B GIÁO D C VÀ ðÀO T O TRƯ NG ð I H C NÔNG NGHI P HÀ N I TRƯ NG ð I H C NÔNG LÂM HU

LÊ ð C NGOAN, VŨ DUY GI NG, NGÔ H U TOÀN

GIÁO TRÌNH

DINH DƯ NG VÀ TH C ĂN THU S N
Giáo trình ñi n t (version 1)

HÀ N I 2009

L I NÓI ð U ðào t o ñ i h c ngành nuôi tr ng th y s n c a trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu b t ñ u t năm 1995. Nh ng năm g n ñây, ñào t o k sư nuôi tr ng th y s n c a trư ng nói riêng và c nư c nói chung ñã và ñang ñư c phát tri n ñáng k v s lư ng l n ch t lư ng. ð ph c v vi c nâng cao ch t lư ng ñào t o, nhà trư ng luôn khuy n khích các gi ng viên, cán b khoa h c tham gia biên so n giáo trình, bài gi ng và tài li u tham kh o. „Giáo trình dinh dư ng và th c ăn th y s n" ñư c GS.TS. Vũ Duy Gi ng (trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i), PGS.TS. Lê ð c Ngoan và TS. Ngô H u Toàn (trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu ) biên so n nh m góp ph n vào công tác ñào t o và nghiên c u c a nhà trư ng. Chúng tôi mong r ng quy n sách này là tài li u tham kh o t t cho các trư ng ñ i h c, cao ñ ng khác trong c nư c. Giáo trình ñư c nhóm tác gi biên so n công phu, tham kh o nhi u tài li u trong, ngoài nư c và thông tin c p nh t. Giáo trình bao g m 14 chương và 5 nhóm ph l c, ñã ñư c TS. L i Văn Hùng – trư ng khoa Nuôi ttr ng th y s n, gi ng viên lâu năm v môn h c này t i ð i h c Nha Trang- góp ý và ph n bi n. Trong khuôn kh th i lư ng c a m t môn h c thu c chương trình ñào t o ngành nuôi tr ng th y s n v i 3 tín ch , ch c ch n n i dung và thông tin trong giáo trình này chưa th bao trùm nh ng v n ñ chuyên sâu v lĩnh v c dinh dư ng và th c ăn cho t t c các ñ i tư ng nuôi tr ng th y s n. Chúng tôi mong mu n nh n ñư c s ñóng góp ý ki n xây d ng t quý th y cô giáo, các nhà nghiên c u, các sinh viên và ñ c gi ñ tài li u có th hoàn ch nh hơn trong l n tái b n sau. Chúng tôi xin trân tr ng cám ơn TS. L i Văn Hùng v nh ng góp ý có giá tr khoa h c và d án Nghiên c u phát tri n nông thôn b n v ng (RDVIET) do Sida/SAREC tài tr ñã tr giúp in n trong l n xu t b n năm 2008. Giáo trình ñư c biên so n l i d ng ñi n t , có b sung và s a ch a. PGS. TS. Tr n Văn Minh Hi u trư ng, Ch t ch H i ñ ng Khoa h c - Giáo d c

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

2

M CL C
M ð U ...................................................................................................................9

ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N .......................................9 I. M T S KHÁI NI M .......................................................................................9 1.1. Th c ăn .......................................................................................................9 1.2. Dinh dư ng .................................................................................................9 1.3. L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n ..............................10 II. NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N ................10 III. QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N .....................................................................................................................11 CHƯƠNG I.............................................................................................................13 SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ............................................................................13 1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ.............................13 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ..........13 1.2.1. D ch v (d dày - gastric secretion) .......................................................13 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) .............................................................14 1.2.3. D ch m t (bile secretion) .......................................................................14 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion)................................................................14 1.3. S TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG ...............................................15 1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme .....................................................................15 1.3.2. S tiêu hoá do vi sinh v t .......................................................................17 1.4. S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG.................................................17 1.5. T L TIÊU HOÁ TH C ĂN......................................................................18 CHƯƠNG II ...........................................................................................................21 CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG CÁ........................21 2.1. M ð U.......................................................................................................21 2.2. CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE...........................................................21 2.2.1. S thu phân glucose .............................................................................22 2.2.2. T ng h p carbohydrate..........................................................................23 2.2.3. Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate............................................23 2.2.4. Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate ...............................................23 2.3. CHUY N HÓA LIPID..................................................................................23 2.4. CHUY N HOÁ AMINO ACID ...................................................................25 2.5. CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T........27 2.5.1. nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian ..........................27 2.5.2. Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t ..........................................................27 2.5.3. Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t ....................................................28 CHƯƠNG III..........................................................................................................30 NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG...............................................30 3.1. TRAO ð I NĂNG LƯ NG ........................................................................30
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

3

3.1.1. Khái ni m chung ....................................................................................30 3.1.2. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn .....................................................30 3.2. NHU C U NĂNG LƯ NG .........................................................................33 3.2.1. Nhu c u năng lư ng duy trì ...................................................................33 3.2.2. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng ...............................................34 CHƯƠNG IV..........................................................................................................36 DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID ..................................................36 4.1. PROTEIN......................................................................................................36 4.1.1. Phân lo i................................................................................................36 4.1.2. Vai trò c a protein .................................................................................36 4.1.3. Nhu c u protein c a cá ..........................................................................37 4.1.4. T l năng lư ng/protein........................................................................37 4.1.5. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn.....................................................38 4.2. AMINO ACID...............................................................................................40 4.2.1. Các amino acid thi t y u........................................................................40 4.2.2. Nhu c u amino acid ...............................................................................41 4.2.3. V n ñ b sung amino acid công nghi p vào kh u ph n.......................42 CHƯƠNG V ...........................................................................................................44 DINH DƯ NG LIPID...........................................................................................44 5.1. KHÁI NI M, PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG ..........................................44 5.1.1. Khái ni m ...............................................................................................44 5.1.2. Phân lo i................................................................................................44 4.1.3. Ch c năng..............................................................................................49 5.2. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO ................................................50 5.2.1. Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n.................................50 5.2.2. Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ......................................................................................................................................51 5.2.3. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u .....................................................51 CHƯƠNG VI..........................................................................................................55 CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ.............................................55 6.1. KHÁI NI M..................................................................................................55 6.2. PHÂN LO I CARBOHYDRATE ...............................................................55 6.2.1. Monosaccharide.....................................................................................57 6.2.2. Oligosaccharide.....................................................................................58 6.3. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ .............................................................62 6.4. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ ...............................................62 6.4.1. Tinh b t ..................................................................................................62 6.4.2. Ch t xơ...................................................................................................63 CHƯƠNG VII ........................................................................................................65 DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN .........................................................65

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

4

.................83 CHƯƠNG X ...................74 8......1........................................ VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N......................2.................................................5................................1.................. VITAMIN E .................. ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN ....76 8............79 9...2................................................................................................................................ Th c ăn b sung (feed additives) ....................................... PHÂN LO I TH C ĂN ........3..3.. KHÁI NI M CHUNG ....2.................7..............3.8......................2..........1................2..68 7..........................74 8................................................71 7...................2................................2...........65 7........................79 ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N ................................................................1...2...........................................2.........................6........................ S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ................................................................68 7..........1............................1...........70 7.......76 8.......................................................................... Probiotic trong nuôi tr ng thu s n .................................4...............66 7..79 9..............2..........77 CHƯƠNG IX.................................2......5......................2.......66 7.83 9.....79 9...............................70 7.............3................................................. Th c ăn t nhiên ...................................3................ Vai trò sinh h c.....71 CHƯƠNG VIII......................... CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC ......70 7.......3....................... VI T O (MICRO-ALGAE)........... Công th c................................................................................................1.........1.......... CANXI......88 10....................................................................................... Canxi (Ca)........................... Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u................2........ Vai trò sinh h c... Phospho (P) .............................79 9....2..................................... Ch c năng...........................1.......... Vai trò sinh h c...................................................................................................... Th c ăn giàu năng lư ng....89 10.................... VITAMIN K........................... VITAMIN NHÓM B ....................2....... Công th c c u t o......1.....69 7.......................1..................................................................... VITAMIN D............................... Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n ..................................79 9..88 TH C ĂN T NHIÊN...........................................................................................................2....82 9...........88 10.................................................... VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) .............................................1......................2.....................75 8..1..2................74 DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG...... Công th c......................83 9............. Th c ăn giàu protein................................................1...................... VITAMIN A.......................................................................68 7...............................................88 10..... MAGIE ...............................2....................................................................2.........4.................6............65 7........67 7..........2.................75 8.............1......................................................66 7........................................69 7.................. PHOSPHO............................89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 5 ......................4..................................................................................4................................................ Công th c..7................................................................ ng tiêu hoá............... NHU C U VITAMIN C A CÁ ...............................2..... Magiê (Mg) ......................

