Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
3Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Historia literatury polskiej

Historia literatury polskiej

Ratings:

4.0

(2)
|Views: 1,146 |Likes:
Published by bskalec
Historia literatury od sredniowiecza do romantycyzmu
Historia literatury od sredniowiecza do romantycyzmu

More info:

Categories:Types, Resumes & CVs
Published by: bskalec on Jul 31, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/16/2010

pdf

text

original

 
Historia literatury polskiej: 
SREDNIOWIECZE
966-poczatki cultury literackiej w Polsce. Chrzest Polski Mieszka 1. Jezyk-lacina.
 Jakub Parkoszowicz
-rektor Uniwersytetu Krakowskiego , 1-szy ktory sprobowal nadacforme graficzna jezyka „wulgarnego” tj.polskiego.Przelomowym momentem dla kultury polskiego sredniowiecza bylo zalozenieuniwersytetu w Krakowie w 1364. Uczelnia powstala dzieki staraniom krola KazimierzaWielkiego. Najwybitniejszym wychowankiem Akademii Krakowskiej byl
Mikolaj Kopernik 
.Pod koniec 13 stulecia pojawiaja sie piewsze teksty w jezyku polskim.Wazna role w rozwoju pismiennictwa polskiego odegraly postanowienia Kosciolapolskiego. W roku 1285 na
synodzie-tj. na zebraniu duchowienstwa calego krajuw Leczycy zwolanym przez arcybiskupa Jakuba Swinke
zadecydowano, zeduchowni maja odmawiac po polsku modlitwy i wyglaszac kazania.Chodzilo o obronepolskosci ponoewz wiekszosc kleru w polskich miastach skladala sie z Niemcow . Odtego momentu jednak nastapil rozwoj jezyka i literatury polskiej.
B
OGURODZICA
-najstarszy polski tekst literacki powstaly najprawdopodobniej w 13wieku..Autorstwo anonomowe. w sredniowieczu i renesansie spelniala funkcje hymnunarodowego. Spiewali ja rowniez zolnierze przystepujac do walki pod Grunwaldem ( cowiadomo dzieki „Rocznikom” Jana Dlugosza )Modlitwa zaczyna sie prosba do Matki Bozej o posrednictwo pomiedzy jej synem Jezusem a ludzmi.W drugiej strofie jest prosba bezposrednio zwrocona do Jezusa aby za posrednictwem Jana Chrzciciela dal ludziom szczesliwe zycie na Ziemi a potem wieczne bytowanie wraju.Obie strofy koncza sie refrenem „Kyrie Elejson”-Panie , zmiluj sie nad nami.Bogurodzica nalezy do Piesni Maryjnych tzn.zwiazanych z kultem Matki Bozej
SIEGA
H
ENRYKOWSKA
 
- 1270 rok. Pochodzi z niej 1 polskie zdanie. „Daj ut(ac) japobrusza, a ty pocziwaj”
„L
AMENT
S
WIETOKRZYSKI
- jeden z pierwszych utworow polskich.Jest to liryczny monolog Marii stojacej pod krzyzem. Przedstawia cierpienie matkioplakujacej smierc syna.Autorstwo anonimowe.
W epoce sredniowiecza wazny byl motyw smierci. Literackimodpowiednikiem „Tanca smierci „- „Dance Makabre” jest wierszowana„R
OZMOWA
 
MISTRZA
P
OLIKARPA
 
ZE
 
SMIERCIA
pochodzaca z 15 wieku. Autor anonimowy.W Polsce w 15 wieku nastepuje rozwoj
 zywotopisartwa
-dzialy pismiennictwapouczajacego obejmujace zywoty, legendy i opowiesci o zyciu Swietych. Jedna z nich jest
„L
EGENDA
 
O
S
WIETYM
A
LEKSIE
”,
poniewaz jezyk polski ksztaltowal sieprzedewszystkin na przekladach. Byly to tlumaczenia religijnych piesni albo tezfragmentow Pisma Swietego
„K 
RONIKA
G
ALLA
A
NONIMA
-spisal dzieje piastowskiej dynastii. Napisany jest po lacinie,opowiada jednak dzieje polskich wladcow. Dzielo to nalezy do najwybitniejszych kroniksredniowiecznej EuropyUkoronowanien sredniowiecznego kronikarstwa sa
„R
O
 
CZNIKI
 J
ANA
D
LUGOSZA
. 12 ksiag.Na relacji Jana Dlugosza oparl sie
Henryk Sienkiewicz
przedstawiajac w„Krzyzakach” bitwe pod Grunwaldem ( w bitwie tej odznaczyl sie szczegolnymmestwem ojciec Jana Dlugosza
RENESANS
Do Polski idee renesansu docieraly juz w 15 wieku. Na pierwszy plan zaczela siewysuwac szlachta.
„ W
O
 
