Ortodonti

Akıl Notları
Referans Kaynaklar Sizin İçin Özetlendi !

Editör
Prof. Dr. Selim ARICI
Ondokuz Mayıs Üniversitesi
Diş Hekimliği Fakültesi
Ortodonti Anabilim Dalı

GÜNEŞ TIP
KİTABEVLERİ
 ORTODONTİ AKIL NOTLARI
Copyright © 2020

Bu Kitabın her türlü yayın hakkı Güneş Tıp Kitabevleri Ltd. Şti.’ne aittir.
Yazılı olarak izin alınmadan ve kaynak gösterilmeden kısmen veya tamamen kopya edilemez;
fotokopi, teksir, baskı ve diğer yollarla çoğaltılamaz.

ISBN: 978-975-277-813-9

Seri Editörü: Prof. Dr. Hüseyin Avni Balcıoğlu

Yayıncı ve Genel Yayın Yönetmeni: Murat Yılmaz

Genel Yayın Yönetmeni Yardımcısı: Polat Yılmaz
Yayın Danışmanı ve Tıbbi Koordinatör: Dr. Ufuk Akçıl
Yayına Hazırlama: Güneş Dizgi-Grafik Tasarım Birimi
İllustratör: Kudret Kuşoğlu
Baskı: Ayrıntı Basım Yayın ve Matbaacılık Hiz. San. Tic. Ltd. Şti.
İvedik Organize Sanayi Bölgesi 28. Cad. 770 Sok. No: 105-A
Ostim/ANKARA
Telefon: (0312) 394 55 90 - 91 - 92 • Faks: (0312) 394 55 94
Sertifika No: 13987

UYARI

Medikal bilgiler sürekli değişmekte ve yenilenmektedir. Standart güvenlik uygulamaları dikkate

alınmalı, yeni araştırmalar ve klinik tecrübeler ışığında tedavilerde ve ilaç uygulamalarındaki deği-
-
lanan ilaca ait en son ürün bilgilerini, dozaj ve uygulama şekillerini ve kontrendikasyonları kontrol
etmeleri tavsiye edilir. Her hasta için en iyi tedavi şeklini ve en doğru ilaçları ve dozlarını belirlemek
uygulamayı yapan hekimin sorumluluğundadır. Yayıncı ve editörler bu yayından dolayı meydana
gelebilecek hastaya ve ekipmanlara ait herhangi bir zarar veya hasardan sorumlu değildir.

GENEL DAĞITIM
GÜNEŞ TIP KİTABEVLERİ

ANKARA İSTANBUL KADIKÖY

M. Rauf İnan Sokak No: 3 Gazeteciler Sitesi Sağlam Fikir Sokak Rasimpaşa Mah. İskele Sokak
06410 Sıhhiye / Ankara No: 7 / 2 Esentepe / İstanbul No: 4 / A Kadıköy / İstanbul
Tel: (0312) 431 14 85 • 435 11 91-92 Tel: (0212) 356 87 43 Tel: (0216) 546 03 47
Faks: (0312) 435 84 23 Faks: (0212) 356 87 44

www.guneskitabevi.com
info@guneskitabevi.com
 ÖNSÖZ

Ortodonti ile ilgili “Akıl Notları” serisinin editörlüğü bana teklif edildiğinde
ortodonti konusunda mevcut ve sürekli yenilenen bilgilerin sistematik bir şekilde
özetlenerek sunulmasını gerçekleştirecek bir ekip oluşturmak ilk hedefim oldu.
Bu kitaba katkı sağlayan, konularında uzman olan tüm ekip arkadaşlarıma teşek-
kür ederim. Amacımız diş hekimliği öğrencilerine, diş hekimlerine ve uzmanlık
öğrencilerine ortodonti alanında akılda tutulması gereken noktaları özet halinde
sunacak bir kaynak kitap oluşturmaktı. Ancak şurası unutulmamalıdır ki kesintisiz
olarak yeni bilgilerin ve uygulamaların eklendiği ortodonti sürekli gelişen bir
uzmanlık alanıdır ve bu alanda her açıdan yeterli bir kaynak kitap oluşturmak
oldukça zordur.
Ortodontik tedavi yaklaşımları, yeni malzemelerin ve teknolojinin gelişmesi
sonucunda çok hızlı değişime uğramakta ve her geçen gün yeni tedavi uygulama-
ları tanıtılmaktadır. Aynı konuda iki veya daha fazla uzmandan görüş soruldu-
ğunda, nadiren tam bir fikir birliği olduğu gözlenmektedir. Bu kitabın hazırlan-
ması sırasında bunu akılda tutmaya çalıştık. Her ne kadar güçlü ve kabul görmüş
referanslar kullanılmış olsa da bu kitaptaki tüm içeriğin bazı tedavi yaklaşımları
açısından tam bir uzlaşıyla kabul görmeyebileceğinin de bilincindeyiz. Ancak,
“Niyet hayır akıbet hayır” atasözüne atıfla iyi niyetle başlanan bu çalışmanın
hedef kitleye olumlu katkıları olacağı kanaatindeyim. Bu kitabın gerçekleşmesin-
de emeği olan herkese teşekkürü bir borç bilirim. Saygılarımla,