..................... TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P .108 11....................107 11................................................................104 10...104 10......................................................3......2...........................................2............... Phân lo i th c ăn công nghi p .......................................................... Kh u ph n ăn.........................99 10................ Nguyên t c khoa h c......................5.......1....101 10................ Giá tr dinh dư ng c a vi t o. Phương pháp ph i h p thông thư ng ....2....................................94 10.2................91 10.................. Giá tr dinh dư ng c a rotifer ......5..............................1...... Nguyên t c kinh t ..........................................96 10.........2.................97 10.......................... Tính ch t v t lý...........3..............5..........6...... LUÂN TRÙNG (ROTIFERS)..........2...6................. PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM..........4.........4...... Công ngh th c ăn h n h p...................1................. QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN..1....5.....105 CHƯƠNG XI...117 12.....2....3...109 11..............1............................5............................................2..........................................115 12............ Y u t hoá h c.......................................................................................... Giá tr dinh dư ng .2........................116 12...............................................2..... Daphnia và Moina ............................. Y u t v t lý............ Copepod ........................................117 12.............. hóa h c c a tinh b t...................................107 11......... ARTEMIA...............6.....................................1...103 10..2........ Vi t o trong nuôi tr ng th y s n ...........................1..........2............116 12.................. M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng...........1................ Y u t sinh h c...........................98 10.....1........... Rotifer trong nuôi tr ng th y s n.........96 10.....110 11..... CÁC ZOOPLANKTON KHÁC................2............1....................3..........3..................................2...1.....4...........................1...1............................................................................ N i dung tiêu chu n ăn ..............1........................................................2. Hình thái .....2...............................................Các loài t o nuôi tr ng ch y u 82 10.........115 12...3.........1..................10.......115 TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N ........................................5..........................113 CHƯƠNG XII ............ M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng..117 6 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .............................................107 CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P ..102 10......3.2...97 10........................ Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p.........3............................2.....................................101 10............................1.....2.................3............................................................................ hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n..4....................................................... KHÁI NI M............1....... CH BI N TH C ĂN H T ....111 11......109 11..........................3.................................................116 12........... Nematode ....96 10........104 10........................ Tiêu chu n ăn.................116 12.104 10............... K thu t ch bi n ............................3.................6..4...........3............................115 12...................4. Bi n ñ i v t lý.............................................................107 11.........................3.2...................1....................................2.. NGUYÊN T C PH I H P KH U PH N ĂN........................98 10............................. Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p ................3..... u trùng bánh xe (trochophora larvae) ..107 11. CÁ.109 11.................. Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p .....

............ Kh u ph n ăn và nuôi dư ng........4............ Phương pháp gi i phương trình .................147 13............................168 14..163 14... Nuôi dư ng ......2................................121 13.....154 13.............153 13............................................................................................................ DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) .................................... Nhu c u dinh dư ng...........................4...........................147 13...................................... ð c t có ngu n g c th c v t .......................1.1............. Nhu c u dinh dư ng................6....145 13........ Nhu c u dinh dư ng..2........... CÁ..........155 13..........................................) ........................... Nuôi dư ng .... Kh u ph n ăn........................................136 13...................................4........ DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE............. Gi i thi u .......... Kh u ph n th c ăn.....3..........4.........2........ Hóa ch t h u cơ..............4.........................1.............................................................1................ Gi i thi u ................ Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p ........4........................................5.6....................................................2..................1......... CÁC H P CH T KHÔNG T NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N.................... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS)... Gi i thi u .....................3........................................121 13.....................150 13................................................136 13.......................................3....6.................................................................121 DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S ð I TƯ NG TÔM.......................130 13..1.3..................................12......1...3.................. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP............. Nuôi dư ng .154 13.....................2..................171 14................... Kh u ph n ăn..... ðÔC T T NHIÊN ...................................................................................................1...153 13..................1.........2...................3.........1.............. ð c t có ngu n g c ñ ng v t ...........150 13............................................ Các hình th c nuôi............1..............2...................1..5..............................................3......................................................................... Nhu c u dinh dư ng............ Kh u ph n ăn.......................4..........................130 13.........136 13...........................................3..130 13......................................................................... Gi i thi u .1.155 13.....................................................................................2....................................128 13....................2.......................2...................2.122 13..............163 14.................6..5...................3..........1..171 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 7 ........................................2.6........................149 13.... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP..................................... Nuôi dư ng ....................4.... Kh u ph n và nuôi dư ng..................148 13..............4...........163 14........................147 13..........................1...........................................4.............. ð c t có ngu n g c vi sinh v t .................. Gi i thi u ...145 13.......................................................................................................126 13........................133 13............................. Gi i thi u .................... Nhu c u dinh dư ng...3.......118 12................) ...............................3.........150 13..... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð (INDIAN MAJOR CARP) ........................................................5........................3....................................1.3.........3.........................118 CHƯƠNG XIII........................158 CHƯƠNG XIV......................167 14..1............................................................2..... Phương pháp hình vuông Pearson...................3.................................................121 13..........5...163 ð CT TRONG TH C ĂN TH Y S N ..2.....................

.14................................................................................................................................... PREMIX KHOÁNG......................................................180 B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ......................................................................................................................201 Ti ng Vi t ...................................................................185 PH L C V ............................................................................................................................................................... VITAMIN CHO TÔM..........................174 PH L C II .............................................................201 Ti ng Anh .................................................................................... CÁ .......................172 PH L C I..........................................................................................................................................................................................................200 TÀI LI U THAM KH O CHÍNH......................................... Kim lo i n ng...............185 TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N ......................................................................................200 TÊN KHOA H C C A M T S LO I CÁ.......................183 PH L C IV...........183 CHO CÁ VI T NAM (%) ...........2.........201 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 8 ................................................................183 THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U .2...............174 H N H P TH C..180 PH L C III ....

Th c ăn nhân t o (man-made food) còn ñư c g i là th c ăn công nghi p (commercial food) hay th c ăn viên (pellet food). 1. th c ăn ñóng vai trò quan tr ng vì chi m t l cao trong chi phí (60-80% t ng chi phí). M T S KHÁI NI M ð U ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N 1. giai ño n phát tri n cơ th khác. phương pháp ti t ki m chi phí th c ăn bao g m gi m ñơn giá th c ăn và gi m lư ng th c ăn tiêu th .M I.. giai ño n phát tri n cơ th này nhưng chưa h n ñã là th c ăn c a loài cá khác. sinh trư ng hay duy trì quá trình s ng bình thư ng. dùng làm th c ăn cho tôm. Th c ăn tươi s ng (fresh food): là các lo i ñ ng v t chưa qua ch bi n. Trong th c ăn công nghi p. cua… Th c ăn t ch (home-made food): th c ăn do ngư i nuôi t ph i ch ch y u t các ngu n nguyên li u s n có v i qui trình ñơn gi n nh m gi m giá thành và ch ñ ng khi s d ng. tiêu hoá h p thu th c ăn. tiêu hóa và h p thu ñ duy trì s s ng và tích lũy trong các mô cơ th . Có 4 quá trình trong quá trình dinh dư ng: thu nh n th c ăn.2. Môn h c nghiên c u các quá trình trên g i là dinh dư ng h c. S khác bi t ñó ho c là do ñ c ñi m dinh dư ng khác nhau theo loài. Dinh dư ng Dinh dư ng là các quá trình ho t ñ ng sinh lý và hoá h c ñ chuy n hóa nh ng ch t dinh dư ng có trong th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng cho cơ th s d ng. m t lo i v t ch t có th là th c ăn c a loài cá này. chuy n hoá và bài ti t các ch t dinh dư ng kh i cơ th . ðó cũng th hi n ñ c tính loài.1. nó còn ñư c chia ra g m th c ăn viên chìm (sinking food) s d ng ch y u nuôi giáp xác và th c ăn n i (floating food) s d ng nuôi cá. sinh trư ng phát tri n t t và có hi u su t l i d ng th c ăn cao nh t). Trong t nhiên. còn tươi. Lo i th c ăn t ch này thư ng d ng m và s d ng ngay sau khi ch bi n. M c ñích c a dinh dư ng h c ñ ng v t thu s n là nghiên c u cơ s khoa h c và th c ti n ñ cho quá trình chuy n nh ng ch t dinh dư ng c a th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng c a cơ th hi u qu nh t (con v t kho m nh. Th c ăn Trong nuôi tr ng th y s n (NTTS). Sáu nhóm ch t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 9 . natural food): như các loài rong t o và các sinh v t phù du ñ ng v t là nh ng cơ th sinh v t s ng và phát tri n trong h th ng nuôi ho c sinh v t s ng ñư c nuôi có th dùng làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n. Th c ăn là v t ch t ch a ch t dinh dư ng mà ñ ng v t có th ăn. c. Ch t dinh dư ng là các nguyên t hay h p ch t hóa h c có trong kh u ph n làm th a mãn s sinh s n. Gi m giá th c ăn bao g m ch n nguyên li u ñ u vào h p lý v ch t dinh dư ng và giá. mà nguyên nhân chính là kh năng thu nh n và tiêu hóa các lo i th c ăn khác nhau theo loài ho c do s khác bi t v m c ñ hoàn thi n b máy tiêu hóa theo giai ño n phát tri n cơ th . Ti t ki m chi phí th c ăn làm tăng ñáng k l i nhu n trong nuôi tr ng. V nguyên t c. Gi m lư ng th c ăn tiêu th c n ph i hi u bi t rõ v nhu c u dinh dư ng ñ cân ñ i dinh dư ng kh u ph n. Th c ăn t nhiên (live food. cá như: tôm cá t p.

