TẬP ĐOÀN BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG VIỆT NAM

TẬP ĐOÀN BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG
HỌC VIỆN CÔNG NGHỆ BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG
HỌC VIỆN CÔNG NGHỆ BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG
 
 

BÀI GIẢNG

TRUYỄN DẪN SỐ

Chuyên ngành Điện tử truyền thông
IT
BÀI GIẢNG
(Lưu hành nội bộ )
TRUYỄN DẪN SỐ
Chuyên ngành Điện tử Truyền thông
T
(Lưu hành nội bộ)
P

Biên soạn: T.S Lê Nhật Thăng
Biên soạn: PGS. TS. Lê Nhật Thăng
ThS. Vũ Thị Thúy Hà
ThS. Vũ Thị Thúy Hà
ThS. Nguyễn Thị Thu
Hiên
ThS. Nguyễn Thị Thu Hiên

Hà Nội, 12/2013

Bài giảng Truyền dẫn số Mục lục

MỤC LỤC

MỤC LỤC ....................................................................................................................... I

CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT................................................................................... VI

LỜI NÓI ĐẦU .................................................................................................................1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG TRUYỀN THÔNG SỐ ...................2

1.1 Đặc điểm của thông tin số .....................................................................................2
1.2. Các thành phần của hệ thống truyền thông số ......................................................3
1.3 Các kênh truyền và đặc tính ..................................................................................5
1.4. Các mô hình toán cho kênh truyền dẫn ..............................................................8
IT
1.5 Quá trình phát triển của hệ thống truyền dẫn số..................................................11
Câu hỏi và bài tập chương 1........................................................................................12

CHƯƠNG 2: MÃ HÓA NGUỒN ...............................................................................13

2.1 Mô hình toán học cho nguồn thông tin ................................................................13
T
2.2 Độ đo thông tin ....................................................................................................14
2.2.1 Lượng tin tương hỗ trung bình và Entropy ..................................................15
2.2.2 Đo thông tin cho biến ngẫu nhiên liên tục....................................................15
P

2.3 Mã hóa cho nguồn rời rạc ....................................................................................16
2.3.1 Mã hóa nguồn rời rạc không nhớ .................................................................16
2.3.2 Entropy của nguồn dừng rời rạc ...................................................................19
2.3.3 Thuật toán Lempel-Ziv .............................................................................19
2.4 Mã hóa cho nguồn tương tự - lượng tử hóa tối ưu 21
2.4.1 Hàm tốc độ - méo .....................................................................................21
2.4.2 Kỹ thuật lượng tử ......................................................................................22
2.5 Kỹ thuật mã hóa cho nguồn tương tự. .................................................................24
2.5.1 Mã hóa dạng sóng thời gian: ........................................................................25
2.5.1.1 Phương pháp điều chế xung mã PCM .....................................................25

i

Bài giảng Truyền dẫn số Mục lục

2.5.1.2 Điều xung mã vi sai DPCM ....................................................................29
2.5.1.3 Điều chế Delta (DM) ...............................................................................30
2.5.1.4 Điều chế xung mã vi sai thích ứng (ADPCM) ..........................................31
2.5.2 Bộ mã hóa dạng sóng trong miền tần số ...................................................31
2.5.3 Mã hóa nguồn dựa trên mô hình phát âm .....................................................32
Câu hỏi và bài tập chương 2 ......................................................................................34
CHƯƠNG 3: MÃ HÓA KÊNH ..................................................................................37

3.1. Phát hiện lỗi và sửa lỗi .......................................................................................37
3.1.1. Phát hiện lỗi .................................................................................................38
3.1.2. Kiểm tra chẵn lẻ 2 chiều ..............................................................................41
3.1.3. Các mã đa thức ............................................................................................42
3.1.4. Sửa lỗi ..........................................................................................................46
IT
3.1.5. Ghép xen ......................................................................................................46
3.1.6. Các vector mã và khoảng cách Hamming ...................................................47
3.1.7. Hệ thống FEC ..............................................................................................48
3.1.8. Hệ thống ARQ .............................................................................................51
T
3.2. Các mã khối tuyến tính .......................................................................................55
3.2.1. Các mã khối tuyến tính hệ thống .................................................................58
P

3.2.2. Ma trận kiểm tra chẵn lẻ ..............................................................................59
3.2.3. Kiểm tra Syndrome......................................................................................60
3.3. Các mã chập........................................................................................................62
3.3.1 Tạo mã chập ..............................................................................................62
3.3.2. Biểu diễn mã chập .......................................................................................65
3.3.2.1. Sơ đồ hình cây ........................................................................................65
3.3.2.2. Sơ đồ trạng thái ......................................................................................66
3.3.2.3. Sơ đồ hình lưới .......................................................................................67
3.3.3. Giải mã mã chập bằng thuật toán Viterbi ....................................................67
3.4. Các mã kết nối và giải mã lặp ............................................................................69
3.4.1. Bộ mã hóa Turbo .........................................................................................70

ii

.........................................................................4....................4........ Giải mã lặp và bộ giải mã SISO ...............5............116 iii ..................................5.........70 3........... Ghép xen Turbo ....1................2..2........................................................................2............................94 T 4..................................110 5..........84 IT 3.......................110 CHƯƠNG 5: MÃ ĐƯỜNG TRUYỀN ....1...........................................5........2..............Bài giảng Truyền dẫn số Mục lục 3... Thuật toán giải mã tổng tích trên miền xác suất SPA .....75 3............................................................................................... Kỹ thuật ghép kênh PDH .................................................................. Các mã nâng cao .................................................2.....................3...... Tổng quan về kỹ thuật ghép kênh................................. Kỹ thuật ghép kênh TDM-PCM .................................2......76 3.........................2.....1.3....................... Giới thiệu .....105 4............... Khái niệm về ghép kênh ....1.2....................89 Câu hỏi và bài tập chương 3 ...2........................................................... Kiến trúc mã LDPC ......... Giải mã Turbo..........1..104 4.........................4.........5............... 2.....................................82 3............1................1...............4...78 3..............................1....1.......................4............................................80 3..........................110 5................... Đồ hình Tanner ........................... Kỹ thuật ghép kênh SDH ................2.............................................................................2........................1....115 5................75 3...........94 4...............................................................5....................... Mã hóa sử dụng ma trận sinh G ..........................82 3....3.................................................................................... Mã hóa .....2.87 3............................................................4................ Các kỹ thuật ghép kênh ..4.....95 P 4..........2................................................1 Mã AMI .......3.............3.......................... Giải mã ......5................ Kiến trúc bộ giải mã .........................2........................2..... Các loại mã truyền đường truyền ................92 CHƯƠNG 4: KỸ THUẬT GHÉP KÊNH SỐ ..............72 3............... Tổng quan về mã đường truyền ...............................75 3..........2...............1... Tổng quan ...................................................5........106 Câu hỏi và bài tập chương 4 ............115 5.....5................2...... Ứng dụng kỹ thuật ghép kênh trong hệ thống truyền dẫn số ...........................................................1.............................1.................................104 4....... Mã CMI (Coded Mark Inversion) ................ Mã hóa sử dụng ma trận chẵn lẻ H .........94 4....................79 3...................4.................................

.......................4....................3...................2.123 6..............................................................................2..........................................3........................................ Các phương thức điều chế ....1......................Đồng bộ trong truyền dẫn số .......................... Đồng bộ phía thu .....133 T 6..................................................... Điều chế ASK ..............................153 iv ...........136 CHƯƠNG 7: ĐỒNG BỘ .......................130 6.....................3......................... Điều chế QAM .............1................................... Mã HDBn .................... Điều chế khóa dịch pha (PSK) ...............................................125 6.......... Đồng bộ ký hiệu vòng kín .....2..............................................Bài giảng Truyền dẫn số Mục lục 5.....142 7...2...............135 P Câu hỏi và bài tập chương 6 ........................128 6. Đồng bộ phía phát vòng kín ...................................122 6..........................................138 7...................1...117 5......... Đánh giá hiệu năng của các kỹ thuật điều chế .............146 7......... Mạch vòng khóa pha .......... Điều biên cầu phương (QAM)................................................ Điều chế khóa dịch tần (FSK) .................................139 7.............2..........2......................................................................2...132 6....121 6.............150 7...............3..2.............................................148 7.........................................3...................2...........................2...................2..................................................4.......120 CHƯƠNG 6: ĐIỀU CHẾ VÀ GIẢI ĐIỀU CHẾ SỐ .......1....................3. Đồng bộ phía phát vòng hở ......2...2...................................1.........................................................................121 6.. Mã BnZS (Binary N-Zero Substitution) ............3...................138 7.....................2.................................3.....2..........................................3..............................2..3......................................... Đồng bộ khung ..................................................................................4.........................2....2..129 IT 6.............2.................................125 6.......134 6................................2......... Đồng bộ mạng ........ Khóa dịch pha vi phân (DPSK) .........................1 Điều chế BPSK .....................Tổng quan về điều chế số ..........................144 7..132 6...............................giải điều chế ..................2........................... Điều chế khóa dịch biên độ (ASK) ... Điều chế PSK ...................................3...............................................3......................................3................1..1....... Đồng bộ ký hiệu vòng hở ...2..........................128 6..139 7.....................117 Câu hỏi và bài tập chương 5 ........ Điều chế FSK ..2............2.......... Khóa dịch pha cầu phương và Khóa dịch pha M-ary ....................................2...................

............................................................................155 TÀI LIỆU THAM KHẢO...........................Bài giảng Truyền dẫn số Mục lục Câu hỏi và bài tập chương 7 .........................156 IT T P v ..............................................

Bài giảng Truyền dẫn số Các thuật ngữ viết tắt CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT A/D Analog/Digital Chuyển đổi tương tự /số AAL ATM Adaptation Layer Lớp đáp ứng ATM ADM Add/Drop Multiplexer Bộ ghép xen/rẽ ADMo Adaptive Delta Modulation Điều chế Delta thích ứng Adaptive Differential Pulse Code ADPCM Điều chế xung mã vi sai thích ứng Modulation ADSL Asymmetric Digital Subscriber Line Đường dây thuê bao số bất đối xứng AM Amplitude Modulation Điều chế biên độ ASCII American Standard Code for Chuẩn mã trao đổi thông tin Hoa Kỳ Information Interchange ATC Adaptive Transform Coding Mã hóa biến đổi thích nghi ATM Asynchronous Transfer Mode Phương thức truyền tải không đồng IT bộ AUG Administrative Unit Group Nhóm khối quản lý AU-n Administrative Unit-n Khối quản lý mức n AWGN Additive White Gaussian Noise Kênh nhiễu trắng cộng BER Bit Error Rate Tốc độ lỗi Bit T BIP-n Bit Interleaved Parity-n Từ mã kiểm tra chẵn lẻ n bit xen bit B-ISDN Broadband Integrated Services Mạng số liên kết đa dịch vụ băng Digital Network rộng BPSK Binary Phase Shift Keying Điều chế pha nhị phân P BSC Binary Symmetric Channel Kênh nhị phân đối xứng CDF Cumulative Distribution Function Hàm phân bố tích lũy CDM Code Division Multiplexing Ghép phân chia theo mã CDMA Code Division Multiple Access Đa truy nhập phân chia theo mã CMI Code Mark Inversion Mã đảo dấu CPU Central Processing Unit Khối xử lý trung tâm CRC Cyclic Redundancy Check Kiểm tra số dư chu trình CVSD Continuously Variable Slope Delta Biến thiên liên tục của điều chế Delta modulation D/A Digital / Analog Chuyển đổi số/tương tự DCC Data Communication Channel Kênh truyền dữ liệu DCT Discrete Cosine Transform Biến đổi Cosin rời rạc vi .

tối đa có 3 bit 0 liên tiếp HDLC High-level Data Link Control Giao thức điều khiển tuyến dữ liệu Protocol mức cao HEC Header Error Control Kiểm tra lỗi đầu đề HI HIgh.to.priority Ưu tiên cao IP Internet Protocol Giao thức Internet ISI Intersymbol Interference Nhiễu xen ký hiệu International Organization for ISO Tổ chức tiêu chuẩn Quốc tế Standardization ITU International Telecommunication Liên minh Viễn thông Quốc tế vii .Optical Chuyển đổi điện thành quang FDDI Fiber Distributed Data Interface Giao diện dữ liệu phân phối sợi quang T FDM Frequency Division Multiplexing Ghép kênh phân chia theo tần số FFT Fast Fourier Transfrom Biến đổi Fourier nhanh Hybrid Concatenated Convolutional Kết nối hỗn hợp các bộ mã tích chập P HCCC Code HDB-3 High Density Bipoler -3 zero Mã hai cực mật độ cao.Bài giảng Truyền dẫn số Các thuật ngữ viết tắt DFT Discrete Fourier Transform Biến đổi Fourier rời rạc DM Delta Modulation Điều chế Delta DMS Discrete Memoryless Source Nguồn hạn chế bộ nhớ rời rạc DMUX DeMUltipleXer Bộ tách kênh DPCM Differential Pulse Code Modulation Điều chế xung mã vi sai DSL Digital Subcriber Line Đường dây thuê bao số Digital Subscriber Line Access DSLAM Bộ tập trung đường dây thuê bao số Multiplexer DSM Digital Storage Media Phương tiện lưu trữ số DSP Digital Signal Processing Xử lý tín hiệu số DVB Digital Video Broadcasting Truyền hình số thế hệ mới DVD Digital Video Disc Đĩa ảnh số (quang) DWDM Dense WDM Ghép kênh theo bước sóng mật độ DWT IT Descrete Wavelet Transform cao Biến đổi Wavelet rời rạc DXC Digital cross.Connect Nối chéo số E/O Electrical.

Generation SDH SDH thế hệ tiếp theo NMS Network Management Systems Các hệ thống quản lý mạng NRZ Non-Return-to-Zero Không trở về không P NRZI Non Return to Zero Không trở về zero O/E Optical -to.Electrical Chuyển đổi quang thành điện OA&M Operation. Administration and Vận hành.Bài giảng Truyền dẫn số Các thuật ngữ viết tắt Union KLT Karhunen – Loeve Transform Chuyển đổi Karhunen – Loeve LAPS Link Access Procedure -SDH Thủ tục truy nhập tuyến SDH LCP Link Control Protocol Giao thức điều khiển tuyến LLR Log Likelihood Ratio Tỉ số xác suất log LOS Line Of Sight Tầm nhìn thẳng LPC Linear Predictive Coder Mã hóa dự đoán tuyến tính LTI Linear Time Invariant Hệ thống tuyến tính bất biến theo thời gian LZW Lempel Ziv-Wench Transform Chuyển đổi Lempel Ziv-Wench MAC Media Access Control Điều khiển truy nhập phương tiện MAP Maximum A Posteriori Xác suất hậu nghiệm tối đa MS-DOS MSED Minimun Distance Squared IT Microsoft Disk Operating System Hệ điều hành đĩa từ Microsoft Euclidean Khoảng cách Euclidean bình phương tối thiểu MSOH Multiplex Section OverHead Mào đầu đoạn ghép MTU Maximum Transmission Unit Khối truyền dẫn cực đại T MUX MUltipleXer Bộ ghép NG-SDH Next. quản lý và bảo dưỡng Maintenance OFDM Orthogonal Frequency Division Ghép phân chia theo tần số trực giao Multiplexing OLTM Optical Line Terminal Multiplexer Bộ ghép đầu cuối quang P Parity Tính chẵn lẻ PAM Pulse Amplitude Modulation Điều biên xung PCCC Parallel Concatenated Convolutional Kết nối song song các mã tích chập Code PCM Pulse Code Modulation Điều chế xung mã viii .

điểm Ưu tiên Điều chế khóa dịch pha PTI Payload Type Identifier Bộ nhận dạng kiểu tải trọng PTR Pointer Con trỏ T QAM Quadrature Amplitude Modulation Điều chế biên độ cầu phương QPSK Quadrature Phase Shift Keying Điều chế khóa dịch pha vuông góc RCR CLK ReCeiver Recovery CLoK Đồng hồ hồi phục từ tín hiệu thu P RCT Reversible Color Transform Chuyển đổi thuận nghịch RLC/ RLE Run Length Coding/ Encoding Mã hóa độ dài chạy RMS Root Mean Square Căn quân phương RSC Recursive Systematic Convolutional Mã chập hệ thống đệ quy Code RSOH Regenerator Section OverHead Mào đầu đoạn lặp SA Source Address Địa chỉ nguồn SBC Subband Coding Mã hóa băng con SCCC Serial Concatenated Convolutional Kết nối nối tiếp các mã chập Code .SCCC SD Starting Delimiter Bộ giới hạn đầu khung SDH Synchronous Digital Hierarchy Hệ thống phân cấp số đồng bộ ix .Locked Loop Vòng khoá pha PO Primary Out Đầu ra sơ cấp PON Passive Optical Networks Mạng quang thụ động POS Packet Over SDH Gói trên SDH PPP PRI PSK PRIority Phase Shift Keying IT Point-to-Point Protocol Giao thức điểm .Bài giảng Truyền dẫn số Các thuật ngữ viết tắt PDF Probability Density Funtion Hàm mật độ xác suất PDH Plesiochronous Digital Hierachy Phân cấp số cận đồng bộ PDS Power Density Spectral Mật độ phổ công suất PDU Protocol Data Unit Khối dữ liệu giao thức pFCS payload Frame Check Sequence Dãy kiểm tra khung tải trọng PFI Payload FCS Indicator Bộ chỉ thị dãy kiểm tra khung tải trọng PLD PayLoaD Tải trọng PLI Payload Length Indicator Bộ chỉ thị chiều dài tải trọng PLL Phase .

Bài giảng Truyền dẫn số Các thuật ngữ viết tắt SED Squared Euclidean Distance Khoảng cách Euclidean bình phương SNR Signal to Noise Ratio Tỷ số tín hiệu trên nhiễu SONET Synchronous Optical Network Mạng quang đồng bộ SOVA Soft Output Viterbi Algorithm Viterbi ngõ ra mềm SPM Self phase Modulation Hiệu ứng tự điều chế dịch pha SSED Sum of Squared Euclidean Distance Tổng bình phương khoảng cách Euclidean STM-N Synchronous Transmistion Module .Môđun truyền dẫn đồng bộ mức N N TCM Trellis Coded Modulation Điều chế mã lưới TDM Time-Division Multiplexing Ghép kênh phân chia theo thời gian UDP User Datagram Protocol Giao thức gói dữ liệu người sử dụng VC Virtual Container IT Contenơ ảo VCG Virtual Concatenation Group Nhóm kết chuỗi ảo VCO Voltage Controlled Oscillator Bộ tạo dao động điều khiển bằng điện áp Very High Speed Digital Subscriber VDSL Line Đường thuê bao số tốc độ rất cao T VLAN Virtual LAN Mạng diện cục bộ ảo VLC Variable Length Code Mã hóa độ dài thay đổi P VPI/VCI Virtual Path Identifier/ Virtual Bộ nhận dạng tuyến ảo/Bộ nhận dạng Channel Identifier kênh ảo WDM Wavelength Division Multiplexing Ghép phân chia theo bước sóng x .

Bài giảng Truyền dẫn số Các thuật ngữ viết tắt IT T P xi .

điều chế khóa dịch tần (FSK). CMI. Sau mỗi chương có các bài tập hoặc câu hỏi để sinh viên tự kiểm tra và đánh giá kiến thức của mình.Bài giảng Truyền dẫn số Lời nói đầu LỜI NÓI ĐẦU Các hệ thống thông tin số hiện đang phát triển rất mạnh mẽ trên toàn thế giới và đã thay thế hầu hết các hệ thống thông tin tương tự. điều chế khóa dịch pha (PSK). Các bít nhị phân 0 và 1 có thể được biểu diễn nhiều dạng khác nhau gọi là mã đường truyền. Chương hai trình bày các phương pháp mã hoá nguồn cơ bản trong các hệ thống truyền dẫn số. Bài giảng được tổ chức thành 7 chương cụ thể như sau: Những vấn đề chung về các hệ thống thông tin số được trình bày một cách khái quát trong chương đầu. điều biên cầu phương (QAM). có thể nói rằng hiện nay gần như tất cả các hệ thống chuyển mạch và truyền dẫn đều đã được số hoá. Mô hình kênh truyền cũng được giới thiệu trong chương này.Truyền thông của Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông nhằm trình bày những vấn đề cơ bản nhất về một hệ thống truyền dẫn số cùng với các kỹ thuật liên quan. HDBn. trong đó đi sâu vào một số phương pháp mã hoá dạng sóng tiêu biểu như điều chế xung mã (PCM). Phương pháp mã hoá nguồn dựa trên mô hình cũng được giới thiệu một cách khái quát trong chương này. P Những vấn đề liên quan đến ghép kênh trong hệ thống tuyền dẫn số được trình bày trong chương bốn. T Chương ba trình bày về những kỹ thuật điều khiển lỗi để cải thiện tỷ lệ lỗi trong các ứng dụng yêu cầu cao mà tỷ lệ lỗi vốn có của các kênh truyền dẫn số là không được như mong muốn. Ở nước ta. Chương sáu của bài giảng được dành để mô tả các kỹ thuật điều chế số. phân cấp tốc độ số cận đồng bộ PDH và giới thiệu sơ bộ về phân cấp tốc độ số đồng bộ SDH. 1 . BnZS được trình bày kỹ trong chương. điều chế xung mã vi sai (DPCM) và điều chế xung mã vi sai tự thích nghi (ADPCM). Việc nghiên cứu về các hệ thống thông tin số nói chung và các hệ thống truyền dẫn số nói riêng vì thế đã trở thành một nội dung cơ bản của chương trình đào tạo Kỹ sư ngành Điện tử .Truyền thông. Tài liệu giảng dạy này được biên soạn theo đề cương môn học "Truyền dẫn số" trong chương trình đào tạo Đại học ngành Điện tử . bao gồm: Điều chế khóa dịch biên độ (ASK). Các mã loại mã AMI. Vấn đề đồng bộ trong các hệ thống truyền dẫn số được đề cập đến trong chương bảy. mã chập và mã Turbo cũng được giới thiệu trong chương ba. Các loại mã khối tuyến tính. Chương năm phân tích vấn đề biểu diễn tín hiệu số phù hợp để truyền qua kênh thông tin. bao gồm ghép kênh sơ cấp. xoay quanh sơ đồ khối chức năng tổng quát tiêu biểu của các IT hệ thống truyền dẫn số.

hiennt@ptit.vn.edu.vn. Chúng tôi xin chân thành cám ơn tất cả các ý kiến đóng góp của các bạn đọc để hoàn thiện hơn bài giảng này. havt@ptit.vn .Bài giảng Truyền dẫn số Lời nói đầu Tuy nhiên. Các ý kiến góp ý qua e-mail xin được gửi về: thangln@ptit. Hà Nội.edu. tháng 12 năm 2013 Nhóm tác giả biên soạn IT T P 2 .edu. do đây là lần biên soạn đầu tiên nên bài giảng không tránh khỏi khiếm khuyết về nội dung và hình thức.

. Tín hiệu điện thoại ở lối ra của một micro là một thí dụ tiêu biểu về tín hiệu tương tự liên tục. Trong trường hợp M=2. tương ứng chúng ta có các nguồn tin liên tục hay rời rạc. Đặc biệt quan trọng trong phân tích và thiết kế của hệ thống truyền thông là những đặc tính của các kênh vật lý thông qua đó thông tin được truyền đi. Tuỳ theo dạng của các tín hiệu được sử dụng để truyền tải tin tức trong các hệ thống truyền tin là các tín hiệu tương tự hay tín hiệu số và tương ứng sẽ có các hệ thống thông tin tương tự hay hệ thống thông tin số. Các bản tin được tạo ra từ nguồn có thể ở dạng liên tục hay rời rạc.Bài giảng Truyền dẫn số Chương I: Tổng quan về hệ thống truyền thông số CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG TRUYỀN THÔNG SỐ Trong chương 1. Thêm vào đó. trình bày các nguyên lý cơ bản làm nền tảng cho việc phân tích và thiết kế của các hệ thống truyền thông kỹ thuật số. thời gian tồn tại của các tín hiệu tương tự là T một giá trị không xác định cụ thể. lấp đầy liên tục một giải nào đó. trong khi đó tín hiệu điều P biên xung PAM của chính tín hiệu lối ra micro nói trên là một tín hiệu tương tự rời rạc. do có khả năng tái sinh tín hiệu theo ngưỡng sau từng cự ly 2 . các hệ thống thông tin số có một số ưu điểm cơ bản sau: thứ nhất. còn đối với nguồn tin rời rạc tập các bản tin có thể có là một tập hữu hạn. điện áp. Đặc trưng căn bản của tín hiệu số là: a) tín hiệu số chỉ nhận một số hữu hạn các giá trị. Trong trường hợp nguồn tin chỉ gồm một số hữu hạn (M) các tin thì các bản tin này có thể đánh số được và do vậy thay vì truyền đi các bản tin ta chỉ cần chuyển đi các ký hiệu (symbol) là các con số tương ứng với các bản tin đó. Tín hiệu số có thể nhận M giá trị khác nhau. Tín hiệu tương tự có thể là tín hiệu liên tục hay rời rạc tùy theo tín hiệu là một hàm liên tục hay rời rạc của biến thời gian. So với các hệ thống thông tin tương tự. thí dụ như cường độ dòng điện. cường độ ánh sáng. chúng ta có hệ thống thông tin số nhị phân còn trong trường hợp tổng quát chúng ta có hệ thống M mức. Các nội dung của truyền thông kỹ thuật số liên quan đến việc truyền thông tin dưới dạng số từ một nguồn thông tin tới một hoặc nhiều đích đến. thường là một hằng số ký hiệu là TS (viết tắt của Symbol Time-interval: Thời gian của một ký hiệu). phụ thuộc vào thời gian tồn tại của bản tin do nguồn tin sinh ra. 1. Tín hiệu khi đó chỉ biểu diễn các con số (các ký hiệu) và được gọi là tín hiệu số. b) tín hiệu số có thời gian tồn tại xác định.. Đặc điểm căn bản của một tín hiệu tương tự là tín hiệu có thể nhận vô số giá trị. Các đặc điểm của các kênh nói chung ảnh hưởng đến thiết kế của các khối chức năng cơ bản của hệ thống truyền thông. Có rất nhiều loại tín hiệu khác nhau IT tùy theo đại lượng vật lý được sử dụng để biểu diễn tín hiệu.1 Đặc điểm của thông tin số Các hệ thống thông tin được sử dụng để truyền đưa tin tức từ nơi này đến nơi khác. tập các bản tin là một tập vô hạn. Biểu diễn vật lý của một bản tin được gọi là tín hiệu. Đối với nguồn tin liên tục. Tin tức được truyền đưa từ nguồn tin tới nơi nhận tin dưới dạng các bản tin.

quản trị và bảo trì (OA&M) hệ thống một cách tự động cao độ. 1. phổ chiếm của các tín hiệu số còn tương đối lớn hơn phổ chiếm của tín hiệu tương tự khi truyền các bản tin liên tục.2. Nhược điểm căn bản của các hệ thống thông tin số so với các hệ thống thông tin tương tự trước đây là phổ chiếm của tín hiệu số khi truyền các bản tin liên tục tương đối lớn hơn so với phổ của tín hiệu tương tự. Tùy theo loại hệ thống thông tin số thực tế. tương thích với các hệ thống điều khiển và xử lý hiện đại. Các phần tử tín hiệu này có độ dài hữu hạn xác định TS và trong các hệ thống thông tin số hiện nay. hàng loạt chức năng xử lý tín hiệu số khác nhau có thể được sử dụng nhằm thực hiện việc truyền đưa các tín hiệu số một cách hiệu quả về phương diện băng tần chiếm cũng như công suất tín hiệu. Trong thực tế có rất nhiều loại hệ thống thông tin số T khác nhau. do sử dụng tín hiệu số. Do các hạn chế về kỹ thuật hiện nay. nhận các giá trị từ một tập hữu hạn các phần tử.. nói chung độ dài TS là như nhau đối với mọi phần tử tín hiệu. Sơ đồ khối tiêu biểu của một hệ thống thông tin số được mô tả trên hình 1. nên có khả năng khai thác. tín hiệu số có thể sử dụng được để truyền đưa khá dễ dàng mọi loại bản tin. trong đó thể hiện tất cả các chức năng xử lý tín hiệu cần thiết của các hệ thống thông tin số hiện nay. tuy nhiên trong tương lai khi các kỹ thuật số hoá tín hiệu liên tục tiên tiến hơn được áp dụng thì phổ của tín hiệu số có thể so sánh được với phổ của tín hiệu liên tục. tạo tiền đề cho việc hợp nhất các mạng thông tin truyền đưa các loại dịch vụ thoại hay số liệu thành một mạng duy nhất.Bài giảng Truyền dẫn số Chương I: Tổng quan về hệ thống truyền thông số nhất định nên tạp âm tích lũy có thể loại trừ được. phân biệt theo tần số công tác. thường được gọi là bảng chữ cái (alphabet). rời rạc hay liên tục. thứ ba. môi trường truyền dẫn. Các thành phần của hệ thống truyền thông số IT Đặc trưng cơ bản của hệ thống thông tin số là: các tín hiệu được truyền đưa và xử lý bởi hệ thống là các tín hiệu số.1. thứ hai. Các chức năng xử lý tín hiệu như thế P được mô tả bởi các khối trong sơ đồ khối của hệ thống.. Mỗi một khối mô tả một thuật toán xử lý tín hiệu. 3 . tức là các tín hiệu số “khoẻ” hơn đối với tạp âm so với tín hiệu tương tự .

T Đầu ra của nguồn tin có nhiều thông tin dư nên bộ mã nguồn được thiết kế để chuỗi đầu ra của nguồn tin trở thành chuỗi các chữ số nhị phân có độ dư thừa ít nhất. trong đó M  2m . MPSK. nên bộ mã kênh (giải mã kênh) thực hiện thêm các bit kiểm tra vào chuỗi thông tin nhằm giảm tối thiểu các lỗi xuất hiện trên đường truyền. Mỗi bộ mã được mô tả bằng tỷ số R   1 được gọi là tốc độ mã. bộ n mã kênh làm tăng tốc độ truyền dữ liệu và làm tăng độ rộng băng tần trên kênh.1: Sơ đồ khối tiêu biểu hệ thống truyền thông số Trong đó.Bài giảng Truyền dẫn số Chương I: Tổng quan về hệ thống truyền thông số IT Hình 1. nguồn tin là nơi tạo ra các bản tin chứa đựng những thông tin cần phát đi. Bộ mã kênh ấn định bản tin k chữ số đầu vào thành bản tin mới n chữ số đầu ra dài hơn gọi là từ mã. Như vậy. Để tín hiệu đầu ra bộ mã kênh phù hợp với kênh truyền. Một bộ điều chế M mức thực hiện sắp xếp khối n chữ số nhị phân đầu ra bộ mã kênh thành một trong M các dạng sóng có thể. các ký hiệu mã… Đầu ra của nguồn tin là chuỗi các ký hiệu được biến đổi từ bảng chữ cái nào đó.. Nếu bộ mã nguồn tạo ra rb bit/giây thì rb được gọi là tốc độ dữ liệu. mỗi ký hiệu (symbol) có thể mang nhiều bít thông tin như các hệ thống điều chế nhiều mức (QPSK. QAM. Một bộ kiểm soát lỗi được gọi là tốt khi nó tạo ra các từ mã có khoảng cách sai khác nhau (khoảng cách Hamming k lớn).). Quá trình điều chế có thể được thực hiện bằng cách thay đổi giá trị biên độ. các bản tin này có thể là các từ. thông thường là các ký hiệu nhị phân.. pha hoặc tần số của dạng 4 . bộ điều chế thực hiện sắp xếp các chuỗi số đầu ra bộ mã kênh thành chuỗi dạng sóng tương tự (các ký hiệu) phù hợp với đặc tính kênh truyền. Để tăng tốc độ truyền. TCM. P Kênh truyền là nguyên nhân chủ yếu gây ra lỗi cho tín hiệu thu.

. đĩa quang. Hai ảnh hưởng quan trọng nhất của kênh là nhiễu và độ rộng băng tần. bộ giải điều chế tạo ra chuỗi nhị phân hay lượng tử. dữ liệu và truyền tải video. chẳng hạn như băng từ.Bài giảng Truyền dẫn số Chương I: Tổng quan về hệ thống truyền thông số sóng hình sin còn được gọi là tải tin.. Chu kỳ dạng sóng đầu ra bộ điều chế là T giây và rs  1T được gọi là tốc độ ký hiệu. chúng truyền băng thông tương đối T khiêm tốn. kênh sợi quang.3 Các kênh truyền và đặc tính Các kênh truyền thông cung cấp kết nối giữa bộ phát và bộ thu. hoặc một kênh dưới nước hoặc không gian mà tín hiệu mang IT thông tin bức xạ bằng cách sử dụng một anten. Đường dây xoắn đôi và cáp đồng là các đường truyền dẫn điện cơ bản. Kênh vật lý có thể là một cặp dây mang tín hiệu điện. Ngoài ra. Phương tiện truyền thông khác có thể được mô tả kênh truyền thông như các phương tiện lưu trữ dữ liệu.. Ví dụ: kênh hữu tuyến điện. quá trình giải mã được dựa trên nguyên tắc mã hoá và đặc tính của kênh. với mục tiêu làm giảm tối thiểu ảnh hưởng tạp nhiễu trên kênh. Các kênh dây dẫn kim loại: Mạng điện thoại sử dụng rộng rãi các đường dây để truyền tín hiệu thoại. trong cáp sợi quang còn bị tán sắc tín hiệu. 1. kênh vô tuyến điện. Bộ giải mã kênh thực hiện đánh giá bản tin thu được. P Hình 1. như giọng nói. Kênh là phương tiện được sử dụng để truyền tải tin. hoặc sợi quang mang thông tin về một chùm ánh sáng được điều chế. Kênh dây xoắn đôi cũng dễ bị nhiễu xuyên âm can thiệp từ các kênh liền kề. Cáp điện thoại thường được sử dụng để kết nối từ khách hàng đến tổng đài trung tâm có băng thông vài trăm KiloHertz (KHz). Mặt khác. Sau đó. trong kênh thông tin di động còn bị hạn chế bởi truyền lan đa đường. Bởi vì các kênh dây mang theo một tỷ lệ phần 5 .. Tùy theo yêu cầu đầu vào bộ giải mã kênh. cáp đồng trục có băng thông đến vài MegaHertz (MHz). đĩa từ. bộ giải mã nguồn biến đổi chuỗi đầu vào thành chuỗi đầu ra và phân phối tới nơi nhận tin.2: Dải tần của kênh có dây Tín hiệu truyền qua các kênh sử dụng dây dẫn có thể bị méo cả về biên độ và pha hơn nữa còn chịu ảnh hưởng của nhiễu cộng.

Đây là loại kênh khá phức tạp trong thông tin vô tuyến. chỉ vào cỡ 0. Kênh viba thường hoạt động ở dải tần từ 1 GHz đến 30 GHz trong tầm nhìn thẳng (LOS-Line Of Sight). Môi trường sợi quang có độ rộng băng gần như không giới hạn. Khi tia sáng đi từ môi trường có hệ số phản xạ cao hơn sang môi trường có hệ số phản xạ thấp hơn thì sẽ bị uốn về phía môi trường có hệ số phản xạ cao hơn.3: Dải tần của kênh quang Kênh vô tuyến: Sử dụng sóng điện từ trường để mang thông tin trong không gian tự P do. Phổ sóng vô tuyến có thể được chia thành ba băng tần rộng có một trong ba đặc tính truyền lan cơ bản: sóng mặt đất. an toàn. Kênh sợi quang: Sợi quang sử dụng chất liệu thủy tinh làm lớp lõi để truyền tia sáng. chỉ truyền ánh sáng. Kênh dạng này chịu ảnh hưởng nhiều bởi hiệu ứng đa đường. dựa trên nguyên lý phản xạ của tia ánh sáng khi đi từ môi trường này sang môi trường khác. sóng trời và sóng trực tiếp theo tầm nhìn thẳng (LOS). Kênh di động là kênh kết nối với người dùng di động. kích thước nhỏ và nhẹ. Khi tia sóng lan truyền trong không gian. Tần số thường dùng ở băng C cho đường lên là 6 GHz và đường xuống là 4 GHz. Ngoài ra truyền dẫn trên sợi quang còn có các ưu điểm khác nữa là không bị ảnh hưởng bởi nhiễu điện từ trường. Có ba loại kênh vô tuyến điển hình là: kênh viba.2 dB/Km và không chịu ảnh hưởng của giao thoa sóng điện từ. Sợi quang là vật liệu cách điện. Suy hao tín hiệu trong sợi quang là rất nhỏ. nên xung ánh sáng được truyền trong sợi quang. IT T Hình 1. Kênh vệ tinh: Độ cao của vệ tinh địa tĩnh vào khoảng 30000 km. nhiều nghiên cứu đã được thực hiện trên các đặc tính của các tính chất truyền của chúng để giảm thiểu sự méo biên độ và méo pha gặp phải trong quá trình truyền tải tín hiệu. Ở đây sóng điện từ có khuynh hướng đi theo đường cong của trái đất. Đây chính là ưu điểm vượt trội của sợi quang so với cáp đồng trục. Sự nhiễu xạ của sóng sẽ làm cho sóng lan truyền theo bề mặt của trái đất. kênh di động và kênh vệ tinh. Cơ chế này được dùng trong phát 6 .Bài giảng Truyền dẫn số Chương I: Tổng quan về hệ thống truyền thông số trăm lớn các thông tin liên lạc hàng ngày của chúng ta trên khắp đất nước và trên thế giới. có thể đi theo các hướng khác nhau phụ thuộc vào điều kiện môi trường và tần số. Độ rộng băng tần của kênh truyền lớn vào cỡ 500 MHz. Truyền lan sóng mặt đất: Truyền lan các sóng điện từ có tần số dưới 2 MHz.

sẽ có các vùng không được phủ sóng dọc theo bề mặt trái đất giữa anten phát và anten thu. đạt được khoảng cách phủ sóng xa bằng phản xạ sóng từ tầng điện li và tại các đường biên của trái đất. Nhờ tầng này ta có thể thu được các đài phát thanh quốc tế ở băng tần HF từ mặt bên kia của trái đất vào bất cứ thời gian nào trong ngày hoặc đêm. là quỹ đạo tín hiệu phải nằm trên đường chân trời. Thực tế. Trong đó vùng phủ sóng gần anten phát là do cơ chế sóng mặt đất. Do vậy. Truyền lan của sóng trời chủ yếu là do phản xạ từ tầng F (tầng điện ly có độ cao từ 144 km đến 400 km). tín hiệu sẽ lan truyền xuyên qua tầng điện ly. Đài phát sẽ có các vùng phủ sóng dọc theo bề mặt của trái đất. Truyền lan sóng trời: Lan truyền các sóng điện từ có tần số từ 2 đến 30 MHz. Để bức xạ có hiệu suất cao thì anten cần dài hơn 1/10 bước sóng. Tầng điện ly đóng vai trò như một tầng phản xạ. Nếu không trái đất sẽ chắn tầm nhìn thẳng. Ở đây sóng điện từ được lan truyền theo đường thẳng. 7 . Trường hợp này rất ít có sự khúc xạ bởi tầng điện ly. IT T P Hình 1. Phương pháp này có bất lợi đối với thông tin giữa hai trạm mặt đất. các anten cần được đặt trên các tháp cao để anten thu có thể “nhìn” thấy anten phát.Bài giảng Truyền dẫn số Chương I: Tổng quan về hệ thống truyền thông số thanh AM. việc phủ sóng địa phương theo đường cong mặt đất. còn các vùng phủ sóng khác là do sóng trời.4: Dải tần của các kênh không dây Truyền lan sóng trực tiếp: Đặc trưng cho sự truyền lan các sóng có tần số trên 30 MHz.

Bài giảng Truyền dẫn số Chương I: Tổng quan về hệ thống truyền thông số Ngoài phương thức truyền lan theo sóng trực tiếp của tầm nhìn thẳng.6: Dải tần của các kênh truyền lan LOS Ngoài các kênh thông tin trên. đĩa từ. 1. một vấn đề đặt ra là xây dựng các mô hình toán học phản ánh được những 8 .5: Dải tần của các kênh sóng đất và sóng trời T P Hình 1. trong thực tế còn có một số kênh thông tin như kênh truyền tin âm thanh dưới nước (underwater acoustic channels). sóng có thể được truyền theo phương thức tán xạ từ tầng điện ly hoặc tán xạ trong tầng đối lưu. ví dụ như thông tin có thể được lưu vào bộ nhớ (đĩa quang.4. ví dụ như tín hiệu âm tần phát ra từ cá voi được lan truyền trong môi trường nước. Sự truyền lan theo phương thức tán xạ phụ thuộc vào các điều kiện khí tượng thủy văn của tầng khí quyển. IT Hình 1. kênh lưu trữ (storage channels).) sau đó được vận chuyển bởi các phương tiện truyền tin. Các mô hình toán cho kênh truyền dẫn Trong thiết kế của các hệ thống truyền thông để truyền thông tin thông qua các kênh vật lý.

nhiễu cộng có thể phát sinh từ các thành phần điện tử và bộ khuếch đại tại máy thu của hệ thống thông tin liên lạc… IT Hình 1. Mô hình kênh lọc tuyến tính: Trong một số kênh vật lý. Mô hình kênh nhiễu cộng: Mô hình toán học đơn giản cho một kênh truyền thông là mô hình kênh nhiễu cộng. Đây là loại tạp âm được đặc trưng thống kê như là một quá trình nhiễu Gauss. các bộ lọc được sử dụng để đảm bảo rằng các tín hiệu truyền không vượt quá giới hạn băng thông được chỉ định và do đó không ảnh hưởng lẫn nhau. Các mô hình toán học cho kênh được sử dụng trong thiết kế bộ mã hóa và điều chế kênh tại phía phát và bộ giải điều chế và bộ giải mã kênh ở phía thu.7: Mô hình kênh nhiễu cộng Nếu tạp âm chủ yếu gây ra bởi các thành phần điện tử và bộ khuếch đại ở người nhận. Do đó. Trong mô hình này. r (t )   s(t )  n(t ) (1. các kênh đầu ra là tín hiệu:  r (t )  s(t )* c(t )  n(t )   c(t )s(t   )d  n(t )  (1. Trong phần này mô tả ngắn gọn về các mô hình kênh thường xuyên được sử dụng để mô tả các kênh vật lý mà chúng ta gặp phải trong thực tế. nó có thể được mô tả như tạp âm nhiệt. tín hiệu đầu vào s(t) bị nhiễu bởi một quá trình thêm vào tạp âm ngẫu nhiên n(t). nếu các kênh đầu vào là các tín hiệu s(t). Kênh này thường đặc trưng toán học như các kênh lọc tuyến tính với nhiễu cộng. đơn giản và dễ tính toán . chẳng hạn như các kênh điện thoại có dây. Do đó. 9 . Mô hình này được sử dụng rộng rãi.2) c(t) là đáp ứng xung của bộ lọc tuyến tính và * biểu thị tích chập. Theo tính vật lý.1) P trong đó α là thành phần suy hao. kết quả mô hình toán học cho các kênh T thường được gọi là các kênh nhiễu cộng Gauss.Bài giảng Truyền dẫn số Chương I: Tổng quan về hệ thống truyền thông số đặc tính quan trọng của môi trường truyền dẫn.

là một trường hợp đặc biệt của công thức trên.  r (t )  s(t )* c( . Các kênh này được mô tả toán học như các bộ lọc tuyến tính thay đổi theo thời gian. t )s(t   )d  n(t )  (1. Từ 2 công thức trên ta có dạng tín hiệu thu: P L r (t )   ak (t ) s(t   k )  n(t ) k 1 (1.Bài giảng Truyền dẫn số Chương I: Tổng quan về hệ thống truyền thông số Hình 1. chẳng hạn như tầng điện ly (ở tần số dưới 30 MHz) và kênh vô tuyến di động tế bào. kênh truyền là biến đổi theo thời gian vì sự di chuyển của phía phát và phía thu dẫn đến sự thay đổi đường truyền sóng. c( . t )   ak (t ) (t   k ) T k 1 (1. tín hiệu nhận được bao gồm thành phần đa đường.3) IT Một mô hình tốt để truyền tín hiệu qua các kênh vật lý. trong đó các đáp ứng xung thời gian có dạng: L c( .4) Trong đó ak (t ) là yếu tố suy hao theo thời gian cho các đường dẫn truyền đa đường L và tk  là thời gian trễ tương ứng. t ) đáp ứng xung của kênh thay đổi theo thời gian.9: Kênh lọc tuyến tính thay đổi theo thời gian 10 . mỗi thành phần bị suy giảm bởi ak (t ) và trễ bởi tk  Hình 1.5) Do đó.8: Kênh lọc tuyến tính với nhiễu cộng Mô hình kênh lọc tuyến tính với c(t) thay đổi theo thời gian: Chẳng hạn như các ứng dụng di động. t )  n(t )   c( .

tạo ra môt phân cấp đầy đủ các tốc độ bit là 34 Mbit/s. Hiện tượng này được gọi là lợi dây. Vào đầu những năm 1970. do nhu cầu ngày càng tăng. cùng với hai kênh thông tin điều khiển kết hợp tạo thành một kênh có tốc độ 2. tín hiệu thoại tương tự chuẩn 4 KHz có thể truyền dưới dạng luồng tín hiệu số 64 Kbit/s. kênh chuẩn tốc độ 2 Mbit/s không đủ đáp ứng cho lưu lượng tải trên mạng trung kế. Điện báo điện được phát triển bởi Samuel Morse và đã được chứng minh vào năm 1837.5 Quá trình phát triển của hệ thống truyền dẫn số Quá trình phát triển hệ thống thông tin số nói chung và các hệ thống truyền dẫn số nói riêng đã đặt nền móng cho các hệ thống truyền dẫn số hiện đại ngày nay. Để tránh không phải sử dụng quá nhiều kết nối 2 Mbit/s thì cần tạo ra môt mức ghép kênh cao hơn. Thiết bị truyền dẫn loại này rất đắt so với giá của một tổng đài điện thoại.048 Mbit/s. Một số mốc phát triển của việc mã hóa tín hiệu trong hệ thống truyền thông số được tóm tắt như sau: Năm 1837: Hệ thông điện báo đầu tiên ra đời. Châu Âu đưa ra chuẩn ghép 4 kênh 2 Mbit/s thành một kênh 8 Mbit/s. Các nhà kỹ thuật đã nhận thấy khả năng hạ giá thành sản xuất các hệ thống truyền dẫn bằng cách kết hợp một số kênh PCM và truyền chúng trong một đôi cáp đồng xoắn mà trước đây chỉ dùng để truyền một tín hiệu tương tự duy nhất. Hai qua trình phát triển ảnh hưởng tới hệ thống truyền dẫn số đó là quá trình số hóa tín hiệu truyền dẫn và quá trình phát triển của các loại mã. chuyển mạch được xem như một thiết bị nhằm tiết kiệm sử dụng tài nguyên khan hiếm lúc bấy giờ là băng thông truyền dẫn. Do nhu cầu sử dụng điện thoại tăng lên. là một hệ thống truyền thông kỹ thuật số. các hệ thống truyền dẫn số bắt đầu xuất hiện. trong đó chữ cái của bảng chữ cái tiếng Anh được đại diện bởi một chuỗi các dấu chấm và dấu gạch ngang 11 . Mức ghép kênh này không khác bao nhiêu so với mức ghép kênh mà các tín hiệu đầu vào được kết hợp từng bit chứ không phải từng byte. sơ đồ TDM chuẩn được áp dụng để ghép kênh 64 Kbit/s. Morse đã phát minh ra mã nhị phân có độ dài thay đổi. các mức ghép kênh cao hơn nữa được xây dựng thành chuẩn. Tiếp đó. mạng này đã hoàn thiện bằng việc thực hiện truyền tín hiệu tương tự trong cáp đồng xoắn đôi và ghép kênh phân chia tần số (FDM-Frequency Division Multiplexing) dùng trong các tuyến đường dài để kết hợp truyền nhiều kênh thoại trong một cáp đồng trục. lưu P lượng trên mạng tăng. vì vậy. Do giá thành thiết bị điện tử số bắt đầu giảm nên sử dụng các công nghệ này đã tiết kiệm được rất nhiều chi phí. Sử dụng phương thức này. 140 Mbit/s và 565 Mbit/s. nói cách khác là mới áp dụng chèn bit chứ chưa thực hiện chèn byte. T Ở châu Âu và sau đó là rất nhiều nơi trên thế giới. PCM cho phép truyền tín hiệu tương tự (như tiếng nói của con người) ở IT dạng nhị phân.Bài giảng Truyền dẫn số Chương I: Tổng quan về hệ thống truyền thông số 1. Đến những năm 1970. Mạng điện thoại được xây dựng dựa trên cơ chế truyền tiếng nói giữa các máy điện thoại. sử dụng phương pháp điều chế xung mã (PCM) do Alec Reeves nêu ra lần đầu tiên vào năm 1937.

