• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
 
B
İ
TK 
İ
SEKONDER METABOL
İ
TLER 
İ
 N
İ
 N B
İ
YOTEKNOLOJ 
İ
K ÖNEM 
İ
 ÖZET
Geçen yirmi sene içersinde, bitki sekonder metabolitleri faydal
ı
 bile
ş
iklerin eldesinde kullan
ı
lmaya ba
ş
lanm
ı
ş
ve biyoteknolojinin yenibir alan
ı
n
ı
olu
ş
turmu
ş
tur. Bitkilerde baz
ı
sekonder metabolitlerinyap
ı
ve fonksiyonlar
ı
ilk kez 19. yüzy
ı
lda belirlenmi
ş
tir. Günümüzdeen fazla çal
ı
ş
ı
lan bitki sekonder metabolitleri alkaloidler,terpenoidler ve fenolik bile
ş
iklerdir. Resinler, antosiyaninler,taninler, saponinler ve uçucu ya
ğ
lar t
ı
bbi uygulamalarda veendüstride; sabun, parfüm, bitkisel ya
ğ
, boya, yap
ı
ş
kan, do
ğ
alplastik, pestisit ve insektisitlerin üretiminde kullan
ı
lmaktad
ı
r. Buçal
ı
ş
mada
ş
u ana kadar belirlenen baz
ı
bitki sekonder metabolitlerinintipleri, kullan
ı
m alanlar
ı
ve biyoteknolojik önemleri vurgulanarak, bukonuda çal
ı
ş
an veya çal
ı
ş
mak isteyenlere bir ön kaynak olu
ş
turulmas
ı
 amaçlanm
ı
ş
t
ı
r.
 Anahtar Kelimeler:
Sekonder metabolitler, Bitki, Biyoteknoloji,Alkaloid, Fenolik Bile
ş
ikler
BIOTECHNOLOGICAL IMPORTANCE OF PLANT SECONDARY METABOLITES ABSTRACT
 In the past two decades, plant secondary metabolites havestarted obtaining of useful compounds and have constituted a new areaof biotechnology. Structure and functions of some secondarymetabolites of the plants were determined at the first time in 19
th
 century. Today, the most studied secondary plant metabolites arealkaloids, terpenoids and phenolic compounds. Resins,
 
anthocyanins,tannins, saponins and volatile oils are being used in producing ofsoap, perfume, herbal oil, dye, gum, natural plastics, pesticide andinsecticide, and in medicinal applications and in industry. Withinthis study by emphasizing of the plant secondary metabolites typeswhich known up to now, application fields and biotechnologicalimportance, and it was aimed to prepare a preliminary reference forresearchers who study or willing to study on this topic.
Keywords:
Secondary Metabolites, Plant, Biotechnology, Alkaloid,Phenolic Compounds
ECOLOGICAL LIFE SCIENCES
Received: March 2008
 
Accepted: January 2009
 
Series : 5AISSN : 1308-7358© 2009 www.newwsa.com
ISSN:1306-3111e-Journal of New World Sciences Academy2009, Volume: 4, Number: 2, Article Number: 5A0006Dilek Oskay Mustafa Oskay
Celal Bayar Universitydilekoskay@hotmail.comManisa-Turkiye
 
