Συγκέντρωση και συγκεντροποίηση

στoν κλάδο των Super Markets
Φεβρουάριος 2012
Μια έρευνα του Redflyplanet.blogspot.com

Εισαγωγή
Ένα φαινόμενο το οποίο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τις αρχές και τους κανόνες του κεφαλαιοκρατικού
τρόπου παραγωγής και το οποίο αντιτίθεται στην κυρίαρχη αστική προπαγάνδα της «ελεύθερης αγοράς»,
είναι η συγκέντρωση και η συγκεντροποίηση των μέσων ευρείας αναπαραγωγής του κεφαλαίου, σε
ολοένα και λιγότερα χέρια, με αποτέλεσμα κλάδοι ολόκληροι της οικονομίας να οδηγούνται σε απόλυτα
ελεγχόμενες ολιγοπωλιακές και τελικά, μονοπωλιακές καταστάσεις.
Συγκέντρωση του κεφαλαίου, είναι η μεγέθυνσή του μέσα από την κεφαλαιοποίηση μέρους της υπεραξίας
που κλέβουν οι επιχειρηματίες από τους εργαζόμενους. Μια προσπάθεια, δηλαδή, επανατοποθέτησης
κερδών στη διαδικασία της παραγωγής ή κάποιας άλλης οικονομικής δραστηριότητας, που έχει σαν
αποτέλεσμα την αύξηση του αρχικού κεφαλαίου του εκάστοτε καπιταλιστή.
Συγκεντροποίηση είναι η μεγέθυνση του κεφαλαίου κάποιου κεφαλαιοκράτη ή μιας ομάδας
κεφαλαιοκρατών, μέσα από διαδικασίες εξαγοράς, συγχώνευσης ή απορρόφησης κεφαλαίων, που ανήκουν
σε άλλους επιχειρηματίες ή ομάδες επιχειρηματιών.
Ο Καπιταλισμός σύμφωνα με τους αστικούς μύθους, στηρίζεται και μάλιστα επιδιώκει τον ανταγωνισμό
των επιχειρήσεων, για την επίτευξη συνεχώς καλύτερων και πιο οικονομικών αποτελεσμάτων για το
κοινωνικό σύνολο.
Στην πραγματικότητα όμως, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο, καθώς ο ανταγωνισμός αυτός, όντας
συνδεδεμένος με το κέρδος ως κίνητρο, οδηγεί σε αντι-οικονομικές και επικίνδυνες για το κοινωνικό
σύνολο, συνθήκες. Μόνιμη επιδίωξη του κάθε καπιταλιστή ξεχωριστά, γίνεται η συνεχής αύξηση του
μεριδίου του στην αγορά και η ανάπτυξη των κεφαλαίων του, σε σχέση φυσικά με τους ανταγωνιστές του.
Κατά την διάρκεια αυτής της ανταγωνιστικής διαμάχης, κάποιες επιχειρήσεις αναπτύσσονται πιο γρήγορα,
κάποιες αναπτύσσονται πιο αργά και κάποιες παραμένουν στάσιμες, με αποτέλεσμα να οδηγηθούμε σε
χρεοκοπίες, συγχωνεύσεις και εξαγορές.
Η τάση αυτή, η οποία είναι σύμφυτη με τις θεμελιώδεις αρχές του συστήματος, θα οδηγήσει σταδιακά
ολόκληρους κλάδους της οικονομίας σε μονοπωλιακές συνθήκες, κατά τις οποίες λίγες μονάχα επιχειρήσεις
- οι πιο επιθετικές - θα έχουν επιβιώσει, και οι οποίες θα ελέγχουν απόλυτα την αγορά. Πρόκειται
ουσιαστικά για το φαινόμενο της συγκέντρωσης και συγκεντροποίησης του κεφαλαίου, η οποία στα
πλαίσια του ανταγωνιστικού - εκμεταλλευτικού χαρακτήρα του κεφαλαιοκρατικού συστήματος, είναι
για τους κεφαλαιοκράτες αναπόφευκτη και αναγκαία.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, ο κλάδος των S/M και Cash & Carry
Ένας από τους εμπορικούς τομείς, στον οποίο οι μονοπωλιακοί όμιλοι σήμερα έχουν επιβληθεί απόλυτα,
ελέγχοντας σχεδόν το σύνολο της εγχώριας αγοράς, είναι και ο κλάδος των καταστημάτων λιανικής
πώλησης ειδών Super Market και Cash & Carry. Στον συγκεκριμένο κλάδο - στον οποίο
δραστηριοποιούνται σήμερα πάνω από 300 μεγάλες και μικρές επιχειρήσεις εταιρικής και συνεταιριστικής
μορφής - από τον συνολικό κύκλο εργασιών που φτάνει το 2010 τα 12,98 δις €, οι 10 μεγαλύτερες αλυσίδες
S/M και C/C, καρπώνονται συνολικό τζίρο που ξεπερνά τα 10 δις €, ενώ από αυτές, μόλις οι 5 μεγαλύτερες
αλυσίδες, δηλαδή η Carrefour Μαρινόπουλος, η Lidl, o ΑΒ Βασιλόπουλος, ο Σκλαβενίτης και ο
Βερόπουλος, πραγματοποιούν αθροιστικό κύκλο εργασιών που ξεπερνά τα 7,7 δις €, δηλαδή το 60% της
εγχώριας αγοράς.
Για να κατανοήσουμε το μέγεθος της συγκεντροποίησης που έχει πραγματοποιηθεί τα τελευταία 20 χρόνια
στον συγκεκριμένο αυτό κλάδο, σας παραθέτουμε τους παρακάτω πίνακες με τους κύκλους εργασιών και τα
μερίδια αγοράς αντίστοιχα, για τις χρονιές 1989, 1999 και 2010.

1989
No

Καταστήματα
της εταιρείας

Όμιλοι και Αλυσίδες S/M - C&C

Κύκλος Εργασιών

Μερίδιο
Αγοράς

1

Νίκη ΑΕ

34

95.333.000 €

5,85%

2

Ι & Σ Σκλαβενίτης ΑΕΕ

23

79.723.000 €

4,89%

3

Αφοί Βερόπουλοι ΑΕΒΕ

30

63.120.000 €

3,87%

4

ΑΒ Βασιλόπουλος ΑΕ

10

44.298.000 €

2,72%

5

Μέτρο ΑΕΕΕ

17

31.780.000 €

1,95%

6

Τρέσκο ΑΕΕ

16

26.738.000 €

1,64%

7

Προμ. Ένωση Αθηνά ΕΠΕ

19

22.319.000 €

1,37%

8

Διαμαντής Μασούτης ΑΕ

12

17.430.000 €

1,07%

9

Πέντε ΑΕ

14

17.403.000 €

1,07%

10

Τροφό ΑΕ

9

15.256.000 €

0,94%

184

413.400.000 €

25,36%

ΣΥΝΟΛΟ των 10 μεγαλυτέρων αλυσίδων του κλάδου
ΣΥΝΟΛΟ ΕΓΧΩΡΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ

1.630.000.000 €

1999
No

Όμιλοι και Αλυσίδες S/M - C&C

Καταστήματα
της εταιρείας

Κύκλος Εργασιών

Μερίδιο
Αγοράς

1

Όμιλος Μαρινόπουλου

124

793.910.000 €

11,15%

2

Ι & Σ Σκλαβενίτης ΑΕΕ

33

528.293.000 €

7,42%

3

ΑΒ Βασιλόπουλος ΑΕ

48

436.658.000 €

6,13%

4

Αφοί Βερόπουλοι ΑΕΒΕ

156

433.539.000 €

6,09%

5

Όμιλος Promodes

169

372.344.000 €

5,23%

6

Makro Cash & Carry ΑΕ

5

364.944.000 €

5,13%

7

Ατλάντικ ΑΕ

109

234.806.000 €

3,30%

8

Μέτρο ΑΕΕΕ

49

234.311.000 €

3,29%

9

Τροφό ΑΕ

57

225.437.000 €

3,17%

10

Διαμαντής Μασούτης ΑΕ

60

189.667.000 €

2,66%

810

3.813.909.000 €

ΣΥΝΟΛΟ των 10 μεγαλυτέρων αλυσίδων του κλάδου
ΣΥΝΟΛΟ ΕΓΧΩΡΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ

53,57%

7.120.000.000 €

- Στον κύκλο εργασιών του Ομίλου Μαρινόπουλου, παρατίθονται αρθροιστικά τα αποτελέσματα των εταιρειών
Νίκη ΑΕ, Υπερμαρινόπουλος ΑΒΕΤΕ και Μαρινόπουλος Βορείου Ελλάδος ΑΒΕΤΤΕ
- Στον κύκλο εργασιών του Ομίλου Promodes, παρατίθονται αρθροιστικά τα αποτελέσματα των εταιρειών
Dia Hellas AE και Continent Hellas ΑΕ

2010
No Όμιλοι και Αλυσίδες S/M - C&C

Καταστήματα
της εταιρείας

Κύκλος Εργασιών

Μερίδιο
Αγοράς

1

Carrefour Μαρινόπουλος ΑΕ

527

2.343.330.000 €

18,05%

2

Lidl Hellas & Σια ΟΕ

206

1.690.000.000 €

13,02%

3

ΑΒ Βασιλόπουλος ΑΕ

186

1.574.429.000 €

12,13%

4

Ι & Σ Σκλαβενίτης ΑΕ

74

1.191.253.000 €

9,18%

5

Αφοί Βερόπουλοι ΑΕ

230

948.604.000 €

7,31%

6

Διαμαντής Μασούτης ΑΕ

215

634.632.000 €

4,89%

7

Μέτρο ΑΕΕΕ

85

676.659.000 €

5,21%

8

Πέντε ΑΕ

129

441.154.000 €

3,40%

9

Makro Cash & Carry ΑΕ

9

379.589.000 €

2,92%

10 Νικ. Αρβανιτίδης ΑΕΕ

161

239.894.000 €

1,85%

11 Ατλάντικ ΑΕ

134

220.000.000 €

1,69%

12 ΙΝΚΑ Χανίων AE

25

139.761.000 €

1,08%

13 Μάρκετ Ιν ΑΕΕ

85

121.820.000 €

0,94%

14 Aldi Hellas ΕΠΕ

38

102.000.000 €

0,79%

15 Bazaar ΑΕ

60

95.971.000 €

0,74%

16 ΑΝΕΔΗΚ Κρητικός AE

23

67.309.000 €

0,52%

17 Προμηθευτική Τροφίμων ΑΕ

37

76.747.000 €

0,59%

18 Λάρισα ΑΒΕΕ

41

66.903.000 €

0,52%

19 Γουντσίδης ΑΕ

17

56.742.000 €

0,44%

20 Extra Πρώτα & Φθηνά ΑΕ

24

46.567.000 €

0,36%

ΣΥΝΟΛΟ των 10 μεγαλυτέρων αλυσίδων του κλάδου
ΣΥΝΟΛΟ των 20 μεγαλυτέρων αλυσίδων του κλάδου
ΣΥΝΟΛΟ ΕΓΧΩΡΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ

1822
2306

10.119.544.000 € 77,96%
11.113.364.000 € 85,62%

12.980.000.000 €
- Στον κύκλο εργασιών της Carrefour Μαρινόπουλος ΑΕ, προσμετρώνται τα αποτελέσματα & καταστήματα των
θυγατρικών Dia Hellas AE, Ξυνός ΑΕ, Πειραϊκόν ΑΕ, ΟΚ Markets AE και Ζεύξη ΑΕ (Smile Markets)
- Ο κύκλος εργασιών της Lidl Hellas & Σια ΟΕ που αναφέρεται στον παραπάνω πίνακα, αποτελεί εκτίμηση της
γερμανικής εφημερίδας Handelsblatt (8,2 εκατ € άνα κατάστημα) , καθώς η εταιρεία δεν δημοσιεύει
ισολογισμούς. Σύμφωνα με ελληνικές εκτιμήσεις (ΙΕΛΚΑ, Πανόραμα κλπ), ο τζίρος άνα κατάστημα εκτιμάται στα
8,5 εκατ. €., δηλαδή συνολικός κύκλος εργασιών στα 1,75 δις €.
- Ο κύκλος εργασιών της Προμηθευτικής Τροφίμων ΑΕ, αφορά την περίοδο 1.7.2009 - 31.6.2010
- Ο κύκλος εργασιών της Ατλάντικ ΑΕ, αντιπροσωπεύει το πρώτο 9μηνο του έτους, καθώς η εταιρεία έκανε αίτηση
υπαγωγής στο άρθρο 99, τον Αύγουστο του 2010
- Στον αριθμό των καταστημάτων, δεν συμπεριλαμβάνονται τα καταστήματα δικαιόχρησης (franchise)

Με λίγα λόγια :
- Το 1989 οι δέκα μεγαλύτερες αλυσίδες S/M και C/C, με συνολικά 184 καταστήματα κατέγραψαν κύκλο
εργασιών 413 εκατ. € αποσπώντας το 25,37% της εγχώριας αγοράς.
- Το 1999 οι δέκα μεγαλύτερες αλυσίδες S/M και C/C, με συνολικά 810 καταστήματα κατέγραψαν κύκλο
εργασιών 3,8 δις € αποσπώντας το 53,57% της εγχώριας αγοράς.
- Το 2010 οι δέκα μεγαλύτερες αλυσίδες S/M και C/C, με συνολικά 1822 καταστήματα κατέγραψαν κύκλο
εργασιών 10,1 δις € αποσπώντας το 77,96% της εγχώριας αγοράς.
Η πορεία του μεριδίου των 10 μεγαλυτέρων αλυσίδων S/M και C/C από το 1988 μέχρι και το 2010,
φαίνεται καλύτερα στο διάγραμμα που ακολουθεί.

Από το παντοπωλείο στις μεγάλες αλυσίδες
Για περίπου 30 χρόνια, από την λήξη του Β Παγκοσμίου
Πολέμου, μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του `70, την
ραχοκοκαλιά του λιανικού εμπορίου, αποτελούσαν
αποκλειστικά τα οικογενειακά παντοπωλεία και τα
μπακάλικα της γειτονιάς. Περίπου 32.000 μικρά
καταστήματα καταγράφονται διάσπαρτα στην επικράτεια
της χώρας το 1977, τα οποία εμπορεύονταν τρόφιμα
(εκτός από κρέατα & ψάρια), μη αλκοολούχα ποτά και
είδη οικιακής χρήσεως ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις
συνοδεύονταν και από κάποιο καφενείο ή μια ταβέρνα.
Στο αντίποδα καταγράφονται το 1977 μόλις 290
Παραδοσιακό παντοπωλείο της δεκαετίας του `60.
καταστήματα άνω των 200 m2 με 2 τουλάχιστον
ταμειακές μηχανές, στην πλειοψηφία τους στο Λεκανοπέδιο της Αττικής. Ο νέος αυτός τύπος υπεραγοράς