Năm 1924: Nyquist đã tập trung vào việc xác định tốc độ truyền tín hiệu tối đa có thể đạt được qua một kênh truyền điện tín với độ rộng băng kênh cho trước mà không có nhiễu liên ký hiệu (ISI). thư từ thường xuyên xảy ra hơn được đại diện bởi các từ mã ngắn. Hơn nữa. Với mã Baudot. Ông đã đưa ra được mô hình toán học của một hệ thống truyền thông điện tín (Telegraph) trong đó tín hiệu phát đi có dạng: s(t )   an g (t  nT ) (1. Trình bày quá trình phát triển của hệ thống truyền dẫn số? 12 . Samuel Morse đã khởi xướng cho sự phát triển của hệ thống truyền thông số bằng điện đầu tiên là hệ thống điện tín (Telegraphy). Nyquist đã xác định được dạng xung tối ưu có băng tần giới hạn W Hz đảm bảo tốc độ bít tối đa mà không gây nhiễu giao thoa giữa các ký hiệu (ISI) tại các thời điểm lấy mẫu k/T ( trong đó k = 0. sau thời kỳ của Morse. mã Morse là tiền thân của mã hóa có độ dài thay đổi. Nghiên cứu của ông đã dẫn ông đến kết luận rằng. Trình bày các mô hình kênh truyền trong hệ thống truyền dẫn số? 4. Trình bày các phần tử cơ bản của hệ thống truyền thông số? 2.. Như vậy.Bài giảng Truyền dẫn số Chương I: Tổng quan về hệ thống truyền thông số (từ mã).6) ITn Trong đó g(t) là một hình dạng xung cơ bản và an là một chuỗi dữ liệu nhị phân {± 1} truyền với tốc độ của 1/T bits/s. Như vậy. Kết quả nghiên cứu của Nyquist là phù hợp với lý thuyết P lấy mẫu đối với các tín hiệu giới hạn băng do Shannon đưa ra vào năm 1948. cũng được xem như là truyền thông số hiện đại lúc bấy giờ. Câu hỏi và bài tập chương 1 1. ± 1. Phân tích các tham số để đánh giá hiệu năng của hệ thống truyền dẫn số? 3. ± 2) .. Năm 1875: Gần 40 năm. Vì vậy. tốc độ này có thể đạt được khi sử dụng các xung sin(2 Wt ) g (t )  . trong khi thư xảy ra ít thường xuyên được đại diện bởi các từ mã dài hơn. Tốc độ truyền xung cực đại là 2W xung / s và được T gọi là tốc độ Nysquist. có thể nói rằng các công trình nghiên cứu của các tác giả nói trên đã đặt nền móng cho sự phát triển của các hệ thống thông tin số hiện đại ngày nay. Vì dạng xung này cho phép khôi phục lại dữ liệu mà không có ISI 2 Wt tại các thời điểm lấy mẫu. Emile Baudot đã đề xuất một loại mã dành cho truyền thông điện tín trong đó các mẫu tự trong bảng Alphabet Tiếng Anh được mã hóa bởi các từ mã nhị phân có chiều dài từ mã cố định bằng 5. Trong đoạn mã này. các thành phần của từ mã nhị phân này là các bit dấu “1” hoặc bit trống “0”.

Bài giảng Truyền dẫn số Chương I: Tổng quan về hệ thống truyền thông số IT T P 13 .

máy tính và các thiết bị lưu trữ như đĩa từ hoặc quang học cung cấp tín hiệu đầu ra rời rạc (thường là nhị phân hoặc các kí tự ASCII) và do đó chúng được gọi là các nguồn rời rạc. Trong chương còn đề cập đến mã hóa cho các nguồn thông tin rời rạc và nguồn thông tin tương tự.1 Mô hình toán học cho nguồn thông tin Loại đơn giản nhất của nguồn rời rạc là một trong số đó phát ra một chuỗi các ký hiệu được lựa chọn từ một bảng chữ cái hữu hạn. ta nói nguồn sẽ phát ra một chuỗi các kí tự x1 . Kênh truyền không phù hợp về mặt vật lý để có thể mang nhiều ký tự khác nhau như vậy. Tuy nhiên trong thực tế thì phương pháp này không phù hợp. Tuy nhiên.. Ngược lại.1) Ở đây: 13 . x2 . giả sử rằng mỗi chữ cái trong bảng chữ cái x1 .. quá khó thực hiện hay thậm chí không thể được vì: . trong khi nếu chuyển sang nhị phân thì mọi việc sẽ dễ dàng hơn nhiều. tín hiệu video trong hệ thống vô tuyến truyền hình… Tin này có thể được đưa trực tiếp vào kênh để truyền đi. đầu ra của nguồn phải được chuyển đổi sang một định dạng mà có thể được truyền qua các hệ thống truyền thông số. 2. xL  có xác suất xuất hiện là Pk . một nguồn thông tin rời rạc với một bảng có thể tồn tại L kí tự. .. Nguồn tin sinh ra tin dưới nhiều dạng khác nhau. Ví dụ như tin là văn bản tiếng Anh. Việc lưu trữ hay xử lý tín hiệu trước khi truyền rất khó. Việc chuyển đổi tín hiệu của nguồn đầu ra thành tín hiệu số P được thực hiện bởi khối mã hóa nguồn. con số. một nguồn nhị phân phát ra một chuỗi các bít nhị phân có dạng 100101110. từ bảng chữ cái bao gồm hai kí tự {0. nhưng trong thực tế... xL  được chọn từ bảng chữ cái. x2 . Đầu ra của khối mã hóa nguồn là một chuỗi các số nhị phân. Ví dụ. dấu chấm câu…Về nguyên tắc ta có thể dùng 40 dạng sóng điện áp khác nhau để biểu thị 40 ký tự này.. trong chương 2 tập trung vào phần mã IT hóa nguồn dựa trên mô hình toán của nguồn thông tin và đo lượng tin của nguồn. Cho dù một nguồn là tương tự hay rời rạc. . Đầu ra của nguồn là tín hiệu tương tự thì được gọi là nguồn tương tự.. Vậy ta thấy cần phải đổi dạng của tin khác đi so với dạng ban đầu do nguồn cung cấp công việc này được gọi là mã hóa. Do đó. Với: Pk  P( X  xk ).1  k  L (2.Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn CHƯƠNG 2: MÃ HÓA NGUỒN Hệ thống thông tin sử dụng để truyền tin tức từ nguồn đến nơi nhận tin. tin này thường được biến đổi rồi đưa vào kênh truyền. Dải tần đòi hỏi sẽ rất rộng.. Tổng quát hơn.. một hệ thống truyền T thông kỹ thuật số được thiết kế để truyền tải thông tin ở dạng số.. Để xây dựng được mô hình toán học cho một nguồn rời rạc. gồm các mẫu ký tự alphabet. nguồn tin có khoảng 40 ký tự khác nhau. 1}. ví dụ âm thanh trong hệ thống radio.

với sai số nhất định. Điều này cho ta mối quan T 1 hệ: I  log P . Với nguồn rời rạc. một thể hiện của một quá trình ngẫu nhiên. Lượng tử hóa cho phép biến đổi các biến ngẫu nhiên này thành các biến ngẫu nhiên rời rạc. 2.2) P k 1 k 1 Xét hai mô hình toán học của nguồn rời rạc. nó có được khi sự kiện X  xi xảy ra sau khi quan sát sự kiện Y  y j : I ( xi y j )   log P( xi y j ) P . vấn đề cơ bản là thay đổi bảng chữ cái và phân bố xác suất để giảm bớt số lượng ký hiệu cần dùng.2 Độ đo thông tin Nếu một sự kiện xảy ra với xác suất thấp sẽ gây ra độ ngạc nhiên lớn và vì thế chứa đựng lượng thông tin lớn hơn. y j ) là các bit và khi các hàm cơ bản là e thì đơn vị của I ( xi . cơ số 10: Hartley). cơ số e: đơn vị là nat. y j ) được gọi là lượng tin tương hỗ giữa xi và y j . Lượng tin có được về sự kiện X  xi từ việc xảy ra sự kiện Y  y j P ( xi ) I ( xi . Nguồn liên tục có thể được biến thành một chuỗi các biến ngẫu nhiên (liên tục) bằng phép lấy mẫu. y j )  I ( xi )  I ( xi y j )   log P( xi y j ) Đơn vị của lượng tin: Tùy vào cơ số hàm logarit (cơ số 2: đơn vị là bit. I   và P có giá trị nhỏ hơn thì sẽ cho I lớn hơn.Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn L (2.32bits 1nat  log 2 e  1. I  0 và khi P  0. Nguồn dừng rời rạc nếu các mối liên hệ thống kê giữa các thời điểm không phụ thuộc vào thời gian. Do đó từ cách nhìn IT nhận theo khía cạnh thông thường thì lượng thông tin nhận được từ một bản tin có mối liên quan trực tiếp tới độ không chắc chắn hay tỷ lệ nghịch với khả năng xuất hiện các sự kiện. Nguồn rời rạc không nhớ (DMS) nếu ký hiệu xuất hiện một cách độc lập với nhau. Gọi P là xác suất xuất hiện của một bản tin và I là lượng thông tin chứa trong bản tin đó. Nguồn liên tục tạo ra một tín hiệu.44bits 14 . Khi các hàm logarit cơ bản là 2 thì đơn vị của I ( xi . y j ) được gọi là nat 1hartley  log 2 10  3.I ( xi y j ) được gọi lượng tin có điều kiện. Khả năng xuất hiện của một sự kiện là độ đo của yếu tố bất ngờ và vì thế có mối liên quan tới nội dung thông tin. Theo như cách phân tích ở trên thì khi P  1.I ( xi .

H(X) ≤ log n cho mọi tập hợp xác suất các kí tự của nguồn. khái niệm về lượng tin riêng là không có.Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn 2.3)  I ( X )   P( x ) log P( x ) i 1 i i Lượng tin tương hỗ trung bình n m I( X . P( xi )  với mọi i và do đó ta có: n n 1 1 (2. Nếu các ký hiệu của nguồn có xác suất xuất hiện bằng nhau thì Entropy sẽ đạt 1 giá trị cực đại.2 Đo thông tin cho biến ngẫu nhiên liên tục Định nghĩa lượng tin tương hỗ của biễn ngẫu nhiên rời rạc có thể được mở rộng một cách đơn giản cho biến ngẫu nhiên liên tục. lượng tin riêng của nó là vô hạn và do đó Entropy của nó cũng là vô hạn.1 Lượng tin tương hỗ trung bình và Entropy Lượng tin trung bình phản ánh được giá trị tin tức của cả nguồn tin. Y)≥0 . H(X) đặc trưng cho lượng tin riêng trung bình của nguồn kí tự và được gọi là Entropy của nguồn.5) H ( X )   P( xi ) log P( xi )  P( xi ) I ( xi ) i 1 i 1 IT Khi X đặc trưng cho một bảng ký hiệu của các kí tự đầu ra của một nguồn. Nếu X và Y là hai biến ngẫu nhiên với hàm mật độ xác xuất đồng thời là P(x. Tuy nhiên chúng ta có thể xác định được một số lượng mà chúng ta gọi là vi sai Entropy của biến ngẫu nhiên liên tục X như sau: 15 .…. Y) =0 khi X và Y là độc lập thống kê.Y )   p( x )p( y x )log   dxdy p( x )p( y ) Mặc dù định nghĩa lượng tin tương hỗ trung bình thực hiện trên các biến ngẫu nhiên liên tục. Giả sử nguồn rời rạc X gồm n ký hiệu {x1. Vì vậy.Y )   P( xi y j )I( xi y j ) (2. Quan sát thấy rằng I(X.7) I( X . x2. P 2. xn}. Entropy của nguồn X được định nghĩa là: n n (2.2. P(y) thì lượng tin trung bình tương hỗ giữa X và Y sẽ được xác định như sau:   p( y x )p( x ) (2. Vấn đề là một biến ngẫu nhiên liên tục yêu cầu một số lượng vô hạn các số nhị phân đại diện nó một cách chính xác.2.4) i  1 j 1 Lượng tin tương hỗ trung bình giữa X và Y. y) và xác suất biên là P(x).6) T H ( X )   log  log n i 1 n n Thông thường. Lượng tin riêng trung bình chứa trong một ký hiệu bất kỳ của nguồn được biểu diễn: n (2. Một đặc tính quan trọng của lượng tin tương hỗ trung bình là I(X.

bi = 0/1) Yêu cầu của bộ mã hóa nguồn: IT Hình 2. với xác suất xuất hiện các ký hiệu tương ứng là p1 .1: Mã hóa nguồn rời rạc . thì R  log 2 L  1 Lúc đó.1 Mã hóa nguồn rời rạc không nhớ P Giả sử rằng DMS gồm L ký hiệu x1 . và việc giải mã là dễ dàng và duy nhất.. xL . Khi X là đầu ra của một nguồn rời rạc. xL . . hiệu suất mã hóa của nguồn DMS: 16 . pL . Trong phần này xem xét quá trình mã hóa đầu ra của một nguồn.…. Entropy của DMS là: L (2. x2 . Ví dụ: mã ASCII. Giả sử nguồn rời rạc X gồm L ký hiệu x1 ...Quá trình mã hóa sao cho việc giải mã là duy nhất. mã Baudot…Giả sử nguồn gồm L ký hiệu đồng xác suất. bRi].9) H ( X )   P( xi ) log P( xi )  log 2 L i 1 a) Mã hóa với từ mã có chiều dài bằng nhau: Tất cả các ký hiệu của nguồn được mã hóa bằng các từ mã có chiều dài bằng nhau (từ mã R bit)..8) H( X )    p( x )log p( x )dx  2. x2 .Để đánh giá hiệu quả của bộ mã hóa nguồn thường thông qua việc so sánh số lượng bit trung bình dùng để biểu diễn từ mã với Entropy H(X). Đây là quá trình mã hóa không tổn hao.Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn  (2.... Và khi L không phải là lũy thừa của 2... với xác suất xuất hiện các ký hiệu tương ứng là p1 .. p2 .Các từ mã biểu diễn ở dạng nhị phân. Ta muốn mã hóa dùng R bit thì có hai khả năng: R  log 2 L khi L là lũy thừa của 2 ( L  2m ).. T . pL ... mã EBCDIC. 2.. b2. p2 .3.3 Mã hóa cho nguồn rời rạc Trong phần trước đã giới thiêu độ đo thông tin cho biến ngẫu nhiên rời rạc X. Mã hóa nguồn X chính là quá trình biểu diễn các ký hiệu xi của nguồn bởi các chuỗi bi có chiều dài Ri (bi = [b1... Entropy H(X) đặc trưng cho lượng tin trung bình phát ra bởi nguồn.

Để thực hiện mã hóa mong muốn thì phải mã hóa từng khối J ký hiệu một lúc. Tính trung bình thì cả hai trường hơ ̣p này đề u phải dùng nhiề u bit hơn so với Entropy của nó . Tố c đô ̣ bít cầ n để P mã hóa các kí hiệu này là nghịch đảo của logarit của xác suất . Khi xác suấ t của mô ̣t kí hiê ̣u càng lớn thì mã hóa Huffman càng tr ở nên kém tối ưu . nên hiệu suất mã hóa: IT H ( X ) JH ( X ) J log 2 L (2. Entropy của các kí hiê ̣u là số bít trung bình tố i thiể u cầ n để biể u diễn các kí hiê ̣u: n (2. Ví dụ.Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn H ( X ) log 2 L (2. trong đó p là xác suất của một kí hiệu . Một ví dụ như vậy về mã hóa là mã Morse. chọn J lớn thì hiệu suất sẽ cao (dù cho L nhỏ) b) Mã hóa với từ mã có chiều dài thay đổi: T Khi các ký tự của nguồn có xác suất xảy ra không giống nhau. Ngược lại. yêu cầu giá trị của N phải thỏa mãn: 2 N  LJ  N  log 2 LJ  J log 2 L (2.13)    R N log 2 L  1 Vì vậy.33 thì số bít tối ưu dùng để mã hóa kí hiệu đó là 1. Nó dựa trên bảng tần xuất xuất hiện các kí hiệu cần mã hóa để xây dựng một bộ mã nhị phân cho các kí hiệu đó sao cho số bít sau khi mã hóa là nhỏ nhất. nhưng vớ i mã hóa Huffman thì ta phải gán hoă ̣c 1 bít hoặc 2 bit cho mã . Số ký hiệu có thể có của nguồn: LJ . Tuy nhiên. Ví dụ. hiệu suất sẽ rất thấp. khiế n cho mã hóa Huffman trở nên kém tố i ưu . Trong VLC. Chọn chiều dài từ mã mã hóa N. với kí hiê ̣u có xác 17 . nế u xác suấ t của mô ̣t kí hiê ̣u là 0.13) H ( x)   pi log 2 pi i 1 Thuật Toán Mã Hóa Huffman: Mã hóa Huffman là m ột phương pháp mã hóa đô ̣ dài thay đổ i đươ ̣c sử du ̣ng phổ biế n . R = H(X). các từ mã ngắn được gán tương ứng các giá trị xác suất cao và các từ mã dài ứng với các giá trị xác suất thấp . vì các từ mã được gán phải là mô ̣t số nguyên các bít. Quá trình mã hóa J ký hiệu cùng một lúc được thực hiện như sau: . một phương pháp mã hóa hiệu quả hơn là sử dụng các từ mã có độ dài thay đổi VLC. Hiệu suất mã: H(X ) log 2 L (2. Tuy nhiên nếu L không phải là lũy thừa của 2 nhưng các ký hiệu nguồn đồng xác suất.10)   R R Quan sát thấy rằng khi L là lũy thừa của 2 và các ký hiệu đồng xác suất. Số bít tối ưu sử dụng để mã hóa cho mỗi kí hiệu là log2p. do đó đạt hiệu suất 100%. Do đó .11)   1 R log 2 L  1 Khi L lớn thì log 2 L lớn vì vậy hiệu suất mã hóa cao. khi L nhỏ.6 bit. tức là log 2 p .12) Do N phải là số nguyên.

Các từ mã thu được bằng cách bắt đầu tại nút ngoài cùng bên phải của cây và tiến tới bên trái. x6'. P Hình 2.01. Nhánh x5 được chỉ định là 0 và nhánh x6' được chỉ định là 1. Số T lượng bít trung bình biểu diễn cho một ký tự cho mã này là R  2.tức là lớn gấ p khoảng 6 lầ n so với mức cầ n thiế t . Các xác suất của hai nhánh này được thêm vào tại nút mà hai nhánh giao nhau để mang lại xác suất 0. Sắp xếp ký tự nguồn theo xác suất giảm dần là P(x1) > P(x2) >…> P(x7). Liệt kê các ký hiệu theo thứ tự xác suất giảm dần. . Các ký hiệu còn lại cùng với ký hiệu mới lại được liệt kê theo thứ tự xác suất giảm dần. Bây giờ IT chúng ta có nguồn ký tự x1 …x5 cộng với một ký tự mới gọi là x6' là tổng của x6 và x7. . x2. Ví dụ như tại bước cuối cùng trong quá trình mã hóa. x3. Khi đó x5 và x6 có tổ hợp xác suất là 0. Hai ký tự này được kết hợp với nhau như trong hình 2.05. x7 có xác suất xảy ra được minh họa trong hình vẽ dưới đây. . Quá trình này được tiếp tục cho đến hết tập hợp các ký tự có thể. H(X) Entropy của nguồn là 2. Quá trình cứ tiếp tục cho đến khi hợp thành một ký hiệu mới có xác suất xuất hiện bằng 1. kích cỡ mã tối ưu nên là 0. Hai ký hiệu cuối có xác suất bé nhất được hợp thành ký hiệu mới có xác suất mới bằng tổng hai xác suất. Xét một DMS với 7 ký tự có thể xảy ra x1. Các bước thực hiện của mã Huffman: . Chúng ta bắt đầu quá trình mã hóa với hai ký tự có khả năng xảy ra ít nhất x6 và x7.15 bít.11 bit/ ký tự. với nhánh trên được chỉ định là 0 và nhánh dưới được chỉ định là 1.2.2: Ví dụ về mã hóa nguồn có chiều dài thay đổi cho một DMS Quan sát thấy rằng các mã này không nhất thiết phải là duy nhất. có một ràng buộc giữa x1 và x3' khi các ký tự 18 . nhưng với mã hóa Huffman thì phải gán ít nhất 1 bít cho một kí hiệu. x5. Kết quả là một cây mã với các nhánh có chứa các từ mã mong muốn.9.Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn suấ t là 0.…. Bước tiếp theo là chúng ta kết hợp hai ký tự có khả năng xảy ra ít nhất từ x1.21 bit/ký tự. x4. x2.

Tuy nhiên...3... X k )   H ( X i X 1 X 2 ... Entropy của một khối các biến ngẫu nhiên liên tiếp được tính: k (2.14) H ( X 1 X 2 .3. chúng ta cần phải biết xác suất xảy ra của các ký hiệu nguồn. Một thay thế khác là cặp x2 với x3'. X K ) k 1 Cho k →∞.3: Một mã thay thế cho DMS 2.3 Thuật toán Lempel-Ziv Để thiết kế một mã Huffman cho một DMS.2 Entropy của nguồn dừng rời rạc Xét nguồn có nhớ (các biến ngẫu nhiên tại các thời điểm phụ thuộc thống kê).. chúng ta cần phải biết được xác suất của một khối có chiều dài là n≥ 2.16) k  Dễ dàng chứng minh hai giới hạn này tồn tại và bằng nhau với nguồn dừng (sinh viên tự chứng minh và tham khảo chương 2 của tài liệu [1]. 2. kết quả được minh họa trong hình 2.. Tại một điểm. ta chọn cặp x1 và x2. IT Hình 2.3. H  ( X )  lim H k ( X )  lim H ( X 1 X 2 .. X k 1 ) (2.21.15) Hk ( X )  P H ( X 1 X 2 . Số bit trung bình trên một ký tự nguồn cho mã này cũng là 2. Trong trường hợp nguồn rời rạc có nhớ. Nếu chúng ta chọn cặp đôi này.Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn này đều có xác suất xảy ra như nhau. X i 1 ) T i 1 Entropy trung bình cho từng ký hiệu 1 (2. trong thực tế các số 19 .. X k ) k  k  k Mặt khác Entropy của từng ký hiệu cũng có thể được định nghĩa theo: H  ( X )  lim H ( X k X 1 X 2 .

ảnh màu. Được ứng dụng rộng rãi trong nén số liệu các file máy tính. Và là chuẩn nén cho các dạng ảnh GIF và TIFF.0. Ngược lại với thuật toán Huffman.10. . . thuật toán mã hóa Lempel-Ziz là độc lập với các thống kê của nguồn. Terry Welch cải tiến giải thuật LZ thành một giải thuật tốt hơn LZW.111. 10001.101. các tiện ích nén/giãn trong UNIX. ảnh đa mức xám. 110. 1000.100.Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn liệu thống kê của một nguồn thường không rõ.01. từ điển chỉ giới hạn 4096 ở phần tử dùng để lưu lớn nhất là 4096 giá trị của các từ mã.Chia dữ liệu ngõ vào thành các cụm: 1. loại trừ 0000. Như vậy độ dài lớn nhất của mã là 12 bít ( 4096  212 ) . Thuật toán được Jacob Braham Ziv đưa ra lần đầu tiên năm 1977.11. Sự có mặt của một chuỗi con trong từ điển khẳng định rằng chuỗi đó đã từng xuất hiện trong phần dữ liệu đã đọc. sau đó phát triển thành một họ giải thuật nén từ điển là LZ. mỗi cụm trên một hàng. Cột nội dung: điền vào giá trị các cụm. Thuật toán liên tục “tra cứu” và cập nhật từ điển sau mỗi lần đọc một kí tự ở dữ liệu đầu vào.. 011. Thường được dùng để nén các loại văn bản. Ví dụ: Xét một chuỗi số nhị IT phân:10101101001001110101000011001110101100011011. Từ điển được xây dựng đồng thời với quá trình đọc dữ liệu. 1011 Có 16 cụm. Năm 1984. Lập bảng mã hóa như hình sau: T Cột vị trí: điền giá trị nhị phân 4 bit tăng dần. Thứ tự Vị trí trong từ Nội dung từ Tạo mã P điển điển 1 0001 1 00001 2 0010 0 00000 3 0011 10 00010 4 0100 11 00011 5 0101 01 00101 6 0110 00 00100 7 0111 100 00110 8 1000 111 01001 9 1001 010 01010 10 1010 1000 01110 11 1011 011 01011 20 .. 001. ảnh đen trắng.00. dùng 4 bit để biểu diễn vị trí trong từ điển. Không cần biết trước xác suất phân bố của các ký hiệu.Thuật toán được thực hiện bằng cách xây dựng các từ điển. Do đó ứng dụng phương pháp mã hóa Huffman với mã hóa nguồn cho nhiều nguồn có nhớ nói chung là không thực tế. Do kích thước bộ nhớ không phải vô hạn và để đảm bảo tốc độ tìm kiếm.010.

Bộ giải mã nguồn cần phải xây dựng lại từ điển ở phía thu giống như ở phía phát và sau đó giải mã lần lượt các từ mã nhận được.1 Hàm tốc độ . T . X ) (2. Tại đích.Thuật toán sẽ hiệu quả hơn và có nén số liệu ở đầu ra của nguồn khi chuỗi ký hiệu đủ lớn.4 Mã hóa cho nguồn tương tự . nguồn rời rạc được tổng hợp thành nguồn tương tự. Nhận xét: . Ở ví dụ này không thực hiện nén số liệu . Sau đó lượng tử hóa nguồn tương tự bằng cách mã hóa các giá trị P liên tục bằng nguồn rời rạc. đầu ra sai khác với đầu vào: Sai số lượng tử 2. Trong các hệ thống truyền thông nguồn tương tự được biến thành nguồn tin rời rạc. Là tốc độ bít nhỏ nhất đảm bảo một sai lệch xác định. biến đổi nguồn tương tự thành một chuỗi các giá trị ngẫu nhiên liên tục tại các thời điểm thời gian rời rạc. xk )  D ) ~ ~ trong đó I ( X . xử lí rồi lại được biến đổi thành nguồn liên tục. Do quá trình lượng tử.méo R(D): Biểu diễn tốc độ lập tin lý thuyết nhỏ nhất để có sai số nhỏ hơn D. tái tạo lại giá trị liên tục của chuỗi giá trị ban đầu từ các ký hiệu của nguồn rời rạc. 21 . .Ví dụ trên mã hóa 44 ký hiệu nhị phân của nguồn thành 16 từ mã.lượng tử hóa tối ưu Nguồn tương tự là một quá trình ngẫu nhiên liên tục.4.méo Hàm tốc độ tạo . mỗi từ mã có độ dài 5 bit. . X ) là lượng tin tương hỗ trung bình X giữa X .17) p ( x x:E d ( xk . Kết nối các giá trị liên tục thành một tín hiệu ngẫu nhiên đầu ra. lượng tin tối thiếu để biểu diễn nguồn với sai số D: ~ R( D)  ~ min ~ I(X. . vị trí 0000 được sử dụng để mã hóa một chuỗi chưa xuất hiện trước đó. .Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn 12 1100 001 01101 13 1101 110 01000 14 1110 101 00111 15 1111 10001 10101 16 1011 11101 Để mã hóa những chuỗi này: Các từ mã được xác định qua việc liệt kê vị trí từ điển (ở dạng nhị phân) của chuỗi trước đó giống hệt với chuỗi mới chỉ khác vị trí cuối cùng + mã hóa ký tự sai khác . IT 2. Khởi đầu. do chuỗi ký hiệu quá ngắn. Rời rạc hóa nguồn liên tục: Bằng cách lấy mẫu nguồn tương tự.

Từ phương trình trên ta thấy là cứ thêm một bit lượng tử thì SNR được tăng thêm 6 dB. Hàm tốc độ tạo tin sai lệch biểu diễn liên hệ giữa sai số và tốc độ truyền tin. Méo lượng tử hóa được tính là lỗi trung bình bình phương như sau:   1 T (2. Lượng tử tín hiệu sẽ làm méo tín hiệu trong phạm vi mà người thiết kế có thể định trước. Nguồn sau khi lấy mẫu gồm nhiều mẫu . .21) Trong đó  = 4. các mẫu tín hiệu được lượng tử hóa với sai số d ( x.77 đối với giá trị đỉnh của SNR và  = 0 đối với SNR trung bình. ~ xk )   E d ( xk . Độ méo tín hiệu lượng tử tỷ lệ với bình phương bước lượng tử. . fQ(x) biểu diễn giá trị lượng tử gần x(t) nhất. ~ xk ) n k 1 2. khoảng cách giữa hai giá trị gần nhau nhất được gọi là bước lượng tử. Bộ điều chế xung mã (PCM) dùng phép lượng tử 8 bit / mẫu trong điện thoại thương mại.2 Kỹ thuật lượng tử Lượng tử là phép diễn tả một dải liên tục các giá trị của biên độ tín hiệu bằng IT một tập hữu hạn các giá trị biên độ rời rạc. Bộ lượng tử n bit có thể có L = 2n mức biên độ rời rạc.19) D  E d ( xk . Sai lệch có thể được định nghĩa theo nhiều cách: sai lệch bình phương d ( xk . Nếu phép lượng tử là tuyến tính thì ta có công thức liên hệ như sau: (SNR)dB = 6. Xác định sai số: . Với mỗi mẫu.4. Phân bố này dựa trên hàm mật độ pdf như sau: 22 .02n +  (2. a) Lượng tử tuyến tính Trong lượng tử tuyến tính các giá trị lượng tử phân bố đều trong toàn bộ tín T hiệu. ký hiệu sai lệch là d ( xk . ~ xk ) . Cho một nguồn tin với phân bố xác suất nguồn cho truớc. ~ x) . b) Lượng tử phi tuyến Méo lượng tử có thể được giảm thiểu nếu phân bố các giá trị lượng tử một cách thích hợp (không phải cách đều như lượng tử tuyến tính). bước lượng tử tỷ lệ nghịch với số giá trị rời rạc. Sai số nhỏ đòi hỏi tốc độ truyền tin lớn và ngược lại.18) . ~ xk )  ( xk  ~ xk ) 2 (2. ~ xk )  E d ( xk . Méo lượng tử và chất lượng của bộ lượng tử được đánh giá qua tỷ số công suất tín hiệu / nhiễu lượng tử (SNR). Sai số trên tập các biến ngẫu nhiên là kỳ vọng toán học của D: 1 n (2.20) MSE  E ( x  f Q ( x ))  [ f ( x )  x(t )] dt P 2 2 Q T 0 Trong đó x(t) là biên độ tín hiệu được lấy mẫu tại thời điểm t.Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn .

Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn (2. Tín hiệu trước hết được đi qua bộ khuếch đại “nén” (dạng hàm Loga) và sau đó đi vào bộ lượng tử tuyến tính. 23 . còn ‘ít’ tại những vùng biên độ có xác suất thấp (tiếng nói lớn). Do vậy bộ lượng tử cần được điều chỉnh thích hợp bằng cách tăng bước lượng tử khi công suất tín hiệu lối vào tăng và giảm khi công suất tín hiệu lối vào giảm (khi đó số mức lượng tử không thay đổi) ta gọi đó là lượng tử thích nghi. Lỗi lượng tử vector được coi là khoảng cách Euclit giữa vector lượng tử và vector lối vào. b. Ở phép lượng tử vector thì một nhóm mẫu biên độ ứng với một nhóm mẫu lượng tử mới được tương ứng với một tổ hợp bit được gọi là một vector lượng tử trong không gian vector lượng tử (với lượng tử thường số mẫu = 1).4: Lượng tử thích nghi d) Lượng tử vector P Trong phép lượng tử thông thường mỗi mẫu biên độ tương ứng với một giá trị lượng tử hay một tổ hợp bit để biểu diễn. Số mẫu trong nhóm lượng tử được gọi là một vector mẫu được lượng tử. Hình 2. Sự thay đổi theo thời gian của tiếng nói tạo nên một dải động lớn (cỡ 40 dB). c) Lượng tử thích nghi Như đã nói ở trên là có sự khác nhau của pdf trong thời gian dài và thời gian ngắn đối với tiếng nói. Do tính chất tương quan giữa các mẫu trong tiếng nói mà phép lượng tử vector tạo nên mã có độ nén cao với: log 2 n (2. IT fQ(x) fQ(x) T a. Tức các gía trị lượng tử phải ‘nhiều’ tại những vùng biên độ có xác suất cao (tiếng nói nhỏ).22) E[( x  f Q ( x)) 2 ]   [ x  f Q ( x)]2 p( x)dx Từ phương trình trên ta thấy méo trung bình có thể được giảm thiểu bằng cách giảm giá trị (x – fQ(x))2 tại những nơi có giá trị p(x) lớn. L là độ dài vector lượng tử và R là số bit mã hóa trên một mẫu.25) R bit / mẫu L Trong đó n là không gian lượng tử. Được sử dụng cho bộ mã hóa nguồn âm có tốc độ bit thấp. Một phương pháp thường dùng trong điện thoại là bộ lượng tử Loga với hai kỹ thuật là luật  dùng ở Mỹ và luật A dùng ở châu Âu.

Thay vì truyền đi các chuỗi bít mã các giá trị mẫu dạng sóng tiếng nói như trong phương pháp mã hoá dạng sóng đã nêu trên. giá thành đắt bù lại có tỷ lệ nén lớn và cho tốc độ bit mã hóa thấp. Thuật toán mã hoá nguồn tương tự có thể xem xét được thông qua dạng tiêu biểu của nó là mã hoá tín hiệu tiếng nói (biến đổi tín hiệu thoại tương tự thành tín hiệu số). Tiếng nói điện tử được tái tạo lại ở phần thu nhờ các mạch điện tử thực hiện tổng hợp tiếng nói dựa trên các thông số kích thích và lọc nhận được.5 Kỹ thuật mã hóa cho nguồn tương tự. có độ trễ cao. Các bộ mã hoá tiếng nói thường được chia thành 3 loại chính là bộ mã hoá dạng sóng miền thời gian và mã hóa dạng sóng miền tần số. Một trong các bộ mã hoá tiếng nói tiêu biểu cho phương pháp mã hoá nguồn phát âm là bộ mã hoá dự đoán tuyến tính LPC (Linear Predictive Coder). Cơ sở của phương pháp mã hoá dựa trên mô hình nguồn phát âm là việc phân tích cơ quan phát thanh của con người và quá trình tạo ra âm thanh tiếng nói.Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn 2. đầu tiên được phát triển cho các ứng dụng quân sự. các chuỗi bít mã các thông số của mô hình tạo tiếng nói IT được truyền đi trong phương pháp mã hoá nguồn phát âm. mã hoá dựa trên mô hình. Tuy nhiên kỹ thuật này khá phức tạp. Nội dung của phương pháp mã hoá dạng sóng thời gian là dạng sóng của tín hiệu tiếng nói liên tục được rời rạc hoá nhờ lấy mẫu và sau đó được số hoá nhờ mã hoá nhị phân các giá trị đại diện cho mức của các mẫu dạng sóng tiếng nói.5: Phân loại các phương pháp mã hóa nguồn tương tự 24 . mã hóa độc lập cho các dải băng. tiếng nói hoàn toàn được xác định bởi các thông số của mạch lọc và các thông số kích thích. Hiển nhiên. Mã hoá nguồn phát thanh là việc mã hoá các thông số kích thích và lọc của mô hình tiếng nói nói trên thành các tín hiệu số. Phương pháp mã hóa dạng sóng miền tần số dạng sóng tín hiệu được chia thanh các dải con có tần số khác nhau. T P Hình 2.

6: Lấy mẫu tín hiệu tương tự Tín hiệu thoại có băng tần hữu hiệu từ 0.Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn 2. lượng tử hoá và mã hoá.1. có thể lấy chu kỳ lấy mẫu tín hiệu thoại là: 1 1 (2.5.4 KHz.5: Sơ đồ khối quá trình chuyển đổi A/D và D/A trong hệ thống PCM a) Chuyển đổi A/D IT .5. Hai quá trình này gọi là chuyển đổi D/A.26). Đó là lấy mẫu. Bộ lấy Bộ lượng Bộ mã Bộ giải mã Bộ lọc Tín hiệu mẫu tử hoá hoá-nén Đường . P S(t) Xung lấy mẫu Tín hiệu analog t Tm Hình 2.1 Phương pháp điều chế xung mã PCM PCM được đặc trưng bởi ba quá trình. Muốn khôi phục lại tín hiệu analog từ tín hiệu số phải trải qua hai quá trình: Giải mã – dãn số và lọc thông thấp.1 Mã hóa dạng sóng thời gian: 2.3 đến 3. Chu kỳ của dãy xung lấy mẫu (Tm) được xác định theo định lý lấy mẫu của Nyquist: 1 (2. Ba quá trình này gọi là chuyển đổi A/D.Lấy mẫu: Đây là quá trình chuyển đổi tín hiệu tương tự thành dãy xung điều biên (VPAM).dãn số thấp Tín hiệu VPAM số truyền analog Chuyển đổi A/D Chuyển đổi D/A analog Hình 2. Từ biểu thức (2.26) T  m 2 f max T trong đó f-max là tần số lớn nhất trong băng phổ của tín hiệu tương tự.27) Tm   125s  2  4000 Hz 2  3400 Hz Hoặc tần số lấy mẫu tín hiệu thoại: 25 .

Biên độ xung méo lượng tử nằm trong giới hạn từ . Sau đó làm tròn biên độ xung lấy mẫu tới mức lượng tử P gần nhất sẽ nhận được xung lượng tử. Mục đích của lượng tử hoá để khi thực hiện mã hoá giá trị mỗi xung lấy mẫu thành một từ mã có số lượng bit ít nhất. S(t) Xung lượng tử 7 6  . mỗi khoảng là một bước lượng tử.Bước lượng tử đều 5 4 Tín hiệu analog 3 2 1 IT Mức lượng tử 0 t Tm Hình 2. mỗi khoảng là một bước lượng tử đều.30) P MLT   a WLT a da 2  / 2 trong đó: a là biên độ của tín hiệu tương tự. ký hiệu là  .30) vào kết quả lấy tích phân nhận được: 26 .7: Lượng tử hoá đều T Lượng tử hoá đều là chia biên độ các xung lấy mẫu thành các khoảng đều nhau. Có hai phương pháp lượng tử hoá: Đều và không đều. biên độ tín hiệu ứng với đầu hoặc cuối của mỗi bước lượng tử gọi là một mức lượng tử. Thay biểu thức (2. Các đường song song với trục thời gian là các mức lượng tử. Công suất méo lượng tử PMLT được xác định theo biểu thức sau đây:  / 2 (2.Lượng tử hóa: Lượng tử hóa nghĩa là chia biên độ của tín hiệu thành các khoảng đều hoặc không đều. WLT(a) là xác suất phân bố giá trị tức thời của biên độ xung lấy mẫu trong một bước lượng tử.Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn f m  1 / Tm  8KHz (2.28) . Nếu biên độ của tín hiệu analog biến thiên trong khoảng từ -a đến a thì số lượng mức lượng tử Q và  có mối quan hệ sau đây: 2a (2./2 đến +/2.29)  Q Làm tròn biên độ xung lấy mẫu gây ra méo lượng tử. Sau khi có các mức lượng tử thì biên độ của các xung mẫu được làm tròn đến mức gần nhất. WLT(a) = 1/.

Như vậy tỷ số công suất tín hiệu có biên độ lớn trên công suất nhiễu lượng tử sẽ lớn hơn tỷ số công suất tín hiệu có biên độ yếu trên công suất méo lượng tử. lượng tử hoá không đều chia biên độ xung lấy mẫu thành các khoảng không đều theo nguyên tắc khi biên độ xung lấy mẫu càng lớn thì độ dài bước lượng tử càng lớn.Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn 2 (2. Vì thế nếu sử dụng lượng tử hoá đều sẽ làm giảm chất lượng tín hiệu thoại tại đầu thu. Muốn nhận được tốc độ bit tiêu chuẩn.5 lần tốc độ bit tiêu chuẩn 64 Kbit/s.31) thấy rằng công suất méo lượng tử chỉ phụ thuộc vào . biên độ cực đại của xung lấy mẫu tín hiệu thoại bằng 4096 .31) PMLT  12 Từ biểu thức (2. Biểu thức toán học của bộ nén analog theo tiêu chuẩn Châu Âu có dạng:  Ax 1 1  ln A khi 0  x  A y (2. thường sử dụng bộ nén có đặc tính biên độ dạng logarit.Mã hóa:  Đặc tính biên độ bộ mã hoá .nén số Chức năng của mã hoá là chuyển đổi biên độ xung lượng tử thành một từ mã gồm một số bit nhất định. trong thiết bị ghép kênh PCM chỉ sử dụng lượng tử hoá không đều. Lượng tử hoá không đều được thực hiện bằng cách sử dụng bộ nén.Bước lượng tử không đều 5 Tín hiệu analog 4 3 Mức lượng tử 2 T 1 0 t Tm Hình 2. Theo kết quả nghiên cứu và tính toán của nhiều tác giả thì trong trường hợp lượng tử hoá đều. Theo phân tích phổ thì tín hiệu thoại chủ yếu do các thành phần tín hiệu có cường độ yếu tạo thành. dẫn tới hậu quả là tốc độ bit mỗi kênh thoại lớn gấp 1. S(t) Xung lượng tử 6 7 IT i . Lượng tử hoá không đều: Trái với lượng tử hoá đều.8: Lượng tử hoá không đều P .32) 1  ln Ax khi 1  x  1  1  ln A A 27 . như trên hình 2.8. Muốn khắc phục nhược điểm này. còn được gọi là bộ nén analog. Do đó mỗi từ mã phải chứa 12 bit. không phụ thuộc vào biên độ tín hiệu.

sử dụng mã hoá. Vì vậy đặc tính biên độ của bộ mã hoá .nén số vừa đạt được mục tiêu lượng tử hoá không đều. Từ biểu thức (2.32) xây dựng được đường cong thể hiện đặc tuyến bộ nén A. Dạng đường cong đặc tuyến của bộ nén và bộ dãn như hình 2.nén số có tên là bộ mã hoá . Dãy xung đầu ra bộ giải mã .nén số bằng cách gần đúng hoá đường cong logarit thành 13 đoạn thẳng. Đặc tuyến bộ nén phải đối xứng với đặc tuyến bộ dãn để không gây ra méo tín hiệu khi khôi phục tín hiệu tại đầu thu.dãn số qua bộ lọc thông thấp có tần số cắt bằng 3. y = Vra/ Vra max. b) Chuyển đổi D/A Bộ giải mã .9: Đặc tuyến bộ nén và bộ dãn analog Tuy nhiên. Dựa vào đặc tính biên độ bộ nén analog luật A để xây dựng đặc tính biên độ bộ mã hoá .6/13.nén số A = 87.dãn số có chức năng chuyển đổi mỗi từ mã 8 bit thành một xung lượng tử đã bị nén và sau đó dãn biên độ xung tới giá trị như khi chưa bị nén. do bộ nén tương tự tại phía mã hoá và bộ dãn tương tự tại phía giải P mã chứa các diode bán dẫn nên gây ra méo phi tuyến.6 đặc trưng cho mức độ nén. Trong PCM sử dụng bộ mã hoá .Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn trong đó: A= 87. 28 .nén số và bộ giải mã. Biên độ ra Đặc tuyến nén +1 -1 IT +1 Đặc tuyến dãn Biên độ vào T -1 Hình 2.9. Tóm lại.dãn số để loại trừ méo phi tuyến. vừa đạt được mục tiêu mỗi từ mã chỉ có 8 bit. x = Vvào/ Vvào max .4 KHz để khôi phục lại tín hiệu thoại tương tự.

X̂ n là giá trị dự đoán của biên độ xung lấy mẫu tiếp theo: p ~ (2.5. Những rung động chuẩn chu kỳ của thanh huyền và các chuyển động hạn chế của các bộ phận thuộc cơ quan phát âm như môi và lưỡi thực tế tạo ra các mẫu âm thanh rất tương quan trong tín hiệu âm hữu thanh. Xn là giá trị biên độ xung lấy mẫu hiện tại. Bộ lấy Xn en Bộ mã Bộ lọc Tín hiệu mẫu hoá Tín hiệu tương tự DPCM  p ~ X n   ai X n  i Bộ giải i Máy phát mã en Bộ dự ~ Xn 29 đoán ~ Tín hiệu e X . Do tính tương quan cao của các mẫu tiếng nói.Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn 2. Trong đàm thoại. Bộ lấy mẫu có tần số ~ lấy mẫu fm = 8 KHz.33) X n   a i X n i ˆ i 1 T trong đó: ai là hệ số dự đoán.Vì vậy.4 KHz. en là hiệu số. chiếm phổ tần khá lớn. Sau khi giải mã. mỗi từ mã được chuyển thành một xung có biên độ bằng en và được đưa tới bộ cộng. như phần trước đã trình bày. X ni là giá trị biên độ các xung lấy mẫu trước đó. sai lệch giữa hai mẫu kế nhau thường khá nhỏ so với giá trị của từng mẫu.1. PCM được thực hiện bằng cách mã hóa các giá trị mẫu được lượng tử hóa của tín hiệu liên tục lối vào. en được mã hoá thành 4 bit. được chọn để tối thiểu hoá sai số giữa giá trị biên độ xung lấy mẫu hiện tại Xn và giá trị dự đoán của biên độ xung lấy mẫu tiếp theo. chẳng hạn cho tín hiệu điện thoại. các âm vô thanh thì có xu hướng không tương quan. hay còn gọi là vi sai giữa Xn và X̂ n . được ngoại suy từ p giá trị xung lấy P mẫu trước đó. Ngược lại. Giải mã: Tín hiệu DPCM tại đầu vào là các từ mã 4 bit. đã được CCITT xác định phải là 8 bít.2 Điều xung mã vi sai DPCM Như ta đã biết. chỉ cần mã hóa sai lệch giữa các mẫu tiếng nói liên tiếp. Sự trội hơn hẳn của các âm hữu thanh có nghĩa là tính tương quan trong các tín hiệu âm thoại có thể khai thác được một cách có hiệu quả. thay vì mã hóa các giá trị mẫu tiếng nói như với PCM. Đầu ra bộ cộng xuất hiện một xung lấy mẫu có biên độ bằng xung lấy mẫu phía phát. Do đó. Số bit mã cần thiết. DPCM sử dụng bộ lọc để hạn chế dải tần tín hiệu thoại analog đến 3. IT Mã hóa: Đây chính là nguyên tắc của điều chế xung vi sai DPCM. X̂ n là giá trị dự đoán biên độ xung lấy mẫu tiếp theo. Tốc độ tín hiệu thoại PCM như vậy là 64 Kbit/s. chỉ cần một số bit ít hơn để mã. Dãy xung lấy mẫu qua bộ lọc để khôi phục lại tín hiệu tương tự. Một đầu vào khác của bộ cộng được nối tới đầu ra bộ dự đoán. một người đàm thoại tiêu biểu thường nói trong 40% thời gian và đối với các giai đoạn tiếng nói tích cực (giai đoạn có nói trong cuộc đàm thoại) thì các âm hữu thanh xảy ra gấp 4 lần so với các âm vô thanh.

