion maiztasuna barra baten bidez adierazten da. Batzuetan, maiztasuna barraren
gainean idazten da.

ADIBIDEA
DBH 2ko ikasleen kirol gustukoenak hauek dira:
KIROLAK

Futbola

Saskibaloia

Tenisa

Atletismoa

Eskubaloia

10

14

12

MAIZTASUNA

DBH 2ko ikasleen kirol gustukoenak

18
Maiztasun absolutuak

16

14

14
12
10

12
10
8

6
4
2
0
Futbola

Saskibaloia

Tenisa

Atletismoa

Eskubaloia

DBHko 2. mailako ikasleen artean inkesta bat egin da. Zer telebista-programa dituzten
gustukoenak galdetu zaie eta taulan ageri diren emaitzak lortu dira. Adierazi
barra-diagrama baten bidez.
TELEBISTA-PROGRAMA
MAIZTASUN ABSOLUTUA

Kirolak

Musikalak

Kulturalak

Filmak

Lehiaketak

16

10

12

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Kirolak

411

14
2

Hona hemen kirol-lehiaketetan parte hartzen duten DBHko 24 ikasleren adinak (urtetan):
16, 14, 15, 13, 14, 15, 12, 16, 12, 13, 12, 14, 13, 15, 13,
12, 14, 15, 13, 12, 14, 15, 13, 12
a) Egin maiztasun-taula bat.
b) Adierazi datuak barra-diagrama batean.

25 ikasleko gela batean, inkesta bat egin dugu, bakoitzak zenbat neba-arreba dituen jakiteko.
Hona hemen emaitzak:
0, 1, 3, 4, 2, 2, 1, 4, 5, 2, 0, 1, 1, 3, 2, 2, 4, 3, 2, 6, 0, 1, 2, 3, 2
a) Egin maiztasun-taula bat.
b) Adierazi datuak barra-diagrama batean.

412

Partxiseko dado bat 100 aldiz jaurti dugu. Lortutako emaitzak beheko taulan ageri dira.
Adierazi barra-diagrama batean.

AURPEGIAK

MAIZTASUN
ABSOLUTUA

12

14

16

18

20

20

Guztira

100

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

14
MAIZTASUN-POLIGONOA
Barra-diagrama oinarri hartuta egiten da.
Barra-diagrama bat egin, barren goiko muturrak elkartu eta maiztasun-poligonoa izeneko
lerro poligonal bat lortuko dugu.

ADIBIDEA
Hona hemen DBH 2ko ikasleen neba-arreba kopurua:
DBH 2ko ikasleen neba-arreba kopurua
18

MAIZTASUNA

10

14

12

16
Maiztasun absolutuak

KIROLA

14
12
10
8
6
4
2
0
0

Neba-arreba kopurua

Ikasgela bateko ikasleek nota hauek atera dituzte Matematikan:

NOTA

MAIZTASUNA

Gutxiegi

Nahiko

Ongi

Oso ongi

Bikain

Adierazi datuak maiztasun-poligono baten bidez.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

413

14
6

Hona hemen kontzesionario bateko azken hileko salmentak:

AUTOAK

DEPORTIBOAK

OROTARIKOAK

FAMILIARRAK

INDUSTRIALAK

BESTE BATZUK

60

10

35

40

Adierazi datuak maiztasun-poligono baten bidez.

Poligonoaren barrak ezabatuz gero, lerro-grafiko bat lortzen da. Puntu lodiak erabiltzen dira, maiztasunak
behar bezala nabarmentzeko.

ADIBIDEA
Aurreko adibidean, honela geratuko
litzateke grafikoa:

DBH 2ko ikasleen kirol gustukoenak

18
Maiztasun absolutuak

16
14
12
10
8
6
4
2
0
Futbola

Saskibaloia

Atletismoa

Tenisa

Eskubaloia

Kirolak

Karmelek eta Naiarak idatziz jaso dituzte ikasturte osoan zehar ikastetxean izandako tenperaturak (C-tan).
Lortutako emaitzak taulan ageri dira.
IRAILA

URRIA

AZAROA

ABENDUA

URTAR.

20

14

12

10

OTSAILA MARTXOA

10

14

APIRILA

MAIATZA

EKAINA

18

20

24

Egin taulako datuen lerro-grafikoa.

414

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

14
8

Lehen 12 jardunaldietan, saskibaloi-talde batek sailkapenean izan dituen postuak hauek dira:
3.a, 5.a, 2.a, 1.a, 3.a, 4.a, 2.a, 5.a, 3.a, 2.a, 4.a eta 2.a.
a) Egin maiztasun-taula bat, datuak
kontuan hartuta.
5

POSTUA

ALDI KOPURUA

1.a

2.a

4
3
2
1

3.a
4.a
5.a

Aldi kopurua

b) Egin lerro-grafikoa.

1.a

2.a

3.a

4.a

5.a

Postua

SEKTORE-DIAGRAMA
Datuak zirkulu batean adierazten dira. Sektore bakoitzak aldagaiaren balio bat adierazten du. Sektore zirkular
bakoitzaren angelua datu bakoitzaren maiztasun absolutuaren proportzionala da.

ADIBIDEA
Hona hemen 40 ikasleren kirol gustukoenak:
Kirol gustukoenak

Tenisa

6
10

Eskubaloia

Futbola

12

Atletismoa

Guztira

Eskubaloia

Atletismoa

Saskibaloia

Tenisa

40

Sektore bakoitzari dagokion angelua kalkulatzeko, beheko prozedurari jarraituko diogu.

Zirkulu osoa, 360, maiztasun absolutu
adina zatitan banatuko dugu: 40 zatitan;
emaitza maiztasun absolutu bakoitzaz
biderkatu, eta garraiagailua erabiliz,
sektore zirkular bakoitza kalkulatuko dugu.

Futbola

Zati bakoitzari 360 : 40 = 9 dagozkio.

Tenisa

Osatu taula.

KIROLA

MAIZTASUNA SEKT. ZIRKULARRA ()

9 8 = 72

12

9 12 = ......

9 ...... = ......

Atletismoa

10

9 ...... = ......

Eskubaloia

Saskibaloia

Guztira

40

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

Saskibaloia

Futbola

MAIZTASUNA

KIROLA

9 4 = 36

........

= 360

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

415

14
10 90 familiak taulan ageri dena aukeratu dute oporretarako.

HELMUGA

MAIZTASUN
ABSOLUTUA

Hondartza

26

Mendia

22

Landa-turismoa

18

Zirkuituak

10

Atzerria

Bestelakoak

Guztira

90

SEKTORE ZIRKULARRA

360 : 90 = .......

360

Osatu taula eta adierazi datuak sektore-diagrama batean.

11 360 familiari telebista-kate gustukoena zein duten galdetu diegu. Erantzunak taulan ageri dira.

Adierazi diagrama-sektore batean.

TELEBISTA-KATEA

MAIZTASUN
ABSOLUTUA

TVE7

120

La 3

20

Autonomikoak

45

Antena 4

35

Tele 2

80

La Quinta

60

Guztira

SEKTORE ZIRKULARRA

360 : 360 = .......

360

360

12 Taulan, DBH 2ko 24 ikasleen neba-arreba kopuruak ageri dira.

Adierazi datuak sektore-diagrama batean.

NEBA-ARREBA
KOPURUA

416

MAIZTASUN
ABSOLUTUA

5 edo gehiago

Guztira

24

SEKTORE ZIRKULARRA

360 : 24 = .......

360

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

3. HELBURUA

14

ZENTRALIZAZIO-NEURRI NAGUSIAK KALKULATZEA

IZENA:

MAILA:

DATA:

BATEZ BESTEKO ARITMETIKOA

Datu multzo baten batez besteko aritmetikoa datuak adierazten dituen batez besteko balioa da. Datu
multzoko balio txikienaren eta handienaren artean dagoen zenbakizko balio bat da. Gerta daiteke
datu bakar baten berdina ez izatea, bai eta zenbaki hamartarra izatea ere.
Datu kuantitatiboak (kantitateak) baditugu soilik kalkula daiteke. Honela idazten da: x.
Batez besteko aritmetikoa kalkulatzea
Datu guztien batura zati datu kopuru osoa egin behar da, batez besteko aritmetikoa kalkulatzeko.
Datuak taula batean ageri badira, maiztasun absolutuekin batera, datu bakoitza bider maiztasuna egin,
biderkadura guztiak batu eta datu kopuru osoaz zatitu behar da.

ADIBIDEA
Hona hemen DBHko 24 ikasleren altuera (cm-tan): 160, 168, 164, 170, 162, 166, 172, 168, 164,
162, 160, 168, 170, 160, 162, 164, 160, 170, 160, 164, 168, 162, 160, 160. Zenbatekoa da
ikasleen batez besteko altuera?
1.120 + 648 + 656 + 166 + 672 + 510 + 172
3.944
=
= 164, 33 cm
x =
24
24
MAIZTASUN
ABSOLUTUA

DATUAK BIDER
MAIZT. ABSOLUTUA

164,33 cm da batez besteko aritmetikoa.

Batez bestekoak ikasleen batez besteko
altuera adierazten du.

160

1.120

162

1.648

Balio txikienaren eta handienaren

artean dago: 160 cm eta 172 cm.

164

1.656

166

1.166

Ez da balio bakar baten berdina eta

zenbaki hamartarra da.

168

1.672

170

1.510

172

1.172

Guztira

24

3.944

Hona hemen saskibaloiko bost jokalariren pisuak (kg-tan): 54, 58, 62, 60 eta 56.
Kalkulatu batez besteko pisua.
54 + 58 + .....................................
x =  =
5

Loreak nota hauek atera ditu Historiako lau azterketatan: 6,5; 5,75; 7,25 eta 7.
Kalkulatu batez besteko nota.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

EGOKITZAPEN KURRIKULARRA

ALTUERA

417

14
3

Irailean jasotako tenperaturak (C-tan) hauek izan dira:

18, 19, 22, 16, 21, 20, 19, 18, 17, 22, 21, 23, 25, 19, 20, 19,
22, 21, 20, 24, 23, 21, 19, 4, 23, 19, 18, 19, 20, 21
Kalkulatu iraileko batez besteko tenperatura.

MEDIANA ETA MODA

Datu multzo baten mediana datuen balio zentrala da.
Datu kopurua bakoitia bada, datuak ordenatu ondoren, mediana erdiko balioa da.
Datu kopurua bikoitia bada, datuak ordenatu ondoren, mediana erdiko bi balioen baturaerdia da.
Datu multzo baten moda gehien ageri den balioa da, hau da, maiztasun absolutu handiena
duena. Moda kopurua hauetako bat da: bat, bat baino gehiago edo bat ere ez.

ADIBIDEA
7 ikaslek Matematikan ateratako notak hauek dira:
6, 7, 5, 8, 7, 4, 3
Kalkulatu mediana eta moda.
Mediana:
3-4-5-6-7-7-8
6 erdiko balioa eta mediana da.
Moda:
7 da maiztasun handieneko balioa (2 aldiz ageri da)
eta moda da.

418

DATUAK

MAIZT. ABSOLUTUA

Aurreko adibideko datuak kontuan hartuta, beste ikasle baten nota erantsiko dugu: 9.
Kalkulatu orain noten mediana eta moda.

Lagun talde baten adinak (urtetan) hauek dira: 16, 15, 17, 15, 17, 14, 15 eta 16.
Kalkulatu mediana eta moda.

Kalkulatu 3. ariketako datuen mediana eta moda.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

1 Zenbaki osoak
SARRERA

AURRETIKO EZAGUTZAK

Unitate honetan, zenbaki osoak landuko ditugu.

Aurreko ikasturtean ere aztertu zituzten ikasleek,
eta horregatik, badute haien berri. Dena den,
ez da erraza zenbaki osoak erabiltzea.
Eragiketa batzuen eta besteen zeinuen arauak
nahasten dituzte, eta ez dituzte behar bezala
aplikatzen. Behar bezala azpimarratu beharreko kontua
da, Matematikan etengabe erabiltzen baitira zenbaki
osoak. Horretarako, ariketa asko egin behar dira;
batik bat, eragiketak parentesiekin eta kortxeteekin
konbinatzen dituzten ariketak.

Unitate hau aurreko mailarekin lotuta dago.

Beraz, ikasitako edukiak eta prozedurak funtsezkoak
dira; batik bat, multiplo, zatitzaile eta zenbaki lehen
kontzeptuak, eta z.k.h. eta m.k.t. nola kalkulatzen diren
berrikusten baita unitatean. Zenbaki osoei
dagokienez, hauek dira oinarrizko kontzeptuak:
interpretatzea, adieraztea eta ordenatzea.
Izan ere, eragiketak ere berrikusten dira.
Multiploa eta zatitzailea.
Zenbaki lehena. Zenbaki baten zatitzaileen
multzoa. Zenbaki baten multiploen multzoa.
2, 3, 4, 5, 6, 9, 10 eta 10n-ren zatigarritasun-irizpideak.
Zenbaki osoak irakurtzea, interpretatzea eta
adieraztea.
Zenbaki osoen arteko eragiketa errazak.

EDUKIAK: ekintzak, kontzeptuak eta kontzeptu-sistemak

ZENBAKIAK: Zenbaki osoak

Zatigarritasuna. Zenbait zenbakiren z.k.h. eta m.k.t. Zenbaki lehenak.

Zenbaki oso negatiboak, oso positiboak eta zero.
Zenbaki arrunta zenbaki oso gisa.
Zenbakizko zuzenean zenbaki osoak adieraztea.
Ordena  multzoan.
Zenbaki osoen arteko eragiketak: batuketa, kenketa eta biderketa. Interpretazioa.
Zeinuen araua. Zatiketa zehatza. Eragiketen propietateak.

HASIERAKO PROBA

UNITATEKO PROBA

Ikasleek izan behar dituzten ezagutzei buruzko zenbait

ariketa dira. Horretan ikasleek hutsuneak dituztela hautemanez gero, finkatze-ariketak egin behar dira: zenbakien multiploak eta zatitzaileak kalkulatzea, zatigarritasun-irizpideak, eta zenbaki osoak interpretatzea eta
adieraztea.

Lehen bi galderak iritzirako kalkuluei buruzkoak dira. Ikasleek zenbakiak lantzen jakin behar dute, bai eta iritzirako
kalkulu errazak egiten ere, eragiketen hurbilketak egiteko,
kalkulagailua erabili gabe. 3. eta 4. ariketetan, z.k.h. eta
m.k.t. kalkulatu behar dira.
Gainerako ariketetan, zenbaki osoen erabilera lantzen da:
balio absolutua, ordena zuzenean eta eragiketak. Kontu
handia izan behar da parentesi eta kortxete arteko eragiketekin, eta eragiketen hierarkia berrikusi behar da, ikasleek behar bezala barneratu arte. Zeinuen arauak ere arreta
berezia eskatzen du, ikasleek akats ugari egiten baitituzte
horretan.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

419

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

PROBEI ETA HAIEN ZUZENKETEI BURUZKO IRADOKIZUNAK ETA GALDERAK

ZENBAKI OSOAK

HASIERAKO EBALUAZIOA
1

Aplikatu zatigarritasun-irizpideak eta aztertu taulako zein zenbaki diren 2, 3, 5 eta 11ren
multiploak.
Zenbakiak

11

16.760
12.852
112.574
48.762

Kalkulatu 72 eta 150 zenbakien zatitzaile guztiak.

zt(72) =
zt(150) =
3

Deskonposatu 84 eta 120 biderkagai lehenetan, eta idatzi zatitzaile komunak.

84

120

84ren eta 120ren zatitzaile komunak

4

Kalkulatu 12ren eta 18ren multiplo komunak.

Eraikin baten laugarren solairuan igogailua hartu dugu. Hiru solairu igo ditugu, eta gero, zortzi jaitsi.
Zer solairutan gaude?

Adierazi zuzenean zenbaki oso hauek: A 4, B +3, C 1, D +1.

0
7

Idatzi < edo >, dagokiona.

a) 5

420

+4

b) +3

+5

c) +3

d) 5

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

HASIERAKO EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Aplikatu zatigarritasun-irizpideak eta aztertu taulako zein zenbaki diren 2, 3, 5 eta 11ren
multiploak.
Zenbakiak

11

16.760

Bai

Ez

Bai

Ez

12.852

Bai

Bai

Ez

Ez

112.574

Bai

Ez

Ez

Bai

48.762

Bai

Bai

Ez

Ez

Kalkulatu 72 eta 150 zenbakien zatitzaile guztiak.

zt(72) = {1, 2, 3, 4, 6, 8, 9, 12, 18, 24, 36, 72}

zt(150) = {1, 2, 3, 5, 6, 10, 15, 25, 30, 50, 75, 150}
3

Deskonposatu 84 eta 120 biderkagai lehenetan, eta idatzi zatitzaile komunak.

84
42
21
7
1

2
2
3
7

120
60
30
15
5
1

84 = 2 2 3 7
zt(84) = {1, 2, 3, 4, 6, 7, 12, 14, 21, 28, 42, 84}

2
2
2
3
5

120 = 2 3 3 5
zt(120) = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 12, 15, 20, 24, 30,
40, 60, 120}

84ren eta 120ren zatitzaile komunak {1, 2, 3, 4, 6, 12}

Kalkulatu 12ren eta 18ren multiplo komunak.

M(12) = {12, 24, 36, 48, 60, 72, 84, 108, ...}
M(18) = {18, 36, 54, 72, 90, 108, ...}

M(12, 18) = {36, 72, 108, ...}

Eraikin baten laugarren solairuan igogailua hartu dugu. Hiru solairu igo ditugu, eta gero, zortzi jaitsi.
Zer solairutan gaude?
+3

+4 +7 1, hots, 1 solairuan gaude.

Adierazi zuzenean zenbaki oso hauek: A 4, B +3, C 1, D +1.

A

c) +3

>

Idatzi < edo >, dagokiona.

a) 5

<

+4

b) +3

<

+5

d) 5

<

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

421

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

ZENBAKI OSOAK
edukiak

Eragiketak biribiltzea eta

etetea, eta egindako errorea
kalkulatzea.

Bi zenbakiren z.k.h.
eta m.k.t. kalkulatzea.

Zenbaki oso baten

balio absolutua kalkulatzea.

Zenbaki osoen multzo bat

ordenatzea.

UNITATEAREN EBALUAZIOA
1

Kalkulatu iritzira eragiketen emaitza, zenbaki bakoitza adierazitako baliora

biribilduz edo etenez, eta kalkulatu egindako errorea.
a) Ehunekoetara biribilduta: 1.210 + 3.076 + 4.249
b) Hamarrekoetara biribilduta: 237 308
c) Milakoetan etenda: 87.321 : 7.892

Egin 60 zati 13, emaitza bi modutan biribilduz: ehunenetara

eta milarenetara.

Kalkulatu 42ren eta 315en z.k.h. eta m.k.t. Egiaztatu bi zenbaki

horien biderkadura eta bi zenbakien z.k.h.-ren eta m.k.t.-ren biderkadura
berdinak direla.

Bi txirrindulari belodromo bati birak ematen ari dira. Lehenak 108 segundo
behar ditu bira bat emateko, eta bigarrenak, 72 segundo. Erritmoari eusten
badiote, kalkulatu zenbat denbora pasatuko den biek berriro topo egin arte eta
zenbat bira eman dituzten biek ordura arte.

Osatu taula.

a b + c

a b + c

Ordenatu 2, 3, 1, 2, 0 eta 3 zenbaki osoak handienetik txikienera eta

adierazi zuzenean.
0

422

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

PROBAK

Elementuak zerrendatzea eta identifikatzea ........................................................................................

Propietateak, erlazioak eta abar definitzea, osatzea eta aukeratzea .....................................................

5, 9

Datuak, erlazioak eta abar bihurtzea, bereiztea eta lotzea ...................................................................

Arauak eta legeak estrapolatzea, ondorioztatzea eta inferitzea .............................................................

Aplikatzea, frogatzea, iritzira kalkulatzea, ebaztea, etab. .....................................................................

1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Zenbaki osoen arteko

batuketa eta kenketa
konbinatuak egitea,
parentesiekin eta gabe.

Zenbaki osoen arteko

biderketak eta zatiketa
zehatzak egitea,
zeinuen araua
aplikatuz.

a) 3 15 6 + 12 5 4 =
b) 2 (5) + (3 2) (2 4) =
c) 8 (5 3 6) + (4 + 3) =
Kalkulatu.
a)
b)
c)
d)
9

Zenbaki osoen
problemak.

Egin eragiketak.

(+5) (3) =
(+3) (2) (5) =
(1.001) : 13 (2) : 7 : (11) 3 =
18 4 (10 3) : 7 (5 2) =

Osatu taula.

12

15

ab

Zeinua (a b)

a:b

a b

Zeinua (a : b)

10 Idatzi laburpen bankarioan falta diren datuak.

Data

Kontzeptua

Ordainketak Diru-sarrerak

Urtarrilaren 7a

Saldoa

Urtarrilaren 7a

Telefono-ordainagiria

+2.300

Urtarrilaren 9a

Transferentzia

+5.000

Urtarrilaren 12a

Diru-sarrera

Saldoa
+53.500

+60.000

11 Arrantza-ontzi batek txibia asko harrapatu ditu eta izoztu egin behar ditu.

Hozkailuan, tenperatura 2 C jaisten da hamar minututik behin. Hasieran

hozkailuan 4 C-ko tenperatura bazegoen:
a) Zer tenperatura egongo da ordu eta erdi pasatutakoan?
b) Zenbat denboran iritsiko da 30 C-ra?

PROBAK

Irizpideen arabera sailkatzea eta bereiztea...........................................................................................

Eragiketak, erlazioak eta abar egiaztatzea ...........................................................................................

3, 9, 10

Datuak konbinatzea, osatzea, laburtzea eta abar ................................................................................

Ondorioztatzea, hipotesiak formulatzea, orokortzea eta abar ...............................................................

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

423

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

ZENBAKI OSOAK

UNITATEAREN EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Iritzirako kalkuluak:
a) Ehunekoetara biribilduta: 1.200 + 3.100 + 4.200 = 8.500. Errorea: 8.535 8.500 = 35
b) Hamarrekoetara biribilduta: 240 300 = 72.000. Errorea: 72.996 72.000 = 996
c) Milakoetan etenda: 87.000 : 7.000 = 12,428. Errorea: 12,428 11,064 = 1,364

Zatidura: 4,615384615384 Biribiltzea: 4,62 eta 4,615

z.k.h. eta m.k.t.:

42 = 2 3 7

315 = 32 5 7

z.k.h. (42, 315) = 21

m.k.t. (42, 315) = 630

42 315 = 21 630 = 13.230

108 eta 72 zenbakien m.k.t. kalkulatuko dugu; 216 da. Beraz, 216 segundoan behin bat egiten dute.
Tarte horretan, lehen txirrindulariak bi bira eman ditu, eta bigarrenak, hiru.

Balio absolutuen taula:

a b + c

a b + c

14

14

12

12

Ordena zuzenean:
3

3 < 2 < 1 < 0 < 2 < 3

Zenbaki osoen baturak:

a) 15

b) +60

c) +19

Biderkadurak eta zatidurak:

a) 15

b) +30

c) 6

Zeinuen taula:

d) 61

ab

Zeinua (a b)

a:b

Zeinua (a : b)

a b

16

16

12

48

48

15

75

75

10 Laburpen bankarioa:

Data

Kontzeptua

Urtarrilaren 7a

Saldoa

+53.500

Urtarrilaren 7a

Telefono-ordainagiria

2.300

+51.200

Urtarrilaren 9a

Transferentzia

+5.000

+56.200

Urtarrilaren 12a

Diru-sarrera

+3.800

+60.000

11 Arrantza-ontzia: a) 14 C

424

Ordainketak Diru-sarrerak

Saldoa

b) 2 h 50 min

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Zatikiak

SARRERA

AURRETIKO EZAGUTZAK

Unitate honetan, zatikiak behar bezala erabiltzen

ikasi behar dute ikasleek, aurreko ikasturtean
ere aritu baitziren. Ikasleek badute prozedurazko
ezagutzen berri eta m.k.t. erabiliz zatikien
arteko eragiketak egiteko metodoa finkatu
egin behar da.

Unitatearen hasieran, komeni da ikasleek zenbat

dakiten aztertzea. Unitatea amaitzean, ikasleek
trebetasuna izan behar dute zatikien arteko
eragiketak egiten, eta problemak ebaztea ez da
izango kalkuluak egitea bezain garrantzitsua.
Unitate honetarako aurretiko ezagutzak honela
laburbil daitezke:

Unitatean, komeni da zatikien arteko eragiketen

propietateak adieraztea, eragiketa abstraktuaren
ideia ezartzeko. Horren haritik, zenbaki arrazionalaren
kontzeptua landu behar da, baina kontuan
hartuta ez dela ikasleen abstrakzio-gaitasuna
gainditu behar.

Hizkuntza aritmetikoko arauak, sinboloak eta

adierazpenak zatikiekin erabiltzea eta interpretatzea.
Gai positiboak dituzten zatikiak alderatzea eta haien
arteko eragiketak egitea.

