¡õM 3

¾›ðéçU Å[Í­‹

1
 ¾YMÖ“¬ ¯LT:-
v ¾¬eØ *Ç=ƒ ¾›ðéçU Å[Í­‹”
U”’ƒ Td¨p'
v KÁ”Ç”Æ ¾›ðéçU Å[Í­‹
¾}cÖ<ƒ” SKÁ­‹” Td¾ƒ'
v ¾¬eØ *Ç=}a‹ u›ðéçU
Å[Í­‡ SW[ƒ U” TÉ[Ó
እ”ÅT>Öupv†¬ Ó”³u? TeÚuØ'

2
 u²=I Y` ¾T>gð’< `ዕሶ‹
v 2000 ¾¬eØ *Ç=ƒ” Y^ SU^ƒ
o 2010 ዕpÉ
o 2020 S[Í Tp[w“ TêÅp
o 2030 ¾Gwƒ ›e}ÇÅ`
o 2040 QÔ‹“ SS]Á­‹
o 2050 p”σ
o 2060 ]þ`ƒ” KS/u?~ ¾uLÃ
ኃLò Tp[w

3
 ¾kÖK
v 2100 ¾Y^¬ ¯Ã’ƒ/Nature of work/
o 2110 ¾YÒƒ ›e}ÇÅ`
o 2120 lØØ`
o 2130 ›e}ÇÅ`
v 2200 ¾ዕpÉ ›ÑMÓKAƒ
o 2210 ¾›ÑMÓKAƒ ¯LT­‹
o 2220 ¾*Ç=ƒ/¾›ÑMÓKAƒ/eóƒ
o2230 K›ÑMÓKA~ Gwƒ” SSÅw
o 2240 ¾›ÑMÓKAƒ ›cጣØ ¾Y^
ýaÓ^U
4
 ¾kÖK
o v 2300 ¾›ÑMÓKAƒ SeÖƒ Y^
TŸ“¬”
o 2310 S[Í­‹” SK¾ƒ
o 2320 ƒ”}““ ÓUÑT
o 2330 S[Í­‹” SዝÓx SÁዝ
O2340 uY^ LÃ lØØ` ¾TÉ[Ó
›ÑMÓKAƒ

5
 2®®® ¾¬eØ *Ç=ƒ Y^” SU^ƒ

¾¨<eØ *Ç=ƒ የሥራ ሂደት ባለቤት/አስተባባሪ/Ÿ²=I u‹ ¾}²[²\ƒ”

uTሟላትየውስጥ ኦዲቱን በትክክል የመምራት ሃላፊነት አለለበት፣

 ¾¨<eØ *Ç=~ KS/u?~ }ÚT] እሴት ¾T>ÚU` SJ’<” T[ÒÑØ
በሚያስችል ውጤታማ በሆነ መንገድ መምራት አለበት'
 ¾*Ç=ƒ Y^ ¾}TEL እ”Ç=J” uS/u?~ ›S^` ìÉq uuLÃ
ኃLò }kvÃ’ƒ ÁÑ–¨<” YM×”“ u‰`}\ ¾}×Kuƒ” ኃLò’ƒ
u›Óvu< SÖkም አለበት'
- 6
.. የቀጠለ

K¨<eØ *Ç=~ ¾}SÅu¨< Gwƒ uwnƒ“

K¨<Ö?ታT }Óv` SªK<” T[ÒÑØ
¾*Ç=~ Y^ Ÿ¨<eØ *Ç=ƒ ¾S<Á }Óv`
Å[Í Ò` ¾}××S SJ’<” T[ÒÑØ Ã•`uM::

7
 2®1® °pÉ

¾¨<eØ *Ç=ƒ የሥራ ሂደት ባለቤት

/አስተባባሪ/ ¾S/u?~” YÒƒ ÁKv†¨<
¾Y^ ²`ö‹” KÄ“ pÉT>Á cØ„
uS/u?~ ¯LT“ Ów LÃ ¾}SW[}
¾*Ç=ƒ °pÉ T²Ò˃ ›Kuƒ::

8
2®1® A1 - ¾¬eØ *Ç=ƒ ¾Y^ ዕpÉ
¾°pÉ ´ÓË~ ¾T>Á"ƒ}¨<:-
· ¯LT­‹”
· ¾T>Ÿ“¨’¨<” Y^ ´`´`
· ¾c¨<ሀÃM ›SÇÅw“ ¾óÓ”e
u˃/¾¨Üu˃/
 ¾Y^ እ”penc?/¨<Ö?ƒ/ ]þ`ƒ

9
 ¾kÖK
¾T>Ÿ“¨’¨< ¾Y^ ´`´` T"}ƒ ÁKuƒ:-
- K=Ÿ“¨’< ¾ታkÆ Y^­‹
- SŠ እ”ÅT>Ÿ“¨’<
- ¾T>Ÿ“¨’¨< Y^ ¾T>¨eŨ< Ñ>²?
ÓUƒ ¨<eØ TeÑvƒ

10
 ¾kÖK
 የውስጥ ኦዲቱ ¾Y^ ክንውን የጊዜ ሰሌዳ uT>Á²ÒÌuƒ ¨pƒ ƒŸ<[ƒ

K=c׆¨< ¾T>Ñv†¨< Ñ<ÇÄ‹:-

1) vKð¨< ¾}Ÿ“¨’¨< Y^ ¾¨cŨ<” Ñ>²?“ ¾}Ñ–¨<” ¨<Ö?ƒ

2) ¨pታ© ¾J’< }KÄ ¾ታ¨l YÒƒ ÁKv†¨< ¾Y^

²`ö‹ እ“ እ’²=I” YÒ„‹ ¾Sq×Ö` ¾Y^ H>Å~

¨<Ö?ታT SJ’<”'

