Pemuliharaan Warisan Muzik Joget di Melaka Melalui Program Latihan SeniBudaya Institut Seni Malaysia Melaka (ISMMA)

Oleh: Azhar Abdul Latiff

M.A (Malay Studies) UM, B.Eng (Electrical-Electronic) UTMInstitut Seni Malaysia Melaka (ISMMA)

1.0

Pengenalan

Melaka merupakan sebuah negeri berbudaya yang kaya dengan seni persembahan sepertiDondang Sayang, Joget, Dabus, Nazam dan Rebana Keras. Muzik joget dan permainan JogetLambak merupakan sebahagian daripada kesenian popular di negeri Melaka yang sering dimainkan di persembahan-persembahan pentas dan majlis-majlis sosial. Kini kesenian inisemakin dilupakan masyarakat Melaka dan menghadapi ancaman kepupusan.Menyedari hal ini Institut Seni Malaysia Melaka (ISMMA) yang ditubuhkan sejak tahun2001 telah memainkan peranan yang aktif mengatur program-program yang bertujuanmemelihara dan memulihara kesenian tradisional khususnya permainan joget. Antaralangkah yang diambil bagi tujuan ini ialah mewujudkan program latihan seni budaya untukgenerasi muda di negeri Melaka.Selain daripada mewujudkan program latihan, ISMMA turut memainkan perananmendokumentasi lagu-lagu joget melalui kaedah notasi. Melalui kaedah ini lagu-lagu jogetdigubah semula dalam bentuk skor muzik orkestra dan dipersembahkan di persembahan-persembahan pentas serta konsert ISMMA.

2.0

Latar Belakang Permainan Joget di Melaka

Menurut Tan Sooi Beng (2004 :82), teks Melayu iaitu Hikayat Hang Tuah yang bertarikh diantara kurun ke 17 ataupun 18 masihi ada menyebut tentang nyanyian pantun yang diiringidengan alat-alat muzik seperti rebana, gong dan kecapi. Ensambel muzik ini memiliki

Penulis adalah jurulatih muzik di Institut Seni Malaysia Melaka (ISMMA) dari tahun 2002-2008

persamaan dengan ensambel Ronggeng Asli

yang menggunakan violin ( menggantikankecapi) untuk memainkan melodi. Pengunaan violin dan arkodian bersama-sama dengantambur (frame drum) menjadi kebiasaan dalam ensambel muzik Sepanyol dan Portugis,telah menguatkan pendapat bahawa ensambel Ronggeng terbentuk selepas pendudukanPortugis di Melaka.Dari segi sejarah tarian joget pula, Anis Md Nor (2004 :46) telah menyatakan bahawatarian joget dipercayai pertama kali dipersembahkan oleh orang Melayu di Melaka semasazaman penjajahan Portugis. Ini kerana Joget di anggap sebagai tarian

Branyo

Portugis versiMelayu kerana persamaan yang wujud dalam struktur persembahan kedua-dua tarianberkenaan. Selain itu ada juga pendapat yang menyatakan bahawa joget ialah tarian baruyang dikoreograf pada kurun ke 16 semasa zaman Kesultanan Melayu Melaka menerusiproses sinkretik tarian lama yang dikenali sebagai Tandak.Walau daripada mana pun asal usul permainan Joget, dari segi strukturpersembahan dan muziknya, muzik Joget jelas menunjukan terhasil daripada pertembunganelemen budaya Melayu dan Barat bersama-sama dengan India, Timur Tengah dan Cina.Di Melaka, permainan Joget sering dimainkan di majlis-masjlis sosial seperti majlisperkahwinan bersama-sama dengan Dondang Sayang. Ensambel muziknya terdiri daripada 2penyanyi/pemantun, 1 pemain violin, 1 pemain accordion, rebana, tambur dan gong.