th n kinh. Si. Ni. V và VIII). Mn. lipit.dinh dư ng ñã ñư c phân lo i như sau: nư c. mùi và v . Mo. Cd. II. S. Vô cơ: Thi t y u: Ca. Se. F.3. và m t s ch t b n thân có th t ng h p ñư c g i là “ch t dinh dư ng không thi t y u”. Năng lư ng mà t t c ñ ng v t ñ u c n ñư c l y t m . Au. Cl. Pb. do v y nghiên c u v dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n khó hơn so v i ñ ng v t trên c n. Nh ng nghiên c u ñ u tiên v dinh dư ng th y s n ñư c th c hi n t i Corland (Ohio. Tuy nhiên. Bi. NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N Cá có c u trúc ng tiêu hoá và ch c năng tiêu hoá r t khác nhau và ña s ñ ng v t thu s n ñ u trãi qua giai ño n u trùng. Chúng có nh ng ñ c ñi m dinh dư ng khác v i các ñ ng v t trên c n. 1. g i là nhi t ñ môi trư ng tiêu chu n (SET: Standard Environmental Temperatures). nhu c u dinh dư ng thư ng ñư c xác ñ nh kho ng nhi t ñ nư c thích h p nh t ñ nh.. giai ño n này nhu c u dinh dư ng c a chúng bi n ñ i r t l n. Sn. Không thi t y u: Ag. M ) vào nh ng năm 40 và phát tri n nhanh sau nh ng năm 60 c a th k XX. nhưng hi n ch có kho ng 20 loài ñư c nghiên c u v dinh dư ng và ñ i b ph n t p trung vào nh ng loài cá ôn ñ i. Cu. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 10 . Pb. ð c: As. Al. các h p ch t c u trúc (da. các v t li u. Mg. vitamin và các nguyên t khoáng. Cr. Các ch t dinh dư ng cung c p cho t bào: nư c. Cá là ñ ng v t bi n nhi t (poikilotherms) nên có nhu c u năng lư ng th p hơn ñ ng v t máu nóng vì không tiêu t n năng lư ng vào vi c ñi u ti t thân nhi t. carbohydrate. Si. ð ng v t thu s n ch y u bao g m các loài cá có xương (finfish). K. ð ng v t c n hơn 40 ch t dinh dư ng khác nhau và ñư c l y t kh u ph n th c ăn và có nh ng ch t b n thân cơ th không t ng h p ñư c g i là ”ch t dinh dư ng thi t y u”. Na. F. L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n Dinh dư ng h c thu s n ch m i phát tri n g n ñây. cơ. cá l i nh y c m v i stress c a môi trư ng. Hg. Fe.Se. I. Rb. V. Mo. Nhóm ch t dinh dư ng thi t y u bao g m: các amino acid thi t y u. giáp xác (crustacean) và nhuy n th (mollusca). m ) và ch t ñi u ch nh quá trình trao ñ i ch t trong cơ th . các axit béo thi t y u và các khoáng thi t y u (s trình bày c th trong các chương IV. Ge. hormone. protein và amino acid. Zn. Ti. xương. th c ăn viên ñư c dùng ph bi n t i M và Châu Âu. S lư ng các loài cá r t phong phú. axit h u cơ. carbohydrate và t các s n ph m kh amin c a các amino acid. các h p ch t t o màu.. Hg. Do v y.Sb. Th c ăn nhân t o cho ñ ng v t thu s n b t ñ u áp d ng t th p niên 50 và cu i th p niên c a th k trư c. ñ c bi t là nhi t ñ nư c. Co. P. Nư c Carbohydrate Lipit TH C ĂN H u cơ Protein và axit nucleic Axit h u cơ V t ch t khô Vitamin Lignin h n h p.

QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N Trong nuôi tr ng thu s n. cá ñư c x p vào nhóm ammoniotelic. Nhu c u ch t khoáng th p hơn vì cá có th l y ch t khoáng t môi trư ng nư c. th c ăn t nhiên là quan tr ng. g m (như cá ñ i). M i quan h gi a th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o trong nuôi tr ng thu s n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 11 . V phương th c l y th c ăn c a cá.. Trong nuôi qu ng canh. do cá không t t ng h p ñư c trong cơ th . trong khi ñó HSSD c a l n là 3/1 và c a gà là 2/1). không t n nhi u năng lư ng ñ v n ñ ng. Hi u su t s d ng (HSSD) th c ăn c a cá cao hơn ñ ng v t trên c n.. có th l c 6 gallons nư c/phút qua mang).1. khi phương th c qu ng canh ñư c thay d n b ng bán thâm canh ho c thâm canh thì th c ăn nhân t o thay th d n cho th c ăn t nhiên. Th c ăn t nhiên Nuôi qu ng canh Th c ăn nhân t o Nuôi bán thâm canh Nuôi thâm canh Sơ ñ 1. ñ c bi t vitamin C. Hai tam giác ngư c chi u nhau (th c ăn nhân t o và th c ăn t nhiên) ch rõ m c ñ ñóng góp c a các ngu n th c ăn khi thay ñ i các phương th c nuôi tr ng th y s n.2 .Ví d : theo NRC thì SET c a m t s lo i cá như sau: Cá h i (chinook salmon): 59o F (15o C) Cá h i vân (rainbow trout): 50oF (10oC) Cá da trơn M (channel catfish): 86oF (30oC) Nhu c u năng lư ng c a ñ ng v t thu s n th p hơn ñ ng v t trên c n (vì không m t năng lư ng ñ ñi u hoà thân nhi t. Có nhi u phương th c như b t m i (cá h i). vì v y nhu c u vitamin ph thu c nhi u vào th c ăn.bài ti t amoniac). tuỳ phương th c s n xu t.). V hi u su t s d ng th c ăn. H u h t các loài cá có nhu c u v axit béo nhóm -3 (hay n-3) và các nhóm ñ ng v t thu s n khác nhau thì có nhu c u axit béo này khác nhau.7/1. không m t nhi u năng lư ng trong chuy n hoá protein (vì v y. th c ăn ph i ñư c ch bi n và cho ăn theo phương th c l y th c ăn c a cá. Nhu c u vitamin cũng cao hơn. l c (như cá mòi. ký sinh (như cá mút ñá . th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o chi m v trí khác nhau. Trình ñ thâm canh càng cao thì th c ăn nhân t o càng gi vai trò quan tr ng (sơ ñ 1). Do ñó. hút. III. HSSD c a cá trong kho ng 1.

Nguy n Th Lương H ng. L i Văn Hùng (2004). Dinh dư ng và th c ăn gia súc. New (1987). Quan h gi a th c ăn v i các hình th c nuôi tr ng th y s n? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Nêu nh ng ñ c ñi m dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n? 3. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nhà XBNN. Ti ng Anh Michael B. Nhà XBNN. UNDP. Th nào là th c ăn và dinh dư ng? 2. CAB international. Rome.CÂU H I 1.D. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 12 . Nhà XBNN. Lê ð c Ngoan (2002). Webster. and Lim C. Nutritient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Tôn Th t Sơn (1997). FAO. C. Hà N i. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentation of compound feed for shrimp and fish in aquacultue). (eds) (2002). Tp H Chí Minh. Hà N i. Dinh dư ng gia súc.

CHƯƠNG I SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ
1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ ng tiêu hoá cá có 4 ph n: ph n ñ u, ru t trư c, ru t gi a và ru t sau (sơ ñ 1.1 và 1.2). Ph n ñ u g m xoang mi ng và mang. Ru t trư c g m th c qu n, d dày, h v . M t s loài cá không có d dày (kho ng 15% loài cá không có d dày) thì ru t trư c ch có th c qu n và m t ño n ru t b t ñ u t cu i ng th c qu n kéo ñ n c a ng d n m t. Ru t gi a là ño n ru t t sau van h v ñ n ñ u ño n ru t sau. G n van h v có túi mù h v (pylorus caecae), cá chó có 5-8 túi , cá h i nư c ng t có 35-100 túi. Ru t sau g m k t tràng và l th i phân. Niêm m c ru t là các lông nhung, kích c lông nhung bi n ñ i theo th i ti t và th c ăn (cá s ng môi trư ng l nh có lông nhung dài và dày hơn so v i cá s ng môi tr ng nóng, tuy nhiên t ng s lông nhung thì không bi n ñ i). ð c ñi m chung v ng tiêu hoá t t c các loài cá là: c u t o gi i ph u bi n ñ i theo t p tính ăn. Ru t c a loài ăn th c v t (herbivores) dài hơn loài ăn ñ ng v t (carnivores). Chi u dài ru t/dài thân c a carnivores, omnivores và herbovores l n lư t là 0,2-0,5/1; 0,68,0/1 và 0,8-15/1. 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ng tiêu hoá c a cá ch a nhi u lo i d ch như d ch v , d ch tu và d ch ru t, trong ñó có ch a các enzyme gi vai trò quan tr ng trong quá trình tiêu hoá các ch t dinh dư ng. 1.2.1. D ch v (d dày gastric secretion) D ch v có tính axit có h u h t các loài cá, tr cá không có d dày. Thành ph n d ch v g m: axit hydrochloric,
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

13

ti t ra t d dày khi có th c ăn, nh ñó pH d ch d dày có th ñ t t i 2 sau khi ăn vài gi ; enzyme: pepsin ñư c hình thành t pepsinogen trong môi trư ng axit. Pepsin phân c t các peptide thành nh ng m ch ng n hơn, nó phân gi i ñư c h u h t protein nhưng không phân gi i ñư c mucins, spongin, conchiolin, keratin hay nh ng peptide phân t lư ng th p. Dich v cũng ch a m t s enzyme không phân gi i protein, ñó là các enzyme: amylase ( cá trích), lipase (cá rô phi), esterase (pH = 5,3 - 8,0), chitinase (Coryphaenoides sp), hyaluronidase (Scomberjaponicus), cellulase (trong m t vài loài cá c a sông và cá nư c ng t) - enzyme này có ngu n g c vi sinh v t ch không ph i c a cá. 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) D ch t y do tuy n t y ngo i ti t ti t ra, bao g m: bicarbonate ti t ra ñ trung hoà HCl ti t ra t d dày và các nhóm enzyme khác nhau. Nhóm protease Trypsin: hình thành do thu phân trypsinogen, phân gi i liên k t peptide có nhóm carboxyl ñ n t arginine hay lysine. Ho t ñ ng t i ưu pH=7. Chymotrypsin: hình thành do trypsin tác ñ ng vào chimotrypsinogen, phân gi i liên k t peptide có ch a nhóm carboxyl c a axit amin m ch nhánh (tyrosine, tryptophan, phenylalanine). Elastase ñư c hình thành khi pro-elastase ñư c ho t hoá b i trypsin, nó phân gi i dây n i peptide c a elastin. Carboxypeptidase hình thành t procarboxypeptidase sau khi ñư c trypsin ho t hoá, nó thu phân các m ch peptide cu i cùng c a cơ ch t. Amylase: tuy n tu là ngu n ch y u c a amylase c a cá, pH t i ưu cho ho t ñ ng c a nó là 6,7. Chitinase: có nhi u loài cá, ñ c bi t các loài cá ăn côn trùng và giáp xác. Enzyme này ho c sinh ra t tu (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 8-10) ho c t d dày (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 1,25-3,5). Lipase: thu phân m triglyceride, phospholipide và sáp. Carbonic anhydrase: th y ru t cá r n san hô, ngư i ta cho r ng enzyme này dùng ñ phân gi i calcium carbonate. 1.2.3. D ch m t (bile secretion) V cơ b n, m t cá gi ng m t ñ ng v t có vú, nhưng vì mô gan và mô tu c a m t vài loài cá tr n l n nhau cho nên d ch m t có ch a enzyme c a tu . D ch m t có tính ki m y u, ch a mu i m t, cholesterol, phospholipides, s c ch t m t, anion h u cơ, glycoproteins và ion vô cơ. D ch m t là tác nhân nhũ hoá m trong quá trình tiêu hoá m . 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion) D ch ru t ch a nhi u lo i enzyme như amino-di-tripeptidase; alkali và axit nucleosidase (phân chia nucleoside); polynucleotidase (phân chia axit nucleic); lecithinase (phân chia phospholipid); lipase và nh ng esterase khác (phân chia lipid); amylase, maltase, isomaltase, sucrase, lactase, trehalase và laminarinase (tiêu hoá carbohydrate). Ho t tính amylase ru t cá chép cao hơn cá h i vân. Laminarinase trong ru t cá rô phi (Tilapia macrochira) nuôi b ng vi sinh v t phù du. Laminarinase phân gi i laminarin (β-1,3-glucan), có nhi u trong nhóm t o Laminariaceae.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

