You are on page 1of 6

diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics

2012 • Volume 48 • Number 2 • 213-218

Praca poglądowa • Review Article

Odczyn Biernackiego wczoraj i dziś

Erythrocyte sedimentation rate in the past and present day

Kinga Lis

Katedra i Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej, Collegium Medicum w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Streszczenie
Odczyn Biernackiego (OB) jest prostym i niedrogim badaniem laboratoryjnym. Jest jednym z najczęściej zlecanych badań
w przypadku rozpoznania reakcji ostrej fazy. Pomimo, że jest badaniem niespecyficznym stanowi ważne narzędzie diagno-
styczne do dnia dzisiejszego.

Summary
Erythrocyte sedimentation rate (ESR) is a simple and inexpensive laboratory test. It is one of the most frequently ordered tests
in the diagnosis of acute phase reaction. Although it is a nonspecific test is an important diagnostic tool to the present day.

Słowa kluczowe: odczyn Biernackiego, metody oznaczania


Key words: erythrocyte sedimentation rate, method of analysis

Skąd się wziął Odczyn Biernackiego (OB)? wisko to, jak się okazało, związane jest ze zmianą składu
Zjawisko sedymentacji krwi znane było już w medycynie em- białek osocza, w tym przede wszystkim poziomu fibrynoge-
pirycznej starożytnej Grecji [1]. Badanie szybkości opadania nu, globulin i albumin, co powoduje zmianę ładunku elek-
erytrocytów zostało po raz pierwszy opisane przez Edmun- trycznego osocza względem błony komórkowej erytrocytów.
da Biernackiego w 1894 roku. Ten wybitny polski lekarz, jako W stanie fizjologicznym ujemny potencjał na powierzchni
pierwszy szczegółowo opisał zjawisko sedymentacji krwinek błony komórkowej erytrocytów (tzw. zeta potencjał) powo-
czerwonych we krwi żylnej rozcieńczonej cytrynianem sodu. duje wzajemne odpychanie się tych komórek, co zapobiega
Zauważył również, że szybkość opadania erytrocytów jest ich agregacji. Zmiana wzajemnych potencjałów sprzyja rulo-
różna w zależności od płci, wieku, a przede wszystkim stanu nizacji erytrocytów, co z kolei przyspiesza ich opadanie na
zdrowia. Prowadząc dalsze badania nad odkrytym zjawiskiem dno probówki [3-7]. Pomimo, że odczyn Biernackiego jest
ustalił, że szybkość sedymentacji u zdrowych mężczyzn wy- badaniem niespecyficznym to jest on jednym z najczęściej
nosi średnio od 2 do 6 mm w ciągu jednej godziny, zaś u kobiet zlecanych testów laboratoryjnych w przypadku diagnozowa-
jest zależna od fazy cyklu menstruacyjnego oraz obecności nia wielu różnych chorób [1].
ciąży. U zdrowych kobiet nieciężarnych szybkość opadania Technika wykonania badania została dokładnie opisana
erytrocytów w ciągu pierwszej godziny wynosi średnio od w roku 1921 przez Alfa Westergrena, zaś rok 1935 przyniósł
2 do 10 mm. Nieznaczny wzrost OB obserwuje się podczas kolejne modyfikacje techniczne autorstwa Maxwella M. Win-
miesiączki. U kobiet ciężarnych odczyn Biernackiego może troba. Techniczne modyfikacje metody Westergrena nie po-
natomiast osiągać nawet wartości trzycyfrowe (>100 mm/h), zostają jednak bez wpływu na uzyskiwane wyniki (Tabela I).
co nie pozwala na zastosowanie tego badania jako wyniku W roku 1977 metoda zaproponowana przez Westergrena
o wartości diagnostycznej w tej grupie kobiet. W związku
z czym do dnia dzisiejszego u kobiet ciężarnych nie oznacza Tabela I
się OB, choć w roku 1918 Robin Fahraeus próbował wprowa- Wartości prawidłowe odczynu Biernackiego uzyskiwane różnymi
metodami [31].
dzić odczyn opadania erytrocytów do kanonu badań przepro-
wadzanych rutynowo u kobiet ciężarnych [2-5]. OB [mm/h]
Niezwykle istotne z klinicznego punktu widzenia było zaob- Metoda Metoda Metoda
serwowane już przez Biernackiego [2] przyspieszenie szyb- Westergrena Wintroba Cutlera
kości sedymentacji erytrocytów w przebiegu wielu chorób, kobiety 4-7 0-20 2-12
m.in. gruźlicy, chorób zakaźnych oraz nowotworowych. Zja- mężczyźni 3-5 0-9 2-8

213
Odczyn Biernackiego wczoraj i dziś

Tabela II
Czynniki wpływające na przyspieszenie OB [32].