3.0

Pemuliharaan Muzik Joget di Institut Seni Malaysia Melaka

Dasar Kebudayaan Kebangsaan (1971)

Malaysia telah menggariskan tiga prinsip dalammenetapkan dasar-dasar kerajaan yang berkaitan dengan kebudayaan negara iaitu:

Lagu-lagu Ronggeng boleh dibahagikan kepada 3 jenis iaitu asli, inang dan joget.

Analisis dibuat berdasarkan pemerhatian dan pengalaman penulis sebagai Jurulatih Seni Budaya ISMMA

Dirujuk daripada

http://pmr.penerangan.gov.my/page.cfm?name=DasarNegara

(i) Berteraskan kepada Kebudayaan Rakyat Asal rantau ini yang merangkumikawasan Malaysia, Indonesia, Filipina, Singapura, Brunei, Thailand dan Kampuchea sertaKepulauan Selatan Pasifik (Polynesia, Melanesia dan Oceania) sehingga Malagasi adalahmerupakan bahagian utama dari kawasan tamadun atau budaya Melayu. Rantau inimerupakan pusat pemancaran, pengembangan dan warisan Kebudayaan Melayu sejakzaman berzaman dan ditandai pula oleh kegemilangan dan keagungan tamadun Melayuyang berpusat di Melaka yang menggunakan Bahasa Melayu sebagai bahasa perhubunganantarabangsa (linguafranca). Kebudayaan serantau ini digambarkan oleh persamaan-persamaan di bidang bahasa yang berasaskan keluarga bahasa Melayu - Austronesia,kedudukan geografi, pengalaman sejarah, kekayaan alam, kesenian dan nilai-nilaikeperibadiannya. Budaya Melayu pada hari ini merupakan cara hidup, lambang identiti danasas ukuran keperibadian kepada lebih 200 juta umat manusia yang menuturkan saturumpun bahasa yang sama. Dengan yang demikian, kebudayaan rakyat asal rantau ini dalampengertian sempit atau luasnya kebudayaan Melayu telah dijadikan teras kepadaKebudayaan Kebangsaan.(ii) Unsur-unsur Kebudayaan Lain Yang Sesuai dan Wajar boleh diterima Kebudayaansebagai sesuatu yang dinamik, sentiasa berubah-ubah melalui proses penyerapan danpenyesuaian secara berterusan. Prinsip ini bertepatan dengan situasi penduduk berbilangkaum yang mewarisi pelbagai budaya. Dengan itu unsur-unsur budaya Cina, India Arab,Barat dan lain-lain yang sesuai dan wajar diberi penimbangan dan penerimaan dalampembentukan Kebudayaan Kebangsaan. Kesesuaian penerimaan dalam penyerapan iniadalah bergantung kepada tidak wujudnya percanggahan dengan Perlembagaan danprinsip-prinsip Rukun Negara dan kepentlngan nasional serta asas-asas moral dankerohanian sejagat pada amnya dan pada Islam sebagai agama rasmi negara khasnya.(iii) Islam Menjadi Unsur Yang Penting Dalam Pembentukan Kebudayaan Kebangsaan- Agama atau kepercayaan kepada Tuhan merupakan unsur penting dalam prosespembangunan negara serta pembentukan rakyat yang berakhlak dan berperibadi mulia.Agama Islam memberi panduan kepada manusia dalam mengimbang dan memadukanusaha bagi mengisi kehendak-kehendak emosi dan fizikal dan kerana itu patut menjadiunsur yang penting dalam pembentukan Kebudayaan Kebangsaan memandangkankedudukannya sebagai agama rasmi negara, di samping telah wujudnya fakta sejarah dannilai-nilai Islam yang telah sedia didukung oleh sebahagian besar rakyat rantau ini. Ketiga-tiga prinsip asas di atas adalah melambangkan penerimaan gagasan Kongres KebudayaanKebangsaan 1971.ISMMA

pada awalnya ditubuhkan di bawah Akta Syarikat 1965 dengan namaAkademi Seni Melaka (ASM) pada tahun 1994. Aktiviti yang dijalankan pada masa itu ialah

Untuk lebih lanjut sila rujuk laman web: ismma.melaka.org.my