1. T Mã hóa: Tín hiệu tương tự được lấy mẫu theo chu kỳ Tm(DM) (Tm(DM) = 1/fm(DM) ).3 Điều chế Delta (DM) Khác với PCM và DPCM. amax (V) là biên độ cực đại của tín hiệu tương tự. Giải mã: Tại phía thu tái lập lại hàm bậc thang dựa vào kết quả giải mã. Để khắc phục méo tín hiệu do quá tải sườn cần sử dụng kỹ thuật điều chế Delta thích ứng (ADMo). bộ tích phân tại máy thu tạo ra dãy bậc thang đi lên.10: Sơ đồ khối mã hóa và giải mã DPCM 2. Tần số IT lấy mẫu của DM được xác định theo biểu thức sau đây: fm(DM)  2 f(TH) amax / (2. Mặt khác để tránh méo tín hiệu analog tại phía thu. Vì tín hiệu tương tự tại đầu ra bộ lọc là giá trị trung bình của hàm bậc thang nên trong quãng thời gian quá tải sườn thì dạng sóng tín hiệu tương tự thu được bị lệch so với dạng sóng tương tự tại phía phát.  (V) là bước lượng tử đều.34) trong đó: fm(DM) (KHz) là tần số lấy mẫu của DM. Nhận được một dãy các bit 1. Tín hiệu dạng bậc thang qua bộ lọc tách ra giá trị trung bình của hàm bậc thang và đó là động tác khôi phục lại tín hiệu tương tự. Thiết lập hàm bậc thang. 30 . tần số lấy mẫu tại phía phát lớn hơn nhiều lần so với tần số lấy mẫu của PCM và DPCM (fm = 8 KHz). Tại thời điểm lấy mẫu nếu giá trị tín hiệu X(t) lớn hơn giá trị hàm bậc thang trước đó một chu kỳ thì nhận được V 0 và mã hoá V thành +1. mỗi bậc bằng  theo nguyên tắc khi sườn tín hiệu tăng thì bậc thang đi lên. Do đó quá tải sườn gây ra méo tín hiệu.Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn Hình 2. f(TH) (KHz) là tần số cực đại của tín hiệu tương tự. Trong quãng thời gian sườn tín hiệu tăng hoặc giảm nhanh thì hàm bậc thang tăng hoặc giảm không kịp và gây ra quá tải sườn. tại thời điểm lấy mẫu mà giá trị của X(t) bé hơn giá trị hàm bậc thang thì V  0 và được mã hoá thành -1. Ngược lại. trong điều chế Delta mỗi từ mã chỉ có một bit (-1 hoặc +1). khi sườn tín hiệu nằm ngang thì bậc thang cũng nằm ngang. nhận được dãy các bit 1 và -1 đan xen nhau thì bộ tích phân tạo ra dãy bậc thanh nằm ngang và nhận được dãy các bit -1 thì bộ tích phân tạo lập dãy bậc thang đi xuống. khi sườn tín P hiệu giảm thì bậc thang đi xuống.5.

Vấn đề này được phản ánh trong khuyến nghị G. Bộ lượng tử hóa tự thích nghi thay đổi bước lượng tử của nó phù hợp với phương sai của các xung lấy mẫu tín hiệu đi qua. Các mẫu 31 .6 – 20 Kbit/s. b) Mã hóa biến đổi thích nghi Mã hóa biến đổi thích nghi là kỹ thuật mã hóa trong miền tần số dùng phương pháp chuyển đổi toán học.Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn Biên độ Quá tải sườn Tín hiệu analog  Hàm bậc thang Tín hiệu DM 0 t Hình 2. Phổ của tín hiệu tiếng nói được chia thành các dải hẹp hoặc biến đổi thành các tần số rời rạc và được mã hóa độc lập với nhau. Có xu hướng tiêu chuẩn hóa quốc tế IT tốc độ 32 Kbit/s đối với tín hiệu mã tiếng nói nhờ sử dụng ADPCM. bộ dự đoán thu tính các hệ số riêng của nó. và như vậy làm tăng số bit truyền và tốc độ bit.721 của CCITT. Nếu số lượng bit của từ mã giảm còn 4 như trong điều chế mã xung vi sai (DPCM) thì tốc độ bit giảm và chỉ bằng 32 Kbit/s. Các băng con được di chuyển biên trái về 0 để có thể dùng tốc độ lấy mẫu Nyquist ở trong miền thời gian và được lấy mẫu với số bít khác nhau phụ thuộc biên độ phổ và tiêu chuẩn thính giác của con người. Có tốc độ mã hóa trong khoảng 9. Tùy theo mức độ quan trọng của các dải tần con hay tần số rời rạc mà số bit sử dụng mã hóa nhiều hay ít a) Mã hóa theo băng con (SBC) Phổ của tín hiệu được chia thành 4 đến 8 dải con bằng các bộ lọc. Các thuật toán được phát triển cho điều chế mã xung vi sai khi mã hóa tín hiệu tiếng nói bằng cách sử dụng bộ T lượng tử hóa và bộ dự đoán tự thích nghi.4 Điều chế xung mã vi sai thích ứng (ADPCM) Như ta đã trình bày trong phần trên. tốc độ bit của tín hiệu PCM gồm các từ mã 8 bit và tín hiệu tiếng nói được lấy mẫu với tần số 8 KHz bằng 64 Kbit/s. trong đó các hệ số thay đổi có chu kỳ để phản ánh thống kê của tín hiệu vào. có liên quan đến điều chế mã xung vi sai tự thích nghi 32 Kbit/s và các tài liệu khác. P 2.5.1.5.11: Chuyển đổi A/D trong DM 2. Hơn nữa truyền các hệ số dự đoán đến máy thu.2 Bộ mã hóa dạng sóng trong miền tần số Mã hóa được tiến hành theo các vùng tần số.

Hình 2. 2. Trên thực tế DCT hay IDCT được tính theo thuật toán nhanh để đáp ứng thời gian thực tế và việc thiết kế bước lượng tử khác nhau ở các tần số khác nhau cũng được thực hiện theo thời gian được truyền như thông tin tiêu đề (cỡ 2 Kbit/s) số bit lượng tử ở tần số rời rạc tỷ lệ với năng lượng của nó. Còn bộ lọc tổng hợp tại bộ thu được điều khiển bởi các hệ số đự đoán nhận được.3 Mã hóa nguồn dựa trên mô hình phát âm Kỹ thuật này dùng để tách các thông số của nguồn âm và mã hóa các thông số này truyền đến nơi thu. a) Mã hóa LPC IT Mô hình này coi cơ quan phát âm như bộ lọc cực với hàm truyền được mô tả: G H ( z)  M 1   bk z  k (2. Tại bộ thu các hệ số lượng tử được biến đổi ngược để tạo lại tín hiệu ban đầu.. Song thay cho việc truyền các giá trị lượng tử của tín hiệu lỗi giữa mẫu tiên đoán và mẫy thực (ADPCM). Tại bộ thu các thông tin trên được dùng để tái tạo lại tín hiệu lỗi để kích thích bộ lọc tổng hợp. Tại nơi thu các thông số này được giải mã để điều khiển một nguồn âm tương tự như nơi phát để tái tạo lại tín hiệu. G là hệ số khuếch đại. Bộ mã hóa dựa trên mô hình làm việc rất tốt với tốc độ bit thấp từ 2 đến 5 Kbit/s và ví dụ điển hình của các bộ mã hóa tham số là bộ mã hóa dự đoán tuyến tính LPC và bộ mã hóa dự đoán tuyến tính kích thích hỗn hợp MELP.5. quyết định hữu thanh hay vô thanh. Xác định hệ số dự đoán: tín hiệu dự đoán là một tổng có trọng số của p mẫu trước đó (p dài từ 10 – 15). z-1 biểu diễn toán tử trễ đơn vị. cho phép xấp xỉ tín hiệu lỗi chính xác. biên độ của các tần số này được lượng tử và mã hóa riêng biệt để truyền đi.Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn tín hiệu trong một cửa sổ được biến đổi thành một tập các tần số rời rạc. DFT. Các Vocoder có tốc độ bit rất thấp nhưng phức tạp và phụ thuộc vào nguồn âm. Các hệ số của bộ lọc được xác định dùng kỹ thuật dự đoán tuyến P tính giống như trong bộ ADPCM. Ngoài ra còn có các phép chuyển đổi KLT..13: Sơ đồ bộ mã hóa LPC 32 . Ví dụ như mã hóa biến đổi cosin rời rạc (DCT). Kích thích bộ lọc hoặc là xung với tần số pitch hoặc ồn trắng ngẫu nhiên tùy thuộc đoạn tiếng nói là hữu thanh hay vô thanh. hệ thống LPC truyền chỉ những đặc tính chọn lọc của tín hiệu lỗi đó là các thông số như: hệ số khuếch đại.35) k 1 T Ở đây. tần số pitch. Trên thực tế nhiều bộ LPC phát các hệ số bộ lọc trong đó đã biểu diễn tín hiệu lỗi và có thể tổng hợp trực tiếp tại bộ thu.

Sau khi xác định Cm giải phương trình trên có thể xác định được các hệ số dự đoán. Cho vi phân của E theo am bằng 0 ta có: E N p (2. Các hệ số dự đoán thường không được mã hóa truyền đi trực tiếp (vì cần đến 8 -10 bit/hệ số) mà truyền các hệ số phản ánh (chúng có dải động nhỏ hơn chỉ cần 6 bit / hệ số).37) Với a0 = -1. Chúng thường dùng là biến đổi tỷ số loga (LAR).14: Sơ đồ bộ giải mã LPC p (2. Nếu các thông số được ước lượng lại cứ sau 15 – 30ms thì tốc độ bit sẽ là 2400 – 4800 bit/s.Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn Hình 2. Thường lỗi được tính trong cửa sổ 10ms tương ứng với N = 80. Như vậy một bộ dự đoán bậc 10 tổng số bit dùng cho các thông số mô hình trên 1 frame là 72 (bao gồm 5 cho khuếch đại và 6 cho chu kỳ pitch). 1 1  Rn (k )  (2. m. en là lỗi dự đoán.36) s n   a k s n  k  en k 1 Ở đây. Việc mã hóa các hệ số phản ánh có thể được cải tiến khi dùng thêm các bộ biến đổi phi tuyến (đặt trước bộ mã hóa) sẽ làm giảm độ nhạy của các hệ số phản ánh đối với lỗi lượng tử. Các hệ số dự đoán được xác định qua việc làm tối thiểu năng lượng trung bình E của tín hiệu lỗi: N N  p  IT 2 E   en2     a k s n k  n 1 n 1  k 0  (2.39) LARn (k )  tanh ( Rn (k )) log 10   1  Rn (k )  33 .38)   2sn  m  ak sn  k  0 T am n 1 k 0 p N p   s n m s n k a k   C mk a k  0 k  0 n 1 k 0 P Với Cm là hệ số tương quan giữa các mẫu r.

Số xung có thể giảm với voive có pitch cao bằng cách kết hợp một bộ lọc tuyến tính với vòng pitch trong bộ tổng hợp. Hãy thực hiện mã hoá nguồn trên theo phương pháp từ mã có chiều dài cố định. T Câu hỏi và bài tập chương 2 1. Dựa vào chỉ số này bộ thu sẽ tìm ra tín hiệu kích thích thích hợp.33 0.08 a. Có 3 cách cơ bản: cách thứ nhất rất phổ biến dùng 2 nguồn kích thích tại bộ thu. Vẽ sơ đồ khối và trình bày nguyên tắc mã hóa và giải mã của phương pháp điều chế xung mã vi sai thích ứng ADPCM? P 2. sau đó chỉ việc truyền chỉ số của tín hiệu kích thích này đến bộ thu. 1 0. Vẽ sơ đồ khối và trình bày nguyên tắc mã hóa và giải mã của phương pháp điều chế xung mã vi sai DPCM? 3. Chúng có thể cho chất lượng tiếng nói cao với việc kích thích được mã hóa 0. việc chọn nguồn này hay nguồn kia kích thích phụ thuộc vào quyết định voice/unvoice của bộ phát. Nếu các ký hiệu này được mã hoá sang các bit nhị phân dùng phương pháp mã 34 . Phương pháp này có hiệu qủa không? Tại sao? c. Kỹ thuật này được gọi là MPE –LPC làm chất lượng tiếng nói tốt hơn không chỉ do lỗi dự đoán được xấp xỉ tốt hơn mà còn do nó không đòi hỏi tách pitch.Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn Các LPC khác nhau trong cách tạo ra tín hiệu lỗi tại bộ thu. Một nguồn tin rời rạc trong một hệ thống thông tin số phát ra các ký hiệu với tốc độ 5000 ký hiệu/giây. b) LPC kích thích bằng đa xung Việc kích thích bằng xung đơn/chu kỳ pitch luôn làm méo tín hiệu.1 0. Kỹ thuật này gặp khó khăn trong việc tách thông tin về pitch ở bộ phát (ngoài ra sự đồng pha giữa các thành phần hài của xung kích thích tạo nên tiếng ù trong tiếng nói tổng hợp). c) LPC kích thích bằng mã (CELP) Ở phương pháp này bộ mã hóa và giải mã có chung một bảng mã (code book) IT tín hiệu kích thích ngẫu nhiên (nhiễu trắng Gauss). Bộ mã hóa theo kỹ thuật này đòi hỏi hơn 500 triệu phép tính nhân và cộng / giây.25 bit/mẫu và có tốc độ 4. Xác định Entropy H(X) [bit] và tốc độ thông tin (information rate) của nguồn? b. Với mỗi tín hiệu tiếng nói bộ phát sẽ tìm trong bảng mã tín hiệu kích thích lên bộ lọc LPC cho tín hiệu gần giống nhất.13 0.15 0. Các ký hiệu cùng với xác suất xuất hiện của chúng được cho như bảng sau: Xi X1 X2 X3 X4 X5 X6 pX i 0.8 Kbit/s. Atal đã đề nghị dùng nhiều xung (8 xung/chu kỳ) và điều chỉnh vị trí và biên độ các xung này để tối thiểu lỗi trung bình bình phương có tính tới trọng số thụ cảm. Vẽ sơ đồ khối và trình bày nguyên tắc mã hóa và giải mã của phương pháp mã hóa dự đoán tuyến tính LPC? 4. một nguồn là ồn trắng và nguồn kia là đoạn xung có chu kỳ pitch.

Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn

hoá Huffman, hãy thực hiện quá trình mã hoá đó và cho biết hiệu suất bộ mã

5. Cho nguồn không nhớ A  5; 3; 1;0;1;3;5 với xác suất tương
ứng 0,05;0,1;0,1;0,15;0,05;0,25;0,3

a. Tìm Entropy của nguồn?

b. Nếu nguồn được mã hoá sang các bit nhị phân dùng phương pháp mã hoá
Fano, hãy thực hiện quá trình mã hoá đó và cho biết hiệu suất bộ mã?

c. Giả sử nguồn được lượng tử theo nguyên tắc:
Q ( 5  Q ( 3)  4
Q ( 1)  Q (0)  Q (1)  0
Q (3)  Q (5)  4

Tìm Entropy của nguồn lượng tử?
6. Cho chuỗi nhị phân sau:
00010010000001100001000000010000001010000100000011010000000110
IT
Hãy thực hiện mã hóa nguồn Lempel-Ziv?
7. Nêu ý nghĩa của hàm tốc độ méo R(D). Vẽ đồ thị đánh giá hàm tốc độ méo cho kênh
D 1
đối xứng M mức khi D  PM và R( D)  log 2 M  D log 2 D  (1  D) log 2
M 1
với giá trị của M là 2, 4, 8 và 16; PM xác suất lỗi bit.
T
P

35

Bài giảng Truyền dẫn số Chương II: Mã hóa nguồn

IT
T
P

36

Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh

CHƯƠNG 3: MÃ HÓA KÊNH

3.1. Phát hiện lỗi và sửa lỗi
Trong hầu hết các kênh truyền thông đều không thể tránh được một lượng tạp
âm hoặc nhiễu nào đó. Kể cả sau khi một hệ thống truyền dẫn số đã được thiết kế tối
ưu hóa thì việc xuất hiện các bít lỗi trong lúc truyền thông tin vẫn xảy ra, có thể với
tần suất nhỏ nhưng không bao giờ đạt được tuyệt đối bằng 0. Ví dụ, tỷ lệ bit lỗi thông
thường cho một hệ thống sử dụng cáp đồng là 10-6, nghĩa là, có một bit lỗi trên một
triệu bit được truyền đi. Những hệ thống truyền dẫn bằng sợi quang hiện đại có tỷ lệ
bit lỗi ở mức 10-9, thậm chí thấp hơn. Ngược lại, với những hệ thống thông tin vô
tuyến thì tỷ lệ bit lỗi tăng lên tới 10-3, thậm chí là tệ hơn. Tỷ lệ bit lỗi có thể chấp nhận
được phụ thuộc vào từng ứng dụng cụ thể. Ví dụ, việc truyền thông tin số của tín hiệu
thoại có thể chấp nhận một tỷ lệ bit lỗi tương đối cao, nhưng một số ứng dụng liên
quan đến các thông tin quan trọng như trong vấn đề về tài chính chẳng hạn, sẽ yêu cầu
một kênh truyền với tỷ lệ bit lỗi tối thiểu. Trong phần này chúng tôi sẽ giới thiệu về
những kỹ thuật điều khiển lỗi để cải thiện tỷ lệ lỗi trong các ứng dụng yêu cầu cao mà
tỷ lệ lỗi vốn có của các kênh truyền dẫn số là không được như mong muốn.
IT
Có hai hướng tiếp cận cơ bản để điều khiển lỗi. Cách tiếp cận thứ nhất liên
quan đến việc phát hiện ra các lỗi và tự động yêu cầu truyền lại – ARQ (Automatic
Retransmission request) khi nhận thấy các lỗi này. Hướng tiếp cận này ngầm định
rằng có sẵn một kênh phản hồi ngoài kênh truyền chính để có thể chuyển các thông
báo yêu cầu truyền lại. Trên thực tế, do vậy, kỹ thuật ARQ này được sử dụng rộng rãi
T
trong các hệ thống truyền thông máy tính thông qua các đường dây điện thoại (vốn có
sẵn kênh báo hiệu kèm theo). Cách tiếp cận thứ hai, đó là sửa lỗi trước - FEC
(Forward Error Correction), liên quan đến việc phát hiện lỗi và cố gắng để sửa lỗi
đó. FEC là kỹ thuật được sử dụng đến khi mà một kênh phản hồi không tồn tại, do đó
P

việc truyền các thông báo yêu cầu truyền lại là không thể thực hiện dễ dàng, và kể cả
khi có sẵn một kênh như vậy, thì kỹ thuật này vẫn tối ưu hơn nhiều, vì nhiều khi chỉ vì
sai một vài bit mà phải truyền lại cả một lượng thông tin lớn, thì rất không hiệu quả.
Một trường hợp sử dụng FEC là trong thông tin vệ tinh và thông tin vũ trụ. Một ứng
dụng gần đây của FEC là trong các đĩa CD audio. Nó đã cung cấp một khả năng đáng
kinh ngạc, đó là khả năng tái tạo lại âm thanh hoàn hảo, kể cả khi mặt đĩa có bị xước
hoặc dính bụi bẩn. Tuy nhiên, với cả hai hướng tiếp cận này, chúng ta nhận thấy rằng
đều cần bước đầu tiên: phát hiện lỗi. Sự khác biệt giữa 2 hướng tiếp cận này chỉ là
ARQ “lãng phí” băng thông để truyền lại, trong khi FEC thì yêu cầu các bít dư thừa
được đưa vào thông tin truyền đi thông qua các quá trình xử lý để có thể sửa được lỗi
ở phía thu.
Phần này sẽ giới thiệu về các mã kiểm tra chẵn lẻ và mã đa thức dùng để phát
hiện và sửa lỗi. Ngoài ra, tổng quan về các hệ thống FEC và ARQ cũng được trình
bày.

37

nếu như từ mã có một số lẻ các lỗi thì chuỗi bit đầu ra sẽ có một số lẻ bit 1. 0 + 1 = 1. 1 + 0 = 1. ta thấy rằng. Nói cách khác. Kết quả là. Mã phát hiện lỗi này được sử dụng trong bảng mã ASCII. với mỗi ký tự sẽ được thể hiện bằng 7 bit.…. và mã này sẽ không thể phát hiện được lỗi. 1 + 1 =0. Trong các trường hợp đó.. Phát hiện lỗi Trong mục này chúng ta sẽ đề cập về ý tưởng của việc phát hiện lỗi. Kiểm tra chẵn lẻ đảm bảo rằng tổng số bit 1 trong từ mã là chẵn. b2. Mã này là một ví dụ về một mã tuyến tính điển hình vì bit chẵn lẻ được tính toán bằng việc cộng modulo 2 của toàn bộ các bit thông tin. thì số bit 1 (kể cả bit chẵn lẻ) thì luôn là số chẵn. nó sẽ thêm vào 1 bit kiểm tra để tạo nên một từ mã. với một dòng bit sử dụng mã chẵn lẻ để kiểm tra. Trong đa số các trường hợp. Nếu không. Ý tưởng cơ bản của quá trình phát hiện lỗi rất đơn giản. thì phía thu sẽ nhận được dòng bit với số bit 1 là số lẻ. Nhắc lại về phép cộng modulo 2: 0 + 0 = 0.1. và lỗi đã được phát hiện. P Hình 3.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh 3. dựa theo luật trên. bk là các bit thông tin. những thông tin được tạo ra bởi các ứng dụng được mã hóa để có thể truyền trên các kênh truyền thông. số bit 1 vẫn là chẵn. Dù sao thì bit chẵn lẻ đơn vẫn có thể cung cấp một khả 38 .1. mã kiểm tra chẵn lẻ đơn được sử dụng làm ví dụ minh họa. thành các ký tự hoặc thành các tín hiệu vật lý. máy thu sẽ nhận định là có lỗi đã xuất hiện và do đó tạo ra một cảnh báo để báo cho người dùng. Do đó.  bk mod 2 (3. bit chẵn lẻ đơn có thể cho phép chúng ta phát hiện ra tất cả các ký tự bị lỗi nếu như số lỗi là số lẻ.. tổng quát hơn. và ngược lại. Bit kiểm tra trong trường hợp này gọi là bit chẵn lẻ. Ý tưởng này ngầm định rằng không một thông tin nào có thể được truyền mà không thông qua quá trình mã hóa. Với một chuỗi k bit thông tin. Mã đơn giản nhất là mã kiểm tra chẵn lẻ đơn. Như được miêu tả trên hình 3. Máy thu kiểm tra dòng dữ liệu tới từ kênh truyền thông để xem liệu các ký tự này có chính xác hay không. Tuy nhiên. và 8 bit nếu tính cả 1 bit chẵn lẻ được thêm vào. IT bk 1  b1  b2  .1: Hệ thống phát hiện lỗi thông thường Nếu một từ mã bị 1 lỗi đơn trong quá trình truyền dẫn.1. nếu như số bit mang thông tin có chẵn số 1 thì bit chẵn lẻ sẽ mang giá trị là 0. Do T đó.1) Với b1. Đây là ý tưởng về mã kiểm tra chẵn lẻ đơn. nó sẽ hoàn toàn không có tác dụng trong các trường hợp số lỗi xuất hiện là chẵn.

Tổng kiểm tra nhận được và tổng kiểm tra được tính toán lại được đem ra so sánh. k bit là các bit thông tin. 1/(k+1) các bit phát bị thừa. Với một mã kiểm tra chẵn lẻ đơn có độ dài là k+1. tổng kiểm tra được tính toán lại. Hình 3. Thông thường. Thứ nhất đó là việc phát hiện lỗi yêu cầu về sự tồn tại của sự dư thừa. Do đó. Ở đầu phát một tổng kiểm tra được tính toán từ các bit thông tin và được truyền đi cùng với các bit này. còn 1 bit còn lại là bit chẵn lẻ. Ví dụ với mã kiểm tra chẵn lẻ đơn. IT Hình 3.3: Các thuộc tính khoảng cách của các mã 39 . Hình 3. Ở phía thu.2: Hệ thống phát hiện lỗi sử dụng các bit kiểm tra Ví dụ đơn giản này có thể được sử dụng để trình bày về hai yếu tố cơ bản cần thiết trong việc nhìn nhận việc phát hiện lỗi. và mã sẽ không thể phát hiện được lỗi. Yếu tố thứ 2 có thể nhận ra đó là tất cả các kỹ thuật phát hiện lỗi đều không thể P phát hiện được một số lỗi. nghĩa là phải thêm vào các bit để kiểm tra chứ không đơn T thuần tận dụng toàn bộ băng thông cho việc truyền các bit thông tin. và số lỗi có thể phát hiện phụ thuộc vào giá trị k của từng chuỗi mã được gắn bit kiểm tra. cụ thể là một nửa số trường hợp có thể xảy ra lỗi.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh năng phát hiện lỗi nào đó. nếu như số lỗi xuất hiện là chẵn thì từ mã sẽ bị biến đổi thành một từ mã khác được hiểu là đúng. và sẽ có thông báo lỗi nếu chúng không khớp với nhau.2 chỉ ra cách thay thế để xem xét ví dụ này. dựa trên thông tin thu nhận được. một kỹ thuật phát hiện lỗi sẽ luôn luôn thất bại trong việc phát hiện các lỗi truyền dẫn làm biến đổi một từ mã thành một từ mã khác.

xác suất của bit lỗi nhỏ hơn rất nhiều so với một. Do đó vector lỗi (1. xác suất phát hiện lỗi sai là ½. Với nhiều kênh truyền thông đang được sử dụng. e2.…. Sự hiệu quả của một mã phụ thuộc hoàn toàn vào loại lỗi mà nó sẽ gặp phải trên kênh truyền. Điều này được ngầm hiểu rằng trong kênh lỗi bit ngẫu nhiên. vì với mỗi lỗi trong j lỗi xuất hiện sẽ có xác suất p và mỗi phép truyền đúng trong số n-j phép truyền đúng sẽ có xác suất là 1 – p. 0) cũng có xác suất xảy ra giống như xác suất của vecto lỗi (1.3a là một mã không tốt. Viết lại xác suất này ta sẽ có: p w (e) p[e]  (1  p)n w ( e ) p w ( e )  (1  p)n ( ) (3. Để tính toán xác suất này. w(e) được định nghĩa là trọng số. 1).…. với các từ mã được ký hiệu bởi x và các từ không phải từ mã ký hiệu là o. Trong trường hợp tổng quát. Trong mô hình kênh xác suất của vector lỗi e xuất hiện không phụ thuộc vào số lỗi mà nó có. Những xác suất này dựa vào các tính chất đặc trưng của kênh truyền.3b thì khác. kênh này có mục đích ánh xạ một từ mã được truyền vào trong một khối bit nhị phân được phân bố xung quanh từ mã. 1.…. một lỗi xảy ra ở ít ký tự sẽ có khả năng cao hơn so với một lỗi xảy ra ở nhiều ký tự cùng lúc. với các lỗi bít xuất P hiện độc lập với các lỗi khác. en) với mỗi phần tử ei=1 là tương đương với một lỗi xuất hiện lại bit có vị trí i trong số các bit truyền đi và ei=0 nếu như ngược lại. chúng ta cần biết về xác xuất xuất hiện của các loại lỗi. đây là một tập mã tốt vì khoảng cách giữa các từ mã là tối đa. hay số số 1 có trong vector e. Truyền thông vệ tinh cho ta một ví dụ của kênh loại này. Do đó trên hình 3. Ta định nghĩa vector e = (e1. vì các từ mã ở quá gần nhau. Bây giờ chúng ta sẽ xem xét mô hình lỗi bit ngẫu nhiên. lỗi bit ngẫu nhiên và lỗi liên hoàn. Hiệu quả của các mã phát hiện lỗi Hiệu quả của một mã phát hiện lỗi được đo bằng khả năng mà hệ thống thất bại trong việc phát hiện lỗi từ kênh truyền sử dụng mã đó.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Do đó. Chúng ta sẽ nhìn nhận ba dạng lỗi của kênh: lỗi vector ngẫu nhiên.3. Tiếp theo.2) 1 p Ở đây. 40 . Mã kiểm tra chẵn lẻ đơn sẽ thất bại T trong việc phát hiện ra các vector lỗi với số số 1 là chẵn. chúng tôi giả sử miêu tả một tập các khối bit nhị phân như trên hình 3. IT Giả sử chúng ta truyền một từ mã có n bit. Điều đó có nghĩa là. Ở hình 3. ta có số vector lỗi có thể xuất hiện là 2n. Do đó. Do vậy. chúng ta sẽ xem xét hiệu quả của bộ mã kiểm tra chẵn lẻ được đem ra làm ví dụ như thế nào. dựa trên các lỗi thường xảy ra trên kênh truyền dẫn hiện có. chúng tôi muốn rằng các từ mã được sinh luôn cách càng xa nhau càng tốt. 0. xác xuất của một vector e giảm khi số bit lỗi tăng (số số 1 trong vector tăng). với mô hình kênh có vector lỗi ngẫu nhiên. 1. Ta coi p là xác suất xuất hiện một lỗi trong kênh truyền đơn bit. người ta luôn cố gắng lựa chọn các mã ít có khả năng biến đổi các lỗi thành các từ mã hợp lệ. do đó p<1/2 và p/(1-p)<1. trong việc lựa chọn mã phát hiện lỗi. Lúc này xác suất của một vector lỗi với j lỗi sẽ là pj(1 – p)n-j. Để minh họa cho việc này. 0. Để giảm thiểu khả năng phát hiện sai lỗi.

mỗi cột có k bit. hoặc 3 lỗi xuất hiện ở bất cứ đâu trong ma trận bit trong quá trình được truyền đi. giảm đi khoảng 2 bậc.5) Ví dụ. nó sẽ khiến cho ít nhất một hàng có mã kiểm tra sai. Bit cuối cùng ở mỗi cột là bit kiểm tra cho các bit thông tin nằm trong cột đó. Do đó xác xuất của việc phát hiện sai lỗi sẽ được quyết định hầu hết bởi hạng tử đầu tiên trong công thức trên.2.4) Với n là số bit 1 và n-j là số bit 0 tồn tại trong vector lỗi. và nó được gọi là mô hình kênh kết hợp (burst). Trong công thức trước chúng ta đã đề cập đến việc tính biểu thức: n n!    j  j ! n  j  ! (3. Nói chung.. ta sẽ có công thức: P[phát hiện lỗi sai] = P[các ký tự lỗi không phát hiện được] = P[các ký tự lỗi với vector e có số chẵn số 1] n  n (3. xác suất của một bit lỗi (p) luôn luôn nhỏ hơn rất nhiều so với 1. như ta thấy trên hình 3. Chúng ta nhận thấy một khoảng cách lớn giữa hiệu năng đạt được khi sử dụng 2 T mô hình kênh đã được nêu ở trên. Ví dụ. Xác suất của việc phát hiện lỗi sai đối với mã chẵn lẻ đơn sẽ nằm đâu đó giữa xác suất của 2 mô hình kênh này. Nhiều kênh truyền thông tổng hợp các yếu tố của cả hai dạng kênh này. Thời gian truyền với tỉ lệ lỗi thấp đan xen với thời gian có sự xuất hiện của nhiều cụm lỗi. Lúc này ta sẽ có xác xuất của việc phát hiện sai lỗi sẽ chỉ là 5×10-6. Do đó chúng ta có thể sử dụng một công thức tính gần đúng: pi (1  p) j  pi (1  pj )  pi IT (3. nếu như p = 10-3 thì p 2 (1  p)n2  10-6 và p 4 (1  p)n4  10-12.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Mã kiểm tra chẵn lẻ đơn sẽ thất bại nếu số lỗi là số chẵn.4. Trong bất kỳ một hệ thống truyền dẫn nào đang được sử dụng.1. Kiểm tra chẵn lẻ 2 chiều Một phương pháp đơn giản để nâng cao năng lực phát hiện lỗi của mã chẵn lẻ đơn đó là sắp xếp các bit thông tin theo từng cột. 3. Ma trận mã hóa cuối cùng đảm bảo rằng mỗi hàng đều được kiểm tra chẵn lẻ. Các bit ngoài cùng bên phải của mỗi dòng là bit kiểm tra cho toàn bộ các bit trong dòng đó. nếu ta có n=32 và p=10-4. Thời gian P truyền dẫn với tỉ lệ lỗi thấp tương tự như mô hình kênh lỗi bit ngẫu nhiên. 2  4 Tổng này được cộng tới khi n đạt được số lỗi lớn nhất mà kênh có thể mắc phải cùng 1 lúc. Nếu một.3) =   p 2 (1  p)n2    p 4 (1  p)n4  .. như ta thấy trên 41 . hai. Do đó. các phép đo phải thống kê để có thể phân loại và sử dụng được từng loại kênh riêng biệt. trong mô hình bit lỗi ngẫu nhiên. và thời gian còn lại thì tương tự với mô hình kênh vector lỗi ngẫu nhiên. Lưu ý rằng cột cuối cùng là một “từ mã kiểm tra” cho m cột phía trước nó.

cũng được thể hiện trên hình vẽ.4: Mã kiểm tra chẵn lẻ hai chiều Mã kiểm tra chẵn lẻ hai chiều là một ví dụ khác về mã tuyến tính.1. tuy nhiên hiệu năng không thực sự tốt. Các mã đa thức có thể được thực hiện dễ dàng thông qua các mạch thanh ghi dịch vì thế chúng là các mã điều khiển lỗi được thực thi rộng rãi nhất.CRC (Cyclic Redundancy Check).5: Các ký tự lỗi có thể và không thể bị phát hiện của mã hai chiều 3. Những loại mã tốt hơn sẽ được đề cập đến trong một phần khác. Các mã đa thức Bây giờ chúng ta sẽ xem xét họ các mã đa thức được sử dụng rộng rãi trong phát hiện lỗi và sửa lỗi. Tuy nhiên.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh hình 3. IT T P Hình 3. nói về các mã tuyến tính. một vài trường hợp với 4 bit lỗi vẫn không thể được phát hiện. Vì vậy mà chúng còn được biết đến như là các mã CRC.3.5. Mã đa thức bao gồm việc tạo ra các bit kiểm tra dưới dạng một sự kiểm tra các bit dư theo chu kỳ . 42 . Nó có ưu điểm là khả năng phát hiện lỗi có thể được định nghĩa một cách trực quan. Hình 3.

Mã đa thức sử dụng đa thức số học để tính toán từ mã tương ứng với đa thức thông tin.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Trong mã đa thức.6) Quá trình mã hóa lấy i(x) và tạo ra đa thức từ mã b(x) chứa các bít thông tin và các bit bổ sung để kiểm tra. chúng tôi cần xem lại về đa thức số học. Để phát hiện lỗi. Đa thức sinh cho loại mã này có bậc n và có dạng: g(x) = xn-k + gn-k-1xn-k-1 +…+ g1x + 1 (3. phần dư r(x) sẽ có bậc nhỏ hơn mức của đa thức chia. Hình vẽ 3. gn-k-2. từ mã và vector lỗi được biểu diễn bằng các đa thức nhị phân. Trong phần tiếp theo là ví dụ biểu diễn cho mã (7. Chú ý rằng với hệ nhị phân.6: Số học đa thức Một đa thức mã được xác định bằng đa thức sinh g(x) của nó. Trong ví dụ này đa thức chia có bậc 3. Ở đây. i1. 4) với đa thức sinh g(x) = x3 + x + 1. Bit thông tin thứ k (ik-1. xn-k i(x) = ik-1xn-1 + ik-2xn-2 +…+ i1 xn-k+1 + i0xn-k (3. các ký hiệu thông tin. ik-2.…. Cụ thể hơn.6 đưa ra ví dụ về đa thức cộng. nhân và chia sử dụng các hệ số nhị phân. khi phép chia được hoàn thành. giả sử rằng chúng ta đang làm việc với mã trong đó có n bit từ mã. IT T P Hình 3. vì vậy quá trình chia tiếp diễn cho đến khi phần dư có bậc nhỏ hơn hoặc bằng 2. chúng tôi có x j  x j  (1  1) x j  0 . và nó thỏa mãn một khuôn mẫu nào đó. bao gồm k bit thông tin và n-k bit kiểm tra. Chúng ta nhắc tới loại mã (n.8) 43 .… là các số nhị phân. i0) được sử dụng để hình thành nên đa thức thông tin của mức k-1: i(x) = ik-1xk-1 + ik-2xk-2 +…+ i1 + i0 (3. phía thu kiểm tra để xem khuôn mẫu đó có được đáp ứng không.7) Trong đó: gn-k-1. Trước khi giải thích cụ thể quá trình này. k). Việc tính toán các bit kiểm tra dư thừa theo chu kỳ được mô tả như sau: Bước 1: Đầu tiên đa thức thông tin được nhân với xn-k.

0. vì số hạng cao nhất của i(x) có để đạt được là n-1.i(x) cho g(x) cho đa thức dư r(x) = x. tương ứng với chuỗi từ mã nhị phân (1. có nghĩa là r(x) = x. Bước 3: Thu được từ mã nhị phân b(x) bằng cách cộng thêm phần dư r(x) vào n-k x i(x). 0.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Nếu hình dung rằng k bit thông tin đang ở vị trí k thấp hơn trong chuỗi ghi có độ dài n.7.q(x) + r(x) (3. Các số hạng bao gồm trong phép chia được đưa ra trong giải thích sau: xn-ki(x) = g(x).9) Đa thức dư r(x) cung cấp các bit kiểm tra dư theo chu kỳ (CRCs). 0). 1.7. Đa thức thông tin là i(x) = x3 + x2. 0. Do đó chúng ta thấy rằng quá trình mã hóa này giới thiệu một đa thức nhị phân trong đó số hạng có vị trí k cao hơn là các bit thông tin và các số hạng n-k có vị trí thấp hơn là các bit kiểm tra dư thừa theo chu kỳ. thành phần của thanh ghi dịch là (1.i(x) = x6 + x5. Nhắc lại rằng bậc k cao hơn đã được chiếm bởi các bit thông tin. chúng ta có x6 +x5 = g(x). Trong ví dụ ở hình 3. 0). 1. 0.i(x) cho g(x) để xác định phần dư r(x). phép chia x3. 44 .(x3 +x2 +x) +x . 1. 0. Trường hợp này được thể hiện trong hình 3. b(x) = xn-ki(x) + r(x) (3. r(x) có thể có bậc thấp hơn n-k. Đa thức từ mã sẽ là x6 + x5 + x. 0. Nói về thanh ghi có chiều dài n như đã được giới thiệu phía trên. Sau 3 bước dịch sang bên trái. Bước 2: Bao gồm chia xn-k.7.7: Ví dụ về mã hóa CRC Vì đa thức chia g(x) có bậc n-k nên phần dư r(x) có thể có bậc cao nhất là n-k-1. Vì vậy r(x) có nhiều nhất là n-k số hạng. phép nhân đưa các bit thông tin tới vị trí cao nhất của k. Trong ví dụ đưa ra ở hình 3. Chú ý rằng 4 vị trí đầu tiên chứa 4 bit thông tin còn 3 bit sau chứa các bit CRC.10) IT T P Hình 3. do đó kết quả đầu tiên thu được là x3. 0.

Đa thức CCITT-16 được sử dụng trong chuẩn HDLC và trong XMODEM. Chú ý rằng bằng cách trừ đi phần dư 17 ở cả 2 bên. Bảng 3. Đa thức CCITT-32 được sử dụng trong chuẩn IEEE 802 LAN và trong modem chuẩn CCITT V.35 +17). Các tap hồi tiếp trong mạch này được xác định bằng các hệ số của đa thức sinh. Máy thu có thể kiểm tra để xem mẫu này có được thỏa mãn không bằng cách chia đa thức nhận được cho g(x).Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Trong hình vẽ 3. Các đa thức CRC- 12 và CRC-16 được giới thiệu như một phần của giao thức đồng bộ bit IBM cho điều khiển lỗi trong tuyến truyền thông. Nếu phần dư khác 0 thì một lỗi được phát hiện. Sự tương đương này có nghĩa là tất cả từ mã được nhân với đa thức sinh g(x). Đó chính là mẫu sẽ được kiểm tra ở phía thu. chúng ta thấy rằng ở phép chia thông thường chia 122 cho 35 ta được thương số là 3 và dư 17 (122 = 3.8 là một mạch chia có đa thức sinh g(x) = x3 + x + 1. 45 . Hình vẽ cũng chỉ ra trạng thái của các thanh ghi bởi vì thuật toán thực hiện phép chia tương tự như trong ví dụ mã hóa trước đó. chúng ta có 122-17 = 3. Một thuật toán quen thuộc hơn về việc mang các đoạn chữ viết có thể được sử dụng để tạo ra mạch các thanh ghi dịch hồi tiếp thực thi phép chia.42. IT T P Hình 3.8: Mạch các thanh ghi dịch cho đa thức sinh Một mạch chia tương tự như vậy dùng bộ mã hóa có thể được sử dụng ở phía thu để làm rõ đa thức nhận được có khớp với đa thức từ mã hay không.35 do đó 122 – 17 chia hết cho 35.6. Cuối cùng CRC-8 và CRC-10 gần đây được sử dụng trong các mạng ATM. đa thức từ mã b(x) chia hết cho g(x) vì: b(x) = xn-ki(x) + r(x) = g(x)q(x) + r(x) + r(x) = g(x)q(x) (3.1 dưới đây giới thiệu các đa thức sinh sau khi đã chuẩn hóa. Tương tự.11) Trong đó chúng ta đã sử dụng một thực tế là phép tính toán trong cơ số 2 có r(x) + r(x) = 0. Hình 3.

chúng ta đã giả định rằng các lỗi truyền xuất hiện ngẫu nhiên và độc lập trong một từ mã. nhiễu xung sinh ra bởi tia sáng và các chuyển tiếp chuyển mạch gây ra lỗi xảy ra dạng cụm bao gồm một vài bit liên tiếp nhau.1: Các đa thức sinh chuẩn 3. Mã này cũng phát hiện lỗi đôi.5. do vậy các lỗi đơn có thể được sửa chữa.10. T P Hình 3. Một lỗi truyền trong một bit bản tin tạo ra sai lệch về tính chẵn lẻ của hàng và cột với lỗi tại các giao của hàng và cột. Tuy nhiên. các bit bản tin được phân tán trên đường cong kết nối bản tin ban đầu và chuỗi bit chẵn lẻ vào vào một từ chẵn lẻ. Như một ví dụ kiểm tra tính chẵn lẻ cho việc sửa lỗi. hình 3. Lỗi cụm xuất hiện trong hệ thống truyền dẫn vô tuyến trải qua pha đinh nhanh hoặc nếu kênh có nhớ ký hiệu dữ liệu hiện tại là một hàm của các ký hiệu hiện tại và trong quá khứ.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Bảng 3. Những 46 .9 minh họa một sơ đồ sửa lỗi mà ở trong từ mã được hình thành bằng cách sắp xếp k bit bản tin trong một IT mảng vuông có các hàng và cột được kiểm tra bởi 2 k các bit chẵn lẻ. Ghép xen Từ trước đến nay.1.4.9: Mảng vuông để sửa lỗi bằng kiểm tra tính chẵn lẻ 3. Một hướng giải quyết là phân tán các từ mã phát đi qua việc sử dụng một hệ thống ghép xen (Interleaver) như hình 3. Ở đây. Sửa lỗi Việc phát hiện lỗi và sửa lỗi trên đường truyền được bắt đầu bằng việc xử lý để xác định được vị trí có khả năng xảy ra lỗi cao nhất.1.

Y)= 2 bởi vì vị trí thứ 2 và 3 khác nhau.12) Sửa t lỗi trên từ: dmin  2t  1 (3. Lưu ý rằng các vectơ mã lặp lại ba có sự phân tách lớn hơn so với các vector T mã kiểm tra chẵn lẻ. Các chấm tròn đen ở hình 3. Khoảng cách nhỏ nhất . Y= (1 1 P 0) thì d(X. Ví dụ X= (1 0 1). Do vậy. Ngược lại. Các vector mã và khoảng cách Hamming Một từ mã n-bit tùy ý có thể được hình dung trong một không gian n-chiều như IT là một vector mà các thành phần tọa độ chính bằng các bit trong từ mã.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh bit kiểm tra này giúp chúng ta sửa các lỗi bit đơn. khi số lỗi bằng hoặc lớn hơn dmin thì từ lỗi có thể tương ứng với vector phù hợp khác và các lỗi không thể phát hiện được.1.11b đặc trưng cho một mã kiểm tra chẵn lẻ. Một lỗi cụm xảy ra thì nhiều bit sẽ bị hỏng. Nếu điều này xảy ra với chuỗi bit ban đầu. Y) giữa hai vector X và Y được xác đình bằng số các phần tử khác nhau. hệ thống có thể bị hỏng và không thể sửa được lỗi. trong khi ở hình 3.dmin của mã là khoảng cách Hamming nhỏ nhất giữa các vector mã. Sự phân tách này được đo bằng khoảng cách Hamming có liên quan đến năng lực điều khiển lỗi của một mã.10: Dãy bit kiểm tra xen kẽ để điều khiển lỗi với cụm lỗi 3. bản tin không có lỗi ban đầu được khôi phục. Khoảng cách Hamming d(X. Khi thực hiện việc ghép xen.6. Hình 3. nhờ ghép xen mà việc sửa các lỗi đơn dẫn đến việc sửa được một vài lỗi bit khác nhau (lỗi cụm).13) 47 . Hình 3. các bit trong lỗi cụm được phân tán trên các bản tin khác nhau và được sửa tại phía thu nhờ sử dụng mã kênh. Như vậy.11 miêu tả tất cả từ mã 3-bit ở dạng các chấm tròn tương ứng với các vector trong một không gian ba chiều. sau khi giải ghép xen. Lý do nữa là các đường dẫn tới lựa chọn khoảng cách yêu cầu cho các mức độ khác nhau của khả năng điều khiển lỗi: Phát hiện l lỗi trên từ: dmin  l  1 (3.11a đặc trưng cho mã lặp lại ba (triple- repetition code). chúng ta viết các từ mã 101 ở dạng vector hàng có ký hiệu X = (1 0 1). có thể nói rằng. Phát hiện lỗi là có thể khi mà số lỗi truyền trong một từ mã ít hơn dmin vì vậy từ lỗi không phải là một vector phù hợp.

k) với tốc độ mã Rc= k/n <1. k). 48 . Do vậy. Năng lực của mã phụ thuộc vào số bit thêm vào từ mã cho mục đích điều khiển lỗi.11. Một mã mạnh hơn với dmin= 7 có thể sửa 3 lỗi hoặc 2 lỗi và phát hiện lỗi gấp 4 lần. Khoảng cách nhỏ nhất của một mã khối (n. Bộ mã hóa lấy ra các khối k bit bản tin và hình thành nên một mã khối (n.16) 3.7. (a) Mã lặp lại ba.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Sửa t lỗi và phát hiện l > t lỗi trên từ: dmin  t  l  1 (3.1. tốc độ bit trên kênh lớn hơn so với rb.12. các từ mã có k<n các bit bản tin và n-k bit chẵn lẻ cho việc kiểm tra các bit bản tin. Các bit bản tin từ một nguồn thông tin có tốc độ rb. (b) Mã kiểm tra chẵn lẻ Chúng ta có thể xem xét hình 3.15) và hiệu suất mã được xác định bởi tốc độ mã: P Rc  k / n (3.11: Các vector đại diện cho các từ mã 3 bit. k) được xác định bởi biểu thức dưới đây: T dmin  n  k  1 (3. r = (n/k)rb = rb/Rc (3. mã lặp lại ba có dmin=3. Hệ thống FEC Bây giờ chúng ta xem xét hệ thống sửa lỗi trước – FEC được mô tả ở hình 3. Cấu trúc này được biết đến như là một mã khối (n.17) Mã có dmin= 2t+1 ≤ n-k+1 và bộ giải mã hoạt động theo phương thức sửa lỗi. Ví dụ. Vì vậy mã này có IT thể sử dụng phát hiện l ≤ 3-1=2 lỗi trên từ hoặc sửa lỗi t ≤ (3-1)/2=1 lỗi trên từ.14) Hình 3.