Bestalde, unitateko gainerako edukiak

prozedurazkoak dira, batik bat, eta aurreko
ikasturtean ikasitako kontzeptuetan sakontzen da.
Kontzeptu garrantzitsuenak hauek dira:
gai negatiboak dituzten zatikiak eta zatikien
adierazpen grafikoa.

EDUKIAK: ekintzak, kontzeptuak eta kontzeptu-sistemak

ZENBAKIAK: Zatikiak

Zatiki positiboa.
Baliokidetasun kontzeptua zatiki positiboetan. Baliokidetasun-irizpideak.
Zatiki positiboen arteko batuketa: kontzeptua, algoritmoa eta propietateak.
Zatiki positiboen arteko kenketa: kontzeptua eta algoritmoa.
Zatiki positiboen arteko biderketa: kontzeptua, algoritmoa eta propietateak.
Zatiki positiboen arteko zatiketa: kontzeptua eta algoritmoa.
Zatikien ordena eta adierazpena.

HASIERAKO PROBA

UNITATEKO PROBA

Hasierako proba aurreko ikasturteko edukien laburpena da, eta alderdi hauek azpimarratzen dira: zatiki bat
grafikoki adieraztea; grafiko baten zati bat zer zatikik
adierazten duen asmatzea; zatiki errazak adieraztea zuzenean; zatiki baliokidea zer den jakitea eta zatikien
arteko oinarrizko eragiketak: batuketa, kenketa, biderketa eta zatiketa, z.k.h. eta m.k.t. kalkulatzea, eta zatikiak
sinplifikatzea.

Diseinatutako probak unitaterako aurreikusitako helburu

guztiak lantzen ditu. Ikasleen barneratze-maila kontuan
hartuta, galdera errazak eta galdera zailak azalduko dira.
Horren haritik, lehenengo galderak errazak dira, ikasleek
aurretik dakizkiten edukiei buruzkoak baitira.

Kontzeptu horiek funtsezkoak dira eta adierazpen grafikoa egiteko, m.k.t. kalkulatzeko eta zatikien arteko eragiketak egiteko zailtasunak dituzten ikasleekin batera berrikusi beharko dira.
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

425

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

PROBEI ETA HAIEN ZUZENKETEI BURUZKO IRADOKIZUNAK ETA GALDERAK

ZATIKIAK

HASIERAKO EBALUAZIOA
1

Idatzi margotutako zatikiak adierazten duen zatikia, ahalik sinplifikatuena.

Erreparatu zatikiei eta adierazi zein diren

6
21

3
zatikiaren baliokideak.
7

9
21

Ordenatu zatiki hauek, handienetik txikienera:

Adierazi

12
28

24
65

Erosketak egitean, gramoaren eta kilogramoaren arteko neurriak erabiltzen dira. Laukizuzenak kilo bat
okela adierazten badu, adierazi kasu bakoitzean ageri den zatikia.
1
kg
4

2
kg
3

36 50
42
,
,
.
70 84 105

Adierazi izendatzaile beraz zatiki hauek:

Egin zatikien arteko eragiketak eta sinplifikatu emaitzak.

a)

426

21
49

3 4
3
,
eta
zatikiak zuzenean.
10 5
2

1
kg
2

18
41

4
3
6
5
,
,
,
.
12 10 15 18

15
35

2 8
3
+
: =

5
12 5

b)

16 3
:
=
3
5

c)

1 1
:
=
7 8

Futbol-talde batek sartutako goletatik, Unaik erdiak sartu ditu; Jonek, herenak; eta beste aurrelariek,
gainerakoak. Golen zer zatiki sartu dituzte beste aurrelariek?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

HASIERAKO EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Idatzi margotutako zatikiak adierazten duen zatikia, ahalik sinplifikatuena.

2
5

1
2

2
5

Erreparatu zatikiei eta adierazi zein diren

6
21

3
5

3
zatikiaren baliokideak.
7

9
21

12
28

Ordenatu zatiki hauek, handienetik txikienera:

15
35

18
41

21
49

24
65

4
3
6
5
,
,
,
.
12 10 15 18

5
3
4
6
<
<
<
18
10
12
15

Adierazi

3 4
3
,
eta
zatikiak zuzenean.
10 5
2

3
10

1
kg
4

2
kg
3

36 50
42
,
,
.
70 84 105
36
216
50
250

70
420
84
420

42
168

105
420

Egin zatikien arteko eragiketak eta sinplifikatu emaitzak.

a)

Adierazi izendatzaile beraz zatiki hauek:

m.k.t. (70, 84, 105) = 420

3
2

Erosketak egitean, gramoaren eta kilogramoaren arteko neurriak erabiltzen dira. Laukizuzenak kilo bat
okela adierazten badu, adierazi kasu bakoitzean ageri den zatikia.
1
kg
2

4
5

2 8
3
2
10
68
+
: =
+
=

5 12 5
5
9
45

b)

16 3
16 5
80
:
=

=
3
5
3
3
9

c)

1 1
1 8
8
:
=

=
7 8
7 1
7

Futbol-talde batek sartutako goletatik, Unaik erdiak sartu ditu; Jonek, herenak; eta beste aurrelariek,
gainerakoak. Golen zer zatiki sartu dituzte beste aurrelariek?

Unaik eta Jonek sartutako golak:

5
1
1
1
5
+
=
Beste aurrelariek: 1
=
.
6
6
2
3
6

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

427

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

ZATIKIAK
edukiak

Zatikiak interpretatzea,
esanahia kontuan
hartuta, eta zenbait
testuingurutan aplikatzea.

UNITATEAREN EBALUAZIOA
1

Adierazi zatiki baten bidez.

a) Hiru ordu-laurden.
b) Ikasgelako 30 ikasleetatik, bi bostenak mutilak dira.

Marraztu 2 zentimetroko aldea duen karratua eta adierazi karratuaren

hiru bosten.

Bi zatiki baliokideak diren

ala ez adieraztea, eta
zatiki jakin baten
zatiki baliokideak
kalkulatzea.

Adierazi

Zatikiak anplifikatzea
eta sinplifikatzea, eta zatiki
jakin baten zatiki
laburtezina kalkulatzea.

5
zatikiaren zatiki baliokideak.
15
6
21

11
30

15
45

18
55

20
60

23
65

Kalkulatu zatiki bakoitzaren zatiki laburtezinak.

90

60

7
21

264

1.001

Kalkulatu zatikien zatiki laburtezinak. Horretarako, zatitu hurrenez hurren

zatitzaile komunez.
105

360
168

126

Zatikiak izendatzaile
beraz adieraztea.

Adierazi izendatzaile beraz.

3
5
eta
8
12
2
7
eta
b)
22
39
a)

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

PROBAK

Elementuak zerrendatzea eta identifikatzea ......................................................................................

Propietateak, erlazioak eta abar definitzea, osatzea eta aukeratzea ...................................................
Datuak, erlazioak eta abar bihurtzea, bereiztea eta lotzea ................................................................. 1, 2, 3, 6, 7, 12, 13
Arauak eta legeak estrapolatzea, ondorioztatzea eta inferitzea ...........................................................
Aplikatzea, frogatzea, iritzira kalkulatzea, ebaztea, etab. ........................................................................ 2, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13

428

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Bi zatiki
alderatzea.

Zatikien arteko eragiketak

eta eragiketa konbinatuak
egitea.

Adierazi zatiki handiena.

a)

5
7
eta
9
10

b)

10
22
eta
3
7

c)

11
8
eta
22
15

Kalkulatu.
11
3
2
4
+

=
15
4
5
15

Egin eragiketak.
3
2
2 =
4
5

10 Kalkulatu.

4
3

4 2
: =
5 3

11 Kalkulatu eta sinplifikatu.

4
5

Zuzenean zatikiak
eta dagozkien
zenbaki hamartarrak
adieraztea.

12 Idatzi zatiki bakoitzaren alderantzizkoa.

5
13 Adierazi

7
3
7
,
eta
zatikiak zuzenean.
10 2
5
1

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

PROBAK

Irizpideen arabera sailkatzea eta bereiztea ........................................................................................ 4, 5, 6

Eragiketak, erlazioak eta abar egiaztatzea .........................................................................................
Datuak konbinatzea, osatzea, laburtzea eta abar ..............................................................................
Ondorioztatzea, hipotesiak formulatzea, orokortzea eta abar .............................................................

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

429

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

Zatiki negatiboak lantzea

eta edozein zatiki oso
adieraztea.

3
2
1
1 =
2

7
6

ZATIKIAK

UNITATEAREN EBALUAZIOA: EBAZPENAK

a)

3
4

b) 30 en

2
2
60
=
30 =
= 12
5
5
5

Interpretazioa:

Marrazkia: bost laukizuzen bertikal marraztu eta hiru hartzen dira.

Zatiki baliokideak:

Zatiki laburtezina:

Zatiki laburtezina (ondoz ondoko zatiketak):

6
21
90
3

60
2

7
21

11 15
30 45

18 20
55 60

23
65

264
24

1.001
91
105
35 3
7 5

=
=
360
120 3
24 5

7
24

168
84 2
28 3
4 7

=
=
=
126
63 2
21 3
3 7
6

4
3

Izendatzaile beraz adieraztea:

a) m.k.t. (8, 12) = 24

3
9
=
8
24

b) m.k.t. (22, 39) = 858

a)

5
10
=
12
24

2
78
=
22
858

5
7
<
9
10

22
10
<
7
3

c)

8
11
>
15
22

Alderatzea:

Batuketak:

3
2
3
2
40
15
8
40 15 + 8
33
+
=

+
=
=
Eragiketak: 2 = 2
4
5
4
5
20
20
20
20
20

11
3
2
4
44
45
24
16
44 + 45 24 16
49
+

=
+

=
=
15
4
5
15
60
60
60
60
60
60

10 Biderketa eta zatiketa:

11 Kalkulua:

b)

7
154
=
39
858

4
5

4
3

4 2
4 4 3
16
8
: =

=
=
5 3
3 5 2
10
5

3
1
2
4 8
5
32
5
224 150
74
37
1 =

=
=
=
2

6
7
5 6
7
30
7
210
210
105

12 Alderantzizkoak:

4
5

5
4

3
2

2
3

5
7

7
5

13 Zatikiak zuzenean adieraztea:

3
2

430

7
10

7
5

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

3 Zenbaki hamartarrak
SARRERA

AURRETIKO EZAGUTZAK

Unitate honetan, zatikiak eta zenbaki hamartarrak

aztertzen jarraituko dugu. Edukiak prozedurazkoak dira,
batik bat, eta aurreko mailan ikusitako edukietan
sakontzeko aukera ematen dute.

Unitatea aurreko mailako edukiekin lotuta dago.

Beraz, beharrezkoa da aurreko bi unitateetako
kontzeptuak eta prozedurak berrikustea.
Hona hemen oinarrizko ezagutzak:

Zatikietatik zenbaki hamartarretara pasatzeko ariketak

egingo dituzte ikasleek, baina komeni da ikasleek beraiek
ikustea zer zentzu duten eta nola aplikatzen diren
praktikan. Beraz, zenbaki hamartar periodikoak dituzten
eragiketak ezin dira alde batera utzi.

Zenbaki hamartarrak irakurtzea, idaztea eta

adieraztea.
Zenbaki hamartarren arteko eragiketa errazak.
Zenbaki hamartarren hurbilketak.

Zenbakien iritzirako kalkulua oso garrantzitsua da

kalkuluak egiteko. Ikasleek egin dituzte iritzirako
kalkuluak aurreko mailetan; hala ere, orain, zenbaki
hamartarren zailtasuna gehitu behar da. Komeni da
iritzirako kalkuluak kritikoki aztertzea, erroreak
baloratzea eta kasu bakoitzean zer motatako hurbilketa
egin behar den zehaztea.

EDUKIAK: ekintzak, kontzeptuak eta kontzeptu-sistemak

ZENBAKIAK: Zenbaki hamartarrak
Modu hamartar finituan adierazitako zenbakiak.
Modu hamartarrean adierazitako zenbakiak ordenatzea.
Zenbaki hamartarren motak.
Zenbaki hamartarren arteko eragiketak: batuketa, kenketa, biderketa eta zatiketa.
Hurbilketa hamartarrak: biribiltzea eta etendura.

HASIERAKO PROBA

UNITATEKO PROBA

Zenbaki hamartarrekin egin beharreko oinarrizko zenbait

ariketak osatzen dute proba. Hona hemen: zenbakiak
alderatzea; oinarrizko eragiketak (batuketa, kenketa,
biderketa eta zatiketa); biribiltze-ariketa bat eta zenbaki
hamartarren benetako problemak.

Probaren lehen zatian (1. ariketatik [Link] arte), zatikiak

zenbaki hamartar gisa adierazteko ariketak ageri dira.
Geroago aztertuko dute ikasleek nola kalkulatzen den
progresio geometriko mugagabe baten gaien batura. Beraz, kalkulagailuaren erabilerari buruzko ideia finkatu behar da, bai eta kalkulagailu bakoitzak zenbat zenbaki hamartar erabiltzen dituen kontuan hartu ere. Hurrengo
ariketak hurbilketari buruzkoak dira, eta beraz, komeni
da lan konstantea egitea eta ikasleek modelo bakoitzaren ezaugarriak hautematea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

431

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

PROBEI ETA HAIEN ZUZENKETEI BURUZKO IRADOKIZUNAK ETA GALDERAK

ZENBAKI HAMARTARRAK

HASIERAKO EBALUAZIOA
1

Ordenatu zenbakiak, handienetik txikienera.

2,01
20,1

>

20,01

2,101

>

0,2001
>

>

Egin zenbaki hamartarren arteko eragiketak.

406,535
251,273

Egin zatiketa eta hurbildu emaitza milarenetara.

12,4587

432

20,1

>

123,055
+ 306,112

0,0201

32,45

Zatitu 1etik 6ra arteko zenbakiak 7z, kalkulagailua erabiliz. Erreparatu emaitzei.
Zer gertatu da?

Ikastetxeko sukaldariak 0,25 litro ur erabiltzen du ikasleko, zopa egiteko.

132 ikaslek bazkaldu behar badute, zenbat ur behar da zopa egiteko?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

HASIERAKO EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Ordenatu zenbakiak, handienetik txikienera.

2,01
20,1

20,01

2,101
>

0,2001

2,101

>

0,0201

20,1

2,01

>

0,2001

>

0,0201

Egin zenbaki hamartarren arteko eragiketak.

123,055
+ 306,112

406,535
251,273

429,162

155,257

Egin zatiketa eta hurbildu emaitza milarenetara.

12,4587

>

20,01

32,45

biribiltzea

C = 0,3839...
C = 0,384

Zatitu 1etik 6ra arteko zenbakiak 7z, kalkulagailua erabiliz. Erreparatu emaitzei.
Zer gertatu da?
1
7
2
7
3
7
4
7
5
7
6
7

0,142857142857...
= 0,285714285714...
= 0,428571428571...
= 0,571428571428...
= 0,714285714285...
= 0,857142857142...

Zifra periodiko berak dira, baina ordena desberdinean.

Hori ez da beti gertatzen. Adibidez, zati 2 edo zati 5 eginda ez dago zifra periodikorik.

Ikastetxeko sukaldariak 0,25 litro ur erabiltzen du ikasleko, zopa egiteko.

132 ikaslek bazkaldu behar badute, zenbat ur behar da zopa egiteko?

132 bider 0,25 egin, eta zopa egiteko 33 litro ur behar direla hautemango dugu.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

433

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

ZENBAKI HAMARTARRAK
edukiak

UNITATEAREN EBALUAZIOA

Zenbaki hamartarren
multzo bat ordenatzea.

Zatiki (zehatz edo periodiko)

baten adierazpen
hamartarren motak
bereiztea eta kalkulatzea.

Ordenatu zenbaki hamartarrak, txikienetik handienera.

a) 3 hamarren

b) 31 ehunen

c) 307 milaren

d) 0,305 bateko

Adierazi zer hamartar mota dagokion zatiki bakoitzari eta idatzi

adierazpen hamartarra, kalkulagailuaren laguntzaz.
Zatikia

Hamartar mota

Adierazpen hamartarra

4
25
17
6
65
8
43
40
89
30

Zenbaki hamartarren arteko

batuketa eta kenketa.

Aitorrek 1,125 kg madari, 2,05 kg laranja eta 1,872 kg

mertxika erosi ditu. Azkenik, 3 kg eta erdiko meloi bat erosi du.
Zer pisu du guztira frutak?

Zenbaki hamartarrak
maila jakin
batera hurbiltzea
eta etetea.

Osatu taula, zatikiak zenbaki hamartar gisa adieraziz, eta

biribildu ehunenetara.

Zatikia

7
6

74
13

11
3

35
2

Hamartarra

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

PROBAK

Elementuak zerrendatzea eta identifikatzea .........................................................................................................

Propietateak, erlazioak eta abar definitzea, osatzea eta aukeratzea ......................................................................

2, 10

Datuak, erlazioak eta abar bihurtzea, bereiztea eta lotzea ....................................................................................

1, 2

Arauak eta legeak estrapolatzea, ondorioztatzea eta inferitzea .............................................................................

Aplikatzea, frogatzea, iritzira kalkulatzea, ebaztea, etab. ............................................................................................

434

3, 4, 5, 6, 7, 8

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Hamartarren arteko
eragiketen emaitza
iritzira kalkulatzea,
biribiltze bidez.

Kalkulatu eta eten emaitza milarenetan.

7
3
9
23 5
:
b)
10 7
7
c) 0,16
3
a)

Kalkulatu batuketa eta kenketa hauen emaitzak:

a) 324,654 + 126,057 + 32,005

b) 54,904 13,047 + 98,218

Beraz, hurbildu zifra bakoitza ehunenetara, etete eta biribiltze bidez, egin eragiketak
berriro eta kalkulatu egindako errorea.
7

Kalkulatu iritzira biderketak eta zatiketak, batekoetara biribilduz, eta kalkulatu

egindako errorea.
a) 32,87 10,2

b) 130,24 : 8,945

Kalkulatu erro koadroen emaitza, bi zifra hamartarrekin.

a)

83

b)

4.325

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

PROBAK

Irizpideen arabera sailkatzea eta bereiztea .........................................................................................................

Eragiketak, erlazioak eta abar egiaztatzea ............................................................................................................

5, 6, 7

Datuak konbinatzea, osatzea, laburtzea eta abar .................................................................................................

Ondorioztatzea, hipotesiak formulatzea, orokortzea eta abar ................................................................................

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

435

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

ZENBAKI HAMARTARRAK

UNITATEAREN EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Ordenatzea:

Taula:

a) 0,3

b) 0,31

c) 0,307

Zatikia

4
25
17
6
65
8
43
40
89
30

d) 0,305

Hamartar mota

Adierazpen hamartarra

Zehatza

0,16

Periodikoa

2,83

Zehatza

8,125

Zehatza

1,075

Periodikoa

2,96

Pisua: 1,125 + 2,05 + 1,872 + 3,5 = 8,547 kg

Biribiltzea:

Zatikia

7
6

74
13

11
3

35
2

Hamartarra

1,17

5,69

3,67

17,50

Etendura:
a)

7
21
2 , 333
3=
9
9

b)

23 5
161
:
=
= 3 , 220
50
10 7

c) 0,16
6

0,3 < 0,305 < 0,307 < 0,31

112
7
0 , 373
=
300
3

Hurbilketak eta erroreak:

a) Balio zehatza: 324,654 + 126,057 + 32,005 = 482,716

Biribiltzea: 324,65 + 126,06 + 32,01 = 482,72 Errorea: 0,004

Etendura: 324,65 + 126,05 + 32 = 482,7 Errorea: 0,016
b) Balio zehatza: 54,904 13,047 + 98,218 = 140,075

Biribiltzea: 54,90 13,05 + 98,22 = 140,07 Errorea: 0,005

Etendura: 54,90 13,04 + 98,21 = 140,07 Errorea: 0,005

436

Iritzirako kalkuluak: a) 33 10 = 330 Errorea: 5,274

Erro koadroak: a)

83 = 9,11

b)

b) 130 : 9 = 14,4 Errorea: 0,160089

4.325 = 65,76

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

4 Sistema hirurogeitarra
SARRERA

AURRETIKO EZAGUTZAK

Sistema hirurogeitarra zail samarra izan

daiteke ikasleentzat, zenbaki-sistema mistoa
baita. Eguneroko bizitzan erabiltzen denez,
ikasleek hori ikastea oinarri-oinarrizkoa da.
Beraz, ariketa asko egin behar dira,
ikasleek behar bezala ulertzen dutela
egiaztatzeko.

Ikasleek badakite zer diren angeluak; beraz,

angeluekin eragiketa grafikoak egitea ez
da zaila izango ikasleentzat, eskuz egin beharrekoa
baita. Beraz, ezagutza hauek berrikusi
beharko dira:
Eragiketa grafikoak angeluekin.
Angeluen neurri-unitateen unitate-aldaketak
egitea.
Angeluak garraiagailuaren bidez lantzea.

EDUKIAK: ekintzak, kontzeptuak eta kontzeptu-sistemak

SISTEMA HIRUROGEITARRA
Angeluak neurtzea. Unitateak: gradua, minutua eta segundoa.
Unitateen arteko loturak.
Denborak neurtzea. Unitateak: ordua, minutua eta segundoa. Unitateen arteko loturak.
Angelu- edo denbora-neurrien adierazpen hamartarra eta konplexua. Unitate-aldaketen arauak.
Eragiketak sistema hirurogeitarrean.

PROBEI ETA HAIEN ZUZENKETEI BURUZKO IRADOKIZUNAK ETA GALDERAK

HASIERAKO PROBA

UNITATEKO PROBA

Proban, denbora- eta angelu-neurrien unitate-aldaketak

egiteko zenbait ariketa ageri dira. Ikasleek unitateen arteko baliokidetasunak gogora ekartzea da probaren helburua, bai eta unitate-aldaketak egiteko prozedura gogoratzea ere.

Unitateko proban, unitateko edukietan oinarritutako ariketak ageri dira. Hasieran, denbora- eta angelu-neurrien
unitate-aldaketak egiteko zenbait ariketa ageri dira. Hurrengo ariketetan, neurriak modu konplexuan eta sinplean adierazi behar dituzte ikasleek. 5. eta 6. ariketak, berriz, sistema hirurogeitarrean egin daitezkeen eragiketei
buruzkoak dira.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

437

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

Probaren amaierako problemetan, eragiketa horiek erabili behar dira.

SISTEMA HIRUROGEITARRA

HASIERAKO EBALUAZIOA
1

Osatu taulak.
Graduak ()

15

25

60

100

125

278

360

Minutuak ()
Segundoak ()
Orduak (h)

10

12

24

48

Minutuak (min)
Segundoak (s)

Zenbat ordu dira 72.000 segundo?

Adierazi angeluen neurriak gradu, minutu eta segundotan.

a) Angelu laua (180).
b) Angelu osoa (360).

Idatzi denbora-neurriak adierazitako unitateetan.

a) 46.080 min 30 eguneko hiletan.
b) 8 egun eta erdi segundotan.
c) 3 urte eta 2 hil minututan.
d) 47.304.000 s urtetan.

438

Egunean 8 ordu egiten dut lan, astelehenetik ostiralera. Zenbat segundo dira?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

72

HASIERAKO EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Osatu taulak.
Graduak ()

15

25

60

100

125

278

360

Minutuak ()

900

1.500

3.600

6.000

7.500

16.680

21.600

54.000

90.000

216.000

360.000

450.000

Segundoak ()
Orduak (h)

1.000.800 1.296.000

10

12

24

48

72

Minutuak (min)

420

600

720

1.440

2.880

4.320

Segundoak (s)

25.200

36.000

43.200

86.400

172.800

259.200

Zenbat ordu dira 72.000 segundo?

72.000 : 60 = 1.200 min 1.200 : 60 = 20 h

3

Adierazi angeluen neurriak gradu, minutu eta segundotan.

a) Graduak 180
Minutuak 180 60 = 10.800
Segundoak 180 3.600 = 648.000
b) Graduak 360
Minutuak 360 60 = 21.600
Segundoak 360 3.600 = 1.296.000

Idatzi denbora-neurriak adierazitako unitateetan.

a) 46.080 : 60 = 768 h 768 : 24 = 32 egun 1 hil eta 2 egun
b) 8,5 24 = 204 h 204 3.600 = 734.400 s
c) 3 365 = 1.095 egun 1.095 + 60 = 1.155 egun 1.155 24 = 27.720 h

2 30 = 60 egun
27.720 60 = 1.633.200 min

d) 47.304.000 : 3.600 = 13.140 h 13.140 : 24 = 547,5 egun 547,5 : 365 = 1,5 urte
Egunean 8 ordu egiten dut lan, astelehenetik ostiralera. Zenbat segundo dira?

8 5 = 40 h 40 3.600 = 144.000 s

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

439

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

SISTEMA HIRUROGEITARRA
edukiak

Angeluak eta denborak

sistema hirurogeitarrean
adieraztea eta
unitate-aldaketak egitea.