e-Journal of New World Sciences Academy Ecological Life Sciences, 5A0006, 4, (2), 31-41.Oskay, D. ve Oskay, M.
32
1. G
İ
R 
İŞ
(INTRODUCTION)
 Bitki biyoteknolojisi; bitki, organ, doku ve hücrelerinin yapaybesi ortamlar
ı
nda kültürü, ço
ğ
alt
ı
lmas
ı
ve bunlar
ı
n genetik olarakde
ğ
i
ş
tirilmesini kapsar [1 ve 2]. Kal
ı
t
ı
m
ı
n bilimsel temellerininanla
ş
ı
lmaya ba
ş
lanmas
ı
ndan çok önceleri, genler geleneksel bitki
ı
slah
ı
yöntemleriyle (melezleme, mutasyon, poliploidi ve seleksiyon),akraba tür veya cinslerden ürünlere aktar
ı
lm
ı
ş
t
ı
r. Fakat bütün genetikmüdahaleler ve de
ğ
i
ş
imler geleneksel
ı
slahta akraba tür veya cinsleraras
ı
nda olu
ş
urken [1]; bu yeni teknolojiyle, genetik olarakde
ğ
i
ş
tirilmi
ş
organizmalarla yap
ı
lacak
ı
slahta türler aras
ı
genaktar
ı
m
ı
sadece akraba de
ğ
il birbirleriyle botanik olarak akraba dahiolmayan herhangi iki canl
ı
aras
ı
nda yap
ı
labilmektedir. Genmühendisli
ğ
i yoluyla yeni bir genetik kimli
ğ
e sahip olan tek birhücre, hücre kültürü ve doku kültürü teknikleriyle, son özelli
ğ
i hiçbozulmadan çok say
ı
da ço
ğ
alt
ı
labilir. Bunlar
ı
n her biripazarlanabilir, laboratuarlarda ve tarlada büyütülebilir. Özel büyümeortamlar
ı
nda istenilen ürünü vermeleri sa
ğ
lanabilir [1, 2, 3 ve 4].Türkiye’de modern biyoteknoloji ve bunun içinde yer alan bitkibiyoteknolojisi henüz ba
ş
lang
ı
ç a
ş
amas
ı
nda olup [1], konuyla yak
ı
nilgisi bulunmas
ı
ndan dolay
ı
transgenik bitkilerin ticari amaçlaüretilmeleri yasal olarak söz konusu de
ğ
ildir. Türkiye, birçok kurumdatemel biyoteknoloji çal
ı
ş
malar
ı
yap
ı
lmakla birlikte, henüz transgenikçe
ş
it geli
ş
tirme a
ş
amas
ı
na gelinemedi
ğ
i için, söz konusu transgenikbitkiyi geli
ş
tiren de
ğ
il, daha çok bu tip çe
ş
itleri kullanmapotansiyeline sahip ülke durumundad
ı
r [1 ve 2]. Ba
ş
lang
ı
c
ı
1700’ lüy
ı
llara dayanan bitki teknolojisinin günümüzdeki durumuna gelmesi uzunbir süreç alm
ı
ş
t
ı
r [1] (Tablo 1).Tablo 1.1. Bitki biyoteknolojisinin geli
ş
mesindeki önemli a
ş
amalar(Table 1.1. Important stages in developing of plant biotechnology)[1]
Dönem Önemli Geli
ş
meler
1700’lüy
ı
llarDo
ğ
a bilimcilerin melez bitkileri di
ğ
erlerinden ay
ı
rt etmesi1900Mendel taraf
ı
ndan “özel” karakterlerin anaçlar
ı
ndan döllerine geçti
ğ
ininbelirlemesi ve bu nedenle “gen” kavram
ı
n
ı
n geli
ş
mesi1922Avrupal
ı
botanikçilerin Mendel Kurallar
ı
’ndan yararlanarak melez bitkiüretimini geli
ş
tirmeleri1953 DNA’n
ı
n yap
ı
s
ı
n
ı
n belirlenmesi ile modern genetik ara
ş
t
ı
rmalar
ı
n
ı
n ba
ş
lamas
ı
 1970 Geli
ş
mekte olan ülkelerde melez tohumlar
ı
n üretimde kullan
ı
lmas
ı
 1973Bakteriyel genlerin genetik mühendisli
ğ
i teknikleri ile kullan
ı
lmayaba
ş
lanmas
ı
 1983Antibiyoti
ğ
e dayan
ı
kl
ı
ilk transgenik tütün (
Nicotiana
 
tabacum
L.)bitkisinin elde edilmesi1985Virüs, bakteri ve böceklere dayan
ı
kl
ı
transgenik bitkilerin tarladenemelerinin yap
ı
lmas
ı
 1986Herbisite dayan
ı
kl
ı
transgenik tütün (
N.
 
tabacum
L.) bitkisine ABD’de üretimizninin verilmesi1990Herbisite dayan
ı
kl
ı
transgenik pamuk (
Gossypium hirsitum
L.) bitkisiyle ilkba
ş
ar
ı
l
ı
tarla denemesinin yap
ı
lmas
ı
 1992ABD Tar
ı
m Bakanl
ı
ğ
ı
(USDA)’n
ı
n transgenik besinlere transgenik olamayanklasikler gibi denetlenmesine karar vermesi1994
İ
lk transgenik domates (
Lycopersicon esculentum
M.) çe
ş
idinin (Flavor Savr)tüketime sunulmas
ı
 1995Herbisitlere dayan
ı
kl
ı
transgenik kolza (
Brassica napus
L.) ve m
ı
s
ı
r (
Zeamays
L.)çe
ş
itlerinin geli
ş
tirilmesi2000Böcek ve virüslere dayan
ı
kl
ı
transgenik pamuk (
G 
.
hirsitum
L.), soya (
Sojahispida
L.),
ş
eker pancar
ı
(
Beta
 
vulgaris
L.), patates (
Solanum tuberosum
 L.) ve domates (
L
.
Esculentum
M.) çe
ş
itlerinin onaylanarak üretimlerininba
ş
lamas
ı
 2001“A” vitamini ve “Fe”ce zengin transgenik çeltik (
Oryza sativa
L.) çe
ş
idinin(Alt
ı
n Çeltik=Golden Rice) geli
ş
tirilmesi
 