11
 ¾kÖK

3. Ÿõ}— ¾Y^ ኃLò­‹ እ“ ¾S/u?~ ¾uLà ኃLò ØÁo­‹'

4. Ÿመ/ቤቱ ›e}ÇÅር Ò` Ó”–<’ƒ ÁK¨< ¾¨p~ ›’ÒÒ] Ñ<ÇÃ'

5. Ñ<MI K¨<Ø ¾}Å[Ñv†¨< ¾Y^ ²`ö‹' ›ÑMÓKA„‹' ›W^a‹' –

aÓ^V‹' Y`¯„‹“ lØØa‹'

12
 2®1®A2 - TkÉ
v ¾¨<eØ *Ç=ƒ የሥራ ሂደት ባለቤት /አስተባባሪ/
¾S/u?~” YÒƒ ÁKv†¨< ¾Y^ ²`ö‹
Là }Se`„ ¨<Ö?ƒ }¢` °pÉ T²Ò˃ ›Kuƒ'
°pÆ u*Ç=~ ¨pƒ pÉT>Á K=c׆¨<
¾T>Ñv†¨<” Y^­‹ KÄ Td¾ƒ ›Kuƒ
¾S/u?~” ¯LT­‹ SW[ƒ ÁÅ[Ñ SJ” ›Kuƒ
 ¾Yጋƒ አስተዳደር eƒ^ቴÍ= u¨<eØ *Ç=ƒ
uT>k[ê ¾Y^ ዕpÉ ¨<eØ SÑKê ›Kuƒ'
13
 2®1® C1
• ¾¨<eØ *Ç=ƒ ¾S/u?~” YÒƒ ›e}ÇÅ` ¾T>ÁhiM፣ ተጨማሪ እሴት
የሚፈጥር ተቀባይነት ያገኙ የውሳኔ ሃሳቦች በዕቅድ ውስጥ መካተት
እንደአለባቸው ለመ/ቤቱ ምክር ይሰጣል፡፡

• ¾¨<eØ *Ç=ƒ ¾e^H>Ń ¾U¡` ›ÑMÓKAƒ uT>cØuƒ Ñ>²? u¨<eØ

*Ç=ƒ Å[Í­‹ እና በስነምግባር ደንብ ውስጥ ያሉ ¾*Ç=~” ’é’ƒ“ ÑKM}˜’ƒ
¾T>SKŸ~ S`J­‹“ ¾ÅI”’ƒ SጠumÁ­‹” እ”Çይ×c< ጥ”no TÉ[Ó ›Kuƒ&

14
 2®2® S[Í Tp[w እ“ TêÅp
¾S”ÓYƒ S/u?ƒ ¾¨<eØ *Ç=ƒ ኃLò:-

v ¾*Ç=ƒ °pÆ”“ ¾Gwƒ õLÑA~”'

u°pÆ Ñ>²? ዉeØ K=Å[Ó ¾ታkŨ<” K¨<Ø'
¾Gwƒ ¨<e”’ƒ“ K=ÁeŸƒM ¾T>‹K¨<” }î°• KS/u~
¾uLà HLò ›p`x TçÅp ›Kuƒ'

15
 2®3® ¾Gwƒ ›e}ÇÅ`

¾¨<eØ *Ç=ƒ የሥራ ሂደት ባለቤት /አስተባባሪ/

¾}SÅuKƒ Gwƒ:-
- }eTT>'
- um'
- ¾ìÅk¨<” °pÉ KTd"ƒ ¾T>Áe‹M
SJ’<” T[ÒÑØ ›Kuƒ
16
 2®4® þK=c=“ ¾›W^` Y`¯„‹

¾¨<eØ *Ç=ƒ የሥራ ሂደት ባለቤት/አስተባባሪ/ ¾¨<eØ *Ç=~ Y^ ¾T>S^uƒ”

የአሰራር ስርአቶችና የአፈጻጸም SS]Á­‹” T²Ò˃ ›Kuƒ::

ŸÓ”³u? SÓvƒ ÁKv†¨<:-

- uêOõ ¾T>k[ì¨< የአሰራር ስርአቶችና የአፈጻጸም SS]Á ¯Ã’ƒ“

òƒ'

17
..የቀጠለ

Ÿ¨<eØ *Ç=ƒ SU]Á¨< É`ρታ© መዋቅር

Ò` }eTT>“ ÁK¨<” ¾Y^ ¨<ewew’ƒ ÓUƒ ¨<eØ
ÁeÑv SJ” ›Kuƒ
¾¨<eØ *Ç=~” ¾›ðéçU Å[Í }Óv^©’ƒ Te}ÇÅ`
¾T>Áe‹M SS]Á SJ” ›Kuƒ::

18
 2®5® p”σ
¾¨<eØ *Ç=ƒ የሥራ ሂደት ባለቤት /አስተባባሪ/ ŸS/u?~
¨<Ü "K< }Sddà ¾U¡`“ ¾*Ç=ƒ Y^
ŸT>ÁŸ“¨<’< የሥራ ሂደቶች Ò` Y^­‹ u}ÅÒÒT>
እ”ÇÃW\ S[Í­‹” SKª¨Ø“ Y^­‹ up”σ
SY^ታ†¨<” T[ÒÑØ ›Kuƒ::