Prof. Dr. Selim ARICI

 YAZARLAR
(Soyadına Göre Alfabetik)

Dr. Özer ALKAN Dr. Fatih ÇELEBİ

Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Gaziosmanpaşa Üniversitesi
Diş Hekimliği Fakültesi Diş Hekimliği Fakültesi
Ortodonti Anabilim Dalı Ortodonti Anabilim Dalı

Dr. Selim ARICI Dr. Derya DURSUN

Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sağlık Bilimleri Üniversitesi
Diş Hekimliği Fakültesi Hamidiye Diş Hekimliği Fakültesi
Ortodonti Anabilim Dalı Ortodonti Anabilim Dalı

Dr. Nursel ARICI Dr. Hakan EL

Ondokuz Mayıs Üniversitesi Hacettepe Üniversitesi
Diş Hekimliği Fakültesi Diş Hekimliği Fakültesi
Ortodonti Anabilim Dalı Ortodonti Anabilim Dalı

Dr. Ezgi ATİK Dr. Bengisu Akarsu GÜVEN

Hacettepe Üniversitesi Hacettepe Üniversitesi
Diş Hekimliği Fakültesi Diş Hekimliği Fakültesi
Ortodonti Anabilim Dalı Ortodonti Anabilim Dalı

Dr. Nehir CANIGÜR BAVBEK Dr. Yeşim KAYA

Gazi Üniversitesi Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
Diş Hekimliği Fakültesi Diş Hekimliği Fakültesi
Ortodonti Anabilim Dalı Ortodonti Anabilim Dalı

Dr. Ali Altuğ BIÇAKCI Dr. Hülya KILIÇOĞLU

Gaziosmanpaşa Üniversitesi İstanbul Üniversitesi
Diş Hekimliği Fakültesi Diş Hekimliği Fakültesi
Ortodonti Anabilim Dalı Ortodonti Anabilim Dalı

Dr. İdil Alatli BURT Dr. Muzaffer Cansın KUTAY

Karolinska Enstitüsü İstanbul Üniversitesi
Ortodonti ve Pedodonti Diş Hekimliği Fakültesi
Bölümü, İsveç Ortodonti Anabilim Dalı

Dr. Hande GÖRÜCÜ COŞKUNER Dr. Metin ORHAN

Hacettepe Üniversitesi Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
Diş Hekimliği Fakültesi Diş Hekimliği Fakültesi
Ortodonti Anabilim Dalı Ortodonti Anabilim Dalı
vi YAZARLAR

Dr. Abdullah Alper ÖZ Dr. Burcu BALOŞ TUNCER

Ondokuz Mayıs Üniversitesi Gazi Üniversitesi
Diş Hekimliği Fakültesi Diş Hekimliği Fakültesi
Ortodonti Anabilim Dalı Ortodonti Anabilim Dalı

Dr. Aslıhan Zeynep ÖZ Dr. Selma ELEKDAĞ TÜRK

Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ondokuz Mayıs Üniversitesi
Diş Hekimliği Fakültesi Diş Hekimliği Fakültesi
Ortodonti Anabilim Dalı Ortodonti Anabilim Dalı

Dr. Fethiye ÇAKMAK ÖZLÜ Dr. Tamer TÜRK

Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ondokuz Mayıs Üniversitesi
Diş Hekimliği Fakültesi Diş Hekimliği Fakültesi
Ortodonti Anabilim Dalı Ortodonti Anabilim Dalı

Dr. Beyza TAĞRIKULU Dr. Neslihan ÜÇÜNCÜ

İstanbul Üniversitesi Gazi Üniversitesi
Diş Hekimliği Fakültesi Diş Hekimliği Fakültesi
Ortodonti Anabilim Dalı Ortodonti Anabilim Dalı

Dr. Tülin TANER Dr. Sabahat YAZICIOĞLU

Hacettepe Üniversitesi Ondokuz Mayıs Üniversitesi
Diş Hekimliği Fakültesi Diş Hekimliği Fakültesi
Ortodonti Anabilim Dalı Ortodonti Anabilim Dalı
 İÇİNDEKİLER

Bölüm 1: Oklüzyon ve Maloklüzyon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

Fethiye ÇAKMAK ÖZLÜ

Bölüm 2: Kraniofasiyal Yapıların Büyüme ve Gelişimi . . . . . . . . . . . . . . 19

Nursel ARICI

Bölüm 3: Kraniofasiyal Yapının Sendromları ve Dudak-Damak Yarıkları . . . 43

Aslıhan Zeynep ÖZ

Bölüm 4: Ortodontide Muayene, Diagnoz ve Tedavi Planlaması . . . . . . . . . . . 55

