Συγγραφή και παρουσίαση

Περιπτωσιολογικής Μελέτης
(Case Study)
+ Η παρουσίαση κλινικών περιστατικών
ολοκληρώνει μια επιτυχημένη
εκπαίδευση στη Ψυχολογία και στη
ψυχοθεραπεία, αποτελεί όμως και
βασικό στοιχείο της δια βίου
εκπαίδευσης των θεραπευτών.
+ Οι γραπτές παρουσιάσεις πρέπει να
δομούνται με αυστηρά καθορισμένο
τρόπο ώστε να αποδεικνύουν ότι ο
υποψήφιος ψυχοθεραπευτής είναι σε
θέση να βελτιώσει θεωρείς και τεχνικές
που διδάχθηκε.
H περιγραφή περιστατικού στην ιστορία της Ψυχολογίας

Μακρά παράδοση στην Κλινική Ψυχολογία

Ο Ebbinghaus (1885) παρουσιάζει περιπτώσεις πάνω στις οποίες έκανε
πειράματα μνήμης.
Τα πιο γνωστά case studies είναι φυσικά αυτά που εισαγάγει ο Freud (1895)
και αποτελούν την βάση μιας ψυχαναλυτικής παράδοσης που συνεχίζεται
μέχρι σήμερα.
Case Studies στην Ψυχιατρική

+ Η Αμερικάνικη Ψυχιατρική Εταιρία (ΑΡΑ) στην έκδοση του DSM-III-R (APA,

1987) εισάγει την παρουσίαση περιστατικών για την καλύτερη κατανόηση
των συμπτωμάτων διαταραχών που περιγράφονται στο εγχειρίδιο.
Σημερινή Κατάσταση

Σημαντικό ρόλο στην εδραίωση της παράδοσης παρουσίασης περιστατικών

παίζει το περιοδικό “Behaviour Research and Therapy” το οποίο από
ίδρυσής του (1963) καθιερώνει μόνιμη στήλη την οποία αφιερώνει στην
παρουσίαση περιστατικών.
Τρόποι χρήσης των περιπτωσιολογικών μελετών

3 τύποι έγγραφων αναφορών.

Σημειώματα προς τις επιτροπές αναγνώρισης ή προς τα ασφαλιστικά
ταμεία (εστιασμός στην διάγνωση και πόρεια).
Σύντομες αναφορές πορείας ή και περιπτώσεων διακοπής θεραπειών
(προς τον επόπτη).
Ολοκληρωμένες αναφορές περατωμένων περιστατικών (και αίτηση για
αναγνώριση).
Τρόποι χρήσης στην εκπαίδευση

3 τρόποι ένταξης στην εκπαίδευση (Vogel, 1998)

Υποβολή στον επόπτη και κρίση από αυτόν.
Τυφλή κρίση από αναγνωρισμένο επόπτη και σύνταξη έκθεσης από αυτόν
(επί προκαθορισμένων κριτηρίων).
Παρουσίαση και κρίση από επιτροπή εποπτών με χρησιμοποίηση
εποπτικών μέσων και «εξέταση» (επί προκαθορισμένων κριτηρίων).
Η γενική δομή της παρουσίασης περιστατικού

Η παρουσίαση δεν πρέπει να ξεπερνά κατά πολύ τις 2000 λέξεις. Ο αριθμός
αντιστοιχεί σε ≈10 σελίδες.
Κείμενα σε αυτό το μέγεθος είναι εύκολα αναγνωρίσιμα και μπορούν να
δημοσιευτούν σε επιστημονικά περιοδικά.
Η παρουσίαση δομείται σε 4 βασικούς άξονες:
Η γενική δομή της παρουσίασης περιστατικού

Ιστορικό (≈750 λέξεις)

Διατύπωση (Case Formulation) (≈500 λέξεις)
Θεραπευτικό πλάνο (≈250 λέξεις)
Πορεία της Θεραπείας (≈500 λέξεις)
1. Το Ιστορικό

Γενικές Οδηγίες: Το ιστορικό πρέπει εν συντομία να συνοψίσει τις σημαντικότερες βασικές

πληροφορίες που συλλέξατε κατά την διαδικασία της αξιολόγησης του ασθενής σας. Να είστε
σύντομοι στην περιγραφή του ιστορικού.
Α. Γενικές πληροφορίες
 Κύριο αίτημα
 Ιστορικό της παρούσας διαταραχής και προσπάθειες αντιμετώπισης
Β. Ψυχιατρικό Ιστορικό
 Ατομικό ιστορικό (προσωπική και κοινωνική ιστορία)
 Οικογενειακό (αναπτυξιακό) ιστορικο
 Ιατρικό Ιστορικό
 Νοητικές λειτουργίες
 Διαγνώσεις κατά DSM V
2. Διατύπωση περίπτωσης (Case Formulation)