UNITATEAREN EBALUAZIOA
1

Osatu taula.
Orduak (h)

Minutuak (min)

Segundoak (s)

30
10.800
600
43.200

Osatu taula.
Graduak ()

Minutuak ()

Segundoak ()
32.400

600
3.600
300

Adierazi denbora-neurriak segundotan.

a) 3 h 19 min 26 s
b) 1 h 42 min 33 s

Angeluen anplitudeen eta

denboren arteko batuketak
eta kenketak, sistema
hirurogeitarrean.

Adierazi modu konplexuan.

a) 2.300 s

c) 17,5 min

b) 4.042 s

d) 4,25 h

Egin eragiketak.
a) 15 22 30 + 8 27 41

d) 4 11 17 1 16 32

b) 1 44 11 + 5 16 9

e) 50 43 3 50

c) 50 43 + 13 10

f) 11 44 11 5 16 39

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

PROBAK

Elementuak zerrendatzea eta identifikatzea ........................................................................................................

Propietateak, erlazioak eta abar definitzea, osatzea eta aukeratzea .......................................................................
Datuak, erlazioak eta abar bihurtzea, bereiztea eta lotzea .................................................................................... 1, 2, 3, 4
Arauak eta legeak estrapolatzea, ondorioztatzea eta inferitzea .............................................................................
Aplikatzea, frogatzea, iritzira kalkulatzea, ebaztea, etab. ....................................................................................... 9

440

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Edozein zenbakiz
biderkatzea eta zatitzea.

Angeluen eta denboren

eragiketak egitea eskatzen
duten eguneroko bizitzako
problemak ebaztea.

Kalkulatu emaitza:
a) (14 21 7) 5

c) (44 21 37) : 5

b) (50 43) 6

d) (39 3 40) : 3

Txirrindulari batek erlojupeko bi etapa korritu ditu. Hona hemen

denborak:
1. erlojupekoa. 2 h 41 min 44 s
2. erlojupekoa. 1 h 20 min 18 s
a) Zenbat denbora behar izan du guztira?
b) Zenbat denbora gehiago behar izan du lehen etapan?

Elenek 25 minutu eta 30 segundo hitz egiten du telefonoz, egunean.

Zenbat denbora hitz egiten du astelehenetik ostiralera bitartean?

Karmelek 8 h 37 min erabili du ordenagailua 5 egunean.

Egunero denbora bera izan badu piztuta, zenbat denbora egon da
martxan?

PROBAK

Irizpideen arabera sailkatzea eta bereiztea ..........................................................................................................

Eragiketak, erlazioak eta abar egiaztatzea ........................................................................................................... 5, 6, 7, 8
Datuak konbinatzea, osatzea, laburtzea eta abar ................................................................................................. 1, 2
Ondorioztatzea, hipotesiak formulatzea, orokortzea eta abar ................................................................................

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

441

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

SISTEMA HIRUROGEITARRA

UNITATEAREN EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Unitate-aldaketak:
Orduak (h)

Minutuak (min)

Segundoak (s)

0,5

30

1.800

180

10.800

10

600

36.000

12

720

43.200

Graduak ()

Minutuak ()

Segundoak ()

540

32.400

10

600

36.000

60

3.600

300

18.000

Unitate-aldaketak:

Denbora-neurriak:
s
10.800 + 1.140 + 26 = 11.996 s

b) 1 3.600 = 3.600 s
3.600 + 2.520 + 33 = 6.153 s
42 60 = 2.520 s
a) 3 3.600 = 10.800
19 60 = 1.140 s

Denbora-neurriak:

a) 2.300 : 3.600 = 0,638 = 38 min 20 s


b) 4.042 : 3.600 = 1,1227 = 1 h 7 min 22 s
5

c) 17 min + 0,5 min = 17 min 30 s

d) 4 h + 0,25 h = 4 h 15 min

Eragiketak:
d) 4 11 17 1 16 32 = 2 54 45
e) 50 43 3 50 = 46 53
f) 11 44 11 5 16 39 = 6 27 32

a) 15 22 30 + 8 27 41 = 23 50 11
b) 1 44 11 + 5 16 9 = 7 20
c) 50 43 + 13 10 = 63 53
6

Eragiketak:
a) (14 21 7) 5 = 70 105 35 = 71 45 36
b) (50 43) 6 = 300 258 = 304 18

Erlojupeko etapak:
a) 2 h 41 min 44 s + 1 h 20 min 18 s = 3 h 61 min 62 s = 4 h 2 min 2 s
b) 2 h 41 min 44 s 1 h 20 min 18 s = 1 h 21 min 26 s

Telefonoaren kontsumoa:

(25 min 30 s) 5 = 2 h 7 min 30 s

442

c) (44 21 37) : 5 = 8 52 19
d) (39 3 40) : 3 = 13 1 13

Ordenagailuaren erabilera:

(8 h 37 min) : 5 = 1 h 43 min 24 s

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

5 Adierazpen aljebraikoak
SARRERA

AURRETIKO EZAGUTZAK

Adierazpen aljebraikoen azterketa liburuaren

zati horretan eskuratutako ezagutzen amaiera
da, eta oinarri-oinarrizko tresna da
Matematikarako.

Aurreko mailan, ikasleak adierazpen aljebraikoak

erabiltzen hasi ziren, eta berrikusi egin beharko dituzte
unitate honetan. Hona hemen berrikusi beharreko
alderdiak:

Kantitateen arteko loturak adierazteko

hizkuntza aljebraikoa erabiltzeak aurreko mailan
hasitako abstrakzioan urrats berri bat ematea
adierazten du. Abstrakzio-prozesu hori zaila
izan daiteke ikasleentzat. Kontuan hartu
behar da, Matematika ulertzeko, batzuetan,
heltze-prozesu subkontzientea behar dela,
eta horrek lan etengabea eta jarraitua eskatzen
duela. Hizkuntza aljebraikoa ikastea funtsezkoa da
irakasgai hau ikasteko.

Adierazpen aljebraikoak planteatzea, erabiltzea eta

kalkulatzea.
Adierazpen polinomikoen zenbakizko balioak
kalkulatzea.
Adierazpen polinomikoen arteko eragiketak.

Laburbidezko formulak azpimarratu egin behar dira,

etengabe erabiltzen baitira.

EDUKIAK: ekintzak, kontzeptuak eta kontzeptu-sistemak

ALJEBRA: Adierazpen aljebraikoak

Monomio eta polinomio kontzeptuak.

Eragiketak polinomioekin: batuketa, kenketa, eta polinomio baten eta monomio baten arteko biderketa.
Laburbidezko formulak.
Adierazpen polinomikoen bidezko kalkulua: parentesiak ezabatzea eta gaiak biltzea.
Adierazpen polinomikoen zenbakizko balioak kalkulatzea.

HASIERAKO PROBA

UNITATEKO PROBA

Probako lehen ariketak ohiko hizkuntzatik hizkuntza aljebraikora egin daitezkeen bihurketei buruzkoak dira. Lehenengo ariketan, enuntziatua eta emaitza lotu behar dira, eta hurrengo bietan ikasleentzat hurbilekoak diren
adibideak ematen dira: adinari buruzko galderak eta geometriari buruzkoak. Amaierako ariketetan, adierazpen
baten zenbakizko balioa kalkulatu eta ekuazio bat ebatzi behar da, x-ri balioak emanez.

Lehen ariketetan, ohiko hizkuntzatik hizkuntza aljebraikorako itzulpenaren garrantzia azpimarratzen da, bai eta
adierazpen aljebraikoen arteko eragiketena ere.
Bigarren zatian, monomioen eta polinomioen arteko zenbait eragiketa ageri dira. Hurrengo mailan sakonago aztertuko dituzte ikasleek. Garrantzitsua da ikasleak laburbidezko formulez jabetzea, modu aljebraikoan edo modu
geometrikoan, etorkizunean horrelako akatsik ez egiteko. Hauek izaten dira laburbidezko formuletan ikasleek
egiten dituzten ohiko akatsak: monomioen koefizienteak
ber bi ez egitea, kenketaren berbidurako zeinuak nahastea eta batuketa bider kenketa agertzean zer egin ez jakitea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

443

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

PROBEI ETA HAIEN ZUZENKETEI BURUZKO IRADOKIZUNAK ETA GALDERAK

ADIERAZPEN ALJEBRAIKOAK

HASIERAKO EBALUAZIOA
1

Lotu adierazpen bakoitza dagokion enuntziatuarekin.

Adierazpena

Enuntziatua

2(a + 7)

Zenbaki bati zazpi batu eta emaitza biz biderkatuko dugu.

2a + 7

Zenbaki baten erdiari zazpi kenduko dizkiogu.

a
7
2

Zazpiri zenbaki baten bikoitza kenduko diogu.

7 2a

Zenbaki bat biz biderkatu eta zazpi batuko dizkiogu.

Xabierrek x urte dituela kontuan hartuta, adierazi hizkuntza aljebraikoan:

a) Duela 5 urte zuen adina
b) 7 urte barru izango duen adina
c) 65 urterekin erretiroa hartzeko zenbat urte falta zaizkion
d) Zenbat urte izango dituen orain duen adinaren bikoitza duenean

Asmatu adierazpen aljebraiko bat enuntziatu bakoitzerako.

a) b oinarria eta h altuera dituen triangeluaren azalera
b) x cm-ko aldea duen hexagono erregularraren perimetroa
c) 30na zentimo balio duten z zorro txikleren balioa
d) b oinarria eta altuera oinarria gehi 3 cm duen laukizuzenaren azalera
e) 18 zati 5 zatiketaren hondarra, zatidura x bada

Kalkulatu adierazpen bakoitzaren balioa, x-ren balioa kontuan hartuta.

e (x) = 4x + 3, x = 3 bada e (3) =

f (x) = 3x + 3x 2, x = 2 bada f (2) =
g (x) = (x 2 4 )2, x = 2 bada g (2) =
5

444

x oinarria duen laukizuzen baten azaleraren adierazpen aljebraikoa A = x (x 2) bada eta

azalera 24 m2-koa bada, zer luzera du laukizuzenaren oinarriak? Eta altuerak?

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

HASIERAKO EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Lotu adierazpen bakoitza dagokion enuntziatuarekin.

Enuntziatua

Adierazpena
2(a + 7)
2a + 7
a
7
2
7 2a
2

F
F

Zenbaki bati zazpi batu eta emaitza biz biderkatuko dugu.

Zenbaki baten erdiari zazpi kenduko dizkiogu.
Zazpiri zenbaki baten bikoitza kenduko diogu.
Zenbaki bat biz biderkatu eta zazpi batuko dizkiogu.

Xabierrek x urte dituela kontuan hartuta, adierazi hizkuntza aljebraikoan:

a) Duela 5 urte zuen adina x 5
b) 7 urte barru izango duen adina x + 7
c) 65 urterekin erretiroa hartzeko zenbat urte falta zaizkion 65 x
d) Zenbat urte izango dituen orain duen adinaren bikoitza duenean 2 x

Asmatu adierazpen aljebraiko bat enuntziatu bakoitzerako.

a) b oinarria eta h altuera dituen triangeluaren azalera A =

bh
2

b) x cm-ko aldea duen hexagono erregularraren perimetroa P = 6 x

c) 30na zentimo balio duten z zorro txikleren balioa C = 30 z
d) b oinarria eta altuera oinarria gehi 3 cm duen laukizuzenaren azalera A = b( b + 3)
e) 18 zati 5 zatiketaren hondarra, zatidura x bada h = 18 5x
4

Kalkulatu adierazpen bakoitzaren balioa, x-ren balioa kontuan hartuta.

e (x) = 4x + 3, x = 3 bada e (3) = 15

f (x) = 3x + 3x 2, x = 2 bada f (2) = 6

x oinarria duen laukizuzen baten azaleraren adierazpen aljebraikoa A = x (x 2) bada eta

azalera 24 m2-koa bada, zer luzera du laukizuzenaren oinarriak? Eta altuerak?
A = x(x 2) = 24 x = 6 cm

Altuera: 6 2 = 4 cm

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

445

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

g (x) = (x 2 4 )2, x = 2 bada g (2) = 0

ADIERAZPEN ALJEBRAIKOAK
edukiak

Ohiko hizkuntzan emandako

enuntziatuak hizkuntza
aljebraikoan adieraztea.

UNITATEAREN EBALUAZIOA
1

Baserri batean, 200 oilasko eta 300 untxi daude.

a) Zenbat hanka daude guztira?
b) 300 oilasko eta 400 untxi balira, zenbat hanka egongo lirateke?
c) Eta oilaskoen kopurua a eta untxiena b balira, zenbat hanka egongo
lirateke?

Adierazi hizkuntza aljebraikoan.

a) 7ren multiploen multzoa
b) Berbiduren multzoa
c) 3ren eta 5en multiplo komunen multzoa

Zenbaki ezezagunen arteko

eragiketak, hizkuntza
aljebraikoaren bidez.

Egin eragiketak eta sinplifikatu adierazpen aljebraikoak.

a) n (n + 3) (2n + 1) =
b) z (3 z) + 3z 2 5 (z + 4) =
c)

x
x 1
2(x + 4)
+

=
2
3
4

Kalkulatu irudiaren azalera, jakinik a = 3 cm.

a
4a

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

PROBAK

Elementuak zerrendatzea eta identifikatzea ......................................................................................................... 6

Propietateak, erlazioak eta abar definitzea, osatzea eta aukeratzea .......................................................................
Datuak, erlazioak eta abar bihurtzea, bereiztea eta lotzea .................................................................................... 1, 2
Arauak eta legeak estrapolatzea, ondorioztatzea eta inferitzea .............................................................................
Aplikatzea, frogatzea, iritzira kalkulatzea, ebaztea, etab. ....................................................................................... 3, 4, 5 7, 8, 9

446

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Adierazpen aljebraiko baten

zenbakizko balioa
kalkulatzea.

Jakinik triangelu baten oinarria altuera halako bi dela, kalkulatu azalera,

oinarria 6 cm luze bada.

Monomio baten koefizientea,

letrazko zatia eta maila
bereiztea.

Adierazi monomio bakoitzaren koefizientea, letrazko zatia eta maila.

Monomioa

Koefizientea

5xz

Letrazko zatia

xz

Maila

2 4

8x y

17x 9
10,7a3b4
Monomioen arteko batuketak,
kenketak eta biderketak.

Monomio hauek emanda:

a (x) = 3x 2

b (x) = 4x

c (x)= 5x 2

d (x) = 7

e (x) = 6x

kalkulatu.
a) a (x) + c (x) =
b) b (x) e (x) =
c) a (x) + d (x) =
d) a (x) e (x) =
Polinomioen arteko
batuketak eta kenketak,
eta monomio bat binomio
batez biderkatzea.

Polinomio hauek emanda:

a (x) = 3x 2 + 5x 3 + 2

b (x) = 4x 3

c (x) = 5x 3 + 4x 1

d (x) = 4x 2

kalkulatu.
a) a (x) + c (x) =
b) c (x) b (x) =
c) b (x) d (x) =

Laburbidezko formulak
lantzea.

Egin eragiketak.
a) (2a + b)2 =
b) (3x 4y)(3x + 4y) =
c) (1 2z)2 =
d) (3c 2d )2 =

PROBAK

Irizpideen arabera sailkatzea eta bereiztea ............................................................................................................. 4

Eragiketak, erlazioak eta abar egiaztatzea .............................................................................................................. 5, 9
Datuak konbinatzea, osatzea, laburtzea eta abar .................................................................................................... 6
Ondorioztatzea, hipotesiak formulatzea, orokortzea eta abar ...................................................................................

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

447

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

ADIERAZPEN ALJEBRAIKOAK

UNITATEAREN EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Baserria:
a) 200 2 + 300 4 = 400 + 1.200 = 1.600 hanka
b) 300 2 + 400 4 = 600 + 1.600 = 2.200 hanka
c) Hankak = 2a + 4 b

Hizkuntza aljebraikoa: kasu guztietan, n zenbaki arrunta da.

a) 7ren multiploak 7n

b) Berbidurak n2

c) 3ren eta 5en multiplo komunak 15n

Kalkulua eta sinplifikazioa:

a) n (n + 3) (2n + 1) = n2 + 3n 2n 1 = n2 + n 1
b) z (3 z) + 3z 2 5(z + 4) = 3 z z2 + 3 z2 5 z 20 = 2 z2 2 z 20
c)

x
x 1
2(x + 4)
6 x + 4( x 1) 6 ( x + 4 )
4 x 28
x 7
+

=
=
=
2
3
4
12
12
3

Irudiaren azalera:
A2

Irudia 5 zatitan banatu, bakoitzaren azalera

kalkulatu eta batuketa egingo dugu.
1
a2
2
A3 = A4 = A5 = 2 a2
A2 =

A1 = 4 a 2 a = 8 a

A3
A1

A = 14 + a2

A4

Triangeluaren azalera:

oinarria 6 cm; oinarria = 2 altuera altuera =

6

A5

9
cm 2
Beraz, a = 3 cm bada A = 126 +

2
5

4a

oinarria
oinarria altuera
6 3
=
= 3 cm; A =
= 9 cm 2
2
2
2

Taula:
Monomioa

Koefizientea

5xz

xz

2 4

8x y
17x

10,7a3b4
a) 3 x2 + 5 x2 = 2 x2

Kalkulua:

Eragiketak polinomioekin:

Letrazko zatia
2

x y
9

Maila
3

2+4=6

17

10,7

a3 b4

3+4=7

b) 4 x (6 x) = 10 x

a) 3 x2 + 5 x3 + 2 + 5 x3 + 4 x 1 = 10 x3 3 x2 + 4 x + 1

c) 3 x2 + 7

d) (3 x2) (6 x) = 18 x3

c) (4 x 3) (4 x2 ) = 16 x3 + 12 x2

b) 5x3 + 4x 1 (4x 3) = 5x3 + 2

9

448

Laburbidezko formulak:
a) (2a + b)2 = 4 a2 + 4 ab + b2

c) (1 2z)2 = 1 4 z + 4 z2

b) (3x 4y)(3x + 4y) = (3 x) 2 (4 y) 2 = 9 x2 16 y2

d) (3c 2d)2 = 9 c2 12 cd + 4 d2

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

6 1. eta 2. mailako ekuazioak

SARRERA

AURRETIKO EZAGUTZAK

Unitate honetako edukiak oinarri-oinarrizkoak dira

Matematikan, ekuazioak funtsezko tresna baitira
arlo horretan.
Ikasleek aurreko mailan ikusi zituzten ekuazioak,
eta beraz, ez lukete zailtasun handirik izan behar.
Izan ere, dagoeneko zenbakiekin egindako prozesu
mekanikoak dira.

DBHko lehen mailan ikasitako kontzeptuak berrikusi

egin beharko dira, bai eta problemak ebazteari buruzko
oinarrizko alderdiak ere.

Unitatean, ekuazio-problemak ebaztean sor

daitezke zailtasunak, ekuazioak planteatzean eta
adierazpen aljebraikoak erabili behar direnean, hain
zuzen ere. Komeni da ikasleentzat gertukoak diren
problemen enuntziatuak planteatzea eta ahal den
neurrian problema klasikoak alde batera uztea;
esate baterako, iturrien problemak eta gurutzatzen
diren higikarienak.

Dakiguna (datuak) eta ez dakiguna (ezezagunak)

behar bezala bereiztea, eta ezezagunei sinbolo
egokiak esleitzea.
Diagramak, irudi deskribatzaileak edo eskemak
egitea, ebatzi beharreko problema kontuan hartuta.
Problema baten emaitza kalkulatzea probak eginez,
algoritmoen, metodoen edo formulen bidez, balio
batzuk arrazoizko suposizioz lortuta, etab.
Lortutako emaitza eta planteatutako egoera
alderatzeko gaitasuna.
Adierazpen aljebraikoen bidez kalkuluak egitea.

EDUKIAK: ekintzak, kontzeptuak eta kontzeptu-sistemak

ALJEBRA: Ekuazioak
Ekuazio kontzeptua.
Hizkuntza aljebraikoko elementuak: atalak, gaiak, koefizienteak, maila, ezezagunak eta ebazpenak.
Zenbait ekuazio mota, mailaren, ageri diren zenbaki moten, ezezagun kopuruaren, ebazpen kopuruaren eta
eragiketen arabera.
Ekuazioen baliokidetasuna.
Ezezagun bakarreko lehen mailako ekuazioak. Ebazpena. Aplikazioak.
Ezezagun bakarreko bigarren mailako ekuazioak. Ebazpena.

HASIERAKO PROBA

UNITATEKO PROBA

Proban planteatutako ariketak ikasleek ekuazioaren oinarrizko kontzeptuak eta ekuazioak ebazteko moduak zenbateraino barneratu dituzten jakiteko dira. Esate baterako, 1. ariketan, ikasleek datuak eta ezezaguna bereizi
behar dituzte. 2., 3. eta 4. ariketetan, ekuaziorik planteatu gabe ebatz daitezkeen ekuazioak proposatzen dira.
Ebazteko metodoak hauek izatea komeni da: emaitza
aurreikustea, datuak behar bezala ordenatzea, jarraitu
beharreko urratsak behar bezala azaltzea, ebazpena
egiaztatzea eta abar.

Helburuetan ageri diren mota guztietako ariketak ditu

probak: identitatea eta ekuazioa bereiztea (1. ariketa), eta
hizkuntza aljebraikoko elementuekin eragiketak egitea
(2., 3. eta 4. ariketak).
Ondoren, ekuazioak ebazteko zenbait modu ageri dira:
gaiak lekuz aldatzea, saiakuntza eta errorea (5. ariketa),
eta lehen mailako eta bigarren mailako ekuazio ez-osoak
metodo orokorren bidez ebaztea. Zenbakizko bi problema
ere badauden arren, aukera zabalagoa da: nahasteenproblemak, problema geometrikoak, adinen problemak
eta abar.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

449

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

PROBEI ETA HAIEN ZUZENKETEI BURUZKO IRADOKIZUNAK ETA GALDERAK

1. ETA 2. MAILAKO EKUAZIOAK

HASIERAKO EBALUAZIOA
1

Anderrek 20 zentimoko zenbait txanpon ditu, guztira 3,40 . Zer galdera egingo zenioke
Anderri, zer balio duen txanpon bakoitzak ala zenbat txanpon dituen? Dena den,
zein da erantzuna?

Lagun batzuk festa bat prestatzen ari dira eta 20 25 cm-ko banderatxoak egin nahi dituzte.
Banderatxoaren makila bakoitzak 20 zentimo balio du, eta banderatxoak egiteko ehunaren metro koadro
batek, 9 . Guztien artean 22,75 badituzte, zenbat banderatxo egin ditzakete? Ebatzi problema,
diagrama baten edo eskema baten laguntzaz, eta azaldu nola egin duzun.

Auto batek 8 litro gasolina kontsumitzen baditu 100 kilometroan, zenbat kilometro egin ditzake
1 litro gasolinarekin? Egin probak, emaitza lortu arte.

Lagun batek galdera hau egin dio Enekori: Nire amaren adina nirearen hirukoitza da, nire aitak amak
baino 3 urte gehiago ditu, eta hiruron artean 101 urte ditugu. Zein adierazpenen emaitza izango da
Enekoren lagunaren adina?
a) x + (x + 3) + [(x + 3) + 3] = 101
b) x + (x 3) + [(x 3) 3] = 101
c) x + (x 3) + [(x 3) + 3] = 101

Beheko ekuazioetan, identifikatu ezezaguna eta ebatzi buruz edo saiakuntza- eta errore-metodoa
erabiliz.
Ekuazioa

Ezezaguna

Ebazpena

Ekuazioa

x+4=7

y
=2
5

2x = 8

3z 2 = 10

Ezezaguna

Ebazpena

Ebatzi ekuazioak aljebraikoki.

a) 2x + 4 = 3x 8
x =
b) 3(3x + 4) = 5(x 1)
x =
c)

450

x 1
x 2
3x
=

x=
2
3
4
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

HASIERAKO EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Anderrek 20 zentimoko zenbait txanpon ditu, guztira 3,40 . Zer galdera egingo zenioke
Anderri, zer balio duen txanpon bakoitzak ala zenbat txanpon dituen? Dena den,
zein da erantzuna?

Bigarren galdera planteatuko genioke: Zenbat txanpon dituzu? Kalkulatzeko, kopuru osoa zati
txanpon bakoitzaren balioa egin behar da:
2

340
= 17 txanpon.
20

Lagun batzuk festa bat prestatzen ari dira eta 20 25 cm-ko banderatxoak egin nahi dituzte.
Banderatxoaren makila bakoitzak 20 zentimo balio du, eta banderatxoak egiteko ehunaren metro koadro
batek, 9 . Guztien artean 22,75 badituzte, zenbat banderatxo egin ditzakete? Ebatzi problema,
diagrama baten edo eskema baten laguntzaz, eta azaldu nola egin duzun.
Banderatxo bakoitzaren azalera: 20 25 = 500 cm 2 0,05 m 2
Banderatxo baten ehunaren prezioa: 0,05 m 2 900 = 45 zentimo
Banderatxoaren prezioa: 45 + 20 = 65 zentimo
Banderatxo kopurua: 2.275 : 65 = 35

Auto batek 8 litro gasolina kontsumitzen baditu 100 kilometroan, zenbat kilometro egin ditzake
1 litro gasolinarekin? Egin probak, emaitza lortu arte.
Gutxi gorabeherako emaitza aurresan daiteke: 10 kilometro. Emaitza hori balitz, 1 litro gasolina
erabiliz 10 kilometro egin litezke, eta 8 litro gasolina erabiliz: 8 10 = 80 km; beraz,
10 km baino gehiago egin ahal izango ditugu.
15 km eta 1 litro probatuko dugu; beraz, 8 litro gasolina erabiliz: 8 15 = 120 km.