Czynniki erytrocytarne Czynniki osoczowe


• wzrost objętości krwinki, np. duże erytrocyty • wzrost ilości substancji o dodatnim ładunku elektrycznym
• spadek liczby erytrocytów –– wzrost stężenia fibrynogenu
–– wzrost stężenia globulin
• obniżenia ilości substancji o ujemnym ładunku elektrycznym
–– spadek ilości albumin
–– spadek ilości lecytyny
–– spadek ilości nukleoprotein
• wzrost stężenia cholesterolu we krwi

została uznana przez Międzynarodowy Komitet do Spraw białek osocza na szybkość opadania erytrocytów, czyli ich
Standaryzacji w Hematologii (International Committee for zdolności do redukcji zeta potencjału, to fibrynogen musiał-
Standardization in Hematology, ICHS) za referencyjną me- by otrzymać 10 punktów, β-globuliny 5 punktów, α-globuliny
todę pomiaru szybkości opadania erytrocytów [1, 3, 4]. i γ-globuliny po 2 punkty zaś albuminy 1 punkt.
Do przyczyn zmian OB pochodzenia krwinkowego nale-
Dlaczego erytrocyty opadają na dno probówki? żą między innymi niedokrwistości oraz wszelkiego rodzaju
Badanie szybkości opadania krwinek czerwonych zależy od schorzenia przebiegające z produkcją erytrocytów o niepra-
proporcji poszczególnych białek osocza oraz budowy i wła- widłowej budowie takie jak np. sferocytoza czy sierpowato-
ściwości erytrocytów. W badaniu tym wykorzystuje się zjawi- krwinkowość [7, 10, 11].
sko sedymentacji, czyli opadania na dno naczynia substan- Spośród przyczyn fizjologicznych powodujących przyspie-
cji o wyższej gęstości względnej zawieszonej w substancji szenie OB na plan pierwszy wysuwają się wiek (Tabela III)
o niższej gęstości względnej. Gęstość erytrocytów prawi- i ciąża. Od drugiego trymestru wartość tego parametru jest
dłowych wynosi 1,095 kg/l, podczas gdy gęstość osocza stale podwyższona i wynosi 40-50 mm/h dochodząc nawet
w tych warunkach wynosi 1,027 kg/l. Wartości te ulega- do 100 mm/h w trymestrze trzecim [12].
ją zmianie w stanach chorobowych, co spowodowane jest Badanie odczynu Biernackiego jest stosunkowo często zle-
zmianą wzajemnych proporcji poszczególnych białek suro- cane ze względu na niski koszt i prostotę wykonania. Inter-
wicy, bądź zmianami budowy i kształtu erytrocytów, znajdu- pretacja jego wyników nie jest jednak całkiem oczywista.
jąc swoje odzwierciedlenie w szybkości opadania erytrocy- Szacuje się bowiem, że około 20% przypadków podwyższo-
tów (Tabela II). nego OB pozostaje niewyjaśniona [12].
Najważniejszymi białkami surowicy wpływającymi na wynik
OB są: fibrynogen, immunoglobuliny oraz albumina [5, 7, 8, Jak to się robi?
9]. Według Haamed i Wagas [4] gdyby określić w skali punk- Do oznaczania odczynu opadania krwinek czerwonych
towej od 1 do 10 istotność wpływu poszczególnych frakcji używa się pełnej krwi żylnej pobranej z dodatkiem antyko-

Tabela III
Wartości OB w zależności od wieku uzyskane metodą Westergrena [32] i metodą Wintroba [33].