e-Journal of New World Sciences Academy Ecological Life Sciences, 5A0006, 4, (2), 31-41.Oskay, D. ve Oskay, M.
33
2. ÇALI
Ş
 MANIN ÖNEM 
İ
(RESEARCH SIGNIFICANCE)
In vitro
da hücre kültürü tekniklerinin uygulanmas
ı
yla; kanserekar
ş
ı
etkili (antikanser), ba
ğ
ı
ş
ı
kl
ı
k sistemini düzenleyici ve kalprahats
ı
zl
ı
klar
ı
n
ı
engelleyici “karotenoidler”; kolon kanserine kar
ş
ı
 koruyucu “fitosteroller”; ba
ğ
ı
rsak kanseri riskini ve kanda kolesteroldüzeyini dü
ş
ürebilen “saponin” gibi önemli ürünlerin üretimisa
ğ
lanabilmektedir [24]. Son y
ı
llarda hücre kültürü sistemlerininartmas
ı
, ekonomik bitkilerdeki sekonder metabolit üretim yol izlerininbelirlenmesiyle paralellik göstermektedir. Bu sayede ender bulunan(egzotik) bitkilerin yeti
ş
tirilmesi, dopamin, atropin, berberin,saponin, tannin, meskalin, karotenoid, steroid ve gibberellin gibiönemli metabolitlerin belirlenmesi daha ucuza sa
ğ
lanabilecektir [24 ve25]. Öte yandan, bitkilerden elde edilen önemli bu tür maddelerinbiyosentetik yol izleri hala istenilen seviyede bilinmeyip hücresel vemoleküler düzeyde yeni bilgi ve bulgular
ı
n geli
ş
tirilmesinigerektirmektedir. Benzer
ş
ekilde, biyosentez mekanizmalar
ı
n
ı
n eksikolan k
ı
s
ı
mlar
ı
ad
ı
m ad
ı
m çözülerek, laboratuar ko
ş
ullar
ı
nda sekondermetabolitlerin üretimi h
ı
zland
ı
r
ı
labilece
ğ
i gibi kesintisiz olaraksürdürülecek yo
ğ
un çal
ı
ş
malar
ı
n
ı
ş
ı
ğ
ı
nda; özel, önemli ve daha öncedenbelirlenmemi
ş
bitki kimyasallar
ı
n
ı
n yine biyoteknolojik yöntemlerkullan
ı
larak ülkemizde de üretilebilece
ğ
ini öngörmekteyiz.
3. B
İ
TK 
İ
LERDE PR 
İ
 MER VE SEKONDER METABOL
İ
ZMA (PRIMARY AND SECONDARY METABOLISM IN PLANTS)
Bitki kimyasallar
ı
genellikle
 primer
ve
sekonder
metabolitler(protein ve nukleik asitler bu s
ı
n
ı
flaman
ı
n d
ı
ş
ı
ndad
ı
r) olarak ikiyeayr
ı
l
ı
r. Primer metabolitler (Karbonhidratlar, ya
ğ
lar, proteinler vb)do
ğ
ada oldukça yayg
ı
n olup, yüksek bitkilerin tohum ile vejetatifdokular
ı
nda oldukça fazlad
ı
r [8 ve 9] ve hücre metabolizmas
ı
ndakitemel görevlerinden dolay
ı
, bitkinin fizyolojik geli
ş
imi içingereklidirler.Pekçok yüksek bitki, ekonomik aç
ı
dan önem ta
ş
ı
yan organikkimyasallar
ı
(alkoloid, terpen, fenolik bile
ş
ikler, nadir aminoasitler, bitki aminleri ve glikosidler, vb) bünyesinde biriktirerekçe
ş
itli bilimsel, teknolojik ve ticari uygulamalara ham maddeolu
ş
turur [24 ve 25]. Do
ğ
al bitki ürünleri(fitokimyasallar) çok say
ı
daendüstride do
ğ
rudan ya da dolayl
ı
olarak kullan
ı
l
ı
r, özellikle ya
ğ
lar,resinler, taninler, saponinler, do
ğ
al plastikler, yap
ı
ş
kanlar,balmumu, boyalar, ilaçlar
ı
n kayna
ğ
ı
halindedir [5, 7, 24 ve 25].
Ş
uanda ilaç endüstrisinde kullan
ı
lan önemli bitki bile
ş
ikleri salisin,taxol ve morfindir (
Ş
ekil 2) [17].
Ş
ekil 2.
İ
laç endüstrisinde kullan
ı
lan baz
ı
sekonder metabolitlerinkimyasal yap
ı
s
ı
[17](Figure 2. Chemical structure of the used some secondary metabolitesin drug industry [17])
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...