Lagun batek galdera hau egin dio Enekori: Nire amaren adina nirearen hirukoitza da, nire aitak amak
baino 3 urte gehiago ditu, eta hiruron artean 101 urte ditugu. Zein adierazpenen emaitza izango da
Enekoren lagunaren adina?
98
c) x + (x 3) + [(x 3) + 3] = 101 x + 3 x + 3 x + 3 = 101 7 x = 101 3 x =
= 14
7
Laguna: 14 urte; ama: 14 3 = 42 urte; aita: 42 + 3 = 45 urte.
Emaitza egiaztatuko dugu: 14 + 42 + 45 = 101.

Beheko ekuazioetan, identifikatu ezezaguna eta ebatzi buruz edo saiakuntza- eta errore-metodoa
erabiliz.

Ekuazioa

Ezezaguna

Ebazpena

x+4=7

2x = 8

Ekuazioa

Ezezaguna

Ebazpena

y
=2
5

10

3z 2 = 10

Ebatzi ekuazioak aljebraikoki.

a) 2x + 4 = 3x 8 4 + 8 = 3 x 2 x x = 12
b) 3(3x + 4) = 5(x 1) 9 x + 12 = 5 x 5 4 x = 17 x =
c)

17
4

x 1
x 2
3x
6x 6
4x 8
9 3x
=

6 x 6 = 4 x 8 9 + 3 x x = 11
2
3
4
12
12
12
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

451

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

Hurbilketak 10 eta 15 km artekoa izan behar du: 12,5 km; izan ere, 12,5 8 = 100 km.

1. ETA 2. MAILAKO EKUAZIOAK

edukiak

UNITATEAREN EBALUAZIOA

Berdintza jakin bat

identitatea ala ekuazioa
den bereiztea.

Hizkuntza aljebraikoko
elementuak
identifikatzea: atalak,
gaiak, koefizienteak,
maila, ezezagunak
eta ebazpenak.

Zenbaki jakin bat

ekuazio baten ebazpena
den ala ez aztertzea.

Aztertu ea identitatea den adierazpen hau:

7(4 2x) 4(5 3x) = 2(5 x) 2

Adierazi zuzenak ala okerrak diren esaldiak. Okerrak badira,

adierazi zergatik.
a)
b)
c)
d)

Ekuazio batek bi gai ditu beti.

2x 3 + 3x 2 = 0 bigarren mailako ekuazioa da.
2x + 3y = 0 bigarren mailako ekuazioa da.
2x = 8 ekuazioaren ezezaguna 2 da.

Lotu ezkerreko ekuazioak eskuineko ebazpenekin (gerta daiteke balioren bat

ekuazio baten baino gehiagoren ebazpena izatea).
Ekuazioa

Ebazpena

x+2=0

2x 8 = 6

x 4=0

x
2

2(x 3) =

Ekuazio jakin baten

ekuazio baliokideak
lortzea.

Bi zutabeetan ekuazio baliokideak daude. Lotu ezkerreko zutabeko ekuazio

bakoitza eskuineko zutabeko ekuazio baliokidearekin.
Ekuazioa (1)

Ekuazioa (2)

a) 2(2 x) = 8 + 2x

1) 6 3 = 3x 2x

b) 4(2x + 2) = 14 (2 6x)

2) 8x 6x = 12 8

c) 2(x + 3) = 3 + 3x
x 2
d)
=x3
2

3) x 2 = 2x 6
4) 4x = 4

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

PROBAK

Elementuak zerrendatzea eta identifikatzea ......................................................................................................... 2

Propietateak, erlazioak eta abar definitzea, osatzea eta aukeratzea .......................................................................
Datuak, erlazioak eta abar bihurtzea, bereiztea eta lotzea ..................................................................................... 1, 3, 4
Arauak eta legeak estrapolatzea, ondorioztatzea eta inferitzea .............................................................................
Aplikatzea, frogatzea, iritzira kalkulatzea, ebaztea, etab. ....................................................................................... 5, 6, 7, 8, 9, 10

452

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Lehen mailako ekuazioa

ebaztea, saiakuntza- eta
errore-metodoa erabiliz,
amaieratik hasita eta gaiak
lekuz aldatuz.

Ebatzi 2x + 8 = 18 ekuazioa saiakuntza- eta errore-metodoa erabiliz,

gaiak lekuz aldatuz eta amaieratik hasita.

Benetako problemak
ebaztea, ezezagun
bakarreko lehen mailako
ekuazioak planteatuz
eta ebatziz.

Ebatzi ekuazioak, metodo orokorra erabiliz.

a)

x 1
12 2x
x 2

=
4
5
5

b) 4(x 2) +

Bi ezezaguneko lehen
mailako bi ekuazioren
sistemak ebaztea, metodo
intuitiboak erabiliz.

Bigarren mailako
ekuazio osoak eta
ez-osoak ebaztea.

x +7
= 8(1 x)
2

Kalkulatu ondoz ondoko bi zenbaki, jakinik haien batura 77 dela.

50 ditugu 20 eta 50 zentimoko txanponetan, eta 20 zentimokoen

kopurua 50 zentimokoena halako hiru da. Bakoitzetik zenbat txanpon ditugu?

Ebatzi bigarren mailako ekuazioak.

a) 4x 2 + 9 = 25
b) 2x 2 32x = 0

10 Kalkulatu biderkadura 90 eta kendura 9 duten bi zenbaki arrunt.

PROBAK

Irizpideen arabera sailkatzea eta bereiztea ............................................................................................................. 7, 8, 10

Eragiketak, erlazioak eta abar egiaztatzea .............................................................................................................. 5
Datuak konbinatzea, osatzea, laburtzea eta abar ....................................................................................................
Ondorioztatzea, hipotesiak formulatzea, orokortzea eta abar ...................................................................................

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

453

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

1. ETA 2. MAILAKO EKUAZIOAK

UNITATEAREN EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Egiaztatzea: Identitatea da.

7(4 2x) 4(5 3x) = 28 14 x 20 + 12 x = 8 2 x

2(5 x) 2 = 10 2 x 2 = 8 2 x

Zuzena ala okerra:

a)
b)
c)
d)

Okerra. Bi atal ditu beti.

Okerra. Hirugarren mailakoa da.
Okerra. Bi ezezaguneko lehen mailako ekuazioa da.
Okerra. Ezezaguna x da, eta koefizientea, 2.

Ekuazioak eta ebazpenak:

Ekuazioa

Ebazpena

x+2 =0

2x 8 = 6

x 4=0

2(x 3) =

x
2

2
4
7

Ekuazioen baliokidetasuna:

Ekuazioa (1)

a)

b)

c)

d)

Ekuazioa (2)

Metodoak:
Saiakuntza:

...

2x

...

10 12

2x + 8

10

12

...

18 20

Amaieratik hastea:

6
Ebazpena: x = 5

2
+8
2 x 18

:2
5

8 18
10

Gaiak lekuz aldatzea: 2 x + 8 = 18 2 x + 8 8 = 18 8 2 x = 10

a) x = 5

2x
10
=
x = 5
2
2

b) x = 1

Metodo orokorra:

Ondoz ondoko zenbakiak: x + (x + 1) = 77 2 x + 1 = 77 x = 38. Ebazpena 38 eta 39 da.

Txanponak: 50 zentimoko 40 txanpon daude eta 20 zentimoko 150 txanpon.

Bigarren mailako ekuazio ez-osoak:

a) x = 4 = 2

b) x = 0 eta x = 16

10 Bi zenbaki, zenbaki arruntak: x y = 90 1 90; 2 45; 3 30; 6 15; 9 10.

Ebazpena 6 eta 15 da.

454

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

7 Ekuazio-sistemak
SARRERA

AURRETIKO EZAGUTZAK

Unitate honetako edukiak aurreko unitatekoen

jarraipena dira, eta beraz, beharrezkoa
da ikasleek lehen mailako ekuazioak
ebazten jakitea.

Aurreko unitatean ikasitako kontzeptuak

oinarrizkotzat jo daitezke, bai eta aurreko mailetan
problemen ebazpenari buruz landutako alderdi
guztiak ere.

Matematikaren oinarrietako bat problemak ebaztea

da eta eguneroko bizitzako problemak ebazteko,
ekuazio-sistemak erabili behar dira. Ikasleak
motibatzeko, benetako zenbait problema plantea
daitezke. Baina problema horien ebazpenek ez dute
izan behar erraz sumatzeko modukoak, eta sistema
bat planteatzea eta ebaztea eskatu behar dute.

Dakiguna (datuak) eta ez dakiguna (ezezagunak)

behar bezala bereiztea.
Diagramak, irudiak edo eskemak egitea,
planteatutako problemaren arabera.
Adierazpen aljebraikoen bidez kalkuluak egitea.
Lehen mailako ekuazioak ebaztea.

Lehendabizi, saiakuntza eta errore bidez, eta ondoren,

ekuazio-sistemak ebatziz, ekuazio-sistemak problemak
ebazteko errazak eta erabilgarriak direla hauteman
dezakete ikasleek.

EDUKIAK: ekintzak, kontzeptuak eta kontzeptu-sistemak

ALJEBRA: Ekuazio linealen sistemak

Sistemak ebaztea. Ekuazio-sistema baten ebazpen kopurua.

Ekuazio-sistemak ebazteko metodoak: berdintze-, ordezkatze- eta laburtze-metodoa.
Sistemak ebazteko arau praktikoak.
Problemak sistemen bidez ebaztea.

HASIERAKO PROBA

UNITATEKO PROBA

Ikasleek ekuazioaren ebazpenari buruzko nahiz saiakuntza- eta errore-metodoari buruzko kontzeptuak zenbateraino barneratu dituzten aztertzeko dira proban planteatutako galderak.

Diseinatutako proban, unitatean ikasitako prozedurei

buruzko ariketak ageri dira: ekuazio-sistemak zenbait
metodo erabiliz ebaztea eta sistemen bidez ebatzi beharreko bi problema. Ez da komeni sistema bateraezinak erabiltzea, eta problemak errazak diren arren, aukera zabalagoa eta zailagoa egin daiteke.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

455

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

PROBEI ETA HAIEN ZUZENKETEI BURUZKO IRADOKIZUNAK ETA GALDERAK

EKUAZIO-SISTEMAK

HASIERAKO EBALUAZIOA
1

Adierazi esaldiak zenbakizko hizkuntzan.

Ohiko hizkuntza

Zenbakizko hizkuntza

a) Biren hirukoitza sei da.

b) Hogei zati bost lau da.
c) Hamabost ken zortzi zazpi da.
d) Biren kuboa zortzi da.
e) Hamabiren laurdena hiru da.
2

Erabili adierazpen aljebraikoak, enuntziatuak idazteko.

Idatzizko adierazpena

Adierazpen aljebraikoa

Bi zenbakiren baturaren bikoitza.

Zenbaki baten berbidura gehi
lau.
l aldea duen pentagono erregular
baten perimetroa.
Ondoz ondoko hiru zenbakiren
batura.
Zenbaki baten erdia.

x aldea duen triangelu aldeberdin

baten perimetroa.

Kalkulatu

x
+ 1 adierazpen aljebraikoaren zenbakizko balioa, x-ren balio hauetarako:
2

a) x = 6

c) x = 0

b) x = 8

d) x = 2

Kalkulatu buruz x-ren balioa, beheko ekuazioetan.

Ekuazioa

x-ren balioa

4 + x = 10
20 x = 6
1=9x
x + 5 = 10
1=x+1
10 2x = 4

456

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

HASIERAKO EBALUAZIOA: EBAZPENAK

Adierazi esaldiak zenbakizko hizkuntzan.
Ohiko hizkuntza

Zenbakizko hizkuntza

a) Biren hirukoitza sei da.

32=6

b) Hogei zati bost lau da.

20 : 5 = 4

c) Hamabost ken zortzi zazpi da.

15 8 = 7

d) Biren kuboa zortzi da.

23 = 8

e) Hamabiren laurdena hiru da.

12
= 3
4

Erabili adierazpen aljebraikoak, enuntziatuak idazteko.

Idatzizko adierazpena

Adierazpen aljebraikoa

Bi zenbakiren baturaren bikoitza.

2(x + y)

Zenbaki baten berbidura gehi

lau.

x2 + 4

l aldea duen pentagono erregular

baten perimetroa.

5l

Ondoz ondoko hiru zenbakiren

batura.

Zenbaki baten erdia.

x
2

x aldea duen triangelu aldeberdin

baten perimetroa.

3x

Kalkulatu

x
+ 1 adierazpen aljebraikoaren zenbakizko balioa, x-ren balio hauetarako:
2

a) x = 6

x
x=6 6
+ 1
+1 = 4
2
2

b) x = 8

x + (x + 1) + (x + 2)

x
x = 8 8
+ 1
+ 1 = 3
2
2

c) x = 0

x
x=0 0
+ 1
+1 = 1
2
2

d) x = 2

x
x = 2 2
+ 1
+1 = 0
2
2

Kalkulatu buruz x-ren balioa, beheko ekuazioetan.

Ekuazioa

x-ren balioa

4 + x = 10

20 x = 6

14

1=9x

x + 5 = 10

1=x+1

10 2x = 4

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

457

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

EKUAZIO-SISTEMAK
edukiak

Balioen pare bat ekuaziosistema baten ebazpena den

ala ez aztertzea.

UNITATEAREN EBALUAZIOA
1

2x + 3y = 12
,
x + 3y = 5
aztertu ebazpenak diren ala ez balioen pare hauek:
Ekuazio linealen sistema honetan,

a) x = 0, y = 5
b) x = 2, y = 3
c) x = 3, y = 2

Sistemak baliokideak diren

ala ez aztertzea.

Bi ezezaguneko
bi ekuazioren
sistema baten
ebazpena kalkulatzea,
ordezkatze-, berdintzeeta laburtze-metodoa
erabiliz.

Egiaztatu bi sistemak baliokideak direla eta ebatzi.

x 2 y = 6

3x + 6 y = 6

2x 4 y = 12

5 x + 2yy = 66

Ebatzi sistema, ordezkatze-metodoa erabiliz.

2x 2 y = 6

3x + 6 y = 6

Ebatzi, berdintze-metodoa erabiliz.

2x + 3 y = 8

2x 2 y = +5

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

PROBAK

Elementuak zerrendatzea eta identifikatzea ......................................................................................................... 1

Propietateak, erlazioak eta abar definitzea, osatzea eta aukeratzea .......................................................................
Datuak, erlazioak eta abar bihurtzea, bereiztea eta lotzea ..................................................................................... 1, 2, 3
Arauak eta legeak estrapolatzea, ondorioztatzea eta inferitzea .............................................................................
Aplikatzea, frogatzea, iritzira kalkulatzea, ebaztea, etab. ....................................................................................... 4, 5, 6, 7, 8

458

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Ebatzi sistema, laburtze-metodoa erabiliz.

2x + 4 y = 3

3x 4 y = 8

Ebatzi sistema, egokiena deritzozun metodoa erabiliz.

Ekuazio-sistemak
ebaztea,
analitikoki.

Benetako problemak
ebaztea, ekuazio
linealen sistemak
planteatuz eta ebatziz.

Bi zenbakiren batura 24 da, eta lehenaren hirukoitza ken bigarrenaren

erdia, 23. Zer zenbaki dira?

Aita baten eta seme baten adinaren batura 48 urte da, eta 8 urte barru,
aitaren adina semearen adinaren hirukoitza izango da. Zenbat urte dituzte?

3x + 4 y = 41

6 x 9 y = 32

PROBAK

Irizpideen arabera sailkatzea eta bereiztea .............................................................................................................

Eragiketak, erlazioak eta abar egiaztatzea .............................................................................................................. 6
Datuak konbinatzea, osatzea, laburtzea eta abar .................................................................................................... 5
Ondorioztatzea, hipotesiak formulatzea, orokortzea eta abar ...................................................................................

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

459

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

EKUAZIO-SISTEMAK

UNITATEAREN EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Sistema baten ebazpenak aztertzea:

x = 0, y = 5

a) 2 x + 3 y = 12 2 0 + 3 5 12 Ez da ebazpena.

2 x + 2 y = 15
x = 2, y = 3
b) 2 x + 3 y = 12 2 2 + 3 3 12 Ez da ebazpena.

2 x + 2 y = 15

c) 2 x + 3 y = 12

2 x + 2 y = 15
2

x = 3, y = 2
2 3 + 3 2 = 12
Ebazpena da.
x = 3, y = 2

3 + 2 = 5

Sistemen baliokidetasuna:

Bi sistemen ebazpena hau da: x = 2, y = 2. Beraz, sistemak baliokideak dira.

Bigarren sistemak hau du: 1. ekuazioa = (1. ekuazioa) 2
2. ekuazioa = 2. ekuazioa 2 (1. ekuazioa)

Sistema:
x 2 y = 6 Ordezkatzea
x = 6 + 2 y 3( 6 + 2 y ) + 6 y = 6 y = 2 , x = 2
3 x + 6 y = 6
1.a

Sistema:
5 +y
Berdintzea
x + 3 y = 8
8 3 y =
y = 3 , x = 1

2 x 3 y = +5
2

Sistema:
( + )12 x + 4 y = 33

35
5
1
2 x + 4 y = 3
Laburtzea
=
,y =
( + )12 x 4 y = 32 x =
3 x 4 y = 8
2. ek 4
14
2
2
( + )14 x 4 y = 35

Sistema:
( + ) 27 x + 9 y = 39

23
34
3 x + 9 y = 31 Laburtzea
,y =
( + ) 36 x 9 y = 32 x =

6 x 9 y = 32
2. ek 9
33
11
( + ) 33 x 9 y = 23

Bi zenbakiren batura:

x lehen zenbakia y bigarren zenbakia

3 x + y = 24
x = 10 , y = 14
y
= 23
3x

2
8

Aita baten eta seme baten adina:

x aitaren adina y semearen adina

x + y = 48
x = 40 , y = 8
x + 8 = 3( y + 8 )

460

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

8 Zenbakizko proportzionaltasuna
SARRERA

AURRETIKO EZAGUTZAK

Unitate praktikoa da hau.

Proportzionaltasun zuzeneko eta alderantzizko
proportzionaltasuneko kontzeptuak naturalak eta
intuitiboak diren arren, gehiago kostatzen zaie ikasleei
bigarrena barneratzea lehena baino. Ikasleek beraiek
deskubritzeko ahalegina egin beharko litzateke,
kasu honetan hain ugariak diren eguneroko bizitzako
adibideen bidez motibatuz. Beraz, ikasleak
unitatearen ikasketan sartu beharko lirateke,
noiz edo noiz ikasleek beraiek planteatutako
gaiak proposatuz, kontzeptuak gertukoak izan daitezen
haientzat.

Unitate hau aurreko mailan landu zuten;

beraz, berrikustea komeni da. Kontzeptu gehienak
berriro aztertzen direnez, oinarrizko alderdiak
azpimarratuko ditugu.
Bi arrazoik proportzioa osatzen duten ala ez aztertzea.
Proportzionaltasun-taulak eta arrazoi berdinen
segidak egitea.
Laugarren eta erdi proportzionala kalkulatzea.
Kantitateen arteko arrazoiak erabiltzea benetako
testuinguruetan, problemak ebazteko.

Hiruko erregela zuzenei dagokienez, ikasle bakoitza

kontuan hartuta egingo dira; dena den, hurrengo
mailetan berrikusiko diren arren, komeni da lehenengo
hurbilketa egitea. Prozedura aritmetiko errazak dira,
hau da, eguneroko bizitzako egoeretan aplikatzen
diren algoritmoak, eta horretan datza
haien garrantzia.

EDUKIAK: ekintzak, kontzeptuak eta kontzeptu-sistemak

PROPORTZIONALTASUNA: Proportzionaltasun zuzena eta alderantzizkoa
Proportzionaltasun-arrazoia. Proportzioa. Proportzioen propietateak.
Proportzionaltasunaren aplikazioak: hiruko erregela sinple eta zuzena.
Magnitude alderantziz proportzionalak.
Alderantzizko hiruko erregela sinplea.

HASIERAKO PROBA

UNITATEKO PROBA

Proban, proportzionaltasunari buruzko zenbait ariketa

ageri dira, aurreko mailan ikusiak: bi arrazoik proportzioa
osatzen duten ala ez bereiztea, erdi eta laugarren proportzionala kalkulatzea, ehuneko-ariketak eta abar. Unitate
hau zabala da, eta zenbakizko eta Geometriako alderdi
asko hartzen ditu. Beraz, ikasleek behar bezala gainditu
beharko dituzte oinarrizko ezagutzak.

Oso kontzeptu desberdinak ageri dira unitatean zehar.

2. ariketan, ikasleek eskala eta eskalaren printzipioa
bereizi beharko dituzte. 3., 4., 5. eta 6. ariketak eguneroko bizitzako adibideak dira; horietan, lau balio proportzioan egon daitezen, balio jakin bat kalkulatu behar
da, bi modutan. Gainera, komeni da ikasleek batera
murrizteko kontzeptua ulertzea, aurrerago erabili behar
izango dutelako.
Azken ariketetan alderantzizko proportzionaltasuna lantzen da eta zailagoak dira ikasleentzat. Horregatik, kontu handia izan behar da kontzeptuarekin.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

461

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

PROBEI ETA HAIEN ZUZENKETEI BURUZKO IRADOKIZUNAK ETA GALDERAK

ZENBAKIZKO PROPORTZIONALTASUNA

HASIERAKO EBALUAZIOA
35
3
eta
arrazoiek proportzioa osatzen duten.
96
8

Aztertu ea

Kalkulatu zer zenbaki falta diren proportzioak osatzeko.

a) Erdi proportzionala:

8
2
=
16

b) Laugarren proportzionala:

6
=
8
4

12

Idatzi kasu bakoitzean dagokion zenbakia.

a) 45en %
b)

36 da.

en % 25 225 da.

c) 65en % 37

da.

Merkealdietan, % 15eko beherapena egiten da. Zenbat balio zuen salgai batek
24,65 ordaindu bada?

Taulan, 8 lagunentzako pastel bat egiteko errezeta ageri da. Kalkulatu 10 lagunentzako pastel bat
egiteko osagaiak.
Bizkotxoa
Arrautzak

8 lagunentzat

10 lagunentzat

Krema
Esnea

8 lagunentzat

10 lagunentzat

375 cm3

Irina

125 g

Gorringoak

Azukrea

150 g

Azukrea

200 g

Legamia

10 g

Fekula

30 g

Saskibaloi-partida batean, jokalari batek emaitza hauek lortu ditu:

a) 20 jaurtiketatik 2 puntuko 13 saskiratze lortu ditu
b) 3 puntuko 8 jaurtiketatik 3 asmatu ditu
c) 11 jaurtiketa libretik 9 saskiratu ditu
d) Bere saskiaren azpian, 20 errebotetik 18 hartu ditu
Kalkulatu emaitza bakoitzaren ehunekoa eta idatzi.

462

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

HASIERAKO EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Aztertu ea

35
3
eta
arrazoiek proportzioa osatzen duten.
96
8

3
35
eta
arrazoiek ez dute proportzioa osatzen, 3 96 8 35 delako.
8
96
2

Kalkulatu zer zenbaki falta diren proportzioak osatzeko.

a) Erdi proportzionala:

8
2
=
16
4

3
6
=
8
4

b) Laugarren proportzionala:

6
12

Idatzi kasu bakoitzean dagokion zenbakia.

a)

36
= 0,8 egin eta 100ez biderkatzen da 45en % 80 36 da.
45

225
= 9 egin eta 100ez biderkatzen da 900 en % 25 225 da.
25
c) 37 bider 65 egin eta 100ez zatitzen da 65en % 37 24,05 da.

b)

Merkealdietan, % 15eko beherapena egiten da. Zenbat balio zuen salgai batek
24,65 ordaindu bada?