19
 2®6® ]þ`ƒ” KS/u?~ ¾uLà ኃLò Tp[w

¾¨<eØ *Ç=ƒ የሥራ ሂደት ባለቤት/አስተባባሪ/' ¾¨<eØ *Ç=~”

Y^ YM×”' ኃLò’ƒ እ“ uዕpÆ SW[ƒ ¾}Ÿ“¨<’¨<” Y^
u}SKŸ} ]þ`~” u}¨c’ Ñ>²? KS/u?~ ¾uLà ኃLò Tp[w
›Kuƒ::
]þ`~U:-
- KYÒƒ ¾}ÒKÖ< ¾Y^ ²`ö‹'
- ¾lØØ` Y`¯„‹' ¾›e}ÇÅ` Ñ<ÇÄ‹'
- K?KA‹ uS/u?~ ¾uLà ኃLò ¾}Ö¾l ¨ÃU
¾}ðKÑ< Ñ<ÇÄ‹'

20
 ¾kÖK
¾ውeØ *Ç=~ ¾¡”¨<” ]þ`ት u*Ç=~ ¨pƒ ¾}e}ªK< ƒ`Ñ<U
ÁL†¨< Ñ<ÇÄ‹” እ“ ¾*Ç=}\” ›e}Á¾ƒ ›Ñ<M„ Tp[w
›Kuƒ

21
 ¾kÖK
• u}Á²¨< °pÉ SW[ƒ ÁM}Ÿ“¨’ ŸJ’

KUdK?:- uታkÅ Y^ ´`´` LÃ' uc¨< ሀÃM °pÉ'

uóÓ”e“ uu˃ Là ¾}K¨Ö ›W^` u=•` U¡”Á~ ßU`
KS/u?~ ኃLò uT>k`u¨< ]þ`ƒ ¨<eØ SÑKê ›Kuƒ::

22
 ¾kÖK

Ñ<MI ¾J’< u*Ç=~ ¨pƒ uT>e}ªK< Ñ<ÇÄ‹

¨<eØ ¾T>ÖnKK<ƒ QÑA‹“ Å”x‹” ÁM}Ÿ}K<
›W^a‹ QÑ ¨Ø É`Ñ>„‹' ¾›W^` eI}„‹' ¾wnƒ
T’e' ¾Gwƒ w¡’ƒ' ¨<Ö?ታT ›KSJ”' ¾ØpU
Ó߃“ ¾lØØ` Å"T SJ” “†¨<::

23
 21®® ¾Y^¨< ¯Ã’ƒ
የውስጥ ኦዲት የስራ ሂደት በመ/ቤቱ የስጋት አስተዳደር ስርአት፣የቁጥጥር
ስርአት እና የአስተዳደር ስርአት ላይ ግምገማ ያካሂዳል
 ¾¨<eØ *Ç=ƒ Y^ eóƒ“ ²È”'
 ¾S/u?~” ¾YÒƒ ›e}ÇÅ` wnƒ“
¨<Ö?ታT’ƒ”'
 ¾¨<eØ lØØ` Y`¯ƒ”'
 ¾›ðéçU Ø^ƒ”'

24
 ¾¨<eØ *Ç=ት የስራ ሂደት K›S^\ Tp[w
¾T>Ñv¨< T[ÒÑÝ
- uYÒƒ ›e}ÇÅ` LÃ ¾T>Å[Ó lØØ` um
SJ’<”'
- ¾}²[Ò¨< ¾¨<eØ lØØ` Y`¯ƒ ¨<Ö?ታT“ wnƒ ÁK¨<
SJ’<”፣

25
 211® ¾YÒƒ ›e}ÇÅ`

 ¾¨<eØ *Ç=ƒ ¾e^ H>Ń Ñ<MI uJ’ G<’@ታ ለስጋት ተጋላጭ የሆኑ

የስራ ዘርፎችን በመለየት እና በመገምገም የስጋት አስተዳደር እና የቁጥጥር ስርአቶችን

በማሻሻል ረገድ ለሥራ አመራሩ እገዛ ማድረግ አለበት፡፡

 2110 A1

¾¨<eØ *Ç=ƒ ¾S/u?~” ¾YÒƒ ›e}ÇÅ` Y`¯ƒ SŸታተል፣

¨<Ö?ታT’ƒ SÑUÑU“ ]þ`ƒ TÉ[Ó ›Kuƒ::

26
 ¾kÖK
211® A2 ¾¨<eØ *Ç=ƒ Y^ ¾S/u?~ KYÒƒ
¾}ÒKÖ< ¾Y^ ²`ö‹” KÄ T¨<p“ ¾S/u?~”
›e}ÇÅ` Y^ uƒ¡¡M TŸ“¨<’<”' ¾S[Í Y`¯ƒ S•\”'
kØKA Ÿ}SKŸ~ƒ ’Øx‹ Ò` u}ÁÁ² SMŸ<
SÑUÑU ÁeðMÒM::

27
 ¾kÖK
¾S/u?~ ¾óÓ”e“ ›ÖnLà KY^ ¾T>ÁÑKÓK<
S[Í­‹ ¾T>ታS’< SJ“†¨<”'
¨<Ö?ታT’ƒ“ wnƒ ÁK¨< ¾Y^ ¡”¨<”'