Do vậy. xác suất lỗi truyền dẫn được xác định: 49 . Trung bình có (k/n)(t+1) lỗi bit bản tin trên từ không sửa. n) (3.12: Hệ thống FEC Chúng ta nghiên cứu về đánh giá hiệu năng của hệ thống FEC khi nhiễu trắng cộng AWGN gây ra các lỗi ngẫu nhiên với xác suất α<<1. Nếu Eb đặc trưng cho năng lượng trung bình trên bit bản tin. IT  c  Rc Eb / N0  Rc b (3.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Hình 3.20)  t 1 Nghĩa là một từ không sửa được điển hình có t+1 bit lỗi. các lỗi còn lại ở trong các bit kiểm tra.18) Ở đây chúng ta cần xác định hiệu năng qua xác suất lỗi bit bản tin đầu ra Pbe. năng lượng trung bình trên bit mã là RcEb và tỷ lệ của năng lượng bit trên mật độ nhiễu là: với  b  Eb / N0 .19) P i  t 1 Chúng ta có thể lấy xấp xỉ:  n  t 1 Pwe  P(t  1. Giá trị của α phụ thuộc vào năng lượng tín hiệu và mật độ nhiễu ở bộ thu. Khi N. Mã sửa t lỗi trên từ và một vài mẫu lỗi nhiều hơn t lỗi có thể được sửa phụ T thuộc vào vector mã hóa cụ thể.21) n  t  Nếu nhiễu tuân theo phân bố Gauss và hệ thống truyền dẫn là tối ưu. n)    (3. xác suất giải mã lỗi từ (word error probability) bị giới hạn trên bởi biểu thức dưới đây: Pwe   P(i. trung bình tổng số bit bản tin lỗi ở đầu ra là (k/n)(t+1)NPwe vì vậy chúng ta có: t 1  n  1  t 1 Pbe  Pwe    (3.k bit được phát đi trong N>>1 từ.

Sự so sánh giữa biểu thức (3.23) và (3. 11) với dmin= 3. trong khi các mã mạnh hơn có thể thành công mặc dù có tốc độ mã thấp hơn. Các xấp xỉ theo hàm mũ cho thấy yêu cầu quan trọng là (t+1)Rc>1. t = 1 và Rc= 11/15.22)  (4 Rc  b )1/ 2 e R /  .Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh   Q( 2 c )  Q( 2 Rc b ) (3.1: Giả sử chúng ta có mã khối (15.23)  n 1   ( t 1)/ 2  ( t 1) Rc  b   (4 Rc  b ) e  t  Truyền dẫn không mã hóa trên cùng kênh có xác suất lỗi bit được xác định theo biểu thức dưới đây: Pube  Q( 2 b )  (4 b )1/ 2 e b (3. độ phức tạp thêm vào của hệ thống FEC được điều chỉnh qua các tham số t và Rc tạo ra giá trị của Pbe ít hơn Pube. Tham số kênh  b  Eb / N0 tham gia vào việc so sánh được minh họa ở ví dụ sau đây: T Ví dụ 3. Rc  b  5 c b Vì vậy xác suất lỗi bit đầu ra của hệ thống FEC là:  n 1    t 1 Pbe   Q ( 2 R  )  t  c b  (3. Do vậy. 50 . Một hệ thống FEC sử dụng mã này có   Q( 2 c )  Q( 2Rc b )  Q( (22 /15) b ) và Pbe  14 2 trong khi đó truyền dẫn không sử dụng mã kênh diễn ra trên cùng kênh có P Pube  Q   2 b . một mã chỉ có thể sửa một hoặc hai lỗi khi có một tốc độ mã tương đối cao.24) vì tốc độ tín hiệu có thể giảm từ rb/Rc đến rb.24) cho thấy sự quan trọng của các tham IT số mã t = (dmin – 1)/2 và Rc= k/n. Ở đây.

Những tác động thực khác nhau đó trở nên rõ ràng ngay sau khi chúng ta miêu tả sự hoạt động của hệ thống ARQ như hình 3.1.13. Đầu tiên. việc sử dụng mã kênh không cải thiện đáng kể độ tin cậy và trên thực tế vấn đề còn tồi hơn khi  b  4dB .5 dB. Hệ thống ARQ Chiến lược yêu cầu lặp lại tự động để điều khiển lỗi dựa trên việc phát hiện lỗi và truyền lại thay cho việc sửa lỗi trước đó. hệ thống ARQ không giống với hệ thống FEC ở 3 vấn đề quan trọng.14 dưới đây. chúng ta thấy việc sử dụng mã hóa đã làm giảm xác suất lỗi. Thứ 2.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Hình 3. hệ thống ARQ cần 1 đường truyền trở về và phần cứng thêm vào để thực hiện truyền lại từ mã khi lỗi được phát hiện.13: Các đường cong xác suất lỗi Có 3 đường cong xác suất được vẽ theo quan hệ với  b theo dB được minh họa IT ở hình 3. hoặc 1 bản tin NAK 51 . Vì vậy. Hơn nữa. T Nếu  b  8dB . Do đó. một mã khối (n. một hệ thống không sử dụng mã kênh có thể đạt được độ tin cậy hơn hệ thống FEC bằng việc tăng tỷ lệ tín hiệu trên nhiễu khoảng 1. 3. k) được thiết kế cho phát hiện lỗi thông thường yêu cầu 1 vài bit kiểm tra và tỷ số k/n cao hơn mã được thiết kế để sửa lỗi. Bộ giải mã phát ra một bản tin ACK (Acknowledgment) nếu không có lỗi nào được phát hiện. mã hóa này không tiết kiệm nhiều công suất tín hiệu P nhưng nó mang lại hiệu quả nếu  b được chọn có giá trị trong phạm vi 8 – 10dB.8. Nếu  b  8dB . Mỗi từ mã cấu trúc bởi bộ mã hóa được lưu trữ tạm thời và truyền đến đích nơi mà bộ giải mã tìm kiếm các lỗi. Thứ 3. tỷ lệ truyền bit trước phải được sự cho phép để truyền lặp từ. Cụ thể tại  b  10dB truyền dẫn không sử dụng mã kênh có Pube  4 106 trong khi hệ thống FEC có Pbe  107 thậm chí tốc độ bit kênh cao hơn làm tăng xác suất lỗi truyền dẫn   6 105 .

n)  1  (1  a)n  n (3. xác suất truyền lại từ được xác định: P  1  P(0. Do vậy. tất cả các từ mã với những lỗi phát hiện IT được truyền lại nhiều lần nếu cần thiết. đường truyền ngược lại tín hiệu ACK/NAK có tốc độ bit thấp và chúng ta có thể giả thiết hợp lý rằng xác suất lỗi không đáng kể trên đường truyền ngược lại này.21) của hệ thống FEC với l thay thế cho t. vì vậy chỉ những lỗi đầu ra xuất hiện trong từ mới không bị phát hiện. Một từ đặc biệt có thể truyền chỉ 1. xác suất lỗi đầu ra được xác định: n  n  Pwe   P( i. phụ thuộc vào số lần xuất hiện lỗi truyền. Bản tin NAK khiến bộ điều khiển đầu vào truyền lại những từ thích hợp từ bộ lưu trữ bởi bộ đệm đầu vào. k) với dmin = l +1. Hình 3.n )   l  1  l 1 (3. 2 hoặc nhiều lần. Do bộ giải mã chấp nhận những từ mã hoặc không có lỗi hoặc những lỗi không được phát hiện.20) và (3.27) Ở đây. Khi sử dụng một mã khối (n.n )  Pwe  Nhưng 1 mã phát hiện lỗi tốt có Pwe  P(0. 52 .25) T i l 1 l 1  n  1  l 1 Pbe  Pwe    P (3. chúng ta sử dụng gần đúng (1   )  1  n với n n  1 .26) n  l  Các xác suất lỗi đầu ra này là đồng nhất với các biểu thức (3. Chức năng của bộ điều khiển và bộ đệm đầu ra là ghép các dòng bit ra từ những từ mã đã được chấp nhận bởi bộ giải mã. Với điều kiện đó. p  1  P(0. n) .Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh (Negative Acknowledgment) nếu có lỗi được phát hiện.n )  P( l  1.14: Hệ thống ARQ So sánh với đường truyền thuận.

15a) yêu cầu máy phát dừng sau khi truyền tất cả các từ và chờ bản tin xác nhận từ máy thu. máy phát phát ngược lại N từ trong bộ đệm và truyền lại bắt đầu từ điểm đó. sửa lỗi hoặc không.28)  ( 1  p )( 1  2 p  3 p 2  . P(m = 2) = p(1 – p). Những từ đánh dấu hoa nhận được với lỗi phát hiện. (b) Lùi lại N. Khi máy thu nhận được 1 tín hiệu NAK.15: Sơ đồ ARQ. có 3 sơ đồ ARQ cơ bản được minh họa theo biểu đồ thời gian ở hình 3.. (c) Chọn lọc lặp lại 53 . Máy thu loại bỏ N – 1 từ ở giữa. chúng ta thấy rằng tổng số đường truyền của 1 từ nhất định là 1 biến ngẫu nhiên rời rạc được chi phối bởi xác suất sự kiện P(m = 1) = 1 – p. Giản đồ dừng và đợi (hình 3. 1 (3. Chỉ 1 từ cần được lưu trữ bởi bộ đệm vào.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Vì quá trình truyền lại tự diễn ra. để giữ được sự liên tục thích hợp. Thời gian rỗi được loại bỏ bởi giản đồ lùi lại N (hình 3. Rõ rằng là..15.15b) nơi những từ mã được truyền liên tục. Số đường truyền trung bình cho mỗi từ: IT m  1( 1  p )  2 p( 1  p )  3 p 2 ( 1  p )  .15c) đặt chỉ tiêu sự liên tục trên bộ điều khiển và bộ đệm ra. Giản đồ chọn lọc lặp lại (hình 3.)  1 p T P Hình 3. những từ này phải truyền lại.. nhưng thời gian trễ truyền dẫn td trong mỗi kết quả hiển thị trong 1 khoảng thời gian rỗi của chu kì D  2td giữa những từ với nhau. (a) Dừng và đợi. hệ thống ARQ chọn lọc lặp lại có hiệu suất thông lượng cao nhất. vì vậy chỉ những từ phát hiện lỗi cần phải truyền lại. Thiết lập này được dựa trên cơ sở định lượng..

. Biểu thức m ở công thức (3.28) cũng được áp dụng cho hệ thống dừng – đợi ARQ.29) với p  nu.22) Ở đây chúng ta sử dụng kí hiệu R’c để thể hiện quan hệ giữa tốc độ truyền bit trước r và tốc độ bit bản tin rb được xác định bởi: r  rb / Rc' Để so sánh quan hệ với r = rb /Rc trong hệ thống FEC. Bởi vậy. hệ thống phải truyền nm bit cho tất cả k bit bản tin.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh 2 Ta có: 1  2 p  3 p  . hiệu suất quá trình dừng – đợi và lùi lại – N phụ thuộc vào thời gian trễ vòng. Từ đó: k 1 p k 1 p Rc'   n 1  ( D / Tw ) n 1  (2td rb / k ) (3.  1  p  2 . Nhưng 1 mã phát hiện lỗi có tỷ lệ k/n lớn hơn nhiều so với mã phát hiện lỗi của nguồn điều khiển lỗi tương đương. thời gian rỗi làm giảm đi hiệu suất bởi hệ số Tw / (Tw + D) với D  IT 2td là thời gian trễ vòng và Tw khoảng thời gian thực hiện từ với Tw = n/r  k / rb . Bình thường. D / Tw  2td rb / k Một hệ thống lùi lại N (NARQ) không có thời gian rỗi.30) T Ở đây. lỗi truyền dẫn có thể được tính theo công thức (3..32) thể hiện cả những giản đồ có hiệu năng hợp lý nếu trễ và tốc độ bit thỏa mãn quan hệ 2td rb  k . Do đó. Công thức (3.31) 1 p và k 1 p k 1 p R 'c   n 1  p  Np n 1  p  (2td rb / k ) p (3. từ công thức (3. nếu p << 1 thì R’c  k/n.32) với N  2td / Tw Không giống như ARQ chọn lọc lặp lại. Tuy nhiên. nhưng N từ phải được truyền lại từng từ 1 với những lỗi được phát hiện. = k/n.22) Sử dụng R’c để thay thế R. chúng ta thấy rằng: P Np m  1 (3. vì thế hiệu suất thông lượng sẽ là: k k Rc'   (1  p) nm n (3. khi nhiễu phân bố theo hàm Gauss.30) và (3. Hơn nữa. Tuy 54 .

mã khối là một tập hợp bao gồm nhiều mã sửa lỗi mã hóa dữ liệu theo từng khối. và l = 1. Việc sửa lỗi làm giảm số từ thì phải truyền lại. Hệ thống ARQ đạt được tiết kiệm công suất khoảng 2. Có rất nhiều loại mã khối khác nhau.1 /1.6dB để Pube  105 . người gửi chia dữ liệu thành nhiều phần nhỏ. Mỗi phần nhỏ được gọi là một thông điệp và thuật toán mã hóa khối mã hóa mỗi thông điệp thành một từ mã còn được gọi là một khối trong mã hóa khối.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh nhiên. Người gửi gửi tất cả các khối cho người nhận. Hiệu suất đường truyền sẽ là: R c  k / n  0.27) p  10  1 . xác suất truyền lại từ tương ứng với công 1/2 thức (3. Công thức (3. trong khi đó hệ thống lùi lại – N vẫn đảm bảo được yêu cầu với xác suất truyền lại p là đủ nhỏ. ARQ dừng – đợi có hiệu suất rất thấp khi 2td rb  k . Kênh truyền bị gián đoạn bởi nhiễu Gauss và cần 5 phải xác định giá trị  b để có pbe  10 . Những hệ thống này bao gồm một phân hệ FEC trong khung ARQ. Do a  Q( 2 R c b ) chúng ta cần tra bảng hàm Q để đưa ra kết quả cuối ' IT cùng  b  3. vì vậy bộ giải mã có thể sửa đến t lỗi trên một từ và phát hiện ra nhưng không sửa được những từ có l > t lỗi. Các giới hạn đó thường ở dạng bất đẳng thức liên hệ các tham số của mã. một hệ thống ARQ lai có thể sử dụng mã khối với dmin = t + l +1. do đó làm tăng thông lượng của hệ thống. tổng của 2 từ 55 .3 dB và yêu cầu  b  9.2: Giả thiết rằng hệ thống ARQ chọn lọc lặp lại sử dụng mã kiểm tra chẵn lẻ đơn giản với k =9.28). T 3. Cuối cùng. n = 10. và khoa học máy tính để nghiên cứu về các giới hạn của mã khối. Ví dụ. Ví dụ 3.8  5. bằng cách ghép những thuộc tính cần có của cả hai chiến lược điều khiển lỗi. từ công ' thức (3. Như đã được minh họa ở hình 3. sau đó người nhận sử dụng thuật toán phục hồi lại thông điệp ban đầu từ các khối có lỗi.3 dB. Các mã khối tuyến tính Trong lý thuyết mã hóa. Khi cần truyền nhiều dữ liệu bằng mã khối. Mã khối được gọi là tuyến tính nếu thỏa mãn sự kết hợp tuyến tính bất kỳ hai từ mã nào đó cũng là một từ mã thuộc mã đó.2. được sử dụng rộng P rãi trong nhiều ứng dụng thực tiễn. chẳng hạn như tỉ lệ và khả năng phát hiện và sửa lỗi. chúng ta mô tả thêm khái niệm về hệ thống ARQ lai (hybrid ARQ).26) cho biết xác suất lỗi 5 3 đường truyền a  (10 / 9)  1.3 hoặc 7.110 .9 . Mã sửa lỗi được dùng để truyền dữ liệu số một cách đáng tin cậy trên một kênh liên lạc có nhiễu. Một nguyên nhân khiến mã khối hữu ích như vậy là nó cho phép sử dụng một cách thống nhất các phương pháp từ lý thuyết mã hóa.3 dB. Trong trường hợp nhị phân. toán học.13 cho thấy 2 truyền dẫn không mã hóa có pube  6 104 nếu  b  7.

Vector bản tin Từ mã 000 000000 100 110100 010 011010 110 101110 001 101001 101 011101 011 110011 111 000111 Bảng 3. các bản tin k bit hình thành nên 2k chuỗi các bản tin riêng biệt nhau hay còn gọi là k-tuples. các từ P mã này đại diện cho một mã khối tuyến tính. Mã khối tuyến tính được đặc trưng bởi các tham số dưới đây: + Độ dài khối bản tin k + Đô dài từ mã n + Khoảng cách Hamming cực tiểu dm + Tỉ lệ mã r =k/n Sơ đồ khối tổng quát bộ mã khối tuyến tính (n.n-tuples. T Chúng ta có thể thấy rằng tám từ mã thể hiện trong Bảng 3. Có 2k = 26 = 64 6. k) Ở đây. Các khối n bit cũng hình thành nên 2n các chuỗi bit riêng biệt hay IT còn gọi là n-tuples.3: Xem xét việc gán mã hóa sau đây cho mã khối tuyến tính (6. 3). Ví dụ 3. k): Hình 3. Có 2k = 23 = 8 vector bản tin và do đó tương ứng với 8 từ mã.tuples trong không gian vector V6.16: Sơ đồ khối tổng quát bộ mã khối tuyến tính (n.2 dưới đây hình thành nên một không gian con của V6 (vector có các thành phần toàn 0 và tổng của hai từ mã bất kỳ tạo nên một từ mã thành phần khác trong không gian con). Do vậy. Quá trình mã hóa có nhiệm vụ gán mỗi một trong số 2k các bản tin .2: Cấp phát các từ mã cho các bản tin 56 .Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh mã bất kỳ cũng là một từ mã.k-tuples vào một trong số 2n các chuỗi bit riêng biệt .

V2. Ví dụ. . Bất kỳ tập cơ sở nào của k độc lập tuyến tính trong n-tuples: V1.. chúng ta có thể có một ma trận sinh: V1   1 1 0 1 0 0  G  V2   0 1 1 0 1 0  (3. V k có thể được sử dụng để tạo ra các vectơ mã khối tuyến tính theo yêu cầu.+mkVk với mi= 0 hoặc 1 là các chữ số bản tin và i = 1.35) V3  1 0 1 0 0 1 Ở đây. được hiển thị dưới đây như là một vector hàng (ma P trận 1k: ma trận có một hàng và k cột): m = m1.. Tập nhỏ nhất của các từ mã độc lập tuyến tính được gọi là một cơ sở của không gian con. Như vậy..Tổng quát. hoạt động của bộ lập mã được biểu diễn toán học ở dạng ma trận tạo mã/ma trận sinh G hay đa thức tạo mã g(x). mỗi một tập của 2k từ mã (U) có thể được mô tả bởi: U=m1V1+m2V2+….34) Ví dụ. chúng ta có thể định nghĩa IT một ma trận sinh qua ma trận kn sau đây: V1   v11 v12  v1n  V   v v22  v2n  G   2    21      (3. ….33)     T Vk  vk 1 vk 2  vkn  Các vector mã. vì mỗi vector mã là tổ hợp tuyến tính của V1. mk Việc tạo ra từ mã U được viết bằng ký hiệu ma trận như là tích m và G: U = mG (3. thường được xem như là các vector hàng. và số lượng các vectơ trong tập cơ sở này là kích thước của không gian con. một chuỗi k bit tin. V k .. m2. ít hơn 2k có thể tạo ra tất cả 2k từ mã của không gian con. Tập các vector (từ mã) được tạo ra được xem như là sự mở rộng của các không gian con. V3 là ba vectơ độc lập tuyến tính (một tập hợp con của 8 vector mã) có thể tạo ra tất cả các vectơ mã. V2…. k.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Do một tập hợp các từ mã tạo thành một mã khối tuyến tính là một không gian con k chiều của không gian vector nhị phân n chiều (k <n). bản tin m. V1. Chúng ta luôn có thể tìm thấy một tập hợp các n-tuples. . từ mã U4 cho vector bản tin thứ tư 1 1 0 sử dụng ma trận sinh của biểu thức (3. Trên thực tế.35): 57 . Do vậy. V2…. theo quy ước.

Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh

V1 
U 4  1 1 0  V2   1.V1  1.V2  0.V3
V3 
 110100  011010  000000
 1101110

3.2.1. Các mã khối tuyến tính hệ thống

Mã khối tuyến tính hệ thống (n, k) là ánh xạ từ một vector bản tin k bit thành
từ mã n bit mà ở đó k bit của bản tin trùng với k bit của từ mã. Các số còn lại (n-k)
giành cho các bit kiểm tra chẵn lẻ. Một mã khối tuyến tính hệ thống sẽ có ma trận sinh
được biểu diễn có dạng:
 p11 p12 ... p1,( n  k ) 1 0 ... 0 
p p22 ... p2,( n  k ) 0 1 ... 0 
G   P I k   
21
(3.36)
  IT  
 
 pk1 pk 2 ... pk ,( n  k ) 0 0 ... 1 

Trong đó, P là ma trận chẵn lẻ và là một phần của ma trận sinh; pij = 0 hoặc 1,
và ma trận Ik (có kích thước k×k) là ma trận đơn vị (những phần tử trên đường chéo
chính có giá trị bằng 1 còn các phần tử khác có giá trị lại bằng 0). Lưu ý rằng ma trận
T
sinh dạng hệ thống thì độ phức tạp mã hóa giảm vì không cần thiết phải lưu trữ ma
trận đơn vị trong ma trận sinh. Bằng cách kết hợp các biểu thức (3.35) và (3.36) mỗi từ
mã được thể hiện như sau:
 p11 1 0 ... 0 
P

p12 ... p1,( n  k )
p p22 ... p2,( n k ) 0 1 ... 0 
u1 , u2 ,..., un  [m1 , m2 ,..., mk ]  
21

   
 
 pk1 pk 2 ... pk ,( n k ) 0 0 ... 1 
Ở đây:

ui  m1 p1i  m2 p2i    mk pki i  1,...,(n  k )
 mi n  k i  (n  k  1),..., n

với các bản tin m = m1, m2,…, mk và vector từ mã U = u1, u2,..., un

Vector từ mã hệ thống có thể được biểu diễn như sau:

58

Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh

U  p1 , p2 ,..., pn k , m1 , m2 ,..., mk
      (3.37)
parity bits message bits

với
p1  m1 p11  m2 p21    mk pk1
p2  m1 p12  m2 p22    mk pk 2 (3.38)
pn  k  m1 p1( n k )  m2 p2( n k )    mk pk ( n k )

Các từ mã hệ thống đôi khi được viết sao cho các bit tin ở phần bên trái của từ
mã và các bit chẵn lẻ vào ở phần bên phải. Sắp xếp này không có ảnh hưởng đến thuộc
tính phát hiện lỗi hoặc sửa lỗi của mã.

Đối với ví dụ 3.3 về mã (6, 3) ở trên, các từ mã được mô tả như sau:
 
1 1 0 1 0 0 
 
U  [m1 , m2 , m3 ] 0 1 1 0 1 0  (3.39)
1 0 1 0 0 1
 IT

 
 P I3 

U  m1  m3 , m1  m2 , m2  m3 , m1 , m2 , m3
       (3.40)
u1 u2 u3 u4 u5 u6
T
Biểu thức (3.40) cho ta biết thông tin cụ thể về cấu trúc của mã khối tuyến tính.
Chúng ta thấy rằng các bit dự phòng được tạo ra theo nhiều cách. Các bit chẵn lẻ đầu
tiên là tổng của các bit tin đầu tiên và thứ ba của bản tin, tương ứng, bit chẵn lẻ thứ hai
là tổng của các bit tin đầu tiên và thứ hai, và bit chẵn lẻ thứ ba là tổng của các bit tin
P

thứ hai và thứ ba. Cấu trúc như vậy cho chúng ta biết rằng so sánh với kiểm tra tính
chẵn lẻ đơn hoặc tái tạo các chữ số lặp lại đơn giản, khả năng để phát hiện và sửa lỗi
của mã khối tuyến tính là lớn hơn.

3.2.2. Ma trận kiểm tra chẵn lẻ

Ma trận H, được gọi là ma trận kiểm tra chẵn lẻ, cho phép giải mã các vector
nhận được. Đối với mỗi ma trận sinh G (k×n), tồn tại một ma trận H (n-k)×n, sao
cho các hàng của G là trực giao với các hàng của H, nghĩa là G.HT = 0, với HT là ma
trận chuyển vị của H, và 0 là ma trận với k×(n-k) phần tử có giá trị 0. HT là ma trận
n×(n-k) có các hàng là các cột của H và có các cột là các hàng của H. Để thực hiện đầy
đủ các yêu cầu trực giao cho một từ mã hệ thống, các thành phần của ma trận H được
viết như sau:

H  [I nk  PT ] (3.41)

59

Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh

Do đó, ma trận HT được viết như sau:

 I nk 
HT 
  

(3.42a)

 P  

 1 0  0 
 0 1  1 
 
   
 
0 0  1 
H 
T
(3.42b)
 p11 p12  p1,( n  k ) 
 
 p21 p22  p2,( n  k ) 
   
 
 pk 1 pk 2  pk ,( n  k ) 

Điều đó chứng tỏ rằng UHT là kết quả của mỗi từ mã U được tạo ra bởi G và ma
IT
trận HT:
UH T  p1  p1 , p2  p2 ,..., pnk  pn k  0
Ở đây, các bit chẵn lẻ p1, p2, …, pn-k được xác định trong biểu thức (3.38). Do
vậy, ma trận kiểm tra chẵn lẻ H được xây dựng để đáp ứng yêu cầu trực giao đã nói ở
trên và chúng ta có thể sử dụng nó để kiểm tra xem một vector nhận được có là một từ
T
mã hợp lệ của tập các từ mã chưa. U là một từ mã được tạo ra bởi ma trận G nếu và chỉ
nếu UHT = 0.

3.2.3. Kiểm tra Syndrome
P

Gọi r  r1 , r2 ,..., rn là một vector nhận được (một trong số 2n bộ từ mã – n-tuples)
kết quả từ việc truyền tải của U  u1 , u2 ,..., un (một trong số 2k bộ từ mã) Do đó, chúng ta
có thể biểu diễn r qua biểu thức dưới đây:
r U e (3.43)
Ở đây, e  e1 , e2 ,..., en là một vector lỗi hoặc mẫu lỗi gây ra bởi kênh truyền dẫn.
Có tổng cộng 2n  1 khả năng các mẫu lỗi khác không trong không gian của 2n từ mã.
Syndrome của r được định nghĩa là:
S  rH T (3.44)
Syndrome là kết quả kiểm tra chẵn lẻ, thực hiện trên r để xác định xem liệu r có
là một từ mã hợp lệ của bộ từ mã. Nếu trên thực tế, r là một từ mã của bộ từ mã thì
Syndrome S có giá trị bằng 0. Nếu phát hiện r có bit lỗi thì Syndrome có giá trị khác 0.
Nếu r chứa các lỗi có thể sửa được, Syndrome sẽ có một số giá trị khác không trong
thành phần dành cho các mẫu báo lỗi cụ thể. Bộ giải mã, tùy thuộc vào lỗi đó để thực
hiện FEC hoặc ARQ, sau đó sẽ thực hiện các biện pháp để xác định vị trí các lỗi và

60

46) là bằng chứng cho thấy rằng các kiểm tra Syndrome. UHT = 0 cho tất cả các từ mã của tập từ mã.44).Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh sửa chữa chúng (FEC).45)  UH T  eH T Tuy nhiên. cho dù thực hiện ở trên vector mã bị lỗi hoặc trên các mẫu lỗi đều mang lại Syndrome tương tự nhau. Nếu hai cột của H giống hệt nhau. nền tảng cho quá trình giải mã.43) và kết thúc với biểu thức (3. Syndrome của r được xác định: S  (U  e) H T (3. do đó: S  eH T (3. bắt đầu với biểu thức (3. T Ví dụ 3. các lỗi trong hai vị trí từ mã tương ứng sẽ không thể phân biệt được.43) và (3. 1  1   1 0 0  (Syndrome của vector từ mã bị hỏng) 61 . Dưới đây là 2 thuộc tính bắt buộc của ma trận kiểm tra chẵn lẻ: IT (1) Không có cột nào của H chứa toàn các phần tử có giá trị 0. hoặc nếu không nó sẽ yêu cầu truyền lại (ARQ). 1  1. Ta có: S  rH T 1 0 0 0 1 0   0 0 1   0 0 111 0    1 1 0 0 1 1   1 0 1  1. các bit tận cùng bên trái nhận được bị lỗi.4: Kiểm tra Syndrome P Giả sử từ mã U = 1 0 1 1 1 0 từ ví dụ nêu ở trên được truyền và nhận được vector r = 0 0 1 1 10. là ánh xạ giữa các mẫu lỗi có thể sửa được và Syndrome là ánh xạ 1:1. Tìm giá trị vector Syndrome S  rH T và xác minh rằng nó bằng eH T . Kết hợp các biểu thức (3.46) Từ các biến đổi trên. hoặc một lỗi ở vị trí từ mã tương ứng khác sẽ không ảnh hưởng đến Syndrome và sẽ không phát hiện được. Một tính chất quan trọng của mã khối tuyến tính. (2) Tất cả các cột của H phải là duy nhất.

và một ma trận hay đa thức tạo mã. Số ô nhớ của bộ ghi dịch là N×k.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Tiếp theo. chúng ta xác minh rằng Syndrome của vector từ mã bị hỏng giống như Syndrome của các mẫu lỗi gây ra lỗi: S  eH T   1 0 0 0 0 0  H T   1 0 0  (Syndrome của mô hình lỗi) 3.3. N). Các mã chập Một mã khối tuyến tính được đặc trưng bởi hai số nguyên. bây giờ chúng ta mô tả cách tạo ra x từ u.1 Tạo mã chập Mã chập được tạo ra bằng cách cho chuỗi thông tin truyền qua hệ thống các thanh ghi dịch tuyến tính có số trạng thái hữu hạn. Số nguyên k là số bit hay ký hiệu của khối bản tin ở đầu vào của bộ lập mã. k và N. còn số nguyên n là tổng số bit hay ký hiệu của từ mã đầu ra của bộ lập mã. bộ mã chập làm việc với các chữ số nhị phân. k. IT 3. giá trị chuỗi kênh đầu ra không chỉ phục thuộc vào k bit thông tin đầu vào hiện tại mà còn phụ thuộc vào (N-1)k bit trước đó. là số đo để đánh giá lượng dư được bổ sung. nên quá trình tạo ra n phần tử ở đầu ra của các bộ lập mã này không chỉ phụ thuộc vào k bit đầu vào mà còn phụ thuộc vào (N-1) tập hợp k bit đầu vào trước đó. R=k/n được gọi là tốc độ mã. trong đó N được gọi là độ dài ràng buộc (Contraint length). P Như vậy. Cho số lượng thanh ghi là N. mỗi thanh ghi dịch có k ô nhớ và đầu ra bộ mã chập có n hàm đại số tuyến tính. x là vector từ mã tương ứng được mã hóa.3. Đầu ra nhận được chuỗi n bit mã từ n bộ cộng module 2. thì tại mỗi lần dịch sẽ có k bit thông tin đầu vào được dịch vào thanh ghi thứ nhất và tương ứng có k bit thông tin trong thanh ghi dịch cuối cùng được đẩy ra ngoài mà không tham gia vào quá trình tạo chuỗi bit đầu ra. T Giả thiết.17: Sơ đồ tổng quan bộ mã chập Giả sử u là vector đầu vào. Hình 3. Một đặc tính quan trọng của các mã chập khác biệt so với các mã khối là bộ tạo mã của chúng có bộ nhớ. nó thể hiện số lần dịch cực đại của nhóm k bit bản tin mà sau đó nhóm k bit này không còn gây ảnh hưởng đến đầu ra của bộ tạo mã. Để mô tả bộ mã hóa chúng ta phải biết sự kết nối 62 . được gọi là mã chập (n. mã chập được đặc trưng bởi ba số nguyên: n. n và k. Khác với mã khối tuyến tính.

Cách tiếp cận này có thể giúp chúng ta chỉ ra sự tương tự và khác nhau với mã khối. . 1. nó sẽ làm giảm đi tính quan tâm cho mục đích giải mã của chúng ta. Ma trận Gi mô tả sự kết nối giữa đoạn thứ i của k ô nhớ trong thanh ghi lối vào với n ô của thanh ghi lối ra. mô tả mã hóa sẽ được đưa ra với những quan điểm khác. Sau đó. . 3).. Điều này có thể dẫn tới những ký hiệu phức tạp và nhằm nhấn mạnh tới cấu trúc đại số của mã chập. Để mô tả bộ mã hóa như hình 3. Bộ mã hóa được quy định bởi 3 ma trận bổ sung (trong thực tế là 3 vector hàng do k=1).. Do vậy. 1..48) Ta xét một số ví dụ minh họa: Ví dụ 3.. GN bao gồm k hàng và n cột. Do đó chúng ta có thể định nghĩa ma trận sinh của mã chập như sau: G1 G2 . GN   G1 G2 ..17..18: Giản đồ tương đương cho bộ mã chập (3.. Lối ra thanh ghi được thay thế bởi bộ tính toán đọc được chuỗi ra của 3 bộ cộng.. mỗi ô coi như một bộ trễ đơn vị.. P Hình 3..Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh giữa thanh ghi đầu vào và đầu ra. chúng ta sử dụng N ma trận bổ sung G1. GN  (3.. . ngược lại bộ thứ hai sử dụng 2 ô nhớ. là “0” nghĩa là không kết nối.. tương ứng vector mã hóa là: x  uG (3.5: Xét mã chập (3.18.... chúng ta chỉ phác họa tiếp cận này một cách sơ lược.47)    G1 G2 .. GN   . Hai giản đồ tương đương có bộ mã hóa được minh T họa ở hình 3. Kết quả là “1” trong Gi nghĩa là có kết nối. Do đó nếu lối vào là vector u.. G1  1 1 1 G2  0 1 1 63 . GN     G   G1 G2 . 3) Bộ thứ nhất sử dụng thanh ghi với 3 ô nhớ. IT Và tất cả các lối vào khác trong ma trận bằng 0.. G2 ..

.....47) là 111 011 001 000 . G    000 000 111 011 001 000 . 2)... Ví dụ 3.. Từ (3.19....6: Xét mã (3... . ...  000 000 101 001 000    000 000 010 001 000   .... 000 111 011 001 000 . chuỗi mã hóa có thể được tạo bằng tổng modul 2 các hàng của G tương ứng với “1” trong chuỗi thông tin.    G  000 010 001 000 . 2.... Bây giờ mã được xác định thông qua 2 ma trận: 1 0 1  G1    0 1 0  IT 0 0 1 G2    0 0 1 T P Hình 3. . ..19: Bộ mã chập (3... . .... .Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh G3  0 0 1 Do đó ma trận sinh từ (3.... . . Bộ mã hóa được minh họa ở hình 3... 3) Ma trận sinh được tạo ra: 101 001 000 .. .    000 101 001 000 ...  64 ... ..... .. Lưu ý rằng.48) ta có thể suy ra: Nếu chuỗi thông tin đầu vào là u = (11011 …) được mã hóa thành chuỗi x = (111100010110100…)..    ... ... . 2..  010 001 000 . .

20: Sơ đồ bộ mã chập với n = 3...49)  . ta sẽ nhận được tuyến mã.21.2. giả thiết trạng thái ban đầu của thanh ghi dịch trong bộ mã đều là trạng thái toàn 0.6..3. 3.3. Ví dụ 3. ta có thể biểu diễn mã chập theo sơ đồ dạng hình cây – hình 3. chiều dài chuỗi đầu ra n = 3 tức là mã (3. N = 3 T 3. Biểu diễn mã chập Có ba phương pháp để biểu diễn mã chập đó là: sơ đồ lưới.G N ) .7) 2 (3.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Chuỗi thông tin u = (11011011…) được mã hóa thành chuỗi mã x= (111010100110…). k = 1. số ô nhớ trong mỗi thanh ghi dịch k=1. Để làm rõ phương pháp này chúng ta tập trung phân tích dựa trên ví dụ P 3.1.7. từ đó ta nhận được dãy các chuỗi đầu ra.2. Còn nếu bit đầu tiên vào bằng 1 thì đầu ra ta nhận chuỗi bit 111. 1.      111  3 g Sơ đồ mã chập được biểu diễn như sau: IT Hình 3.. Một cách tương tự ta cũng có thể biểu diễn ma trận sinh: G  (G1. Nếu bit vào đầu tiên là bit “1” và bit vào tiếp theo là bit “0” thì chuỗi thứ nhất là “111” và chuỗi thứ hai là chuỗi “001”. 3) và ma trận sinh của mã chập có dạng sau:  g1  g  100  G     G 101  G (4.. Sơ đồ hình cây Từ ví dụ 3.G 2 . 65 . sơ đồ trạng thái và sơ đồ hình cây.5..7: Cho bộ mã chập có chiều dài ràng buộc N = 3. Với cách mã hóa như vậy. Từ sơ đồ hình cây ta có thể thực hiện mã hóa bằng cách dựa vào các bit đầu vào và thực hiện lần lượt theo các nhánh của cây. Nếu bit vào đầu tiên là bit 0 (k=1) thì đầu ra ta nhận được chuỗi 000 (n=3).

c  0 b.b  1 c.b  0  a.10.3.2.2. 10.21: Sơ đồ hình cây của bộ mã chập với n = 3.7) 3. b. N = 3 (ví dụ 3.c  1 d.d  1 d T (3.50) Ký hiệu   1   là quá trình chuyển tiếp từ trạng thái  sang trạng thái  với bit đầu vào là bit “1”. các đường liền net được ký hiệu cho bit đầu vào là bit “0” và đường nét đứt được ký hiệu cho các bit đầu vào là bit “1”.d  0 b. Sơ đồ trạng thái IT Sơ đồ trạng thái được thực hiện bằng cách đơn giản sơ đồ 4 trạng thái có thể có của bộ mã (a. N = 3 (ví dụ 3.22 như sau: Hình 3. 01. P Kết quả thu đươc sơ đồ trạng thái như trong hình 3.7) Từ sơ đồ trạng thái hình 2. k = 1. c và d tương ứng với các trạng thái 00. 11) và trạng thái chuyển tiếp có thể được tạo ra từ trạng thái này chuyển sang trạng thái khác.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Hình 3. k = 1.a  1 c.22: Sơ đồ trạng thái của bộ mã chập với n = 3. 66 . quá trình chuyển tiếp có thể là: a  0  a.

Với tính chất đó ta có thể biểu diễn mã chập bằng sơ đồ dạng hình lưới gọn hơn. 3.3. Nếu ta đặt tên cho mỗi nút trong sơ đồ hình cây tương ứng với 4 trạng thái của thanh ghi dịch. 2). cấu trúc vòng lặp được thực hiện như sau: chuỗi n bit đầu ra phụ thuộc vào chuỗi k bit đầu vào hiện hành và (N-1) chuỗi đầu vào trước đó hay (N-1)×k bit đầu vào trước đó. Khi hai đường cùng dẫn đến một trạng thái.8: Xét quá trình giải mã Viterbi cho mã tích chập (2. Chuỗi dữ liệu thu được ở phía thu gồm 24 bits như sau: Y = 110111000110001111101100 Quá trình thực hiện như sau: 67 .Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh 3. ký hiệu là a = “00”. 2 nút mang nhãn c và 2 nút mang nhãn d.3. Sơ đồ hình lưới Do đặc tính của bộ mã chập. k = 1. nghĩa là hai nút có nhãn giống nhau thì có thể coi như nhau. Bây giờ ta quan sát tất cả các nhánh bắt nguồn từ 2 nhánh có nhãn giống nhau (trạng thái giống nhau) thì tạo ra chuỗi đầu ra giống nhau.6 ta có chuỗi 3 bit đầu ra phụ thuộc vào 1 bit đầu vào hoặc là “1” hoặc là “0” và 4 trạng thái có thể có của hai thanh ghi dịch.3. Việc chọn đường sống sót được thực hiện cho tất cả các trạng thái vào tất cả các thời điểm. Ở đây. ta thấy rằng tại tầng thứ 3 có 2 nút mang nhãn a và 2 nút mang nhãn b. IT T Hình 3. Ví dụ 3. b = “01”. Phía phát cần truyền bản tin gồm 12 bits. d = “11”. gọi là đường sống sót (surviving path).2. 1.23: Sơ đồ hình lưới bộ mã chập với n = 3. c = “10”. trong đó các đường liền nét được ký hiệu cho bit đầu vào là bit “0” và đường còn lại ứng với bit đầu vào là bit “1”.6) (Trạng thái ban đầu toàn bằng “0”) P So với sơ đồ hình lưới và hình cây thì sơ đồ trạng thái là đơn giản nhất. Giải mã mã chập bằng thuật toán Viterbi Giải mã mã chập bằng thuật toán Viterbi là phương pháp giải mã phổ biến nhất hiện nay. chọn ra đường có khoảng cách Hamming ngắn hơn. Từ ví dụ 3. N = 3 (ví dụ 3. thuật toán Viterbi dựa trên cơ sở giải mã lân cận gần nhất (nearest neighbour).3. Thuật toán tính khoảng cách Hamming (gọi là metric) giữa các tín hiệu thu vào thời điểm ti và tất cả các đường trong lưới dẫn đến mỗi trạng thái ở cùng thời điểm ti.

P + Lặp lại quá trình tính toán như phần trước. + Tính giá trị chạy tại mỗi node bằng cách cộng giá trị chạy của node trước đó với chỉ số đo của nhánh chuyển trạng trạng thái giữa hai node này.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh + Xây dựng lưới mã theo thời gian như sau: + Bắt đầu từ trạng thái a (có giá trị chạy (running metric) bằng 0). nhánh nào tạo ra giá trị chạy tại node đó lớn hơn sẽ bị loại bỏ. IT T + Lặp lại quá trình tính toán cho tất cả các chuyển trạng thái có thể có tại các node. + Tính chỉ số đo của từng nhánh dựa vào khoảng cách Hamming. lần lượt tính chỉ số đo (metric) của các nhánh có thể có dựa vào dữ liệu thu và sơ đồ lưới mã. + Khi có nhánh đến cùng một node. 68 .

A.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh + Quá trình được lặp lại cho đến khi hết dữ liệu. Mã Turbo được xem như là có đặc tính gần với giới hạn Shannon ở trong kênh AWGN với kỹ thuật giải mã lặp khá đơn giản. + Từ đường mã tối ưu. đã được giới thiệu tại ICC’1993 bởi C. chúng ta sẽ tập trung giới thiệu về mã Turbo. nên ngay từ khi xuất hiện. Mã Turbo và kỹ thuật giải mã lặp dựa trên thuật toán MAP (Maximum A Posteriori) với bộ giải mã đầu vào mềm. đầu ra mềm SISO (Soft-In Soft-Out) là mã mạnh có khả năng chống lỗi cao. nhắn 69 . Năm 1993. mã Turbo hay là mã chập kết nối song song đại diện cho một cách thức kết nối khác hai mã chập hệ thống đệ quy đơn giản qua một bộ ghép xen để tạo thành một mã mạnh. hiệu quả với độ phức tạp giải mã ở mức vừa phải tại tỷ số tín hiệu trên nhiễu (SNR) rất thấp. đi ngược lại (từ phải sang trái) để xác định đường mã còn tồn tại  đây là đường mã tối ưu. + Từ trạng thái cuối cùng (trạng thái a). IT T + Ta thu được sơ đồ đầy đủ như sau: + Chuỗi dữ liệu thu được: 110111001000 P 3. Thitimajshima. viba số. Berrou. mã Turbo đã được đề xuất áp dụng cho các hệ thống thông tin có yêu cầu tiết kiệm công suất hoặc hoạt động với tỷ số tín hiệu trên nhiễu ở mức thấp như thông tin vệ tinh. ta xác định được dữ liệu thu. Vì là một kỹ thuật mã hóa khá mạnh. Các mã kết nối và giải mã lặp Trong phần này. áp dụng những ý tưởng liên quan đến mã khối và mã lưới.4. Glavieux và P.

1. chúng ta sẽ giới thiệu một số khái niệm liên quan đến mã chập. mã chập là phi hệ thống NSC (Non 70 .4.s uk(k) Các bit chẵn lẻ thứ nhất C1k. mã chập kết nối nối tiếp có độ tăng ích mã hóa cao hơn so với mã Turbo.p n2-k Hình 3.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh tin cũng như ở các ứng dụng hạn chế nhiễu như hệ thống thông tin di động thế hệ thứ ba và các dịch vụ trao đổi thông tin cá nhân. Ngược lại.. Các bit thông tin Các bit hệ thống C1k. Thông qua các ghép xen. bộ mã hóa thành phần thứ hai hóan chuyển toàn bộ khung thông tin đầu vào.1.4.1.24). Tổng quan Bộ mã hóa Turbo bao gồm hai bộ mã hóa thành phần được phân tách bởi một bộ ghép xen (hình 3.floor effect (BER giảm không đáng kể khi SNR tăng tại phạm vi SNR cao).24: Sơ đồ khối của bộ mã hóa Turbo Do hai bộ mã hóa đều có tính hệ thống. Điều này gợi ý việc dùng mã chập kết nối nối tiếp cho những áp dụng yêu cầu BER rất thấp như truyền số liệu và các ứng dụng vô tuyến trong tương lai. Sử dụng cùng các mã chập thành phần và bộ ghép xen nhưng khác ở cách thức kết nối. Bằng việc tách (puncturing) hợp IT lý các bit chẵn lẻ tạo ra từ các bộ mã hóa thành phần. mã chập kết nối nối tiếp đã được đề xuất. Cả hai bộ mã hóa thành phần này là các mã chập với tốc độ mã R1  k / n1 và R2  k / n2 tương ứng. Vì vậy..51) R k k k R1 R2 Trước khi mô tả các thành phần của bộ mã hóa Turbo.p Encoder 1 n1-k T Các bit chẵn lẻ Ghép xen Puncturing Các bit hệ thống P C2k. Mã chập hệ thống và phi hệ thống Một mã chập có tính hệ thống SC (Systematic Convolutional) khi các bit thông tin được ghi trực tiếp tới đầu ra. Tại mức tỷ số tín hiệu trên nhiễu cao.s (Không dùng) Encoder 2 Các bit chẵn lẻ thứ hai C2k. do đó sử dụng mã chập kết nối nối tiếp có thể tránh được hiện tượng hiệu ứng nền . Cho nên tốc độ của mã Turbo là R  k / (n1  n2  k ) hoặc: 1 n1  n2  k n1 n2 1 1    1   1 (3. 3. một nhược điểm chính của mã Turbo. nên không cần thiết phải truyền tải các bit thông tin hai lần. chỉ n2  k bit chẵn lẻ của bộ mã hóa thứ hai được truyền đi. chúng ta có thể có được mã với tốc độ mã mong muốn. Bộ mã hóa Turbo 3.

2 P Hình 3.1. j  1. Ck . Nói chung.(1..0.i 2. Xem xét mã chập phi hệ thống có tốc độ R = 1/2 mã NSC với ma trận sinh G g  .. Một ví dụ của mã chập hệ thống đệ quy tương đương có thể xây dựng từ mã chập phi hệ thống bằng cách sử dụng một vòng hồi tiếp và thiết lập một trong số các đầu ra.26. sau đó các bit đầu ra tương ứng Ck .K  1 . m là số bộ nhớ mã.1 T uk T T Ck.1  D2 ) hoặc G  (7. K là chiều dài giới hạn của mã và K  m  1 . mã chập hệ thống đệ quy tốt hơn so với mã chập phi hệ thống tương đương tại bất kỳ SNR nào của mã có tốc độ lớn hơn 2/3.2 được xác định: K 1 C k .. j . uk là đầu vào bộ mã hóa tại thời điểm k . bộ mã chập hệ thống đệ quy là bộ lọc có đáp ứng xung vô hạn IIR (Infinite Impulse Response) bởi vì các bit thông tin mã hóa trước đó được liên tục đưa vào đầu vào của bộ mã hóa. 1.i i  0.1 từ bit đầu vào uk với chiều dài giới hạn và ma trận sinh được thể hiện trong hình 3.1) .i u k i mod 2 (3.g  .52) IT i 0 Mã chập phi hệ thống có tốc độ ½ với chiều dài giới hạn K  3 .25: Mã chập phi hệ thống với K  3 . j   g j . Ck. Tuy nhiên.1). G  (1  D  D2 .5)octal được mô tả trong hình 3. 71 . G  (7. và đa thức sinh G  (1.5)octal Trong khi bộ mã chập thông thường là bộ lọc có đáp ứng xung hữu hạn FIR (Finite Impulse Response). BER của mã chập phi hệ thống tốt hơn so với mã chập có tính hệ thống với cùng bộ nhớ tại SNR lớn do khoảng cách tự do của mã chập có tính hệ thống nhỏ hơn so với mã chập phi hệ thống. Mã chập hệ thống đệ quy Các mã chập hệ thống đệ quy RSC (Recursive Systematic Convolutional) kết hợp các thuộc tính của mã chập phi hệ thống (NSC) và mã chập có tính hệ thống cung cấp trước.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Systematic Convolutional).25. tại SNR thấp thì ngược lại.