τροφίμων, που αργότερα βαπτίστηκε ως Σούπερ Μάρκετ (S/M), έκανε την πρώτη εμφάνισή του στην χώρα
στις αρχές της δεκαετίας του `60, όταν οι οικονομικά ισχυρότεροι "μπακάληδες" ακολούθησαν τα
ευρωπαϊκά παραδείγματα της κερδοφόρας εξέλιξης του κλάδου.
Το 1961-62 ιδρύονται τα πρώτα καταστήματα της Νίκη ΑΕ των αδερφών Μαρινόπουλου και της
Θανόπουλος Σελφ Σέρβις ΑΕΒΕ στην Αθήνα, ενώ ακολουθεί η Καταναλωτής Konsum Coop το 1964
στην Θεσσαλονίκη και το πρώτο κατάστημα της αλυσίδας καράογλου στην Λάρισα το 1966. Λίγο αργότερα
θα μπουν στο παιχνίδι και οι άλλοι μεγάλοι παίχτες του κλάδου, όπως η Αφοί Βερόπουλοι ΑΕ (1969), η
ΑΒ Βασιλόπουλος ΑΕ (1968), η Σκλαβενίτης & Σια ΟΕ (1968) και η Πέντε ΕΠΕ - Γαλαξίας (1971),
όλοι στο λεκανοπέδιο της Αττικής.
Η εμφάνιση των πρώτων σύγχρονων υπεραγορών ανησύχησε
τους ιδιοκτήτες των μικρών παραδοσιακών καταστημάτων και η
πλειοψηφία των παντοπωλών, η οποία δεν είχε την δυνατότητα
αυτόνομης ανάπτυξης υπεραγορών, οργανώθηκε άμεσα σε
προμηθευτικές και καταναλωτικές ενώσεις, ώστε να κινηθούν
ανταγωνιστικά απέναντι στην «απειλή» των αλυσίδων S/M.
Κάποιες μάλιστα παντοπωλιακές ενώσεις, όπως η Αθηνά, η
Μάρκετ Ελλάς, η Άλφα Δέλτα, η Μακεδονία, η Μέριμνα, η
Πρόοδος, η Γκρόσελ Μάρκετ κ.α. άρχισαν να αναπτύσσουν και
συνεταιριστικά S/M, ανεξάρτητα από τα παντοπωλεία των μελών
τους ενώ σε πανελλαδικό επίπεδο, οι ενώσεις παντοπωλών
ίδρυσαν το 1975, την ΠΕΠΕΣΚΕ η οποία αριθμούσε στα μέσα
της δεκαετίας του ‘80 μέχρι και 12.000 μέλη.
Με αυτό τον τρόπο οι παντοπώλες δημιούργησαν το
«συνεταιριστικό παντοπωλιακό κίνημα» εκείνης της εποχής, ένα
κίνημα όμως σε άκρως μικροαστικά πρότυπα, το οποίο απο την
μια καλλιέργησε ελπίδες πως οι μικροί μπορούν μαζικά να
αντισταθούν στην απειλή των «κεφαλαιοκρατικών» (όπως τις
ονόμαζαν οι ίδιοι) αλυσίδων, αλλά στην ουσία δεν κατάφερε να
ανακόψει την πορεία τους προς την απόλυτη κυριαρχία της
αγοράς. Το όνειρο του μικρού μπακάλη, να αποκτήσει και αυτός την αλυσίδα του, δεν είναι κανόνας της
αγοράς, αλλα η εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον νόμο του ισχυρού.
Μέχρι και την δεκαετία του ’90, οι παντοπωλιακές ενώσεις και οι κρατικοί αγροτικοί συνεταιρισμοί,
κατάφεραν μεν να διατηρήσουν μεγάλα μερίδια της αγοράς, αλλά αυτό οφειλόταν κυρίως στο γεγονός πως
οι οργανωμένες αλυσίδες αναπτύσσονταν ακόμα βάση της συγκέντρωσης, δηλαδή σύμφωνα με τις
δυνατότητες που είχαν από την επανακεφαλαιοποίηση των κερδών τους.
Οι μεταρρυθμίσεις όμως που πραγματοποιήθηκαν - κάτω απο την σημαία της φιλελεύθερης εξέλιξης της
αγοράς - την δεκαετία του 90 στο τραπεζικό σύστημα, η πλημμυρίδα «εύκολου» χρήματος που
ακολούθησε, όπως επίσης η ευρωπαϊκή και κρατική παρέμβαση σε ζητήματα αγοράς και φορολογίας,
άλλαξε ουσιαστικά το τοπίο σε βάρος των μικρομεσαίων παντοπωλών, ανοίγοντας τον δρόμο για την
συγκεντροποίηση (εξαγορές-συγχωνεύσεις) που κορυφώθηκε μέσα στην δεκαετία του 1990.
Τα παντοπωλεία και οι παντοπωλιακές ενώσεις εξαγοράστηκαν ή χρεοκόπησαν στην πλειοψηφία τους
μέχρι το 1995, ενώ τα καταστήματα των αγροτικών & γεωργικών συνεταιρισμών, αφού με ευθύνη των
αστικών κυβερνήσεων διαβρώθηκαν και υπερχρεώθηκαν, στην πλειοψηφία τους ξεπουλήθηκαν μέχρι το
2000 κατά κύριο λόγο στις μεγάλες αλυσίδες.
Σήμερα από τα 32.000 μικρομεσαία καταστήματα του 1977, έχουν επιβιώσει μόλις τα 11.300, ενώ τα
καταστήματα S/M & C/C από 290 το 1977 έχουν φτάσει σήμερα τα 4.400 με τα 1820 περίπου από αυτά
(δηλαδή το 41% των καταστημάτων S/M) να ανήκουν στις 10 μεγαλύτερες αλυσίδες. Μάλιστα η
καπιταλιστική κρίση, ως παράγοντας όξυνσης των αντιθέσεων, αναμένεται να μειώσει ραγδαία, όχι μόνο τα

μικρά καταστήματα τροφίμων αλλά και τα μεμονωμένα S/M, όσο και τα S/Μ των μικρών τοπικών
αλυσίδων.

Δεκαετία του '90 - Συγκεντροποίηση και ξένες αλυσίδες
Μετά από μια 25ετή περίοδο σταθερής ανάπτυξης των αλυσίδων μέσω της συγκέντρωσης
(επανατοποθέτηση της αποσπώμενη υπεραξίας, ως επένδυση), ο ολοένα και αυξανόμενος ανταγωνισμός
μεταξύ των επιχειρήσεων του κλάδου, οδηγεί την δεκαετία του `90 στην μάχη της συγκεντροποίησης, μέσω
εξαγορών και συγχωνεύσεων. Μετά τα παντοπωλεία, τα μικρά καταστήματα και τους αγροτικούς
συνεταιρισμούς, τα οποία αποδείχτηκαν σχετικά εύκολη λεία για τους «μεγάλους» του κλάδου, σειρά είχαν
οι μικρότερες αλυσίδες τοπικής εμβέλειας, αλλά και οι άμεσοι ανταγωνιστές, μεσαίου και μεγάλου
μεγέθους.
Το αστικό κράτος από την μεριά του και στα πλαίσια της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης τα πρώτα χρόνια της
δεκαετίας του `90, έκανε ότι είναι δυνατόν ώστε να συνεχιστεί η διαδικασία μονοπώλησης του κλάδου
τροφίμων, επεκτείνοντας τις δραστηριότητες των Σούπερ Μάρκετ (ελευθερώθηκε η πώληση φρέσκου
ψωμιού, ψαριών, κρέατος και αλκοολούχων ποτών), υπογράφοντας κάθε επεκτατική κίνηση μέσω της

Επιτροπής Ανταγωνισμού, ενώ προχώρησε στην επέκταση του ωραρίου (68ωρο) και στην εισαγωγή για
πρώτη φορά των ελαστικών μορφών απασχόλησης.
Βέβαια ένας ακόμα, από τους σημαντικούς παράγοντες που έπαιξαν καταλυτικό ρόλο στις εξελίξεις του
κλάδου και την κατακόρυφη αύξηση του ανταγωνισμού, ήταν η είσοδος των ξένων πολυεθνικών στην
ελληνική αγορά από το 1990 και μετά.