Gwƒ” SÖup'

Y^­‹ uQÑA‹' Å”x‹# uSS]Á­‹ u¨<M eUU’„‹

SW[ƒ SŸ“¨“†¨<::

28
 ¾kÖK
2110 C1 ¾U¡` ›ÑMÓKAƒ uT>cÖ<uƒ Ñ>²?
¾¨<eØ *Ç=}a‹ K›ÑMÓKA~ ¯LT Td"ƒ Ò` Ó”–
<’ƒ ÁL†¨<” YÒ„‹ KÃ}¨< ƒŸ<[ƒ SeÖƒ
›Kv†¨<::

29
 ¾kÖK
211® C2 ¾¨<eØ *Ç=}a‹ ¾S/u?~” KYÒƒ ¾}ÒKÖ<
¾Y^ ሂደቶች KSK¾ƒ uT>ÁÅ`Ñ<ƒ ÓUÑT ¾U¡`
›ÑMÓKAƒ uT>cÖ<uƒ ¨pƒ ¾}Ñ’²u<›†ውን ስጋቶች
ጉልህ የሆኑ መ/ቤቱን ለYÒƒ የሚያጋልጡ ሁኔታዎች
የመለየትና የመገምገም ተግባር Y^ Là TªM Õ`v†ªM::

30
 212® lØØ`
¾ውስጥ ኦዲት የስራ ሂደት የመ/ቤቱን የውስጥ ቁጥጥር ስርአት ብቃትና ውጤታማነት
በመገምገም እና ቀጣይነት ያለው ማሻሻያ እንዲደረግበት በማድረግ ውጤታማ የውስጥ
ቁጥጥር እንዲኖረው ማገዝ አለበት፡፡

212® A1

¾¨<eØ *Ç=~ YÒ„‹” uSገምገም

vÑ–¨< ¨<Ö?ƒ LÃ }Se`„ S/u?~

¾²[Ò¨<:-

- ¾¨<eØ lØØ` Y`¯ƒ'

- የ›e}ÇÅ` ሥርዓት'

- የ›W^` ሠርዓት'

wnƒ“ ¨<Ö?T’ƒ SÑUÑU ›Kuƒ:: 31

 ¾lØØ` T[ÒÑÝ ¾T>Öupv†¨<
 ¾óÓ”e እ”penc? S[Í­‹ እ¨<’}—’ƒ“

}¯T’>’ƒ S•`'
 Y^­‹ ¾T>Ÿ“¨’<ƒ wnƒ vL†¨<

vKS<Á­‹ SJ” ›e}TT˜ ¨<Ö?ƒ

SÑ–ƒ'
 ¾S/u?~ Gwƒ ÅI”’ƒ SÖul”
 QÑA‹' Å”x‹' SS]Á­‹“ ¾¨<M eUU’„‹ SŸu\” T[ÒÑØ'

32
 ¾kÖK

 ¾¨<Ü እ“ ¾¨<eØ *Ç=}a‹ ¾É`Ï~” YÒƒ ÁKv†¨< ¾Y^

ሂደቶች lØØ` ¨<Ö?ታT’ƒ u}S[Ö< ¾S/u?~ ¾Y^ እ”penc?­‹
Là u}KÁ¾ SÖ” T[ÒÑÝ Ãc×K<:

33
 ¾kÖK
212® A2 ¾¨<eØ *Ç=}a‹ S/u?„‹
- ¾É`Ñ>ƒ –aÓ^U S”Åó†¨<”'
- ¯LT“ Ów TekS׆¨<”“
- ¾}kSÖ<ƒ Óx‹“ ¾}’Åñƒ ¾É`Ñ>ƒ –aÓ^V‹
KÉ`Ï„‡ }eTT> SJ“†¨<” T[ÒÑØ ÃÖupv†ªM::

34
 ¾kÖK
212® A3

¾¨<eØ *Ç=}a‹ ¾}’Åð¨< ¾É`Ñ>ƒ

–aÓ^U ¾}kSÖ¨< ¯LT“ Ów” SÑUÑU“ ¾}Ñ–<ƒ

¨<Ö?„‹ Ÿ}kSÖ<ƒ ¯LT“ Óx‹ Ò` ¾T>Ñ“–< SJ’<”
SS`S`“ Y^­‹ u}ðKÑ“ uታcu¨< S”ÑÉ SŸ“¨“†¨<”
T[ÒÑØ ›Kv†¨<::

35
 ¾kÖK
212® A4 ¾ውስጥ ቁጥጥርን ለመገምገም በቂ
መስፈርቶች ማዘጋጀት ያስፈልጋል፡፡
• ¾¨<eØ *Ç=}a‹ ¾S/u?~ ›S^` ¾S/u?~” ¯LT“ Ów KTd"ƒ
¾T>‹M um Seð`„‹” TekSÖ<” T[ÒÑØ ›Kv†¨<::
o ¾¨<eØ *Ç=}a‹ ¾¨<eØ lØØ` Seð`ƒ” uT>ÑSÓS<uƒ ¨pƒ
¾T>Ÿ}K<ƒ” Gdx‹ ŸÓUƒ ¨<eØ TeÑvƒ ›Kv†¨<:-

36
 ¾kÖK
 ¾¨<eØ *Ç=}a‹ S/u?~ ÁekS׆¨<” Óx‹“ ¨<Ö?„‡”
uSÑUÑU ¾}kSÖ¨< ¾Y^ Å[Í SKŸ=Á }kvÃ’ƒ
ÁK¨<“ }Óv^© SÅ[Ñ<” T[ÒÑØ ›Kv†¨<

 ¾}kSÖ<ƒ ¾Y^ Óx‹“ Seð`„‹ ÓMê uTÃJ’<uƒ Ñ>²?