14

1.3. S

TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG

1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme Nhóm enzyme protease và peptidase ñ ng v t d dày ñơn, tiêu hóa protein x y ra trong ng tiêu hoá, b t ñ u d dày trong nh ng loài cá có d dày. Protein b phân c t thành nh ng m nh polypeptide sau ñó thành dipeptide và amin acid (sơ ñ 1.3). Các poly, di-peptide ti p t c ñư c tiêu hoá ru t. Dư i tác ñ ng c a nhóm enzyme protease t d ch v , d ch t y và d ch ru t. Protein b phân gi i theo sơ ñ : Protein pepton, polypeptide peptide ñơn gi n amino acid Như ñã bi t, protein có nhi u m c c u trúc nên c n có lư ng l n enzyme protease và peptide và m i lo i enzyme có ch c năng chuyên bi t ng v i c u trúc protein. Protease có vai trò như protease n i thì c t gi a chu i peptide, n u là protease ngo i thì c t ñ u các chu i peptide t do. Ví d , aminopeptidase là m t peptidase ngo i c t các amino acid t ñ u cu i có nhóm amin c a chu i peptide t ng l n m t. Protease là nhóm enzyme quan tr ng ñ ho t hóa các ti n enzyme c a nhi u enzyme tiêu hóa thành enzyme ho t ñ ng. M t ví d kinh ñi n là trypsinogen ñư c ho t hóa b i enterokinase. Trypsin l i ho t hóa các ti n enzyme tiêu hóa khác như chymotrypsin, elastase, collagenase và lipase. Ho t tính enzyme tiêu hoá protein c a cá ph thu c y u t sau: - Loài: ho t tính proteolytic c a loài ăn ñ ng v t l n hơn loài ăn th c v t. - Tu i: ho t tính enzyme peptic và tryptic tăng m nh trong 20 ngày tu i ñ u, sau ñó ho t tính tryptic tăng m nh hơn peptic (40 ngày tu i ho t tính tryptic tăng 10 l n còn ho t tính peptic tăng 4 l n). - Thành ph n th c ăn trong kh u ph n: kh u ph n ch a nhi u tinh b t và xơ làm gi m ho t tính proteolytic. - Nhi t ñ nư c: enzyme proteolytic ti t nhi u và có ho t l c cao nhi t ñ cao o (40-50 C), nhi t ñ t 5oC ñ n 20oC, ho t l c proteolytic gi m 30-40% giá tr ban ñ u. - pH: ñ i v i nhóm ăn l c, pH t i ưu cho pepsin d dày là 3, cho trypsin và chimotrysin là 8,2 và 7,8; ñ i v i nhóm ăn t p nh ng con s tương ng là 2,5-3,3 ñ i v i pepsin (nhi t ñ 40-50oC) và là 7,6 ñ i v i trypsin (nhi t ñ 46oC). - Th i gian sau khi ăn: ho t tính protease d ch ru t cá chép ñ t t i ña sau khi ăn 5 gi , ho t tính amylase gi m sau khi ăn 1 gi , nhưng sau 5-6 gi l i tăng lên. 15

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

Nhóm enzyme lipase Nhìn chung, lipid ñư c th y phân ngoài t bào (Higg và Dong, 2000) ru t non và manh tràng (sơ ñ 1.4) b i nhi u nhóm enzyme lipase và colipase (Sargen et al., 1989). Hi u chung nh t, các acid béo m ch ng n (2-10 carbon) và glycerol ñư c h p thu trưc ti p qua lông nhung c a niêm m c ru t. Các acid béo m ch dài (trên 12 carbon) ñư c c t ng n b i lipase và nh hóa do mu i m t thành các micelle. Micelle ñư c chuy n v n t ng tiêu hóa vào lông nhung, ñó tách kh i mu i m t và acid béo khu ch tán qua màng bi u mô. Các acid béo tái este và nhóm v i protein thành chylomicron. cá, lipid quan tr ng nh t là triaglycerole, cholesterol và phospholipid (Sargen et al., 1989). Các ch t này b th y phân thành các acid béo, glycerol, 2monoacylglycerol và lysophospholipid. Các h p ch t này ñư c h p thu qua màng ru t (Higg và Dong, 2000). Lipid cũng ñư c h p thu d ng h t nh (Smith, 1989). Nhóm enzyme carbohydrase Enzyme tiêu hóa carbohydrate có r t nhi u nhóm và ñư c ti t ra các ño n khác nhau c a ñư ng tiêu hóa. Amylase và maltase ti t ra ch y u ño n ru t gi a, saccharase ti t ch y u ño n ru t sau. Tuy nhiên, cá chép amylase ti t ra ch y u tu và h u như không ti t ra ru t. Cá con (6,5 g) có ho t tính amylase và maltase cao hơn cá l n (400 g); kh u ph n giàu tinh b t làm tăng ho t tính c a amylase và maltase; nhi t ñ thích h p cho carbohydrase ho t ñ ng thì tương ñ i r ng (20-40oC). Nói chung, carbohydrate b th y phân ngoài t bào d dày, ru t và manh tràng (Divakaran et al., 1999). S n ph m c a th y phân là polysaccharide và monosaccharide. ñ ng v t có vú, monosaccharide ñư c h p thu ch ñ ng qua t bào lông nhung ru t non (Lentner, 1981). ð i v i cá, cơ ch này chưa rõ ràng. Kh năng tiêu hóa và s d ng carbohydrate khác nhau r t l n các loài (Chan và Horn, 1999; Divakaran et al., 1999). S sai khác v t l tiêu hóa do khác nhau v s lư ng và ch ng lo i carbohydrate tìm th y các loài ñó (Chan và Horn, 1999). H u h t các loài s d ng tinh b t s ng (chưa n u) r t kém (Hemre et al., 2000). Ngư c l i, tinh b t n u chín và polysaccharide ñơn gi n ñư c tiêu hóa r t t t cá. Nhi u nghiên c u cho th y có m i tương quan dương gi a ñ chính v i t l tiêu hóa tinh b t (Jeong et al., 1992; Podoskina et al., 1997). M t khác, carbohydrate có ho c không th ñư c ñ ng hóa t t các loài cá. Cá h i (Oncorhynchus mykiss) s d ng carbohydrate r t kém.
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

16

Ho t tính c a enzyme này ch phát hi n d dày (pH th p) và ru t và manh tràng (pH trung tính). h p thu ch ñ ng. m t ti t ra t d dày và m t ti t ra t t y (Smith. như th c bào. ch t mang Na Phe. vi khu n ch ñóng m t vai trò nh trong quá trình tiêu hoá chitin và cellulose. S tiêu hoá do vi sinh v t Vi sinh v t trong ñư ng tiêu hóa c a cá g m: vi khu n và protozoa.. lecithinase và cellulase. Met. Tuy nhiên. 1. Tuy nhiên.1. khu ch tán. S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG S v n chuy n các ch t dinh dư ng t ng ru t non vào t bào b i nhi u con ñư ng khác nhau. Orn) Amino acid anion (Asp. chitinase. Smith. ch t mang Na Chu i nhánh l n hay chu i ch t thơm H u h t amino acid trung tính. amylolytic. có ph n cu i ño n ru t nơi ti p giáp tr c tràng. chúng ti t ra các enzyme proteolytic. Gama-Glutamyltransferase xúc tác th y phân các liên k t peptide gama-glutamyl và tham gia v n chuy n protein qua màng (Baumrucker et al. Lindsay không tìm th y tương quan nào 29 loài cá. B ng 1. amino acid) qua màng t bào lông nhung (Storelli và Verri. ñi u này ch ra r ng có it nh t hai nhóm chitinase.. ñ c bi t ñ i v i các amino acid thi t y u (Verri. Th c bào (pinocytosis) có th v n chuy n lư ng l n các h p ch t s ñư c tiêu hóa n i bào ho c s d ng cho h mi n d ch hay các d ch ti t tiêu hóa (enzyme.. 1989 nt Mercer et al. th m th u. 1993). 1999).4. H p thu ch ñ ng (active transport) là s l a ch n và c n gradient Na ñ bơm ch t dinh dư ng (ví d .. Ít nhât có hai nhóm enzyme quan tr ng cá và ñ ng v t có xương s ng tham gia h p thu ch ñ ng là alkaline phosphatase và gama-glutamyltransferase. ch t mang Na V trí Thành ru t nt nt nt nt nt nt Ngu n Baumrucker et al. ch t mang Na Amino acid cation (Arg. 1..). Chitinase có th không b tiêu hóa do vi sinh v t và ký sinh trùng các nơi khác (Lundblad et al. 1999).Chitin b phân gi i thành ñư ng và N-acetylamin nh enzyme chitinase. Phosphatase kh phospho các ch t dinh dư ng và có vai trò trong h p thu lipd và protein như là ch t xúc tác cho ph n ng chuy n phospho (Villanueva et al. Các h th ng v n chuy n các ch t dinh dư ng H th ng v n chuy n Amino acid Alanine (A) Leucine (l) LNBB Phenylalanine Cation Anion Imino Cơ ch t. (Smith. 1979. mu i m t. 1997).2. H p thu ch ñ ng c n năng lư ng và quan tr ng hơn th m th u cũng như th c bào. 1989 Baumrucker et al. Glu) Proline. Moe và Place (1999) cho th y tương quan gi a ho t tính chitinase và lo i kh u ph n 8 loài cá bi n ñánh b t.3. 1993).. Lys. Th m th u là do chênh l ch n ng ñ trong và ngoài t bào. ch t mang H u h t amino acid. 1989 nt nt nt 17 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . 1989). trao ñ i ion. 1989).