Η πρώτη περίοδος συγκεντροποίησης (1989 – 1997)
Η πρώτη σημαντική εξαγορά του κλάδου πραγματοποιείται στα τέλη του 1989, όταν τα αδέρφια
Μαρινόπουλοι εντάσσουν στον όμιλο τους την 6η μεγαλύτερη επιχείρηση του κλάδου, την Tresko ΑΕΕ
του Θωμά Ράμμου. Μέσω της Tresko, ο Όμιλος Μαρινόπουλου, κατάπιε μεταξύ του 1992 και του 1995, 4
κρητικές αλυσίδες που κατείχαν σημαντικά μερίδια στα αστικά κέντρα του νησιού, την Κρέτα Μάρκετ
ΕΠΕ, την Ρέθυμνο Μάρκετ ΑΕ, την Μέγα Μάρκετ ΑΕ και τα Super Market Αλφα Μι (Μιχαηλίδης
ΑΕΒΕ), ενώ παράλληλα επεκτάθηκε και στην Μακεδονία όπου εξαγόρασε το 1992 την σερραϊκή αλυσίδα
Πασχαλιάς ΑΒΕΤΕ, όπως άλλωστε και στα Δωδεκάνησα όπου εξαγόρασε την Μιχ. Κοκκινίδης ΑΕ το
1996. Με αυτές τις κινήσεις ο Όμιλος Μαρινόπουλου, όχι μόνο διπλασίασε τα καταστήματα του δικτύου
του, αλλά διπλασίασε και το μερίδιο της εγχώριας αγοράς που κατείχε φτάνοντας στο 12%.
Ως απάντηση, ο μεγάλος ανταγωνιστής της εποχής, η Αφοι Βερόπουλοι ΑΕΒΕ, εισχωρεί το 1993 στην
Κρήτη μέσω της εξαγοράς του 60% της Χαλκιαδάκης ΑΕ (11 καταστήματα) και το 1993 εξαγοράζει και
απορροφά το δίκτυο της Προμηθευτικής Ένωσης Παντοπωλών Αθηνά (24 καταστήματα), η οποία
βρισκόταν μεταξύ των πρώτων 10 επιχειρήσεων του κλάδου και είχε καταστήματα εκτός από την Αθήνα
και σε περιφερειακά αστικά κέντρα, όπως την Πάτρα, την Λαμία, την Χαλκίδα και αλλού.
Παρόμοια κινητικότητα ανέπτυξε και ο Διαμαντής Μασούτης στην Μακεδονία, ο οποίος ήδη από το 1985
άρχισε να απορροφά ντόπιες αλυσίδες και μεμονωμένα καταστήματα, ώστε να διασφαλίσει την κυριαρχία
του στην Βόρεια Ελλάδα. Οι πιο σημαντικές από αυτές ήταν η εξαγορά της Φτηνής Αγοράς ΑΕ στην
Καβάλα (1992) και των επιχειρήσεων του Δ. Γκαγκούτη (1995), Κόντρα ΑΕ & Δ. Γκαγκούτης & ΣΙΑ
ΟΕ, που κατείχαν καταστήματα στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας.
Η πιο σημαντική όμως εξαγορά της εποχής, ανήκει στον όμιλο του Μ. Αποστόλου, την Ατλάντικ
Supermarkets ΑΕ, μια εταιρεία που έχτισε ουσιαστικά το μερίδιο της στην αγορά, μέσα από τέτοιου είδους
επιθετικές εξαγορές. Μέσα σε μια πενταετία, από το 1992 έως το 1996 εξαγόρασε 5 μεσαίες/μεγάλες
αλυσίδες, η πιο σημαντική εκ των οποίων ήταν η Φάρμα Τετράς ΑΕΒΕ, τετραπλασιάζοντας από την μια
το δίκτυο των καταστημάτων της (από 27 καταστήματα το 1992, έφτασε τα 101 το 1997) και
τριπλασιάζοντας σχεδόν το μερίδιο αγοράς που αντιστοιχούσε στον κύκλο εργασιών της. Οι υπόλοιπες
επιχειρήσεις που εξαγοράστηκαν από την Ατλάντικ, ήταν η Νικολαϊδης & Υιοί ΟΕ (1993), η Κυψέλη
ΑΕΒΕ (1994), η Χριστόπουλος ΑΕΒΕ (1995) και η Image Hellas ΑΕ (1996).
Σημαντικές εξαγορές εκείνη την περίοδο πραγματοποίησε και η Πέντε ΑΕ του Βασ. Χειμωνίδη
(ΓΑΛΑΞΙΑΣ) που απέκτησε την Αργώ Μάρκετ ΑΕΕ (1991), την τοπική αλυσίδα της Φθιώτιδας
Πολιτικός ΑΕ (1993) ενώ απορρόφησε και τα καταστήματα της συνεταιριστικής αλυσίδας Μάρκετ Ελλάς
(1994).
Εξαίρεση σε αυτήν την διαδικασία αποτελούν οι αλυσίδες των αδερφών Σκλαβενίτη και Παντελιάδη, οι
οποίες συνεχίζουν να αναπτύσσονται χωρίς εξαγορές. Η πρώτη αυστηρά εντός του λεκανοπεδίου της
Αττικής και βασιζόμενη στα υπερκαταστήματα των χιλιάδων τετραγωνικών μέτρων, η δεύτερη στηριζόμενη
στην παράλληλη ανάπτυξη καταστημάτων σούπερ μάρκετ (My Market) και cash & carry (Metro).
Ακολουθούν σε πίνακα οι κυριότερες εξαγορές της περιόδου 1989-1997, τα καταστήματα που άλλαξαν
χέρια και τα μερίδια αγοράς που συγκεντρώθηκαν.

Αριθμός
καταστημάτων
16

Εμβέλεια
επιχείρησης
Αττική

Έτος
Εξαγοράς
1990

Μερίδιο αγοράς
που κατείχε
1,64%

Πασχαλιάς ΑΒΕΤΕ

5

Σέρρες

1992

0,14%

Κρέτα Μάρκετ ΕΠΕ

5

Χανιά

1992

0,59%

Ρέθυμνο Μάρκετ ΑΕ

2

Ρέθυμνο

1994

0,10%

Μιχαηλίδης ΑΕΕΒΕ

4

Ηράκλειο

1994

0,20%

Μέγα Μάρκετ ΑΕ

1

Ιεράπετρα

1995

0,05%

Μιχαήλ Κοκκινίδης ΑΒΕΕ

4

Δωδεκάννησα

1996

0,40%

Αριθμός
καταστημάτων

Εμβέλεια
επιχείρησης

Έτος
Εξαγοράς

Μερίδιο αγοράς
που κατείχε

Εταιρεία - Αλυσίδα
Τρέσκο ΑΕΕ

Εταιρεία - Αλυσίδα
Χαλκιαδάκης ΑΕ

11

Κρήτη

1993

0,54%

Αθηνά Μάρκετ ΑΕ

24

Πανελλαδικά

1994

1,63%

Αριθμός
καταστημάτων
1

Εμβέλεια
επιχείρησης
Θεσσαλονίκη

Έτος
Εξαγοράς
1983

Μερίδιο αγοράς
που κατείχε

Σούπερ Μάρκετ Διεθνές

2

Θεσσαλονίκη

1985

Φτηνή Αγορά ΑΕ

5

Καβάλα

1992

0,28%

Κόμβος ΑΕ

1

Θεσσαλονίκη

1993

0,03%

Συν Ένα

3

Θεσσαλονίκη

1993

0,06%

Δ. Γκαγκούτης & Σια ΟΕ

6

Μακεδονία

1995

0,15%

Κόντρα ΑΕ

1

Θεσσαλονίκη

1995

0,13%

Καράογλου Μάρκετ ΑΕ

1

Λάρισα

1998

0,06%

Αριθμός
καταστημάτων
6

Εμβέλεια
επιχείρησης
Αττική

Έτος
Εξαγοράς
1991

Μερίδιο αγοράς
που κατείχε
0,23%

Σούπερ Μάρκετ Πολιτικός ΑΕ

4

Φθιώτιδα

1993

0,21%

Μάρκετ Ελλάς ΕΠΕ

9

Αττική

1994

0,59%

Αριθμός
καταστημάτων
6

Εμβέλεια
επιχείρησης
Αθήνα

Έτος
Εξαγοράς
1993

Μερίδιο αγοράς
που κατείχε
0,42%

Κυψέλη ΑΕΒΕ

11

Πελοπόννησος

1994

0,37%

Χριστόπουλος ΑΕΒΕ

15

Αττική

1995

0,95%

Φάρμα Τετράς ΑΕΒΕ

33

Πανελλαδικά

1995

1,70%

Image Hellas ΑΕ

1

Τρίκαλα

1996

0,25%

Εταιρεία - Αλυσίδα
Αφοί Μουμτζίδη ΑΕ

Εταιρεία - Αλυσίδα
Αργώ Μάρκετ ΑΕΕ

Εταιρεία - Αλυσίδα
Κ Νικολαΐδης & Υιοί ΟΕ

Αριθμός
καταστημάτων
1

Εμβέλεια
επιχείρησης
Βέροια

Έτος
Εξαγοράς
1997

Μερίδιο αγοράς
που κατείχε
0,02%

Στάικος ΑΕΒΕ - Ελληνικό S/M

Αριθμός
καταστημάτων
6

Εμβέλεια
επιχείρησης
Αθήνα

Έτος
Εξαγοράς
1998

Μερίδιο αγοράς
που κατείχε
0,28%

Τροφοπηγή Ζωγράφου ΕΠΕ

1

Αθήνα

1999

0,04%

Εταιρεία - Αλυσίδα
Κεχαγιόγλου ΑΕ

Εταιρεία - Αλυσίδα

Την περίοδο 1989 - 1997 πραγματοποιήθηκαν συνολικά 275 εξαγορές καταστημάτων S/M και Cash &
Carry, που αντιπροσωπεύουν το 19% του συνόλου των Super Markets το 1997. Οι μεγάλες αλυσίδες (με
πάνω από 16 καταστήματα) τριπλασιάστηκαν το ίδιο χρονικό διάστημα.