Tamer TÜRK, Fethiye ÇAKMAK ÖZLÜ

Bölüm 5: Ortodontide Diş Hareketi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79

Abdullah Alper ÖZ

Bölüm 6: Ortodontik Tedavinin Yan Etkileri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95

Aslıhan Zeynep ÖZ

Bölüm 7: Hareketli Apareyler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109

Sabahat YAZICIOĞLU

Bölüm 8: Sabit Apareyler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129

Derya DURSUN, Nursel ARICI

Bölüm 9: Ortodontik Tedaviler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139

Tülin TANER

Bölüm 10: Sınıf I Maloklüzyonların Tedavisi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157

Fatih ÇELEBİ, Ali Altuğ BIÇAKCI

Bölüm 11: Sınıf 2 Maloklüzonlar ve Tedavileri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167

Abdullah Alper ÖZ, Selim ARICI

Bölüm 12: Sınıf III Maloklüzyonların Tedavisi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183

Hülya KILIÇOĞLU, Muzaffer Cansın KUTAY

Bölüm 13: Erişkinlerde Ortodonti . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201

Beyza TAĞRIKULU

Bölüm 14: Ortodonti ve Ortognatik Cerrahi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213

Tamer TÜRK

Bölüm 15: Distraksiyon-Ortodontide İskeletsel Ekspansiyon . . . . . . . . . . . . 223

Metin ORHAN, Özer ALKAN, Yeşim KAYA
viii İÇİNDEKİLER

Bölüm 16: Retansiyon ve Relaps . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233

Selma ELEKDAĞ TÜRK, İdil Alatli BURT

Bölüm 17: Obstrüktif Uyku Apnesi Tedavisine Ortodontik Bakış Açısı . . 249
Nehir CANIGÜR BAVBEK, Burcu BALOŞ TUNCER, Neslihan ÜÇÜNCÜ

Bölüm 18: Dijital Ortodonti . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265

Hakan EL, Bengisu AKARSU GÜVEN

Bölüm 19: Kanıta Dayalı Ortodonti . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277

Ezgi ATİK, Hande GÖRÜCÜ COŞKUNER
 BÖLÜM 2: KRANİOFASİYAL YAPILARIN BÜYÜME VE GELİŞİMİ 21

AKIL NOTLARI
Trofoblast Blaminar disk
Epiblast
Hipoblast

Trofoblast Farklılaşma

İlksel meç
Notokord
Ektoderm Mezoderm

Mezoderm invaginasyon
Endoderm

Şekil 2-2 • Embriyoner disk.

Prenatal Büyüme ve Gelişim Safhaları

1) Preimplantasyon Dönemi (Ovum) = 0-7 Gün

n 100 hücreli Blastosist olana kadar uterusa ilerlediği dönem (Şekil 2.1)
2) Embriyo Dönemi = 8-56 Gün (2-8 Hafta) (Şekil 2.3)
n Presomit (8-21. gün)
n Prekordal plaka oluşur ve buradan orofaringeal membran gelişir. Prekordal plakada
Ektoderm, Mezoderm ve Endoderm tabakaları vardır.

! Ektoderm tabakasından; deri, oral müköz membranlar, diş minesi, santral ve periferik
sinir sistemleri, saç, dış kulak,
Mezoderm tabakasından; kardiyovasküler sistem, kemik ve kaslar, bağ dokuları, diş pul-
pası, oksipital kemiğin bazal kısmı,
Endoderm tabakasından; solunum-sindirim sistemi epiteli, sekresyon hücreleri, farenks,
tiroid, timus bezi meydana gelir.

n Ektomezenşimden gelişen nöral çıkıntı (neural crest), çok yönlü bir büyüme potansiye-
line sahip hücreleri kapsar.
n Translokasyon veya aktif migrasyonlarla başka bölgelere göç eden nöral çıkıntı hücreleri
buralarda farklılaşarak yeni organların yapımını gerçekleştirir. Bu hücreler bağ dokusu-
nun ana kaynağıdırlar (kemik, kıkırdak, ligamentler, kas ve arterler).
n Somit (21-31. gün)
n 21. günde nöral plaka oluşur ve buradan beyin ve spinal kord gelişir.
n 34 somit oluşur (33 vertebra + oksipital kemik).
n Organlar şekillenir (kardiyovasküler, solunum, sindirim, sinir sistemleri...).
n Postsomit (32-56. gün)
n Baş ve yüz şekillenir.
n Kalp gelişir.
34 ORTODONTİ AKIL NOTLARI

n Transversal yönde ise, sütüra palatina media ile birleşen maksiller parçalar, birbirlerinden
ayrılarak büyümektedir.
n Ancak arka bölgede ayrılma ön bölgeye göre daha fazla olmakta, böylece maksilla transver-
sal yönde de rotasyonel büyüme gösterir.