Carbohydrate. tương ng 40 g ch t khô ăn vào) và th i ra 50 g phân (ch a 20% v t ch t khô.75 (hay là 75%). Ví d . Ru t Ruôt.Ch t dinh dư ng trong phân Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t dinh dư ng ñư c ñ nh nghĩa như là năng lư ng. còn 250 g th i qua phân.Khoáng Ca P Na/K/Clo Fe Vit D có vai trò quan tr ng trong h p thu ru t. trong m t ngày. Ý nghĩa: T l tiêu hóa nói lên kh năng tiêu hóa c a v t nuôi v i m t lo i th c ăn. T l tiêu hoá (TLTH) th c ăn ñư c xác ñ nh b ng t l c a ch t dinh dư ng tiêu hoá so v i ch t dinh dư ng ăn vào. ngư i ta s d ng khái ni m t l tiêu hóa.5. axít amin. Nh ng ch t dinh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 18 . Fe ñư c h p thu qua h th ng protein và chuy n vào máu qua protein khác Mang. Glucose ñư c h p thu niêm m c ru t theo cơ ch h p thu tích c c và theo gradient n ng ñ . lipid. kh u ph n hay m t ch t dinh dư ng nào ñó. 1. Giá tr 75% có nghĩa là n u cho cá ăn 1 kg th c ăn thì ch có 750 g ñư c tiêu hóa ñ h p thu. Mg và phytate Phosphate hòa tan. Ch t th i trong phân không ch có th c ăn không tiêu hóa mà còn có các ch t dinh dư ng (ngo i tr xơ) th i qua phân có ngu n g c n i sinh. nh ng peptide ñơn gi n ñư c h p thu b ng cơ ch th c bào (pinocytosis). Amino acid ñư c h p thu theo gradient n ng ñ sau khi k t h p v i ion vô cơ. M t s tác gi cho r ng các h th ng này cá tương t v i ñ ng v t có vú nhưng ñ n nay chúng v n chưa ñư c nghiên c u chi ti t trên cá. Lipid. Nh ng s n ph m hoà tan c a tiêu hoá lipid ñư c h p thu ch y u niêm m c ru t trư c và c các túi mù h v . H p thu gi m do xơ. M c dù v y. TLTH có th bi u th b i h s hay ph n trăm. carbon hydrate. thì TLTH v t ch t khô s là 0. mang Lall. TLTH = Ch t dinh dư ng ăn vào . mang và da Mang. m t cá tr m c ăn h t 400 g c tươi (ch a 10% v t ch t khô. Zn. tương ng 10 g ch t khô th i phân). T L TIÊU HOÁ TH C ĂN ð xác ñ nh kh năng tiêu hóa th c ăn. 1989 nt nt nt ñ ng v t có vú có b y h th ng v n chuy n ch ñ ng amino acid trong lông nhung ch t nh y ru t (b ng 1. bi u mô. có th tóm t t s h p thu ba nhóm ch t dinh dư ng như sau: Protein. T l tiêu hóa bi u ki n (Apparent Digestibility) và t l tiêu hóa th c (True Digestibility).1). protein. trao ñ i P b c ch b i Fe và Mn Bơm năng lư ng chuy n các Ion quan màng Ti n trình ph c t p. Riêng ñ i v i ch t khoáng không áp d ng công th c trên vì lư ng khoáng trao ñ i th i qua phân khá l n. da Ru t.

(Ch t dinh dư ng trong phân + Ch t n i sinh) Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t n i sinh c a cơ th th i qua phân ch y u là Nitơ . tuy nhiên có m t phương pháp ph bi n trong nghiên c u dinh dư ng cá là phương pháp dùng ch t ñánh d u. Tính t l tiêu hóa bi u ki n (theo công th c trên) s luôn luôn cho giá tr th p hơn t l tiêu hóa th c c a th c ăn. TLTH th c ñư c xác ñ nh r t khó khăn ví khó ñ tách bi t các ch t có ngu n g c th c ăn và ngu n g c t cơ th . ch t này h u như không b tiêu hoá h p thu trong ñư ng tiêu hoá. ngư i ta l y m u phân c a cá. S gi ng và khác nhau gi a th c ăn và ch t dinh dư ng ? 2. Trong th c t .ñư c g i là N trao ñ i trong phân. T l tiêu hóa th c (TLTHt) là t l ch t ăn vào ñư c h p thu t ñư ng tiêu hóa. Nh ng ñ c ñi m c u t o ng tiêu hoá c a cá ? 3. Oxit crom ñư c tr n vào th c ăn theo t l 1-2%. lipid và carbohydrate c a cá ? 5. cho nên trong dinh dư ng ñ ng v t thu s n ngư i ta thư ng ch s d ng TLTH bi u ki n. lipid và carbohydrate và k t qu tác ñ ng c a nh ng enzyme này trong quá trình tiêu hoá th c ăn ? 4. ngư i ta cũng xác ñ nh t l c a oxit crom trong phân.dư ng này là nh ng ch t có trong t bào ru t và các ch t ti t c a ñư ng tiêu hóa. Vì v y ngư i ta ñã ñưa ra khái ni m TLTH bi u ki n (bao g m c ph n n i sinh) ñ phân bi t v i TLTH th c (không bao g m các ch t n i sinh). TLTH bi u ki n và TLTH th c ñang ñư c s d ng r ng rãi trong các tài li u. áp d ng công th c sau ñ tính TLTH bi u ki n: TLTH = 100 . Công th c tính như sau: TLTHt = Ch t dinh dư ng ăn vào . Các ch t n i sinh này không th phân bi t v i ch t không tiêu hóa trong th c ăn ñư c. có nhi u phương pháp khác nhau. T l tiêu hóa và cách xác ñ nh ? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 19 . ð xác ñ nh t l tiêu hoá m t ch t dinh dư ng nào ñó trong th c ăn. TLTH bi u ki n ñ i v i các ch t khoáng g n như không có ý nghĩa. Hi n nay. H p thu protein. Cùng v i vi c ñ nh lư ng t l c a các ch t dinh dư ng trong th c ăn. Nh ng enzyme tiêu hoá protein. A: % ch t ñánh d u có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) B: % ch t ñánh d u có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) a: % ch t dinh dư ng có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) b: % ch t dinh dư ng có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) CÂU H I 1. Ch t ñánh d u thư ng dùng là oxit crom (Cr2O3). Sau khi cho ăn m t th i gian.có ngu n g c t cơ th v t ch . M t trong các phương pháp ñ xác ñ nh N trao ñ i là nuôi cá v i kh u ph n không ch a N và N thu ñư c trong phân chính là N có ngu n g c t cơ th .[ 100 A x b ] B a Trong ñó. không tính ñ n lư ng n i sinh so v i lư ng ăn vào. Sau ñó.

Cao ðăng Nguyên. Nhà XBNN. Steffens. (2002). Ti ng Anh Halver. and Hardy. R. Academic Press. Imprint of Elsevier Science.TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004). Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. TP H Chí Minh.E. 2006.W. (1989). J. H Trung Thông. Ellis Horwood Limited. Lê Văn An. 402 tr. Fish Nutrition. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 20 . 3rd Ed. Principles of Fish Nutrition. England. Hà N i. W. Nhà XBNN. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. ð Quý Hai. Nguy n Th L c.