Wartości prawidłowe uzyskane metodą Westergrena [32]


wiek Wartości prawidłowe [mm/h]
Noworodki 0-2
Niemowlęta do 6 m. ż. 12-17
Kobiety do 60 r. ż. 3-10
Kobiety powyżej 60 r. ż. ≤ 20
Mężczyźni do 60 r. ż. 3-6
Mężczyźni powyżej 60 r. ż. ≤ 15
Wartości uzyskane metodą Wintroba [33]
wiek Zakres wartości [mm/h] Średnia [mm/h]
< 30 r. ż. 1-20 8,8
30-39 r. ż. 2-32 11,7
40-49 r. ż. 2-30 14,8
50-59 r. ż. 3-35 15,0
60-69 r. ż. 6-40 19,3
70-79 r. ż. 4-50 22,7
80-89 r. ż. 14-54 26,8

214
agulantu zapobiegającemu jej wykrzepianiu. Środkiem prze- lewa się ją do probówki zawierającej 0,5 ml antykoagulantu
ciwkrzepliwym standardowo stosowanym do pobrania krwi (cytrynian trzysodowy dwuwodny o stężeniu 105 mmol/l).
w celu wykonania OB jest 3,8% roztwór cytrynianu sodowe- Szczególną uwagę należy zwrócić na proporcję objętości
go, w proporcji 1 objętość antykoagulantu i 4 objętości krwi krwi do objętości cytrynianu, która powinna ona wynosić 4:1.
żylnej. Działanie antykoagulacyjne roztworów soli kwasu Po dokładnym wymieszaniu aspiruje się krew cytrynianową
cytrynowego polega na wiązaniu jonów wapnia, co hamu- do rurki Westergrena do poziomu „0”, a następnie umiesz-
je kaskadę krzepnięcia, ale nie zmienia składu białkowego cza się pionowo w statywie i pozostawia na 1 godzinę. Po
osocza [6, 13]. upływie tego czasu odczytuje się odległość między meni-
Krew do badania można pobrać na dwa sposoby. Pierwszy skiem osocza (oznaczonym wstępnie jako punkt „0”) a gra-
z nich to tzw. system otwarty. W tej metodzie krew pobrana nicą warstwy erytrocytów. Odległość tę określa się w milime-
z żyły łokciowej do strzykawki w objętości 1,6 ml jest na- trach, wynik natomiast podaje się w milimetrach na godzinę
stępnie przelewana do probówki zawierającej 3,8% roztwór (mm/h) [10, 15].
cytrynianu sodowego w objętości 0,4 ml. Metoda ta jest już Parametry rurki Westergrena określone są „Przepisami me-
bardzo rzadko stosowana ze względu na szereg wad ta- trologicznymi o pipetach do badania opadu krwi” [16]. Pi-
kich jak przede wszystkim czas od wynaczynienia krwi do peta powinna być wykonana ze szkła lub przezroczystego
jej wymieszania z antykoagulantem, w którym dochodzi do tworzywa, z bezbarwnego materiału wolnego od wad i pę-
uruchomienia procesu krzepnięcia, niedokładne proporcje cherzy. Materiał nie powinien oddziaływać na krew oraz na
krwi i antykoagulantu, jak również możliwość bezpośrednie- antykoagulant znajdujący się we krwi. Na powierzchni pipety
go kontakt z materiałem potencjalnie zakaźnym stwarzający nie może być rys ani wyszczerbień. Powierzchnie czołowe
wysokie ryzyko zakażenia. rurki Westergrena muszą być gładko oszlifowane i prostopa-
Drugim i zalecanym obecnie [14] sposobem pobierania krwi dłe do jej osi. Pipeta musi mieć trwale naniesioną podziałkę
jest tzw. system zamknięty wykorzystujący specjalnie przy- kreskową o wartości elementarnej 1 mm. Zakres podziałki
gotowane probówki próżniowe lub asiracyjno-próżniowe, ma być niemniejszy niż 180 mm. Kreski podziałki muszą być
zawierające odpowiedni antykoagulant w odpowiedniej ob- prostopadłe do osi symetrii pipety. Nie mogą ulegać ściera-