 Γεγονότα Ζωής (Live events ή precipitants)

 Οριζόντια διερεύνηση των τρεχουσών γνωσιών και των συμπεριφορών ή
οριζόντια ανάλυση της παρούσας κατάστασης.
 Κάθετη διερεύνηση των γνωσιών και των συμπεριφορών ή κάθετη
ανάλυση συμπεριφοράς
 Ανάλυση της εξέλιξης της προβληματικής συμπεριφοράς
 Δυνατά σημεία και προτερήματα
 Υπόθεση Εργασάις (περιληπτικά)
3. Θεραπευτικό πλάνο

 Γενικές Οδηγίες¨Περιγράψτε τα αρχικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα του

σχεδίου επεξεργασίας σας χρησιμοποιώντας την ακόλουθη περίληψη
Α. Λίστα προβλημάτων
Β. Θεραπευτικοί στόχοι
Γ. Θεραπευτικό πλάνο
4. Πορεία της θεραπείας

Γενικές Οδηγίες: Περιγράψτε τα αρχικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα της

πορείας της επεξεργασίας χρησιμοποιώντας την ακόλουθη περίληψη
Α. Θεραπευτική σχέση
Β. Θεραπευτικές παρεμβάσεις
Γ. Εμπόδια, δυσκολίες
Δ. Έκβαση
 Σχεδιασμός Ακαδημαϊκής
Περιπτωσιολογικής Μελέτης
[Case Study]
1.1 Βρείτε το θέμα της μελέτης.

+ Αν είστε μαθητής ή φοιτητής ή

επαγγελματίας και πρέπει να
σχεδιάσετε ένα Case Study, αλλά
το μόνο που ξέρετε είναι στο
περίπου η θεματολογία τότε το
πρώτο που πρέπει να κάνετε είναι
να βρείτε το θέμα.
+ Μια περιπτωσιολογική μελέτη [Case Study] επικεντρώνεται σε ένα μόνο άτομο, σε μια
μικρή ομάδα ανθρώπων ή σε ένα περιστασιακό απλό γεγονός. Θα πρέπει να διεξάγετε
ποιοτική έρευνα για να βρείτε συγκεκριμένες λεπτομέρειες και περιγραφές ώστε να δείτε
πως το θέμα σας επηρεάζεται.
+ Για παράδειγμα, μια ιατρική περιπτωσιολογική μελέτη θα μπορούσε να μελετήσει το πως
ένας συγκεκριμένος ασθενής ή μια μικρή ομάδα ασθενών με τα ίδια χαρακτηριστικά,
επηρεάζεται από έναν τραυματισμό. Ένα case study πάνω στην ψυχολογία μπορεί να
μελετήσει μια μικρή ομάδα ανθρώπων σε μια πειραματική μορφή θεραπείας.
+ Οι περιπτωσιολογικές μελέτες [case studies] δεν έχουν σχεδιαστεί για μεγάλες μελέτες
που αφορούν μεγάλα μερίδια του πληθυσμού ή μεγάλες ομάδες. Κάτι τέτοιο απαιτεί
στατιστική ανάλυση.
1.2 Αποφασίστε μεταξύ μιας νέας υποψήφιας μελέτης ή
αναδρομικής.
+ Μια νέα υποψήφια μελέτη [Case Study]
απαιτεί μεγάλη εμπλοκή με την υπόθεση
που ερευνάτε. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει
να κάνετε και όλες τις έρευνες που
ενδεχομένως συνδέονται με το θέμα σας και
ίσως θα πρέπει να ζητήσετε τη συμμετοχή
ατόμων ή μικρών ομάδων. Τα αναδρομικά
case studies που σχετίζονται με το
αντικείμενο της μελέτης σας, εξετάζουν ένα
μικρό αριθμό περιπτώσεων του
παρελθόντος. Άρα δεν απαιτείται από εσάς
τόσο μεγάλη εμπλοκή με τις παραμέτρους
του θέματος.
1.3 Περιορίστε τους στόχους της έρευνάς σας.