Frontomaksiller sütür

Zigomatikotemporal sütür
Zigomatikomaksiller sütür

Pterigopalatin sütür

Şekil 2-14 • Maksillanın postnatal büyümesi.

Maksillanın Büyüme İle Yeniden Şekillenmesi

n Ön ve arka yüzeylerinde apozisyon meydana gelir.
n Büyüme boyunca nazal tabanda rezorbsiyon, orbita tabanında ise apozisyon görülür.
n Ön ve arka dentoalveoler yapılar, gelişim süreci boyunca maksilla ve mandibulanın yer
değiştirmesi ile ilişkili olarak değişen miktarlarda aşağıya ve ileriye doğru gelişmektedir.
Maksillanın Büyüme Hızı
n Genel iskeletsel büyüme ile doğru orantılıdır.
n Pubertal büyüme atılım döneminde hızlanır.
n Ortalama kızlarda 12, erkeklerde 14 yaşında en hızlı büyümeyi gösterir.
n Maksillanın büyüme ile yer değiştirmesi ortalama kızlarda 15, erkeklerde 17 yaşlarında
sona ermektedir.
n Bunlar ortalama değerler, bireysel değişkenlik gösterebilir.

Mandibula

n Mandibula postnatal dönemde endokondral ve periosteal kemikleşme mekanizmaları ile

büyüme ve gelişmesine devam eder.
n Mandibuler kondildeki kıkırdak kısım dışındaki tüm mandibuler alanlarda şekillenmeler
yüzey apozisyonları ile oluşur.
BÖLÜM 3: KRANİOFASİYAL YAPININ SENDROMLARI VE DUDAK-DAMAK YARIKLARI 51

AKIL NOTLARI
Resim 3-1 • Tek taraflı dudak damak yarıklı bebeğin nazoalveoler şekillendirme tedavisi.

Resim 3-2 • Çift taraflı dudak damak yarıklı bebeğin nazoalveoler şekillendirme tedavisi.
70 ORTODONTİ AKIL NOTLARI

genişliğine yaklaşacaktır. Hasta dişlerini sentrik oklüzyonda kapatmaya çalıştığında

bukkal segmentlerin tüberkül tüberküle kapanışı olacak ve maksimum interdijitasyon-
da kapanış gelmek için mandibula bir tarafa doğru yer değiştirecektir. Böylece mandi-
bulanın yer değiştirmesi ile tek taraflı çapraz kapanış meydana gelecektir.
n Çapraşıklık: Çapraşıklık bir çapraz kapanış oluşumuna neden olduğunda, bu genellik-
le tek bir dişi içerir. Ya alt ark dişleri arkın geri kalan dişlerine göre labiale veya bukkale
hareket etmiştir veya üst ark dişleri palatinal olarak konumlanmıştır.
n Sentrik oklüzyonda kapanışta mandibulanın yer değiştirmesi ile ilişkili bir çapraz kapanış
ortodontik tedavi için kesinlikle bir fonksiyonel göstergedir.
n Bazen çapraz kapanışın mandibuler yer değiştirme ile ilişkili olup olamadığını belirlemek
zor olabilir.
n Değerlendirme en iyi şu şekilde yapılır: Hastadan alt çenesini rahat bırakması istenir, böy-
lece mandibuler kondiller fossaları içerisinde geri konumda kapanış yolu boyunca klinisyen
mandibulaya rehberlik edebilir. İlk oklüzal temasa ulaşıldığında, hastadan dişler sentrik
oklüzyona veya maksimum interdijitasyona ulaşıncaya kadar kapatmaya devam etmesi
istenir. Bu esnada klinisyen kapanış yolunu dikkatle izlemelidir.
n Bukkal non-oklüzyon üst ark dişleri normal konumundan daha çok bukkalde konumladı-
ğında meydana gelir (Resim 4.2).
n Çapraz kapanışta oluğu gibi ya birkaç diş ya da diş kuadrantı etkilenebilir.
n Tek veya çift taraflı bukkal non-oklüzyon nadiren izlenir ve genellikle belirgin bir iskeletsel
sapmadan dolayıdır.

Resim 4-1 • A) Tek taraflı çapraz kapanış, B) Çift taraflı çapraz kapanış.

Resim 4-2 • Bukkal non-oklüzyon.

 BÖLÜM 6: ORTODONTİK TEDAVİNİN YAN ETKİLERİ 99

n TMD’nin işaret ve semptomları maloklüzyonu olmayan ve tedavi gerektirmeyen sağlık-

lı bireylerde de görülmektedir.