jętości. Podczas pobierania krwi systemem zamkniętym igłę niu podczas normalnego użytkowania. Kreski podziałki po-
umieszczoną w odpowiednim adapterze i wprowadza się do winny być wyraźne i o jednakowej szerokości [16].
światła naczynia żylnego, natomiast drugą stroną igły prze- W klasycznej metodzie Westergrena ważne jest by pomiar
bija się membranę próbówki próżniowej lub probówko-strzy- był prowadzony w odpowiednich warunkach, mianowicie
kawki. W przypadku zamkniętych systemów aspiracyjnych układ pomiarowy nie może być narażony na wstrząsy, zmia-
dokonuje się aspiracji krwi żylnej przy pomocy tłoka pro- ny temperatury, czy silne działanie promieni słonecznych.
bówko-strzykawki, zaś w przypadku zamkniętych systemów Temperatura prowadzenia pomiaru powinna mieścić się
próżniowych istniejące wewnątrz probówki odpowiednio do- w granicach 18-25°C. Nie wolno też przenosić układu pod-
brane podciśnienie powoduje zassanie właściwej objętości czas prowadzenia pomiaru [3, 4].
krwi. Igły używane do pobierania krwi systemem zamknię-
tym posiadają specjalne zawory zapobiegające wypływaniu Jak zmodyfikowano klasyczną metodę Westergrena?
krwi przez igłę w momencie, gdy nie jest połączona z pro- Metoda Westergrena przez wiele lat była modyfikowana
bówką lub probówko-strzykawką. Pozwala to na sprawne w celu zwiększenia czułości, precyzji, a przede wszystkim
i bezpieczne pobieranie kilku próbek materiału biologiczne- ograniczenia kontaktu personelu medycznego z materiałem
go o najwyższej jakości, bez możliwości kontaktu osoby po- potencjalnie zakaźnym oraz skróceniu czasu oczekiwania
bierającej z krwią pacjenta [13, 14]. pacjenta na wynik badania.
Tak pobrana próbka krwi stanowi materiał biologiczny stan- Pierwsza modyfikacja metody Westergrena została zapro-
dardowo przeznaczony jedynie do wykonania badania OB. ponowana przez Wintroba w 1935 roku. Zakładała ona uży-
Odczyn Biernackiego współcześnie może być wykonany na cie krótszych niż w metodzie Westergrena rurek szklanych
klika różnych sposobów począwszy od klasycznej metody (100mm) oraz zastosowanie EDTA, jako antykoagulantu.
Westergrena, poprzez metody manualne, w modyfikacjach Zastosowanie krótszych kolumn do sedymentacji ogranicza
makroobjętościowych i mikroobjętościowych, aż po różne czułość metody i uniemożliwia odczytywanie wartości od-
metody zautomatyzowane. Praktycznie wszystkie stosowa- czynu sedymentacji przekraczających 100mm/h. Ponadto
ne metody oznaczania OB stanowią różnego rodzaju mo- metoda ta daje więcej wyników fałszywie dodatnich aniżeli
dyfikacje klasycznej metody Westergrena, zaś wyniki nimi metoda Westergrena [3, 17].
uzyskane są odnoszone do wyników, jakie uzyskalibyśmy Najprostszą spotykaną obecnie modyfikacją klasycznej me-
w tej samej próbce krwi zbadanej metodą klasyczną i w tej tody Westergrena jest zastosowanie specjalnie wyskalo-
formie podlegają interpretacji. wanych strzykawek lub probówek zawierających cytrynian,
które jednocześnie traktowane są jako zamienniki rurek We-
Czym jest klasyczna metoda Westergrena? stergrena.
Do suchej strzykawki pobiera się 2 ml krwi a następnie prze- Odpowiednia ilość krwi jest automatycznie aspirowana