+ Αν οι κατευθυντήριες γραμμές δεν σας

έχουν δοθεί από έναν καθηγητή ή από
τον εργοδότη σας ή απλά εσείς
αποφασίσατε να ξεκινήσετε την
συγγραφή ενός Case Study, θα πρέπει
οπωσδήποτε να βάλετε όρια αλλιώς θα
χαθείτε στις λεπτομέρειες.
+ Ένας καλός τρόπος για να βάλετε όρια,
είναι να διαλέξετε ανάμεσα από τα κύρια
είδη των περιπτωσιολογικών μελετών,
τα οποία έχουν οργανωθεί ανά στόχο:
+ Τα Επεξηγηματικά Case Studies
περιγράφουν μια πρωτόγνωρη
κατάσταση, προκειμένου να βοηθήσουν
άλλους ανθρώπους να κατανοήσουν.
+ Για παράδειγμα, η μελέτη της
περίπτωσης ενός ατόμου με κατάθλιψη,
σχεδιάζεται ώστε να βοηθήσει στην
μετάδοση της υποκειμενικής εμπειρίας
της κατάθλιψης σε εκπαιδευόμενους
θεραπευτές.
+ Τα Διερευνητικά Case Studies, είναι
προκαταρκτικά σχέδια που βοηθούν στην
μελλοντική καθοδήγηση. Αυτά τα έργα είναι
μεγαλύτερης κλίμακας και στόχος τους είναι να
εντοπίσουν ερευνητικά ερωτήματα και πιθανές
ερευνητικές προσεγγίσεις.
+ Για παράδειγμα μια διερευνητική μελέτη θα
μπορούσε να αφορά τρία διαφορετικά σχολικά
προγράμματα εκπαίδευσης, περιγράφοντας τα
μειονεκτήματα και τα πλεονεκτήματα κάθε
εκπαιδευτικής προσέγγισης. Στόχος είναι η μελέτη
να δώσει ενδεικτικά (ή δοκιμαστικά) συστάσεις για
το πως θα μπορούσε να οργανωθεί ένα νέο
σχολικό πρόγραμμα διδασκαλίας.
+ Τα Case studies Κρίσιμων (ή Ζωτικών)
Περιπτώσεων επικεντρώνονται σε μια
μοναδική περίπτωση χωρίς γενικευμένο
σκοπό. Παραδείγματα τέτοιων
περιπτώσεων περιλαμβάνουν μια
περιγραφική μελέτη ενός ασθενούς με
μια σπάνια πάθηση ή την μελέτη μιας
πολύ συγκεκριμένης υπόθεσης ώστε να
καθοριστεί αν τελικά μπορεί να
εφαρμοστεί μια ευρέως καθολική θεωρία
ή οποία θα είναι χρήσιμη σε όλες τις
περιπτώσεις.
1.4 Δεοντολογική έγκριση.

+ Αρκετές περιπτωσιολογικές μελέτες

απαιτούν πριν ξεκινήσετε να έχετε
λάβει από τον νόμο δεοντολογική
έγκριση, ειδικά όταν αυτές
εμπλέκουν ανθρώπους. Όμως
ακόμη και εάν η μελέτη σας, δεν
απαιτεί άμεσα τέτοιου είδους
έγκριση θα πρέπει οπωσδήποτε να
έχετε μια εσωτερική ηθική εποπτεία.
+ Μην ξεχνάτε ότι μια περιπτωσιολογική μελέτη δεν πρέπει να βλάπτει τους
συμμετέχοντες, βέβαια υπάρχουν περιπτώσεις που μπορεί να σας ζητηθεί
να το αποδείξετε.

+ Σε κάθε περίπτωση ακόμη και εάν διεξάγετε μια αναδρομική

περιπτωσιολογική μελέτη μην ξεχνάτε ότι όταν δημοσιευθεί, μια νέα
ερμηνεία (κάποιου τρίτου) μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στους
συμμετέχοντες της αρχικής ανάλυσης.
1.5 Χρονοδιάγραμμα.

+ Οι περισσότερες ακαδημαϊκές
περιπτωσιολογικές μελέτες διαρκούν
τουλάχιστον 3 με 6 μήνες και πολλές
από αυτές συνεχίζονται για χρόνια.
Φυσικά εσείς ίσως περιορίζεστε είτε από
τις σπουδές σας ή από χρηματοδότηση
ή απλά σας έχουν θέσει χρόνο
παράδοσης. Όπως και να έχει
χρειάζεστε κάποιες εβδομάδες
τουλάχιστον για τη διεξαγωγή της
μελέτης, για αυτό φροντίστε να
διαχειριστείτε σωστά τον χρόνο σας.
+ Φαντάζομαι ότι εάν είστε φοιτητής ή μαθητής θα έχετε ήδη ενημερωθεί νωρίτερα ή
το είδος του Case Study που πρέπει να φέρετε εις πέρας δεν έχει πολύ μεγάλες
απαιτήσεις ή έχετε αρκετές κατευθυντήριες γραμμές ώστε να προχωρήσετε
γρηγορότερα.
+ Αν είστε επαγγελματίας και πρέπει εσείς να ορίσετε τον χρόνο παράδοσης,
σκεφτείτε το πολύ καλά πριν απαντήσετε και επιπλέον δώστε και λίγο χρόνο
παραπάνω για τις “αναποδιές”.
+ Αν σας έχουν ζητήσει να παραδώσετε ένα Case Study σε συγκεκριμένο χρόνο,
μην δεσμευτείτε πριν υπολογίσετε σωστά. Κάτι τέτοιο μπορεί να σας εκθέσει και
τα αποτελέσματα να είναι αρνητικά τόσο για την ίδια την περιπτωσιολογική μελέτη
όσο και για εσάς τους ίδιους.
1.6 Σχεδιάστε την στρατηγική της έρευνας με κάθε
λεπτομέρεια.
+ Δημιουργήστε ένα σχεδιάγραμμά
που περιγράφει πως και από που
θα συγκεντρώσετε στοιχεία και
απαντήσεις στις ερωτήσεις της
έρευνά σας.
+ Φυσικά η ακριβής προσέγγιση είναι
στο χέρι σας, αλλά οι παρακάτω
συμβουλές μπορεί να βοηθήσουν.