Salgaiaren % 85 ordaindu dugu eta 24,65 kostatu zaigu. Beraz, kantitate hori zati 85 egin eta
100ez biderkatuko dugu; emaitza 29 da.
Taulan, 8 lagunentzako pastel bat egiteko errezeta ageri da. Kalkulatu 10 lagunentzako pastel bat
egiteko osagaiak.
Bizkotxoa

8 lagunentzat

10 lagunentzat

Irina

125 g

156,25 g

Azukrea

150 g

187,5 g

Legamia

10 g

12,5 g

Arrautzak

Krema

8 lagunentzat

10 lagunentzat

375 cm3

468,75 cm 3

3,75

Azukrea

200 g

250 g

Fekula

30 g

37,5 g

Esnea
Gorringoak

Saskibaloi-partida batean, jokalari batek emaitza hauek lortu ditu:

a) 20 jaurtiketatik 2 puntuko 13 saskiratze lortu ditu
b) 3 puntuko 8 jaurtiketatik 3 asmatu ditu
c) 11 jaurtiketa libretik 9 saskiratu ditu

13 100
= % 65
20

3 100
= % 37,5
8

9 100
= % 81,8
11

d) Bere saskiaren azpian, 20 errebotetik 18 hartu ditu

18 100
= % 90
20

Kalkulatu emaitza bakoitzaren ehunekoa eta idatzi.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

463

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

ZENBAKIZKO PROPORTZIONALTASUNA
edukiak

UNITATEAREN EBALUAZIOA

Bi arrazoik ea proportzioa
osatzen duten zehaztea.

Azterketa batean, Enekok zuzen erantzun die 10 galderatik 6ri, eta beste
batean, 25 galderatik 14ri erantzun die zuzen. Nota bera lortuko al du
bi azterketetan?

Bi magnitude zuzenki
proportzionalak
diren ala ez
bereiztea.

Saioak eskala zentigraduan eta Farenheit eskalan adierazitako tenperaturak ikusi

ditu Amerikako egunkari batean. Egun batean ohartu da 10 C eta 50 F
berdinak direla, eta beste egun batean, 15 C eta 59 F baliokideak direla.
Proportzionalak al dira bi eskalak?
Eskalen baliokidetasuna hau da: 0 C = 32 F eta 100 C = 212 F;
zer egin daiteke eskalak proportzionalak izateko? Tenperatura 20 C-koa
bada, Farenheit eskalako zer tenperatura da?

Hiruko erregela sinplea

erabiltzea eskatzen duten
benetako problemak ebaztea.

3 kilo sagar 4,32 ordaindu baditugu, zenbat balio dute 8 kilo sagarrek?

Benetako problemak
ebaztea, hiruko erregela
sinplea eta batekora
murrizteko metodoa erabiliz.

Hona hemen 125 gramoko poto bat jogurten osagaiak:

proteinak, 3,5 gramo; karbohidratoak, 16,25 gramo; koipeak, 2,25 gramo;
eta kaltzioa, 140 miligramo. Potoaren pisua gramo batekoa balitz, zer kantitate
legoke osagai bakoitzetik? Eta 100 gramokoa balitz?

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

PROBAK

Elementuak zerrendatzea eta identifikatzea .........................................................................................................

Propietateak, erlazioak eta abar definitzea, osatzea eta aukeratzea ....................................................................... 2
Datuak, erlazioak eta abar bihurtzea, bereiztea eta lotzea ..................................................................................... 1, 2, 7
Arauak eta legeak estrapolatzea, ondorioztatzea eta inferitzea ............................................................................. 2
Aplikatzea, frogatzea, iritzira kalkulatzea, ebaztea, etab. ....................................................................................... 3, 4, 5, 6, 8, 9

464

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Bi magnitude alderantziz
proportzionalak
diren ala ez
zehaztea.

22 erroskillako kutxa batek 12,50 balio badu, zenbat balioko

du 12 erroskillako kutxa batek?

Egunean 3 jogurt jaten baditut, 8 egunetan jogurt denak jango ditut. Egunean
4 jogurt jaten baditut, zenbat egunetarako jogurtak izango ditut?

Adierazi proportzionaltasunik badagoen ala ez magnitudeen pare hauen artean.

Baldin badago, adierazi zuzena ala alderantzizkoa den.
a) Karratu baten aldea eta azalera
b) Eraikuntza-enpresa bateko langileen kopuru jakin bat eta
urtebetean egin ditzaketen eraikinak
c) Lagun baten adina eta haren aitarena

Auto baten abiadura eta ibilbide jakin bat egiteko behar duen
denbora magnitude alderantziz proportzionalak dira. Osatu taula.
Zer espazio egiten du autoak kasu bakoitzean?
Abiadura (km/h)

60

Denbora (h)

Espazioa (

100

120

150

Lorea 600 orrialdeko liburu bat irakurtzen hasi da eta 10 orrialde irakurtzen
ditu egunean. Zenbat egunetan amaituko du? Eta egunean 15 orrialde irakurriko
balitu, zenbat egunetan amaituko luke?

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

PROBAK

Irizpideen arabera sailkatzea eta bereiztea ............................................................................................................. 7

Eragiketak, erlazioak eta abar egiaztatzea .............................................................................................................. 8
Datuak konbinatzea, osatzea, laburtzea eta abar .................................................................................................... 8
Ondorioztatzea, hipotesiak formulatzea, orokortzea eta abar ...................................................................................

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

465

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

Alderantzizko hiruko
erregela erabiltzea,
eguneroko bizitzako
problemak ebazteko.

ZENBAKIZKO PROPORTZIONALTASUNA

UNITATEAREN EBALUAZIOA: EBAZPENAK

6
14
0,56. Ez dute proportzioa osatzen.

10
25

Azterketak: 0,6

Tenperatura-eskalak: ez dira proportzionalak. Jakinik eskalen printzipioak desberdinak direla,

esan daiteke (100 0) = 100 C eta (212 32) = 180 F baliokideak badira,
180
= 1,8 F baliokideak direla. Beraz, 20 C eta 20 1,8 = 36 F baliokideak dira,
1 C eta x x =
100
eta ebazpena 68 F da.

Sagarrak:

Jogurta:

8 kg 4,32
8 kg
3 kg
=
x=
= 11,52
3 kg
x
4,32

125
3, 5
=

x = 0,028 g proteina/1 g jogurt 2,8 g proteina/100 g jogurt

1
x
125
16 , 25
=
x = 0,13 g karbohidrato/1 g jogurt
13 g karbohidrato/100 g jogurt
1
x
125
2 , 25
=
x = 0,018 g koipe/1 g jogurt 1,8 g koipe/100 g jogurt
1
x
125
0 ,14
=
x = 0,00112 g kaltzio/1 g jogurt
0,112 g kaltzio/100 g jogurt
1
x
5

Erroskillak:

22 erroskilla 12,50 22 = 12,50 x = 12 12,50 = 6,82

x
12 erroskilla
12
22
x
6

Jogurtak:

Jogurtak

12

Egunak

6 egunetarako jogurtak izango ditut.

7

Proportzionaltasuna: a) Ez dira proportzionalak. b) Zuzenki proportzionalak dira.

c) Ez dira proportzionalak.

Abiadura-denbora taula:
Abiadura (km/h)

60

100

120

150

Denbora (h)

2,5

300

300

300

300

Espazioa (km)
9

466

Liburua: 600 = 10 x x = 60 egun

600 = 15x x = 40 egun

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

9 Proportzionaltasun geometrikoa
SARRERA

AURRETIKO EZAGUTZAK

Geometriako alderdiak lantzen jarraituko dugu

unitate honetan; kasu honetan, proportzionaltasun
geometrikoa eta antzekotasuna planoan.
Unitatean zehar azaldutako kontzeptuak
ikasleek behar bezala uler ditzaten, irudiak
bistaratuko dira.

Unitatean, lehendik ikasitako proportzionaltasuneko

alderdiak aztertzen dira, edo gutxienez, aurreko
mailako batzuk, bai eta irudi geometrikoei buruzko
ezagutzak ere. Puntu horiek berrikusten dira unitatean;
honela laburbildu daitezke:

Talesen teorema oinarri-oinarrizkoa da Geometrian

eta funtsezko tresna da marrazketarako. Horregatik,
behar bezala aplikatzen erakutsi behar da.
Proportzionaltasunak berehalako aplikazioa du
eguneroko bizitzan: eskalan egindako marrazkiak.
Hori ikasleak motibatzeko erabili behar da,
bai eta unitateko edukietan interesa izan
dezaten ere.

Irudi geometrikoak egitea: zuzen jakin baten

zuzen paraleloak, zuzen jakin baten zuzen
zuta kanpoko puntu batetik, etab.
Bi arrazoik proportzioa osatzen duten ala ez zehaztea.
Bi magnitude elkarren mende dauden eta ea
zuzenki proportzionalak diren aztertzea.
Hiruko erregela sinple eta zuzena aplikatzea,
laugarren eta erdi proportzionala kalkulatzea, eta
banaketa proportzionalak eta ehunekoak erabiltzea,
zenbait egoeratan.

EDUKIAK: ekintzak, kontzeptuak eta kontzeptu-sistemak

PROPORTZIONALTASUNA: Antzekotasuna planoan

Antzekotasuna eta antzekotasun-arrazoia.

Talesen teorema. Aplikazioak.
Antzeko poligonoen arteko lotura: alde proportzionalak eta angelu berdinak.
Triangeluen antzekotasun-irizpideak.
Antzeko irudiak. Aplikazioak. Eskalak.

HASIERAKO PROBA

UNITATEKO PROBA

Ariketen oinarriak hauek dira: bi arrazoik proportzioa osatzeak zer esan nahi duen, bai zenbakiei dagokienez (1.
ariketa) bai geometrikoki (3. ariketa); proportzio jakin bat
osatzeko falta diren zenbakiak kalkulatzea (2. ariketa),
eta magnitude jakin batzuk zuzenki edo alderantziz proportzionalak diren zehaztea. Komeni da ikasleek behar
bezala gainditzea kontzeptu horiek, unitatearen oinarria
osatzen baitute, bai analitikoki bai grafikoki.

Talesen teorema aplikatzea (1., 2. eta 3. ariketa) azpimarratzen da, kalkulatzeko eta irudiak egiteko. Ariketa
horiek antzekotasunera garamatzate, ikasleek bi triangeluren arteko eta bi poligonoren arteko antzekotasunirizpideen berri izan behar baitute (4. eta 5. ariketa).
6. ariketa erabilgarria izan daiteke, ikasleek behar bezala bereizteko bi poligonoren arteko antzekotasunarrazoia eta haien azaleren arrazoia. Amaitzeko, antzekotasunen eta eskalen hiru ariketa ageri dira, beste
zenbait adibide erabiliz landu beharrekoak.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

467

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

PROBEI ETA HAIEN ZUZENKETEI BURUZKO IRADOKIZUNAK ETA GALDERAK

PROPORTZIONALTASUN GEOMETRIKOA

HASIERAKO EBALUAZIOA
6
12
eta
arrazoiek proportzioa osatzen duten.
5
8

Ondorioztatu ea

Kalkulatu proportzioak osatzeko falta diren zenbakiak.

a) Erdi proportzionala:

9
18
=
16

b) Laugarren proportzionala:

5
=
6
24
=

25

Erreparatu zuzenkien pare hauei eta kalkulatu haien arteko arrazoia. Proportzioa osatzen al dute?
a)

6 cm

b)

4 cm

8 cm

c)

8 cm

12 cm

6 cm

Adierazi zuzenki proportzionalak diren ala ez magnitudeak.

a)
b)
c)
d)

Karratu baten aldea eta perimetroa

Karratu baten aldea eta azalera
Zirkunferentzia baten luzera eta erradioa
Zirkunferentzia-arku baten luzera eta angeluaren anplitudea

15 cm luze eta 10 cm zabal den argazki bat dugu. Argazkia handitu nahi dugu, zabalera 24 cm-koa
izan dadin. Zenbatekoa izango da luzera?

Beheko irudian, marraztu, erregela eta eskuaira erabiliz, BC zuzenkiaren paraleloa den zuzen bat,
D puntutik igarotzen dena, eta marraztu A puntutik BC alderako altuera.
A

468

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

HASIERAKO EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Ondorioztatu ea

6
12
eta
arrazoiek proportzioa osatzen duten.
5
8

Ez dute proportzioa osatzen, 6 8 5 12 delako.

Kalkulatu proportzioak osatzeko falta diren zenbakiak.
a) Erdi proportzionala:

20
5
=
6
24

9
18
=
16
32

6 cm

4 cm

b)

8 cm

a)

6
8

b)

4
6

25

10

8 cm

c)

12 cm

6 cm

c)

8
b) eta c) ataletako zuzenkiek proportzioa osatzen dute.
12

Karratu baten aldea eta perimetroa Bai.

Karratu baten aldea eta azalera Ez. Alde bikoitzari azalera laukoitza dagokio.
Zirkunferentzia baten luzera eta erradioa Bai.
Zirkunferentzia-arku baten luzera eta angeluaren anplitudea Bai.

15 cm luze eta 10 cm zabal den argazki bat dugu. Argazkia handitu nahi dugu, zabalera 24 cm-koa
izan dadin. Zenbatekoa izango da luzera?

Hau bete behar da:

10

Adierazi zuzenki proportzionalak diren ala ez magnitudeak.

a)
b)
c)
d)

Erreparatu zuzenkien pare hauei eta kalkulatu haien arteko arrazoia. Proportzioa osatzen al dute?
a)

b) Laugarren proportzionala:

15
10
24 15
=
x =
= 36 cm.
x
24
10

Beheko irudian, marraztu, erregela eta eskuaira erabiliz, BC zuzenkiaren paraleloa den zuzen bat,
D puntutik igarotzen dena, eta marraztu A puntutik BC alderako altuera.

Lehenengoan, erregela eta eskuaira elkarzut jarri behar dira, eskuairak eta BC aldeak (1) bat egin
arte, eta gero, eskuaira D punturaino (2) eraman eta zuzen paraleloa marraztu behar da.
Bigarrenean, erregela eta BC aldea bat datozela, eskuaira jarri behar da A puntuarekin
bat egin arte eta altuera marraztu.
A
A
D
(2)

B
(1)

C
B

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

469

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

PROPORTZIONALTASUN GEOMETRIKOA
edukiak

UNITATEAREN EBALUAZIOA
C

Talesen teorema
aplikatzea,
problemak ebazteko
geometria-testuinguruetan
eta benetako egoeretan.

Erreparatu irudiari eta kalkulatu.

4 cm

8 cm

a) Zein triangelu daude Talesen kokapenean?

b) Zer luzera du CN aldeak?
c) Zer luzera du CM aldeak?
A

Zuzenki bat zati berdinetan

banatzea eta beste zuzenki
jakin batzuekiko zati
proportzionaletan.

10 cm

12 cm

Banatu OA zuzenkia lau zati berdinetan, Or zuzenerdia erabiliz.

Azaldu nola egin duzun.
r

Erreparatu irudiari eta kalkulatu AB, BC eta CD zuzenkien balioa.

H
3,5

cm

G
F

2,5

cm

3c

12 cm

Bi triangelu antzekoak diren

ala ez adieraztea, hiru
antzekotasun-irizpideak
aplikatuz.

Marraztu ABC (A = 90) triangelu angeluzuzena, 3 cm, 4 cm eta 5 cm-ko

aldeak dituena. Ondoren, marraztu hipotenusari (AM ) dagokion altuera,
beste bi triangelu lortzeko: AMB eta AMC.
a)
b)
c)
d)

Bi poligono antzekoak
diren ala ez bereiztea
eta poligono jakin
baten antzeko poligono
bat egitea.

Nolakoak dira triangeluak?

Antzekoak al dira ABC eta AMB? Adierazi zein irizpide erabili duzun.
Antzekoak al dira ABC eta AMC ? Adierazi zein irizpide erabili duzun.
Antzekoak al dira AMB eta AMC ? Adierazi zein irizpide erabili duzun.

Irudiko poligonoa emanda, egin

beste bat, antzekotasun-arrazoia
1
izanik.
3

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

PROBAK

Elementuak zerrendatzea eta identifikatzea .........................................................................................................

Propietateak, erlazioak eta abar definitzea, osatzea eta aukeratzea ....................................................................... 4
Datuak, erlazioak eta abar bihurtzea, bereiztea eta lotzea .....................................................................................
Arauak eta legeak estrapolatzea, ondorioztatzea eta inferitzea ............................................................................. 4
Aplikatzea, frogatzea, iritzira kalkulatzea, ebaztea, etab. ....................................................................................... 1, 2, 3, 5, 6, 7, 9

470

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Antzekotasun-arrazoia
erabiltzea eskatzen duten
problema geometrikoak eta
benetakoak ebaztea.

Irudiko poligonoak antzekoak dira

eta antzekotasun-arrazoia
4
da. Hexagono txikienaren azalera
7
2

12,5 cm -koa bada, kalkulatu hexagono

handienaren azalera.

C
B
D

C'
B'

D'

A
F'

E'

Sarak 1,68 m-ko altuera du eta 1,45 m-ko itzala egiten du. Zenbatekoa da
Mikelen itzala une horretan, 1,72 m-ko altuera badu?

Planoekin eta mapekin lan

egitea eskalan, eta
distantziak kalkulatzea
benetako distantzietatik
abiatuta, eta alderantziz.

Irudiko planoa etxe bateko egongelarena da. Eskala 1 : 150 da.

Zenbatekoak dira benetako neurriak?

Eskala grafikoak
interpretatzea eta zenbakizko
eskala jakin baten eskala
grafiko baliokidea
kalkulatzea.

Maparen eskala grafikoaren

laguntzaz, kalkulatu adierazitako
puntuen arteko distantziak,
lerro zuzenean:
B-Z, B-BI, B-V.

BI

150

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

300

450 km

PROBAK

Irizpideen arabera sailkatzea eta bereiztea ............................................................................................................. 4

Eragiketak, erlazioak eta abar egiaztatzea .............................................................................................................. 3, 8, 9
Datuak konbinatzea, osatzea, laburtzea eta abar ....................................................................................................
Ondorioztatzea, hipotesiak formulatzea, orokortzea eta abar ...................................................................................

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

471

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

PROPORTZIONALTASUN GEOMETRIKOA

UNITATEAREN EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Triangeluak Talesen kokapenean:

a) ABC eta MNC triangeluak (angeluak berdinak dira eta aldeak proportzionalak).
b) Hau betetzen da:
c)

8 4
8
BC MN
AB
BC
cm.
=
CN =
=
=
12
3
AB
MN
CN

AB
AC
AC MN
10 4
10
=
CM =
=
=
cm
MN
CM
AB
12
3

B'''

B''

Zuzenki bat lau zati berdinetan banatzea:

B'

O puntutik OB arkua marraztuko dugu, konpasaren puntaz; eta

B puntutik, arku bera hartuta, B', B'' eta B''' lortuko ditugu.
Puntu hori eta A elkartu, AB''' zuzenaren paraleloak marraztu
B'', B' eta B puntuetatik, eta E, D eta C lortuko ditugu.
3

B
A

Talesen teorema aplikatzea:

3,5

4
3 = 4 cm
3

cm

12
4
AD
.
=
=
9
3
AH
10
4
cm
BC =
2 ,5 =
3
3

Zuzenkien arteko arrazoia hau da:

AB =

2,5

cm

m
3c

4
14
CD =
3, 5 =
cm
3
3

14
cm
3

4 cm

C
10
cm
3
12 cm

Antzeko triangeluak:
a)
b)
c)
d)

Triangelu angeluzuzenak dira.

Bai, antzekoak dira. Angelu berdinak dituzte.
Bai, antzekoak dira. Angelu berdinak dituzte.
Bai, hirugarren baten antzekoak diren bi triangelu
elkarren antzekoak direlako.

C
A

Antzeko poligono bat marraztea:

Erreferentzia gisa erpin bat hartuko dugu; esate baterako, A.

Eta diagonalak marraztuko ditugu. Ondoren, AB, AC, AD eta AE
zuzenkiak hiru zati berdinetan banatu, eta B', C', D' eta E' puntuak
lortuko ditugu, poligono berriaren erpinak, hain zuzen ere.

C'

D'
E

B'
A

E'

4
= 16 A'= 49 12 , 5 = 38,28 cm 2
7
49
16
2

A
A
= K2
=
Antzeko irudien azalerak:
A'
A'

Antzeko bi triangelu. Altuera eta itzalak antzekoak dira:

Etxeko egongelaren planoa.

1,68
1,72
=
x = 1,48 m.
1,45
x

Neurriak planoan: 3,3 cm-ko zabalera eta 7,3 cm-ko luzera; beraz, benetako neurriak:
150

3,3 495 cm = 4,95 m

9

150

7,3 1.095 cm = 10,95 m

Eskala grafikoa.

Gutxi gorabeherako neurriak eskala grafikoan: B-Z 260 km, B-BI 420 km eta B-V 310 km.

472

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

10 Irudi lauak. Azalerak

SARRERA

AURRETIKO EZAGUTZAK

Unitate honek aurreko mailan ikasitako edukiak

osatzeko balio du. Beraz, formulak buruz ikastea
alde batera utzi eta formulak ondorioztatzen erakutsi
behar zaie ikasleei, edozein unetan ondorioztatzeko
gai izan daitezen.

Unitatearen hasieran, Pitagorasen teorema

aztertzen da. Azaldu dugun moduan, beste unitate
batzuetako edukiak berrikusten dira. Beraz,
komeni da edukirik garrantzitsuenak
aukeratzea:

Pitagorasen teorema aplikatzen ere ikasi behar

dute ikasleek, Geometria elementaleko oinarrizko
teoremetako bat baita, Talesen teoremarekin
batera.

Pitagorasen teoremaren berri izatea eta

zenbait problema geometriko ebazteko
aplikatzea.
Poligono erregular sinpleenen azalerak kalkulatzea:
karratuarena, laukizuzenarena eta erronboarena.

Irudi konposatuen azalerak kalkulatzen ez da hasi

behar, ikasleek oinarrizko formulak behar bezala
gainditu arte. Irudi konposatuen konplexutasuna
dela-eta, banan-banan zehaztu daitezke, ikasle
bakoitzarentzat.
Gainera, irudi baten azaleratik abiatuta irudiaren
neurriak kalkulatzea ekuazioak ebazten hasteko
erabili behar da.

EDUKIAK: ekintzak, kontzeptuak eta kontzeptu-sistemak

GEOMETRIA: Irudi lauak

Pitagorasen teorema. Frogapen grafikoa. Aplikazioak.

Triangeluak. Triangelu baten azalera.
Laukiak. Lauki baten azalera.
Beste poligono batzuk. Poligono baten azalera.
Zirkunferentzia eta zirkulua. Zirkunferentziaren luzera eta zirkuluaren azalera.
Zirkunferentzia-arkuak eta sektore zirkularrak.

HASIERAKO PROBA

UNITATEKO PROBA

Hasierako proban, Pitagorasen teoremari buruzko zenbait galdera ageri dira (1. eta 2. ariketak), bai eta oinarrizko poligonoen perimetroei eta azalerei buruzkoak
ere: karratuarena, triangeluarena, laukizuzenarena, zirkunferentziarena eta zirkuluarena. Ikasleek hori badakitela uste den arren, kasu batzuetan zenbait aldaketa
egin dira: lehendabizi karratuaren luzera kalkulatzea (4.
ariketa), aldeen arteko lotura kalkulatzea (5. ariketa)
eta abar.

Unitatearen oinarrian zenbait alderdi daude: Pitagorasen teorema aplikatzea (2. eta 3. ariketa), poligono jakin baten azalera kalkulatu baino lehenago; forma irregularrekin zenbait modutan lan egitea, horietako batzuk
ikasleentzat interesgarriak izanik (7. ariketan nolabaiteko simetria duten irudiak ageri dira); eta irudi zirkularrak abiapuntu hartuta egindako irudietan angeluak
lantzea.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

473

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

PROBEI ETA HAIEN ZUZENKETEI BURUZKO IRADOKIZUNAK ETA GALDERAK

10

IRUDI LAUAK. AZALERAK

HASIERAKO EBALUAZIOA
1

1,1 m luze eta 0,8 m zabal den kutxa laukizuzen bat dugu, bai eta 1 m eta 40 cm luze
den bastoi bat ere. Sartzen al da bastoia kutxaren hondoan?

Kalkulatu irudiko triangelu isoszelearen altuera.

13 cm

10 cm

474

Marraztu 2 cm-ko eta 4 cm-ko erradioa duten bi zirkunferentzia, eta kalkulatu bakoitzaren luzera.
Bigarren zirkunferentziaren erradioa lehenaren bikoitza bada, nolakoak izango dira bi zirkunferentzien
luzerak elkarrekiko?

Marraztu 6 cm-ko perimetroa duen karratu bat eta kalkulatu azalera.

Laukizuzen formako lur-sail bat mugatu da, 600 m-ko luzerako burdin hari baten bidez.
Lur-sailaren luzera zabaleraren bikoitza bada, kalkulatu azalera.

Kalkulatu erronbo baten azalera, jakinik diagonalak 4 cm eta 5 cm luze direla.

Kalkulatu oktogono erregular baten azalera, jakinik aldea 4 m-koa dela eta apotema 4,83 m-koa.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

HASIERAKO EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

1,1 m luze eta 0,8 m zabal den kutxa laukizuzen bat dugu, bai eta 1 m eta 40 cm luze
den bastoi bat ere. Sartzen al da bastoia kutxaren hondoan?
D

0,8 m

D =

1,12 + 0 , 8 2 = 1, 3601 m

L (bastoia) > D (kutxa) Ez da sartzen bastoia kutxaren hondoan.