G  (1.26 có đa thức sinh G  (1. điều cần thiết là phải có một bộ ghép xen tốt.55) Ở đây.1  u k (3. không kết nối và kết P nối” cho đường tiến và tất cả đều là “kết nối” cho đường hồi tiếp.1. tính chất thống kê của ak tương tự như của uk .5 / 7)octal Các bit đầu ra hệ thống nhận được là: C k . các lỗi khi giải mã được phân tán và thu được hiệu năng giải mã tốt hơn.2. Có nhiều loại ghép xen. Để có được hiệu năng tốt.5 / 7)octal .26: Mã chập hệ thống đệ quy với K  3 . G  1. Các ma trận sinh của các mã hệ thống đệ quy thường được mô tả bởi một tỷ lệ của T các đa thức sinh (1. hoặc theo ký hiệu hệ nhị phân: (1. Ghép xen Turbo Để cải thiện hiệu năng của mã Turbo. 3. Do vậy.101/111) có nghĩa là “kết nối. người ta chèn bộ ghép xen dữ liệu giữa hai bộ mã hóa và giải ghép xen dữ liệu giữa hai bộ giải mã. 2   g 2. Ví dụ. Ghép xen là một tính năng thiết yếu của mã Turbo và hiệu năng của mã Turbo phụ thuộc vào độ dài và kiểu ghép xen được sử dụng vì cấu trúc bộ ghép xen có ảnh hưởng trực tiếp đến các thuộc tính khoảng cách của các mã Turbo. Bằng cách này. G2 đại diện tính chẵn lẻ và G1 đa thức hồi tiếp.i a k i mod 2 i 1 (3. G2 / G1 ) .53) và các bit chẵn lẻ: K 1 C k . trong số đó. sự lựa chọn ghép xen là rất quan trọng.(1  D2 ) / (1  D  D2 )  . Cấu trúc lưới của các mã chập hệ thống đệ quy và mã chập phi hệ thống là giống nhau và do đó có cùng khoảng cách tự do. không giống như 72 .2 Hình 3.4.i a k i mod 2 (3.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Ck. mã chập hệ thống đệ quy trong hình 3. Vì vậy.1 T T uk ak Ck. ghép xen giả ngẫu nhiên được lựa chọn vì nó cho phép đạt được khoảng cách tối thiểu lớn hơn.54) i 0 ak được tính toán đệ quy như sau: K 1 IT a k  u k   g1.

Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh ghép xen cổ điển (ghép xen xoắn hoặc ghép xen khối) mà sắp xếp lại các bit theo cách có hệ thống. hiệu ứng nền (floor effect) của mã Turbo có thể được điều chỉnh bằng cách tăng kích thước của bộ ghép xen mà không thay đổi khoảng cách tự do của mã. Mảng đầu tiên chứa dãy ghép xen và ban đầu rỗng. mảng đầu tiên hình thành nên mẫu ghép xen ngẫu nhiên. Mặc dù các bộ ghép xen giả ngẫu nhiên thể hiện được hiệu năng tốt. Mặc dù những mẫu này không 73 . một số nỗ lực thiết kế bộ ghép xen tốt hơn được nghiên cứu. Điều này rất quan trọng để phá vỡ các mỗi tương quan của các bit liên tiếp trước khi mã hóa bởi bộ mã hóa thứ hai. Điều này được thực hiện hiệu quả bằng cách xây dựng hai mảng. T Sau khi chiều dài bộ ghép xen được chọn. Các kết quả mô phỏng khác nhau cũng đã khẳng định sự ảnh hưởng của chiều dài bộ ghép xen đến hiệu năng mã Turbo. Mảng thứ hai có chứa các con số từ 0 đến N  1 theo thứ tự. Số ngẫu nhiên được lượng tử hóa thành số nguyên và hình thành nên địa chỉ cho việc lựa chọn con số từ mảng thứ 2 và được nhập vào mảng thứ nhất. đó là điều quan trọng để đạt được giả ngẫu nhiên. nhưng thành công còn hạn chế. Một tham số quan trọng của mã Turbo là kích thước bộ ghép xen N . Hơn nữa. Mảng thứ 2 được xáo trộn lại sao cho có kích thước N  1 . Một vấn đề với các mảng được tạo ngẫu nhiên là chúng có thể có một số mẫu lỗi có trọng số rất thấp mà không thể sửa chữa được. P Ghép xen giả ngẫu nhiên Một mẫu ghép xen giả ngẫu nhiên được xây dựng bằng cách tạo ra một dãy các số ngẫu nhiên giữa 0 và N  1 . Người ta đã chứng minh được rằng. ngoài bộ ghép xen giả ngẫu nhiên. Trong thực tế. Một số ngẫu nhiên được tạo ra giữa 0 và 1 và nhân với kích thước của mảng thứ hai (trong trường hợp này N  1 ). Khi tăng chiều dài bộ ghép xen thì xác suất lỗi bit giảm là do tần suất xuất hiện các từ mã có trọng lượng Hamming thấp. Quá trình này lặp đi lặp lại cho đến khi các mảng thứ hai rỗng và mảng đầu tiên được điền đầy. là khá quan trọng để cải thiện hiệu năng trong khi sử dụng giải mã lặp tại các bộ giải mã Turbo. IT Tuy nhiên. do ghép xen là ngẫu nhiên nên việc truyền tải từ mã không thể bắt đầu cho đến khi bộ ghép xen đã được điền đầy và giải mã không thể hòan thành cho đến khi toàn bộ từ mã nhận được. Điều này tạo ra các địa chỉ cho mảng thứ hai và số lựa chọn được đặt vào mảng đầu tiên. Độ trễ này làm hạn chế các ứng dụng nhạy cảm với trễ như truyền dẫn thoại chẳng hạn và khi đó cần có sự thỏa hiệp giữa trễ và chiều dài bộ ghép xen. Các nhà nghiên cứu thấy rằng bộ ghép xen giả ngẫu nhiên cho hiệu năng mã rất tốt trong phần lớn các trường hợp. Lúc này. một yếu tố thiết kế quan trọng khác là loại ghép xen sử dụng. Một số ngẫu nhiên tuân theo phân bố đều giữa 0 và 1 được tạo ra và được nhân với kích thước của mảng thứ 2 (trong trường hợp này là N ). Điều này dẫn đến trễ tổng thể 2N bit (cộng với trễ truyền lan và trễ giải mã). tỷ lệ lỗi bit tại bộ giải mã tỷ lệ nghịch với N và hiệu năng của các mã Turbo được cải thiện khi tăng N . còn có một số bộ ghép xen khác được giới thiệu vắn tắt dưới đây.

Tóm lại cấu trúc chi tiết của bộ mã hóa Turbo có tốc độ mã 1/3 với các mã thành phần là mã chập hệ thống đệ quy ( 5 / 7 )octal được minh họa ở hình 3. nhưng dẫn đến tình trạng mã có khoảng cách tự do nhỏ làm cho đường cong BER suy giảm rất chậm so với SNR gây ra hiện tượng hiệu ứng nền cho mã Turbo.p Hình 3. thì J  I với I .. bất kỳ cặp bit nào luôn được phân tách cách nhau ít nhất S vị trí sau khi ghép xen. Giá trị lớn hơn của S tương ứng với việc có ít hơn khả năng mẫu có thể được tìm thấy. Một giá trị hợp lý cho S được lựa chọn là: S  N 2 . Nếu sự khác biệt giữa số ngẫu nhiên tạo ra và số ngẫu nhiên trước đó nằm trong khoảng (-S  S). Điều này có nghĩa là mẫu giải ghép xen là chính xác giống như mẫu ghép xen.N  1. Một bộ ghép xen đối xứng có thuộc tính nếu I  J .S Một cách thức hiệu quả để ngăn ngừa các vấn đề của bộ ghép xen giả ngẫu nhiên là sử dụng bộ ghép xen ngẫu nhiên .p Ghép xen Các bit chẵn lẻ Puncturing T T Các bit chẵn lẻ thứ hai C2k. 02 mã RSC Trong thực tế. Ghép xen ngẫu nhiên .S được tạo ra giống như bộ ghép xen ngẫu nhiên. Một thay đổi có ý nghĩa hơn là sử dụng bộ ghép xen ngẫu nhiên . Bộ ghép xen ngẫu nhiên . Ghép xen ngẫu nhiên . Lưu ý rằng thuật toán này không phải luôn được đảm bảo để hoàn thành. Các thuộc tính T ngẫu nhiên . Điều này đảm bảo rằng..S đối xứng IT Do các bộ ghép xen và giải ghép xen ngẫu nhiên . m = 2.S.S cũng có thể được áp dụng cho các bộ ghép xen đối xứng. 74 . Các bit hệ thống C1k. bằng việc tách (puncturing) thích hợp các bit chẵn lẻ sẽ tạo ra mã Turbo có tốc độ cao hơn mong muốn.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh xảy ra thường xuyên. ngoại trừ việc kiểm tra được thực hiện trên mỗi số ngẫu nhiên tạo ra..s Các bit thông tin uk T T Các bit chẵn lẻ đầu tiên C1k.27 có các bit đầu ra là sự kết hợp của các bit đầu vào hệ thống theo sau bởi các bit chẵn lẻ của P hai bộ mã hóa thành phần..S thực hiện rất phức tạp.27: Mã hóa Turbo với tốc độ 1/3. thì số ngẫu nhiên mới bị loại bỏ và một số ngẫu nhiên khác được lựa chọn cho đến khi đáp ứng được tiêu chí yêu cầu.J  0.S đối xứng.

2 L(u)=0 1 Le ( u) Le ( u) T Bộ giải I Bộ giải D mã SISO L1 ( u) mã SISO L2 ( u) DEC1 DEC2 D Lc .1. Giới thiệu Thuật toán giải mã hợp lệ cực đại (maximum likelihood) áp dụng cho cấu trúc lưới của mã Turbo là giải mã tối ưu. Kiến trúc bộ giải mã Sơ đồ của bộ giải mã Turbo được minh họa ở hình 3. đầu ra mềm SISO (Soft-In Soft-Out) có đầu vào. việc sử dụng bộ ghép xen giả ngẫu nhiên trong bộ mã hóa Turbo làm cho biểu đồ lưới của mã Turbo có rất nhiều trạng thái. chúng ta biết rằng các mã với độ dài lớn được lựa chọn ngẫu nhiên thường có hiệu năng tốt.4. Các thuật toán được sử dụng trong bộ giải mã 75 . hai bộ mã hóa thành phần lớp được kích thích bởi hai chuỗi đầu vào khác nhau.28: Sơ đồ khối bộ giải mã Turbo Từ sơ đồ của bộ mã hóa Turbo (hình 3. Giải mã lặp là một kỹ thuật rất hiệu quả để giải mã các mã Turbo và đạt được hiệu năng gần với giới hạn lý thuyết của Shannon.2.2. đầu ra là các giá trị mềm.28. do đó trong bộ giải mã Turbo chúng ta cần hai bộ giải mã riêng biệt (DEC1 và DEC2) kết nối nối tiếp và chúng được phân tách bởi bộ ghép xen.4. do các bộ ghép xen. 3.2.y P Đầu ra giải mã I Ghép xen D Giải ghép xen Hình 3. Tuy nhiên. Một cách tiếp cận thực tế hơn là giải mã lặp mà ở đó thuật toán giải mã hợp lệ cực đại được áp dụng cho các mã chập/mã khối thành phần của các mã Turbo. Điều này có nghĩa là cả hai bộ giải mã thành phần phải là các bộ giải mã đầu vào mềm. Tuy nhiên.24).2. Về bản chất. Giải mã Turbo 3. Các thông tin được cung cấp bởi bộ giải mã đầu tiên có thể được sử dụng trong bộ giải mã thứ hai và để cho thông tin này là hữu ích hoặc để việc thực hiện giải mã lặp có hiệu quả. mã hóa Turbo là một cách có được mã với chiều dài rất lớn gần như “ngẫu nhiên” (do các bộ ghép xen). giải mã theo cách các mã được chọn ngẫu nhiên là dường như không thể. thông tin mềm phải được chuyển từ bộ giải mã này tới bộ giải mã tiếp theo. Điều này làm cho việc giải mã Turbo bằng thuật toán hợp lệ cực đại là rất khó khăn và hầu như không thể thực hiện được khi kích thước của bộ ghép xen lớn.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh 3. Từ kết quả của Shannon.4. nhưng IT chúng ta chỉ có được thuật toán giải mã gần tối ưu mà thôi.

Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh

SISO có thể là MAP hoặc thuật toán Viterbi đầu ra mềm SOVA (Soft-Output Viterbi
Algorithm).

3.4.2.3. Giải mã lặp và bộ giải mã SISO
Ý tưởng của giải mã lặp là giảm độ phức tạp giải mã và duy trì được hiệu năng
mã cao. Kỹ thuật giải mã được sử dụng trong mã Turbo là giải mã lặp. Các tính năng
chung của giải mã lặp là giải mã có thể được thực hiện tuần tự, bằng cách sử dụng một
bộ giải mã tại một thời điểm (tức là khi thực hiện xong giải mã này thì mới thực hiện
sang giải mã tiếp theo). Đây là điều kiện cần cho một thuật toán giải mã đơn giản để
thay thế thuật toán giải mã hợp lệ cực đại. Có một số thử nghiệm áp dụng ý tưởng này
cho việc giải mã các mã kết nối, mã đa mức… Tuy nhiên, tất cả các mã có nhược điểm
là không có thông tin để trao đổi giữa hai bộ giải mã. Vấn đề này được giải quyết bởi
mã Turbo qua việc mã hóa cùng một luồng thông tin hai lần nhưng theo thứ tự bit khác
nhau. Điều này làm cho việc trao đổi thông tin giữa hai bộ mã hóa được khả thi. Luồng
thông tin được hóan vị nhiều bao nhiêu (qua việc ghép xen) và được mã hóa bởi bộ mã
hóa thành phần thứ hai thì việc trao đổi thông tin càng trở nên không tương quan bấy
nhiêu. Đây là một trong những kỹ thuật chính cho phép cải tiến liên tục năng lực sửa
IT
lỗi bit khi tiến trình giải mã được lặp đi lặp lại.
Chúng ta xem xét vấn đề giải mã một mã nhị phân truyền qua kênh AWGN và
kênh pha-đinh. Định nghĩa, giá trị hợp lệ theo logarit (log-likelihood) của bit thông tin
nhị phân từ {+1,-1} như sau:
P(u  1)
L(u)  Log (3.56)
P(u  1)
T
Trong đó P( u  1) là xác suất của u là +1 hoặc -1. Tỷ lệ hợp lệ theo logarit
L( u ) là giá trị mềm của bit thông tin u. Các dấu của L( u ) là quyết định cứng và độ
lớn của nó, L( u ) là độ tin cậy của quyết định.
P

Nếu bit thông tin nhị phân u với các giá trị mềm L( u ) được mã hóa và sau đó
chúng ta có các bit mã hóa x với giá trị mềm L( x ). Đối với mã hệ thống ( k / n ), k bit
đầu ra x tương đương với các bit thông tin u. Chuỗi bit mã hóa  x được truyền qua
kênh AWGN hoặc kênh pha-đinh và ký hiệu nhị phân y thu về được tính như sau:
P( x  1 y )  P( y x  1) P( x  1) 
L( x y )  Log  Log   
P( x  1 y )  P( y x  1) P( x  1) 
E
exp(  s ( y  a ) 2 )
N0 P( x  1)
 Log  Log (3.57)
exp( 
Es
( y  a)2 ) P( x  1)
N0
E
 4a s  y  L ( x )
N0

76

Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh

Ở đây, a biểu thị biên độ pha-đinh cho kênh pha-đinh và với kênh AWGN
Es
a  1. Lc  4a là độ tin cậy của kênh, công thức (3.57) có thể viết thành:
N0
L( x y)  Lc  y  L( x) (3.58)
Chúng ta biết rằng, hai thuật toán MAP và SOVA có thể được sử dụng trong
bộ giải mã SISO và khi thuật toán này được áp dụng, cấu trúc chung của bộ giải
mã SISO được minh họa như hình 3.29.

L(u) EEEa
Bộ giải mã
Lc.y SISO 
L(u)

Hình 3.29: Bộ giải mã SISO cho mã thành phần
Các đầu vào của bộ giải mã SISO là giá trị trước (a priori) L( u ) cho tất cả các
bit thông tin u và các giá trị kênh Lc .y cho tất cả bit mã hóa x .
IT
Đầu ra của bộ giải mã SISO là các giá trị đầu ra mềm L( uˆ ) trên tất cả các bit
thông tin và các giá trị bên ngoài (extrinsic) cho tất cả các bit thông tin Le (u) có chứa
thông tin đầu ra mềm từ tất cả các bit mã hóa khác trong chuỗi mã và độc lập trên các
giá trị L( u ) và Lc .y của bit hiện tại.
L(u) đồng thời là tỷ lệ hợp lệ theo logarit sau (a posteriori) của các bit thông
T
tin được truyền đi và được xác định:
P(u  1 y)
L(u)  L(u y)  Log (3.59)
P(u  1 y)
P

Đầu ra mềm cho bit thông tin u là:
L(u)  Lc . y  L(u)  Le (u) (3.60)
Do vậy, đầu ra mềm của bộ giải mã SISO có ba ước tính độc lập cho tỷ lệ hợp
lệ theo logarit của các bit thông tin: giá trị kênh Lc .y , giá trị trước L( u ) và các giá trị
bên ngoài Le (u) thu được bởi bộ ước tính độc lập thứ ba (bộ giải mã SISO thứ hai
trong hình 3.28) sử dụng giới hạn mã.
Căn cứ vào công thức (3.60) giải mã lặp của mã Turbo trong hình 3.28 bây giờ
có thể được mô tả như sau:
Giả sử các bit thông tin được phân bố đều nhau. Tại lần lặp đầu tiên, không có
thông tin trước, L( u ) được khởi tạo bằng 0. Các thông tin bên ngoài của các mã thành
phần đầu tiên trên bit thông tin u.
Le (u)  L1 (u)  Lc . y
1
(3.61)

77

Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh

Le (uˆ ) là ước tính độc lập trên u và bây giờ trở thành giá trị trước cho bộ giải
1

mã thứ hai sau khi ghép xen. Các thông tin bên ngoài từ mã thành phần thứ hai có thể
thu được là:
Le (u)  L2 (u)  ( Le (u)  Lc . y)
2 1
(3.62)
Từ đầu ra mềm của DEC2, các thông tin bên ngoài mới được đưa trở lại đầu
vào của DEC1 và sẽ được sử dụng như là giá trị trước trong giải mã của mã thành
phần đầu tiên trong các bước lặp lại tiếp theo và cứ thế như vậy.
Lưu ý rằng, các giá trị hợp lệ theo logarit là độc lập cho lần lặp đầu tiên nhưng
sau đó sẽ sử dụng cùng một thông tin gián tiếp và trở thành tương quan nhiều hơn và
nhiều hơn nữa trong các lần lặp lại tiếp theo. Cuối cùng, sự cải thiện qua sự lặp đi lặp
lại sẽ bão hòa và hai thông tin bên ngoài từ hai mã hóa thành phần sẽ được kết hợp với
nhau cùng với các giá trị nhận được kênh thành:
L(u)  Lc . y  Le (u)  Le (u)
1 2
(3.63)
Cuối cùng, L( uˆ ) sẽ được so sánh với ngưỡng 0 để quyết định các bit thông tin
được phát đi ban đầu.
IT
Tính năng chính của thủ tục giải mã lặp trong hình 3.28 là do có bộ ghép xen
giữa DEC1 và DEC2, các bit thông tin bên ngoài Le 2 (u) ở đầu ra của DEC2 và quan
sát từ kênh Lc .y có tương quan yếu và nếu lỗi xảy ra tại đầu ra của bộ giải mã đầu tiên
do nhiễu đầu vào, thì nó có thể được khắc phục bởi bộ giải mã thứ hai. Như một hệ
quả Le 2 (u) và Lc .y có thể được sử dụng phối hợp để giải mã bit thông tin u.
T
Mục tiêu của tiến trình lặp là loại bỏ những bit lỗi. Nói chung, hiệu năng của
mã Turbo cũng có thể được cải thiện bằng cách tăng số lần lặp lại bộ giải mã. Tuy
nhiên, dựa trên các điều kiện kênh và kích cỡ của khung đầu vào, sẽ có một ngưỡng
bão hòa mà ở đó việc giải mã lặp thêm không có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu năng.
P

Do đó, xác định số lần lặp lại là cần thiết cho kết quả tối ưu và luôn được xem như là
một vấn đề khó khăn.

3.5. Các mã nâng cao
Trong phần này, chúng ta sẽ tập trung giới thiệu về mã kiểm tra chẵn lẻ mật độ
thấp – LDPC (Low Density Parity Check Codes).

Giống như tên gọi của nó, mã LDPC là mã khối với ma trận kiểm tra chẵn lẻ
chỉ chứa một lượng rất nhỏ các giá trị “1”.

Ngoài yêu cầu về ma trận H có mật độ “1” thấp, mã LDPC không khác nhiều so
với các mã khối khác. Thậm chí các mã khối hiện tại hoàn toàn có thể sử dụng thuật
toán giải mã của LDPC nếu ma trận kiểm tra của chúng có mật độ thấp. Tuy nhiên,
việc tìm kiếm một ma trận kiểm tra mật độ thấp cho các mã khối đã tồn tại là không

78

có thể điểm qua tên một số phương pháp như sau: 1. Cũng chính ông là người đầu tiên chứng minh lợi ích khi sử dụng ma trận nhị phân thưa.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh thực tế. w r  4 . Các mã khối khác có thể được giải mã bằng thuật toán ML nên nó thường ngắn và các phép toán đại số để thực hiện cũng ít phức tạp. 3. Như vậy mỗi cột của ma trận H sẽ có duy nhất một giá trị 1 trong 1 khối. Ví dụ 3. Nhóm đầu tiên của hàng chứa w r giá trị 1 liên tiếp từ trái sang phải. Đó là một loại mã được đặc trưng bởi một ma trận rất nhiều số 0 và rất ít số 1. Sự khác biệt lớn nhất giữa mã LDPC với các mã khối bình thường khác là các giải mã chúng. Các hàng của ma trận kiểm tra Gallager được chia làm w c khối với M / w c hàng trong mỗi IT khối.1. Ma trận kiểm tra chẵn lẻ của LDPC gọi là (w c . Các phương pháp của ông đưa ra rất nhiều. T 1 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 1 0 0 0 0   0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 1 1 0 P 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0   0 1 0 0 0 0 1 1 0 0 0 1 0 0 0 1 1 0 0 0 1 0 1 0 H   1 0 0 1 0 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0   0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 1         Một kiểu xây dựng mã LDPC là phương pháp được giới thiệu bởi MacKay và Neal nhằm cải thiện hơn nữa hiệu quả khi xây dựng mã LDPC. thay vào đó.5. mã LDPC được thiết kế ngay từ đầu để có ma trận kiểm tra chẵn lẻ mật độ thấp rồi sau đó xác định ma trận sinh.9: Từ mã độ dài 12 với ma trận H có w c  3. Mã LDPC nguyên bản được giới thiệu bởi Gallager có cấu trúc rất đơn giản. Khởi tạo ma trận H toàn 0 sau đó cho giá trị 1 trượt ngẫu nhiên trên các cột 79 . Các khối ma trận khác là hoán vị ngẫu nhiên của khối đầu tiên. Kiến trúc mã LDPC Việc xây dựng mã LDPC liên quan tới việc gán một số lượng nhỏ trong ma trận toàn 0 thành “1” để các hàng và cột có được độ phân bố cần thiết. w r )  regular nếu mỗi code bit được chứa trong một số cố định w c công thức chẵn lẻ và mỗi công thức chẵn lẻ sẽ chứa một số cố định w r code bit. Hàng thứ i bao gồm tất cả các giá trị 1 từ cột thứ (i  1)w r  1 đến iwr .

các hàng chưa điền đủ là hàng thứ 2. Khởi tạo ma trận H nhưng phương pháp 5 nhưng H có dạng H   H1 . H 2  trong đó H2 phải là ma trận khả nghịch. 4. Trước khi tìm hiểu về cách biểu diễn của mã LDPC thì chúng ta sẽ tìm hiểu qua về đồ hình Tanner.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh 2.10: Từ mã có độ dài 12 (3. 6. 9 và 3 hàng 2. Khởi tạo ngẫu nhiên ma trận H có trọng lượng cột bằng w c 3. 4) có ma trận kiểm tra chẵn lẻ MacKay như sau: IT 1 0 0 0 0 1 0 1 0 1 0 0 1 0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0   0 1 0 0 1 0 1 0 1 0 0 0   0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 1 H  0 1 T 0 1 0 0 0 1 1 0 0 0   0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 1 0 0 1 0 0 1 0 0 1 0 0   0 1 0 0 0 1 0 1 0 1 0 0 P 0 1   0 1 1 0 0 0 0 1 0 0 Khi thêm cột thứ 11. Nhưng xét về tính cấu trúc thì phương pháp này chưa được hoàn hảo. mã LDPC được biểu diễn qua ma trận chẵn lẻ H. 4. một trong những cách được coi là hiệu quả nhất để biểu diễn mã LDPC đó chính là qua đồ hình Tanner.11: Cho ma trận chẵn lẻ H như sau: 80 . Khởi tạo ma trận H ngẫu nhiên có trọng số cột là w c và trọng lượng hàng xấp xỉ hoặc bằng w c 4. Tuy nhiên. 5.2. 5. bên trái gọi là nút bit còn bên phải gọi là nút kiểm tra. Thật vậy. 3. ta đi xét ví dụ sau: Ví dụ 3. Đối với mã khối tuyến tính thì đồ hình tanner tỏ ra rất hiệu quả. Ví dụ 3. Vì mục đích muốn đạt được là có thể tạo ra một bộ mã hóa tự động tức là có thể lập trình được. Phương pháp của Mackay đưa ra có thể tránh được chu kỳ Tanner ngắn. hiện nay. Đồ hình Tanner Lúc đầu. Khởi tạo ma trận H như phương pháp 4 nhưng chiều dài chu kỳ Tanner phải lớn hơn 4 6. Đây là một đồ thị hai phía. Khởi tạo ma trận H như trên nhưng trong H không có 2 cột nào trùng nhau các vị trí của số 1. đồng thời độ phức tạp thấp. tức là tồn tại ma trận nghịch đảo. Do phương pháp này thiếu tính cấu trúc do đó khó mà có thế đảm bảo độ phức tạp của thuật toán như mong muốn. 6 được chọn.5.

Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh 1 1 0 1 0 0 0 1 1 0 1 0 H   1 0 0 0 1 1   0 0 1 1 0 1 Khi đó. j )  1 . z1  c1  c2  c4 z2  c2  c3  c5 z3  c1  c5  c6 z4  c3  c4  c6 81 . zi ở đây là tổng nhưng mà là tổng mô đun 2 của tất cả các phần tử c j khi H (i. Lưu ý rằng. P + Nút kiểm tra zi nối với nút bít c j khi và chỉ khi H  i. j   1 Thực chất của việc biểu diễn này là biểu diễn hệ phương trình được suy ra từ ma trận kiểm tra H. đồ hình sẽ biểu diễn như sau. Ví dụ 3.30: Đồ hình Tanner với ma trận H T Trong đồ hình Tanner trên chúng ta có thể thấy rằng: + Các nút bít và các nút kiểm tra được bố trí ở 2 bên đối xứng nhau. IT Hình 3.12: Ta có hệ phương trình sau. các nút kiểm tra zi tương ứng với các hàng còn các nút bit c j tương ứng với các cột của ma trận kiểm tra H. Trong đó.

3. cn  T Ở đây chúng ta sẽ đi vào chi tiết quá trình này bằng ví dụ sau: Ví dụ 3.11.5. chúng ta cũng đưa ra một khái niệm đó là chu kỳ Tanner nhằm phục vụ để đánh giá chất lượng xây dựng mã LDPC tại các phần tiếp theo. Theo đại số tuyến tính.5. hàng 1 và hàng 2 đã có các giá trị “1” tạo thành đường chéo..1. hoán vị hàng 3 và hàng 5. phép toán trên các phần tử hàng không làm thay đổi cấu trúc của mã. chúng ta có một trong những chu kỳ Tanner đó chính là c6  z4  c4  z1  c1  z3  c6 . Với ma trận H trên.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Tại đây. I nk  Trong đó A là ma trận nhị phân (n  k)  k và I nk là ma trận đơn vị. P 1 1 0 1 1 0 0 1 0 0 0 1 1 0 1 1 1 0 0 0   H  0 0 0 1 0 0 0 1 1 1   1 1 0 0 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 1 0 1  Trước hết ta đưa ma trận H về dạng ma trận bậc thang hàng (row-echelon) bằng phép toán trên các phần tử hàng trong trường nhị phân GF(2). Giả sử như trong ví dụ 3. Ma trận sinh được xác định: IT G   I k . uk   PT \ I k  c  c1 c2 ..3.. 82 . Mã hóa 3. Chiều dài của chu kỳ này là 6 tức là số bước để khép kín một vòng của chu kỳ Tanner. kết quả ta được ma trận dạng row-echelon. Chu kỳ Tanner là một đường khép kín liên kết từ một nút bất kỳ đi một vòng rồi lại quay lại chính nó.. Mã hóa sử dụng ma trận sinh G Ở phần trước chúng ta đã nói đến việc tìm ma trận sinh từ ma trận kiểm tra chẵn lẻ bằng phép khử Gauss-Jordan theo dạng: H   A. 3. Cuối cùng thay thế hàng 5 bằng tổng mô đun 2 của hàng 5 và hàng 4. AT  Quá trình mã hóa đến đây chỉ đơn giản là thực hiện phép nhân giữa ma trận hàng đơn biểu thị chuỗi tin đầu vào với ma trận sinh tìm được: c  uG  u1 u2 .13: Chúng ta sẽ mã hóa từ mã có độ dài 10 với tỉ lệ mã LDPC ½. ta thay thế hàng thứ 4 bằng tổng mô đun 2 của hàng 1 và hàng 4.

có thể có một cách dễ dàng hơn để áp dụng  cho ma trận H để có ma trận kiểm tra chẵn lẻ: 83 . hàng 4 thay bằng tổng mô đun của hàng 4 và 5. Kết quả ta có ma trận dạng thu gọn: 1 0 IT 0 0 0 0 1 1 1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0   H rr  0 0 1 0 0 1 0 1 0 1   0 0 0 1 0 0 0 1 1 1 0 0 0 0 1 1 1 0 0 1  Cuối cùng chúng ta sẽ hoán vị các cột để có một ma trận kiểm tra chẵn lẻ dạng T chuẩn (m cột cuối của H std sẽ là m cột của ma trận H rr có chứa các giá trị “1” đầu tiên của các hàng) 0 1 1 1 0 1 0 0 0 0 P 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0   H std  1 0 1 0 1 0 0 1 0 0   0 0 1 1 1 0 0 0 1 0 1 1 0 0 1 0 0 0 0 1  Ở bước cuối cùng phép hoán vị cột được sử dụng.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh 1 1 0 1 1 0 0 1 0 0 0 1 1 0 1 1 1 0 0 0   H r  0 0 1 0 0 1 0 1 0 1   0 0 0 1 1 1 1 1 1 0 0 0 0 0 1 1 1 0 0 1  Bước tiếp theo ta đưa ma trận về dạng bậc thang thu gọn (reduced row-echelon. mục đích để tạo ma trận đơn vị) bằng cách thực hiện phương pháp khử để khử các phần tử phía trên đường chéo. Thứ tự thực hiện như sau: khử phía trên đường chéo cột 2 bằng cách thay thế hàng 1 bằng tổng mô đun 2 của hàng 1 và hàng 2. trong trường hợp này đó là đánh dấu theo thứ tự:   6 7 8 9 10 1 2 3 4 5 Áp dụng cho thứ tự cột trước khi phép hoán vị được thực hiện để tạo ra H std Mặc dù vậy. Một giải pháp được đưa ra để theo dõi sự hoán vị được sử dụng để tạo ra H std . hàng 5 và hàng 3. tương tự cho đường chéo cột 3. thay thế hàng 2 bằng tổng mô đun 2 của hàng 2 và hàng 3. tức là bất kỳ cột nào có số “1” là giá trị “1” đầu tiên của hàng thì các giá trị còn lại đều bằng “0”. nếu kênh truyền là kênh không nhớ thì thứ tự của bit từ mã cũng không phải là quan trọng. với cột 4 thay thế hàng 1 bằng tổng mô đun 2 của hàng 1 và hàng 4. Cuối cùng với cột 5 ta thay thế hàng 1 bằng tổng mô đun 2 của hàng 1 . hàng 2 thay bằng tổng mô đun 2 của hàng 2 và hàng 5. do đó từ mã của H std cũng sẽ là phiên bản hoán bị của từ mã do H tạo ra.

IT Điều này sẽ làm giảm số hàng của ma trận sinh G từ đó làm giảm tốc độ mã. Đối với các mã có độ dài từ mã lớn. nghĩa là T có các giá trị 1 trên đường chéo từ trái qua phải. Ý tưởng của phương pháp này là sử dụng chủ ý các hoán vị hàng và cột sao cho vẫn giữ được đặc điểm thưa của ma trận H. Tuy nhiên với những ma trận có tính ngẫu nhiên ta có thể sử dụng phương pháp mã hóa trực tiếp trên ma trận H thông qua biến đổi H về dạng ma trận tam giác dưới. Tuy nhiên vấn đề khó khăn ở phương pháp này là ma trận G không bảo đảm được tính thưa như ma trận H.64) C D E  Với T là ma trận tam giác dưới. hàng ngàn đến hàng trăm ngàn bít thì bộ mã hóa sẽ trở nên cực kỳ phức tạp. Phương pháp này được trình bày ở phần sau đây. Mã hóa sử dụng ma trận chẵn lẻ H Khác với phương pháp trên là tìm ma trận G từ ma trận H cho trước sau đó thực hiện mã hóa với G.5. Để T giảm bớt tính phức tạp trong mã hóa ta có thể sử dụng các ma trận có dạng cấu trúc. P 3. Một mã LDPC cũng có thể được mã hóa bằng việc sử dụng trực tiếp ma trận H nhờ biến đổi về dạng tam giác dưới. C có kích thước là g × 84 .2. A B T  Ht    (3. Từ đó ta có ma trận sinh G được tạo ra như sau: 1 0 0 0 0 0 1 1 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 1   G  0 0 1 0 0 1 1 1 1 0   0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 1 1 1  Trong trường hợp sau khi thực hiện các bước của phép khử Gauss-Jordan mà cho ta một ma trận bậc thang hàng có một hàng toàn 0 thì ta được phép bỏ hàng đó. Trước hết chỉ hoán vị hàng và cột để đưa ma trận về dạng gần như tam giác dưới. B là ma trận kích thước (m-g) × g và A là ma trận kích thước (m-g) × k.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Với các đặc điểm giống như H nhưng có cùng một thứ tự bit từ mã như H std . các phần tử ở trên đường chéo bằng 0.3. Phương trình mã hóa c = uG được thực hiện ở bộ mã 2 hóa có độ phức tạp gần chính xác bằng n phép tính. kích thước (m-g) × (m-g).

phép khử Gaus – Jordan được ứng dụng một lần để  I m g 0 loại bỏ E tương đương với việc nhân ma trận  1  với ma trận H t   ET Ig  P ~  I m g 0 A B T H  H ~ ~    ET 1 I g  t C D 0    trong đó ~ C   ET 1 A  C và ~ D   ET 1B  D Trong ví dụ ta xét 1 0 0  T 1  1 1 0    0 0 1  85 . n là độ dài khối của mã. 1 0  H t  0 1 0 1 IT 0 0 1 1 1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 1 1 1 0 0 1 0 0 0  1   1 1 0 0 0 0 1 0 1 1 0 0 1 0 0 1 0 1 0 1  T Quá trình định dạng trên. chọn gap bằng 2.14: Thực hiện mã hóa bản tin u  1 1 0 0 1 với chiều dài từ mã bằng 10. với H cho trước như ở ví dụ trên: 1 1 0 1 1 0 0 1 0 0 0 1 1 0 1 1 1 0 0 0   H  0 0 0 0 1 0 0 1 1 1   1 1 0 0 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 1 0 1  Để đưa về dạng tam giác dưới ta hoán vị các hàng 2 và hàng 3.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh k và D có kích thước là g × g. E có thước thước là g × (m-g). nói một cách gần đúng thì g càng nhỏ độ phức tạp của mã hóa càng thấp. Để minh họa phương pháp này ta xét ví dụ sau: Ví dụ 3. cột 6 và cột 10. m là số bit kiểm tra m = n – k và g gọi là gap. tỷ lệ 1/2. Trong đó k là chiều dài bản tin.

... p1g  là g bit kiểm tra chẵn lẻ đầu tiên và p2   p21 . Khi tìm được p1 ta tính p2 theo biểu thức (3. c2 . p12 . từ mã c  c1 . các bit kiểm tra p1 chỉ còn phụ thuộc vào các ~ bit thông tin có thể tính độc lập.. Nếu D là ma trận khả đảo ta tính được p1 theo công thức: ~ ~ p1  D 1 C u ~ ~ Nếu D không phải là ma trận khả đảo thì ta hoán vị các hàng của H đến khi có thể.66) Vì E đã được khử thành toàn 0. nên ta có: Au  Bp1  Tp2  0 (3.. uk  là k bit thông tin.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh và 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0  I m g 0     ET 1  0 0 I g   0 1 0   1 1 1 1 0 1 0 1 0 1  Ta nhận được: ~ ~ Khi thực hiện phép khử Gaus – Jordan để xóa E thì chỉ có C . p1....p2  với u  u1 .. Từ mã c  u. cn  được chia thành các phần như c  u. p2m g  là các bit kiểm tra còn lại. D bị ảnh hưởng còn các phần khác của ma trận chẵn lẻ vẫn giữ nguyên đặc tính thưa của nó..65) P và ~ ~ C u  D p1  0 p2  0 (3. p1... IT ~ Cuối cùng để mã hóa bản tin ta sử dụng ma trận H ...66): p2  T 1 ( Au  Bp1 ) 86 . p1   p11 .. p22 . p2  phải thỏa mãn phương trình kiểm tra T ~ chẵn lẻ c H T  0 .. u2 .

c10 ] .  Nm là tập các chỉ số của các nút bít nối tới nút kiểm tra zm trên đồ hình Tanner hay là tập các chỉ số n với H(m. Giải mã LDPC sử dụng thuật toán tổng tích là việc tìm ra từ mã c có chiều dài n trong đó mỗi bít mã cn phải cực đại hóa xác suất của cn với điều kiện biểu thức kiểm tra chẵn lẻ tương ứng với cn phải được thỏa mãn: P(cn \{zm=0.  Mn/m là tập hợp Mn trừ đi phần tử có giá trị bằng m. P .Product Algorithm).Thuật toán lan truyền niềm tin . p2 ] .p1.BPA (Belief Propagation Algorithm). c7  và p2  [c8 . . n) =1 trong ma trận H.. c9 . n) = 1 trong ma trận H. c  [u. c10 ] được tính như sau: 1  1  ~ ~ 1 0  0 1 1 0 0    1  p1  D 1 C u T    1 0 0 1 0   0    0  1 1      0 1  p 2 được tính như sau: p21  u1  u2  u4  u5  1  1  0  1  1 IT p22  u4  p11  p21  0  1  1  0 p23  u2  u3  u5  p21  1  0  1  0  0 Từ mã thu được là c  1 1 0 0 1 1 0 1 0 0 3. Chúng ta nhắc lại một số ký hiệu sẽ sử dụng trong giải thuật giải mã:  cn là ký hiệu của nút bít thứ n và zm là nút kiểm tra thứ m trên đồ hình Tanner  Mn là tập các chỉ số của các nút kiểm tra nối tới nút bít cn trên đồ hình Tanner hay nó là tập các chỉ số m với H(m.SPA (Sum .Thuật toán chuyển bản tin . Giải mã T Thuật toán giải mã LDPC sử dụng phương pháp lặp để tính toán các biến trên đồ thị và nó có nhiều tên gọi khác nhau như: .c10  . Các bit kiểm tra p1  c6 .4.MPA (Message Passing Algorithm). Trở lại ví dụ trên ta có từ mã với độ dài 10: c  c1 .Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Với A. B và T là ma trận rất thưa do đó độ phức tạp của phương trình này rất thấp.. c9 .5.tích . ở đây p1  c6 . c7  và p2  [c8 .Thuật toán tổng . khi T là ma trận tam giác trên nên p2 có thể được tính bằng phép thay thế ngược lại. c2 .. m  Mn}) 87 .  Nm/n là tập hợp Nm sau khi loại đi phần tử có giá trị n..

. Hình 3. Trên hình vẽ ta thấy thông tin được truyền tới nút z3 là tất cả các thông tin có tại nút c1 từ kênh truyền và từ các nút liên quan tới nó. chúng ta ký hiệu xác suất tiên nghiệm APP của bit ci là: Pr(ci=1\y) hoặc tỷ lệ ước lượng Likelihood Ratio (LR): IT Pr(c i  0 \ y) l(ci)= Pr(c i  1 \ y) Trong các tính toán người ta thường sử dụng tỷ lệ ước lượng theo hàm log (Log . Như vậy thông tin ngoài m↑ij được tính cho từng cặp nút ci và zj tại mỗi nửa lần lặp. zm] (nút kiểm tra) là các bộ xử lý cùng một loại P khác..32 đối với tin m↓15 từ nút z1 tới nút c5. thuật toán giải mã LDPC cần phải có đầu vào là xác suất tiên nghiệm (A Priori Probability .31 mô tả tin m↑13 được truyền từ nút c1 tới nút z3 (dấu mũi tên chỉ hướng của tin). Nó là xác suất mà nút bít mã thứ n (cn) bằng x (x {0.Trong nửa lần lặp còn lại. c2. yn]. Xác suất thứ nhất ký hiệu là qmn(x). cn] (nút bít) là các bộ xử lý cùng một loại và các nút z = [z1.….. Thông tin được truyền đi chính là xác suất q13.LLR): Pr(ci  0 \ y) L(ci)=log Pr(ci  1 \ y) T với hàm log được lấy theo cơ số tự nhiên. Trong đó c là vector gồm tất cả các nút bít nối tới zm trừ nút bít thứ n là cn: rmn(x)=P(zm=0\c) Tương tự như thuật toán giải mã tối ưu theo từng ký‎‎ hiệu (symbol .…. cn] bằng 1 khi nhận được chuỗi thu y = [y1. Nguyên tắc tính toán được mô tả trên hình 3.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Giải thuật giải mã tổng tích gồm việc tính hai xác suất có điều kiện. Để không mất tính tổng quát. 1}) với điều kiện các nút kiểm tra zm’ được thỏa mãn bằng 0 với mọi m’ Mn/m: qmn(x)=P(cn=x \ {zm’ = 0. y2. l(ci) hoặc L(ci) trong đó các nút c = [c1.. m’  Mn/m}) Xác suất thứ hai ký hiệu là rmn(x) là xác suất để nút kiểm tra zm thỏa mãn bằng 0 ở điều kiện với mọi tổ hợp của vector nhị phân c. vì vậy nó được gọi là thông tin ngoài (extrinsic information).Likelihood Ratio . từng nút z xử lý các tin đầu vào và gửi kết quả tới các nút c liên quan.by - symbol) dùng cho các bộ mã lưới. Đầu tiên thì các xác suất qmn được khởi tạo bằng xác suất tiên nghiệm APP tương ứng. 88 .…. từng nút c xử lý các tin đầu vào và gửi kết quả tới các nút liên quan (hai nút được nối với nhau thì gọi là hai nút liên quan).APP) cho từng bit trong chuỗi từ mã phát c = [c1. các nhánh là các đường truyền tin. Thuật toán MPA là thuật toán lặp dựa trên đồ thị Tanner của bộ mã dùng để tính Pr(ci=1\y). Trên hình thông tin m↓15 chính là xác suất r15. Trong một nửa lần lặp.

4. bước dọc. Các mũi tên chỉ hướng truyền tin từ nút c1 tới nút z3 IT Hình 3.. Thuật toán giải mã tổng tích trên miền xác suất SPA P Thuật toán giải mã SPA để giải mã LDPC là một thuật toán giải mã lặp. Bước khởi tạo Các xác suất qmn(x) được khởi tạo bằng xác suất fn(x).. bước ngang. Các mũi tên chỉ hướng truyền tin từ nút z1 tới nút c5. Chỉ tiêu dừng thường được   sử dụng là H c T . rmn cũng như các bước trong thuật toán giải mã lặp được trình bày kỹ ở phần tiếp theo. Sau khi đạt được số lần lặp cực đại cho trước hoặc một chỉ tiêu dừng lặp nào đó.32: Một phần của đồ hình Tanner tương ứng với ma trận H có hàng thứ nhất là [1 1 1 0 1 . bộ giải mã tính toán APP. trong đó c là từ mã thăm dò đã được giải.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Hình 3... T Việc tính toán các xác suất qmn.0].5. Với yn là symbol thứ n thu được sau khi truyền qua kênh truyền. LR hoặc LLR cho các bit ci. Nó bao gồm ba bước đó là bước khởi tạo. Đối với kênh AWGN điều chế BPSK thì xác suất tiên nghiệm này được tính như sau: 1 fn(1) =P(cn=1\yn)= 2 1  e 2 yn /  1 fn(0) =P(cn=0\yn)= 2 1  e 2 yn /  89 . 3. fn(x) = P(cn=x\yn) chính là xác suất tiên nghiệm APP của nút bít thứ n. Điều kiện để thoát khỏi vòng   lặp là tạo ra được từ mã c thỏa mãn H c T hoặc đạt được số vòng lặp giới hạn cho trước.1.31: Một phần của đồ hình Tanner tương ứng với ma trận H có cột thứ nhất là [1 1 1 0 0 . Trong đó.0]T.

Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Như vậy fn(1)+ fn(0) = 1 Đối với kênh AWGN và điều chế QPSK thì: 1 2 1 2 1  [( yn( I )  ) ( yn( Q )  ) ] / 2 2 f n( 00 )  e 2 2  2 1 2 1 2 1  [( yn( I )  ) ( yn( Q )  ) ] / 2 2 f ( 01 )  e 2 2  2 n 1 2 1 2 1  [( yn( I )  ) ( yn( Q )  ) ] / 2 2 f n( 11 )  e 2 2  2 1 2 1 2 1  [( yn( I )  ) ( yn( Q )  ) ] / 2 2 f ( 10 )  e 2 2  2 n Trong đó  2 =1 là phương sai của tạp âm Gauss. Bước ngang Bước ngang của giải thuật này sẽ đi xác định giá trị các xác suất rmn(x): rmn (x)   P(z c:cn  x m  0 \ c)P(c \ c n  x) Trong đó c là vector gồm tất cả các nút bít nối tới zm trừ nút bít thứ n là cn. yn(I) và yn(Q) lần lượt là thành phần cùng pha và vuông pha của symbol thu được. Như vậy. độ dài của vector bằng trọng lượng hàng trừ đi 1 tức là wr-1. Ví dụ nếu ta tính rmn(1) tức là x = 1 khi đó cn = 1 thì chỉ có các tổ hợp nào mà có số lượng bít 1 là một số lẻ thì mới làm thỏa mãn zm = 0 vì zm là tổng modun 2 của các nút bít nối tới zm. Sự hợp lệ của các bít thu được sẽ được đặt trong vector f: f1( 0 ) f 2( 0 )  f n(01) f n( 0 )  f=  (1)   f1 IT f 2(1)  f n(1)1 f n(1)  Các xác suất qmn(x) được đặt trong một ma trận Q có giá trị khởi tạo từ f như sau: f1( 0 ) f 2( 0 ) f 3( 0 )  f n(01) f n( 0 )   (1)   f1 f 2(1) f 3(1)  f n(1)1 f n(1)          T Q          f1( 0 ) f 2( 0 ) f 3( 0 )  f n(01) f n( 0 )   (1)   f1 f 2(1) f 3(1)  f n(1)1 f n(1)  P Nếu ma trận kiểm tra chẵn lẻ H có kích thước m×n thì ma trận Q có kích thước 2m×n. Công thức trên có thể triển khai thành: 90 . Nhưng không phải với cn = x cho trước thì tất cả các tổ hợp đó đều làm thỏa mãn zm = 0 mà chỉ có một số tổ hợp c thỏa mãn mà thôi. Do đó ta có 2 w r 1 tổ hợp vector c có thể có.

m'  M n / m} \ c n  x) = P({z m  0. Áp dụng công thức Bayes ta có: qmn=P(cn=x\{zm’ =0.m'  M n / m}) T qmn(x)=  mn f n( x ) r m 'n m 'M n / m (x) Trong đó  mn được tính dựa vào biểu thức qmn(0)+qmn(1) = 1 P 1 Suy ra  mn = f x (x) n r m 'M n \ m m 'n (x) Các xác suất qmn(x) được đặt trong ma trận Q như sau:  q11 (0) q12 (0)   q1( n 1) (0) q1n (0)   q (1) q (1)   q1( n 1) (1) q1n (1)   11 12          Q=           q m1 (0) q m 2 (0)   q m ( n 1) (0) q mn (0)    q m1 (1) q m 2 (1)   q m ( n 1) (1) q mn (1)  Trong đó mỗi phần tử trong ma trận kiểm tra chẵn lẻ H ứng với một vector cột 1×2 gồm các xác suất qmn(0) và qmn(1) (hoặc vector cột 1×q đối với mã LDPC xây dựng trên GF(q)). Bước dọc IT Bước dọc của thuật toán giải mã để xác định giá trị các xác suất qmn(x).m’ Mn/m}) P(cn  x)P({z m '  0.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh rmn (x)   P(z c:cn  x m  0 \ c)  n 'N m \n q mn ' (c n ' ) Trong đó P(zm=0/c) bằng 1 với những tổ hợp c làm thỏa mãn zm = 0 còn bằng 0 trong trường hợp ngược lại. Các xác suất rmn(x) được đặt trong một ma trận R:  r11 (0) r12 (0)   r1( n 1) (0) r1n (0)   r (1) r (1)   r1( n 1) (1) r1n (1)   11 12          R=            rm1 (0) rm 2 (0)   rm ( n 1) (0) rmn (0)    rm1 (1) rm 2 (1)   rm ( n 1) (1) rmn (1)  Như vậy mỗi phần tử trong ma trận kiểm tra chẵn lẻ H tương ứng với 1 vector cột 1×2 gồm các xác suất rmn(0) và rmn(1) (hoặc vector cột 1×q đối với mã LDPC xây dựng trên GF(q)). 91 .