+ Θέστε 4 ή 5 ερωτήματα που

σκοπεύετε να απαντηθούν στα
πλαίσια της μελέτης μέσα από το
Case Study. Σκεφτείτε προοπτικές
στην προσέγγιση του κάθε
ζητήματος που θέσατε.
+ Επιλέξτε τουλάχιστον δύο, και κατά
προτίμηση περισσότερες, πηγές
δεδομένων: Αναφορές, έρευνα από
το διαδίκτυο, έρευνα στη
βιβλιοθήκη, ερευνητικές
συνεντεύξεις ή ερωτηματολόγια,
συνεντεύξεις με ειδικούς, επιτόπια
έρευνα κ.ο.κ.
+ Σχεδιάστε με προσοχή τις
ερωτήσεις της συνέντευξης ή του
ερωτηματολογίου. Στόχος είναι οι
ερωτήσεις να σας οδηγήσουν σε εις
βάθος απαντήσεις. Εάν έχετε
συμπεριλάβει προσωπικές
συνεντεύξεις φροντίστε οι
ερωτήσεις να οδηγούν σε συνεχή
συνομιλία που να σχετίζεται πάντα
με τους στόχους της έρευνας.
1.7 Επιστρατεύστε συμμετέχοντες, εάν αυτό είναι
απαραίτητο.
+ Ίσως να έχετε κατά νου ήδη κάποια
άτομα που θα θέλατε να
συμμετέχουν στο ερευνητικό
κομμάτι ή θα πρέπει να
επιστρατεύσετε κάποιους
ανθρώπους που να πληρούν τα
κριτήρια της μελέτης σας. Σε κάθε
περίπτωση θα πρέπει να έχετε
προετοιμαστεί από πριν, αλλιώς θα
σπαταλήσετε πολύτιμο χρόνο.
+ Σχεδιάστε ένα σαφές χρονικό πλαίσιο
για το πως θα διαχειριστείτε τους
διαθέσιμους πιθανούς συμμετέχοντες
(εθελοντές ή μη). Ενημερώστε τους
πλήρως για τον χρόνο που θέλετε,
π.χ. ότι μια συνέντευξη θα διαρκέσει
40 λεπτά ή ότι το ερωτηματολόγιο
συμπληρώνεται σε 15 λεπτά. Σε
καμία περίπτωση δεν προσβάλλετε
τους συμμετέχοντες και φυσικά δεν
ασκείτε κριτική στις απαντήσεις τους.
+ Για να επιστρατεύσετε συμμετέχοντες (εθελοντές ή μη), εφόσον δεν
διεξάγετε στατιστική ανάλυση δεν χρειάζεται να βρείτε ανθρώπους με
διαφορετικές κοινωνικές ή πολιτισμικές καταβολές. Βασικά πρέπει να
κάνετε ακριβώς το αντίθετο, μην ξεχνάτε ότι η περιπτωσιολογική μελέτη
ασχολείται με μικρές ομάδες ομοειδών ανθρώπων ή με ένα συγκεκριμένο
γεγονός. Βέβαια ακόμη και στο μικρό δείγμα ανθρώπων που θα έχετε στην
διάθεσή σας θα πρέπει να είστε ενήμεροι για τυχόν προκαταλήψεις. Εάν οι
προκαταλήψεις αυτές αλλοιώνουν σημαντικά τις απαντήσεις των
συμμετεχόντων σας τότε θα πρέπει να το αναφέρετε στην έρευνά σας,
διαφορετικά θα αναιρεθεί η ίδια η ουσία της μελέτης.