1,1 m

Kalkulatu irudiko triangelu isoszelearen altuera.

Pitagorasen teorema aplikatuko dugu:

13 cm

h =

13 2 5 2 = 12 cm

10 cm

Marraztu 2 cm-ko eta 4 cm-ko erradioa duten bi zirkunferentzia, eta kalkulatu bakoitzaren luzera.
Bigarren zirkunferentziaren erradioa lehenaren bikoitza bada, nolakoak izango dira bi zirkunferentzien
luzerak elkarrekiko?

R=4

r=2
C

C'

l( C) = 2 r = 2 3,14 2 = 12,56 cm
L( C') = 2 l( C)
L( C') = 2 R = 2 3,14 4 = 25,12 cm

Marraztu 6 cm-ko perimetroa duen karratu bat eta kalkulatu azalera.

P = 6 cm l =

6
= 1,5 cm A = l2 = 1,5 2 = 2,25 cm 2
4

Laukizuzen formako lur-sail bat mugatu da, 600 m-ko luzerako burdin hari baten bidez.
Lur-sailaren luzera zabaleraren bikoitza bada, kalkulatu azalera.
2x

Kalkulatu erronbo baten azalera, jakinik diagonalak 4 cm eta 5 cm luze direla.

Erronboaren azalera: A =
7

Dd
4 5
= 10 cm 2
=
2
2

Kalkulatu oktogono erregular baten azalera, jakinik aldea 4 m-koa dela eta apotema 4,83 m-koa.

Poligono erregularraren azalera: A =

Pa
4 8 4 , 83
= 77,28 m 2
=
2
2

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

475

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

P = 2( x + 2 x) = 6 x = 600 x = 100 m A = 100 200 = 20.000 m 2

10

IRUDI LAUAK. AZALERAK

edukiak

Pitagorasen teoremaren
berri izatea eta benetako
problemak ebazteko
erabiltzea.

UNITATEAREN EBALUAZIOA
1

Osatu taula, jakinik zenbait triangelu angeluzuzenen aldeen balioak

ageri direla.
Katetoa (1)

Katetoa (2)

Hipotenusa

5
12

10

15
17

Marraztu 3 cm-ko erradioa duen zirkunferentzian inskribatutako triangelu

angeluzuzen isoszele bat. Kalkulatu katetoen luzerak.

Marraztu 3 cm-ko aldeko hexagono erregularra. Kalkulatu apotema eta azalera.

Azalera eta gainazal

kontzeptuak bereiztea.

1 cm-eko aldea duten bost karratu erabiliz, marraztu 5 cm2-ko azalera duten
bi gainazal, 10 cm-ko eta 12 cm-ko perimetroa dutenak.

Laukizuzenen, karratuen,
erronboen, erronboideen,
triangeluen eta trapezioen
azalerak kalkulatzea.

Kalkulatu 4 cm-ko aldea duen triangelu aldeberdinaren azalera.

Zuzenkien luzerak
kalkulatzea testuinguru
matematikoetan.

h
A
D
4 cm

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

PROBAK

Elementuak zerrendatzea eta identifikatzea ......................................................................................................... 1

Propietateak, erlazioak eta abar definitzea, osatzea eta aukeratzea ....................................................................... 1
Datuak, erlazioak eta abar bihurtzea, bereiztea eta lotzea ..................................................................................... 2, 3, 4
Arauak eta legeak estrapolatzea, ondorioztatzea eta inferitzea .............................................................................
Aplikatzea, frogatzea, iritzira kalkulatzea, ebaztea, etab. ....................................................................................... 1, 5, 6, 7, 8, 9

476

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Poligono irregularren
azalerak kalkulatzea,
irudi sinpleagotan
deskonposatuz.

Marraztu 3 cm eta 4 cm luze diren diagonalerdiak dituen erronbo bat, eta

kalkulatu azalera eta perimetroa.

Kalkulatu irudiaren azalera.

4 cm

(1)

(2)

(5)

(3)

3,6 cm

(4)

(6)

1,8 cm

4 cm

Zirkunferentzia baten
eta zirkunferentzia-arku
baten luzera
kalkulatzea.

Kalkulatu ABCD arkuaren luzera, jakinik karratuaren aldea

16 cm luze dela.
C

Zirkuluen eta koroa

zirkularren azalerak
kalkulatzea.

l = 16 cm

Kalkulatu zati grisen azalera, zirkunferentzien erradioak

R = 8 cm eta R' = 6 cm badira.
S'
45

PROBAK

Irizpideen arabera sailkatzea eta bereiztea .............................................................................................................

Eragiketak, erlazioak eta abar egiaztatzea .............................................................................................................. 7, 8
Datuak konbinatzea, osatzea, laburtzea eta abar ....................................................................................................
Ondorioztatzea, hipotesiak formulatzea, orokortzea eta abar ...................................................................................

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

477

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

10

IRUDI LAUAK. AZALERAK

UNITATEAREN EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Taula:

Katetoa (1)

Katetoa (2)

12

15

Hipotenusa

10

13

17

B
h

6 cm

h2 = 32 1,5 2 = 9 2,25 = 6,75 h =

Perimetroa = 6 l = 6 3 = 18 cm
A=

O
3 cm

A = 5 cm 2

A' = 5 cm 2

P = 10 cm

P' = 12 cm

bh
AB h
4 3 , 46
=
=
= 6,92 cm 2.
2
2
2

Erronboa:
x
D

D = 4 cm
x=

Pa
18 2 , 6
=
= 23,4 cm 2
2
2

Triangeluaren azalera: ACD triangelu angeluzuzenean, hipotenusa AC = 4 cm da, eta katetoak,

AD = 2 cm eta CD = h.
Pitagorasen teorema aplikatuko dugu: h2 = 42 2 2 = 12 h = 12 3,46 cm.

Beraz, triangeluaren azalera hau da: A =

6

6 , 75 2,6 cm

Gainazalak eta azalerak:

Ebazpen posible bat:

5

x2 + x2 = 62
2 x2 = 36 x2 = 18
x = 4,24 cm

Pitagorasen teorema hexagono batean:

A

Pitagorasen teorema:

d = 3 cm

3 + 4 2 = 5 cm P = 4 5 = 20 cm. Azalera: A = 6 8 = 24 cm 2.
2
2

Irudi irregular baten azalera:

(1), (2), (3) eta (4) gainazalak berdinak dira: A1 = b h = 4 3,6 = 14,4 cm 2; (5) gainazala
4 1, 8
triangelu bat da: A5 =
= 3,6 cm 2; eta (6) gainazala azalera hau duen laukizuzen bat:
2
A6 = b h = 4 1,8 = 7,2 cm 2. Irudiaren azalera osoa azaleren batura da: 68,4 cm 2.
8

Arku baten luzera: LABC =

LCD =

1
1
(2 r)
(2 3,14 8) = 25,12 cm
2
2

1
1
(2 r) (2 3,14 16) = 25,12 cm
4
4

LABCD = 50,24 cm

Azalerak. S koroa zirkular baten zortzirena eta S' bi triangeluren arteko kendura dela ezarriko dugu:
82
62
45
45 25,13 14,13 = 11 cm 2
360
360
Azalera osoa hau da: A = S + S' = 25 cm 2.
S=

478

S' =

8 8
6 6

= 32 18 = 14 cm 2
2
2

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

11 Gorputz geometrikoak
SARRERA

AURRETIKO EZAGUTZAK

Unitate honetako eduki gehienak

kontzeptuzkoak dira. Gainera, kontzeptu horietako
asko dagoeneko azaldu dira Matematikako
curriculumean.
Unitatean poliedroei buruzko kontzeptuak berrikusten
dira: poliedroak, prismak, piramide erregularrak
eta biraketa-gorputzak zer diren jakitea, eta haien
azalerak kalkulatzea. Aurreko unitateetan bezala,
bistaratzea oinarrizko tresna izango da, poliedroak
aztertzeko. Bereziki erabilgarria da kartoi mehezko
poliedroak egitea; alde batetik, poliedroen garapen
laua ulertzeko balio du, eta bestetik, poliedroen
azalerak kalkulatzeko. Aurreko ikasturtean
landu zen Eulerren formula, baina oso garrantzitsua
denez, komeni da maila honetan
ere berrikustea.

Unitate honetan, DBHko 1. mailan ikasitako

espazioko kontzeptuak, elementuak eta antolakuntza
berrikusten dira. Komeni da oinarrizko
alderdiak berrikustea. Eduki guztiak berrikusten
diren arren, kontu handiz berrikusi beharrekoak
zein diren jakingo dugu. Pitagorasen teorema
ere lantzen da.
Hona hemen alderdiak, laburbilduta:
Espazioan elementuak adieraztea eta haien
kokapenak bereiztea.
Poliedro erregularrekin lan egitea: marraztea,
elementuak bereiztea, poliedro motak bereiztea eta
Eulerren formula aplikatzea.
Biraketa-gorputzekin lan egitea: marraztea eta
elementuak bereiztea.
Pitagorasen teorema jakitea eta problema
geometrikoak ebazteko erabiltzea.

EDUKIAK: ekintzak, kontzeptuak eta kontzeptu-sistemak

GEOMETRIA: Poliedroak
Elementuak eta loturak.
Poliedro erregularrak. Azalerak.
Esfera, zilindroa eta konoa. Elementuak. Azalerak.

HASIERAKO PROBA

UNITATEKO PROBA

Hasierako proban planteatzen diren galderak oinarrizkotzat hartzen diren alderdiei buruzkoak dira. Hona hemen: Eulerren formula, prisma baten sailkapena, piramide baten elementuak bereiztea, kono bat marraztea
eta Pitagorasen teorema berrikustea. Alderdi horiek berrikusi egiten diren arren, hasierako proba zuzentzean,
gehien landu beharreko puntuak zein diren hautemango dugu.

Probaren hasieran, espazioan zuzenek eta planoek izaten

dituzten kokapenei buruzko galderak ageri dira (komeni
da 1. ariketaren antzekoak egitea). Lehen ariketek espazioaren funtsezko ikuspegia ematen dute, bai eta poliedroen eta biraketa-gorputzen garapen lauena ere. Gainerako ariketak gorputz jakin batzuen azalerak kalkulatzeko
dira, eta horietako batzuetan Pitagorasen teorema aplikatu
behar da.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

479

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

PROBEI ETA HAIEN ZUZENKETEI BURUZKO IRADOKIZUNAK ETA GALDERAK

11

GORPUTZ GEOMETRIKOAK

HASIERAKO EBALUAZIOA
1

Poliedro batek 20 ertz eta 12 aurpegi dituela jakinik,

zenbat erpin ditu?

Sailkatu prisma oinarriaren arabera eta alboko zein oinarriko ertzen arabera.
Adierazi letraz elementu hauek: beheko oinarria eta aurreko aurpegia.
B

Prisma mota (ertzen arteko

loturaren arabera)

Beheko oinarria

Aurreko aurpegia

G
F

Prisma mota
(oinarriaren arabera)

Asmatu nolakoa den piramide baten oinarria kasu bakoitzean, eta marraztu.
a) 8 ertz eta 5 erpin.

b) 6 aurpegi triangeluar eta 7 erpin.

Marraztu kono bat eta adierazi erpina, sortzailea eta altuera.

Kalkulatu irudiko triangelu angeluzuzen isoszelearen aldeen balioak.

c) 4 aurpegi triangeluar.

4 cm

480

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

HASIERAKO EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Poliedro batek 20 ertz eta 12 aurpegi dituela jakinik,

zenbat erpin ditu?

Eulerren formula aplikatuko dugu: A + Ep = Er + 2 Ep = Er + 2 A = 20 + 2 12 = 10 erpin.

2

Sailkatu prisma oinarriaren arabera eta alboko zein oinarriko ertzen arabera.
Adierazi letraz elementu hauek: beheko oinarria eta aurreko aurpegia.
B

G
F

Pentagonala

Prisma mota (ertzen arteko

loturaren arabera)

Zuzena

Beheko oinarria

FGHIJ

Aurreko aurpegia

EDIJ

Asmatu nolakoa den piramide baten oinarria kasu bakoitzean, eta marraztu.
a) 8 ertz eta 5 erpin.

b) 6 aurpegi triangeluar eta 7 erpin.

Lau angeluko piramidea

4

Prisma mota
(oinarriaren arabera)

c) 4 aurpegi triangeluar.

Piramide hexagonala

Marraztu kono bat eta adierazi

erpina, sortzailea eta altuera.

Piramide triangeluarra

v (erpina)
h (altuera)
g (sortzailea)

Kalkulatu irudiko triangelu angeluzuzen isoszelearen aldeen balioak.

Pitagorasen teorema aplikatuko dugu:

4 cm

x2 + x2 = 42 = 16 x2 = 8 x = 8 2,83 cm

x
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

481

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

11

GORPUTZ GEOMETRIKOAK
edukiak
Poliedro erregularren,
prismen, piramideen
eta biraketa-gorputzen
elementu nagusiak
bereiztea.

UNITATEAREN EBALUAZIOA
1

Zer poligono da 12 ertz dituen piramidearen oinarria? Marraztu.

Zenbat aurpegi ditu? Eta zenbat erpin?

Erreparatu irudiko prismari eta erantzun.

D'

C'

B'

A'

C
A

a)
b)
c)
d)

Zer motatakoa da oinarriko poligonoa?

Zer poligono dira alboko aurpegiak?
Zein da A erpinaren aurkakoa?
Zein da CD ertzaren aurkakoa?

Adierazi zuzenak ala okerrak (Z ala O) diren esaldiak.

a)
b)
c)
d)
e)
f)

Oktaedroaren aurpegien eta erpinen batura 16 da.

Poliedro batek gutxienez 4 aurpegi ditu.
Dodekaedroak 12 aurpegi ditu eta triangelu aldeberdinak dira.
Poliedro erregularren aurpegi guztiak berdinak dira.
Kuboak eta poliedroak ertz kopuru bera dute.
Ikosaedroetan hau betetzen da: A + Ep = Er + 2 20 + 12 = 30 + 2.

Inguratu zilindroaren garapenak.

Adierazi zein den tetraedroaren garapena.

a)

b)

c)

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

PROBAK

Elementuak zerrendatzea eta identifikatzea ......................................................................................................... 1

Propietateak, erlazioak eta abar definitzea, osatzea eta aukeratzea ....................................................................... 2, 3
Datuak, erlazioak eta abar bihurtzea, bereiztea eta lotzea .................................................................................... 1, 2, 4, 5
Arauak eta legeak estrapolatzea, ondorioztatzea eta inferitzea .............................................................................
Aplikatzea, frogatzea, iritzira kalkulatzea, ebaztea, etab. ....................................................................................... 7, 8

482

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Problemak ebaztea,
Pitagorasen teorema
espazioan erabiliz.

Jonen arrantzarako kanabera 1,8 m luze da, eta ortoedro forma duen
1 1,5 0,5 m-ko kutxa batean sartu nahi du. Sartuko al da?

Prismen, piramideen,
zilindroen eta konoen
azalera kalkulatzea, eta
eguneroko bizitzako
geometria-problemak
ebazteko erabiltzea.

Zilindro baten erradioa eta altuera 4 cm eta 7 cm dira, hurrenez hurren.

Kalkulatu zilindroaren azalera eta neurri berak dituen konoarena. Marraztu.

Keops piramideak oinarri karratua du, 233 m-ko aldea eta 148 m-ko altuera.
Kalkulatu alboko azalera eta piramide osoaren azalera.

PROBAK

Irizpideen arabera sailkatzea eta bereiztea ............................................................................................................. 4, 5

Eragiketak, erlazioak eta abar egiaztatzea .............................................................................................................. 5, 6
Datuak konbinatzea, osatzea, laburtzea eta abar ....................................................................................................
Ondorioztatzea, hipotesiak formulatzea, orokortzea eta abar ...................................................................................

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

483

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

11

GORPUTZ GEOMETRIKOAK

UNITATEAREN EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Piramide baten oinarriko poligonoa:

a) Poligonoa: hexagonoa.
b) Aurpegiak: 7.
c) Erpinak: 7.
a) Laukizuzena.

Prisma:

Zuzena ala okerra:

a)
b)
c)
d)
e)
f)

b) Erronboideak.

c) C'

d) A'B'

Oktaedroaren aurpegien eta erpinen batura 16 da. Okerra.

Poliedro batek gutxienez 4 aurpegi ditu. Okerra.
Dodekaedroak 12 aurpegi ditu eta triangelu aldeberdinak dira. Okerra.
Poliedro erregularren aurpegi guztiak berdinak dira. Zuzena.
Kuboak eta poliedroak ertz kopuru bera dute. Zuzena.
Ikosaedroetan hau betetzen da: A + Ep = Er + 2 20 + 12 = 30 + 2. Zuzena.

Zilindroaren garapena:

Tetraedroaren garapena:

a) eta c) ataletako garapenen bidez egin daiteke.

6

2
2
2
Arrantzarako kanabera. Kutxaren diagonala: D = 1 + 1, 5 + 0 , 5 = 1,87 m.

Beraz, oktaedroaren diagonalari jarraituz gero, sartuko da.

h = 7 cm

h' = 7 cm

Zilindroa eta konoa:

R = 4 cm

g = 8,06 cm

R' = 4 cm

a) Zilindroa: A = 2 ( R2 + R h) = 2 (16 + 28) = 276,46 cm 2

b) Konoa: g = 4 2 + 7 2 = 8,062 cm; A = (16 + 4 8,06) = 151,58 cm 2
8

Piramidea. Lehendabizi, apotema kalkulatuko dugu:

233 138 , 35
2
2
a = 148 + 116 , 5 = 35.476 , 25 = 188,35 m AL = 4
= 87.771,7 m 2
2
2
2
A = AB + AL = 233 + 87.771,7 = 142.060,7 m

484

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

12 Gorputz geometrikoen
bolumenak

SARRERA

AURRETIKO EZAGUTZAK

Unitatearen lehen zatian, bolumenaren, edukieraren

eta masaren arteko lotura aztertzen da. Horri esker,
neurri-unitateen eta Sistema Metriko Hamartarraren
arteko lotura gara daiteke, DBH 1en ikusitako moduan.

Unitate hau Sistema Metriko Hamartarrarekin lotuta

dago, bai eta gorputz geometrikoak lantzen dituen
unitatearekin ere. Kontuan hartuta alderdi horietako
asko berrikusi egingo direla, unitaterako eduki
hauek behar dira:

Bigarren zatian, ikasleek buruz ikasi beharreko

formulak ageri dira. Hala ere, formula horietako
asko antzekoak dira, eta batzuk prozedurazko
erlazioak dira, zenbait gorputzen
(piramideak, konoak...) bolumenak adierazten
dituztelako, beste gorputz batzuen bolumenak
abiapuntu hartuta. Erlazio horiek funtsezkoak dira
eta ikasleek jakin beharrekoak.
Unitatearen amaieran, ikasleek jakingo dituzte
poliedroei buruzko kontzeptuak: prisma eta
piramide erregularrak, eta biraketa-gorputzak
(aurreko unitatean ikasiak); bai eta bolumenak
kalkulatzen ere.

Bolumenak lantzea eta gorputz baten bolumena

kalkulatzea, zenbait prozeduraren bidez. Hona
hemen: zuzenean zenbatuz, zeharka edo modu
esperimentalean.
Bolumen-, edukiera- eta masa-unitateen arteko
erlazioa.
Poliedroak eta biraketa-gorputzak bereiztea, bai
eta haien elementuak eta propietateak ere.

EDUKIAK: ekintzak, kontzeptuak eta kontzeptu-sistemak

GEOMETRIA: Bolumen-neurriak

Bolumen-unitateak. Multiploak eta azpimultiploak. Erlazioak.

Bolumen- eta edukiera-unitateen arteko erlazioa.
Masa- eta bolumen-unitateen arteko erlazioa, dentsitatearen bidez.
Bolumena kalkulatzeko algoritmoak:
Ortoedroarena, kuboarena, prismarena eta piramidearena.
Zilindroarena, konoarena eta esferarena.

HASIERAKO PROBA

UNITATEKO PROBA

Proban, bolumen kontzeptuari buruzko zenbait galdera

ageri dira; gainera, bolumenaren, edukieraren eta masaren arteko erlazioari buruzko galderak ere badaude,
erlaziotzat dentsitatea hartuta. Espazioko Geometria
zaila da ikasleentzat, eta horregatik, komeni da gorputz
geometrikoen garapen lauei buruzko ariketak egitea,
unitatean aurrera egin ahala.

Lehen sei ariketak unitatearen lehen zatiari buruzkoak

dira: bolumena neurri-unitate gisa, eta masarekin eta
edukierarekin zer-nolako erlazioa duen.
Probaren bigarren zatian, prismen, piramideen eta biraketa-gorputzen bolumenak kalkulatzeko ariketak ageri
dira. Esferaerdiaren bolumena eta bi zilindroz osatutako pieza batena ere lantzen dira.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

485

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

PROBEI ETA HAIEN ZUZENKETEI BURUZKO IRADOKIZUNAK ETA GALDERAK

12

GORPUTZ GEOMETRIKOEN BOLUMENAK

HASIERAKO EBALUAZIOA
1

Kalkulatu irudiko gorputzaren bolumena, U kuboa unitate gisa hartuta.

486

1,5 m3 ur dituen andel bat dugu. Litro eta erdiko zenbat botila bete ditzakegu?

2 cm-ko ertza duen urre puruzko kubo batek 154,5 g-ko masa du. Kalkulatu urrearen dentsitatea.

Marraztu oinarri karratua duen piramide erregular bat eta kalkulatu zenbat erpin,
ertz eta aurpegi dituen.

Marraztu aurreko ariketako piramidearen garapen laua.

Marraztu zilindro bat eta haren garapen laua.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

HASIERAKO EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Kalkulatu irudiko gorputzaren bolumena, U kuboa unitate gisa hartuta.

1,5 m3 ur dituen andel bat dugu. Litro eta erdiko zenbat botila bete ditzakegu?

1,5 m 3

1.000
1 m3

1 botila
= 1.000 botila
1,5

2 cm-ko ertza duen urre puruzko kubo batek 154,5 g-ko masa du. Kalkulatu urrearen dentsitatea.
V = 2 3 = 8 cm 3 d =

Oinarrian, 1 + 2 + 3 + 4 = 10 kubo;
kuboen bigarren geruzan, 1 + 2 + 3 = 6 kubo;
hirugarren geruzan, 1 + 2 = 3 kubo; eta azken geruzan,
kubo bat. Beraz, 10 + 6 + 3 + 1 = 20 kubo daude.

154 , 5 g
= 19,31 g/cm 3
8 cm 3

Marraztu oinarri karratua duen piramide

erregular bat eta kalkulatu zenbat erpin,
ertz eta aurpegi dituen.

Marraztu aurreko ariketako piramidearen

garapen laua.

Ertzak: 8.
Erpinak: 5.
Aurpegiak: 5.

Marraztu zilindro bat eta haren garapen laua.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

487

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

12

GORPUTZ GEOMETRIKOEN BOLUMENAK

edukiak

Kalkulatu gorputz
baten bolumena,
zenbait neurri-unitate
erabiliz.

UNITATEAREN EBALUAZIOA
1

Jakinik a = 2 U, azaldu irudiko zein gorputzek duen bolumen

handiena.

a
U
Bolumen-neurrien
unitate-aldaketak egitea.

Osatu bolumen-unitateen baliokidetasun-taula.

1 mm3
1 cm3
1 dm
1m

1 cm3

1 dm3

1 m3

1 dam3

103

1 dam

0,001
3

Ordenatu bolumenak, handienetik txikienera.

Bolumen-neurriak
unitate egokietan
adieraztea, testuingurua
kontuan hartuta.

Bolumen-unitateak
edukiera-unitatetan
adieraztea, eta alderantziz.

Dentsitate desberdina
duten substantzien
bolumen- eta
masa-unitateen
problemak ebaztea.

58,6 g-ko pisua duen material baten kubo txiki bat dugu, 22 mm-ko
ertza duena. Kalkulatu material horren dentsitatea.

Zer bolumen hartzen du 13,6 g/cm3-ko dentsitatea eta 34 kg-ko pisua

dituen likido batek?

213,97 dm3

0,021 dam3

0,0000022 hm3

Adierazi bolumen-neurriak edukiera-neurri gisa, eta alderantziz.

a) 210 dm3

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

20.000 cm3

b) 2.000 cm3

c) 150 dl

d) 450.000 kl

PROBAK

Elementuak zerrendatzea eta identifikatzea ........................................................................................

Propietateak, erlazioak eta abar definitzea, osatzea eta aukeratzea ...................................................... 2
Datuak, erlazioak eta abar bihurtzea, bereiztea eta lotzea ................................................................... 1, 2, 4
Arauak eta legeak estrapolatzea, ondorioztatzea eta inferitzea ............................................................
Aplikatzea, frogatzea, iritzira kalkulatzea, ebaztea, etab. ...................................................................... 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11

488

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Ortoedro, kubo, prisma,

piramide, zilindro, kono eta
esferen bolumenak
kalkulatzea, eta eguneroko
bizitzako problemak
planteatzea eta ebaztea.