Η είσοδος των ξένων πολυεθνικών
Ήδη από το 1965, η Νίκη ΑΕ με το σκεπτικό να αποκτήσει πολύ
γρήγορα το προβάδισμα σε σχέση με τους ανταγωνιστές της,
συνεργάστηκε με την γαλλική εταιρεία Printemp (Prisunic)
δημιουργώντας απο κοινού την αλυσίδα Prisunic Μαρινόπουλος. Στα
ίδια χνάρια, οι Αφοί Βερόπουλοι το 1969, ξεκίνησαν ουσιαστικά ως
franchise του ολλανδικού ομίλου Spar, με τον οποίον διατηρούν την
συνεργασία τους μέχρι σήμερα, παρά το γεγονός πως από το 1973
αναπτύσσουν αυτόνομα την αλυσίδα τους.
Ωστόσο η πρώτη σοβαρή επεκτατική κίνηση, ξένης πολυεθνικής στο
εγχώριο λιανεμπόριο τροφίμων, έρχεται στα πλαίσια της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, το 1990 όταν ο
γαλλικός κολοσσός Promodes, ιδρύει στην χώρα την Continent Hellas ΑΕ και εισάγει ουσιαστικά το νέο
μοντέλο των Hypermarket, καταστήματα δηλαδή με εμβαδόν που ξεπερνά κατά πολύ τα 1.000 και 2.000
m2. Μεγάλη συζήτηση άνοιξε τότε με το μέγεθος αυτών των καταστημάτων καθώς δεν υπήρχε σχετική
ρύθμιση σύμφωνα με την ισχύουσα πολεοδομική νομοθεσία, αλλά πολύ γρήγορα το αστικό κράτος έλυσε
τα εμπόδια, υπερ των πολυεθνικών.

Ένα από τα hypermarket Continent που άνοιξαν στην Αθήνα

Το 1993 τα αδέρφια Μαρινόπουλοι, βλέποντας τα υπερμάρκετ ως μια νέα ευκαιρία ανάπτυξης των
καταστημάτων και της κερδοφορίας τους, διακόπτουν την συνεργασία τους με την Prisunic, και

συμπράττουν με την Continent Hellas, μέσω της Υπερμαρινόπουλος ΑΒΕΤΕ, ανταλλάζοντας μετοχές της
τάξης του 20%.
Εντωμεταξύ το 1992 η βέλγικη Delhaize de Lion, εξαγοράζει το πλειοψηφικό πακέτο των μετοχών της ΑΒ
Βασιλόπουλος ΑΕ ενώ την ίδια χρονιά εγκαινιάζει το πρώτο της κατάστημα Cash & Carry, η γερμανική
αλυσίδα Metro, με την επωνυμία Makro Cash & Carry ΑΕΕ (μιας και η επωνυμία Μέτρο ήταν ήδη
κατοχυρωμένη από τα καταστήματα του ομίλου Παντελιάδη).
Το 1994 η Promodes βλέποντας τις ευκαιρίες στην ελληνική αγορά λιανεμπορίου, θα φέρει στην Ελλάδα
και τα καταστήματα της θυγατρικής της εταιρείας Dia, εισάγοντας τα πρώτα καταστήματα discount κάτω
απο την σκέπη της Dia Hellas AE τα οποία στην αρχή θα αγνοηθούν απο τις υπόλοιπες αλυσίδες. Η
ραγδαία όμως ανάπτυξή τους καθώς διαπραγματεύονταν προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας και κυρίως η έλευση,
το 1998 της γερμανικής αλυσίδας discount Lidl και το 1999 του γαλλικού κολοσσού Carrefour, θα
σημάνει την αρχή της δεύτερης περιόδου συγκεντροποίησης.

Η δεύτερη περίοδος συγκεντροποίησης και η σύγκρουση των ομίλων (1999 – 2010)
Την είσοδο στην ελληνική αγορά της γαλλικής εταιρείας Carrefour το 1999, θα συνοδεύσει η σχεδόν
ταυτόχρονη εξαγορά της Promodes SA στην Γαλλία, με αποτέλεσμα η Καρφούρ Ελλάς ΑΕ να αναλάβει
άμεσα και τις δραστηριότητες της Promodes στην Ελλάδα, δηλαδή την Continent Hellas ΑΕ και την Dia
Hellas ΑΕ. Παράλληλα οι γάλλοι θα απευθυνθούν στους ιδιοκτήτες του ομίλου Μαρινόπουλου με τον
οποίο θα συμφωνήσουν την συγχώνευση όλων των επιχειρήσεων των δυο ομίλων στην Ελλάδα, ώστε να
δημιουργηθεί μια κοινή εταιρεία η οποία θα ανήκει κατα 50% στον όμιλο Carrefour και κατα 50% στα
αδέρφια Μαρινόπουλου. Το 2000 η συγχώνευση πραγματοποιείται και η νέα εταιρεία ονομάζεται Carrefour
Μαρινόπουλος ΑΕ, η οποία απορροφά τις εταιρείες Νίκη ΑΕ, Υπερμαρινόπουλος ΑΒΕΤΕ, Μαρινόπουλος
Βορ. Ελλάδας ABETE (πρώην Πασχαλιάς), Εταβίκ ΑΕ, ΚΕΑΠ ΑΕ και την Continent Hellas ΑΕ. Η Dia
Hellas ΑΕ περνάει στα χέρια της μητρικής Carrefour SA.
Η δημιουργία του πανίσχυρου αυτού ομίλου στην Ελλάδα, σε συνδυασμό με την λειτουργία εντός του 1999
των πρώτων καταστημάτων του ομίλου Lidl & Schwarz, κάτω από την επωνυμία της Lidl Hellas & Σια ΟΕ
(αξιοποιώντας με αυτόν τον τρόπο την νομοθεσία ώστε να μην υποχρεώνεται σε δημοσίευση των
οικονομικών της στοιχείων), σήμανε συναγερμό στην αγορά των S/M.
To ενδιαφέρον επικεντρώνεται την περίοδο 1999-2001 στην βόρεια Ελλάδα με επίκεντρο την Θεσσαλονίκη,
καθώς παράλληλα με την εμφάνιση των ξένων πολυεθνικών Lidl και Carrefour, μερίδιο της μακεδονικής
πίτας αρχίζουν να διεκδικούν και οι υπόλοιπες ισχυρές αλυσίδες της χώρας (Βασιλόπουλος, Ατλάντικ κλπ)
οι οποίες δεν είχαν ακόμα εμφανιστεί στην περιοχή.
Η αρχή έγινε από τον Γεώργιο Μπίσκα, ο οποίος μέσω της Αφοί Μπίσκα ΑΒΕΕ (η οποία είχε κατάστημα
και στην Βουλγαρία) εξαγοράζει το 1999 τα 14 καταστήματα της Δυο Άλφα ΑΕ ενώ δημιουργεί και
καταστήματα Cash & Carry με την επωνυμία Μπίσκας Plus. Μέσα στο ίδιο έτος όμως το Μπίσκας Plus
εξαγοράζεται από την Άλφα Δέλτα ΑΕ, μαζί με άλλες 2 επιχειρήσεις της οικογένειας Μπίσκα, την Mercato
AE και την Αλλαντιν ΑΕ.
Τα «παιχνίδια» όμως των μικρομεσαίων θα σταματήσουν, μόλις μπει το 2000 στο παιχνίδι το μεγάλο
αφεντικό της Θεσσαλονίκης, ο Διαμαντής Μασούτης, ο οποίος θα κινηθεί πολύ πιο επιθετικά από όλους
εξαγοράζοντας μέσα σε μια διετία (2000-2001) συνολικά 92 καταστήματα στην ευρύτερη περιοχή της
Κεντρικής Μακεδονίας, καταπίνοντας την Αφοί Μπίσκα ΑΒΕΕ, την Δυο Άλφα ΑΕ, την Bonie ΑΕ και τα
καταστήματα του ομίλου της Άλφα Δέλτα ΑΕ (Άλφα Δελτα, Μπισκας Plus, Μercato AE, Αλλαντίν ΑΕ). Η
Δ. Μασούτης ΑΕ κατάφερε με αυτές τις εξαγορές να διπλασιάσει σχεδόν, το μερίδιο του στην πανελλαδική
πίτα από το 2,5% to 1999 στο 4,6% to 2002, και να γίνει ο απόλυτος κυρίαρχος στην αγορά της
Θεσσαλονίκης με σχεδόν 100 καταστήματα (160 συνολικά στην Μακεδονία) και μερίδιο που άγγιζε το 35%
το 2002 (από 14,3% το 1998), παρά την ισχυροποίηση του νέου ομίλου της Carrefour Mαρινόπουλος και
την δραστηριοποίηση της Lidl στην Θεσσαλονίκη.