215
Odczyn Biernackiego wczoraj i dziś

podczas pobrania z żyły dzięki ustawionej fabrycznie od- trynian sodu, w stosunku krwi do antykoagulantu 4:1. Pod-
powiedniej sile podciśnienia i wymieszana z antykoagulan- stawowe różnice obu metod dotyczą probówek, wysokości
tem. Probówkę z tak pobraną i delikatnie wymieszaną krwią kolumny oraz pozycji probówki podczas oznaczenia [20].
umieszcza się w specjalnie wyskalowanym statywie tak, aby W systemie Seditainer stosowane są probówki z podciśnie-
menisk krwi znajdował się w punkcie „0”. Odczytu dokonuje niem.
się po upływie 1 godziny ze skali statywu. Poziom, na któ- Zasadniczą różnicą pomiędzy metodami jest pozycja próbki,
rym znajduje się granica faz osocze-erytrocyty jest wynikiem w jakiej prowadzi się oznaczenie. W metodzie Westergrena
badania. W tej metodzie niezwykle ważne jest stosowanie probówka podczas pomiaru znajduje się w pozycji pionowej
statywów i probówek wchodzących w skład jednego zesta- natomiast w systemie Seditainer znajduje się pod kontem
wu, ponieważ probówki różnych producentów różnią się nie- 20O w odniesieniu do pionu i 70O w odniesieniu do poziomu.
kiedy przekrojem i długością, dlatego też statywy mogą być Inna jest także wysokość kolumny krwi w naczyniu pomiaro-
różnie wyskalowane. Zastosowanie statywów i probówek wym, która w systemie Seditainer wynosi 82 mm natomiast
różnych producentów może uniemożliwiać prawidłowe wy- dla metody Westergrena 200 mm [20].
konanie oznaczenia [11, 18, 19]. Częste ograniczenie tego Różnice te pozwoliły na wyprowadzenie nieliniowej zależ-
typu metod stanowi skala statywu. Skala przeliczeniowa dla ności, która została wymodelowana matematycznie. Na po-
wartości uzyskiwanych klasyczną metodą Westergrena sta- stawie modelu matematycznego system jest w stanie po 20
je się, bowiem często mocno ścieśniona powyżej wartości minutach pomiaru wyliczyć wartość OB dla 1 godziny i dla
100 mm. Jeżeli niezbędne jest dokładne określenie wartości 2 godzin trwania badania [20].
OB, przekraczającej 100 mm, zaleca się powtórzenie pomia- Odczyt wyniku polega na kontrolowaniu poziomu sedymen-
ru klasyczną metodą Westergrena [18]. tacji w odstępach 5-cio minutowych. Probówki skanowane
Ograniczenie objętości krwi koniecznej do wykonania bada- są za pomocą kamery wideo, która rejestruje granicę faz
nia umożliwiają kapilarowe modyfikacje klasycznej metody osocze/komórki i przekazuje do karty mikroprocesora, ta
Westergrena. W użyciu znajdują się różne zestawy wykorzy- z kolei przekształca informacje do postaci cyfrowej i poddaje
stujące zarówno krew cytrynianową jak i krew wersenianową je analizie matematycznej. System wylicza narastanie pręd-
wtórnie mieszaną z cytrynianem sodu. kości opadania erytrocytów na podstawie odległości pomię-
Inne rozwiązane zastosowano w probówkach otwartego sy- dzy poziomem pobranej krwi a granicą faz osocze/komórki.
temu oznaczania OB firmy Vacuette. Probówki Vacuette do Otrzymany wynik jest zapisywany w pamięci komputera zin-
oznaczenia OB zawierają 3,8% buforowy roztwór cytrynianu tegrowanego z analizatorem, przekazywany do bazy danych
trójsodowego (0,129 mol/l). Proporcja składników miesza- informatycznego systemu laboratoryjnego (LSI) lub szpital-
niny wynosi 1 część roztworu cytrynianu na 4 części krwi. nego (HSI), lub jest automatyczne drukowany [20].
Pomiar OB opiera się na metodzie Westergrena. Krew do oznaczenia tą metodą musi być pobrana dokład-
Układ pomiarowy kapilarowy do oznaczania OB jest zwykle nie w wyznaczonej objętości, ponieważ kamera skanuje
układem otwartym, który składa się z trzech części: probówki poziom pobranej krwi. Nieprawidłowo pobrana próbka zo-
próżniowej z tworzywa sztucznego o objętości 1,6 ml z roz- stanie odrzucona przez system i nie będzie poddana dalszej
tworem cytrynianu sodu (roztwór 3,8%), pipety z podziałką analizie, podobnie jak próbki zawierające skrzepy lub źle
i gumowym adapterem oraz statywu do OB bez skali. Po wy- wymieszane. Próbki powinny być zbadane w ciągu 6 godzin
mieszaniu krwi pobranej z dodatkiem antykoagulantu korek od pobrania. Przed badaniem powinny być przechowywane
probówki odtyka się, a w jego miejsce umieszcza się ska- w temperaturze pokojowej [20, 21].
lowaną mikropipetkę z korkiem gumowym. Krew wypełnia Metoda stosowana w systemie Seditainer wykazuje silną ko-
pipetę automatycznie do linii „0”. Probówkę z pipetą umiesz- relację z klasyczną metodą Westergrena (R=0,998 [21] lub
cza się w statywie w pozycji pionowej. Odczytu dokonuje się R=0,91 [22].
po 1 godzinie [18, 19]. Uwagi dotyczące samego oznaczenia określają warunki,
w jakich powinien pracować analizator, który ma być uży-
Jak zautomatyzowano oznaczanie OB? wany w pomieszczeniach, w określonych warunkach ciśnie-
Metody zautomatyzowane oznaczania odczynu Biernackie- nia, temperatury, a nawet wilgotności powietrza. Nie należy
go stawiają wiele wymogów, które jednocześnie sprawiają, umieszczać aparatu w pobliżu źródeł wibracji [20].
że są metodami bardziej precyzyjnymi dającymi bardziej Innym z analizatorów umożliwiających automatyczny pomiar
wiarygodne wyniki od jakiejkolwiek metody ręcznej. Stosując odczynu opadania jest TEST 1 firmy Alifax. Do wykonania
zaś matematyczne metody modulowania wyniku pozwalają odczynu Biernackiego analizatorem TEST 1 wykorzystu-
w istotny sposób skrócić czas oczekiwania na wynik. je się próbkę krwi wersenianowej, pobranej do oznaczenia
Jednym z analizatorów umożliwiających automatyczny po- morfologii krwi obwodowej, a więc z zastosowaniem, jako
miar odczynu opadania jest Sedisystem – Seditainer (Bec- antykoagulantu wersenianu potasu (K2EDTA, K3EDTA)
ton Dickinson). Zasada pomiaru w tym systemie oparta jest a nie cytrynianu sodu jak w metodach dotąd stosowanych.
o jest na zmodyfikowanej metodzie Westergrena. Mierzy się Pomiar szybkości sedymentacji erytrocytów wykonywany
szybkość sedymentacji erytrocytów we krwi pobranej na cy- jest we krwi nierozcieńczonej [23].