¨d˜ ¾J’ ƒ`Ñ<U/Tw^]Á TÓ–ƒ ÁeðMÒM:: Seð`~ um
J• ካM}ገ– K¨<eØ lØØ` }eTT> ¾J’ Seð`ƒ S²Ò˃
›Kuƒ::
37
 ¾kÖK
212® C1
 ¾¨<eØ *Ç=}a‹ ¾U¡` ›ÑMÓKAƒ uT>cÖ<uƒ Ñ>²?
lØØ\” ŸY^ው ዓላማ ጋር በተጣጣመ ሁኔታ ማየት እና
መሰረታዊ ¾¨<eØ lØØ` É¡Sƒ ሊኖር የሚችል በመሆኑ
ጥንቃቄ ማድረግ ›Kv†¨<::

38
 ¾kÖK
212® C2
¾¨<eØ *Ç=}a‹ u¨<eØ lØØ` Y`¯ƒ ÓUÑT ¨pƒ
ÁÑ–<ƒ” ዕ¨<kƒ“ MUÉ É`Ï~” K›ÅÒ
¾T>ÁÒMÖ< Ñ<MI YÒ„‹” KSK¾ƒ
KT>ÁÅ`Ñ<ƒ ¾ÓUÑT Y^U SÖkU ›Kv†¨<::

39
 213® ›e}ÇÅ`

¾¨<eØ *Ç=ƒ ¾S/u?~” ¾›e}ÇÅ` ›W^a‹”

uSÑUÑU“ uThhM [ÑÉ ÉÒõ SeÖƒ
ÃጠupuታM::

40
 213® ›e}ÇÅ` ¾kÖK

u›ÖnLà ¾¨<eØ *Ç=~:-

1. ¾S/u?~ እc?„‹“ Óx‹ SssT†¨<”“ KT>SKŸታ†¨<
G<K< እ”Ç=ያውቋቸው SÅ[Ñ<”'
2. ¯LT­‹” ŸÓw KTÉ[e ¾T>Ÿ“¨’< Y^­‹ lØØ` ¾T>Å[Óv†¨<
SJ’<”'
3. }ÖÁm’ƒ S•\” እንዲረጋገጥ'
4. ¾S/u?~ እc?„‹ SÖun†¨<” እንዲረጋገጥ በማድረግ ድጋፍ
መስጠት ይጠበቅባቸዋል '
41
 ¾kÖK
213®A1

¾¨<eØ *Ç=}a‹ ¾S/u?~” የሥራ ክንውን ዕቅድና ፕሮግራም

በመገምገም አፈጻጸሙ ቀደም ብሎ መ/ቤቱ ካስቀመጠው
¯ላማ ግብና እሴት ያልወጣ መሆኑን ማረጋገጥ አለባቸው::
213®C1
¾U¡` ›ÑMÓKAƒ ¯LT¨< ŸS/u?~ ›ÖnLà እc?„‹“ Óx‹
Ò` የተጣጣመ SJ” ›Kuƒ::

42
 22®® ¾ሥራ ዕpÉ
የውስጥ ኦዲተሮች ለሚሰሩት ስራ ዕቅድ
ማዘጋጀትና መዝግቦ መያዝ አለባቸው፡፡
-¾›W^a‹” S[Í­‹ pÅU }Ÿ}M
መSZÓx SÁZ '

-¾›ÑMÓKA~” ¯LT uÓMê TekSØ'

-¯LT¨<” KTd"ƒ ¾ታkŨ<” ¾*Ç=ƒ

eóƒ“ SKŸ=Á Å[Í TekSØ ያስፈልጋል
43
 ¾›ÑMÓKAƒ ›W×Ø –aÓ^U
- ¾*Ç=ƒ YM„‹' YÒ„‹' ›W^a‹“ *Ç=ƒ K=Å[Ñ<
¾ታkÆ ¾H>dw እ”penc?­‹ uÓMê SkSØ
›Kv†¨<'

- ¾*Ç=ƒ ¯Ã’ƒ“ SÖ” SÓKê ›Kuƒ'

- Y^¨< ŸSËS\ uòƒ S²Ò˃ ›Kuƒ'

44
 Kewcv ¾T>k`u< `°f‹
- ¾*Ç=ƒ ¯LT¨<“ eóƒ'
- *Ç=~ ¾T>¨eŨ< Ñ>²?'
- ¾}SÅu< ¾¨<eØ *Ç=}a‹'
- *Ç=ƒ KT>Å[Ѩ< Y^ ኃLò­‹ እ’T” እ”ÅJ’<'
- uY`¯„‹ Là ¾}Å[Ñ K¨<Ø "K T¨p'
- T”—¨<U uኃLò­‹ ¾T>’c< Ñ<ÇÄ‹'
- u*Ç=}a‡ ¾}K¾ õLÑAƒ ¾T>’c< Ñ<ÇÄ‹'
- ¾¨<eØ *Ç=~ ]þ`ƒ ›k^[w“ ¾¡ƒƒM ²Å?'