Tương tự tính hiệu suất của ARQ. Vẽ sơ đồ mã hóa? b. Các xác suất giả hậu nghiệm được đặt trong ma trận Q’ như sau: q1 (0) q 2 (0) q 3 (0)  q n 1 (0) q n (0) Q'     q1 (1) q 2 (1) q 3 (1)  q n 1 (1) q n (1)  Từ các xác suất giả hậu nghiệm này chúng ta xác định được giá trị từ mã theo công thức:  c n =arg max q n ( x ) x  Sau đó thuật toán giải mã sẽ kiểm tra điều kiện H c T =0 và số lượng vòng lặp. Câu hỏi và bài tập chương 3 Trình bày nguyên tắc hoạt động của các kỹ thuật ARQ dừng và chờ (Stop and T 1. 1). Cho mã tích chập (2. vận tốc truyền sóng trên cáp đồng là 2. 1. tốc độ truyền thông tin là 10 Mbps và khung có kích thước 500 bits? 3. 1. Nếu đã đạt tới số lần lặp tối đa thì giải thuật được coi là không thành công - và sẽ dừng. Tính hiệu suất của phương pháp phát lại theo cơ chế ARQ dừng và chờ cho P tuyến thông tin vệ tinh. Hãy thực hiện việc giải mã dùng giải thuật Viterbi trong các trường hợp sau: Y = 1110001011. nhưng sử dụng kết nối trong mạng LAN với khoảng cách giữa hai trạm là 100 m. 1. Hãy xác định dữ liệu mã hóa? d. ARQ lựa chọn việc lặp lại (Selective repeat ARQ)? 2. Giả sử dữ liệu thu được là Y. Giả thiết khoảng cách từ vệ tinh tới mặt đất là 36000 km.108 m / s . Nếu không: . vận tốc truyền sóng trong không khí là 3. 1) a. Giả sử chuỗi dữ liệu vào 1010. IT Nếu chưa đạt tới số lần lặp tối đa thì quay trở lại bước ngang để bắt đầu một vòng lặp mới. 2) với các đa thức sinh: 92 .108 m / s . tốc độ thông tin là 56 Kbit/s và khung có kích thước 4000 bits. Vẽ sơ đồ lưới mã và giản đồ trạng thái? c. Y = 1110111001? 4. 2) với các đa thức sinh: g(1) = (1. 0. Wait ARQ). g(2) = (1. Cho mã tích chập (3.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh Tiếp theo chúng ta đi xác định các xác suất giả hậu nghiệm qn(x) bởi công thức sau: qn(x)=  n f n( x ) r mM n mn (x) Trong đó  n là hệ số được xác định dựa theo biểu thức qn(0)+qn(1)=1. Y = 1110101011.   Nếu H c T =0 thì c là một từ mã hợp lệ và giải thuật kết thúc thành công. ARQ quay ngược N từ mã (Go back N ARQ).

Vẽ sơ đồ lưới mã và giản đồ trạng thái? c.1. Giả sử chuỗi dữ liệu vào 00110. Chứng minh máy thu sửa được lỗi đơn? IT T P 93 . Vẽ sơ đồ khối bộ mã hóa và giải thích? b.Bài giảng Truyền dẫn số Chương III: Mã hóa kênh g(1) = (1. g(2) = (1. Hãy xác định dữ liệu mã hóa? 5.1). g(3) = (1.0) a.1). Xây dựng sơ đồ khối giải mã Syndrome và giải thích. Giả sử lỗi trên kênh truyền và máy thu được từ mã Y = [0 1 1 1 0 1 0]. Vẽ sơ đồ mã hóa? b.1.0. Tìm từ mã với chuỗi bit tin tức vào M = [0 1 1 1]? c. 4) với: c1  m1  m2  m3 c2  m2  m3  m4 c3  m1  m2  m4 a. Cho mã Hamming (7.

Phân cấ p ghép kênh số đã đươ ̣c phát triể n trong ma ̣ng điê ̣n thoa ̣i . ̀ h ma ̣ng mề m 3. Ghép kênh phân chia bước sóng : bàn luận về ghép kênh phân chia bước só ng. Ở góc độ mô hình tham chiếu OSI . Hình 4. Khái niệm về ghép kênh Ghép kênh là kỹ thuật liên quan đến việc chia sẻ các tài nguyên có chi phí cao của mạng qua một số tuyến truyền dẫn thông tin. Trong phầ n này chúng ta xem xét các kỹ thuật ghép kênh được sử dụng để chia sẻ các tuyến truyền dẫn kết nối mô ̣t nhóm người sử du ̣ng . Chúng ta giới thiệu về phân cấp ghép kênh số. T 4. 4. những hê ̣ thố ng nà o cung cấ p lớp vâ ̣t lý để truyề n các bit .1a chỉ ra ví dụ trong đó ba cặp người sử dụng trao đổi thông tin qua việc sử du ̣ng ba că ̣p đường dây . SDH: là các kỹ thuật minh họa cụ thể cho kỹ thuật ghép kênh phân chia theo thời gian TDM . có đơn vị là Hz đối với các hệ thống truyền dẫn tương tự và là bit /s đố i với các hê ̣ thố ng truyề n dẫn số . cách thức tiếp cận nhanh chóng trở thành không phổ biế n và không hiê ̣u quả khi số người sử du ̣ng tăng . Tuy nhiên. Tài nguyên mạng . là kiểu điển hình trong mạng thoại thời kỳ phát triển đầu . Chương này đươ ̣c tổ chức thành các nô ̣i dung sau: 1. và bàn luâ ̣n về ứng du ̣ng của các hê ̣ thố ng SONET để cung cấ p cấ u hin dẻo và phòng vệ lỗi. Và cũng bàn luận về ảnh hưởng của WDM trong việc thiết kế mạng . Chúng ta sẽ khảo sát các phương thức tiếp cận khác nhau để ghép các luồ ng thông tin .1. đó là các đường dây đố i với mỗi că ̣p người sử du ̣ng .Bài giảng Truyền dẫn số Chương IV: Kỹ thuật ghép kênh số CHƯƠNG 4: KỸ THUẬT GHÉP KÊNH SỐ Trong chương này chúng ta sẽ xem xét cách thức những hê ̣ thố ng truyề n thông đơn lẻ đươ ̣c tổ chức thành các hê ̣ thố ng truyề n dẫn số ta ̣o lên ma ̣ng truyề n thông đường tru ̣c . Phương thức tiế p câ ̣n 94 . vì vậy chúng ta sẽ đề câ ̣p chi tiế t về cách thức ma ̣ng điê ̣n thoa ̣i cung cấ p các chức năng ma ̣ng khác nhau. Ghép kênh: Giải thić h các kỹ thuật ghép kênh được sử dụng để chia sẻ các tài nguyên truyề n dẫn . Tổng quan về kỹ thuật ghép kênh P 4. IT 2.1. đă ̣c biê ̣t là ghép kênh phân chia tầ n số và ghép kênh phân chia thời gian. và trình bày phân cấp ghép kênh số định nghĩa cấu trúc của các hệ thố ng truyề n dẫn hiê ̣n đa ̣i . Các kỹ thuật ghép kênh TDM PCM . vấ n đề quan tâm đầ u tiên đố i với chúng ta là băng thông . Những kỹ thuâ ̣t này cơ bản đươ ̣c sử du ̣ng trong các ma ̣ng điê ̣n thoa ̣i và trong các dich ̣ vu ̣ quảng bá . PDH. SONET: Giải t hích về tiêu chuẩn SONET đối với truyền dẫn quang .1. mô ̣t kỹ thuâ ̣t làm tăng dung lươ ̣ng truyề n dẫn của sơ ̣i quang gấ p hơn 100 lầ n. Viê ̣c bố trí này sẽ hoàn toàn dành riêng các tài nguyên mạng.

Tuyế n truyề n dẫn đấ u nố i hai bô ̣ ghép kênh đươ ̣c go ̣i là trung kế . tuyế n truyề n dẫn này đươ ̣c đưa trở về tra ̣ng thái sẵn sàng để phu ̣c vu ̣ các yêu cầ u tuyế n truyề n dẫn mới . tín hiệu báo hiệu cho một kết nối sẽ đươ ̣c mang trên tuyế n truyề n dẫn này . mỗi người sử du ̣ng có tín hiê ̣u với băng thông W Hz. những tiế n bô ̣ về công nghê ̣ truyề n T dẫn đã làm cho tuyế n truyề n dẫn đơn có băn g thông lớn có thể truyề n dẫn nhiề u kế t nố i.1.2b. mỗi trung kế chỉ có mô ̣t tuyế n truyề n dẫn đơn . Trong ghép kênh phân chia tần số (FDM). Tuy nhiên. Trong Hình 4. Quá trình này đưa đến một tí n hiê ̣u kế t hơ ̣p toàn phầ n mang tấ t cả các kế t nố i như chỉ ra ở Hình 4. Khi mô ̣t người sử du ̣ng ở mô ̣t đầ u cuố i này muố n trao đổ i thông tin với mô ̣t người sử du ̣ng ở mô ̣t đầ u khác . Kỹ thuật ghép kênh phân chia theo tần số FDM Giả sử tuyến truyền dẫn có băng thông (Hz) lớn hơn nhiề u so với băng thông đươ ̣c yêu cầ u bởi mô ̣t kế t nố i đơn . trong Hình 4. 95 . Ban đầ u. P 4.1: Ghép kênh IT Lưu ý: hai bô ̣ ghép kênh cầ n phải trao đổ i thông tin với nhau để thiế t lâ ̣p và giải phóng tuyến truyền dẫn . Tín hiệu ghép hợp được truyền . Bàn luận về một số cách tiếp cận khác để thông tin từ nhiều kết nối vào một tuyế n truyề n dẫn đơn sẽ đề câ ̣p đế n sau đây . Bô ̣ ghép kênh gán khoảng tần số đó cho mỗi kết nối và sử dụng điều chế để đặt tín hiệu của kết nối đó vào khoảng tầ n số thić h hơ ̣p . Viê ̣c giảm số lươ ̣ng tuyế n truyề n dẫn cầ n đư ợc thực hiện để giảm chi phí tổng của hệ thống đó. Ví dụ. mô ̣t tuyế n như vâ ̣y đươ ̣c xem là tương đương với mô ̣t số trung kế . đó là các tuyế n truyề n dẫn kế t nố i mô ̣t nhóm người sử du ̣ng. mỗi khoảng có thể cung cấ p cho tín hiê ̣u của mô ̣t kế t nố i riêng lẻ .2. và bộ tách kênh khôi phục các tín hiệu tương ứng đối với mỗi kết nối . và kênh có băng thông khả dụng lớn hơn 3W Hz.2a.1b cho thấ y cách thức bô ̣ ghép kênh cho phép chia sẻ tài nguyên này. Trên quan điể m thiế t lâ ̣p kế t nố i . băng thông này đươ ̣c chia thành mô ̣t số khoảng tầ n số . khi đó . Khi cuô ̣c go ̣i hoàn thành.Bài giảng Truyền dẫn số Chương IV: Kỹ thuật ghép kênh số hiê ̣u quả hơn là chia sẻ đô ̣ng các tài nguyên này . Các kỹ thuật ghép kênh a. bô ̣ ghép kênh sẽ gán mô ̣t tuyế n truyề n dẫn nào đó trong suố t khoảng thời gian có cuộc gọi. Hình 4.

Mỗi người sử du ̣ng đươ ̣c gán khoảng tầ n số cho mỗi hướng . Lưu ý : trong FDM thông tin của người sử du ̣ng có thể ở da ̣ng tương tự hoă ̣c da ̣ng số . Lưu ý. FDM cũng đươ ̣c sử du ̣ng trong điê ̣n thoa ̣i di đô ̣ng gồ m nhiề u khoảng tầ n số . FM và truyề n hiǹ h đươ ̣c gán tương ứng các dải tầ n số là 10 KHz. mỗi nhóm đươ ̣c xử lý như tín hiê ̣u riêng lẻ . Ví dụ về hê ̣ thố ng FDM gồ m 3 kênh đươ ̣c mô tả ở Hình 4. Phân cấ p các bô ̣ ghép kênh tương tự cũng P đã đươ ̣c đinh ̣ nghiã .Bài giảng Truyền dẫn số Chương IV: Kỹ thuật ghép kênh số IT Hình 4. với mu ̣c đích ghép kênh. điể n hình mỗi khoảng là 25 đến 30 KHz. Bô ̣ ghép kênh tương T tự đã thực hiê ̣n ghép 12 kênh thoa ̣i vào mô ̣t tuyế n truyề n dẫn . đươ ̣c dùng chung bởi những người sử du ̣ng trong cùng mô ̣t vùng điạ dư . Các ví dụ tương tự về FDM là phát thanh quảng bá . siêu nhóm (mang 60 tín hiệu thoại ) đươ ̣c ta ̣o ra qua viê ̣c ghép 5 nhóm. Các trạm trong AM . vào dải tần số từ 312 đến 552 KHz. 200 KHz và 6 MHz.3. truyề n hình quảng bá và truyề n hình cáp . Trong đó mỗi tín hiê ̣u thông đươ ̣c nhân với các tầ n số sóng mang khác nhau . Bô ̣ ghép kênh này điề u chế mỗi tin ́ h iê ̣u toa ̣i sao cho mỗi tín hiê ̣u chiế m mô ̣t khoảng băng thông 4 KHz trong dải từ 60 đến 108 KHz. Mỗi tin ́ hiê ̣u thoa ̣i chiế m mô ̣t khoảng băng thông 4 KHz. mỗi nhóm có băng thông 48 KHz. Sau đó. mỗi tra ̣m có dải tầ n số đã đươ ̣c gán .2: Ghép kênh phân chia theo tần số FDM FDM đươ ̣c đưa vào ma ̣ng điê ̣n thoa ̣i vào những năm 1930. 10 siêu nhóm có thể đươ c̣ ghép thành siêu siêu nhóm gồ m có 600 tín hiệu thoại chiếm dải tầ n số từ 564 đến 3084 KHz. Ví dụ . chẳ ng ha ̣n fc1 đố i với 96 . Trong đó . Tín hiê ̣u ghép hơ ̣p này đươ ̣c go ̣i là mô ̣t nhóm .

Các tín hiệu này sẽ được ghép kênh với nhau.1) (trong đó: N là số sóng mang): BWFDM  N . Trong khoảng thời gian thiế t lâ ̣p kế t nố i . f m (4. Ví dụ. mỗi khe cho mô ̣t người sử du ̣ ng. Sau đó đươ ̣c chuyể n qua bô ̣ lo ̣c BPF có băng thông fc+fm hoă ̣c fc-fm. mỗi kế t nố i đươ ̣c gán mô ̣t khe thích hơ ̣p với thông tin đươ ̣c ta ̣o ra bởi kế t nố i .1) IT Hình 4. Mỗi mô ̣t kế t nố i ta ̣o ra luồ ng P thông tin số đươ ̣c chèn vào tuyế n tố c đô ̣ cao . 97 . trong Hiǹ h 4. tuyế n truyề n dẫn có thể gửi mô ̣t đơn vi ̣thông tin với chu kỳ T giây. Băng thông của tín hiê ̣u ghép kênh FDM phu ̣ thuô ̣c vào số lươ ̣ng sóng mang sử dụng và được xác định theo (4. fc2 đưới với vm2(t) và fc3 đố i với vm3(t).Bài giảng Truyền dẫn số Chương IV: Kỹ thuật ghép kênh số vm1(t).4b.4a. và tín hiệu ghép hợp có cấu trúc khung gồm 3 khe.3: Hê ̣ thố ng FDM ghép 3 kênh thông tin đầ u vào T b. mỗi kế t nố i ta ̣o ra tín hiệu – mô ̣t đơn vi ̣thông tin với chu kỳ 3T giây. Ví dụ trong Hình 4. byte hoă ̣c khố i bit có kích thước cố đinh ̣ . Đầu ra của bộ lọc BPF sẽ là tin ́ hiê ̣u LSB (Lower SideBand) hoă ̣c USB (Upper SideBand). Đơn vi ̣thông tin này có thể là bit . Điể n hình. Kỹ thuật ghép kênh phân chia theo thời gian (TDM) Trong ghép kênh phân chia theo th ời gian (TDM). Đầu ra của bộ nhân sẽ là tín hiê ̣u DSBSC (Double SideBand Supressed Carrier). truyề n dẫn giữa các bô ̣ ghép kênh đươ ̣c cung cấ p bởi tuyế n truyề n dẫn số tố c đô ̣ cao . lầ n lươ ̣t đươ ̣c chia thành các khe có đô ̣ dài thời gian như nhau . tuyế n truyề n dẫn đươ ̣c toeer chức thành các khung.

Bài giảng Truyền dẫn số Chương IV: Kỹ thuật ghép kênh số IT Hình 4.5: Hê ̣ thố ng TDM ghép 3 kênh thông tin Ví dụ về hê ̣ thố ng TDM ghép 3 tín hiệu thông tin được mô tả ở Hình 4. 98 . Giả sử tín hiệu thông tin được lấy mẫu với tần số 8 KHz và đươ ̣c mã hóa ở tố c đô ̣ 8 Kbit/s.4: Ghép kênh phân chia thời gian T P Hình 4.5. Chu kỳ của 1 khe thời gian: Tkênh = Tlấ y mẫu = 1/8KHz = 125 μs.

luồ ng tin ́ hiê ̣u số 1 (DS1) tương ứng với đầ u ra của bô ̣ ghép kênh T1. Hê ̣ thố ng truyề n dẫn T 1 truyề n 24 kế t nố i điê ̣n thoa ̣i số như chỉ ra ở Hình 4.6: Hê ̣ thố ng truyề n dẫn T1 T Hê ̣ thố ng T 1 sử du ̣ng khung truyề n dẫn gồ m 24 khe thời gian 8 bit.. Luồ ng tin ́ hiê ̣u DS2 có được qua việc ghép 4 tín hiê ̣u DS1. Khởi đầ u mỗi khung đươ ̣c chỉ ra bởi 1 bit. Sự gia tăng của lưu lươ ̣ng mạng điện thoại và những tiến bộ về truyề n dẫn số đã dẫn đế n sự phát triể n của phân cấ p ghép kênh số tiêu chuẩ n .6.544 Mbit/s Hê ̣ thố ng truyề n dẫn T 1 đươ ̣c sử du ̣ng vào năm 1961 để truyền lưu lượng giữa các tổng đài điện thoại.Bài giảng Truyền dẫn số Chương IV: Kỹ thuật ghép kênh số Chu kỳ của mô ̣t khung: Tkhung = số kênh × Tkênh = 375 μs Số bit trong mỗi kênh: 8 bit Số bit trong mỗi khung: 24 bit Tố c đô ̣ bit của mỗi kênh: fb(kênh) = fb = 8 Kbit/s Tố c đô ̣ bit của mỗi khung: fb(khung) = số kênh × fb = 24 Kbit/s Băng thông của hê ̣ thố ng TDM: BWTDM= fb(khung) = 24 Kbit/s TDM đươ ̣c sử du ̣ng trong ma ̣ng điê ̣n thoa ̣i vào những năm 1960. và DS3 có tốc độ 44.736 Mbps đươ ̣c ghép từ 28 luồ ng tín hiê ̣u DS 1. Chỉ có 30 trong 32 kênh đươ ̣c sử du ̣ng làm kênh thoa ̣i . CCITT (nay là ITU ) đã phát triể n mô ̣t phân cấ p số tương tự .. và là khối xây dựng cơ bản . Những phân cấ p truyề n dẫn số này đinh ̣ nghiã luồ ng ghép của lưu lươ ̣ng điê ̣n thoa ̣i . Ở Châu Âu .. Tố c đô ̣ của tuyế n truyề n dẫn : P (1+24×8) bit/khung × 8000 khung/giây = 1. tín hiệu thoại số có được nhờ lấy mẫu tín hiệu thoại tương tự với tốc độ 8000 lầ n/giây và mỗi mẫu đươ ̣c biể u diễn là 8 bit. Ở Bắc Mỹ và Nhật . Lưu ý .7 cho thấ y các p hân cấ p truyề n dẫn đã đươ ̣c phát triể n ở Bắ c Mỹ và Châu Âu. Mỗi khe mang mô ̣t mẫu PCM đố i với mô ̣t kế t nố i đơn . mô ̣t kênh khác dùng cho báo hiê ̣u 99 . Luồ ng tin ́ hiê ̣u CEPT-1 (E1) gồ m 32 kênh tố c đô ̣ 64 Kbit/s tạo thành khối xây d ựng cơ bản. IT Hình 4. Hình 4.

Bài giảng Truyền dẫn số Chương IV: Kỹ thuật ghép kênh số và một kênh còn lại để đồng bộ khung và bảo dưỡng tuyến truyền dẫn . mỗi luồ ng có tố c đô ̣ danh nghiã là 1 bit/T giây.8: Thời điể m tương đố i của các luồ ng đầ u vào và đầ u ra trong bô ̣ ghép kênh TDM Hoạt động của bộ ghép kênh TDM liên quan chặt chẽ đến các vấn đề đồ ng bô ̣ của luồng đầu vào . Hiê ̣n tươ ̣ng này go ̣i là trươ ̣t bit . 100 . 4 của phân cấp có được qua việc ghép 4 tín hiệu trong mức thấp hơn. IT Hình 4. bô ̣ ghép kênh yêu cầ u mỗi đầ u vào cung cấ p 1 bit. 3. đươ ̣c ghép hơ ̣p thành mô ̣t luồ ng tổ ng gửi đi 2 bit/T giây. tại một điểm nào đó đầu vào chậm không cung cấ p đươ ̣c bit đưa vào .7: Các phân cấp số cơ bản T P Hình 4. Các mức cấp 2. Hình 4. Lưu ý . bit đế n muô ̣n đươ ̣c xem là bit đế n sớm trong khoảng T giây kế tiế p .8 chỉ ra 2 luồ ng số . Điề u gì sẽ xảy ra nế u mô ̣t trong hai luồ ng thành phầ n có tố c đô ̣ châ ̣m hơn 1/T bps? Mỗi T giây.

Trong Hình vẽ 4. thì cần tách toàn bộ tín hiệu đã ghép .10. Dải khác khoảng 100 nm trong dải 1550 nm. tạo ra sự điều chỉnh đối với trượt . Kiể u bô ̣ ghép kênh này go ̣i là không đồ ng bô ̣ bởi vì các khung đầ u vào không đồ ng bô ̣ với khung đầ u ra. trong đó nhiề u tín hiê ̣u thông tin điề u chế các tín hiê ̣u quang ta ̣i các bước sóng quang khác nhau (các màu ). Dải này tương ứng với băng thông 18 THz. WDM đươ ̣c xem là phiên bản của FDM ở miề n quang. Để tách luồ ng đầ u vào thành phầ n từ tin ́ hiê ̣u đã ghép . thông thường các bô ̣ ghép kênh TDM đã đươ ̣c thiế t kế hoa ̣t đô ̣ng ở tố c đô ̣ cao hơn mô ̣t chút tố c đô ̣ ghép của các luồ ng đầ u vào . Để giải quyế t các vấ n đề về đồ ng bô ̣ . viê ̣c đưa vào các bit phu ̣ để giải quyế t vấ n đề trươ ̣t hàm ý rằ ng cấ u trúc khung của luồ ng đầ u ra không đồ ng bô ̣ hoàn toàn với cấ u trúc khung của tấ t cả các luồ ng vào . các bit sẽ tích lũy tại bộ ghép kênh và thâ ̣m chí bi ̣rớt.9 cho thấ y dải các bước sóng suy hao thấ p rô ̣ng khoảng 100 nm trong dải 1300 nm. và sau đó lấy ra tín h iê ̣u mong muố n.Bài giảng Truyền dẫn số Chương IV: Kỹ thuật ghép kênh số Ngươ ̣c la ̣i . Các kỹ thuật ghép kênh khác IT T P Hình 4. Tín hiệu kết quả được ghép và được truyề n đồ ng thời qua cùng sơ ̣i quang như chỉ ra ở Hin ̀ h 4. Thông tin đươ ̣c mang bởi mô ̣t sơ ̣i quang đơn có thể đươ ̣c tăng qua viê ̣c sử du ̣ng ghép kên h phân chia bước sóng (WDM). c. Cấ u trúc khung của tiń hiê ̣u đầ u ra bô ̣ ghép kênh sẽ chứa các bit đươ ̣c sử du ̣ng để chỉ thị đối với hiện tượng trượt . nế u mô ̣t trong hai luồ ng thành phầ n có tố c đô ̣ nhanh hơn 1/T bps. Lưu ý . tức là các bit đế n nhanh hơn viê ̣c chúng đươ ̣c gửi đi . 101 . Rõ ràng công nghệ hiện nay chưa khai thác triệt để băng thông khả dụng này .9: Mố i quan hê ̣ giữa suy hao và bước sóng sơ ̣i quang Các hệ thống truyền dẫn sơ ̣i quang hiê ̣n nay có thể hoa ̣t đô ̣ng ở tố c đô ̣ từ hàng chục Gbps đến hàng chục Tbps. cung cấ p băng thông 19 THz. Phương pháp này cho phép các luồ ng đươ ̣c tách kênh đúng.

Trong những cấ u hình này . đường truyề n d ẫn quang giữa 2 nút được tạo ra bằng việc chèn thông tin tại bước sóng đã gán tại nút nguồ n. Các hệ thống WDM có 32 bước sóng ta ̣i OC -192 có thể cho tố c đô ̣ là 320 Gbps. Bô ̣ xen rẽ quang đã đươ ̣c thiế t kế cho các hê ̣ thố ng WDM . Hình 4. các hệ thống WDM sử dụng 16 bước sòng ta ̣i OC-48 để cung cấp tốc độ lên tới 16x2. Hình 4.11: Tín hiệu quang trong hệ thống WDM P Lăng kính và nhiễu xạ có thể được sử dụng để kết hợp và tách các tín hiệu màu. Sự hấ p dẫn của WDM là sự tăng lên đáng kể về băng thông khả du ̣ng mà không phải đầ u tư lớn cũng như triể n khai thêm sơ ̣i quang.12a chỉ ra mô ̣t chuỗi các bô ̣ ghép kênh xen rẽ trong đó sơ ̣i quang đơn kế t nố i các bô ̣ ghép kênh 102 .Bài giảng Truyền dẫn số Chương IV: Kỹ thuật ghép kênh số Hình 4.11 chỉ ra tín hiệu quang trong một hệ thống như vậy . chuyể n qua các nút trung gian và lấ y ra thông tin ta ̣i nút đić h . Băng thông bổ sung có thể đươ ̣c sử du ̣ng để truyề n tải nhiề u lưu lươ ̣ng. Ví dụ.10: Ghép kênh phân chia bước sóng WDM IT T Hình 4. Viê ̣c gán các bước sóng trong các cấu hình bộ ghép kênh khác nhau có thể được sử dụng để tạo ra các mạng có cấu hình logic khác nhau .5 Gbps = 40 Gbps.

trong khi các bước sóng khác c ó thể mang thông tin khuôn dạng Gigabit Ethernet hoặc khuôn dạng truyề n dẫn khác . Do vâ ̣y . IT T P Hình 4.Bài giảng Truyền dẫn số Chương IV: Kỹ thuật ghép kênh số lân câ ̣n .12b cho thấ y ma ̣ng vòng WDM . Khả năng này có thể đươ ̣c khai thác để cung cấ p tiń h năng phòng vê ̣ lỗi và khả năng cấ u hin ̀ h la ̣i nhằ m đáp ứng với những yêu cầu mạng thay đổi . mỗi bước sóng đươ ̣c điề u chế riêng biê ̣t . Mỗi nút sẽ lấ y ra 2 bước sóng và chèn vào 2 bước sóng sao cho mỗi că ̣p nút được đấu nối bởi luồng thông tin theo 1 bước sóng . c. nên mỗi bước sóng không cầ n mang thông tin theo khuôn da ̣ng truyề n dẫn giố ng nhau . Mỗi sơ ̣i có 4 bước sóng đươ ̣c lấ y ra và chèn vào để cung cấ p tuyế n truyề n thông mô ̣t hướng từ nút trên đế n nút dưới . b có mô ̣t tuyế n tới mỗi nút c và d. Chúng ta thấy rằng có thể có được các cấu hình logic khác so với cấu hình vật lý qua việc gán bước sóng . Hình 4. mạng logic kết nối hoàn toàn được tạo ra . 103 . mô ̣t số bước sóng có thể mang các luồ ng thông tin theo khuôn da ̣ng SONET . trong đó ba nút đươ ̣c đấ u nố i bởi 3 sơ ̣i quang mang 3 bước sóng. và d. c có mô ̣t tuyế n tới mỗi nút d. Trong thực tế . Vì vậy. a có mô ̣t tuyế n tới mỗi nút b .12: Các cấu hình mạng sử dụng các bộ ghép kênh WDM Trong WDM .

Phần tín 104 . tạo ra các xung mẫu có chu kỳ 125s. Một phần tín hiệu ở đầu ra bô ̣ gi ải mã đường dây đươ ̣c đưa vào khối tách xung đồng bộ để tách ra xung đồng bộ và đưa tới khối tạo xung thu để kích thích bộ chia xung và tạo ra các khe thời gian đồng bộ với phía phát. Kỹ thuật ghép kênh TDM-PCM Kỹ thuật ghép kênh TDM -PCM tin ́ hiê ̣u thoa ̣i đươ ̣c thể hiê ̣n ở sơ đồ Hình 4. IT T P Hình 4. Kỹ thuật này thực hiện ghép kênh TDM 30 kênh thoại. tín hiệu đ ầu ra ta ̣ i bộ lọc thông thấp đươ ̣c chuyể n đế n bô ̣ l ấy mẫu. Bộ mã hoá biến đổi mỗi xung lấy mẫu thành các từ mã 8 bit và đưa đế n khối ghép kênh TDM tin ́ hiê ̣u tho ại. Ứng dụng kỹ thuật ghép kênh trong hệ thống truyền dẫn số 4.2.Bài giảng Truyền dẫn số Chương IV: Kỹ thuật ghép kênh số 4.13.13: Bộ ghép kênh TDM PCM-30 Tại phiá thu luồ ng bit thu đươ ̣c chuy ển vào Bô ̣ gi ải mã đường dây để chuyển thành các luồ ng bit nhi ̣phân . kênh đồng bộ và kênh báo hiệu thành luồng đầ u ra có tốc độ 2048 Kbit/s. 2. tín hiệu đồng bộ và tín hiệu báo hiệu thành một khung PCM-30 có thời hạn 125s. Luồ ng bit nhi ̣phân ta ̣i đầ u ra bô ̣ ghép kênh TDM đươ ̣c đưa qua Bô ̣ mã hóa đường dây để chuyể n đổ i khuôn da ̣ng thích hợp với môi trường kênh truyề n . Tại phiá phát có b ộ lọc thông thấp để hạn chế băng tần tiếng nói từ 300 đến 3400 Hz. Bô ̣ l ấy mẫu đóng vai trò là m ột thiế t bi ̣chuy ển mạch điện tử đóng mở theo chu kỳ 125s.1.

Kỹ thuật ghép kênh PDH Kỹ thuật ghép kênh PDH là kỹ thuật ghép kênh không sử dụng đồng bộ tập trung.Các bit chèn Tín hiệu ra Các bit dữ P liệu đầu vào Bộ tạo xung đồng hồ Bộ ghép kênh Chèn J 5 4 3 2 1 5 4 3 2 1 Luồng số 2Mbit/s có tốc Bit độ bit thấp hơn định mức Hình 4. Kỹ thuật ghép kênh như vậy được gọi là kỹ thuật ghép kênh cận đồng bộ PDH (Hình 4. Cụ thể được thể hiê ̣n ở Hình 4. chẳ ng ha ̣n nh ư cho các tố c đô ̣ bit 2048 Kbit/s + 510-5. hiện nay trên thế giới có 3 tiêu chuẩn.510-5. qua bộ chọn xung kênh và bộ lọc thông thấp tách ra tín hiệu thoại analog của từng kênh. nhưng pha của chúng không IT đồng bộ với nhau . ITU-T công nhận 4 mức đầu tiên theo tiêu chuẩn Châu Âu và 3 mức đầu tiên theo tiêu chuẩn Bắc Mỹ là các mức truyền dẫn PDH quốc tế. Chính vì vậy mà các luồng số tạo ra có sự chênh lệch về tốc độ bit . Đầu vào bộ chọn xung kênh đấu song song với nhau và mỗi bộ chỉ cho xung kênh mình đi qua.2. Sau đó các từ mã 8 bit của 30 kênh thoại đưa tới bộ giải mã để chuyển thành các xung lượng tử.15. tức là tách kênh theo thời gian được thực hiện tại đây.14: Kỹ thuật ghép kênh cận đồng bộ PDH Về tiêu chuẩn tốc độ bit PDH. Luồng số 2Mbit/s có tốc độ bit định mức Chèn 6 5 4 3 2 1 6 5 4 3 2 1 T Thiế t bi ̣ Bit chuyển mạch J. 4. 2048 Kbit/s . nghĩa là tất cả các phần tử trong mạng không bị khống chế bởi một đồng hồ chủ. 105 . kênh báo hiệu. Mỗi thiết bị ghép kênh trong mạng có một đồng hồ riêng . Muốn ghép các luồng số có tốc độ bit khác nhau này thành một luồng số có tốc độ cao hơn thì phải hiệu chỉnh sao cho tốc độ bit của chúng bằng tốc độ bit của đồng hồ bộ ghép kênh nhờ chèn bit . Bộ chọn xung kênh là một chuyển mạch điện tử đóng mở theo tốc độ và pha của bộ lấy mẫu ở phía phát. Sau khi chèn bit thì các luồng số đầu vào bộ ghép xem như đã đồng b ộ về tốc độ bit . Đó là tiêu chuẩn Châu Âu. tiêu chuẩn Bắc Mỹ và tiêu chuẩn của Nhật Bản.14).Bài giảng Truyền dẫn số Chương IV: Kỹ thuật ghép kênh số hiệu còn lại được đưa vào khối tách kênh TDM để tách luồng bit đầu vào thành 30 kênh thoại.2.

Sơ đồ Hiǹ h 4. Hơn nữa.Bài giảng Truyền dẫn số Chương IV: Kỹ thuật ghép kênh số Hình 4. phía phát và phía thu được duy trì đồng bộ liên tục và tự động với các bộ phân phối của bộ ghép kênh và bộ phân kênh . Điều này có nghĩa là. Kỹ thuật ghép kênh SDH IT Ở kỹ thuật ghép kênh đồng bộ SDH. các bit hoặc các từ mã của các luồ ng nhánh được sắ p xế p liên tiế p tạo P nên luồ ng bit ghép (trừ các khe dành cho đồng bộ khung.2. Cụ thể. o Việc tách/ghép tại các trạm trung gian đươ ̣c thực hiện mô ̣t cách thuâ ̣n tiê ̣n và linh hoa ̣t. kỹ thuật ghép kênh đồng bộ SDH có những ưu điể m nổ i bâ ̣t hơn so với kỹ thuâ ̣t ghép kênh PDH là : o Hiệu quả sử dụng đường truyền cao. nếu không kể tới các thông tin phụ thì tần số nhịp của bộ ghép/tách T kênh đúng bằng N lần tầ n số nhịp của các luồ ng nhánh được ghép và quan hệ tốc độ này phải được duy trì một cách liên tục và tự động trong suốt quá trình ghép/tách kênh. 106 .15: Qui đinh ̣ các mức truyề n dẫn PDH 4. Tốc độ luồ ng bit tổ ng ở đầ u ra của bộ ghép kênh đúng bằng N lần tốc độ luồ ng bit của các luồ ng bit nhánh cộ ng với tốc độ của các thông tin phụ (ghép N luồ ng bit nhánh).3. thông tin báo hiệu và nghiệp vụ). vị trí của các bit /từ mã của mỗi luồ ng nhánh chiếm một vị trí xác định trong luồ ng bit ghép . Do đó . đươ ̣c biết trước ở phía thu .16 thể hiê ̣n kỹ thuâ ̣t ghép kênh đồ ng bô ̣ SDH .

Trong SDH. SDH hỗ tr ợ chuyển tải VC-11 trên các kết nối lớp VC-12 bằng giải pháp tương thích đặc biệt. VC-4 được xác định là lớp truyền dẫn hỗ tr ợ cho các luồng ATM trong SONET và SDH . T P 107 . VC-3 IT được sử dụng để truyền các luồ ng t ốc độ bit mức 3 là 34368 Kbit/s.Bài giảng Truyền dẫn số Chương IV: Kỹ thuật ghép kênh số Hình 4. Ngoài ra.16: Kỹ thuật ghép kênh SDH (Khuyế n nghi ̣ G. VC-4 được sử dụng để ghép 3 VC-3 hoặc 63 VC-12.709 của ITU-T) ITU-T đã qui định ba lớp phương tiện truyền dẫn chung cho SDH là : các luồng đồng bộ mức 1 (STM-1) và hai mức kế tiế p là STM -4 và STM-16.

Phương pháp thứ nhất qua AU-4 (Châu Âu) và phương pháp thứ hai qua AU-3 (Bắc Mỹ. 108 . hoặc 28 luồng 1544 Kbit/s.. Cũng có thể sử dụng 63 luồng 1544 Kbit/s thay thế cho 63 luồng 2048 Kbit/s ghép thành tín hiệu STM-1 qua TU-12. Luồ ng tín hiệu AU-4 được hình thành từ một luồng nhánh 139264 Kbit/s. Nhật Bản). hoặc 3 luồng nhánh 34368 Kbit/s. AU-4. hoặc 63 luồng 2048 Kbit/s thuộc phân cấp số PDH của Châu Âu.. hoặc 7 luồng nhánh 6312 Kbit/s..Bài giảng Truyền dẫn số Chương IV: Kỹ thuật ghép kênh số IT T P Hình 4.17: Quá trình ghép 63 luồ ng VC-12 thành luồ ng STM-1 Có hai phương pháp hình thành luồ ng tín hi ệu STM-N.. AU-3 được hình thành từ một luồng nhánh 44736 Kbit/s.

bbbb ... byte thứ nhất của STM-1 thứ ba... Cứ ghép như vậy cho hết một chu trình 125s.. Như vậy. T aaaa . thứ hai. Luồ ng tín hiệu STM-16 được hình thành bằng cách ghép xen byte 16 luồ ng tín hiệu STM-1 hoặc ghép xen nhóm 4 byte 4 luồ ng tín hiệu STM-4 như hình 4. Luồ ng tín hi ệu STM-64 thường hình thành từ 4 luồ ng tín hi ệu STM- 16. Bước thứ hai hình thành các luồng truyền dẫn đồng bộ bậc cao mức N (STM-N).. STM-1#4 STM-4#4 1/4 4/16 (a) (b) Hình 4. tiếp nhận từ luồng số cận đồng bộ 2048 Kbit/s trong 125s là 32 byte và độn thêm 2 byte.18b. Sau đó VC-12 bổ sung thêm một byte VC- 4 POH để tạo thành khung VC-12 có 35 byte. cccc . Quá trình trên sẽ được l ặp lại trong mỗi chu trình . Như vậy mỗi khung TU-12 có 4 cột  9 dòng (36 byte). STM-1#1 STM-4#1 bbbb . dddd .. STM-1#2 dcbadcba .18: Kỹ thuật ghép các luồng tín hiệu STM-1 và STM-4 tương ứng thành các luồ ng tín hiệu STM-4 và STM-16 Do đó. thứ ba một byte con trỏ TU-12 và byte dữ trữ vào đầu khung thứ tư để tạo thành đa khung TU-12. Sau đó ghép byte thứ hai cũng theo trình tự trên. thực hiện bằng cách ghép xen byte các luồ ng truy ền dẫn đồng bộ mức 1 (STM-1) hoặc các luồ ng truyền dẫn đồng bộ mức thấp hơn STM-M (M<N).. Ví dụ ghép 63 luồ ng VC-12 thành luồng STM-1 như sau (Hình 4. tốc độ luồ ng tín hiệu STM-N đầu ra lớn gấp N lần tốc độ luồ ng tín hiệu STM-1 đầu vào.. cccc . Tuy nhiên cũng có thể sử dụng hỗn hợp nhiều loại luồ ng tín hi ệu đồng bộ mức thấp để tạo thành luồ ng tín hiệu đồng bộ mức cao hơn.... Bước thứ nhất hình thành luồ ng truy ền dẫn đồng bộ mức 1 (STM-1) từ các luồng nhánh PDH. TU-12 bổ sung thêm vào đầu khung VC-12 thứ nhất..18a.4 STM-4#3 STM... aaaa . byte thứ nhất của STM-1 thứ hai. quá trình hình thành các luồ ng STM -N đươ ̣c thực hiê ̣n qua hai bư ớc độc lập.. để hình thành được luồ ng tín hiệu STM-4 phải ghép xen byte 4 luồ ng tín hiệu STM-1 như hình 4. P STM-1#3 STM.Bài giảng Truyền dẫn số Chương IV: Kỹ thuật ghép kênh số Như vâ ̣y.. Nguyên tắc ghép xen byte N luồ ng tín hi ệu STM-1 thành luồ ng tín hiệu STM-N IT như sau: đầ u tiên ghép byte th ứ nhất của luồ ng tín hiệu STM-1 thứ nhất.17): Mỗi khung C-12 có 34 byte.. byte thứ nhất của STM-1 thứ tư.. 109 . Cứ 4 khung VC-12 tạo thành một đa khung VC-12.. STM-4#2 ddddccccbbbbaaaa .16 MUX MUX dddd .

Cho 4 tín hiệu thông tin: vm1(t). Hê ̣ thố ng lai ghép TDM /FDM trong đó dải tầ n số đươ ̣c chia thành nhiề u kênh và TDM được sử dụng trong mỗi kênh. P Mỗi bit cờ chỉ thi ̣bit dữ liê ̣u tương ứng mang thông tin người dùng hoă ̣c bit đô ̣n.Bài giảng Truyền dẫn số Chương IV: Kỹ thuật ghép kênh số Bài tập ôn tập chương 4 1. vm2(t). a. với dải tần số 10 Hz  x  4 kHz. 9 vị trí từ mỗi đầu vào . Tương tự như a và b cho trường hơ ̣p sử du ̣ng FDM có dải phòng vê ̣ chiế m 10% đô ̣ rô ̣ng băng tầ n của kênh. Tính tốc độ bit ở mỗi kênh? Giả thiết tất cả các kênh có cùng SNR. và 400 bước sóng hoạt động ở vùng 1550 nm và mỗi hê ̣ thố ng mang tiń hiê ̣u STS-48. Giả sử 2 đầ u vào hoa ̣t đô ̣ng ở tố c đô ̣ chính xác 1 Mbit/s.2 Mbit/s như sau. Tính băng thông của hê ̣ thố ng? 2. Xét một thiế t bi ̣ghép kênh có 2 đầ u vào. Tính số bit độn? b. Xét các hệ thố ng WDM 100. vm3(t) và vm4(t). So sánh 2 cách thức tiế p câ ̣n sau để tổ chức hê ̣ thố ng: a. Tính số kênh thoại tương tự 30 KHz 2 chiề u đươ ̣c ghép kênh FDM vào mô ̣t kênh truyề n hiǹ h? b. b. a.Còn lại 4 vị trí là 2 bit cờ và 2 bit dữ liê ̣u . b. 4. T Để điề u chỉnh đô ̣ lê ̣ch từ tố c đô ̣ danh đinh ̣ . mỗi đầ u vào có tố c đô ̣ danh đinh ̣ 1 Mbit/s. Mỗi nhóm 22 bit trong đầ u ra của bô ̣ ghép kênh chứa 18 vị trí luôn mang thông tin . Bô ̣ ghép kênh cho phép các đầ u vào sai lê ̣ch so vớ i tố c đô ̣ danh đinḥ là bao nhiêu? 6. Tính số cuộc gọi thoại được truyền tải bởi các hê ̣ thố ng trên? Tính số lượng tín hiệu truyền hình MPEG-2? 110 . Tính độ rộng băng tần cho cửa sổ 100nm ở bước sóng 1550nm? 7. a. Xét dải tần số có độ rộng W Hz đươ ̣c chia thành M kênh có đô ̣ rô ̣ng băng tầ n như nhau. Tính tốc độ bit đố i với mỗi người dùng trong M người dùng khi toàn bô ̣ dải tầ n đươ ̣c sử du ̣ng như mô ̣t kênh và khi TDM đươ ̣c sử du ̣ng? c. đươ ̣c sử du ̣ng để truyền dẫn thông IT tin giữa mô ̣t thiế t bi ̣viễn thông với mô ̣t số lươ ̣ng lớn người dùng . 200. Tính số kênh thoại GSM 200 KHz 2 chiề u đươ ̣c ghép kênh FDM vào mô ̣t kênh truyề n hiǹ h? 3. Chứng minh rằ ng cửa sổ 100nm trong bước sóng 1300nm tương ứng với đô ̣ rô ̣ng băng tầ n 18 THz. Tầ n số c ơ bản fo đố i với hệ thống FDM này là 900 MHz. Hê ̣ thố ng TDM. được truyền sử dụng hệ thống FDM. bô ̣ ghép kênh phát tín hiê ̣u ở tố c đô ̣ 2. Xét hệ thố ng có dải băng tầ n khả du ̣ng 1 GHz. 5. Kênh truyề n dẫn tín hiê ̣u truyề n hình chiế m băng thông 6 MHz.