Như v y. ðó là m t phương th c ti t ki m năng lư ng ñư c gia tăng b i giá tr năng lư ng chuy n hoá mà cá nh n t chuy n hoá protein. Các loài cá khác nhau t loài ăn th t ñ n ăn t p và ăn th c v t s ng trong gi i h n nhi t ñ nư c khá r ng t 00C ñ n 400C. M t vài loài cá s d ng tr c ti p th c v t nư c nhưng ph n l n là các sinh v t phù du (plankton) bao g m c th c v t phù du (phytoplankton) và ñ ng v t phù du (zooplankton) cũng tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn. Nét ñ c trưng khác n a là s có m t c a enzyme chitinase ho t ñ ng trong nhi u loài v i kh năng tiêu hoá và s d ng 2-aminoglucose polymer có m t trong v c a côn trùng và giáp xác.1. West et al. cá s d ng ngu n protein có hi u qu hơn ñ ng v t n nhi t trên c n. protein và lipid ñ t o năng lư ng và các ch t trao ñ i cho quá trình ñ ng hoá x y ra mô cơ. Nh ng nét cơ b n v con ñư ng chuy n hoá dinh dư ng c a các loài ñ ng v t s ng trên c n ñã ñư c nêu ra trong nh ng nghiên c u c ñi n v sinh hoá c a Lehninger (1979).2. S khác nhau chính v dinh dư ng gi a ñ ng v t trên c n và ñ ng v t dư i nư c là kh năng s d ng các loài th c v t làm th c ăn. Vì th . thích ng v i kh năng s d ng ngu n carbohydrate. Không có loài cá nào gi ng v i ñ ng v t nhai l i. bi n ñ i năng lư ng ánh sáng m t tr i vào trong lá và h t m t cách tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn. t t c các loài cá ñư c nghiên c u có h th ng enzyme phân gi i protein phát tri n t t và m t vài loài có c enzyme tripsin có tính acid và base. Cá h i và ph n l n các loài cá nư c m n s d ng protein và lipid như m t ngu n năng lư ng chính và các s n ph m trung gian s d ng cho sinh trư ng. ð ng v t trên c n l i d ng kh năng t dư ng c a th c v t. chúng ph i bài ti t các h p ch t ch a nitơ d ng urea ho c acid uric. Cá s ng trong môi trư ng nư c. m t s loài thu c h cá chép h n ch s d ng kh u ph n ch a lipid cao. Cá nư c ng t vùng nư c m thư ng s d ng nhi u carbohydrate trong kh u ph n và cá ăn th c v t phát tri n t t trong ñi u ki n s d ng th c ăn th c v t. Nh ng nhóm cá khác nhau có kh năng tiêu hoá và s d ng polysaccharide ph c h p làm ngu n năng lư ng là khác nhau. M ð U CÁ S chuy n hoá các ch t dinh dư ng c a cá là t ng h p các ph n ng hoá sinh trong su t quá trình s ng. nhưng cũng thích ng t t v i vi c s d ng protein và lipid như ngu n năng lư ng hoàn h o.CHƯƠNG II CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG 2. T t c các loài cá ch c n chuy n hoá protein thành amino acid cho ñ ng hoá ñ sinh trư ng. h u h t cá có h th ng enzyme thích nghi v i môi trư ng nhi t và “isozymes di truy n” c a chúng. (1966) và Kaneko (1989). cá bài ti t ch y u nitơ là k t qu c a quá trình d hoá amino acid và chuy n hoá các h p ch t ch a nitơ khác vào nư c như amoniac qua mang. Cowey (1989) ñã tóm t t ho t ñ ng c a Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 21 . Ph n l n các loài cá ñ u s d ng t t lipid mà không phát sinh ñ c gan và béo phì. CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE Các loài cá ăn th t tiêu hoá polysaccharide không t t l m. Chương này s gi i thi u các con ñư ng dinh dư ng chính và nh n m nh s khác nhau gi a các loài cá và gi a cá và ñ ng v t trên c n. r t thu n l i ñ ti p xúc tr c ti p v i dung môi t t cho s h p thu ch t bài ti t. nó cũng phù h p v i các loài ñ ng v t bi n nhi t như cá. Như v y. Ph n l n cá s ng trong vùng nóng và t c ñ trao ñ i ch t c a chúng b chi ph i b i nhi t ñ nư c. Vì v y. 2. trái ngư c v i ñ ng v t trên c n.

glycogen trong gan ho c cơ c a cá h i cũng ch m t r t ít (French et al.6-diphosphate. ðó là b ng ch ng cho th y s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t t s d hoá các amino acid trong su t th i kỳ nh n ñói. ñư c phân chia thành hai phân t glyceraldehydes 3 . Glycogen ch là d ng carbohydrate d tr chính trong gan và cơ c a cá. Hi u su t sinh h c c a chuy n hoá hi u khí c a glucose có th ñư c tính t các năng lư ng liên k t liên quan như sau: C6H12O3 + 6O2 6CO2 + 6 H2O + 686 kcal Trong khi. T t c các enzyme c a chu trình ñư c tìm th y trong các cơ quan c a cá (Tarr.phosphate và sau ñó hình thành hai phân t pyruvate có th ñi vào chu trình tricaboxylic acid (TCA. Con ñư ng chuy n hóa glucose thành acetyl .CoA kèm theo s hình thành năng lư ng liên k t cao năng adenosine triphosphate (ATP) t adenosine diphosphate (ADP). pepsin và trypsin trong cá chép và cá tráp cao g p 10 l n ho t ñ ng c a amylase trong cá chép vùng nư c m so sánh v i cá tráp bi n. K t qu là t 1 mol glucose t o thành 36 mol ATP. 1983).amylase. sơ ñ : 2. ngay c trong su t th i kỳ dài nh n ñói và di trú. Theo ñó.1. hi u su t sinh h c theo lý thuy t là 38% (252/686).coenzyme A (acetyl . S thu phân glucose Con ñư ng c a Emden . 1972). vì v y. s thu phân glucose b i enzyme cho 36 ATP x 7 kcal thành 252 kcal.1) như acetyl . glucose 6-phosphate ñư c hình thành. 2.Meyerh c ñi n v s chuy n hoá glucose t n t i trong cá như các ñ ng v t trên c n. M i mol (phân t ) ATP thu phân trong t bào mang l i 7 kcal năng lư ng cho các ph n ng ñ ng hoá và d hoá.. b t ñ u t s hình thành glucose 1-phosphate. nó ñư c bi n ñ i thành fructose 1.2. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 22 .CoA).

2.3 kcal Dextrin: 3 .0 kcal/g 2.5 .5 . nhưng s chuy n ñ i k khí c a glucose thành lư ng pyruvate ch c n 2 mol ATP. kh u ph n có ch a protein cao cá nh n ăn có t c ñ th y phân glycogen cao.Trong ñi u ki n k khí cơ cá. tương t như cá ăn kh u ph n có lư ng protein cao. 1982).3. ð t ng h p 1 mol glucose c n 2 mol pyruvate và s d ng 6 liên k t phosphate cao năng. glucose ñư c chuy n hóa thành lactate và ch 2 mol ATP.3.2. Kh u ph n ch a carbohydrate cao ñ i v i cá da trơn làm tăng m c enzyme glucose-6-phosphate dehydrogenase trong gan (Likimandi và Wilson. 2. Hai enzyme glycolytic cho th y m c ñ ho t ñ ng cao. Tarr (1972) ñã li t kê danh sách các enzyme liên quan ñ n s thu phân glycogen trong mô cá. Giá tr năng lư ng tiêu hoá ñư c tính theo các h s sau: Tinh b t thô: 1. CHUY N HÓA LIPID Nh ng ch t béo ñơn gi n ñư c tiêu hoá b i enzyme lipase. Ngoài ra. cá h i s d ng 60% protein và không có carbohydrate d tiêu trong kh u ph n có lư ng thu phân glucogen cao hơn ñáng k so v i cá h i nuôi kh u ph n th p protein và v i 50% carbohydrate. 2.0 kcal Saccharose: 4. Ngoài ra. glycogen cơ và gan ph i cung c p cho glucose máu c n thi t cho quá trình s ng. 2. Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate là m t ph n nh c a t ng h p phân t ribose và niacin adenine diphosphate (NADP) ñã ñư c Walton và Cowey (1982) mô t cá như sau: D.4.2 kcal/g Tinh b t n u chín: 2. Nh ng acid béo b th y phân thành 2 ñơn v carbon t i m t th i ñi m trong Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 23 . (1977) cho th y.3. Cowey và Walton (1989) ñã th o lu n v nh ng ph n ng không thu n ngh ch và các nhân t ñi u ch nh có th có trong s thu phân và s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t và ngoài ph m vi c a enzyme glycolytic trong cá h i (Walton và Cowey.2.1989): Protein tiêu hoá: 5. K t qu thí nghi m c a Cowey et al. 1982). gi i phóng ra acid béo và glycerol.0 kcal Cellulose: 0. ñ c bi t trong su t th i kỳ nh n ñói và di trú kéo dài.Glucose 6-phosphate + 2 NADP + H2O → D-ribose 5-phosphate + CO2 + + 2 NADPH + 2 H+ Các ch t sau ph n ng kh này có th ñư c dùng ñ t ng h p lipid.1 kcal Dư i ñây là giá tr năng lư ng tiêu hoá c a protein và lipid tiêu hóa (Smith. lactate c n th i gian ñáng k ñ bài ti t t cơ v i ñ lư ng oxy ra môi trư ng nư c.2. Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate S cân b ng trong kh u ph n nh hư ng ñ n s chuy n hoá carbohydrate.5 kcal Glucose: 4. S hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t x y ra như cá. Buhler và Halver (1961) cho r ng cá h i s d ng hexoses ñơn d dàng và disaccharide t t nhưng s d ng polysaccharide kém trong nư c l nh nơi mà cá h i cư ng . T ng h p carbohydrate T ng h p carbohydrate là m t quá trình r t t n năng lư ng trong mô cá.0 kcal/g Lipid tiêu hoá: 8.

biotin và acid ascorbic trong bư c 3. Năng lư ng thu n thu ñư c như sau: Acid Palmitic t o ra palmityl-CoA→ 2ATP 7 Palmityl-CA sinh ra 8 acetyl-CoA 7 FADH t o ra 7 FP (7x2) → + 14 ATP 7 DPNH t o ra 7 DPN (7x3) → + 21 ATP 8 Acetyl-CoA t o ra 16 CO2 + 8 HOH + 8 CoASH (8x12) → + 96 ATP Ư c tính năng su t sinh h c: 129 ATP (96 + 14 + 21 – 2) x 7 kcal = 903 kcal Nhưng.S-CoA Kh nư c ñ t o thành β-dehydro acid béo . Do ñó. quá trình oxy hoá hoàn toàn c a acid palmitic t o ra CO2 và H2O sinh ra 2340 kcal. Chu i oxy hoá chính ñư c th hi n công th c sau: Acid béo + ATP và S-CoA → Acid béo .2). Chu trình dinh dư ng và ATP). Ch t 24 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .CoA Oxy hoá t o thành β-keto acid béo CoA S tiêu (lysis) b ng CoA-SH t o thành acid béo-CoA m i và acetyl-CoA Sau ñó.CoA Hydrat hoá t o thành β-hydroxy acid béo . Các ch t này gi ng như tác nhân tiêu di t vi khu n khi b phân gi i b i quá trình β-oxy hoá t o ra acid propionic 3 cacbon. Hi u su t sinh h c c a quá trình oxy hoá t bào acid béo x p x như carbohydrate ho c lipid ho c protein tiêu hoá. Quá trình oxy hoá acid béo m ch dài có s carbon l Acid béo m ch dài có s carbon l có m t lư ng nh trong ch t nh t trên da cá và trên b m t c a l p v côn trùng và giáp xác. riboflavin như flavin adenine diphosphate trong bư c 2.2. acetyl-CoA sinh ra chu chuy n vào chu trình TCA và sinh ra các liên k t phosphate cao năng trong ATP (sơ ñ 2. riboflavin. niacin và pyridoxine trong bư c 4. Ví d . Trong chu trình ñó. M i vòng như v y làm gi m 2 cacbon c a c chu i cacbon c a acid béo trong th c ăn. hi u su t sinh h c là 39% (= 903/2340). 7 flavin adenine dinucleotie (FADH) và 7 diphosphopyridine nucleotide (DPNH) ñư c sinh ra d ng kh . acid palmitic (C16) t o thành palmityl-CoA và sinh ra 8 phân t acetylCoA. quá trình β-oxy hoá l p l i các bư c trên ñ sinh ra acetyl-CoA nhi u hơn. acid pantothenic l n n a trong bư c 5 và acid lipoic trong su t chu trình TCA ñ s d ng “acetate ho t hóa” sinh ra ATP ñ m b o nhu c u năng lư ng chuy n hoá trong t bào (sơ ñ 2. M t vài vitamin tham gia trong các bư c khác nhau c a quá trình oxy hoá: acid pantothenic trong CoA bư c 1.bư c oxy hoá v trí β-c ñi n.