AKIL NOTLARI
n İskeletsel açık kapanış, tek taraflı çapraz kapanış, beş veya daha fazla diş eksikliği, derin
kapanış, artmış overjet ve sentrik ilişki ile oklüzyon arasında 4 mm’den fazla sapma
bulunması ile TMD semptomları arasında ilişki bulunmaktadır.
n TMD’nin işaret ve semptomları yaşla birlikte artmaktadır.
n TMD’nin etiyolojisi multifaktoriyeldir ve ortodontik tedavi sırasında başlayan TMD
tedavi ile ilişkili olmayabilir.
n Adölesan dönemde uygulanan ortodontik tedavi yaşamın ilerleyen dönemlerinde TMD
gelişme olasılığını ne artırmakta ne de azaltmaktadır.
n Ortodontik tedavi planının bir parçası olan diş çekimi TMD riskini artırmamaktadır.
n Herhangi bir ortodontik mekanik (Begg apareyleri, Herbst apareyi, sınıf 2 lastik, biona-
tör, headgear, yüz maskesi, çenelik) ile ilişkili TMD riski bulunmamaktadır.
n Çocuklarda tek taraflı çapraz kapanışın tedavisi dışında ortodontik tedavinin TMD’yi
koruduğuna dair yeterli kanıt yoktur.
n İdeal bir oklüzyon oluşturulması ortodontik tedavinin temel hedefi olmasına rağmen
gnatolojik olarak spesifik bir oklüzyonun elde edilememesi TMD işaret ve semptomları
ile sonuçlanmaz.

TMD işaret ve semptomları

Tedaviden önce Tedavi sırasında

Ortodontik
tedaviye ara
verilir

Ayırıcı tanı

Miyofasiyal ağrı TME ağrısı

İlaç tedavisi
Davranış tedavisi
Ev egzersizleri
Ağrı (-) Fizik tedavi Ağrı (-)
Splint tedavisi

Ortodontik Ortodontik tedavi

tedavi planı yeniden
başlayabilir değerlendirilir

Şekil 6-1 • Hastanın ortodontik tedaviye başlamadan önce semptomları varsa veya tedavi sırasında
ortaya çıkarsa ne yapılmalı?
120 ORTODONTİ AKIL NOTLARI

n Fränkel: Rolf Fränkel tarafından geliştirilen fonksiyon düzenleyiciler, minimum diş tema-
sına sahip olacak şekilde tasarlanmıştır. Yanak ve dudağı uzaklaştırmak için tasarlanmış
bukkal kalkanlar ve ön dudak yastıkçıkları ile metal bir iskeletten oluşur (Resim 7.3).
Böylece yanak ve dudak basınçlarını ve herhangi bir anormal perioral kas aktivitesini den-
tal ark üzerinden kaldırır. Tüm fonksiyonel apareyler içinde fonksiyonel tanımına en uygun
olanıdır.

Resim 7-3 • Sınıf II Fränkel

n Twin blocks: William Clark tarafından geliştirilen aparey, yaklaşık 70°’lik kapanış eğimleri
olan bite blokları bulunan alt ve üst hareketli apareylerden oluşur. Kapanışta, alt bloklar üst
blokların önünde kapandığından alt çene önde konumlanır. Sağlam ve iyi tolere edilen bir
apareydir.
n Teuscher: Maksiller büyümeyi sınırlandırmak için headgear ile birlikte kullanılmak üzere
tasarlanan fonksiyonel apareydir.
n Bass veya Dynamax apareyleri: Protrüzyonu önlemek için alt kesici dişlere doğrudan
temas etmeyen, lingual çıkıntılar veya zemberekler ile mandibulayı ileri doğru konumlan-
dıran apareyledir.

Sabit Fonksiyonel Apareyler

n Hareketli fonksiyonel apareylerle ilgili en büyük sorun hasta uyumudur. Çünkü her gün
gerekli saat kadar takılmadıkça çalışmazlar. Bu sorun, sabit bir fonksiyonel apareyin kulla-
nımıyla aşılabilir.
n Herbst Apareyi: Emil Herbst tarafından 1905 yılında tanıtılan, Hans Pancherz tarafından
1970’lerin sonlarında yeniden gündeme getirilen, en çok bilinen sabit fonksiyonel aparey-
dir.
n Mandibulayı ileride tutmayı sağlayan teleskopik pistonlara bağlanan, mandibuler ve mak-
siller dişlere simante edilen ortodontik bantlardan veya kobalt krom başlık splintlerden
oluşur.
n Forsus spring: Doğrudan bir sabit apareyin molar bantlarına ve alt arkına bağlanır. Bir
piston ve alt dental ark üzerinde protrüziv kuvvet oluşturan nikel titanyum yaydan oluşur.
 BÖLÜM 9: ORTODONTİK TEDAVİLER 143

Asimetrik Dental Gelişim

AKIL NOTLARI
! Dental arkta simetriği sürdüğü halde sürmemiş daimi diş(ler) varsa ve sürecek olan daimi
dişin kökünün üçte ikisi tamamlanmışsa, üstündeki süt dişinin çekimi yapılarak diş sür-
mesi hızlandırılır ve daimi dişlerin sıralanmaları sağlanır.

n Karma dişlenme döneminde süt dişi çekimleriyle daimi dişlerin sürmesine rehberlik eder-
ken ark boyutunu korumak için üst çenede palatal bar, alt çenede lingual ark kullanılabilir
(Resim 9.6).