DNOWIE
R
ZECZYPOSPOLITEJ
 J
AN
O
STROROG
polityk i dyplomata wyksztalcony w Boloniprzedstawia nowa
wizje-panstwa niazaleznego od Kosciola.
1
 
Za czasow Jagiellonow nastepuje ozywienie kontaktow z Wlochami. Slub ZygmuntaStarego z wloska ksiezniczka Bona otwiera polske dla licznych przybyszow z Wloch.Liczni Polacy wybieraja sie na studia do Wloch.Gdy cala Europa pograza sie w nietolerancji Polska staje sie oaza spokoju. Jednym zprzybyszow jest
F
ILIP
B
UONACCORSI
- K 
ALLIMACH
 
(przyjal imie antyczne), ktory musialuciec z kraju za udzial w spisku przeciwko Papiezowi. Znalazl schronienie na dworzebiskupa lwowskiego: Grzegorz z Sanoka. Kallimach zrewanzowal sie swojemuopiekunowi piekna biografia
„Z
 YCIE
 
I
 
OBYCZAJE
G
RZEGORZA
 
Z
S
ANOKA
”-
uczynil z niegoideal renesansowego humanisty.Wiersze kallimacha z pewnoscia wplynely na pierwsze pokolenie polskich poetowrenesansowych.Role inspiratora odegral rowniez
Konrad Celtis
-przybysz z Niemiec. Nie byluciekinierem, lecz ciekawy swiata humanista-skuszony slawa krakowskiej akdemii. Bylzalozycielem pierwszego humanistycznego stowarzyszenia w Polsce-NADWISLANSKIE TOWARZYSTWO LITERACKIE.Swoje krakowskie czasy opisal w wierszach poswieconych pieknej Hasilinie.Z Niemiec pochodzili pierwsi w Polsce drukarze.Wsrod szlachty rozszerzyl sie kalwinizm tj. antytrinitarze-poniewaz nie uznawali trojcySwietej.W 1573 roku zostala uchwalona konfederacja warszawska-ktora gwarantowalawszystkim roznowiercom pokoj religijny, rownouprawnienie i opieke Panstwa.pierwsze pokolenie humanistow pisalo po lacinie-wlaczali sie w ten sposob w ruchhumanistyczny miedzynarodowy. Lacina byla podstawowym jezykiem edukacji, dlategoutwory pisane po polsku byly dla niewyksztalconych.
 Andrzej Krzycki 
-prawdziwy czlowiek renesansu. Na jego tworczosc skladaja siezarowno utwory religijne jak i odwazne erotyki. W jego utworach mozna odnalezc checzademonstrowania wlasnych pogladow i zapisanie wlasnych doswiadczen.
Mikolaj Hussowski 
-wywodzacy sie z ubogiej szlacheckiej rodziny rowniez wyrazal wswoich utworach wlasne poglady. Sprzeciw w nim budzi przedewszystkim swiatpodzielony na biednych i bogatych.Najslynniejszym dzielem Mikolaja jest
„P
IESN
 
O
 
ZUBRZE
napisana dla Papieza Leona X.
Klemens Janicki 
-podopieczny Andrzeja Krzyckiego-skromny chlopski syn. Wiersze Janickiego przepelnione sa lagodnym smutkiem (
„S
MUTKI
) Jest to rodzaj autobiografiiw ktorej to opowiada o sobie i o chorobie a takze o zblizajacej sie smierci. Jego poezja jest wzruszajacym zapisem krotkiego lecz niezwyklego zycia.Przed Kochanowskim Janicki jest najwybitniejszym polskim poeta.Renesans-okres w ktorym ksztaltuje sie nowy model panstwa. Jednym z pisarzy, ktory wyrazal swoje poglady na ksztalt i organizacje nowegoPanstwa byl
 Andrzej Frycz Modrzewski 
w swoim obszernym traktaciezatytuowanym :
„O
POPRAWIE
R
ZECZYPOSPOLITEJ
”.
ktora skaldala sie z 5 ksiag. Dzielo tozostalo ocenzurowane, poniewaz pisarz glosil idee sprzeczne z polityka Kosciola.Frycz marzy o Panstwie surowym,rzadzonym przaz Filosofow. W ktorym ceni nauke anie rozrywke.Pisal lacina.
Piotr Skarga
-pisarz , ksiadz i jezuita. Wyrazil swoja wizje Panstwa w
„K 
AZANIACH
 S
EJMOWYCH
”.
Wizja ta opierala sie na idei silnej monarchi poslusznej Kosciolowi.Na poczatku 16 wieku z krakowskick drukarni zaczely wychodzic polskie ksiazki.
Za pierwsze z nich uznaje sie przeklad lacinskiego modlitewnikazatytuowanego „Raj duszny”. Jego autorem byl Biernat z Lublina-wyksztalcony ksiadz.
W lacinskich listach Biernat glosil wolnosc ludzkiego umyslu. Te same mysli znajdujasie w jego najwazniejszej pracy literackiej „Zywot Ezopa Fryga”. Do „Zywota”2
 