45
22®1 C1 ¾¨<eØ *Ç=}a‹ ¾U¡` ›ÑMÓKAƒ
ŸT>cÖ<ª†¨< Å”u™‹ Ò` eKU¡` ›ÑMÓKA~:-
- ¯LT'
- eóƒ“ ØMkƒ'
- ÓL© ሃLò’„‹'
- K?KA‹ Å”u™‡ uT>Öwlƒ Ñ<Çà Là SÓvvƒ
Là SÉ[e ›Kv†¨<::

46
 221® ¾›ÑMÓKAƒ ¯LT­‹

¾›MÓKAƒ ›W×Ø ¯LT­‹ *Ç=ƒ uSÅ[Ó Là "K¨<

Y^ Ò` Ó”–<’ƒ ÁL†¨<” YÒ„‹ lØØa‹”
¾›e}ÇÅ` Y^­‹” SSMŸƒ ›Kuƒ::
2210 A1
- ¯LT“ Óx‹”'
- þK=c=­‹”' እpÊ‹”' SS]Á­‹”
QÑA‹”“ ¨<KA‹”'

47
- É`Ïታ© S[Í­‹'
- ¾u˃ S[Í­‹'
- kÅU wKA ¾}W^v†¨< ¾*Ç=ƒ Y^
¨[k„‹'
- ¾K?KA‹ *Ç=ƒ ¨<Ö?„‹' ¾¨<eØ *Ç=}a‹ ¾Y^ ¨<Ö?ƒU u=J”
ÁKk ¨ÃU uH>Ń Là ÁK¨<”'
- *Ç=~” ›eSM¡„ ¨Åòƒ K=ðçU ¾T>‹M Ñ<MI ¾J’ }’e„ ¾’u[”
Ñ<Çà KT¨p እ”Ç=‰M ¾SééòÁ óÃKA‹'
- Y^¨<” u}SKŸ} }eTT> ¾J’ ¾S<Á SÓKÝ“ ¾ሃLò­‹ ƒ°³´”
SSMŸƒ ›Kuƒ:: 48
¾p˜ƒ ª“ ª“ ¯LT­‹U

ቅኝት ማለት ኦዲት የሚደረገው ስራ ላይ ምንም ማጣራት ከመከናወኑ በፊት መረጃዎችን

ለመሰብሰብ የሚከናወን ስራ ነው፡፡
ዋና ዋና ዓላማዎቹ፣
*Ç=ƒ ¾T>Å[Ѩ<” Y^ KT¨p'
- M¿ ƒŸ<[ƒ ¾T>ÁeðMÒ†¨<” ›"vu=­‹ KÄ KT¨p'
- Y^¨<” KTŸ“¨” ¾T>ÖpS< S[Í­‹” KTÓ–ƒ'
- }ÚT] *Ç=ƒ ›eðLÑ> SJ” ›KSJ’<” KT[ÒÑØ::

49
..¾kÖK

221® A2 ¾¨<eØ *Ç=}\ ¾›ÑMÓKAƒ ›c×Ö<” ¯LT

uT>Á²ÒÏuƒ ¨pƒ kØKA ¾}SKŸ~ƒ” ’Øx‹ ŸÓUƒ
¨<eØ TeÑvƒ ›Kuƒ:-
- Ñ<MI ¾J’< ¾›W^` eI}„‹ K=•\
እ”ÅT>‹K<'

50
 221®A2 ¾kÖK

 ŸÅ”x‹“ ŸSS]Á­‹ ¨<Ü ¾}Ÿ“¨’<

Y^­‹ K=•\ እ”ÅT>‹K<'

 QÑA‹' ›ªÐ‹' Å”x‹“ SS]Á­‹ ¾Tßu\ SJ’<”'

K?KA‹ K›ÅÒ ¾SÒKØ G<’@ታ­‹ እ”ÅT>•\ ከግምት

ውስጥ ማስገባት አለበት::

51
221® C1
¾S<Á U¡` ›ÑMÓKAƒ ¯LT­‹ ¾YÒƒ ›"vu=­‹”“ ¾¨<eØ
lØØ`”' ¾›e}ÇÅ` Y^­‹” ŸS/u?~ Ò` uT>eTS<uƒ SÖ”
T"}ƒ ›Kuƒ::

52
 222® ¾*Ç=ƒ ›ÑMÓKAƒ ›ðéçU ወc”
በዕቅዱ የተቀመጠው የአፈጻጸም ወሰን የአገልግሎቱን ዓላማ ለማሳካት እንዲችል በቂ መሆን አለበት፡፡

222® A1

¾*Ç=ƒ አፈጻጸም ወሰን uÓUƒ ¨<eØ TeÑvƒ ÁKuƒ:-

- ›Óvw’ƒ ÁK¨< Y`¯ƒ”'

- U´Ñv­‹”'

- W^}™‹”'

- le›"L© ”w[„‹” c=J” ”w[„‡ uZe}— ¨Ñ” ኃLò’ƒ Y` ÁK<ƒ” ÚUa *Ç=ƒ
KTÉ[Ó ¾T>Áe‹L†¨< SJ’<” T[ÒÑØ ›Kv†¨<::