Εξαγορές που θα τον τοποθετήσουν στο τρένο των μεγάλων, πραγματοποίησε το 2000 και ο Νικ.
Αρβανιτίδης, καθώς απέκτησε το δίκτυο καταστημάτων της Μάρκετ Γαλαξίας ΑΕ στους νομούς
Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής όπου δεν είχε παρουσία, όπως επίσης τα καταστήματα της Γαλαξίας ΑΕΒΕ
(πρώην Βήτα Σίγμα Μι Μάρκετ), της Ρόμβος ΕΠΕ και τα ΔΙΠΛΑ Discount (Άξονας ΑΕ). Λίγο αργότερα,
το 2003, η Αρβανιτίδης ΑΕΕ θα βγει απο τα σύνορα της Μακεδονίας, εξαγοράζοντας τα καταστήματα της
Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Ιωαννίνων (ΑΣΕΛΕ ΑΕ).
Σημαντικό γεγονός για την ευρύτερη περιοχή της Κεντρικής Μακεδονίας μέσα στο 2001, ήταν και η
χρεωκοπία του Συνεταιρισμού Καταναλωτών της Θεσσαλονίκης "Καταναλωτής - Konsum", τα
καταστήματα του οποίου πέρασαν κατα μεγάλο μέρος στα χέρια της Πέντε ΑΕ (Γαλαξίας) η οποία ήταν
μέτοχος του συνεταιρισμού, ενώ τα υπόλοιπα εξαγοράστηκαν απο άλλες αλυσίδες της περιοχής.

Η μάχη φουντώνει σε ολόκληρη την Ελλάδα, και άμεσα η βελγική Delhaize de Lion, μέσω της ΑΒ
Βασιλόπουλος καταθέτει πρόταση εξαγοράς προς τον Δημήτρη Σπανό, για την εξαγορά των 57
καταστημάτων του δικτύου του Ομίλου Τροφό (46 καταστήματα S/M της Τροφό ΑΕ και 11 καταστήματα
C/C της ΕΝΑ ΑΕ), ο οποίος το 2000 κατείχε την 9η θέση βάση του κύκλου εργασιών του (225 εκατ. €), με
μερίδιο κοντά στο 3% της ελληνικής αγοράς. Η εξαγορά ολοκληρώνεται το 2001 ενώ η εταιρεία Τροφό ΑΕ
θα απορροφηθεί τελικά μέχρι το 2004, από την ΑΒ Βασιλόπουλος ΑΕ. Πρόκειται για την μεγαλύτερη
εξαγορά της περιόδου καθώς με αυτήν την κίνηση η ΑΒ Βασιλόπουλος υπερδιπλασιάζει το δίκτυο
καταστημάτων της, αποκτώντας πρόσβαση σε περιοχές όπου δεν είχε παρουσία (όπως στην Βόρεια Ελλάδα)
ενώ εμφανίζεται πλέον και με καταστήματα Cash & Carry.
Η απάντηση της Αφοί Βερόπουλοι ΑΕΒΕ, έρχεται την ίδια χρονιά με την εξαγορά του δικτύου των 43
καταστημάτων της Πανεμπορικής ΑΕ (το 2000 κύκλος εργασιών 77 εκατ. €, 1.01% της ελληνικής αγοράς)
στην Νότια Ελλάδα, με αποτέλεσμα σε κάποιες περιοχές να αποκτήσει τον απόλυτο έλεγχο, όπως τον Βόλο,
την Ζάκυνθο, τον Πύργο, την Ευρυτανία κ.α.
Δυναμικά κινήθηκε και η Ατλάντικ Super Markets AE, η αλυσίδα του Μ. Αποστόλου, συνεχίζοντας την
επιθετική στρατηγική των προηγούμενων χρόνων, καθώς απορρόφησε τις δραστηριότητες του Ομίλου
Λαουτάρη στην Στερεά Ελλάδα και Εύβοια (Γαληνός Λαουτάρης ΑΕ, Γαληνός Μπαλής ΑΕ - Παλμός,
ΔΙΑΝ.ΕΛ. ΑΕ) με την μορφή της συγχώνευσης. Οι επιχειρήσεις του ομίλου Λαουτάρη (40 καταστήματα)
είχαν καταγράψει το 2000 κύκλο εργασιών περίπου 125 εκατ. € (μερίδιο αγοράς 1.65%) και βρίσκονταν
στην 13η θέση των αλυσίδων S/M και C/C. Το 2002 η Ατλάντικ θα προχωρήσει σε μια ακόμα εξαγορά (και
τελευταία της), απορροφόντας τις δραστηριότητες της Αριστα ΑΕ η οποία είχε 19 καταστήματα στην
Θεσσαλία και την Θεσσαλονίκη.

Οι κυριότερες εξαγορές της περιόδου 1999 - 2010

Εταιρεία - Αλυσίδα

Αριθμός
καταστημάτων

Εμβέλεια
επιχείρησης
ΑθήναΘεσσαλονίκη
Αττική-Ήπειρος

Έτος
Εξαγοράς

Μερίδιο αγοράς
που κατείχε

Continent Hellas AE

8

2000

3,72%

Supermarket Ξυνός ΑΕ

26

2004

0,68%

Γιωγάκης ΑΕ

1

2005

0,02%

2006

0,68% **

4

Φωκίδα
ΘεσσαλίαΜακεδονία
Καρδίτσα

Αντ. Μπαλής & Σια ΑΕ *

3

Γαλαγάλας ΕΠΕ *

2006

0,20% **

Λαλιώτης Supermarkets ΑΕ

3

Βοιωτία

2006

0,06%

Πειραϊκόν ΑΕ

6

Αθήνα

2008

0,18%

Dia Hellas ΑΕ

255 ***

Πανελλαδική

2010

2,69%

* Εξαγορά καταστημάτων των χρεωκοπημένων εταιρειών
** Συνολικό μερίδιο των εταιρειών
*** Δεν προσμετρώνται τα 126 καταστήματα franchise