216
Badanie przeprowadza się w temperaturze 37ºC, w kapila- 4. Hameed MA, Wagas S. Physiological basis and clinical utility
rze imitującej naczynie włosowate z zastosowaniem meto- of erthrocyte sedimentation rate. Pak J Med Sci 2006; 22: 214-
218.
dy tzw. próbki zatrzymanej. Zasada metody opiera się na
5. Ropes MW, Rossmeisl E, Bauer W. The relationship between
kinetycznych pomiarach natężenia światła przechodzącego the erythrocyte sedimentation rate and the plasma proteins.
przez naczynie reakcyjne. Analizator bada zdolność sedy- J Clin Invest 1939; 186: 791-798.
mentacji i agregacji krwinek czerwonych poprzez absorban- 6. Sox HC, Liang MH. The erythrocyte sedimentation rate. Guide-
lines for the rational use. Ann Intern Med 1986; 1044: 512-523.
cję. Szybkość opadania erytrocytów mierzona jest przy po-
7. Burns ER, Wenz B. Quantitative evaluation of the hematopoietic
mocy mikrofotometru na podczerwień (λ=950 nm) [24, 25]. system. In: Tilton RC, Balows A, Hohnadel DC, Reiss RF. Clini-
Zachodzące w próbce zmiany agregacji i mikrosedymentacji cal Laboratory Medicine. Mosby Year Book, USA, 1992: 875.
erytrocytów mierzone są 1000 razy w ciągu 20s. Zmiany gę- 8. Reinhart WH, Nagy C. Albumin affects erythrocyte aggregation
stości optycznej są przeliczane przez zastosowanie algoryt- and sedimentation. Eur J Clin Invest. 1995; 25: 523-528.
9. Saadeh C. The erythrocyte sedimentation rate: old and new
mów matematycznych na wartość OB i wyrażone w mm/h.
clinical applications. South Med J 1998; 91: 220-225.
Daje to wynik porównywalny do tego, jaki uzyskano by wy- 10. Bomski H. Odczyn Biernackiego. In: Bomski H. Podstawowe
konując badanie standardową metodą Westergrena. Wyniki laboratoryjne badania hematologiczne. Wyd Lek PZWL, War-
uzyskane na analizatorze TEST 1 dobrze korelują z wyni- szawa, 1995:161-168.
11. Mariańska B, Fabijańska-Mitek J, Windyga J. Najczęściej wy-
kami uzyskanymi klasyczną metodą Westergrena (R=0,91
konywane badania hematologiczne. Odczyn opadania krwinek
[26,27], R=0,89 [28]). czerwonych. In: Mariańska B, Fabijańska-Mitek J, Windyga J.
Pierwszy wynik pomiarów szybkości opadania erytrocytów Badania laboratoryjne w hematologii. Wyd Lek PZWL, Warsza-
podawany jest po 3 minutach a następne co 20 sekund, co wa, 2003: 139-140.
12. Caquet R. Odczyn opadania krwinek czerwonych (odczyn Bier-
pozwala skrócić czas oczekiwania na wynik. Bardzo istotną
nackiego – OB.). In: Caquet R. 250 badań laboratoryjnych. Wyd
cechą tej metody jest to, że nie wymaga ona odczynników Lek PZWL, Warszawa, 2007: 323-324.
ani użycia dodatkowej probówki do pobrania krwi, w przy- 13. http:// www.zdrowie.med.pl/bad_labor/badania/b_krwi.html
padku osób, u których jednocześnie zlecone jest badanie (05.07.2011).
morfologii krwi obwodowej, co pozwala zmniejszyć objętość 14. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 stycznia 2009 r.
zmieniające rozporządzenie w sprawie standardów jakości dla
krwi pobieranej do badań oraz obniżyć koszty badania [23,
medycznych laboratoriów diagnostycznych i mikrobiologicz-
29, 30]. nych, załącznik nr 1, standardy jakości w zakresie czynności
laboratoryjnej diagnostyki medycznej, w tym immunologii me-
Podsumowanie dycznej, oceny ich jakości i wartości diagnostycznej oraz labo-