Kalkulatu prismaren bolumena.

5 cm

5 cm
10 cm

5 cm

Kalkulatu piramide hexagonal baten ertza, jakinik 5 cm-ko oinarriko ertza

eta 12 cm-ko altuera dituela.

Kalkulatu irudiaren
bolumena.

4 cm
10 cm

3 cm
3 cm

10 cm

10 Irudiko piezak bi zilindro ditu.

Zilindro handienaren erradioa 8 cm-koa

da, eta altuera, 10 cm-koa; txikienaren
erradioa 2 cm-koa da, eta altuera,
4 cm-koa. Kalkulatu bolumen osoa.

11 Kalkulatu 4 cm-ko erradioa duen esferaerdiaren bolumena, eta marraztu.

PROBAK

Irizpideen arabera sailkatzea eta bereiztea ............................................................................................ 3

Eragiketak, erlazioak eta abar egiaztatzea .............................................................................................
Datuak konbinatzea, osatzea, laburtzea eta abar ................................................................................... 10
Ondorioztatzea, hipotesiak formulatzea, orokortzea eta abar ..................................................................

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

489

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

12

GORPUTZ GEOMETRIKOEN BOLUMENAK

UNITATEAREN EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Bi gorputzen bolumena alderatzea.

Lehen gorputzaren bolumena: V1 = (3U) 3 = 27 U3; bigarren gorputzarena:

V2 = 4 a3 = 4 (2U) 3 = 32 U3. Beraz, bigarrenaren bolumena da handiena.
2

Baliokidetasun-taula:

1 mm3

1 cm3

1 dm3

1 m3

1 dam3

1 cm3

103

0,001

0,000001

0,000000001

10

0,001

0,000001

10

0,001

1 dm
1m

1 dam
3

10

12

10

10

10

10

10

10

Bolumenak ordenatzea:

213,97 dm 3 213.970 cm 3

20.000 cm 3

0,021 dam 3 21.000.000 cm 3

0,0000022 hm 3 2.200.000 cm 3

0,021 dam 3 > 0,0000022 hm 3 > 213,97 dm 3 > 20.000 cm 3

4

Bolumena eta edukiera:

a) 210 dm 3 210

b) 2.000 cm 3 2.000 ml 2

c) 150 dl 15 15 dm 3
d) 450.000 kl 4,5 10 5 dam 3 0,45 km 3

Dentsitatea: d =

58 ,6
m
=
= 5 , 50 g/cm 3
2,2 3
V

Dentsitatea: d =

3.400 g
m
m
V =
=
= 250 cm 3
13,6 g/cm 3
d
V

Prismaren bolumena:

5 cm-ko oinarriko aldea eta 10 cm-ko altuera dituen prisma bat da.
Lehendabizi triangeluaren altuera kalkulatu behar da, Pitagorasen teoremaren bidez: 4,33 cm-koa da.
V = AB hPrisma =

5 hTriangelua
5 4 , 33
hPrisma =
10 = 108,3 cm 3
2
2

Piramide hexagonala: V =

Irudiaren bolumena:

1
1 Pa
1 30 4 , 33

h =

AB h =
12 = 259,8 cm 3
3
3
2
3
2

13 3 10 cm-ko ortoedro bat da, gehi 10 cm-ko altuera duen prisma triangeluarra;
prismaren oinarria triangelu angeluzuzen bat da, eta 4 cm-ko oinarria eta 3 cm-ko altuera ditu.
V = (10 3 13) +

3 4
10 = 390 + 60 = 450 cm 3
2

10 Pieza: V = r2 h + R2 H = (2 2 4 + 8 2 10) = 2.660,89 cm 3

11 Esferaerdiaren bolumena.

Bolumena esferaren bolumenaren erdia da:

V=

490

2
2
R3 =
43 = 134,04 cm 3
3
3
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

13 Funtzioak
SARRERA

AURRETIKO EZAGUTZAK

Unitate honetan, funtzioen adierazpen grafikoaren

sarrera egiten da. Helburua ez da azterketa sakona
egitea, lehen hurbilketa intuitibo bat egitea baizik.
Hala, ikasleak koordenatu-sistemekin eta
proportzionaltasun zuzeneko zein alderantzizko
proportzionaltasuneko grafikoen interpretazioarekin
ohituz joango dira pixkanaka.

Unitateari ekin baino lehenago, zenbait alderdi

berrikusi behar dira: planoko koordenatuak,
proportzionaltasun zuzena eta alderantzizkoa, eta
ohiko hizkuntzatik edo aljebraikotik grafikora pasatzea.

Grafikoen interpretazioa garrantzitsua da. Horretarako,

egunkarietan ageri ohi diren grafikoak erabil daitezke.
Ikasleek ohiko hizkuntzatik hizkuntza aljebraikora eta
grafikora pasatzen jakin behar dute, problemaren
ezaugarriak kontuan hartuta. Grafiko errazak egiten
jakitea ezinbestekoa da; batik bat, proportzionaltasun
zuzeneko funtzioetarako.

Koordenatu-ardatzetan puntuak kokatzea

eta adieraztea.
Bi magnitude elkarren mendekoak diren eta zuzenki
proportzionalak diren jakitea.
Erlazio aritmetikoak eta geometrikoak adieraztea,
hizkuntza aljebraikoan.

EDUKIAK: ekintzak, kontzeptuak eta kontzeptu-sistemak

FUNTZIOAK: Magnitudeen arteko dependentzia

Dependentzia eta horrekin lotutako kontzeptuak.

Aldagai kontzeptua eta dependentzia funtzionala.
Dependentzia funtzionalaren adierazpenak: formulak, balio-taulak, enuntziatuak, etab.
Funtzio bat grafikoki adieraztea koordenatu kartesiarretan.
Funtzio baten grafikoa interpretatzea.
Proportzionaltasun zuzeneko funtzioa. Proportzionaltasun zuzeneko aldagaiak.
Proportzionaltasun zuzeneko funtzioen adierazpen analitikoa. Adierazpen grafikoa.

HASIERAKO PROBA

UNITATEKO PROBA

Hasierako proban, planoko koordenatuei eta simetriari,

zenbakizko adierazpenei eta adierazpen aljebraikoei, eta
proportzionaltasunari buruzko ariketak ageri dira. Horiek
guztiak oinarrizkoak dira funtzio kontzeptua ulertzeko.

Unitateko zatirik garrantzitsuena azken ariketek osatutakoa da; esate baterako, 4. eta 7. ariketetan, proportzionaltasun zuzeneko grafiko bat ageri da, eta alderantzizko
proportzionaltasuneko grafikoen bidez egin daitezkeen
arren, besteak baino zailagoak dira ikasleentzat. 6. ariketan ere bi grafiko alderatu behar dira eta gauza bera gertatzen da.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

491

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

PROBEI ETA HAIEN ZUZENKETEI BURUZKO IRADOKIZUNAK ETA GALDERAK

13

FUNTZIOAK

HASIERAKO EBALUAZIOA
1

Idatzi irudiko pentagonoaren koordenatuak.

Y
B

A
4

Koordenatu-ardatzetan, marraztu A (2, 3), B (5, 1) eta C (1, 5) erpinak dituen hexagonoa,
Y ardatzarekiko simetrikoa.

Idatzi esaldiak aljebraikoki eta kalkulatu balioa.

a) 15en bikoitza ken 3
b) 8ren eta 5en kenketaren hirukoitza, ken 4ren eta 3ren batuketaren hirukoitza
c) 5en eta 4ren batuketaren herena, gehi 6ren bikoitzaren, 7ren eta 5en baturaren
laurdena

Idatzi enuntziatu bakoitzaren adierazpen aljebraikoa.

a) A alkandoraren prezioa B alkandorarena halako hiru da
b) Jon hiru urte zaharragoa da Eneko baino
c) Triangeluaren azalera oinarriaren eta altueraren biderkaduraren erdia da

Adierazi proportzionalak diren ala ez magnitudeen pareak. Proportzionalak badira,

adierazi zuzenki ala alderantziz proportzionalak diren.
a) Erronbo baten aldea eta azalera
b) Pintore kopurua eta etxe bat margotzeko behar duten denbora
c) Bi neba-arrebaren adina

492

Taulan, mertxiken (kg-tan) eta prezioaren (-tan) arteko lotura ageri da.
Idatzi falta diren balioak.
Pisua (kg)

1,5

Prezioa ()

2,8

12
4,20

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

HASIERAKO EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Idatzi irudiko pentagonoaren

koordenatuak.

Y
B

A
4

A(3, 0)
B(2, 4)
C(3, 3)
D(5, 2)
E(2, 4)

Koordenatu-ardatzetan, marraztu
A (2, 3), B (5, 1) eta C (1, 5)
erpinak dituen hexagonoa,
Y ardatzarekiko simetrikoa.

A'

X
B'

A(2, 3) A'(2, 3)
B(5, 1) B'(5, 1)
C(1, 4) C'(1, 4)

2
4

C'

Idatzi esaldiak aljebraikoki eta kalkulatu balioa.

a) 15en bikoitza ken 3 2 15 3 = 30 3 = 27
b) 8ren eta 5en kenketaren hirukoitza, ken 4ren eta 3ren batuketaren hirukoitza 3 (8 5) 3 (4 + 3) = 12
c) 5en eta 4ren batuketaren herena, gehi 6ren bikoitzaren, 7ren eta 5en baturaren
1
1
1
(2 6 + 7 + 5) = 3 +
24 = 3 + 6 = 9
laurdena
(5 + 4) +
3
4
4

Idatzi enuntziatu bakoitzaren adierazpen aljebraikoa.

a) A alkandoraren prezioa B alkandorarena halako hiru da y = 3 x; A alkandoraren prezioa y da,
eta B alkandorarena, x.
b) Jon hiru urte zaharragoa da Eneko baino y = x + 3; Jonen adina y da, eta Enekorena, x.
bh
c) Triangeluaren azalera oinarriaren eta altueraren biderkaduraren erdia da A =
2
Adierazi proportzionalak diren ala ez magnitudeen pareak. Proportzionalak badira,
adierazi zuzenki ala alderantziz proportzionalak diren.
a) Erronbo baten aldea eta azalera Ez dira proportzionalak.
b) Pintore kopurua eta etxe bat margotzeko behar duten denbora Alderantziz
proportzionalak dira.
c) Bi neba-arrebaren adina Ez dira proportzionalak.

Taulan, mertxiken (kg-tan)

eta prezioaren (-tan) arteko
lotura ageri da.
Idatzi falta diren balioak.

Pisua (kg)

1,5

2,8

2,1

12

Prezioa ()

5,60

4,20

24

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

493

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

13

FUNTZIOAK
edukiak

UNITATEAREN EBALUAZIOA

Planoan puntuak
kokatzea eta adieraztea,
koordenatu kartesiarrak
erabiliz.

Marraztu koordenatu-sistema bat, adierazi A (4, 0), B (3, 3), C (0, 5),
D (3, 3), E (4, 0), F (4, 4) eta G (4, 4) puntuak, eta elkartu ordena
alfabetikoan. Zer irudi lortzen da?

Puntu jakin baten

ardatzekiko eta
jatorriarekiko puntu
simetrikoen koordenatuak
kalkulatzea.

Idatzi grafikoko puntuen koordenatuak eta idatzi.

(1) 1 cm-eko aldea duen karratu bat.

(2) 1 cm-eko erradioa duen zirkulu bat.
(3) 1 cm-eko aldea duen triangelu aldeberdin bat.
(4) 2 cm eta 1 cm-eko diagonalak dituen erronbo bat.
(5) 1 cm-eko aldea duen hexagonoa.

E
4

Grafikoan, irudi hauen perimetroak eta azalerak adierazi dira:

Adierazi zer puntu dagokion irudi bakoitzari.

Funtzio baten adierazpen
aljebraikoa, taula eta
grafikoa lantzea, eta batetik
besteetara pasatzea.

Y
D

Y
Azalera

Puntu- eta lerro-grafikoak

interpretatzea, eta
zer informazio duten
aztertzea.

a) Zer puntu dago laugarren

koadrantean?
b) Zein da A puntuaren simetrikoa
X ardatzarekiko?
c) Zein da C puntuaren simetrikoa
jatorriarekiko?
d) Eta D puntuaren simetrikoa
Y ardatzarekiko?

A
B

3
2
1
0

D
C

E
1

2 3 4

5 6

Perimetroa

60 cm burdin hari ditugu eta zenbait neurritako laukizuzen bat

egin nahi dugu. Badakigu oso luzea bada estua izan beharko duela,
eta alderantziz. Egin taula bat eta adierazi laukizuzenaren oinarria,
altuera eta perimetroa, eta adierazi datuak grafiko batean.

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

PROBAK

Elementuak zerrendatzea eta identifikatzea .........................................................................................................

Propietateak, erlazioak eta abar definitzea, osatzea eta aukeratzea .......................................................................
Datuak, erlazioak eta abar bihurtzea, bereiztea eta lotzea .................................................................................... 1, 2, 3
Arauak eta legeak estrapolatzea, ondorioztatzea eta inferitzea ............................................................................. 4
Aplikatzea, frogatzea, iritzira kalkulatzea, ebaztea, etab. ....................................................................................... 3

494

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Estazio meteorologiko batean, tenperatura jasotzen da eguneko

zenbait unetan. Beheko grafikoan daude adierazita.
6 C
4 C

Tenperatura

Grafiko baten tarte

gorakorrak eta
beherakorrak
zein maximoak eta
minimoak bereiztea.

2 C
3

12

2 C

15

18

21

24

Orduak

4 C

a) Zenbat ordutan egon da tenperatura 0 C azpitik?

b) Zer ordutan jaso da tenperatura maximoa? Zenbatekoa izan da?
c) Zer zatitan hasi da tenperatura jaisten?
Ordenatu-ardatz beretan
adierazitako grafikoak
alderatzea eta haien
informazioa egiaztatzea.

Taulan, gaixo baten tenperatura ageri da (C-tan), ondoz ondoko

bi egunetako goizetako orduetakoa.
Orduak

10

11

12

1. eguna

37,6

37,8

38,5

38,8

38,9

39,5

38,4

2. eguna

37,5

37,8

38,6

38,4

38,3

38

37,6

a) Egin bi egunetako tenperaturak biltzen dituen grafiko bat.

b) Zein da egun bakoitzeko maximoa?
c) Zer ordutan izan du tenperatura bera?
7

A geltokitik B geltokira joateko tren-billete batek 3 balio du pertsonako.

x = pertsona kopurua eta y = billeteen kostua badira, egin funtzioaren
grafikoa eta idatzi adierazpen aljebraikoa.

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

PROBAK

Irizpideen arabera sailkatzea eta bereiztea .............................................................................................................

Eragiketak, erlazioak eta abar egiaztatzea .............................................................................................................. 4, 5
Datuak konbinatzea, osatzea, laburtzea eta abar .................................................................................................... 6, 7
Ondorioztatzea, hipotesiak formulatzea, orokortzea eta abar ................................................................................... 7

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

495

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

Proportzionaltasunfuntzioak adieraztea,
bereiztea eta
haiekin lan egitea.

13

FUNTZIOAK

UNITATEAREN EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Planoa eta irudia: heptagono bat da.

Grafiko baten koordenatuak:

a) B(1, 3)

b) A(3, 2) A'(3, 2)

Perimetroen eta azaleren grafikoa:

Burdin haria:

c) C(4, 2) C'(4, 2)

d) D(2, 4) D'(2, 4)

(1) D (2) A (3) E (4) C (5) B

Oinarria (x)

Altuera (y)

Perimetroa

1
2
3
5
10
15
20
25
28

29
28
27
25
20
15
10
5
2

60
60
60
60
60
60
60
60
60

30

25
20
15
10
5

X
5

10

15

20

25

30

Tenperaturak:
a) 0O:00etatik 2:00etara eta 22:00etatik 24:00etara; beraz, 4 ordu.
b) Maximoa: 13:00etan, tenperatura 6 C-koa denean.
c) Tenperatura txikituz doa 13:00etatik 24:00etara.

Grafikoak alderatzea:
a)
39,5
39

1. eguna

2. eguna

1. eguneko maximoa

b) 1. eguneko maximoa 39,5 C

2. eguneko maximoa
38,6 C
2. eguneko maximoa

7:00etan eta
c) Tenperatura bera 8:15ean (gutxi gorabehera)

38,5
38
37,5

X
6

10

11

12

Billeteen kostua, pertsona kopuruaren arabera:

Y
30

Kostua ()

Funtzioa: y = 3 x
15

X
1

496

5
Pertsona kopurua

10

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

14 Estatistika
SARRERA

AURRETIKO EZAGUTZAK

Unitate honek ez du lotura zuzenik liburuko beste

unitateekin; beraz, irakasleak nahi duen moduan eta
ikasleen arabera lan daiteke.

Unitateko edukiak hezkuntzako aurreko

etapan landu ziren. Bi puntutan laburbil daitezke
eduki horiek. Hona hemen:

Gaur egun, Estatistika da gehien aplikatzen den

Matematikako adarra. Egunkarietan, inkestak, datuak
eta grafiko estatistikoak agertzen dira, eta horiek
sustatu behar dira, ikasleentzat erakargarriak izan
daitezkeelako eta zuzenean esperimentatzeko aukera
ematen dutelako.

Datu estatistikoen adierazpen grafikoa.

Datu multzo baten batez besteko aritmetikoa,
mediana eta moda.

Estatistikako kontzeptuak ikasteaz gain,

komeni da ikasleek inkesten balorazio kritikoak
egiten ikas dezatela, bai egunkarietan
ageri diren inkestenak bai ikasleek
beraiek egindakoenak.

EDUKIAK: ekintzak, kontzeptuak eta kontzeptu-sistemak

ESTATISTIKA: Maiztasun-taulak. Parametroak

Estatistikaren oinarrizko kontzeptuak.

Populazioa eta aldagai estatistikoa.
Aldagai motak: kualititaboak eta kuantitatiboak.
Laginak.
Maiztasun absolutuak eta erlatiboak.
Maiztasun-taulak.
Maiztasunen banaketa baten grafikoak: barra-diagrama, maiztasun-poligonoa,
sektore-diagrama eta piktograma.
Zentralizazio-neurriak. Batez besteko aritmetikoa: algoritmoa eta interpretazioa. Mediana eta moda.

HASIERAKO PROBA

UNITATEKO PROBA

Hasierako proban, zenbait galdera ageri dira, Estatistika

deskribatzailearen aurkezpena egiteko. Ariketa guztietan, batez besteko aritmetikoa eta moda kalkulatu behar dira. Parametro intuitiboak dira eta ez dute zailtasunik ikasleentzat.

1. ariketa ebazteko, ikasleek egindako inkesta bat erabil daiteke. 2. eta 3. ariketetan, datu kualitatiboak eta
kuantitatiboak erabiltzen dira, bai eta grafikoak ere.
Egunkarietatik ateratako grafikoak erabiltzea ere interesgarria litzateke. 4. ariketan, kalkuluak egiten dira,
datu diskretuekin.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

497

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

PROBEI ETA HAIEN ZUZENKETEI BURUZKO IRADOKIZUNAK ETA GALDERAK

14

ESTATISTIKA

HASIERAKO EBALUAZIOA
1

Jonek festa antolatu du eta 35 lagun bertaratu dira. Adina (urtetan) galdetu eta datu
hauek idatzi ditugu:
13

15

12 16 12 15 12 16 12 12 13 13 15 13 16 16 13 12
15 12 14 15 12 14 16 17 16 16 15 14 16 15 12 13

14

a) Egin datuen zenbaketa eta idatzi taula batean, maiztasun absolutuekin eta
erlatiboekin batera.
b) Adierazi datuak sektore-grafiko batean.
c) Adierazi datuak barra-grafiko batean.

Aurreko ariketako datuak kontuan hartuta, kalkulatu.

a) Batez besteko aritmetikoak.
b) Datu multzoaren mediana.
c) Datu multzoaren moda.

Matematikako irakasleak azterketa jarri die ikasleei. Hona hemen ikasleek ateratako
notak:
5

a) Egin taula bat, eta idatzi notak eta noten maiztasunak.

b) Kalkulatu batez besteko aritmetikoa.
c) Kalkulatu moda.

498

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

HASIERAKO EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Jonek festa antolatu du eta 35 lagun bertaratu dira. Adina (urtetan) galdetu eta datu
hauek idatzi ditugu:
13

15

12 16 12 15 12 16 12 12 13 13 15 13 16 16 13 12
15 12 14 15 12 14 16 17 16 16 15 14 16 15 12 13

14
a)

Adina

M. absolutua

M. erlatiboa

12

9/35

13

6/35

14

4/35

15

7/35

16

8/35

17

1/35

17 urte

b)

9
8

c)

16 urte

12 urte

6
4
2

13 urte

a) Batez besteko arit.: x =

17

ur
te

ur
te

ur
te

16

15

ur
te

12 9 + 13 6 + 14 4 + 15 7 + 16 8 + 17 1
492
=
= 14,06 urte
35
35

b) Mediana: Me = 14 urte
3

14

Aurreko ariketako datuak kontuan hartuta, kalkulatu.

c) Moda: Mo = 12 urte

Matematikako irakasleak azterketa jarri die ikasleei. Hona hemen ikasleek ateratako
notak:
5
a)

Datuak (notak)

Maizt. (ikasleak)

b) x =

46
2 1 + 4 5 + 5 6 + 6 4 + 7 4 + 8 3 + 9 2
14
=
= 5,84
25
1+5 +6 +4+4+3 +2

c) Moda 5 da.

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

499

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

13

12

ur
te

14 urte

ur
te

15 urte

14

ESTATISTIKA
edukiak

Inkesta errazak
egitea.

UNITATEAREN EBALUAZIOA
1

Inkesta batzuk egin nahi ditugunez, populazioaren berri izan behar dugu,
lagin bat hartzea beharrezkoa den ala ez jakiteko.
a) 2. A mailako ikasleen irakasgai gustukoena.
b) Kataluniako 13 urteko gazteen abesti gustukoena.
c) Hiriko DBHko 2. mailako ikasleen fruta gustukoena
(5 ikastetxe eta 310 ikasle daude).
d) Bizkaian gehien saldu den autoen marka.

Maiztasun-taulak
interpretatzea eta egitea.
Grafiko estatistikoak
egitea (barra-diagrama,
piktograma eta
sektore-diagrama),
datu multzo bat
adierazteko.
Maiztasun absolutua eta
erlatiboa bereiztea,
eta azken hori
hamartar gisa eta
ehuneko gisa adieraztea.

Irakasleak zer hiletan jaio ziren galdetu die 30 ikasleri, eta hauek dira
erantzunak:
Urt
Uzt
Eka
Eka
Abu

Eka
Mai
Mai
Mai
Ira

Mar
Ira
Ira
Ots
Mar

Api
Urr
Urr
Ots
Mai

Mai
Aza
Uzt
Mai
Mai

Ots
Abe
Abe
Ots
Eka

a) Zer populazio hartu da azterketa egiteko?

b) Zer aldagai aztertu da?

c) Egin zenbaketa eta idatzi taula batean, aldagaiaren maiztasun absolutuekin

eta erlatiboekin batera.

d) Egin datuen barra-grafikoa.

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

PROBAK

Elementuak zerrendatzea eta identifikatzea ......................................................................................................... 1

Propietateak, erlazioak eta abar definitzea, osatzea eta aukeratzea .......................................................................
Datuak, erlazioak eta abar bihurtzea, bereiztea eta lotzea .................................................................................... 2, 4
Arauak eta legeak estrapolatzea, ondorioztatzea eta inferitzea ............................................................................. 2, 3
Aplikatzea, frogatzea, iritzira kalkulatzea, ebaztea, etab. ....................................................................................... 4

500

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Nazioarteko erakunde baten datuen arabera, hau da munduko biztanleria

2007. urtean (milioika pertsonatan):
Kontinentea

Afrika

Amerika

Asia

Europa

Ozeania

728

775

3.458

727

28

Biztanleria

Guztira

a) Biztanleria osoaren zer ehuneko dagokio Europari?

b) Zer maiztasun erlatibo du Asiako biztanleriak?
c) Egin sektore-diagrama.

Datu multzo baten batez

besteko aritmetikoa,
mediana eta moda
kalkulatzea, eta haien
esanahia ulertzea.

Matematikako irakasleak azken azterketako notak jakinarazi ditu.

Datuak (notak)

10

Maizt. (ikasleak)

a) Kalkulatu zer ehunekok gainditu duen irakasgaia.

b) Kalkulatu datu multzo horren batez besteko aritmetikoa, mediana eta moda.

PROBAK

Irizpideen arabera sailkatzea eta bereiztea .............................................................................................................

Eragiketak, erlazioak eta abar egiaztatzea .............................................................................................................. 3, 4
Datuak konbinatzea, osatzea, laburtzea eta abar .................................................................................................... 2
Ondorioztatzea, hipotesiak formulatzea, orokortzea eta abar ...................................................................................