1: Bô ̣ mã hóa đường dây Khi đó .… sẽ chă ̣n thành phầ n mô ̣t chiề u DC gây méo tín hiệu thu.2) cụ thể như sau: Các hàm ánh xạ ký hiệu (ak): • Đơn cực • Phân cực 110 . hoă ̣c bit.1) đươ ̣c biể u diễn ở biể u thức (5. 5. Do đó viê ̣c phân chia các loa ̣ i mã đường truyề n (Hình 5.1. Hiê ̣u suấ t BER (tỉ lệ lỗi bit): càng nhỏ càng tốt.1) trong đó : p(t) là dạng xung và Tb là khoảng thời gian của 1 bit. đươ ̣c lấ y mẫu . Song dù ở da ̣ng thức nào đi nữa . Thông tin số nhi ̣phân này đươ ̣c truyề n qua các hê ̣ thố ng truyề n thông số có thể có da ̣ng ban đầ u là tín hiê ̣u tương tự như : tín hiê ̣u âm thanh hoă ̣c ảnh tương tự . biế n áp . Hình 5. Dễ dàng khôi phu ̣c tin IT ́ h chấ t mà mô ̣t ký hiê ̣u . 4. Băng thông: càng nhỏ càng tốt. thông tin đươ ̣c giả thiế t là đươ ̣c ta ̣o ra ở dạng dữ liệu nhị phân với các giá trị 0 hoă ̣c 1. lươ ̣ng tử hóa. mục đích của chương này là chỉ đề c ập đến vấn đề truyền dẫn thông tin ở dạng tín hiệu số nhị phân . mỗi mã đường dây sẽ đươ ̣c mô tả bởi mô ̣t hàm ánh ký hiê ̣u a k (biể u diễn các mức ) và một dạng xung p(t). Mã hóa đường dây là quá trình lựa chọn các dạng xung cụ thể để biể u diễn các ký hiê ̣u “1” và “0” dựa trên mô ̣t hoă ̣c nhiề u tiêu chí dưới đây: 1.…) thành tín hiệu vật lý ở đầu ra x (t) T (Hình 5.1):  x(t )   k  k p(t  kTb ) (5. 6. αk là biên độ xung. Có hay không có thành phần một chiều DC: đố i với các tuyế n truyề n dẫn ghép AC: tụ điện. hoă ̣c cũng có thể là ở da ̣ng văn bản dữ liê ̣u số . Tính trong suốt (tức là tin kỳ có thể được phát và thu). ±2. Mâ ̣t đô ̣ phổ công suấ t PSD – đă ̣c biê ̣t giá tri ̣của PSD ta ̣i tầ n số f=0 Hz. Có hay không các tính chất phát hiện lỗi. 7. hoă ̣c mẫu bấ t ́ hiê ̣u đồ ng hồ để đồ ng bô ̣ ký hiê ̣u. 3.Bài giảng Truyền dẫn số Chương V: Mã đường truyền CHƯƠNG 5: MÃ ĐƯỜNG TRUYỀN 5. có Tb =Ts/n (Ts: P khoảng thời gian của 1 ký hiệu và n là số bit/ký hiệu). Tổng quan về mã đường truyền Trong các hê ̣ thố ng truyề n thông số . ±1. và được biến đổi thành tín hiệu số PCM . 2. Bô ̣ mã hóa đường dây thực hiê ̣n ánh xa ̣ chuỗi dữ liê ̣u thông tin nhi ̣phân đầ u vào ak (ak=0 hoă ̣c ak=1 với mo ̣i k =0.

3).Bài giảng Truyền dẫn số Chương V: Mã đường truyền • Lưỡng cực (đảo dấ u đan xen AMI.4)  k     Trong đó: P (f )  FT p (t )  T b sin c fT b  111 . dạng xung có thể thay đổi được để có thể sử dụng các xung âm tha y vì xung dương nế u mong muố n. Mã đơn cực : sẽ truyền đi một xung đối với bit “ 1” và không có xung đố i với bit “ 0” trong khoảng thời gian Tb. Qua đó cho P thấ y kiể u xung RZ yêu cầ u băng thông lớn hơn kiể u xung NRZ .2: Phân loa ̣i mã đường truyề n IT a. (5. Hơn nữa . giả tam phân) Các dạng xung p(t): • Không trở về 0 (NRZ: Nonreturn-to-zero) • Trở về 0 (RZ: Return to Zero) • Manchester (chia pha) Hình 5.3. Mâ ̣t đô ̣ phổ công suấ t của mã đơn cực NRZ và RZ đươ ̣c xác đinh ̣ lầ n lươ ̣t theo biể u thức (5.2) k   Tb  T αk là biên độ xung có giá trị bằng A hoặc 0 tương ứng với ak = 1 hoă ̣c ak = 0) Cụ thể biểu diễn mã đơn cực NRZ (đô ̣ rô ̣ng xung = Tb) và RZ (đô ̣ rô ̣ng xung =Tb/2) cho chuỗi thông tin số nhi ̣phân đầ u vào đươ ̣c thể hiê ̣n ở Hin ̀ h 5.2):   t  kTb  x(t )    rect k  (5.3) A2    k  PunipolarRZ f   P f  2 1  1 16T b Tb    f  Tb    (5.4): A2   PunipolarNRZ f   P f  2 1   f  1 4T b  Tb  (5. Công thức tổ ng quát biể u diễn mã đơn cực (kiể u NRZ) đươ ̣c thể hiê ̣n ở (5.

112 .4: Mâ ̣t đô ̣ phổ công suấ t của mã đơn cực NRZ T P Hình 5. Mô ̣t trong những ưu điể m chin ́ h của mã đơn cực là tính đơn giản . Song nhươ ̣c điể m là có thành phầ n mô ̣t chiề u DC nên khi truyề n qua các ghép nố i AC thì thành phầ n này bi ̣ngăn la ̣i làm cho tín hiê ̣u thu bi ̣méo .Bài giảng Truyền dẫn số Chương V: Mã đường truyền (a) Mã đơn cực NRZ (b) Mã đơn cực RZ Hình 5.5) cho thấ y mã đơn cực RZ có nhươ ̣c điể m là chiế m băng thông gấ p 2 lầ n mã đơn cực NRZ nhưng có ưu điể m là có thành phầ n đồ ng hồ nên dễ dàng cho viê ̣c khôi phu ̣c đồ ng hồ đồ ng bô ̣.4) và RZ (Hình 5.3: Mã đơn cực IT Hình 5.5: Mâ ̣t đô ̣ phổ công suấ t của mã đơn cực RZ Qua mâ ̣t đô ̣ phổ công suấ t của mã đơn cực NRZ (Hình 5.

6): IT 2 A2  sin  fTb  PPolar NRZ ( f )  P( f )  A2Tb  2  (5. Do đó. Mã phân cực : có dạng biểu diễn như Hình 5. nên mã phân cực cũng có những tiń h chấ t giố ng như mã đơn cực : băng thông. yêu cầ u công suấ t tín hiê ̣u thấ p hơn và mức ngưỡng quyế t đinh ̣ bên thu của mã phân cực là 0V. αk sẽ có các 113 . khôi phu ̣c đồ ng hồ . đó là đan xen cực tính. còn xung âm được sử dụng cho các bit “ 0”. c. (a) Mã phân cực NRZ (b) Mã phân cực RZ Hình 5.8. Phổ của mã phân cực rấ t giố ng với phổ của mã đơn cực .2).7. xung dương đươ ̣c biể u diễn cho các bit “ 1”.Bài giảng Truyền dẫn số Chương V: Mã đường truyền b. Ưu điể m của mã phân cực so với mã đơn cực là với cùng tỷ lê ̣ BER .7: Mã phân cực: (a) NRZ và (b) RZ Mâ ̣t đô ̣ phổ công suấ t của mã phân cực NRZ và RZ đươ ̣c xác đinh ̣ lầ n lươ ̣t theo biể u thức (5. (5. Trong đó . Mã lưỡng cực: biể u diễn các biên đô ̣ không đô ̣c lâ ̣p mà ràng buô ̣c với nhau qua cực tính của xung được gán cho các bit “1”.6) 4Tb 4   fTb  T P (a) Mã phân cực NRZ (A2=1) (b) Mã phân cực RZ (A2=1) Hình 5. Trong trường hơ ̣p mã phân cực RZ sẽ có đô ̣ rô ̣ng xung nhỏ hơn Tb (Tb/2).5). Công thức tổ ng quát biể u diễn mã phân cực (kiể u NRZ) đươ ̣c thể hiê ̣n ở (5. với αk là biên độ xung có giá trị bằ ng A hoă ̣c -A tương ứng với ak=1 hoă ̣c ak=0. méo.8: Mâ ̣t đô ̣ phổ công suấ t của mã phân cực Mâ ̣t đô ̣ phổ công suấ t của mã phân cực NRZ và RZ đươ ̣c thể hiê ̣n ở Hình 5.5) Tb   fTb  2 A2 1  sin  fTb  PPolar RZ ( f )  P( f )  A2Tb  2  (5.

8) 4   fTb  IT Mâ ̣t đô ̣ phổ công suấ t của mã lưỡng cực RZ đươ ̣c thể hiê ̣n ở Hin ̀ h 5. T P Hình 5. Hình 5. Ưu điể m của mã lưỡng cực không chứa thành phầ n mô ̣t chiề u DC . Mã có ít nhất một lần chuyển dịch mức trong mỗi khoảng chu kỳ Tb.7).9. 114 . Mã Manchester còn có tên gọi khác là mã chia pha (split-phase) hoă ̣c mã hai pha (bi-phase). A hoă ̣c –A với các xác suấ t xuấ t hiê ̣n tương ứng là ½ . và bit “ 0” cũng là chuỗi 2 xung như vâ ̣y nhưng ngươ ̣c cực tin ́ h .10. Mã Manchester : biể u diễn bit “ 1” là mô ̣t xung dương có đô ̣ rô ̣ng bằ ng Tb/2 đươ ̣c theo sau bởi mô ̣t xung âm chiế m khoảng chu kỳ bit còn la ̣i . dễ dàng khôi phục đồng hồ đồng bộ ngay cả khi truyền liên tiếp các bit “ 0” hoă ̣c “ 1”. có khả năng tự phát hiện lỗi qua nguyên tắc đan xen dấu bit “ 1”. (5.7) 2 A2Tb  sin  fTb  PBipolar RZ ( f )   sin  fTb  2  (5.8): A2  sin  fTb  2 PBipolar NRZ ( f )  P( f ) sin 2  fTb   A2Tb   sin  fTb  2 2 Tb   fTb  (5. băng thông nhỏ hơn.Bài giảng Truyền dẫn số Chương V: Mã đường truyền giá trị 0. Ví dụ biểu diễn mã lưỡng cực thể hiê ̣n ở Hiǹ h 5. ¼ và ¼ . Song la ̣i có nhươ ̣c điể m là yêu cầ u băng thông gấ p đôi so với tín hiê ̣u lưỡng cực .10: Mâ ̣t đô ̣ phổ công suấ t của mã lưỡng cực RZ d. Ví dụ minh họa được thể hiện ở Hình 5.11.9: Mã lưỡng cực Mâ ̣t đô ̣ phổ công suấ t của mã lưỡng cực NRZ và RZ đươ ̣c thể hiê ̣n ở (5. mã không có thành phần một chiều DC . Ngoài ra.

Bài giảng Truyền dẫn số Chương V: Mã đường truyền Hình 5.1 Mã AMI Là loại mã lưỡng cực NRZ đổi dấu luân phiên. các xung có thể được lọc hoặc được định dạng để cải thiện các đặc tính của chúng .2. Mã AMI sử dụng 3 mức biên đô ̣ xung được định nghĩa như sau: Bit “0” ----> không có xung (xung có biên đô ̣ 0V). 5.12: Mâ ̣t đô ̣ phổ công suấ t của mã Manchester P Sau khi mã hóa đường dây .13. Các loại mã truyền đường truyền 5.11: Mã Machester Mâ ̣t đô ̣ phổ công suấ t của mã Manchester đươ ̣c thể hiê ̣n ở công thức (5. Bit “1”------> xung có biên đô ̣ ±A đan xen nhau. NRZ ( f )  A Tb   sin  fTb / 2  2 2   fTb / 2  IT T Hình 5. loại bỏ nhiễu liên ký hiê ̣u (ISI). chẳ ng ha ̣n như hiê ̣u suấ t phổ . Ví dụ biể u diễn mã AMI cho chuỗi bit nhi ̣phân số “ 01001110” đươ ̣c thể hiê ̣n ở Hình 5. 115 . được sử dụng khá phổ biến.9) PManch.9) và Hình 5.2.12: 2  sin  fTb / 2  (5.

 Khi chuỗi bit đầ u vào chứa nhiề u bit “ 0” liên tiế p thì chuỗi đầ u ra cũng IT là một chuỗi không có xung liên tiếp . CMI đươ ̣c ITU -T khuyế n nghi ̣sử du ̣ng cho tín hiê ̣u ghép kênh mức 4 tố c đô ̣ 139. Mã CMI (Coded Mark Inversion) CMI là mã phân cực NRZ sử du ̣ng cả hai mức biên đô ̣ (mỗi mức có đô ̣ rô ̣ng xung bằ ng mô ̣t nửa: Tb/2) để biểu diễn mã hóa các bit ” 0” và mức biên đô ̣ có đô ̣ rô ̣ng xung bằ ng T b để biểu diễn các bit ” 1” thực hiê ̣n đan xen cực tin ́ h giữa các bit ” 1” kế tiế p. T P (a) PSD của AMI NRZ (b) PSD của AMI RZ Hình 5.2. không có chuyể n đổ i cực tin đó khó tách tín hiê ̣u đinh ́ h . Nhươ ̣c điể m này có thể khắ c phu ̣c đươ ̣c bằ ng cách sử du ̣ng bô ̣ ghép xen.Bài giảng Truyền dẫn số Chương V: Mã đường truyền Hình 5.15 chỉ ra ví dụ minh họa biểu diễn và PSD của mã CMI.13: Biể u diễn mã AMI cho chuỗi bit nhi ̣phân số AMI có các đă ̣c điể m như sau:  Không có thành phầ n mô ̣t chiề u DC . Tránh được hiện tượng tín hiệu “rớt” (drop) qua các tuyến ghép nối AC.703). Hình 5.264 Mbps (G.14: PSD của mã AMI 5. 116 . do ̣ thời .2.

 B=1. Mã BnZS (Binary N-Zero Substitution) Là mã lưỡng cực thay thế chuỗi N bit ” 0” liên tiế p thành mô ̣t mã đă ̣c biê ̣t có đô ̣ dài N gồm một số xung có 2 vi pha ̣m. Mã HDBn HDBn là mã đư ờng dây n số nh ị phân mật độ cao. IT T P  Hình 5. Nguyên tắc thay thế đươ ̣c minh ho ̣a ở Hình 5. 8 và 34 Mbits/s. ITU khuyế n nghi ̣sử dụng trong tiêu chu ẩn G.4. thì chuỗi bit “ 0” đó s ẽ được thay bởi mã đặc biệt.2.2.703 đối với hệ thống PCM 2.  V=1.16.16: Nguyên tắ c thay thế chuỗi 4 bit ”0” liên tiế p Chuỗi 4 bit 0 liên tiếp được thay bởi:  000V: nếu số bit 1 lẻ (tính đến lầ n thay th ế cuối cùng) hoặc B00V: nếu số bit 1 chẵn (tính đến lầ n thay thế cuối cùng). Khi đó chuỗi dữ liê ̣u nhi ̣phân ban đầ u giải mã 117 .3. thường n=3. 5. luôn vi phạm quy tắc đảo dấu luân phiên AMI. Khi số bit “0” liên tiếp > n.Bài giảng Truyền dẫn số Chương V: Mã đường truyền (a) Ví dụ biểu diễn mã CMI (b) PSD của CMI Hình 5.15: Mã CMI 5. tuân theo quy tắc luân phiên.

trong đó có 2 vi phạm AMI. dãy 8 bit 0 liên tiếp được thay thế bằng dãy chứa các bit 0 và 1. Do đó để truyề n các xung này qua kênh có băng thông hữu ha ̣n. • Xung điện áp cuối cùng trước đó là âm: thay thế thành “000–+0+–”.  Các mã phân cực RZ nhìn chung là t ốt vì mức tín hiệu luôn về 0 ở nửa thứ 2 của xung. Hơn nữa với các mã đường truyề n đã xét ở trên da ̣ng xung sử du ̣ng chủ yế u là xung vuông. IT T Hình 5. Ví dụ: Mã B8ZS (Bipolar With 8 Zeros Substitution) (Hình 5. cầ n phải lo ̣c tầ n số nhờ bô ̣ lo ̣c thông thấ p .  Các mã NRZ không tốt về tính đồng bộ.Bài giảng Truyền dẫn số Chương V: Mã đường truyền đươ ̣c qua viê ̣c nhâ ̣n biế t các mã vi pha ̣m lưỡng cực và thay thế chúng ở phía thu bằ ng chuỗi N bit ”0”. • Xung điện áp cuối cùng trước đó là dương: thay thế thành “000+–0–+”.17) Là mã BNZS với N=8. có băng thông vô hạn . Viê ̣c lo ̣c này đã làm giañ đô ̣ 118 .  Xác suất lỗi:  Các mã phân cực cho hi ệu năng (hiệu quả về năng lư ợng) tốt hơn hơn các mã đơn cực hoặc lưỡng cực.17: Ví dụ chuyển đổi mã nhị phân sang mã B 8ZS Nhâ ̣n xét:  Tự đồng bộ: P  Các mã Manchester có tính định thời tốt hơn vì chúng luôn có điểm cắt 0 ở vị trí trung tâm của xung.

… Hình 5.20. 5. giới hạn nhiễu. Ảnh hưởng của nhiễu ISI đối với tín hiệu thu được thể hiện ở Hình 5. lươ ̣ng méo tố i đa. gây ra hiê ̣n tươ ̣ng nhiễu liên ký tự ISI .18: Nhiễu liên ký tự ISI đố i với tin ́ hiê ̣u thu IT T Hình 5. 5.18.19: Biể u diễn mã phân cực NRZ và mẫu mắ t cho trường hơ ̣p lo ̣c lý tưởng P Ảnh hưởng của nhiễu kênh truyền và các yếu tố khác đến mã đường truyền có thể quan sát đươ ̣c các mã này trên các thiế t bi ̣hiê ̣n sóng hoă ̣c qua mẫu mắ t (Hình 5.19.20: Biể u diễn mã phân cực NRZ và mẫu mắ t cho trường hơ ̣p lo ̣c có ISI 119 .Bài giảng Truyền dẫn số Chương V: Mã đường truyền rô ̣ng của xung trong miề n thời gian.21). Mẫu mắ t là công cu ̣ cho phép đánh giá chấ t lươ ̣ng của mã đường truyề n thu đươ ̣c và khả năng tách lỗi của máy thu qua các thông tin như : lỗi đinh ̣ thời . Hình 5.

Cho luồ ng nhi ̣phân số : 01100010. T P 120 . Cho chuỗi nhi ̣phân số sau: “01011100001011010000000000 (10 số 0) 1011010100001” IT Biể u diễn chuỗi trên qua mã HDB3 và B8ZS? 3.21: Biể u diễn mã phân cực NRZ và mẫu mắ t cho trường hơ ̣p ISI cô ̣ng với nhiễu Bài tập ôn tập chương 5 1.Bài giảng Truyền dẫn số Chương V: Mã đường truyền Hình 5. Chứng minh các công thức tiń h mâ ̣t đô ̣ phổ công suấ t của các mã đơn cực . phân cực. biế t xung dạng hình chữ nhật có biên độ A. Unipolar RZ. Manchester. tốc độ bit 1/Tb. Polar RZ. AMI-NRZ. Manchester. Vẽ dạng xung biểu diễn các mã đường sau: Unipolar NRZ. 2. Polar NRZ. lưỡng cực. AMI-RZ.

các xung định dạng điều chế một đường hình sin gọi là sóng mang. điều chế có thể được sử dụng để tách riêng các tín hiệu khác nhau qua việc ghép kênh phân chia theo tần số. chu kỳ tín hiệu hình sin T tương đương với bề rộng của ký hiệu số. với độ dài bước sóng bằng   c / f và c là vận tốc ánh sáng cỡ IT 3. Xem xét việc truyền một tín hiệu băng tần cơ sở (f=3000Hz) bằng cách kết nối nó trực tiếp với ăng ten mà không có sóng mang. thì đường kính ăng ten tương đương sẽ là 8 cm. Tuy nhiên. Nếu có nhiều hơn một tín hiệu cùng sử dụng kênh truyền đơn.108 m / s . Điều chế thông dải còn đem lại một số lợi ích khác trong truyền dẫn tín hiệu. Một câu hỏi đặt ra rằng tại sao cần thiết phải sử dụng sóng mang cho truyền dẫn vô tuyến của tín hiệu băng tần cơ sở? Câu trả lời là do sự truyền dẫn của trường điện từ qua không gian được thực hiện cùng với việc sử dụng ăng ten. Đối với mạng điện thoại di động. Chính vì P lí do này mà điều chế sóng mang hay điều chế thông dải là 1 bước quan trọng cho tất cả các hệ thống kể cả hệ thống truyền dẫn vô tuyến. Để truyền một tín hiệu có tần số 3000Hz qua không gian mà không có điếu chế sóng T mang thì yêu cầu ăng ten có độ rộng 25000m (  15 dặm) là không khả thi. Đối với điều chế số. kích thước ăng ten điển hình là  / 4 . Nhưng trong trường hợp điều chế thông dải (bandpass modulation). nếu thông tin băng tần cơ sở được điều chế lần thứ nhất ở tần số sóng mang cao hơn. Kích thước của ăng ten phụ thuộc vào bước sóng lamda và ứng dụng của nó. Điều chế có thể được sử dụng để đặt một tín hiệu trong một băng tần theo yêu cầu thiết kế như việc lọc và khuếch đại tín hiệu.1. 121 . Điều chế có thể được sử dụng để giảm thiểu ảnh hưởng của nhiễu qua việc điều chế trải phổ.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VI: Điều chế và giải điều chế số CHƯƠNG 6: ĐIỀU CHẾ VÀ GIẢI ĐIỀU CHẾ SỐ 6. ví dụ 1 sóng mang 900 MHz. dạng sóng đó thường là các xung định dạng. Khi đó kích thước của ăng ten sẽ phải lớn đến mức nào? Đối với tín hiệu băng tần cơ sở 3000Hz thì  / 4 = 25000 m (  15 dặm). Trong truyền dẫn vô tuyến thì sóng mang được biến đổi thành trường điện từ (EM) để truyền đến nơi mong muốn. Đây là trường hợp khi tín hiệu ở tần số vô tuyến (RF) được chuyển đổi sang tần số trung tần (IF) ở máy thu. Trong trường hợp điều chế băng tần cơ sở (baseband modulation). Điều chế thông dải (số hoặc tương tự) là quá trình trong đó tín hiệu thông tin được chuyển đổi sang một dạng sóng tín hiệu hình sin. yêu cầu băng thông hệ thống lớn hơn rất nhiều băng thông tối thiểu được sử dụng cho các bản tin. Tổng quan về điều chế số Điều chế số là quá trình xử lý mà các ký hiệu số được chuyển đổi sang dạng sóng tương thích với các đặc tính của kênh truyền dẫn.

máy thu nhân và kết hợp (tương quan) tín hiệu đến với mỗi bản sao nguyên mẫu của nó. Các phương thức điều chế .1. Khi máy thu không sử dụng thông tin P tham khảo về pha.cos (t ) (6. thậm chí cả pha của sóng vô tuyến. Điều chế/giải điều chế kết hợp được phân loại là: Khóa dịch pha (PSK).giải điều chế T Các loại điều chế/giải điều chế thông dải cơ bản được minh họa ở hình vẽ 6. Những dạng sóng nguyên mẫu đó cố gắng để sao chép y nguyên tín hiệu phát ở mọi khía cạnh. Trong tách sóng kết hợp lý tưởng. Khi f được sử dụng thì đơn vị là Hert z (HZ) còn khi  được sử dụng thì đơn vị là radian/s. Do vậy. Dạng tổng quát của tín hiệu sóng mang là: s(t )  A(t ).3) IT Với 0 là tần số góc của sóng mang và  (t ) là pha. còn tách sóng liên quan đến quá trình đưa ra quyết định về ký hiệu thu được. Trong quá trình giải điều chế.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VI: Điều chế và giải điều chế số Tín hiệu hình sin có 3 đặc điểm dùng để phân biệt giữa tín hiệu hình sin này với các tín hiệu hình sin khác: biên độ.cos[0t   (t )] (6. các thuật ngữ giải điều chế và tách sóng thường được dùng thay thế cho nhau.2. f và  đều được sử dụng để biểu thị cho tần số. hoặc sự kết hợp của 3 yếu tố đó được biến đổi tương ứng với tín hiệu thông tin cần được truyền đi.1) Ở đây. Trong truyền thông số. Khóa dịch biên độ (ASK).  (t ) có thể viết cụ thể hơn:  (t )  0t   (t ) (6. A(t) là biên độ biến đổi theo thời gian và  (t ) là góc pha biến đổi theo thời gian. thì quá trình xử lý được gọi là tách sóng không kết hợp (noncoherent detection). đã có sẵn ở máy thu một nguyên mẫu của mỗi tín hiệu đến. Ví dụ về điều chế pha liên tục – CPM là Khóa dịch pha cầu 122 . Khi máy thu biết được pha của sóng mang để tách các tín hiệu thì quá trình xử lý đó gọi là tách sóng kết hợp (coherent detection). giữa chúng có mối quan hệ:   2 f 6. Máy thu sau đó được khóa pha (phase locked) với tín hiệu đến. mặc dù giải điều chế nhấn mạnh sự tái tạo. khôi phục dạng sóng.2) Khi đó: s(t )  A(t ). Điều chế pha liên tục (CPM) và lai ghép giữa các phương pháp. Khóa dịch tần số (FSK). điều chế thông dải có thể được định nghĩa như là một quá trình mà ở đó biên độ. tần số và pha. tần số hay pha của sóng mang vô tuyến RF.

ASK Điều chế pha liên tục . ASK. do vậy không yêu cầu việc ước lượng pha.Hybrid IT Hình 6.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VI: Điều chế và giải điều chế số phương bù (OQPSK). FSK. nhưng xác suất lỗi (PE) lại tăng lên.4) Ở đây.FSK Khóa dịch biên độ .CPM Điều chế pha liên tục .5) Sơ đồ tạo tín hiệu điều chế ASK được miêu tả ở hình 6. Cho nên ưu điểm hệ thống không kết hợp so với kết hợp là giảm được độ phức tạp. P Tín hiệu điều chế ASK được minh họa bởi: s(t )  Ac m(t ) cos ct (6. 123 .FSK Khóa dịch tần số .CPM Điều chế lai .2.1. CPM. và điều chế lai ghép là điều biên cầu phương (QAM). m(t) là tín hiệu dữ liệu băng tần gốc đơn cực (m(t) có giá trị 1với ký hiệu 1 và 0 với ký hiệu 0.3.DPSK Khóa dịch tần số . khóa dịch nhỏ nhất/tối thiểu (MSK).1: Phân loại điều chế/giải điều chế số 6. Phát sóng vô tuyến mã Morse là một ví dụ đơn giản của kỹ thuật này. như được chỉ ra trong hình 6. Do đó.2d). Do đó OOK là một trong những kỹ thuật điều chế đầu tiên được sử dụng và trước cả các hệ thống truyền thông tương tự. đường bao phức của tín hiệu ASK là: g (t )  Ac m(t ) (6.1 những loại điều chế/giải điều chế được liệt kê trong cột không kết hợp là DPSK.OOK (On- Off Keying) có khóa đóng mở (chuyển mạch) sóng mang hình sin tương ứng với việc T xuất hiện hoặc không xuất hiện tín hiệu nhị phân đơn cực (hình 6.ASK Khóa dịch biên độ . Điều chế khóa dịch biên độ (ASK) Điều chế khóa dịch biên độ (ASK) hay còn gọi là khóa đóng mở . và điều chế lai. Kết hợp (Coherent) Không kết hợp (NonCoherent) Khóa dich pha .PSK Khóa dịch pha vi phân .Hybrid Điều chế lai . Ở hình 6.1a. Giải điều chế không kết hợp có ở các hệ thống mà bộ giải điều chế được thiết kế hoạt động không cần biết về giá trị tuyệt đối của pha tín hiệu vào.

với R=1/Tb là tốc độ bit và Tb là chu kỳ bít.4.3: Sơ đồ tạo tín hiệu điều chế ASK P Mật độ phổ công suất .Bài giảng Truyền dẫn số Chương VI: Điều chế và giải điều chế số IT Hình 6.6) 2    fTb   m(t) có giá trị đỉnh là 2 . Băng thông không – không là 2R.PSD của đường bao phức được xác định: Ac2   sin  fTb   2 Pg ( f )    f   Tb    (6.2: Các dạng tín hiệu điều chế số thông dải T Hình 6. băng tần truyền của tín hiệu ASK là BT  2 B với B là băng tần thông dải vì ASK là loại tín hiệu điều chế biên độ AM 124 . Có nghĩa là. PSD của tín hiệu ASK được minh họa ở 6. s(t) có năng lượng chuẩn hóa trung bình là Ac2 / 2 .

125 .2. Điều chế khóa dịch pha (PSK) 6.6.2. Sơ đồ o tạo tín hiệu điều chế BPSK được miêu tả ở hình 6. IT (a) Tách sóng không kết hợp T P (b) Tách sóng kết hợp với bộ lọc thông thấp Hình 6.1 Điều chế BPSK Khóa dịch pha nhị phân (BPSK) liên quan đến sự dịch pha của sóng mang hình sin 0 hoặc 180o tương ứng với tín hiệu nhị phân đơn cực đầu vào (hình 6.2.2e). Các bộ tách sóng này được mô tả trong hình 6.4: PSD của tín hiệu số thông dải ASK Tín hiệu điều chế ASK có thể được tách sóng qua việc sử dụng bộ tách sóng đường bao (bộ tách sóng không kết hợp).2.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VI: Điều chế và giải điều chế số Hình 6.5a và 6. bộ tách sóng nhân (bộ tách sóng kết hợp) bởi vì nó là một dạng của điều chế tín hiệu tương tự AM.5: Tách sóng tín hiệu điều chế ASK 6.5b.

có rất ít công suất trong dạng dữ liệu (gồm thông tin nguồn).   Dp . Để thuận tiện. P Đối với tín hiệu số được điều chế góc. Đối với tín hiệu nhị phân. . sóng mang hoa tiêu sẽ có biên độ tương đối lớn so sánh với dữ liệu. Trong trường hợp h=1. Để tối đa hiệu suất tín hiệu (khả năng lỗi thấp). Giờ ta sẽ chỉ ra rằng BPSK là một dạng tín hiệu AM.8) trong đó 2 là độ lệch pha lớn nhất từ đỉnh đến đích (rad) trong khoảng thời gian yêu cầu gửi 1 ký tự. thời gian ký tự được tính bằng thời gian bit Ts = Tb. công suất của dạng tín hiệu cần được tối đa hóa. h. ta được: s(t )  Ac cos( Dp m(t )) cos ct  Ac sin( Dp m(t ))sin ct IT Nhắc lại. Ts.7a) Trong đó m(t) là tín hiệu dữ liệu băng gốc lưỡng cực (hình 6. Điều này đạt được bằng cách   Dp  900   / 2 rad.9) 126 . Nếu Dp nhỏ. khai triển biểu thức 6. do đó.6: Sơ đồ tạo tín hiệu điều chế BPSK Tín hiệu BPSK được biểu diễn bởi: s(t )  Ac cos[ct  Dp m(t )] (6. Mức độ của sóng mang hoa tiêu được thiết lập bằng độ lệch giá trị đỉnh. m(t) có giá trị đỉnh là 1 và là dạng xung chữ nhật. m(t) có giá trị 1 và cos(x) và sin(x) là hàm chẵn và lẻ của x. chỉ số điều chế số.   Dp với m(t)= 1 . tương ứng để chỉ số điều chế số của h=1. được định nghĩa là: 2 h  (6. tín hiệu BPSK trở thành: s(t )   Ac m(t )sin ct (6.7a.2c). minh họa cho tín hiệu rút gọn BPSK là: (6.7b) T Mức độ của sóng mang hoa tiêu được thiết lập bằng độ chênh lệch giá trị đỉnh.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VI: Điều chế và giải điều chế số Hình 6.

Băng thông từ 0 đến 0 cho BPSK là 2R.9 chỉ ra rằng BPSK tương đương với tín hiệu DSB-SC với dạng sóng dữ liệu băng gốc lưỡng cực.11) Pg ( f )  Ac2Tb ( ) cho BPSK  fTb Phổ của tín hiệu BPSK được minh họa ở hình 6. giả sử   900 .9: Bộ tách tín hiệu BPSK (tách kết hợp) 127 .Bài giảng Truyền dẫn số Chương VI: Điều chế và giải điều chế số Chòm sao tín hiệu BPSK được minh họa cụ thể ở hình vẽ dưới đây: Hình 6.8.8: PSD của tín hiệu số thông dải BPSK Để tách BPSK. được sử dụng cho tín hiệu BPSK (loại trừ các giai đoạn khác). bộ tách kết hợp được sử dụng như minh họa trong hình vẽ dưới đây: Hình 6.PSD của đường bao phức là: IT sin  fTb 2 (6. Đường bao dạng phức cho tín hiệu BPSK là: g (t )  jAc m(t ) cho BPSK (6. giống với ASK. Biểu thức 6. T P Hình 6. h=1.10) Chúng ta có được mật độ phổ công suất .7: Chòm sao tín hiệu điều chế BPSK Trong suốt phần này.

225o.2. vì bộ nhận DPSK không yêu cầu một mạch mang đồng bộ. Hình 6. Cả hai tập chòm sao biểu diễn tín hiệu này có bản chất giống nhau ngoại trừ sự thay đổi pha sóng mang.11: Chòm sao tín hiệu điều chế QPSK 128 .2. 180o. hai tập các giá trị khả năng của g(t) được minh họa trên hình 6. Thí dụ này của M-ary PSK khi M = 4 được gọi là khóa dịch pha cầu phương (QPSK).2. hình 6.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VI: Điều chế và giải điều chế số 6. Cho nên. 315o . tương ứng với 4 pha θ cho phép. 270 o . gồm 4 điểm cho bốn mức giá trị khác nhau.10: Bộ tách tín hiệu DPSK (tách kết hợp từng phần) Điều này được minh họa bởi máy thu ở hình 6. khóa dịch pha điều chế số 4 mức T -MPSK được tạo thành ở đầu ra máy phát.2. 6. 135o. Khóa dịch pha cầu phương (QPSK) và Khóa dịch pha M-ary (MPSK) Nếu máy phát là một máy phát PM với M = 4. (a) (b) Hình 6. dữ liệu mã hóa sẽ được phục hồi ở đầu ra của máy thu.2.3. còn ở hình P 6. nếu dữ liệu trên tín hiệu BPSK được mã hoá vi phân.11a là những giá trị tương ứng với góc pha là 0o.10. Tuy nhiên. Kỹ thuật tín hiệu này bao gồm việc phát đi những tín hiệu mã hóa BPSK vi phân được biết đến là DPSK. nơi mà những bộ giải mã vi phân được cung cấp bởi bộ trễ (một bít) và bộ nhân. Ở đây. 90o.11.11b tương ứng với góc pha là 45o. Khóa dịch pha vi phân (DPSK) Tín hiệu khóa dịch pha không thể được tách sóng không kết hợp. Biểu đồ các giá trị cho phép của đường bao phức. g (t )  Ac e j (t ) . IT Trong thực tế. DPSK thường được dùng thay thế cho BPSK. kỹ thuật liên kết từng phần có thể được sử dụng khi mà chuẩn pha cho tín hiệu hiện tại được cung cấp bởi phiên bản trễ của tín hiệu mà xảy ra trong suốt quá trình tín hiệu trước đó.

12 dưới đây minh họa chòm sao tín hiệu điều chế 8PSK.14) θi.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VI: Điều chế và giải điều chế số MPSK cũng có thể được tạo ra bằng cách sử dụng 2 bộ biến điệu sóng mang vuông góc xác định bởi thành phần x và y của đường bao phức hợp (thay bằng việc sử dụng một bộ điều biến pha): g (t )  Ac e j (t )  x(t )  jy(t ) (6. tín hiệu FSK được tạo ra bởi việc chuyển mạch đầu ra của máy phát giữa 2 bộ tạo dao động.2.13) yi  Ac sin i (6. như sơ đồ hình vẽ 6. (a) FSK pha không liên tục 129 . Phương pháp này tạo ra tín hiệu không liên tục tại thời điểm chuyển mạch.12) Trong đó giá trị có thể có của x và y là: xi  Ac cosi (6. là các góc pha cho phép của tín hiệu MPSK. Tín hiệu FSK có thể được chia ra thành 2 loại khác nhau. Điều chế khóa dịch tần (FSK) Điều chế khóa dịch tần số (FSK) liên quan đến dịch tần số của sóng mang hình P sin tương ứng với việc gửi đi bít nhị phân 1 sang một sóng mang có tần số khác khi gửi đi bít nhị phân 0 (hình 6.12: Chòm sao tín hiệu điều chế 8PSK T 6. Theo đó. 2.13a. … M.3.2f). phụ thuộc vào các phương pháp tạo ra tín hiệu FSK. Hình 6. i = 1. IT Hình 6.

pha  (t ) là liên tuc vì  (t ) tỉ lệ với tích phân của m(t). còn tín hiệu có tần số f2 tương ứng với bit nhị phân 0. tribit…). tín hiệu có tần số f1 xuất hiện trong khoảng thời gian của bit nhị phân 1 được phát đi. 6.18) với 130 .13: Sơ đồ tạo tín hiệu điều chế FSK Tín hiệu FSK có pha không liên tục được biểu diễn bởi:  A cos( 1t  1 ) bit 1 s( t )   c (6.17c) và m(t) là tín hiệu số băng gốc.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VI: Điều chế và giải điều chế số (b) FSK pha liên tục Hình 6. Tín hiệu điều chế QAM có thể được biểu diễn như sau: s(t )  b(t ) cos(c t   )  d (t )sin(c t   ) (6.15)  Ac cos( 2t   2 ) bit 0 Ở đây. dibit.4.2. nếu tín hiệu đầu vào đa mức sẽ tạo ra tín hiệu điều chế FSK đa mức - MFSK. Tín hiệu FSK này được biểu diễn bởi: IT t (6.16) s(t )  Ac cos[ct  D f  m( )d  ]  hoặc: s(t )  Re{g (t )e jct } (6.17a) T Ở đây: g (t )  Ac e j (t ) (6. Điều biên cầu phương (QAM) Điều biên cầu phương – QAM (Quadrature Amplitude Modulation) là sự kết hợp giữa điều chế ASK và PSK sao cho đạt được sự tương phản tối đa giữa các đơn vị tín hiệu (bit. Nếu tín hiệu đầu vào là tín hiệu nhị phân băng gốc lưỡng cực ta sẽ có tín hiệu đầu ra điều chế FSK nhị phân.13b.17b) t  (t )  D f  m(  ) d  P  (6. Tất nhiên. như sơ đồ hình vẽ 6. Mặc dù m(t) là không liên tục tại thời điểm chuyển mạch. Tín hiệu FSK có pha liên tục được tạo ra bởi việc cấp tín hiệu dữ liệu vào bộ điều chế tần số.

bn và dn biểu diễn dãy tín hiệu đầu vào.16 biểu diễn sơ đồ chòm sao cho tín hiệu điều chế 16-QAM. 3A} cho hoành độ và dn = {-3A. Sơ đồ chòm sao cho tín hiệu điều chế 4-QAM được miêu tả ở hình 6.14: Sơ đồ chòm sao tín hiệu 4-QAM Hình 6.14. Tb là chu kỳ tín hiệu. -A}.-A} và dn = {A. 3A} cho tung độ. A.15: Sơ đồ chòm sao tín hiệu 8-QAM Hình 6. -A. 131 . -A. T P Hình 6. với bn = {A. các điểm có tọa độ bn = {-3A. A.20) Ở đây.19) và  d (t )  d n  n p(t  nTb ) (6.15 biểu diễn sơ đồ chòm sao cho tín hiệu điều chế 8-QAM. IT Hình 6.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VI: Điều chế và giải điều chế số  b(t )  b n  n p(t  nTb ) (6. ở đây có 02 mức biên độ tương ứng với 4 pha.

3. Đánh giá hiệu năng của các kỹ thuật điều chế Phần này tập trung chủ yếu vào phân tích và đánh giá hiệu năng của các kỹ thuật điều chế số theo xác suất lỗi bit – BEP (Bit Error Probability).Bài giảng Truyền dẫn số Chương VI: Điều chế và giải điều chế số Hình 6. công suất sóng mang được điều chế được cho bởi: 1 M 2 PS   mk p(mk ) 2 k 1 (6. Với một tín hiệu M-ASK.1.16: Sơ đồ chòm sao tín hiệu 16-QAM Các dạng biểu diễn sơ đồ chòm sao khác cho tín hiệu điều chế 16-QAM được thể hiện ở hình vẽ dưới đây: IT T Hình 6. công suất phát được tính toán theo công suất trung bình trên mỗi ký hiệu (symbol).17: Các dạng sơ đồ chòm sao tín hiệu 16-QAM P 6.21) Xác suất lỗi bit của tín hiệu 2-ASK nhị phân kết hợp là: 132 . Cụ thể như sau: 6. Điều chế ASK Đối với tín hiệu điều chế số. xem xét các symbols có xác suất ngang nhau.3.

22) 2  N0  Trong đó.23)  u Với một xung vuông Eb  A2Tb . xác suất lỗi bit tăng dần theo số ký hiệu. xác suất lỗi bit là: M 1  Eb 3log 2 M  Pe  erfc   (6.18: Xác suất lỗi bit của điều chế M-ASK 6. Đối với hệ thống M-ary. N 0 thể hiện mật độ phổ công suất nhiễu và erfc(u) là hàm lỗi (Error function):  2 erfc  u   e  z2 dz (6. 8 và 16. 4.18 biểu diễn xác suất lỗi bit (BEP) của các dạng điều chế M-ASK. 8. trong đó A là biên độ xung và Tb là chu kỳ xung.24)  N0 M  1 2 M  Hình 6.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VI: Điều chế và giải điều chế số 1  Eb  Pe  erfc   (6. 4.3. 133 .22) Eb là năng lượng xung nhị phân. Ở đây.2.25) 2  N0  với Eb là năng lượng xung và N 0 đại diện cho mật độ phổ công suất nhiễu. 16 và 64. Điều chế PSK Xác suất lỗi bit của điều chế BPSK kết hợp được xác định theo như biểu thức dưới đây: 1  Eb  Pe  erfc   (6. biểu thức (6. với M=2.19 biểu diễn xác suất lỗi bit (BEP) của các dạng điều chế M-PSK với M=2. Hình 6. IT T P Hình 6.

Bài giảng Truyền dẫn số Chương VI: Điều chế và giải điều chế số Đối với hệ thống M-ary. xác suất lỗi bit của điều chế M-FSK bị giới hạn trên theo như biểu thức dưới đây: 134 .25a) log 2 M   M  N0  Ở đây hàm Q(u) được xác định theo biểu thức:  z2 1  Q u    e 2 dz (6.25b) 2 u Quan hệ giữa hàm lỗi và hàm Q(u) được cho như sau:   1  u  erfc  u   2Q u 2 .3.25c) IT T P Hình 6. Điều chế FSK Đối với điều chế 2-FSK kết hợp. Q  u   erfc  2  2  (6.26) 2  2 N0  Đối với điều chế 2-FSK không kết hợp.3.19: Xác suất lỗi bit của điều chế M-PSK 6.27) 2  2 N0  Khi truyền tải nhiều kí hiệu. xác suất lỗi bit là: 1     2E  Pe  Q   sin 2   b  (6. xác suất lỗi bit được xác định: 1  E  Pe  exp  b  (6. xác suất lỗi bit có giảm đi 3 dB so với điều chế PSK theo như biểu thức dưới đây: 1  Eb  Pe  erfc   (6.

28) 2  N0 2  Hình 6.21 biểu diễn xác suất lỗi bit (BEP) của các dạng điều chế M-QAM với M=2. Điều chế QAM Xác suất lỗi bit của điều chế 4-QAM được xác định theo như biểu thức dưới đây: T  Eb  Pe  erfc   (6. 8 và16. IT Hình 6.20: Xác suất lỗi bit của điều chế M-FSK 6.30)    M   N0  Hình 6. 4.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VI: Điều chế và giải điều chế số M 1  Eb log 2 M  Pe  erfc   (6.3. 8. Đối với điều chế đa mức M-QAM. 4.20 biểu diễn xác suất lỗi bit (BEP) của các dạng điều chế M-FSK với M=2.4. xác suất lỗi bit được xác định: 2   1   Eb  Pe  1  1  1   erfc     (6. 135 .29)  N0  P với Eb là năng lượng xung và N 0 đại diện cho mật độ phổ công suất nhiễu. 16 và 64.

10Kbit/s b.Tính xác suất lỗi bít ? 6. xác suất lỗi bít = . 100Kbit/s c. Xác định giá trị của A để xác suất lỗi bít đạt được 10-6.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VI: Điều chế và giải điều chế số Hình 6. Xác định E b / N 0 để đạt được xác suất lỗi 10-5 với tốc độ bit tương ứng là: 136 . thiết bị 2-ASK được thay thế bằng thiết bị 8-ASK với cùng 1 công suất phát. 1Mbps 7. Một hệ thống điều chế 2-ASK có tốc độ bít 1000 bps. Vẽ và giải thích sơ đồ điều chế và giải điều chế M-ASK? 4. Vẽ và giải thích sơ đồ điều chế và giải điều chế BPSK? 2. Vẽ và giải thích sơ đồ điều chế và giải điều chế 64QAM ? P 5. nếu tốc độ dữ liệu là: a. Để tăng tốc độ bít 3000bps. Một hệ thống truyền dẫn QAM có tốc độ 2400 symbols/sec (baud). Cho hệ thống BPSK truyền qua kênh AWGN với mật độ phổ công suất .21: Xác suất lỗi bit của điều chế M-QAM Câu hỏi và bài tập chương 6 IT 1. . Nhiễu cộng được giả sử là trắng và phân bố Gauss. Vẽ và giải thích sơ đồ điều chế và giải điều chế QPSK? T 3. T là chu kỳ của bít và A là biên độ tín hiệu.

4800 bit/sec c. 2400 bit/sec b. Vẽ đồ thị biểu diễn quan hệ giữa E b / N 0 và số bit trên một symbol. nêu nhận xét? IT T P 137 .Bài giảng Truyền dẫn số Chương VI: Điều chế và giải điều chế số a. 19200 bit/sec e. 9600 bit/sec d.

đó là một bản sao chính xác của sóng mang. Nếu sóng mang và sóng mang phụ không được đồng bộ pha ở máy phát (thường thì không). bộ dao động nội của máy thu được đồng bộ với tín hiệu thu được về cả pha và tần số. Đồng bộ khung được yêu cầu khi thông tin được tổ chức ở dạng khối. Trong trường hợp 138 . Có thể thấy rằng đồng bộ ký hiệu và đồng bộ pha giống nhau ở chỗ cả hai đều liên quan đến việc tạo ra một bản sao của phần tín hiệu phát. Cũng giả định rằng máy thu đã biết chính xác khi nào ký hiệu bắt đầu và kết P thúc. nhưng được điều chế gián tiếp qua sóng mang phụ thì cả pha của sóng mang và sóng mang phụ phải được xác định. trong trường hợp giải điều chế pha kết hợp (PSK). Những tín hiệu mẫu chuẩn này được so sánh với các tín hiệu đến trong quá trình quyết định đưa ra ký hiệu hợp lệ nhất. Đồng bộ trong truyền dẫn số Trong hầu hết các cuộc thảo luận về máy thu hoặc hiệu năng bộ giải điều chế. hoặc các kênh thông tin liên lạc được chia sẻ thường xuyên bởi một số người sử dụng theo thời gian (TDMA). Ví dụ. nó là một xung vuông có tốc độ chuyển tiếp của ký hiệu. Với đồng bộ pha. nghĩa là. Khi khóa pha được thực hiện. máy thu được giả định là có thể tạo ra các tín hiệu mẫu chuẩn có pha giống với mẫu tín hiệu tại máy phát. hoặc bản tin của một số thống nhất các ký hiệu. mặc dù giả định này thường không được phân tích rõ ràng. Rõ ràng nếu máy thu thực hiện việc tích hợp trên một khoảng thời gian có chiều dài không phù hợp. Ví dụ như một mã khối được sử dụng để kiểm soát lỗi trước. một mức độ đồng bộ cao hơn được yêu cầu và được gọi là đồng bộ khung. Để có thể để tạo ra các tín hiệu mẫu chuẩn này. thì khả năng đưa ra quyết định chính xác về ký hiệu sẽ bị suy giảm. Trong nhiều hệ thống truyền thông. Đối với đồng bộ ký hiệu. Điều này được biết đến như là khóa pha (phase lock) và là một điều kiện phải được thực hiện chặt chẽ nếu tín hiệu điều chế được giải điều chế chính xác ở máy thu. hoặc kéo dài qua hai ký hiệu.1. máy thu phải được đồng bộ với sóng mang nhận được. một số mức độ của đồng bộ hóa tín hiệu được giả định. Điều này có nghĩa rằng phải có sự đồng bộ về pha giữa sóng mang và một bản sao của nó ở máy thu. Nếu tín IT hiệu mang thông tin không được điều chế trực tiếp trên sóng mang. nơi mà pha của bản sao sóng mang phụ được điều khiển riêng biệt từ pha của bản sao sóng mang. Điều này sẽ cho phép máy thu có được sự khóa pha trên cả sóng T mang và sóng mang phụ. Sự nhận biết này là cần thiết để biết khoảng thời gian tích hợp các ký hiệu - khoảng thời gian mà năng lượng được tích hợp trước khi đưa ra quyết định về ký hiệu.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VII: Đồng bộ CHƯƠNG 7: ĐỒNG BỘ 7. điều này yêu cầu tạo ra một bản sao của sóng mang phụ bởi máy thu.