A B
Resim 9-6 • A) Maksillada asimetrik diş sürmeleri ve transpalatal ark uygulaması, B) Daimi dişler
sürdükten sonraki oklüzal görünüm.

Diş Yapısındaki Anomaliler

n Normalde alt ve üst diş boyutları arasında bir uyum vardır. Ancak diş boyut fazlalığı /azlığı,
diş eksikliği, diş fazlalığı olduğunda dişlerin sıralanmalarında ve oklüzal ilişkilerde sapma-
lar meydana gelir.

Boyut Anomalileri
n Daha çok maksiller santral keserlerde makrodonti, füzyon/geminasyon, maksiller lateral
kesicileride mikrodonti şeklinde görülür. Ender olarak diğer dişlerde de boyut anomalileri
görülür (Resim 9.7). Tedavide büyük boyutlu dişlerin mesial ve distal kenarlarından strip-
ping yapılarak dental arkta tutulabilir. (Resim 9.8). Boyutu çok büyük dişlerin çekimi ve
diğer dişlerin ortodontik tedaviyle sıralanmaları gerekebilir. Mikrodonti varlığında orto-
dontik tedavi sonrası restoratif tedaviyle küçük dişler büyütülür.

Resim 9-7 • A) Makrodontik santral kesici, B) Mikrodontik lateral kesici, C) Şekil anomalili alt sağ 1.
premolar.
158 ORTODONTİ AKIL NOTLARI

n Dental ilişkileri Edward Hartley Angle tanımlamıştır ve bu tanımlamaya göre, çeneler

kapanışa geçtiğinde üst 1. molar dişin meziobukkal tüberkülünün, alt 1. molar dişin mezi-
obukkal sulkusuna gelecek şekilde dişlerin kapanışa geçtiği durum sınıf I molar ilişki olarak
adlandırılmıştır (Resim 10.1).

Resim 10-1 • Sınıf I molar ilişki.

n Süper sınıf I ilişki ise, çeneler kapanışa geçtiğinde üst 1. molar dişin meziobukkal tüberkü-
lünün, alt 1. molar dişin meziobukkal sulkusuna gelecek Resimde dişlerin kapanışa geçtiği
ve bu kapanış esnasında üst 1. molar dişin distobukkal tüberkülünün alt 2. molar dişin
meziobukkal tüberkülüne temas ettiği durum olarak tanımlanmıştır (Resim 10.2).

Resim 10-2 • Süper sınıf I molar ilişki.

n Kanin dişler için yapılan sınıflamada ise Sınıf I kanin ilişki, çeneler kapanışa geçtiğinde
maksiler kaninin mesial eğiminin mandibular kaninin distal eğimi ile kapanışa geçtiği
durum olarak ifade edilmiştir (Resim 10.3).

Resim 10-3 • Sınıf I kanin ilişki.

 BÖLÜM 11: SINIF 2 MALOKLÜZONLAR VE TEDAVİLERİ 171

n Fonsiyonel apareyler ile elde edilen etkiler ile kondil ve fossa yeniden şekillenir ve böylece

AKIL NOTLARI
yeni alt çene pozisyonu ile büyüme yönü değişir. Ayrıca üst çenenin aşağı ve öne doğru olan
büyümesi maksiller head-gear kullanımına benzer bir etkiyle engellenir. Bu etkilere ek
olarak genelde dişlerden destek alındığı için dental etkiler de meydana gelmektedir.
n Fonsiyonel apareyler destek aldıkları bölgeye göre farklı sınıflar altında gruplandırılabilir.
n Pasif diş destekli apareyler: Bu apareyler vida ya da spring gibi kuvvet oluşturan parça-
lar içermez. Uyguladıkları kuvveti yumuşak doku gerilimi ve kas aktivitesi ile elde
ederler. Örneğin, Akivatör, Twin blok ve Herbst apareyleri.
n Aktif diş destekli apareyler: Aktivatör ve bianatör gibi apareylerin vida veya sping ekle-
nerek modifiye edilmiş halidir. Daha çok diş hareketi elde edilir. Bu nedenle günümüz-
de geçmişe göre az kullanım alanları vardır.
n Doku destekli apareyler: Frankel apareyi bu gruptaki tek örnektir. Fonksiyonel düzen-
leyici olarak da adlandırılır. Aparey yapımında mümkün olduğunca diş temasından
kaçınılır. Apareyin büyük bir bölümü dudakları ve yanakları dentisyondan uzaklaştıra-
cak şekilde vestibul bölgeye yerleşir. Bu konum ark ekspansiyona ve buna ek olarak
çenelerin büyümesine etki eder.
n Hibrid apareyler: Bu tür apareyler bir tarafında her hangi bir fonksiyonel apareyin
özelliklerini taşırken diğer tarafında başka bir apareyin özelliklerine sahiptirler.
n En sık kullanılan sınıf II fonksiyonel apareylerden bir tanesi aktivatördür (Resim 11.3). Bu
nedenle aşağıda aktivatörün nasıl etki ettiği anlatılmaktadır. Ancak birçok sınıf II fonksiyo-
nel apareyde (Bianator ve Twin blok apareyleri gibi) benzer şekilde etki etmektedir.