53
 ¾kÖK
222® C1
¾¨<eØ *Ç=}a‹ ¾U¡` ›ÑMÓKAƒ uT>eØuƒ ¨pƒ:-
• ¾›ÑMÓKA~ አፈጻጸም ወሰን eUU’ƒ Là ¾}Å[cuƒ”
¯LT ŸÓw KTÉ[e um SJ’<” T[ÒÑØ ›Kv†¨<::

54
 223® K›ÑMÓKA~ Gwƒ” SSÅw

• *Ç=}a‹ ¾ታkŨ<” ዕቅድ ¯LT KTd"ƒ

¾T>Áe‹M }Ñu= Gwƒ SSÅu<” T[ÒÑØ ›Kv†¨<::

• ¾›ÑMÓKA~” ¾cውሃይል አመዳደብ የስራውን ባህሪ

የያንዳንዱን የስራ ውስብስብነት፣ የጊዜ ውስንነት እና ያለው
ሃብት ተገምግሞ በሚገኘው ውጤት ላይ ተመስርቶ መሆን
አለበት፡፡

• ¾¨<eØ *Ç=}a‹ °¨<kƒ ¡IKAƒ“ K?KA‹

Y^¨<” KTŸ“¨” ¾T>[Æ ‹KAታ­‹ S•^†¨<” S¨p ›Kuƒ'

55
 224® ¾›ÑMÓKAƒ ›c×Ø ¾Y^ –aÓ^U

¾¨<eØ *Ç=}a‹ KT>cÖ<ƒ ›ÑMÓKAƒ ¯LT KTd"ƒ ¾Y^ –

aÓ^U T²Ò˃ ›Kv†¨<::

224® A1

- ¾Y^ –aÓ^S< u›ÑMÓKA~ ¨pƒ S[Í­‹” ¾SK¾ƒ ¾S}”}”

¾SÑUÑU“ ¾SS´Ñw” pÅU }Ÿ}M” u¨<eÖ< K=ô
ÃÑvªM::
- ¾Y^ –aÓ^S< Y^¨< ŸSËS\ uòƒ SêÅp ›Kuƒ::
56
 ¾kÖK
- ¾*Ç=ƒ Y^ °pÉ uTeìÅl [ÑÉ ¾¨<eØ *Ç=ƒ የሥራ ሂደት
ባለቤት/አስተባባሪ/ ¨ÃU Y^¨< ŸSËS\ ›ekÉV uêG<õ TêÅp
Õ`uታM::

- u*Ç=ƒ Y^ ዕpÉ Là K¨<Ø u=•` u¨p~ SêÅp ›Kuƒ::

57
224® C1
¾U¡` ›ÑMÓKAƒ ¾Y^ –aÓ^U up`è“ uò~ K=KÁÃ
ËLM:: ÃIU M¿’ƒ uT>Ÿ“¨’¨< ¾›ÑMÓKAƒ ›Ã’ƒ LÃ
¾}SW[} ’¨<::

58
 23®® ¾›ÑMÓKAƒ SeÖƒ Y^ TŸ“¨”
የውስጥ ኦዲተሮች የአገልግሎቱን አላማ ለመሳካት እንዲችሉ በቂ መረጃዎችን
መለየት፤መተንተን፣መገምገምና መዝግበው መያዝ አለባቸው፡፡
231® S[Í­‹” SK¾ƒ
¾¨<eØ *Ç=}a‹ ¾›ÑMÓKA~” ¯LT ትንተናና ግምገማ KTd"ƒ :-
- S[Í­‹” SK¾ƒ'
- S[Í­‹” Sተ”}”'
- S[Í­‹” SÑUÑU
-UZÑv TÉ[Ó እ”Ç=‹K< }Ñu= S[Í­‹” KÄ T¨p ÃÖupv†ªM::

59
 232® ƒ”}““ ÓUÑT

¾¨<eØ *Ç=}a‹ K*Ç=~ SÅUÅT>Á

Hdw“ K›ÑMÓKA~/¾*Ç=~” ¨<Ö?ƒ
SW[ƒ TÉ[Ó ÁKv†¨< u}Ñu= ƒ”ታ’@“
ÓUÑT ¨<Ö?ƒ Là ’¨<::

60
 S[Í” ¾S}”}” ØpV‹
- ¾TÃÖul ¾H>dw M¿’„‹ SÑ–ƒ'
- ¾}Öul ¾H>dw M¿’„‹ ›KSÑ–ƒ'
- ¨Åòƒ K=ðçS< ¾T>‹K< eI}„‹'
- ¨Åòƒ K=ðçS< ¾T>‹K< QѨØ
É`Ñ>„‹'
- K?KA‹ ÁM}KSÆ“ ¾TÃታ¨l ¾H>dw
እ”penc?­‹“ ¡e}„‹'
61
 S[Í­‹” uS}”}” ¾T>Å[Ó ¾*Ç=ƒ ›ðéçU

- ¾²S’<” S[Í­‹ "Kñƒ ¯Sƒ }Sddà S[Í­‹ Ò` T’íì`'

- ¾²S’<” S[Í­‹ Ÿ²S’< u˃ ¨ÃU Ÿ°pÉ Ò` T’íì`'

- ¾}cucu< S[Í­‹ እ`eu^d†¨< ÁL†¨<” Ó”–<’ƒ TØ“ƒ'
- u›”É S/u?ƒ Y` "K<ƒ ¾Y^ ሂደቶች ¾›”É” ¾Y^ ሂደት S[Í ŸK?L¨<
¾Y^ ሂደት }Sddà S[Í Ò` T’éç`'
- ŸS/u?~ Ÿ}cucu< S[Í­‹ ¨<eØ