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

501

EBALUAZIO-PROPOSAMENAK

LEHENTASUNEZKO GAITASUNAK

14

ESTATISTIKA

UNITATEAREN EBALUAZIOA: EBAZPENAK

1

Inkesta.
a)
b)
c)
d)

Populazioa: 2. A gelako ikasleak. Ez da beharrezkoa lagin bat hartzea.

Populazioa: 13 urteko gazte katalan guztiak. Lagin bat hartu behar litzateke.
Populazioa: DBHko 2. mailako 310 ikasleak. Lagin bat hartu behar litzateke.
Populazioa: Bizkaiko auto guztiak. Lagin bat hartu behar litzateke.

Inkesta:
a) Gelako ikasleak.
b) Jaiotze-hilak.
c)

Hilak

Urt

Ots

Mar

Api

Mai

Eka

Uzt

Abu

Ira

Urr

Aza

Abe

M. absolutua

M. erlatiboa

1
30

4
30

2
30

1
30

7
30

4
30

2
30

1
30

3
30

2
30

1
30

2
30

d)
8

Ikasleak

6
4
2

Munduko biztanleria:
a) % 12,72
b) Biztanleen batura 5.716 milioikoa da.

Asiaren maiztasun erlatiboa:

c) Europa

Ab
e

Az
a

U
rr

Ira

Ab
u

U
zt

a
Ek

M
ai

Ap
i

M
ar

Ot
s

U
rt

Hilak

Ozeania
% 0,49

% 12,72

Afrika
% 12,74

3.458
= 0,605.
5.716

Amerika
% 13,56

Asia
% 60,5

Matematikako azterketa.
a) Irakasgaia gainditu duten ikasleak: 30 ikasletik 16 % 53,33
b) Batez besteko aritmetikoa:
x=

1 1 + 2 3 + 3 5 + 4 5 + 5 7 + 6 4 + 7 3 + 9 1 + 10 1
141
=
= 4,7
30
30

Mediana = 5

502

Moda = 5

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Kalipedia erabiltzeko
gida
Zer da?
Kalipedia ([Link]) Interneteko web 2.0 sistemaren ekimen aitzinari bat da, eta
gaztelaniazko hezkuntza-edukiak biltzen ditu. Sarbide libreko eta doako ekimen horren bidez, Grupo
Santillanak herritar guztien eskura jartzen du ikasteko eta irakasteko webgune hau, eta hezkuntzaeremuko erreferentziazko baliabide bihurtzea du helburu.
Kalipediak erreferentziazko 40.000 eduki baino gehiago biltzen ditu, eta hainbat gauza egiteko aukera ematen
die erabiltzaileei: hala nola, Velzquezez artelanak ikusi, historiako protagonista nagusien hitzaldiak entzun,
Lurraren erdigunera joan sumendien jatorria ulertzeko, pertsonaiarik ospetsuenak hurbiletik ezagutu,
matematika-formuletan sakondu... Hori guztia zorrotz landuta dago, eta Grupo Santillanaren bermea du.
Kalipediak irakaslez eta ikaslez osatutako elkarte batean parte hartzeko, edukiak partekatzeko eta elkar
eragiteko aukera eskaintzen dizu, interkambiador delako tresnaren bidez. Hari esker, erabiltzaileek proiektuan
parte hartzeko aukera izango dute, gizarte-sare bizi, elkarreragile eta parte-hartzezko baten bidez.

Ezaugarriak
Kalipediak eduki guztiak dagozkien testuinguruetan eta elkarren artean loturik aurkezten ditu,
erabiltzaileen ekimen pertsonala bultzatzeko eta norberak informazioa nahi bezala kudeatzeko.
Horrenbestez, tresna horrek bilakaera pertsonala eta akademikoa sustatzen duela esan genezake.
Kalipedia haziz doa egunetik egunera, eta, gaur egun, erreferentziazko eta dibulgaziozko 40.000
eduki eskaintzen ditu, arlo hauetan: Geografian, Gaztelanian, Zientzietan, Historian, Literaturan,
Filosofian, Artean, Teknologian, Fisikan, Kimikan, Matematikan eta Informatikan. Eduki horiek
guztiak Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako ikasleentzat sortuak dira.
Tratamendu grafikoak garrantzi handia du Kalipedian: mapa beraren zenbait bertsio, argazkiak, Clip Art
irudiak, grafikoak, ilustrazioak eta infografiak ageri dira. Horrek aberastu egiten ditu gai-arlo guztiak,
bereizmen handiko ikus-elementuen bidez eta sarean inoiz izan den kalitate-mailarik handienaz.
Eduki elkarreragile ugari eskaintzen ditu, hainbat formatutan gainera: bideoak, audioak,
animazioak, simulazioak eta grafiko elkarreragileak. Horiei guztiei esker, erabiltzaileek edukien oso
ikuspegi zehatza eta deskribatzailea izango dute.
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

KALIPEDIA ERABILTZEKO GIDA

Kalipediaren gai-ildoa puntu hauetan laburbil daiteke:

503

 Ezagutza kudeatzeko tresnak ere eskaintzen ditu, baita bilatzaile aurreratua, glosario zehatza eta
autoebaluaziorako testa ere, besteak beste.
Web 2.0 sistemaren baitan, Kalipediak interkambiador delako baliabidea eskaintzen du. Irakaslez eta
ikaslez osatutako elkarte horretan, erabiltzaileek edukiak pertsonalizatu, zabaldu, partekatu eta argitaratu
egin ditzakete, baita beste pertsona batzuekin komunikatu ere. Kalipediaren gizarte- eta komunikazioarloak tresna hauek eskaintzen ditu:
Balorazio-tresnak, edukiei buruzko iruzkinak egiteko, edukiak aldatzeko eta bidaltzeko, etiketak
gehitzeko, gogokoak sortzeko... eta erabiltzaile bakoitzaren neurrira egindako eduki-egitura
pertsonalizatua elkartearekin partekatzeko.
Aldaketa pertsonalizatuak sortzeko tresna, norberak interkambiador delakoan erabiliko duen irudia
sortzeko.
Prestakuntzarako eta jolaserako erronketan eta lehiaketetan parte hartzeko aukera, ongi pasaz ikasteko.
Edukiei etiketak jartzeko sistema, gako-hitzen bidez gogokoak gordetzeko eta beste erabiltzaile
batzuekin trukatzeko.
Antzeko zaletasunak dituzten lagun taldeak. Talde horiei esker, erabiltzaileek hainbat gauza egin
ahal izango dituzte: hala nola, esperientziak partekatu, ikerketak eta lanak beste batzuekin batera
egin eta nork bere erara etiketatutako edukiak partekatu.
Egile anitzeko blogak: orain arte ez da inon horrelako tresnarik sortu. Blog berri horren bidez, talde
jakin bateko kide guztiek idazteko eta iruzkinak egiteko aukera dute.
Foroak, hezkuntza-elkartearentzat interesgarriak edo kezkagarriak diren gaiei buruz eztabaidatzeko
eta hitz egiteko.

Erabilera
Egitura eta nabigazioa
Kalipedian nabigatzea oso erraza da; bi menu hauek erabili behar dira:
Alboko menua: menu horren bidez, sarearen barruko nabigazio-maila guztiak ezagutuko ditugu.
Materias izeneko menua aurkituko dugu, eta, haren barruan, dauden gai-arlo guztiak: adibidez,
Geografa. Atal hori, berriz, bitan banatzen da: General eta Descriptiva. Horrela, batere mugitu
gabe, landu nahi dugun gaiaren mailaketa ikusi ahal izango dugu. Menu horren bidez, Materias,
Multimedia, Glosario, Noticias eta Interkambiador ataletan sar gaitezke.
Goiko menua: soilagoa da, eta Materias, Multimedia eta Glosario atalean zuzenean sartzeko balio du.
Horrez gain, webgunearen mapa ere erabil daiteke eduki eta atal guztietan sartzeko:

[Link]

504

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Azal-orri nagusia
Bilatzaile orokorra eta aurreratua.
Kalipediako edozein edukitan sartzeko
bai artikuluetan, bai irudietan, bai
multimedia elementuetan, bi aukera ditu
erabiltzaileak: batetik, bilaketa erraza egitea,
eta bestetik, bilaketa aurreratuaz baliatzea.
Azken aukera horren bidez, erabiltzaileak
nahi duen formatua, eduki mota, gaia edo
azpigaia aukeratu ahal izango du.
Bilatzailea:

[Link]

Kalipedian, berri interesgarriak aurkituko

dituzu beti, gaiaren arabera sailkatuta.
Beraz, eguneko edukirik garrantzitsuenak
erabili ahal izango dituzu ikasgelan.
Berri horiei esker, Kalipediako edukiak
egungo munduaren testuinguruan kokatu
ahal izango dituzu.

Noticias atala:
[Link]

Multimedia atala: atal honetako entzutekoen,

bideoen, animazioen eta Clip Art irudien
bidez, edukiak ikusteko eta elkar eragiteko
aukera ematen da.

KALIPEDIA ERABILTZEKO GIDA

Multimedia atala:
[Link]

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

505

Gai-arlo guztiei buruzko artikulu

interesgarriak. Artikulu horiek guztiek lotura
estua dute eguneroko berri
garrantzitsuenekin.

Materias atala:
[Link]

Bereizmen handiko irudiak, eta tamaina

handian eta formatu horizontalean nahiz
bertikalean egindako argazkiak, ikasgelako
lanetan proiektatzeko eta/edo erabiltzeko.

Fotos atala:
[Link]

Erabiltzaileek gehien ikusitako, gehien

iruzkindutako eta ongien baloratutako
edukiak. Atal honen bidez, agerian geratuko
da, besteak beste, zein diren hezkuntzakomunitatearen interes nagusiak eta gehien
erabiltzen diren webguneak.

506

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Web Baliabideak: sarean aurki ditzakezun

eduki nabarmenenak eta interesgarrienak
ageri dira atal honetan.

Recursos Web atala:

[Link]

Atalak
Irakasgai bakoitzak azal-orri nagusi bat du azpigai bakoitzeko; orri nagusi horretan, eguneko eduki
garrantzitsuenak eta aurkibide bat ageri da, gai eta artikulu guztiena. Nahi izanez gero, erabiltzaileek
bertsiorik grafikoena erabil dezakete, orri nagusian. Bestela, aurkibidearen bidez jo dezakete
zuzenean eduki guztietara.
Multimedia: hau da arlorik ikusgarriena. Bertan, animazioak, entzutekoak, argazkiak, Clip Art
irudiak, web baliabideak eta bideoak aurki daitezke. Azal-orri nagusian nabiga daiteke, baita atalen
azal-orrietan ere. Bertan, erabiltzaileek eguneko edukirik garrantzitsuenak aurkituko dituzte, baita
azken berriak, ongien baloratutako edukiak, gehien ikusitakoak eta gehien iruzkindutakoak ere. Beste
aukera bat da formatutan sailkatutako artxiboan sartzea eta haren 12.000 eduki elkarreragiletan baino
gehiagotan nabigatzea.

[Link]
Grafiko bakoitza hainbat bertsiotan aurkezten dugu, gehien komeni zaizuna erabil dezazun. Batetik,
oinarrizko bertsioa dago, marrazkia soilik agertzen duena; bestetik, bertsio mutua, oinarrizkoa bezalakoa
baina erabiltzaileak osatzeko jarraibide batzuk dituena; azkenik, bertsio osoa eskaintzen dugu,
informazio guzti-guztia duela. Bertsio horrek oso ohar eta eduki egokiak ematen ditu, gaia osatzeko.
Eskemak, mapak, marrazkiak, partiturak eta formulak hiru bertsio horietan aurki ditzakezu: erabaki zuk zeuk
zer eta nola erabili. Iradokizunak ere jaso ditzakezu, haiei guztiei ahalik eta etekinik handiena ateratzeko.
Glosario: atal honetan, zailtasunen bat sor dezaketen hitz guztiak biltzen dira. Ordena alfabetikoan
daude. Bestalde, bilatzailearen bidez, hitz berriak proposatu eta esanahi berriak ere sar ditzakezu.

Participa: atal honen bidez, eta edozein edukitatik abiatuz, materialari buruzko iruzkinak egin
ditzakezu, baita haiek zuzendu, bidali, etiketatu edo beste erabiltzaile batzuekin partekatu ere.

Nola etiketa dezakezu eduki jakin bat?

Kalipedian nabigatzen ari zarela informazio interesgarri bat aurkitzen duzun bakoitzean testu bat,
irudi bat, bideo bat, audio bat gogokoen karpetan gorde eta gako-hitzen bidez etiketa dezakezu.
Gogoko horiek ikaskideekin partekatu ahal izango dituzu, baita zure taldeetako kideei bidali ere,
interkambiador delakoaz baliatuz.
Zuk etiketatutako edukiak hemen ikus ditzakezu:

KALIPEDIA ERABILTZEKO GIDA

[Link]

[Link]
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

507

 RSS: atal honen bidez, doan eta unean bertan jaso ditzakezu gaiaren edo formatuaren
arabera eguneratutako edukiak. Irakasgai edo gai guztiak eguneratuta aurkezten dizkizu
Kalipediak, baita egunez egun garatzen diren multimedia elementuak ere.

[Link]
Interkambiador atala
Imajinatu neurri berean jakinaraz eta jaso ditzakezula zure ezagutzak, zure zalantza guztiak argi
ditzakezula, zure gaitasunak hobe ditzakezula, zure ikaskideekin ongi pasa dezakezula eta inguru
teknologiko eskuragarri batean ikas dezakezula. Hori guztia eskaintzen dizu, hain zuzen,
interkanbiador delako tresnak: Kalipediako gune komun hori ezagutzak eta esperientziak
partekatzeko, hazteko eta ekarpenak egiteko sortua da. Gune horretan, lagun berriak ezagutu ahal
izango dituzu, baita gogokoak eta etiketak gorde, taldeak eta erabiltzaile anitzeko blogak sortu eta
foroetan parte hartu ere, besteak beste.

[Link]
Tresna horren menuak bi atal mota ditu: batetik, atal pertsonalizatuak, eta bestetik, tresnaren atal
orokorrak.
Zure gune pertsonalizatuei buruzko atalak bi sailetan biltzen dira: Mi perfil eta Mi Kalipedia.
Lehenbiziko sailaren bidez, zure kontuko datuetan sar zaitezke, eta bigarrenaren bidez, berriz,
beste hainbat gauza egin ditzakezu: hala nola, zure gogokoak, etiketak eta taldeak kudeatu;
lagunak gonbidatu; zure taldea edo zeure burua irudikatzen duen irudi bat kargatu; eta blog bat
sortu.
Aukera orokorren bidez, interkambiador tresnaren gune komunetan sar zaitezke: adibidez,
Foroetan, Blogetan, Elkarrizketa digitaletan eta Testetan.
Testek erabiltzaileen ezagutzak ebaluatzeko balio dute, eta unean bertan automatikoki zuzentzeko
aukera ematen dute. Horrekin batera, testen bidez, akatsak egiaztatu eta erantzun zuzenak zein diren
jakin dezakete erabiltzaileek.

[Link]
Blogak
Blog pertsonalak edo taldeko blogak sor ditzakezu: [Link] Zure neurrira egindako
blog pertsonalaren bidez, zeure edukiak eta ekimenak gara ditzakezu. Taldeko blogei dagokienez,
berriz, nahi adina talde sor ditzakezu, eta blog bat izan dezakezu haietako bakoitzarentzat. Ikaskideak
zure blogetan parte hartzera gonbida ditzakezu, baita guztiekin batera lan egin ere, talde-lanean.
Baliatu laguntzarako helbidea; erabiltzaileen galderarik ohikoenak aurkituko dituzu bertan:

[Link]
Sakonago ezagutu nahi bagaituzu, sartu Acerca de Kalipedia atalean:

[Link]

508

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Kalipediaren erabilgarritasun didaktikoa

Kalipediak lagundu egiten du Derrigorrezko Bigarren Hazkuntzako helburu esanguratsuak lortzen.
Batetik, finkatu eta zabaldu egiten ditu ikasleek ikasgelan landutako oinarrizko
kultura-elementuak: haien giza alderdia, arte-alderdia, alderdi zientifikoa eta alderdi teknologikoa.
Kalipediaren bidez, irakaskizun formalak eta ez-formalak integratu eta lotu egiten dira. Bestalde,
HLOaren arauei jarraiki, Kalipediak lagundu egiten du informazioaren eta komunikazioaren teknologia
berriak erabiltzeko gaitasunak eta trebeziak garatzen.
Ikusi dugunez, Kalipediak nabigatzeko modu erraza eta malgua eskaintzen du, eta tresna lagungarri
gisa erabiltzeaz gain, ikasgelarako proiektu integral gisa ere erabil dezakegu.
Ondoren, Kalipedia erabiltzeko zenbait eredu azalduko ditugu: bai eduki jakin bat ikasgelan landu
aurretik erabiltzekoak, bai edukia lantzen ari garen bitartean erabiltzekoak, bai edukia landu ondoren
erabiltzekoak. Eredu horiek zure beharren eta interesen arabera molda ditzakezu, Kalipediaren
edukiei eta tresnei ahalik eta etekinik handiena ateratzeko.
Edukia lantzen hasi aurretik
Egungo gizarte teknologikoan, Kalipedia motibazio-iturri baliotsua da ikasketa berriei ekiteko.
Berez erakargarriak ez diren kontzeptuak lantzen hasteko, pertsonaia edo gertaera historiko bati
ahotsa emateko edo eduki bat dagokion testuinguruan kokatzeko, Kalipediak hainbat baliabide
eskaintzen dizkizu: hala nola, Sabas que atala, bideoak, argazkiak eta entzutekoak.
Zenbait bertsiotan aurkeztutako grafikoak oso tresna baliagarria dira hasierako ebaluazioa egiteko.
Erabili oinarrizko bertsioa eta bertsio mutua, jolastu haiek osatzen eta egiaztatu erantzunak, gaia
landu ondoren.
Edukia lantzen dugun bitartean
Kalipediak beste material eta arlo batzuekin lotuta aurkezten ditu bere eduki guztiak; horrenbestez,
irakasgai gehienetan, curriculum-edukiak dagozkien gizarte-, politika- eta ekonomia-testuinguruetan
koka ditzakegu eta, beraz, zeharka lantzeko aukera izango dugu.
Irakasgaien arteko kidetasuna zein den, edukien artean hiru lotura mota bereiz daitezke:
Lehen mailako lotura: orriaren eskuinaldean. Lantzen ari garen gaiarekin zuzenki lotutako
materialak ageri zaizkigu.
Bigarren mailako lotura: irakasgaiaren azpian. Irakasgai edo arlo berarekin lotutako edukiak dira.
Hirugarren mailako lotura: bigarren mailako loturen azpian. Zeharkako lotura duten materialak
eskaintzen ditu.
Arlo zientifikoan eta teknikoan, Hazlo as atalean, zenbait gauza erakusten dira: prozesu baten
garapen osoa, akatsik ohikoenak saihesteko modua...

Interkambiador tresnaren barruan, egile anitzeko blogak sor ditzakezu. Blog horien bidez, baterako
bitakorak sortu ahal izango dituzu, haien bidez elkarlanean jarduteko. web 2.0 sistemaren berezko
tresna mota horiekin lan egitea oso lagungarria da komunikazio- eta planifikazio-estrategiak eta
-trebeziak garatzeko. Egile anitzeko blogek espazioaz/denboraz haratagoko eremu birtual bat sortzeko
aukera ematen dizute. Ahal izanez gero, sortu talde-blog bat beste eskola bateko ikasgela batekin:
hala eginez gero, bateko eta besteko irakasleek eta ikasleek elkarrekin aztertu eta eztabaidatu ahal
izango duzue lantzen ari zareten gaia.
Ez ahaztu Entrevistas digitales ([Link] atalean sartzea; hor, hainbat
idazle, abeslari, aktore eta kirolari aurkituko dituzu, besteak beste. Ikasten ari zarenari buruzko
galderak bidaltzea eta erantzunak irakurtzea zabaltze-jarduera originala eta interesgarria izan daiteke.
MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

KALIPEDIA ERABILTZEKO GIDA

Sortu zure beharren eta interesen araberako talde bat, eta partekatu bertan eduki horrekin lotura
duten Kalipediako edukiak. Guztion artean, eduki guztiak etiketatu eta gaikako karpetak sortuko
dituzue.

509

Edukia landu ondoren

Egiaztatu zenbat dakizun Test atalean ([Link] Kalipediaren bidez, testak
beste ikaskide batzuekin aztertu eta partekatu ahal izango dituzu. Hala, lortutako emaitzen arabera,
ikasketa-erronka berriak sortuko zaizkizue.
Ez ahaztu post berriak gehitzea zure blog pertsonalean edo taldeko blogean; landutako gaiari buruzko
zure esperientziak eta kezkak adierazteko aukera izango duzu haien bidez.
Kalipedia proiektu bizia da, etengabe ari da hazten. Bidali zure zalantzak, iruzkinak eta iradokizunak
escribenos@[Link] helbidera. Kalipedian, zeu zara protagonista!

Kalipedia, zure entziklopedian falta zen liburukia

Datuak:
Erreferentziazko 40.000 hezkuntza-eduki
12.000 multimedia elementu
3.500 termino Glosarioan

510

MATEMATIKA, DBH 2 FOTOKOPIATZEKO MATERIALA ZUBIA EDITORIALA, S. L. / SANTILLANA EDUCACIN, S. L.

Arte-zuzendaritza: Jos Crespo

Proiektu grafikoa:
Azala: Carri/Snchez/Lacasta
Barrualdea: Rosa Mara Barriga
Irudiak: Jos Mara Valera
Proiektu-burua: Rosa Marn
Irudien koordinazioa: Carlos Aguilera
Proiektu-garapenerako burua: Javier Tejeda
Garapen grafikoa: Jos Luis Garca, Ral de Andrs
Zuzendaritza teknikoa: ngel Garca Encinar
Koordinazio teknikoa: Maitane Barrena, Flix Rotella
Konposaketa eta muntaketa: Miren Pellejero, Pedro Valencia, Fernando Calonge, Luis Gonzlez,
Mara Delgado
Hizkuntza-egokitzapena: Josu Garate
Argazkien aukeraketa eta dokumentazioa: Nieves Marinas
Argazkiak: C. Jimnez; C. Villalba; D. Serra; G. Agirre; GARCA-PELAYO/Juancho; GOYENECHEA;
J. C. Muoz; J. J. Prez; J. Jaime; J. Lucas; J. M. Escudero; J. Soler; J. V. Resino;
KAIBIDE DE CARLOS FOTGRAFOS; Krauel; M. Portillo; M. J. Pedregal; Michele di Piccione;
ORONOZ; P. Arceo; P. Esgueva; Prats i Camps; R. F. Verdejo; S. Cid; A. G. E. FOTOSTOCK;
COMSTOCK; COVER/SYGMA/F. Soltan; COVER/CORBIS IMAGES; DIGITALVISION;
EFE/Manuel Bruque, EPA PHOTO/Adrian Bradshaw, Montserrat T. Dez, David de la Paz, M. Bruque,
M. P. Barriopedro, SIPA SANT/F. Durand; EFE/SIPA-PRESS/Argyropoulos, Hasan Faruque,
Job, Nivire, Thomas Jentsch, SIPA SPORT/SPLIT SECOND, SIPA/IMAGE; ESTOP FOTOS AREAS;
HIGHRES PRESS STOCK/[Link]; I. Preysler; J. M. Barres; JOHN FOXX IMAGES;
LOBO PRODUCCIONES/C. Sanz; MUSEUM ICONOGRAFA/J. Martin; NASA/NASA, ESA,
S. Beckwith (STScI), and The Hubble Heritage Team (STScI/AURA); O. Daidola; PHOTODISC;
ROGER-VIOLLET; SEIS POR SEIS; STUDIO TEMPO/J. Snchez; IOC/R. Juilliart; Bilboko Arte Ederretako
Museoaren argazki-artxiboa; BIBLIOTEKA NAZIONALA, MADRIL/Biblioteka Nazionaleko laborategia; J. A.
Botillo; J. Gmez; J. L. Ferrer; MATTON-BILD; Uharte Atlantikoetako Itsas eta Lehorreko Parke Nazionala,
Galizia/CENEAM/Jos Luis Gonzlez; PHILIPS; SERIDEC PHOTOIMAGENES CD;
Madrilgo Matematika-irakasleen Elkartea; THE BRITISH MUSEUM, LONDON;
SANTILLANAREN ARTXIBOA

2008 by Zubia Editoriala S. L. / Santillana Educacin, S. L.

Legizamon poligonoa
Gipuzkoa kalea, 31
48450 Etxebarri (Bizkaia)
PRINTED IN SPAIN
Inprimatzailea

ISBN: 978-84-8147-941-6
EK: 832834
Lege-gordailua:

Lan honen edozelako bikoiztea, banatzea edo jendaurreko jakinaraztea zein eraldatzea soilik egin ahal izango da jabeen baimena
edukita, legeak xedaturiko salbuespenak salbu. Lan honen zatiren
bat fotokopiatu edo eskaneatu behar baduzu, jo ezazu CEDROra
(Centro Espaol de Derechos Reprogrficos, [Link]).