Resim 11-3 • Sınıf II maloklüzyonun tedavisinde kullanılan bir fonksiyonel aparey.

Sınıf II Fonksiyonel Apareylerin Etki Mekanizmaları

n Sınıf II fonksiyonel aparey takıldığında hasta alınan kapanış nedeni ile alt çenesini daha
önde konumlandırır ve böylece çiğneme kasları aktive olur.
n Hasta kullanılan aparey sayesinde alt çenesini istese de geriye doğru hareket ettiremez.
Kaslarda meydana gelen gerilme nedeni ile oluşan kuvvet apareyin akril parçası vasıtası ile
dişlere iletilir. Bu nedenle üst dişleri distal yönde hareket ettirecek bir kuvvet oluşur. Aynı
192 ORTODONTİ AKIL NOTLARI

n Bu apareylere hyrax genişletme vidası eklenerek eş zamanlı olarak genişletme yapılabilme-

ktedir (Resim 12.6a).
n Apareylerin üst kanin diş hizasında, oklüzyon düzleminin üzerine olacak şekilde çengeller
bulunmaktadır (Resim 12.6b).
n Daimi dişlenme döneminde sabit apareyler, üzerine yerleştirilen çengeller sayesinde ağız içi
ankraj ünitesi olarak kullanılabilmektedir (Resim 12.6c).
n Diş destekli ağız içi ankraj ünitesi kullanıldığında, iskeletsel etkinin yanı sıra dişsel etki
oluşması kaçınılmazdır. Hastanın yaşı ilerledikçe de iskeletsel etki azalacaktır. 10 yaşından
sonra iskeletsel etki elde etmek zorlaşmaktadır.

Resim 12-6 • Diş destekli ağız içi ankraj ünitesi. A) Akrilik splint tip genişletme apareyi oklüzal görün-
tüsü, B) Lateral görüntü ve kanin dişi hizasında çengelin konumu, C) Sabit ortodontik apareylerde
yüz maskesine lastik asılabilmesi için T looplar kullanılabilir.

Kemik Destekli Ağız İçi Ankraj Ünitesi:

n Büyüme ve gelişimi devam eden sınıf III hastaların tedavisinde amaç maloklüzyona sahip
bileşeni düzeltmek olduğundan, üst çene geriliğine sahip bir hastanın tedavisinde üst
dişlerin öne gelmesi istenmeyen bir sonuçtur.
n Özellikle yaşı ilerleyen hastalarda dişsel etkilerin azaltılması için ilave yöntemler uygulan-
ması gerekmektedir.
n Günümüzde iskeletsel ankraj üniteleri kullanılarak sadece iskeletsel etki elde etmek müm-
kündür.
n İskeletsel ankrajın dezavantajı cerrahi işlem gerekmesidir.
n Ankraj bölgesi olarak zigomatik arkın tabanı veya maksillanın ön kısmında apertura piri-
formisin yan tarafları kullanılmaktadır (Resim 12.7).
 BÖLÜM 14: ORTODONTİ VE ORTOGNATİK CERRAHİ 217

AKIL NOTLARI
A

B
Resim 14-1 • Mandibüler yetersizlikte ortodonti ve ortognatik cerrahi uygulaması: A) Tedavi öncesi,
B) Tedavi sonrası aynı hastanın kayıtları.

n Yüzün geri kalan kısmına oranla çene ve alt dudak yetersizliği,

n Belirgin mentolabial kıvrımla birlikte kıvrımlı dışa sarkmış alt dudak (özellikle alt yüz kısa
olduğunda),
n Artmış overjert (ancak, sıkılıkla kesici kompanzasyonu iskeletsel sapma dikkate alındığında
beklenenden daha daha az overjete meydana getirmektedir),
n Sınıf II molar ve kanin ilişki,
n Derin kapanış,
n Mandibular arkta aşırı Spee eğrisi, fakat maksiller arkta azalmış veya negatif Spee eğrisi,
n Eğer çapraşıklık varsa maksiller kesici dişlerde mandibulaya göre daha şiddetlidir.
n Kısa yüzlü bireylerde iyi gelişmiş çene ucu vardır ve yetersizlik görüntüsün çeneden daha
ziyade alt dudaktadır. Mandibular düzlem açısı düşük olma eğilimindedir, Gonial açı nis-
peten diktir ve mandibular elevatör kaslar iyi gelişmiştir.
n Normal yüz yüksekliğine sahip mandibular yetersiz bireylerde, sıklıkla çenede daha fazla
yetersizlik ile birlikte çene ve alt dudakta yetersizlik daha eşit olma eğilimindedir. Belirgin
labiomental kıvrım eğilimi hala mevcuttur. Elevatör kaslar aynı derecede gelişme göster-
mezler ve Gonial açı oldukça normaldir.
228 ORTODONTİ AKIL NOTLARI

Şekil 15-3 • Maksiller total sagital distraksiyon: A) Uygulama öncesi, B) Uygulama sonrası.