}Sddà ¾J’< S[Í­‹” `eu`d†¨< T’íì`'

62
 ¾¨<eØ *Ç=}a‹ ŸÓUƒ TeÑvƒ ÁKv†¨<

- *Ç=~ ¾}Å[Ñuƒ ÁK¨< ¾Y^ እንቅስቃሴ መሰረታዊነት፣

- ¾}²[Ò¨< ¾¨<eØ lØØ` Y`¯ƒ
}S×ט SJ’<”'
- Ñ”²w ’¡ እ“ Ñ”²w ’¡ ÁMJ’< S[Í­‹
S•^†¨<“ ›e}TT˜ SJ“†¨<”'
- ¾ƒ”ታ’@ *Ç=ƒ SS]Á ¨<Ö?ƒ ƒ¡¡K—’ƒ ¾T>}’uÃuƒ
G<’@ታ'
- የመ/ቤቱ አሰራር በተመለከተ መረጃዎች መኖራቸውና ለማነጻጸር
ምቹ መሆናቸው፣

63
 233® S[Í­‹” SዝÓx
SÁዝ

¾¨<eØ *Ç=}a‹ KT>Ák`u<ƒ ›e}Á¾ƒ

¾T>ÖpS< ÅÒò S[Í­‹” SዝÓu¨< SÁዝ

Õ`v†ªM::

64
 ¾*Ç=ƒ Y^ ¨[k„‹ SÁ´ ¾T>Ñv†¨<

- °pÉ'
- ¾¬eØ lØØ` Y`¯ƒ U`S^“ ÓUÑT'
- ¾}Ÿ“¨’ ›c^`“ ¾}Ñ– S[Í'
- ¾}Å[cv†¨< SÅUÅT>Á­‹'
- ¾}Ÿ“¨’< ¾¡Kd Y^­‹'
- ¾}Å[Ñ< Ó”–<’„‹/¾k[u< ]þ`„‹/
- ¾}Å[Ñ< ¡ƒƒKA‹
65
233® A1
¾¨<eØ *Ç=ƒ የሥራ ሂደት ባለቤት/አስተባባሪው/ ¾¨<eØ *Ç=~” S[Í­‹ TÓ–
ƒ ¾T>‰Muƒ” G<’@ታ Sqጣጠር የሚያስችል ስርዓት መዘርጋት
አለበት፣
• የውስጥ ኦዲት ሃላፊው ለሶስተኛ ወገን መረጃዎችን ከመስጠቱ በፊት
የመ/ቤቱ ከፍተኛ ሃላፊ መፍቀድ አለበት፣
• የመንግስት መ/ቤት የውስጥ ኦዲተሮች ¾*Ç=ƒY^ ¨[k„‹ ¾S/u?~ ”w[ƒ
SJ“†¨” K=Ñ’²u<ƒ ÃÑvM::
• ¾*Ç=ƒY^ ¨[k„‹ u¨<eØ *Ç=ƒ e^ H>Ń ጥun e` Sq¾ƒ ›Kv†ው
• የውጭ ኦዲተሮች የውስጥ ኦዲቱን የስራ ወረቀት ሊጠቀሙበት ሲፈልጉ
የመ/ቤቱን ከውስጥ ኦዲት ሃላፊው ፈቃድ ማግኘት ይኖርባቸዋል፡፡
• ከሌሎች አከላት የኦዲት ሪፖርት ቢጠየቅ ከመ/ቤቱ ሀላፊ ፈቃድ ማግኘት
ይኖርባቸዋል፡፡
66
233® A2

¾¨<eØ *Ç=ƒ የሥራ ሂደት ባለቤት /አስተባባሪው/

¾*Ç=ƒ Y^ ¨[k„‹ KU” ÁIM Ñ>² ? Sq¾ƒ እ”ÇKv†¨<

SS]Á T²Ò˃ Õ`uM::

¾T>²Ò˨< SS]Á S/u?~ ካ¨×¨< ¾›c^` SS]Á“ ›Óvw’ƒ ካL†¨< IÔ‹

Å”x‹“ SS]Á­‹ Ò` ¾}××S SJ” ›Kuƒ

67
233® C1
¾¨<eØ *Ç=ƒ የሥራ ሂደት ባለቤት/አስተባባሪው/ ¾¨<ስØ
*Ç=ƒ ¾Y^ ¨[k„‹:-

- እ”ȃ እ”ÅT>Öul'

- KU” ÁIM Ñ>²? K=q¿ እ”ÅT>‹K<'

- c=ðKÑ< K=cÖ< ¾T>‹K<uƒ SS]Á T²Ò˃

›Kv†¨<'

68
 234® uኦዲት Y^ LÃ ስለሚደረግ lØØ`

- ¾*Ç=ƒ ¯LT ŸÓw SÉ[c<”'

- ¾Y^¨<” Ø^ƒ KSÖup'

- uY^¨< Là ÁK< W^}™‹ wl SJ“†¨<”

KT[ÒÑØ'
- ¾*Ç=~” Ów eŸ?ታT KTÉ[Ó '

እ”Ç=‰M lØØ`“ ¡ƒƒM TÉ[Ó }Ñu= ’¨<::

69
አፈጻጸማችን በማሻሻል ስኬታማ እንሁን!

70