dolaczone sa pierwsze w jezyku polskim bajki, ktorych wynalazca jest wlasnie Ezop.-byly to krotkie opowiesci o ludziach ,zwierzetach czasem roslinach.W 16 wieku powstalo w Polsce kilka swietnych tlumaczen Starego i Nowego Testamentu. Naleza do nich:-kalwinska Biblia brzeska-katolickie Pismo Swiete w przekladzie ksiedza jezuity Jakuba Wujka,ktore dopiwero w20 wieku zastapiono biblia Tysiaclecia.W 1543 roku wyszedl :traktat Mikolaja Kopernika „O obrotach sferniebieskich”,- traktat Mikolaja Kopernika „O obrotach sferniebieskich” oraz-dialog Mikolaja Reja „Krotka rozprawa miedzy 3 osobami: Panem, Wojtem aPlebanem” Jednym z utworow Mikolaja Reja jest rowniez „Wizerunek wlasny zywota czlowikapoczciwego”-w ktorym to przedstawia swoj wizerunek spokojnego uczciwego zycia.Utwor ten jak i inne tegoz pisarza zaliczany jest do do nurtu literatury parenetycznej-czyli pouczajacej. Jednym z najwybitniejszych polskich poetow renesansu jest
 J
AN
OCHANOWSKI
 
. Urodzonyw 1530 roku . Student Akademi Krakowskiej. W latach 50-ych wyrusza do Wloch gdziepoznaje jezyk i kulture wloska. Na uniwersytecie w Padwie nabywa gruntownehumanistyczne wyksztalcenie. Do kraju powraca na stale w 1559 roku. Okolo 1571roku osiedla sie na stale w odziedziczonym po ojcu Czarnolesie.Wkrotce zeni sie zDorota Podlodowska. Zmarl 22 sierpnia 1584 roku w Lublinie.Autor licznych fraszek, trenow i piesni. 
BAROK 
W 1577 roku kosciol polski przyjal uchwaly soboru trydenckiego. Wkrotce potem natronie zasiadl zdecydowany przeciwnik nowinek religinych
Z
 YGMUNT
III W
AZA
 
-otaczajacy sie chetnie Jezuitami.Jego spowiednimiem byl Piotr Skarga
. P
IERWSZE
 
KOLEGIUM
 
 JEZUICKIE
 
POWSTALO
 
W
P
OLSCE
 
W
1564
ROKU
. Program szkol jezuickichpodporzdkowany byl trescia religijnym. Gdy na arenie politycznej zaczeli nominowacwychowankowie szkol jezuickich-Polska wkroczyla w okres
kontrreformacji 
. skonczylysie czasy renesansowych polemik religijnych. Pod koniec 16 wieku przez Polskeprzeszla ogromna fala nawrocen.Kontrreformacja oddzrzucila idee tolerancji religijnej. Wydano rowniez w 1658 rokutraktat o wyrzuceniu Arian z Polski. Dostep do najwyzszych urzedow w panstwie mieliprzedewszystkim Katolicy. Tymczasem Panstwo przezywalo ogromny kryzys . Zygmunt III Waza zastal PolskeWielkim mocarstwem a zostawil ( 1632 )lPanstwo oslabione uwiklane w rozne wojny zsasiadami. Od roku 1648 ( powstanie kozackie pod wodza Chmielnickiego ) zaczal siegwaltowny upadek szlacheckiej Rzeczypospolitej, ktora byla juz o wiele mniejsza ibardzo wyludniona.Pierwsze obrazy kryzysu widac jaz w trenach Jana Kochanowskiego, ktore przynoszaniepokojace zmiany w pogladach poety na Boga, czlowika i zycie.W tym czasiepojawial sie w Polasce poezja metafizyczna.
B
UNT
 
METAFIZYCZNY 
 
-protest przeciwko swiatu, przeciwko swemu losowi i calej otaczajacejgo rzeczywistosci
M
IKOLAJ
S
EP
S
ZARZYNSKI
 
 jest jednym z przedstawicieli metafizyki w Polsce. Jego jedynaksiazke „Rytmy abo wiersze polskie” wypelnia poezja religijna. Majestatyczny porzadekkosmosu przeradza sie w chaos gwaltownych obrotow rozpedzonego nieba.
„R
 YTMY 
” M
IKOLAJA
S
EPA
S
ZARZYNSKIEGO
 
„-Milosc do rzeczy materialnych jestprzemijajaca.Milosc ta nie przynosi czlowiekowi szczescia. Trzeba bowiem kochac3

Activity (3)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
aldona8187 liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->