Αριθμός
καταστημάτων
43

Εμβέλεια
επιχείρησης
Πανελλαδική

Έτος
Εξαγοράς
2001

Μερίδιο αγοράς
που κατείχε
1,01%

Τροφίνο ΑΒΕΕ

11

Αθήνα

2007

0,19%

Αστήρ Σούπερ Μάρκετ ΑΕΕ

4

Αθήνα

2009

0,08%

Αριθμός
καταστημάτων

Εμβέλεια
επιχείρησης

Έτος
Εξαγοράς

Μερίδιο αγοράς
που κατείχε

53

Μακεδονία

2000

1,42%

Μακεδονία

2001

0,87%

Εταιρεία - Αλυσίδα
Πανεμπορική ΑΕ

Εταιρεία - Αλυσίδα
Όμιλος Αφοί Μπίσκα

Αφοί Μπίσκα ΑΕΒΕ, Δύο Άλφα ΑΕ, Bonie AE
Όμιλος Άλφα Δέλτα

39

Άλφα Δέλτα ΑΕ, Μπίσκας PLUS, Mercato ΑΕ, Αλλαντίν ΑΕ
Υπεραγορά Τσιντσάρης ΑΕ

1

Σέρρες

2002

0,05%

Ευρωμάρκετ Μάιος ΑΕ

3

Τρίκαλα

2007

0,10%

Εμπορική Ένωση ΕΠΕ

1

Καβάλα

2007

0,02%

Πασχαλίδης ΑΕΕ

7

Πιερία

2009

0,18%

Γ. Γεωργάκος & Σια ΕΕ *

3

Βόλος

2009

0,07%

Αριθμός
καταστημάτων
57

Εμβέλεια
επιχείρησης
Πανελλαδική

Έτος
Εξαγοράς
2001

Μερίδιο αγοράς
που κατείχε
2,97%

Plus Hellas ΑΕ

33

Βόρεια Ελλάδα

2008

0,60%

Σούπερ Μάρκετ Κορυφή ΑΕ

11

Θράκη

2009

0,23%

* Εξαγορά καταστημάτων

Εταιρεία - Αλυσίδα
Όμιλος Τροφό
Τροφό ΑΕ, ΕΝΑ ΑΕ

Εταιρεία - Αλυσίδα
Ρόμβος ΑΕ
Άξονας ΑΕ - ΔΙΠΛΑ Discount
Μάρκετ Γαλαξίας ΑΕ

Αριθμός
καταστημάτων
1

} 37

Εμβέλεια
επιχείρησης
Θεσσαλονίκη

Έτος
Εξαγοράς
2000

Μερίδιο αγοράς
που κατείχε
0,01%

Κεντρ. Μακεδονία

2001

0,06%

Κεντρ. Μακεδονία

2001

0,61%

Γαλαξίας ΑΕΒΕ (Βήτα Σίγμα Μι)

8

Κεντρ. Μακεδονία

2001

0,08%

ΑΣΕΛΕ ΑΕ (ΕΑΣ Ιωαννίνων)

6

Ιωάννινα

2003

0,11%

Υπεραγορά Λαδά ΑΕ

2

Κοζάνη

2003

0,20%

Αριθμός
καταστημάτων
40

Εμβέλεια
επιχείρησης
Στερεά Ελλάδα

Έτος
Εξαγοράς
2001

Μερίδιο αγοράς
που κατείχε
1,64%

Εταιρεία - Αλυσίδα
Όμιλος Γαληνός Λαουτάρης

Γαληνός Λαουτάρης ΑΕ, Γαληνός Μπαλής ΑΕ, ΔΙΑΝΕΛ
Αρίστα ΑΕ - ΒΙΤΑ ΠΙ ΑΕ

19

Πανελλαδική

2002

0,56%

Αριθμός
καταστημάτων

Εμβέλεια
επιχείρησης

Έτος
Εξαγοράς

Μερίδιο αγοράς
που κατείχε

Φίλια ΑΕΕ

3

Αθήνα

2004

0,03%

Αλιμέντα Nova ΑΕΒΕ

11

Αττική

2007

0,12%

Αγγελίδη & Σια ΑΕ

4

Αττική

2008

0,03%

Εμπορικός Κόμβος ΑΕ

3

Βοιωτία

2009

0,01%

Σούπερ Μάρκετ Λιάσκος ΑΕΕ

8

Αττική-Βοιωτία

2009

0,11%

Αριθμός
καταστημάτων
19

Εμβέλεια
επιχείρησης
Αθήνα

Έτος
Εξαγοράς
2007

Μερίδιο αγοράς
που κατείχε
0,43%

Εταιρεία - Αλυσίδα

Εταιρεία - Αλυσίδα
Όμιλος Παπαγεωργίου

Παπαγεωργίου ΑΕΕ, Δημ. Παπαγεωργίου ΑΕ

Από το 2002 και μέχρι το 2006 και μετά τις σοβαρές ανακατατάξεις της προηγούμενης περιόδου
συγκεντροποίησης, ο αριθμός των εξαγορών και συγχωνεύσεων ελαττώνεται εκ μέρους των
ισχυροποιημένων πλεον ομίλων του κλάδου. Αφού κατάφεραν μέσα σε μια τριετία, να "βγάλουν απο την
μέση" πολλούς μικρομεσαίους αλλά και ισχυρούς αντιπάλους, με τις 10 μεγαλύτερες αλυσίδες να
συγκεντρώνουν ένα επιπλέον 13% απο την πανελλαδική πίτα, η μάχη άρχισε να επικεντρώνεται πλεον σε
περιοχές όπου τα μονοπώλια του κλάδου λόγω γεωγραφικών δυσκολιών, δεν είχαν ακόμα ισχυρή παρουσία.
Απο την μια η ανάπτυξη καταστημάτων με την μέθοδο franchise, σε περιοχές αμφίβολης ή μικρής
κερδοφορίας (νησιά, κωμοπόλεις κλπ) και απο την άλλη η ανάπτυξη μικρών καταστημάτων γειτονιάς ώστε
να καρπωθούν και το μερίδιο της αγοράς που είχε παραμείνει σε μικρά παντοπωλεία, μινι μάρκετ ή τοπικά
σουπερ μαρκετ, αντικατέστησαν προσωρινά και σε ένα βαθμό, την συγκεντροποίηση ως κύριο μέσο
ανάπτυξης των μεγάλων αλυσίδων η οποία αναθερμαίνεται ξανά από το 2007 και μετά.
Μεγάλη σημασία όμως έπαιξε και η ραγδαία ανάπτυξη που παρουσίασαν και τα καταστήματα hard
discount, της Lidl και της Dia, τα οποία παρακάμπτωντας το χονδρεμπόριο και τις μεγάλες πολυεθνικές που
ελέγχουν την παγκόσμια αγορά τροφίμων, όπως η Nestle, η Kraft, η Unilever κλπ, άρχισαν να πλασάρουν
φτηνά προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, προσελκύοντας με αυτόν τον τρόπο μεγάλη μερίδα του ελληνικού

καταναλωτικού κοινού. Αυτή η εξέλιξη ανάγκασε σταδιακά και τις υπόλοιπες αλυσίδες να εισάγουν στα
ράφια του προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, είτε μόνες τους εφόσον είχαν την δυνατότητα (Carrefour, Delhaise,
Βερόπουλος κλπ), είτε μέσω κοινών αγορών (ΕΛΟΜΑΣ, ΑΣΤΕΡΑΣ, ΑΣΠΙΔΑ κλπ) όσον αναφορά τις
μικρότερες αλυσίδες και τα τοπικά Super Market.
Τα επιτυχή αποτελέσματα όμως κυρίως της Lidl, άρχισαν να προσελκύουν το επενδυτικό ενδιαφέρον και
άλλων γερμανικών πολυεθνικών των discount καταστημάτων και το 2005 εισέρχεται στην Ελλάδα ο όμιλος
Tengelmann με τα καταστήματα της Plus, ενώ 2 χρόνια αργότερα κάνει απόβαση στην χώρα και και το
τρίτο γερμανικό μονοπώλιο, η Aldi, με στόχο την ανάπτυξη 250 καταστημάτων και την εξασφάλιση
μεριδίου κοντά στο 20% της ελληνικής αγοράς.
Μια εξέλιξη όμως ανεξάρτητη απο τα δεδομένα της ελληνικής αγοράς (εξαγορά της Plus από την Edeka
στην Γερμανία) οδήγησε την Plus Hellas στην εξαγορά της από την ΑΒ Βασιλόπουλος το 2008, ενώ μέσα
στο 2010 και η Aldi (για λόγους που δεν μας ενδιαφέρουν σε αυτό το θέμα) ανακοίνωσε την αποχώρηση
της από την Ελλάδα, η οποία και ολοκληρώθηκε μέχρι το τέλος του 2010.
Συμπληρωματικά να αναφέρουμε πως οι σημαντικότερες εξαγορές τα τελευταία χρόνια είναι των
Supermarket Ξυνός (2005) και Πειραϊκόν (2008) από την Carrefour Μαρινόπουλος, της Παπαγεωργίου
ΑΕΕ από τον Σκλαβενίτη (2007), της Τροφίνο ΑΒΕΕ από τον Βερόπουλο (2007), της Πασχαλίδης ΑΕΕ από
τον Μασούτη (2009), της Αλιμέντα Nova από την Μάρκετ ΙΝ (2007) και φυσικά των Plus Hellas & ΣΙΑ
ΕΠΕ (2008) και Κορυφή ΑΕ (2009) από την ΑΒ Βασιλόπουλος.