cá không th tích lũy hơn 55% N kh u ph n. ñ ng có th ñư c dùng cho v n chuy n electron t tr ng thái Cu+ ñ n Cu+2. do v y. trong khi các ñ ng v t có vú tích lũy N cao hơn trong ñi u ki n lý tư ng (NRC. Như ñã bi t. các electron ñư c chuy n t các ch t cho electron ñ n m t ch t oxy hoá ho c ch t nh n electron. T ng h p ure và acid uric t amoniac tiêu t n năng lư ng. Như v y. Nh ng enzyme ñ c hi u cho quá trình kh methyl cá tương t như ñã tìm th y ñ ng v t trên c n (Nicolaides và Laves.4. Chuy n b c electron Trong ph n ng oxy hoá . các h p ch t purine và các enzyme chuy n hoá. M c amino acid t do trong mô thư ng th p. Như ñã ñ c p trên. khi mà nguyên t s t Fe2+ ñ i thành Fe3+ như v y là m t electron ñã b chuy n ñi. CHUY N HOÁ AMINO ACID Cá và t t c các ñ ng v t c n m t ngu n n ñ nh các amino acid k t h p ñ t ng h p protein mô cơ và cùng v i quá trình trao ñ i ch t ñ t ng h p protein các mô và t ng h p các h p ch t liên quan ñ n quá trình trao ñ i ch t như hormone. Oxy phân t có th ñư c s d ng trong h th ng có h p ch t h u cơ hydroxyl hoá. cá ph thu c nhi u hơn vào amino acid th c ăn ñ ñáp ng cho quá trình chuy n hoá. ði u ñ c bi t có th gi i thích t i sao trong ñi u ki n thí nghi m. 1992). Các flavin oxidase quan tr ng nh t là succinic dehydrogenase vàác Các protein ph c s t .này không b phân hu b i ph n l n các vi khu n. cá bài ti t nitơ t quá trình d hoá amino acid t o nên ch y u là amoniac. trong khi ñ ng v t có vú ho c chim là ure ho c acid uric. Quá trình trao ñ i các acid béo liên quan ñ n lo i 1 nguyên t carbon kh i acid béo và do v y sinh ra m t acid béo m ch dài có s carbon ch n có th sau ñó β-oxy hoá s n sinh năng lư ng. Cytochrome ch a ñ ng cũng tham gia vào con ñư ng chuy n hóa này. 1974). trong khi monooxygenase ch chèn m t nguyên t oxy. ñ ng v t có vú và chim nh n ít năng lư ng chuy n hoá t s d hoá amino acid hơn cá. Nh ng h p ch t này ch a ph c s t . Các amino acid dùng cho nh ng m c ñích trên ñư c cung c p t th c ăn và các amino acid trong protein mô cơ. c n cung c p thư ng xuyên các amino acid cho chuy n hoá c n thi t ñ b o t n s s ng c a cá. Gurr và Harwood. 1991). v i 5Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 25 . 2. S v n chuy n electron t NADH ñ n oxygen g n v i vi c gi m năng lư ng t do.lưu huỳnh có t 2 ñ n 8 nguyên t s t và s các nguyên t sulfur acid không b n tương ng.kh .. Amoniac chi m kho ng 70-90% t ng lư ng ch t th i có ch a nitơ cá (Mommsen và Walsh. ph n l n các amino acid trong cơ th là nh ng h p ch t c a protein mô cơ. Ngoài ra. Cowey và Luquet (1983) ư c tính d hoá protein mô cá cung c p kho ng 50% amino acid ñ s d ng cho quá trình trao ñ i ch t. Dioxygenase chèn hai nguyên t oxy vào cơ ch t. So v i chu t. các amino acid còn ñ cung c p năng lư ng trao ñ i cho cơ th . 1958. 1976). Các cytochrome v n chuy n electron t flavoprotein ñ n oxygen. Có 4 nhóm enzyme chính: Pyridine dehydrogenase xúc tác di chuy n thu n ngh ch c a electron t cơ ch t ñ n niacin adenine dinucleotide (NAD) ho c phosphate NAD t o thành NADH ho c NADPH. Flavin dehydrogenase ch a flavin mononucleotide (FMN) ho c dinucleotide (FDA). Cytochrome P450 là m t ñ ng t ho t ñ ng trong quá trình hydroxy hoá b ng enzyme (enzymatic hydroxations). năng lư ng t do có th chuy n ñ i b i quá trình phosphoryl hóa (phosphorylation) ADP thành ATP ñ sinh ra liên k t cao năng. trong khi v i chu t con s này kho ng 70% (Millward et al.porphyrin và có th th c hi n ph n ng thu n ngh ch chuy n Fe2+ thành Fe3+ và ngư c l i. d dàng s d ng như m t ngu n năng lư ng cho ñ ng hoá và d hoá trong mô.

Bư c ñ u tiên trong s d hoá amino acid là vi c di chuy n c a nhóm amino (transdeamination) t o ra h p ch t trung gian có th xúc ti n s chuy n hoá trong chu trình TCA ñ sinh ra năng lư ng ho c s d ng như cơ ch t cho t ng h p các h p ch t khác. Glutamine ñư c chuy n vào mitochondria. và s n ph m bài ti t nitơ ch y u c a chúng là ure (Walsh. ñư c chuy n thành α-ketoglutarate t o thành acid glutamic. 1995). Jobling. B cá nhám và cá vây tay là cá th m th u ure và có th duy trì s ñi u ch nh th m th u b ng cách duy trì m c ure cao trong mô cá. ch a nitơ. cá nhám góc có gai (Squalus acanthias). ph n NH4+ trong “con thoi” amoniac do enzyme glutamine t ng h p t bào ch t ñ hình thành glutamine. m t ph n s n ph m bài ti t nitơ c a chúng dư i d ng ure. 1997). hơn 90% s n ph m bài ti t nitơ là ure ñư c bài ti t qua mang (Wood et al. acid glutamic lo i b nhóm amino (NH2) hình thành α-ketoglutarate và NH3. nhưng m c tìm th y các loài cá th m th u ure. V n ñ này chưa ñư c nghiên c u nhi u cá. s khuy ch tán NH3 là cơ ch chính ñ bài ti t. ph thu c vào loài cá. Chúng ñư c bài ti t b ng khu ch tán tr c ti p t máu ñ n nư c. protein ăn vào. M i m t amino acid có con ñư ng d hóa riêng v i s tham gia c a enzyme ñ c hi u và cho s n ph m cuôi cùng riêng bi t. nó ñư c xem như là nh ng con ñư ng và các ph n ng ñã tìm th y ñ ng v t cũng t n t i cá. gan. N ng ñ amoniac huy t tương có liên quan ñ n protein ăn vào (Kaushik. Quá trình d hoá amino acid x y ra ch y u trong gan do ph n ng kh amin. và nh ng thông tin này v n còn s d ng ñ n ngày nay. Cowey và Walton (1989) ñã li t kê các enzyme và con ñư ng d hoá cho m i amino acid. n ng ñ ure trong huy t tương nh ng loài nư c m n không liên quan ñ n protein ăn vào và loài nư c m n cao hơn 7 ñ n 8 l n so v i loài nư c ng t (4459 so v i 6. B i vì amoniac là ch t ñ c. Hi u su t sinh h c thu n thu ñư c c a chuy n ñ i protein thành năng lư ng là kho ng 40%. 1996). 1996). 1997).8 gi sau b a ăn. cá. S n ph m bài ti t nitơ cao nh t xu t hi n 3-5 gi sau b a ăn ñ i 26 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Nhóm amino. Cơ ch nào chi m ưu th còn ph thu c vào môi trư ng s ng c a cá nư c m n hay nư c ng t.15% bài ti t d ng urea. ñó nó ñư c chuy n ñ i thành NH3.5mg/l).. 1986). B cá nhám. cá bơn) ñ u th p gi ng nhau (3. Ure là ch t ít ñ c hơn amoniac. ure có th làm k t t a protein. S n ph m ñã lo i nhóm amin (deaminated) có th sau ñó ñư c chuy n hoá thông qua con ñư ng oxy hoá ñ s n sinh năng lư ng.. h u như toàn b nitơ bài ti t qua mang. t c là các ph n ng kh amin có s tham gia c a các enzyme aminotranferase x y ra cytosol và mitochondria. Ngư c l i. ph thu c vào loài cá (Dosdat et al. Gi thuy t ñó cho r ng. Cơ ch này t n t i trong th n c a b cá nhám và giúp thi t l p gradient chemiosmotic c n cho s hình thành ATP. và sau ñó luân chuy n qua h th ng tu n hoàn c a máu ñ n mang. nh ng loài nư c ng t. Acid glutamic ñư c v n chuy n vào mitochondria và bi kh amin b i glutamate dehydrogenase và t o ra NH4+ thoat ra kh i mitochondria (Walsh. ðây là ph n ng liên quan ñ n các enzyme transaminase trong t bào ch t.5 – 7 mg/l). và ch t lư ng c a protein trong th c ăn (Dosdat và c ng s . Ph n l n cá có xương bài ti t amoniac. Kikuchi và c ng s . Kho ng 80-90% nitơ bài ti t qua mang. 1980.5 mg/l) hơn nh ng loài nư c m n (cá vư c. 1991) và b t ñ u tăng 3 . cá tráp. cá vây tay và m t s loài cá xương khác s ng trong môi trư ng ñ c bi t là bài ti t ure. 1981. Nh ng loài nư c ng t có m c nitơ trong huy t tương cao sau b a ăn (6. khu ch tán tr c ti p NH3 và/ho c s trao ñ i Na+/NH4+ ch c năng. B n thân cá t làm m t tác d ng này b i trimethylamine oxide (TMAO) t n t i v i hàm lư ng cao và trung hoà nh hư ng c a ure và làm n ñ nh protein (Somero. nó ph i ñư c bài ti t m t cách nhanh chóng ñ ngăn ch n s tích lu l i mô.