Như vậy. Đồng bộ phía thu P Tất cả các hệ thống truyền thông số yêu cầu một vài mức độ đồng bộ đối với các tín hiệu đến bởi các máy thu. Cuối cùng là đồng bộ khung và kỹ thuật để đạt được và duy trì nó. Sơ đồ khối của một vòng khóa pha cơ bản được minh họa ở hình 7. để định tuyến đường thông tin một cách thích hợp. Hầu hết các hệ thống truyền thông số sử dụng điều chế kết hợp yêu cầu chặt chẽ cả ba cấp độ đồng bộ: pha. đồng bộ khung cũng tạo ra xung vuông có tốc độ bằng với tốc độ khung. ký hiệu. Tương tự như đồng bộ ký hiệu. nơi có rất nhiều thiết bị đầu cuối mặt đất. trong thực tế. đồng bộ phía phát thường ngụ ý truyền thông hai chiều hoặc một mạng lưới để có đồng bộ thành công.1. Tất cả các cuộc thảo luận cho đến nay đều hướng về đầu cuối thu của một tuyến truyền thông. có những trường hợp. còn khóa pha chính xác không phải là yêu cầu cần thiết.2. Thay vào đó. bộ giải mã cần phải biết vị trí của ranh giới giữa các từ mã để giải mã các bản tin một cách chính xác. Đồng bộ tần số khác với đồng bộ pha ở chỗ bản sao của các sóng mang được tạo ra bởi máy thu cho phép có một hằng số lệch pha tùy ý so với sóng mang thu được.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VII: Đồng bộ của mã hóa khối. các hệ thống không kết hợp yêu cầu đồng bộ về tần số. Tiếp đến là đồng bộ ký hiệu và một số mức đồng bộ ký hiệu yêu cầu cho các máy thu số kết hợp hoặc không kết hợp. Các vòng khóa pha là những vòng cơ cấu điều khiển phụ có tham số điều khiển là pha của bản sao các tín hiệu sóng mang đến được tạo ra. Ban đầu là các mức đồng bộ cơ bản yêu cầu cho thu kết hợp . và khung. nhưng chức năng tương đương luôn hiện diện.1. Trong phần này. Như vậy. Các vòng khóa pha 139 . Trong trường hợp của một kênh chia sẻ theo thời gian. Một ví dụ của trường hợp này là mạng lưới thông tin liên lạc vệ tinh. hướng tín hiệu tới một máy thu vệ tinh duy nhất.2. 7. máy phát giả định có vai trò tích cực hơn trong quá trình đồng bộ qua thay đổi việc định thời gian và tần số IT truyền của nó để tương ứng với yêu cầu của máy thu. đồng bộ phía phát thường được gọi là đồng bộ mạng. Trong máy thu số hiện đại. 7. máy phát dựa trên sự phản hồi từ máy thu để xác định chính xác việc đồng bộ của nó. đồng bộ khung là cần thiết để biết được vị trí ranh giới giữa các người sử dụng kênh. T Đồng bộ phía phát hoặc đồng bộ mạng cũng sẽ được thảo luận ở phần cuối của chương này. các nguyên tắc cơ bản của các mức độ khác nhau của đồng bộ phía thu được giới thiệu. Mạch vòng khóa pha Trung tâm của hầu hết các mạch đồng bộ là vòng khóa pha (PLL).đồng bộ pha và tần số . Trong hầu hết các trường hợp này. Tuy nhiên.các nguyên tắc hoạt động của vòng khóa pha (PLL). vòng khóa pha này có thể khó nhận biết. Các hệ thống sử dụng kỹ thuật điều chế không kết hợp thường sẽ yêu cầu đồng bộ ký hiệu và khung.

1) Trong đó 0 là tần số sóng mang và  (t ) là pha biến đổi chậm. bộ lọc vòng và bộ tạo dao động điều khiển bởi điện áp (VCO). 0 . bộ lọc vòng được mô tả bởi hàm đáp ứng xung f (t). x(t). IT T Hình 7. với biến đổi Fourier F(). Xem xét một tín hiệu đầu vào chuẩn hóa có dạng: r (t )  cos[0t   (t )] (7. như tên của nó. VCO là thiết bị tạo ra bản sao sóng mang. Một điện áp đầu vào dương tạo ra tần số đầu ra VCO lớn hơn giá trị không điều khiển được của nó. thì sự khác nhau về pha (hay lỗi pha) trở thành một tín hiệu biến đổi theo thời gian và được đưa tới bộ lọc vòng. và VCO. Trong hình 7. là một bộ dao động hình sin có tần số được điều khiển bởi mức điện áp tại đầu vào thiết bị. Khóa pha được thực hiện bằng cách cung cấp cho bộ lọc sự lệch pha (lỗi pha) giữa tín hiệu đến r(t) và tín hiệu đầu ra của VCO. Một vòng lặp được thiết kế tốt có thể theo dõi những thay đổi pha của tín hiệu nhưng không được đáp ứng quá mức đối với nhiễu máy thu.1. y(t). chúng ta có tín hiệu đầu ra VCO chuẩn hóa có dạng: 140 .Bài giảng Truyền dẫn số Chương VII: Đồng bộ có ba thành phần cơ bản: bộ so pha. Tương tự. VCO. Bộ lọc vòng khống chế đáp ứng của vòng khóa pha theo những biến đổi ở tín hiệu sai lệch (lỗi) này. bộ so pha được hiển thị như là bộ nhân.1: Sơ đồ khối mạch vòng khóa pha P VCO là bộ dao dộng có tần số đầu ra là một hàm tuyến tính của điện áp đầu vào. Khi tín hiệu đến và bản sao nội bộ thay đổi tương ứng với nhau. Bộ so pha là một thiết bị tạo ra sự khác biệt về pha giữa tín hiệu đến và bản sao nội bộ. trong khi một điện áp âm sẽ gây ra hiệu ứng ngược lại. để tạo ra tín hiệu đầu vào cho VCO.

 (t ) biểu thị sự khác biệt tần số. số hạng thứ hai ở phía bên phải của biểu thức (7.4): ˆ ( )  K ( )   j ˆ ( )  F ( ) (7. và f (t) là đáp ứng xung của bộ lọc vòng. Đây là tình trạng vòng lặp hoạt động bình thường.3) sẽ được lọc ra và có thể bị loại bỏ. sự khác biệt về tần số đầu ra so với 0 . Tần số đầu ra VCO là đạo hàm theo thời gian của đối số của hàm sin (7.3)  sin[ (t )  ˆ(t )]  sin[20t   (t )  ˆ(t )] Giả sử bộ lọc vòng là bộ lọc thông thấp.2).5) chúng ta có: 141 .1)] và đầu ra VCO [biểu thức (7. Sắp xếp lại biểu thức (7. kể từ khi một điện áp đầu IT vào bằng 0 tạo ra một tần số đầu ra 0 . và phương pháp xấp xỉ góc nhỏ (nghĩa P là: e(t )  sin[ (t )  ˆ(t )]   (t )  ˆ(t ) được sử dụng trong dòng cuối cùng của biểu thức (7. đó là hàm của sự khác biệt về pha giữa đầu vào [biểu thức (7. Nếu chúng ta giả định rằng 0 là tần số không điều khiển được của VCO (tần số đầu ra khi điện áp đầu vào là 0). Phương trình vi phân tuyến tính trong ˆ(t ) (sử dụng xấp xỉ góc nhỏ) được gọi là phương trình vòng lặp tuyến tính. F ()  f (t ) là các cặp biến đổi Fourier tương ứng. sẽ tỷ lệ thuận với giá trị của điện áp đầu vào y (t). hoặc: d ˆ   (t )   (t )   K 0 y (t ) dt   K 0e(t ) * f (t ) (7. chúng ta có thể thể hiện sự khác biệt về tần số đầu ra VCO với 0 qua đạo hàm theo thời gian thành phần pha ˆ(t ) .4) T  K 0  (t )  ˆ(t )  * f (t ) Ở đây.4). Một bộ lọc thông thấp cung cấp một tín hiệu lỗi.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VII: Đồng bộ x(t )  2sin[0t  ˆ(t )] (7. Vì vậy. Đó là mối liên hệ hữu ích nhất trong việc xác định cách xử lý của vòng lặp trong quá trình hoạt động bình thường (khi lỗi pha nhỏ). Xấp xỉ góc nhỏ sẽ trở nên chính xác khi lỗi pha đầu ra là nhỏ (vòng lặp tiệm cận tới khóa pha). Xem xét biến đổi Fourier của biểu thức (7.2). Tần số đầu ra của VCO là hàm tuyến tính của điện áp đầu vào.5) 0   ˆ ()  ˆ(t ). ()   (t ).2) Những tín hiệu này sẽ tạo ra một tín hiệu lỗi đầu ra tại bộ tách pha có dạng: e(t )  x(t )r (t )  2sin[0t  ˆ(t )]cos[0t   (t )] (7. K 0 : hệ số tăng ích của VCO.

Đồng bộ ký hiệu Tất cả các máy thu số cần phải được đồng bộ với quá trình chuyển đổi ký hiệu số đầu vào để đạt được giải điều chế tối ưu.2. Đối với tín hiệu xung vuông.3. Ba ví dụ về các bộ đồng bộ bit vòng hở được minh họa ở hình 7.6)   H ( ) ( ) j  K 0 F ( ) H ( ) là hàm truyền đạt vòng lặp kín của mạch vòng khóa pha PLL. tín hiệu đến s(t) được lọc bởi bộ lọc hợp (Matched filter). 7.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VII: Đồng bộ ˆ ( )  K0 F ( ) (7. Ở đây. tín hiệu đầu ra của thiết bị phi tuyến không có nhớ sẽ chứa thành phần Fourier ở tần số cơ bản của xung đồng hồ dữ 142 . Hoạt động P này tương tự như việc phục hồi sóng mang trong một mạch vòng hiệu chỉnh sóng mang.2a). Do vậy. đầu ra có dạng tam giác cân thông thường.cố gắng khóa xung đồng hồ dữ liệu nội bộ với tín hiệu đến bằng cách sử dụng các phép đo tương đối giữa tín hiệu nội bộ ở máy thu và tín hiệu đến hệ thống và phương pháp đồng bộ ký hiệu vòng kín thường chính xác hơn. 7.khôi phục bản sao xung đồng hồ dữ liệu phía phát trực tiếp từ các hoạt IT động trên luồng dữ liệu đến. Trong ví dụ đầu tiên hình (7. chúng ta sẽ xem xét một số loại đồng bộ ký hiệu hoặc dữ liệu cơ bản cho các tín hiệu nhị phân băng gốc: đồng bộ ký hiệu vòng hở . được định dạng với một bộ khuếch đại bão hòa có độ tăng ích cao để phục hồi lại dạng xung vuông của tín hiệu dữ liệu xung đồng hồ. Tín hiệu kết quả có các đỉnh biên độ dương trong khoảng thời gian trễ tương ứng với quá trình chuyển tiếp ký hiệu đầu vào. Chuỗi tín hiệu của tiến trình được minh họa ở hình 7. Loại đồng bộ này tạo ra một thành phần tần số tại tốc độ ký hiệu thông qua hoạt động dựa trên chuỗi băng gốc đầu vào với sự kết hợp của bộ lọc và thiết bị phi tuyến. Hiện tại.1.2. Bậc PLL được xác định theo bậc cao nhất của j ở mẫu số của H ( ) . ví dụ. Chuỗi bit dạng sóng tự tương quan được “tách sóng/chỉnh lưu” bởi thiết bị phi tuyến không có nhớ (memoryless even-law nonlinearity). Đồng bộ ký hiệu vòng hở T Đồng bộ ký hiệu vòng hở đôi khi được gọi là đồng bộ bộ lọc phi tuyến. Bậc của PLL là một yếu tố quan trọng để xác định trạng thái ổn định của vòng lặp tương ứng với đầu vào trạng thái ổn định. thành phần tần số mong muốn ở tốc độ ký hiệu bị tách với bộ lọc thông dải. Biểu thức (7.2.2.6) cho thấy bậc của PLL luôn lớn hơn bậc của các bộ lọc vòng F ( ) .2. Đầu ra của bộ lọc này sẽ là hàm tự tương quan của dạng tín hiệu đầu vào. nhưng chúng khá tốn kém và phức tạp hơn. đồng bộ ký hiệu vòng kín .

Hoạt động chủ yếu là những phép tính lấy vi phân và tách sóng. IT T Hình 7. Trễ được thể hiện trong hình 7. Các thành phần phổ thích hợp có thể được phân tách với bộ lọc thông dải. nhưng sẽ âm ở nửa đầu tiên nếu có sự thay đổi trạng thái trong luồng bit đến s(t).2c) minh họa bộ tách sóng biên. có hàm truyền đạt:  1 x0 sgn x   1 khác (7. Ví dụ cuối (hình 7.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VII: Đồng bộ liệu.7) Ví dụ thứ hai trong hình 7. 143 . Điều này làm cho tín hiệu sau vi phân có sườn lên và sườn xuống.2 tạo ra một thành phần Fourier ở tần số xung đồng hồ dữ liệu bằng các mạch nhân và trễ. Thành phần tần số này được phân cách với các hài của nó bởi bộ lọc thông dải (BPF) và được định dạng với một bộ khuếch đại bão hòa lý tưởng. Tín hiệu m(t) sẽ luôn dương trong nửa thứ hai của tất cả chu kì bit. mạch vi phân sẽ tạo ra các đỉnh dương hoặc âm ở tất cả các quá trình chuyển tiếp ký hiệu.2c).2a.2: Ba kiểu đồng bộ bit vòng hở P Điều này tạo ra một tín hiệu xung vuông với các thành phần phổ và hài như trong hình 7. Đối với tín hiệu đầu vào là xung vuông. Một vấn đề đặc thù trong sơ đồ này là bộ vi phân rất nhạy cảm với nhiễu băng rộng. Sau khi tách sóng/chỉnh lưu thì chuỗi kết quả của các đỉnh dương sẽ có thành phần Fourier tại tốc độ ký hiệu của dữ liệu. Bộ lọc thông thấp này loại bỏ các thành phần tần số cao của các ký hiệu dữ liệu làm cho chúng mất đi dạng sóng hình chữ nhật nguyên gốc. Cho nên bộ lọc thông thấp được đặt trước bộ vi phân (hình 7.2b là một nửa chu kì bit và là giá trị tốt nhất vì nó tạo ra thành phần Fourier mạnh nhất.

Ở đây. Hình vẽ dưới đây mô tả về mạch đồng bộ ký hiệu vòng kín – bộ đồng bộ cổng trước/sau (Early/late gate synchronizer).2.33 E  với b > 5. nhưng dạng sóng của tín hiệu đồng bộ phụ thuộc trực tiếp vào các tín hiệu đến và lỗi sẽ không bị loại bỏ.2 sẽ cung cấp chính xác bit định thời.3: Minh họa các dạng tín hiệu trong đồng bộ bit vòng hở Rõ ràng. Đồng bộ ký hiệu vòng kín sử dụng các phép đo so sánh giữa tín hiệu đến và tín hiệu đồng hồ được tạo ra tại nội bộ máy thu để tạo ra tín hiệu đồng bộ với quá trình chuyển đổi dữ liệu đến.8) T KEb N 0 N0 IT Trong đó T là chu kỳ bit. Lỗi này có thể nhỏ khi tỷ lệ tín hiệu trên nhiễu lớn. Đồng bộ ký hiệu vòng kín Nhược điểm chính của đồng bộ ký hiệu vòng hở là không thể tránh khỏi sai lệch đồng chỉnh. khi nhận được tỷ lệ tín hiệu trên nhiễu P vừa đủ lớn thì tất cả các phương thức như trên hình 7. K  18 (7. 7.9) Như vậy.2. Wintz và Luecke cũng chỉ ra rằng với tỷ lệ tín hiệu trên nhiễu cao thì độ sai lệch của lỗi trong một chu kì cho bởi:  0.2. Người ta đã chỉ ra rằng đối với một BPF: có trung bình K ký hiệu đầu vào (băng thông = 1/KT). độ lớn của thời gian lỗi (trễ) trung bình xấp xỉ bằng:  0.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VII: Đồng bộ Hình 7. sẽ có một số trễ phần cứng kết hợp với các bước xử lý tín hiệu được minh họa ở hình 7. No là mật độ phổ nhiễu nhận được.2. mạch đồng bộ thực hiện 2 phép tích phân riêng biệt năng lượng tín hiệu đầu vào qua 2 khoảng thời gian khác nhau: 0  (T- 144 .411 Eb  T với >1 T KEb N 0 N0 (7. Eb là năng lượng được phát hiện cho mỗi bit. đối với một BPF nhất định.

lượng năng lượng trong cổng trước và cổng sau sẽ đảo ngược và đổi dấu tín hiệu lỗi dẫn đến tăng điện áp đầu vào VCO và tần số đầu ra và làm cho định thời của máy thu đúng với tín hiệu đầu vào. Vì vậy khi thiết bị được đồng bộ. thấp hơn điện áp đầu vào bộ VCO (hình 7.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VII: Đồng bộ d) và d T với T là khoảng thời gian của một ký hiệu. tín hiệu lỗi sẽ là e = - 2∆. Trong trường hợp này. nhưng bộ tích phân ở cổng trước sẽ kết thúc với năng lượng tích lũy chỉ trên khoảng thời gian [(T-d)-2∆] .4: Bộ đồng bộ dữ liệu cổng trước/sau Hoạt động của bộ đồng bộ cổng trước/sau được giới thiệu qua hình 7. Trong trường hợp đồng bộ hoàn hảo. Theo đó.4). IT Hình 7. Nếu thời gian định thời máy thu bị trễ. Bộ tích phân cổng sau sẽ tích lũy tín hiệu trên toàn bộ khoảng thời gian (T-d) như ở trường hợp hình 7. hình 7. Sự khác biệt trong các giá trị tuyệt đối của các kết quả đầu ra của 2 phép tích phân y1 và y2 là số đo lỗi định thời ký hiệu của máy thu. Điều này sẽ làm giảm tần số đầu ra của bộ VCO và làm chậm thời gian định thời của máy thu để làm cho các tín hiệu đến được đúng trong khoảng thời gian của bit.4) là không. phần đầu tiên của cổng trước rơi vào khoảng thời gian bit trước đó. Phép tích phân thứ 2 trễ d giây và kết thúc tại điểm cuối của chu kỳ ký tự (thời gian danh định bằng T). Phép lấy tích phân đầu tiên (thực hiện tại cổng trước – Early gate) bắt đầu từ điểm đầu của chu kỳ ký tự (thời gian danh định bằng 0) cho đến (T-d) giây tiếp theo. nó sẽ ổn định và không có xu hướng mất đồng bộ. Trong khi cổng sau vẫn nằm hoàn toàn bên trong ký hiệu.5a.5a cho thấy rằng cả 2 cổng nằm trọn trong một khoảng thời gian ký hiệu T. cả 2 phép tích phân sẽ có cùng một T giá trị và hiệu giữa chúng (tín hiệu lỗi e trong hình 7. trong đó ∆ là một phần của khoảng thời gian của cổng trước rơi vào khoảng thời gian bit trước đó. 145 .5b cho thấy máy thu có tín hiệu đồng hồ sớm hơn so các dữ liệu đưa vào. Như vậy.5. P Trường hợp được thể hiện trong hình 7.

việc đánh dấu khung là hữu ích cho các hệ thống truyền dữ liệu liên tục. đường quét dọc. Điều này nói rằng IT luồng dữ liệu được tổ chức thành các nhóm các bit có kích thước đồng nhất.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VII: Đồng bộ Hình 7. Khi có được đồng bộ dữ liệu. Ưu điểm của đánh dấu khung là đơn giản.5: (a) Định thời máy thu đúng. do đó thời gian cần thiết để có được đồng bộ sẽ lâu. Nếu luồng dữ liệu là tín hiệu truyền hình số. Đồng bộ khung thường được thực hiện với sự giúp đỡ của một vài tín hiệu đặc biệt tạo ra từ máy phát. Nếu phía thu không thực hiện được đồng bộ khung thì sự tương quan này sẽ thấp. Dữ liệu máy tính thường được tổ chức thành các từ mã là một số nguyên lần của 8 bit -byte và tiếp đến là được tổ chức thành các hình ảnh thẻ. Thủ tục này có thể rất đơn giản. máy thu biết được có sự tương quan giữa mẫu tín hiệu đồng bộ và thời điểm tín hiệu đồng bộ được đưa vào luồng dữ liệu. tùy thuộc vào môi trường mà hệ thống được yêu cầu hoạt động. như kết nối điện thoại. Phía thu phải biết các mẫu tín hiệu đồng bộ này và khoảng thời gian đưa vào. Do vậy. Thoại số được truyền trong các gói tin hoặc khung thì không thể phân biệt được với các dữ liệu số khác. thì mỗi điểm ảnh được đại diện bằng 1 từ mã có nhiều bit và tiếp đến là các đường quét ngang. Đồng bộ khung Hầu hết tất cả các luồng dữ liệu số đều có cấu trúc khung. như minh họa ở hình 7. Thậm chí chỉ cần một bit đơn là đủ cho việc đánh dấu khung. máy tính và 146 .3. các gói tin. Những nhược điểm chính là số lượng đánh dấu có thể rất lớn. khung hình hoặc các tập tin.2. Đồng bộ khung đơn giản nhất đánh dấu khung. Khi nhận các dòng dữ liệu đến.6. (b) Định thời máy thu trước/sớm 7. Đánh dấu khung có thể là 1 bit đơn hoặc 1 đoạn ngắn của các bit mà máy phát đưa định kỳ vào các dòng dữ liệu. Bất kỳ hệ thống sử dụng mã khối để soát lỗi phải được tổ chức thành các từ mã có chiều dài T nhất định. máy thu cần được đồng bộ với cấu trúc khung P của luồng dữ liệu.

mỗi bytes đại diện cho 1 trong 24 các luồng dữ liệu thoại. Hình 7. Độ trễ chỉ liên quan đến việc xử lý các từ mã đến. Từ mã đồng bộ thường sẽ được gửi như là một phần của tiêu đề bản tin. Một cách tiếp cận cho hệ thống truyền dẫn dữ liệu dạng burst hoặc yêu cầu T đồng bộ nhanh là dùng từ mã đồng bộ. Cấu trúc sóng mang T1 một khung dữ liệu có 193 bít bao gồm 1 bit đánh dấu khung sau mỗi tập 24 bytes 8-bit. Sự phức tạp của hoạt động quan hệ này tỷ lệ thuận với chiều dài của chuỗi.6: Đánh dấu khung IT Ví dụ là luồng sóng mang T1 được phát triển bởi Bell Labs và được sử dụng trong hệ thống điện thoại ở Bắc Mỹ.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VII: Đồng bộ sẽ không phù hợp cho các hệ thống truyền dữ liệu ở dạng các burst hoặc yêu cầu đồng bộ nhanh. Máy thu phải biết từ mã và liên tục tìm kiếm nó trong dòng dữ liệu với một bộ lọc tương ứng. sẽ cho biết vị trí (thường là đầu) của khung dữ liệu. Ưu điểm của hệ thống là đồng bộ khung được thực hiện P nhanh. Một nhược điểm nữa là các bit chèn vào có thể gây rắc rối cho tổ chức của luồng dữ liệu. Việc phát hiện ra từ mã. Các bảng dưới đây là minh họa cho các loại từ mã đồng bộ thường được sử dụng: 147 . Điểm bất lợi là từ mã phải liên quan tới đánh dấu khung để duy trì xác suất phát hiện lỗi thấp.

các tham số của máy phát đầu cuối được biến đổi để đạt được đồng bộ thay vì phải sửa đổi các tham số nhận được ở nút mạng trung tâm. mỗi người sử dụng được cấp phát một khe 148 . truyền thông một hướng/chiều như là các kênh quảng bá. Nghĩa là. ở hệ thống đa truy nhập phân chia theo thời gian – TDMA.2: Các từ mã đồng bộ Willard 7. Đối với một hệ thống truyền thông sử dụng kỹ thuật điều chế không kết hợp. việc đồng bộ được thực hiện chủ yếu ở phía máy thu.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VII: Đồng bộ Bảng 7. Đồng bộ mạng Đối với các hệ thống sử dụng kỹ thuật điều chế kết hợp. hoặc truyền thông đơn đường như là đường truyền vi ba.3.1: Các từ mã đồng bộ Barker IT T P Bảng 7. hoặc có nhiều người sử dụng truy nhập vào một nút truyền thông trung tâm như hệ thống thông tin vệ tinh. việc đồng bộ được thực hiện chủ yếu ở phía thiết bị đầu cuối. hoặc đường truyền cáp sợi quang. Ví dụ.

Khi đó. Đồng bộ máy phát được phân loại thành vòng hở và vòng đóng. Ưu điểm chính của phương pháp vòng hở là việc thu nhận tín hiệu nhanh. Thiết bị đầu cuối hiệu chỉnh trước truyền dẫn của nó dựa trên hiểu biết về các tham số liên kết cung cấp bởi các tài liệu bên ngoài. Nếu các thiết bị đầu cuối đã chuẩn hóa truyền dẫn để được đồng bộ với nút mạng trung tâm.FDMA. có thể hoạt động khi không có liên kết phản hồi và tổng thời gian tính toán nhỏ. nhưng có thể sửa đổi nhờ việc quan sát tín hiệu phản hồi từ các nút mạng trung tâm. Nhược điểm của phương pháp vòng kín là nó yêu cầu khối lượng lớn xử lý thời gian thực. Đồng bộ máy phát đầu cuối cũng diễn ra ở hệ thống có kết hợp việc xử lý tín hiệu tại nút mạng trung tâm với đa truy nhập phân chia theo tần số . Sẽ khó khăn cho việc sử dụng hiệu quả khi liên kết không tĩnh.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VII: Đồng bộ thời gian để phát đi thông tin của họ. Kỹ thuật vòng hở dựa trên các tham số đã được IT biết chính xác và và dự đoán. Kỹ thuật vòng kín ít yêu cầu phải biết trước các tham số liên kết. hoặc khi thiết bị đầu cuối truy nhập hệ thống rời rạc. Điều này yêu cầu một khối lượng lớn xử lý thời gian thực ở thiết bị đầu cuối và đường liên kết hai chiều giữa các thiết bị đầu cuối và nút mạng trung tâm. Phương pháp vòng kín liên quan đến sự đồng bộ chính xác của tín hiệu đến từ thiết bị đầu cuối trên tín hiệu tới tại nút mạng trung tâm và sự phản hồi kết quả của các đại lượng tới thiết bị đầu cuối thông qua đường tín hiệu phản hồi. các nút có thể sử dụng một tập cố định các bộ lọc kênh và một chuẩn định thời cho tất cả các kênh. máy phát đầu cuối sẽ phải đồng bộ với hệ thống theo thứ tự cho các chùm dữ liệu được phát đi đến nút mạng trung tâm tại thời điểm mà nút đã sẵn sàng để nhận dữ liệu. Chúng làm việc tốt nhất khi liên kết cố định và các liên kết tự hoạt động liên tục với chu kỳ tương đối lớn. Kỹ thuật vòng hở không dựa vào việc đo các tham số của tín hiệu đến ở nút mạng trung tâm. Do đó phương pháp vòng kín đòi hỏi đường tín hiệu trả về cung cấp phản hồi từ sự truyền dẫn thiết bị đầu cuối. khả năng các thiết bị đầu cuối là nhận ra các tín hiệu phản hồi đó là gì? và cả khả năng sửa đổi các đặc tính của máy phát cho thích hợp dựa trên sự phản hồi. yêu cầu đường liên kết hai chiều tới mọi thiết bị đầu cuối và việc nhận dữ liệu mất tương đối nhiều thời gian. Nhược T điểm của phương pháp vòng hở là nó yêu cầu cung cấp các tham số liên kết và không linh hoạt. Ưu điểm là nó không sử dụng các tri thức bên 149 . Nhưng hiểu P biết này rất hữu ích cho việc giảm thời gian đòi hỏi cho việc dò sóng nhưng không đòi hỏi chính xác như phương pháp vòng hở. Nếu không nút mạng sẽ yêu cầu có sự phân tách về thời gian và tần số nhận được cũng như năng lực theo bám đối với mỗi kênh đầu vào và nó sẽ phải đối phó với các ảnh hưởng từ nhiễu của các kênh liền kề.

11)  c  Trong đó c là tốc độ ánh sáng. Tuy nhiên. Đồng bộ phía phát vòng hở Các hệ thống vòng hở có thể được phân chia thành các hệ thống sử dụng thông tin có được nhờ quan sát liên kết phản hồi và hệ thống không làm như vậy. thời gian lỗi được xác định: re Te   t (7. Ngay cả vệ tinh trong quỹ đạo địa tĩnh chuẩn cũng có sự chuyển dịch so với một điểm nào đó trên Trái đất. Do đó.3. Để nhận được sự chính xác thì tần số góc truyền dẫn yêu cầu là: P  V    1   0 (7. Qua việc phát tín hiệu sớm. T Tương tự. Mọi đồng bộ phía phát đều cố gắng xác định trước việc định thời và tần số phát của tín hiệu theo cách thức tín hiệu đến máy thu với tần số mong muốn tại thời gian như kì vọng. 0 là tần số góc ban đầu. luôn luôn có một thành phần tần số và thời gian được chuẩn hóa sai. nên việc định thời gian và chuẩn hóa tần số trong thiết bị đầu cuối và nút mạng trung tâm không bao giờ có thể dự đoán được chính xác hoàn toàn. d là khoảng cách truyền.12) c 150 . để xác định trước tần số truyền dẫn. tín hiệu sẽ tới máy thu tại đúng thời gian thích hợp.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VII: Đồng bộ ngoài để đảm bảo hoạt động của hệ thống và sự đáp ứng từ các liên kết phản hồi cho phép hệ thống thích ứng dễ dàng và nhanh chóng thay đổi dạng và điều kiện liên kết.10) Trong đó Tt là thời gian thực tế bắt đầu truyền dẫn. không phải tất cả đều đơn giản ở khía cạnh những yêu cầu xử lý thời gian thực. mà còn ở chỗ hiệu năng truyền thông của các thiết bị đầu cuối đơn giản đó rõ ràng sẽ rất phụ thuộc vào các đặc tính liên kết ổn định.1. c là tốc độ ánh sáng. Thời gian tín hiệu đến nút mạng được tính bởi biểu thức: IT TA  Tt  d c (7. việc chuẩn hóa định thời và xác định trước tần số đều không chính xác. V là vận tốc tương đối. 7. máy phát sẽ chia khoảng cách giữa nó và máy thu cho tốc độ ánh sáng để nhận được thời gian truyền dẫn rồi chuyển dịch việc định thời truyền dẫn bản tin. Do vậy. để xác định đúng định thời. Khi đó. máy phát tính chuyển dịch Doppler do sự chuyển động tương đối giữa máy phát và máy thu. Trên thực tế.

Bài giảng Truyền dẫn số Chương VII: Đồng bộ Trong đó re là ước lượng lỗi của đường truyền và t là sự chênh lệch giữa thời gian tham chiếu tại máy phát và máy thu. từ 109 đến 1011 với dao động tinh thể chất lượng cao và đến 1012 với tiêu chuẩn rubidium và đến 1013 với tiêu chuẩn cesium. Spilke đã đưa ra các thống kê đầy đủ về các lỗi thời gian và tần số cho hệ thống vệ tinh. Có nhiều lỗi về tần số và thời gian không được đề cập ở đây nhưng chúng thường không quá nghiêm trọng. Tần số lỗi được xác định: Ve0 e    (7. Những biến đổi trong một tần số tham chiếu rất khó để mô tả một cách thống kê.14) 0 P Thường thì giá trị của  nằm trong khoảng từ 106 đến 105 với dao động tinh thể thông thường. sai lệch giá trị thời gian tích lũy thì có liên quan đến lỗi pha tích lũy của tham chiếu: 151 .15) 0 Đối với một chu kì thời gian tham chiếu.13) c Trong đó Ve là giá trị lỗi trong đo lường hoặc dự đoán tốc độ tương đối giữa máy phát và máy thu (hiệu ứng Doppler) và  là tần số chênh lệch giữa tần số tham chiếu của máy phát và máy thu. Tần số tham chiếu thì thường được xác định trong giới hạn lớn nhất cho phép của tần số phân đoạn thay đổi trên ngày: T   Hertz/Hertz/day (7. Những lỗi t và  thường do sự biến đổi ngẫu nhiên trong tần số tham chiếu Thời gian tham chiếu cho một máy phát hoặc máy thu thì đa số được lấy nhờ đếm chu kì tần số tham chiếu. Sai lệch của tần số chuẩn hóa 0 có thể tăng tuyến tính theo thời gian: T  (T )  0   dt  t (0)  0 T   (0) Hertz (7. do đó lỗi trong độ chính xác của thời gian và tần số tham chiếu IT có liên quan với nhau. mặc dù mật độ phổ công suất thì được xấp xỉ bởi sự sắp xếp công suất của các phân đoạn.

tần số tham chiếu của thiết bị đầu cuối sẽ sấp xỉ với t và  . 152 .16) 0 0 0 1 2  (0)T  T   t (0) 2 0 Do đó. Khi điều đó đúng thì sự khác nhau giữa tham số tín hiệu đến và những tín hiệu phát sinh bởi giá trị thời gian. mặc dù nó có phụ thuộc vào thiết kế của hệ thống. Với hệ thống đồng bộ phía phát vòng hở. Việc hiệu chuẩn lại thời gian và tần số tham chiếu thường là công việc nặng nề. P Những trạm điều khiển vệ tinh lớn có thể đo lường và mô hình các tham số quỹ đạo địa tĩnh của vệ tinh để có được các điều chỉnh chính xác trong phạm vi vài phần mười của feet cho khoảng cách và vài feet/sec cho vận tốc tương đối với thiết bị đầu cuối ở mặt đất.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VII: Đồng bộ T  (t ) t (T )   0 0 dt  t (0)  (0)  T  tdt   T  dt  t (0) (7. Do đó. việc tăng theo bình phương trong công thức tính lỗi thời gian làm hạn chế tần suất truy nhập để can thiệp từ bên ngoài: hoặc để cập nhật hiểu biết của thiết bị đầu cuối về định thời tại máy thu hoặc để thiết lập lại cả thời gian tham chiếu của máy phát và máy thu ở giá trị danh định. trong những trường hợp đặc biệt quan trọng về đồng bộ vệ tinh như tại nút mạng trung tâm. nếu thời gian và tần số tham chiếu là chính xác nhưng liên kết còn chưa chuẩn bởi vì thiết bị đầu cuối là điện thoại di động hoặc vệ tinh không phải là địa tĩnh. Trong trường hợp khác.13) thì thường không đáng kể và được bỏ qua. thì khoảng thời gian giữa các hiệu chỉnh có thể dài hơn. Nếu như máy phát không có thông tin từ các đại lượng đo được của liên kết IT phản hồi. T Nếu một thiết bị đầu cuối có thể truy nhập vào liên kết phản hồi từ nút mạng trung tâm và có khả năng để so sánh các tham số đo được giữa giá trị tham chiếu nội bộ với tham số tín hiệu đến. khi không có sự can thiệp. Các đại lượng đo khoảng cách và vận tốc tương đối có thể được sử dụng để chuẩn hóa thời gian và tần số của đường lên. thành phần vế phải của các biểu thức (7.12) đến (7. Những đại lượng lỗi đó trên liên kết tải về thì thường tính toán xấp xỉ với liên kết truyền dẫn ngược lại. Sự gia tăng của lỗi theo hàm bậc hai có nghĩa là các lỗi định thời là một trong những vấn đề cần quan tâm trong hoạt động của hệ thống hơn là các lỗi tần số lỗi.16) sẽ cho phép người thiết kế hệ thống khả năng xác định khoảng thời gian lớn nhất trong sự can thiệp trên nền tảng là các tiêu chí của xác suất lỗi. sự lệch về thời gian và tần số được miêu tả bởi các biểu thức từ (7. càng hiếm khi xảy ra càng tốt.12) đến (7. thì các đại lượng đo được ở liên kết phản hồi để giải quyết vấn đề khoảng cách hoặc vận tốc sẽ không chắc chắn. một lỗi thời gian tham chiếu có thể tăng phi tuyến tính (bậc hai) với thời gian.

cũng yêu cầu biết trước về các tham số quan trọng của tần số và thời gian và phần còn lại có thể được xác định nhờ quan sát các liên kết phản hồi. tín hiệu đồng bộ đặc biệt này có thể đơn giản chỉ là quay lại và phản hồi tới máy phát trên liên kết phản hồi. Một ưu thế thứ 2 là khả năng đo lỗi ở nút mạng trung tâm có thể được chia sẻ cho tất cả các thiết bị đầu cuối thông qua nút mạng. người ta không thể lường trước được thay đổi ở các liên kết. nhưng cũng tăng khả năng thích ứng với những thay đổi ngoài dự kiến. Hệ thống vòng hở đòi hỏi biết trước về tất cả các tham số liên kết quan trọng để có thể đảm bảo hoạt động tốt. Nếu như nút mạng trung tâm có đủ năng lực xử lý. Đồng bộ phía phát vòng kín IT Đồng bộ phía phát vòng kín liên quan đến việc truyền dẫn các tín hiệu đồng bộ đặc biệt. nút mạng trung tâm có thể tạo một bản các đại lượng lỗi thực tế. Tuy nhiên. Điều này làm tăng hiệu quả đáng kể của việc xử lý hệ thống Ưu thế tiềm năng chính trong việc xử lý tại thiết bị đầu cuối là nút mạng trung tâm không thể dễ dàng truy cập và độ tin cậy của việc truy nhập này phải được xem xét trong quá trình thiết kế hệ thống nhất là trong các trường hợp khi mà nút mạng 153 . 7. dùng để xác định lỗi tần số hoặc thời gian của tín hiệu. Nếu nút mạng trung tâm có năng lực xử lý thấp.Bài giảng Truyền dẫn số Chương VII: Đồng bộ Trong trường hợp thiết bị đầu cuối có thể sử dụng các giá trị đo lường tín hiệu trên đường liên kết phản hồi thì được gọi là đồng bộ phía phát vòng tựa đóng (quasi- closed-loop transmitter synchronization). Điều này đồng nghĩa khả năng có thể giảm rất nhiều việc hiệu chỉnh tần số của hệ thống. Việc xác định các lỗi đồng bộ có thể rõ ràng hoặc không tường minh. Kết quả của việc xác định này được phản hồi lại tới máy phát trên liên kết phản hồi. Hiệu quả của việc sử dụng liên kết phản hồi có thể quan trọng nếu như liên kết phản hồi đơn đường tuân theo việc ghép kênh phân chia theo thời gian giữa một số lớn thiết bị đầu cuối. mặt khác.2.3. Điều này làm tăng sự phức tạp của thiết bị đầu cuối. Hệ thống vòng tựa đóng. Các ưu điểm và nhược điểm của hai kiểu hệ thống đồng bộ phía phát vòng kín liên quan đến năng lực xử lý tín hiệu và hiệu quả của việc sử dụng kênh. Ưu điểm chính của xử lý tại nút mạng trung tâm là kết quả của các đại lượng lỗi truyền trên liên kết phản hồi có thể là dãy số ngắn. Trong trường hợp P này nó trở thành một phần công việc của máy phát để tự nó giải nghĩa tín hiệu phản hồi. các T đại lượng này có thể là số lượng hoặc hướng của sự chênh lệch (offset). Những thông tin này sẽ được định dạng và phản hồi tới máy phát trên đường liên kết phản hồi. liên quan đến việc định thời gian và tần số mong muốn khi tín hiệu đến máy thu. Kỹ thuật đồng bộ phía phát vòng tựa đóng rõ ràng là có khả năng thích ứng với sự bất ổn định của hệ thống truyền thông hơn hệ thống vòng hở hoàn toàn.

Bài giảng Truyền dẫn số Chương VII: Đồng bộ

trung tâm là một vệ tinh thông tin. Một ưu điểm khác của xử lý tại thiết bị đầu cuối là
đáp ứng của việc xử lý có thể nhanh hơn vì thường có trễ xử lý tại nút mạng trung tâm.
Điều này có thể quan trọng nếu các tham số của liên kết thay đổi rất nhanh.

Nhược điểm chính của việc sử dụng không hiệu quả kênh phản hồi là tín hiêu
phản hồi có thể khó được diễn giải. Khó khăn này nảy sinh khi nút mạng trung tâm
không chỉ đơn giản là một trạm lặp mà còn đưa ra những quyết định về ký tự và truyền
dẫn những quyết định này trên liên kết phản hồi. Khả năng quyết định về những ký tự
này có thể cải thiện rất nhiều hiệu năng lỗi từ thiết bị đầu cuối này tới thiết bị đầu cuối
kia nhưng nó sẽ làm phức tạp thủ tục đồng bộ. Điều này là bởi vì ảnh hưởng của việc
lệch thời gian và tần số tồn tại trong tín hiệu phản hồi, gián tiếp ảnh hưởng đến việc ra
quyết định về các ký tự.

Xem xét ví dụ truyền dẫn BFSK tới một nút mạng trung tâm tạo nên quyết định
về các bit không kết hợp. Quyết định này sẽ phụ thuộc năng lượng tín hiệu thu và khi
đó tín hiệu tại nút mạng trung tâm có thể được xác định:


r (t )  
IT
sin  (0  s   )t   
sin  (0   )t   

0  t  t
t  t  T
(7.17)

Trong đó T là khoảng thời gian ký hiệu, 0 là tần số ký hiệu , 0  s  là tần số
ký hiệu khác,  là lỗi tần số tại nút mạng trung tâm, t là lỗi thời gian tín hiệu đến tại
T
nút mạng trung tâm và  là góc pha tùy ý. Bây giờ, nếu:

1 T
T 0
x r (t ) cos 0tdt (7.18)
P

và:

1 T
T o
y r (t )sin 0tdt (7.19)

là hai thành phần cầu phương của bộ tách tín hiệu, khi đó năng lượng tín hiệu thu được
được biểu diễn bởi biểu thức dưới đây:

z2  x2  y 2
 sin  (s   )t / 2   sin   (T  t ) / 2 
2 2

    
 ( s   )T   T  (7.20)
cos(t )  cos  T  (s   )t   cos(T )  cos(s t )

2 (s   )T 2

154

Bài giảng Truyền dẫn số Chương VII: Đồng bộ

Đối với trường hợp đặc biệt, lỗi khi thời gian t  0 thì biểu thức (7.20) được
rút gọn thành:

 sin(T / 2) 
2

z2    (7.21)
 T

Đối với trường hợp lệch tần số   0 thì:

2
 T  t   sin(s t / 2) 
2

z 
2
   (7.22)
 2T    sT 

Một điểm quan trọng cần lưu ý trong các biểu thức từ (7.20) đến (7.22) là bất
kỳ lỗi thời gian, lệch tần số hoặc kết hợp cả hai sẽ làm giảm năng lượng tín hiệu thu
được trong bộ tách ký hiệu đúng và thêm năng lượng cho bộ tách ký hiệu sai. Điều này
dẫn đến việc giảm khoảng cách giữa các tín hiệu trong không gian tín hiệu và làm
giảm hiệu năng lỗi.

Câu hỏi và bài tập chương 7
IT
1. Trình bày nguyên tắc hoạt động và so sánh ưu nhược điểm của hai phương pháp
đồng bộ ký hiệu vòng kín và vòng hở tại phía thu?
2. Trình bày cấu trúc và nguyên tắc hoạt động của mạch vòng khóa pha PLL.Vai trò
của PLL trong đồng bộ hệ thống truyền dẫn số?
T
3. Trình bày cấu trúc và nguyên tắc hoạt động của mạch vòng khóa pha số DPLL. So
sánh với PLL?
P

155

Bài giảng Truyền dẫn số Chương VII: Đồng bộ

TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] John G. P., Digital Communications, McGraw Hill, 4th edition 2007.

[2] A. B. Carlson, P. B. Crilly and J. C. Rutledge, Communication Systems: An
Introduction to Signals and Noise in Electrical Communication, McGraw Hill, 2002,
4th Edition.

[3] Alberto Leon-Garcia and Indra Widjaja, Communication Networks: Fundamental
Concepts and Key Architectures, McGraw Hill, 2001.

[4] John Bellamy, Digital Telephony, John Wiley &Sons, Inc., 2nd edition 1991.

[5] Bernard Sklar, Digital Communications: Fundamentals and Applications, Prentice
Hall, 4th edition 2000.

[6] Simon Haykin, Communication Systems, John Wiley &Sons, Inc., 4th edition 2004.
IT
[7] Leon W. Couch, Digital and Analog Communication Systems, Macmilan Inc., 6th
Editions, 2001.

[8] William Stalling, Data and Computer Communications, Macmilan Inc., Fifth
Editions, 2003.
T
P

156

Phân loại ghép kênh CDMA. Mô tả quá trình toán học của quá trình lấy mẫu PCM . các -Tham số đánh giá hiệu năng hệ thống Chương 2: Mã hóa nguồn ( 4 tiết) T . hệ thống thực tế của hệ thống truyền thông 2. Mô hình toán học của kênh: Trình bày ý nghĩa của các mô hình. Đúng tiến độ yêu cầu 3. Bám sát đề cương chi tiết. Lượng tử hóa không đều: Quá trình mã hóa nén giãn số Chương 3: Mã hóa kênh . Hướng bổ sung đóng góp hoàn thiện: Chương 1: Tổng quan . Khái niệm cơ bản: Trình bày rõ truyền dẫn số thông dải và băng gốc . Công thức đưa ra : Làm rõ quá trình lượng tử giải thích công thức – Gợi mở cho sinh viên . Trình bày chung về phân loại các loại mã Chương 4: Ghép kênh số . Mô hình sơ đồ khối đưa thêm khối đồng bộ . ứng dụng của mô hình trong miền thời gian và trong miền tần số. OFDM Chương 5: Mã đường truyền . Ý nghĩa mã đường 157 . Bài giảng Truyền dẫn số Tài liệu tham khảo Ý kiến phản biện . Nguyễn Đức Nhân: 1. Thống nhất thuật ngữ : Lượng tử hóa P . phân loại chung các mô hình - - loại mã IT Phát triển hệ thống truyền thông các mốc quan trọng: Sô hóa PCM. Mô hình toán học cho nguồn thông tin: Khái niệm nguồn thông tin rời rạc và liên tục . FDM.

Mã đường truyền : Lồng luôn vào các mã cụ thể ( NRZ lưỡng cực.. 4. .4 lặp lại nội dung - - Bỏ chú giải tiếng Anh IT Đề nghị sửa lỗi chính tả. viết đúng tiến . Bài giảng Truyền dẫn số Tài liệu tham khảo .. bỏ AMI ) Chương 6: Điều chế và giải điều chế .. Bít . Tóm tắt nội dung cuối mỗi chương T .. Chỉ biểu diễn mật độ phổ công suất ( khai triển fourier) . Tham số đánh giá đồng bộ Trình bày sáng sủa Thầy Sơn: Trình bày dễ hiểu. Đánh giá Ý kiến của Anh Ban: Đề nghị nhóm biên soạn P 158 . Chương 1 bổ sung công thức tính số bít trung bình. Đánh giá hiệu năng của điều chế. 4. Việt hóa hình vẽ.Tốc độ méo. RD. Đề nghị thống nhất phân tách . công thức xác suất lỗi .17. Thống nhất thuật ngữ DMS .logic. Chương 7: Đồng bộ ..

Bài giảng Truyền dẫn số Tài liệu tham khảo IT T P 159 .