ratoryjnej interpretacji i autoryzacji wyniku badań, (Dz. U. z dnia
Na przestrzeni lat wykonywania odczynu Biernackiego moż-
11 lutego 2009 r.)
na zaobserwować ciągłe udoskonalanie kolejno wprowa- 15. Sterndale H. The effect of citrate preservatives on estimating the
dzanych metod. Modyfikacje te miały na celu m. in. skróce- Westergren method of erythrocyte sedimentation rates. J Clin
nie czasu koniecznego do wykonania badania, ograniczenie Pathol 1963; 16: 488.
kontaktu personelu z materiałem zakaźnym, zmniejszenie 16. Zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 5
kwietnia 1996 r. W sprawie przepisów metrologicznych om pi-
zużycia odczynników i sprzętu laboratoryjnego oraz zmini-
petach do badania opadu krwi. Dziennik Urzędowy Miar i Pro-
malizowanie objętości krwi pobieranej od pacjenta niezbęd- biernictwa nr 9, Warszawa 9 kwietnia 1996, ISSN 1231-1219.
nej do wykonania badania. 17. http://www.medicine.mcgill.ca/physio/vlab/bloodlab/ESR.htm
Wszystkie te zabiegi złożyły się na popularność badania se- (05.07.2011)
18. Vacuette – one step ahaed – Greiner Bio One http://www.in-
dymentacji krwinek czerwonych, które jest jednym z najczę-
terpath.com.au/Resources/Vacuette/980042_VACUETTEKata-
ściej zlecanych badań. Mimo tego, iż OB jest najstarszym, log_rev04_0609_small_e.pdf (26.04.2012)
w pełni udokumentowanym i popartym obserwacjami klinicz- 19. Vacuette – próżniowy system pobierania krwi. Medlab Products
nymi, badaniem laboratoryjnym, nadal szczyci się znaczną – materiały informacyjne. http://www.medlab-products.com.pl/
index.php?id=209 (26.04.2012).
użytecznością diagnostyczną. Dzięki ciągłym modyfikacjom
20. Seditainer – Becton Dickinson - podręcznik użytkownika.
i udoskonaleniom podstawowej metody jego wykonywania, 21. Seditainer, Evacuated Blood Collection Tube For Erythrocyte
metody Westergrena, ma szansę jeszcze długo pozostać Sedimentation Rate Determination*SEDITAINER Stand Reor-
w panelu podstawowych badań laboratoryjnych. der Number 366016 – U.S. Pat. No. 4,801,428. Becton Dick-
inson VACUTAINER Systems. http://www.bd.com/vacutainer/
pdfs/seditainer_VDP40001.pdf (22.10.2009).
Piśmiennictwo
22. AlFadhli SM, Al-Awadhi AM. Comparison of erythrocyte sedi-
1. Turgeon ML. Clinical Hematology. Theory and procedures.
mentation rate measurement by the automated SEDIsystem
Chapter 14, Leukocytes: The Granulocytic and Monocytic Se-
and conventional Westergren method using the Bland and Alt-
ries. Fourth Edition. Lippincott Williams and Wilkins, USA, 2005:
man statistical method. Med Princ Pract 2005; 14: 241-244.
202 e-book http://books.google.pl/books/about/Clinical_hema-
23. Plebani M, Piva E, Sanzari MC, Servidio G. Length of Sedimen-
tology.html?id=cHAjsUgegpQC&redir_esc=y (25.03.2012).
tation Reaction in Undiluted Blood (Erythrocyte Sedimentation
2. Gutt RW. Rozwój medycyny Klinicznej. In: Brzeziński T. Historia
Rate): Variations with Sex and Age and Reference Limits. Clin
medycyny. Wyd Lek PZWL, Warszawa, 1988: 380-424.
Chem Lab Med 2001; 39: 451-454.
3. Erthrocyte sedimentation rate (ESR) test measurement instru-
24. Giavarina D, Capuzzo S, Cauduro F, et al. Internal quality con-
ment of urinary design and method of using the same. WIPO
trol for erythrocyte sedimentation rate measured by TEST-1
Patent Application WO/2004/085994 A2.