Resim 15-5 • Maksiller total sagital distraksiyon ile tedavi edilen bir bireyin uygulama öncesi: A) Ağız
içi cephe ve B) Oklüzal fotoğrafları, uygulama sonrası: C) Ağız içi cephe ve D) Oklüzal fotoğrafları.

Resim 15-6 • Maksiller total sagital distraksiyon ile tedavi edilen bireyin uygulama öncesi lateral
sefelometrik ve panoramik radyografileri.
 BÖLÜM 15: RETANSİYON VE RELAPS 243

Positioner

AKIL NOTLARI
n Positioner (Şekil 16.5) aslında bitirme safhasında kullanılan bir aparey olsa da, hareketli bir
retansiyon apareyi olarak da kullanılabilir.
n Positioner intraark diş pozisyonlarını korur, böylece iskeletsel Sınıf II, iskeletsel Sınıf III veya
openbite tipi büyüme eğilimi olan hastalarda retansiyon apareyi olarak da kullanılabilir.
n Optimum positioner bir gnatolojik positioner’dir.
n Positioner overbite miktarını artırma eğilimindedir. Tedavi başında anteriyor openbite
görülen olgularda, bu durum avantaja dönüşebilir.
n Positioner, rotasyonu düzeltilmiş dişlerin konumunu başarılı bir şekilde koruyamaz.
Positioner yapımı pahalıdır ve hasta uyumu sorun teşkil edebilir.

Şekil 16-5 • Positioner’in şematik görüntüsü (OMÜ eğitim arşivinden).

Aktif Retansiyon Apareyi

n Retansiyon apareyleri tamamen pasif, hicbir aktif ortodontik kuvvet uygulamadığı icin
‘aktif ’ retansiyon apareyi ifade olarak celişkilidir.
n Ancak mandibuler kesici dişlerin 2-3 mm’lik anteriyor minor relaps olgularında ‘aktif ’
retansiyon apareyi kullanılabilir (Resim 16.7).
n İlk önce, alt kesici dişlerde interdental stripping işlemi gerçekleştirilir. Sonra, çalışma
modeli için ölçü alınır. Çalışma modelinde alt anteriyor dişler kesilir ve uygun bir şekilde
dizilirler (Şekil 16.6 A ve B). Üçüncü adım olarak, bu modele göre ‘aktif ’ retansiyon apare-
yi yapılır (Şekil 16.6 C) ve hastanın ağzına yerleştirilir.
n Dişler sıralandığında bu ‘aktif ’ aparey pasif hale gelir.
n Pek çok ortodontist, mandibuler anteriyor segmentin braketlerle tekrar tedavisinin çok
daha hızlı ve kolay olduğuna inanmaktadır.

Resim 16-7 • ‘Aktif’ retansiyon apareyi (OMÜ eğitim arşivinden).

260 ORTODONTİ AKIL NOTLARI

n Mum kaydı orta hattı değiştirmemeli, TME hassasiyetine neden olmamalıdır.

n Tedavi etkin görülürse ilk 12 ay boyunca her 6 ayda bir, sonraki dönemde yılda bir kontro-
le çağırılması önerilir.
n Kullanılan materyal ve bireysel farklılıklara bağlı olmakla birlikte en geç üç yılda bir yeni-
lenmesi önerilir.

Resim 17-3 • MAD yapım aşamaları.

Pediatrik Osa
Pediatrik OSA’ya İlişkin Risk Faktörleri

n OSA ile ilişkili genetik sendrom, kraniyofasiyal anomali veya dudak damak yarığı ile doğ-
muş bebekler (bkz Tablo 1)
n Kas hipotonosi ile ilişkili nöromuskuler bozukluklar
n Prematür doğum
n Tonsil ve/veya adenoid hipertrofisi, nazal polipler
n Obezite (artmış beden kitle indeksi)
n Büyüme geriliği
n Üst havayolunun anatomik darlıkları, alerjik rinit
n Ağız solunumu ve horlama, adenoid yüz tipi

Çocuklarda OSA Tanısı ve Sınıflaması

n Yenidoğandan itibaren tüm yaş dönemlerinde görülmekle birlikte sıklıkla tonsil ve adeno-
idlerin en hızlı büyüdüğü okul öncesi çağda tanı konmaktadır.
n Altın standart olan PSG kaydı sırasında CO2 seviyesinin takibi de yapılmalıdır.