Επίλογος
Όπως αναφέραμε και στην εισαγωγή αυτής της μελέτης, σε ένα οξυμένο ανταγωνιστικό περιβάλλον, με
κύριο χαρακτηριστικό την ανισόμετρη ανάπτυξη των επιχειρήσεων, οδηγούμαστε νομοτελειακά σε
εξαγορές, αλλά και σε χρεωκοπίες εταιρειών, χωρίς αυτό απαραίτητα να σημαίνει πως χρεωκοπούν και οι
ιδιοκτήτες τους. Τρανταχτό παράδειγμα η Ατλάντικ Supermarkets ΑΕ, η οποία υπέβαλλε αίτηση στο
άρθρο 99 τον Αύγουστο του 2010 (και χρεωκόπησε οριστικά μέσα στο 2011), ενώ απο την άλλη ο Μ.
Αποστόλου, αφού διατήρησε στην κατοχή "του περιβάλλοντός του" μεγάλο μέρος της ιδιοκτησίας της
παλαι ποτέ κραταιάς επιχείρησης, άνοιξε στα τέλη του 2011 μια νέα αλυσίδα με την επωνυμία Welcome
Μarket.
Η κύρια συνθήκη του κεφαλαιοκρατικού συστήματος και κριτήριο κάθε παραγωγικής- οικονομικής
δραστηριότητας, δεν είναι η ικανοποίηση των αναγκών των ίδιων των παραγωγών ή των άλλων μελών της
κοινωνίας, αλλά η εξασφάλιση του κέρδους για τους κεφαλαιοκράτες. πράγμα που σημαίνει αυτόματα πως
δημιουργούνται περιορισμοί στις δυνατότητες των ίδιων των καπιταλιστών, να αυξάνουν τα κεφάλαιά τους.
Ασχέτως δηλαδή, εαν το συνολικό κεφάλαιο που έχει στην κατοχή της η οικονομική ελίτ συνεχώς
αυξάνεται, ξεχωριστά για κάθε καπιταλιστή δεν συμβαίνει το ίδιο.
Επειδή όμως ο μεμονωμένος καπιταλιστής, δεν ενδιαφέρεται για το συνολικό κεφάλαιο, αλλά για αυτό που
ο ίδιος έχει στην κατοχή του, εφόσον το δικό του κεφάλαιο μένει στάσιμο ή μειώνεται, είναι έτοιμος
ανάλογα με το μέγεθος και την ισχύ του να κάνει και τις απαραίτητες διορθωτικές κινήσεις. Πέρα από την
συγκέντρωση, στρέφεται στην συγκεντροποίηση, στην εξαγορά ουσιαστικά άλλων κεφαλαίων.
Πρόκειται για διεργασίες που είναι σύμφυτες με το ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα, αλλά εμφανίζονται πολύ
πιο έντονα στο στάδιο της μονοπωλιακής ανάπτυξης και ακόμα περισσότερο σε συνθήκες
κρατικομονοπωλιακού καπιταλισμού. Γι' αυτό ακριβώς το λόγο και οι συνολικότερες ανακατατάξεις στους
κόλπους του κεφαλαίου και της οικονομικής ολιγαρχίας στις σύγχρονες συνθήκες είναι αισθητά πιο έντονες
από παλαιότερα, έχουν πολύ μεγαλύτερο βάθος, αγγίζουν όλες τις πλευρές της οικονομικής βάσης του
συστήματος, αφορούν και θίγουν σε πολλαπλάσιο βαθμό το σύνολο της κοινωνίας.
Κλείνοντας αυτήν την μελέτη γύρω απο την συγκέντρωση και την συγκεντροποίηση στον κλάδο των S/M
και C/C, θα αναφέρουμε πως από το 2007 φαίνεται να έχει ανοίξει ένας νέος κύκλος εξαγορών που θα
ενταθεί το επόμενο διάστημα μέσα στην καπιταλιστική κρίση, αν και ακόμα πρόκειται για διάσπαρτες

κινήσεις συγκεντροποίησης, με τελευταία την απορρόφηση το 2010 απο την Carrefour Μαρινόπουλος ΑΕ,
της Dia Hellas AE, η οποία βρισκόταν ήδη στα χέρια της μητρικής Carrefour από το 1999. Αυτή η
συγχώνευση βεβαίως δεν είχε τόσο χαρακτήρα συγκεντροποίησης, όσο μάλλον ανασύνταξης και
αναδιοργάνωσης, απέναντι στην επέλαση στον χώρο των Discount (και όχι μόνο), της Lidl.
Πηγές
1) Οικονομικά στοιχεία επιχειρήσεων / Εθνικό Τυπογραφείο - Ισολογισμοί ΑΕ/ΕΠΕ
2) Αποφάσεις της Επιτροπής Ανταγωνισμού - Εξαγορές στον κλάδο των S/M
3) Τα παραδοσιακά παντοπωλεία και το συνεταιριστικό τους κίνημα - Απ. Μαυρομάτης (2008)
4) Ο κλάδος των Supermarket στο ελληνικό λιανεμπόριο τροφίμων - Χρ. Ντάβου (2008)
5) Προοπτικές του κλάδου Super market και Cash & Carry - Δημ. Ζουριδάκης (2006)
6) Μορφές Αγοράς και Βιομηχανία Τροφίμων - Η περίπτωση των Σουπερ Μάρκετ - Γ. Δρίτσα (2009)
7) Μελέτη Κλάδου Λιανεμπορίου - Τεύχος Β' - ICAP (Δ' ΦΑΣΗ ΚΛΑΔΙΚΗ ΛΙΑΝΕΜΠΟΡΙΟΥ 2005)
8) Carrefour Μαρινόπουλος ΑΕ
9) ΑΒ Βασιλόπουλος ΑΕ
10) Διαμαντής Μασούτης ΑΕ
11) Μέτρο ΑΕΒΕ
12) Πέντε ΑΕ
13) Νικ. Αρβανιτίδης ΑΕΕ
14) ΕΛΟΜΑΣ
15) ΑΣΠΙΔΑ
16) ΑΣΤΕΡΑΣ
17) Ελληνική Διατροφή
18) www.casss.gr
19) Από τη συγκέντρωση στη συγκεντροποίηση... Ριζοσπάστης (4 Νοεμβρίου 2001)

Μελετήθηκαν επίσης διάσπαρτα δημοσιεύματα των εφημερίδων Βήμα, Ελευθεροτυπία και Ριζοσπάστης
τα οποία περιείχαν στοιχεία κλαδικών μελετών της AC Nielsen, του Πανοράματος των Ελληνικών Σουπερ
Μάρκετ, της ΙΕΛΚΑ, της Hellastat και της ICAP, από το 1990 μέχρι σήμερα.
Τα οικονομικά στοιχεία προέρχονται απο τους δημοσιευμένους ισολογισμούς των ΑΕ, ΕΠΕ και ΣΥΝΠΕ, ενώ για τους
ομίλους εταιρειών χρησιμοποιήθηκαν τα στοιχεία των ενοποιημένων ισολογισμών. Ως σύνολο της αγοράς,
καθορίζουμε το σύνολο των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην λιανική πώληση ειδών S/M καθώς και των
καταστημάτων πώλησης σε επαγγελματίες (Cash & Carry). Για τον λόγο αυτό έχουν ληφθεί υπ'οψιν όλοι οι
δημοσιευμένοι ισολογισμοί των επιχειρήσεων ΑΕ, ΕΠΕ και ΣΥΝΠΕ, όπως επίσης εκτιμήσεις των AC Nielsen και ICAP
για τις υπόλοιπες επιχειρήσεις που δεν δημοσιεύουν τα οικονομικά τους στοιχεία (ΟΕ, ΕΑΣ, ατομικές επιχειρήσεις).