217
Odczyn Biernackiego wczoraj i dziś

Analyzer. Clin Lab 2002; 48: 459-462.


25. Romero A, Muñoz M, Ramírez G. Length of sedimentation reac-
tion in blood: a comparison of the test 1 ESR system with the
ICSH reference method and the sedisystem 15. Clin Chem Lab
Med 2003; 41: 232-237.
26. Arikan S, Akalin N. Comparison of the erythrocyte sedimenta-
tion rate measured by the Micro Test 1 sedimentation analyzer
and the conventional Westergren method. Ann Saudi Med 2007;
27: 362-365.
27. Ozdem S, Akbas HS, Donmez L, Gultekin M. Comparison of
TEST 1 with SRS 100 and ICSH reference method for the mea-
surement of the length of sedimentation reaction in blood Clin
Chem Lab Med 2006; 44: 407-412.
28. Levitus M, Pelliccia A, van de Stadt RJ, et al. Is the Alifax Test-
1TH useful to determine the Disease Activity Score (DAS28) in
rheumatoid arthritis patients? Clin Rheumatol 2009; 28: 469-
474.
29. Dalsze postępy w oznaczaniu OB. Nowy aparat do OB – no-
woczesna technologia w Diagnostyce. www.diagnostyka.pl
(03.09.2009).
30. http://www.alifax.com/products_test1.asp (05.07.2011)
31. Thatcher J. Blood sedimentation rate. BJN 1941; 3: 44.
32. Skotnicki AB, Nowak WS. Podstawy Diagnostyki hematologicz-
nej. Odczyn Biernackiego. In: Dembińska-Kieć A, Naskalski JW.
Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej.
Urban and Partner, Wrocław, 2003: 400-401.
33. Hayes GS, Stinson IN. Erythrocyte sedimentation rate and age.
Arch Ophthalmol 1976; 94: 939-940.

Zaakceptowano do publikacji: 27.04.2012

Adres do korspondencji:
dr n. med. Kinga Lis
Katedra i Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej
85-094 Bydgoszcz, ul. M. Skłodowskiej-Curie 9
tel. 052 5854046, fax 52 5853603
e-mail: kzlis@gazeta.pl

218