76% protein t ng h p trong cơ tr ng cho sinh trư ng. G n ñây. ho t tính RNA cao hơn. Houlihan và c ng s (1988) cho r ng t c ñ t ng h p protein khác nhau gi a các mô cơ: gan > mang > ru t > lá lách > tâm th t > d dày > tuy n sinh d c > cơ tr ng cá tuy t. S bi n ñ i giá tr này ph thu c protein th c ăn ăn vào.. tích lũy protein ñư c t ng h p cao hơn. Nhi u nghiên c u cho r ng. M t s nghiên c u khác cũng ñã xác nh n các enzyme amino acid transferase khác nhau có ho t tính cao hơn cá ăn kh u ph n ch a protein cao so v i cá ăn kh u ph n ch a protein th p.1. Carter và c ng s (1993). 1994). CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T 2. Cơ tr ng cá tuy t có hi u su t s d ng protein cao nh t và tính ñư c kho ng 40% c a t ng protein tích lũy trong cơ th m i ngày. vi c s p x p d a trên t ng lư ng protein t ng h p m i ngày như sau: cơ tr ng = mang > cơ ñ > tâm th t. Cá ăn kh u ph n thi u lysine tăng t c ñ c a s thoái bi n protein. Protein th c ăn ăn vào ít nh hư ng ñ n ho t tính c a các enzyme d hoá amino acid. và các ng d ng có l i khác. ñ i v i cá l n (100g) là 5-8 gi sau b a ăn.5. Tuy nhiên. b ng cách tiêm (Garlick et al. lư ng protein t ng h p vư t quá lư ng tích lũy cho sinh trư ng”. kích c cá và loài. t ng h p protein và hi u su t tích lũy protein (t l protein tích lũy/protein ăn vào) trong cá tr m c . Cách xác ñ nh s tích lũy và thoái bi n c a protein Các phương pháp m i và nh y ñã ñư c phát tri n ñ ño t c ñ t ng h p và thoái bi n protein trong mô s d ng li u flooding [3H] phenylalanine. Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t Lư ng ăn vào xác ñ nh t c ñ t ng h p protein cá ng ð i Tây Dương (Houlihan và c ng s . Houlihan và c ng s (1986) ñã x p h ng t c ñ t ng h p và thoái bi n protein các mô cơ cá “rainbow trout” như sau: mang > tâm th t > cơ ñ > cơ tr ng.v i cá nh (10g). Houlihan (1991) ñã tóm t t như sau: “M t ñi u rõ ràng r ng. 2. N u có m t phương pháp tương t ñ ño t c ñ thoái bi n protein. 1989). thi u lysine làm tăng ñáng k t l thoái bi n protein và t c ñ t ng h p protein. Kho ng 30 . thì có th hi u sâu hơn v các nhân t ñi u ch nh hi u su t tích lũy protein và cung c p công c ñ thi t l p kh u ph n và ch n l c di truy n c a gi ng cá sinh trư ng nhanh và kinh t . Overturf và Hardy (2001) gi i thi u phương pháp ñánh giá t c ñ t ng h p protein (cơ) b ng cách ño hàm lư ng mRNA mô liên quan v i t ng h p myosin. S d ng phương pháp này. cá vư c và cá tráp nhưng ñ i v i cá bơn giá tr này ch là 21% (Dosdat và c ng s . ngoài ra Facuconneau và c ng s (1995) cũng quan sát th y ñ i v i các cá “rainbow trout” (lo i cá h i có ñ m ñen và hai v t hơi ñ kéo t mõm ñ n ñuôi). 1980). 2. nhưng hi u su t protein sinh trư ng l i ñư c xác ñ nh b ng t c ñ c a s thoái bi n protein. 1995). Các tác gi ñã k t lu n r ng.38% lư ng nitơ ăn vào ñư c bài ti t trong 24 gi cá h i. Carter và c ng s (1993) cho th y có m t m i tương quan gi a protein ăn vào.5. các nhà nghiên c u ñã hi u b n ch t c a quá trình chuy n hoá liên quan tích lũy protein trong mô cơ. nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian Lysine trong kh u ph n ăn nh hư ng ñ n t c ñ (t l ) t ng h p và thoái bi n protein trong gan và cơ c a cá h i (Garzon và c ng s .2. ngoài ra còn có s khác nhau c a các mô cơ. còn mang thì ch có 4%.5. 1996). nhưng nh hư ng này không ñ ng nh t (Cowey và Walton. protein và acid amin s d ng cho tái s d ng và t ng h p trong cơ th (cho sinh trư ng) l n hơn nhi u so Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 27 . trong khi trong cơ. Cá sinh trư ng nhanh hơn khi có t l thoái bi n protein th p. không có thay ñ i ñáng k t l t ng h p protein trong gan. năng l c t ng h p và t c ñ t ng h p protein th p hơn.

v i protein b oxy hoá và th i ra ngoài. làm cho m t s cá h i tích lũy protein m t cách hi u qu hơn. 2. L i ích c a phương pháp ti p c n này có th s d ng trong nh ng lĩnh v c ho c tình hu ng s d ng ch t ñ ng v phóng x có gi i h n. s d ng protein (nitơ) các loài cá nuôi ñư c nâng cao mà không nh hư ng ñ n m c lipid cao trong kh u ph n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 28 .3. m c amino acid. s d ng k thu t li u ch y tràn v i ch t ñ ng v phóng x c a amino acid dùng ñ xác ñ nh nh ng thông tin nói trên ñã ñư c s d ng (Owen và c ng s . hi u su t tích lũy protein b nh hư ng b i m t s nhân t n i sinh và ngo i sinh. cá l n nhanh có t c ñ t ng h p và thoái bi n protein th p (Carter và c ng s .3. cá bơn. Martin và c ng s (1993) cho r ng có s quay vòng protein ñáng k và s phân ph i l i các amino acid trong su t giai ño n nh n ñói và thành th c cá h i ð i Tây Dương. G n ñây.5. 1998). s khác nhau gi a các cá th v t c ñ sinh trư ng liên quan ñ n protein thoái bi n. bu ng tr ng có nhu c u l n nh t v năng lư ng và amino acid c a cá trong su t th i kỳ này. k thu t s d ng các ch t ñ ng v . Nâng cao hi u su t tích lũy protein (protein retention efficiency) Như ñã th o lu n trên. m c protein và năng lư ng th c ăn. bao g m lư ng th c ăn ăn vào. Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t Trao ñ i protein trong th i kỳ thành th c khác v i các giai ño n phát tri n khác trong vòng ñ i c a cá. M t vài nét chính c a dòng dinh dư ng. 1999). giai ño n sinh trư ng và t c ñ ñi u ch nh v m t di truy n c a protein thoái bi n. Ph n l n các amino acid c n thi t cho s thành th c c a bu ng tr ng b t ngu n t cơ tr ng và ñư c hình thành như là m t k t qu c a s thoái bi n protein. giá tr sinh h c c a amino acid. Hơn m t th p k qua. chính là 15N. Rõ ràng. s d ng và chuy n hoá cá ñư c ch ra sơ ñ 2.

Nhà XBNN. Các y u t chuy chuy chuy nh hư n hóa carbohydrate? n hóa lipid? n hóa amino acid? ng ñ n s trao ñ i các ch t dinh dư ng? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004). (2002). TP H Chí Minh. 402 tr. ENGLAND Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 29 . ð Quý Hai. m c protein ñư c tăng lên trên 45% do s thay ñ i m c năng lư ng trong kh u ph n (v i 35% lipid) và s c i thi n ch t lư ng protein. m c protein trung bình trong kh u ph n cá h i ð i Tây Dương nuôi là 22-25%. ð i v i cá h i ð i Tây Dương. Lê Văn An. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t.W. Nhà XBNN. vi c tăng protein thêm n a là có th . 3rd Ed. Imprint of Elsevier Science. (1989). J. Năm 2000. Có th . Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Fish Nutrition. R. Nâng cao hi u su t tích lũy protein các loài cá nuôi r t c n thi t ñ gi m nh hư ng ñ n môi trư ng nuôi tr ng.như cá h i ð i Tây Dương. Academic Press. Trình bày s 2. 2006. Nguy n Th L c. Trình bày s 3. STEFFENS. cơ h i ñ nâng cao hi u su t s d ng protein có th liên quan ñ n lipid cao trong kh u ph n. ti m năng cho vi c nâng cao tích lũy protein ñó là l a ch n c p b m có t c ñ tích lũy protein cao do t c ñ thoái bi n protein th p. ELLIS HORWOOD LIMITED. Ti ng Anh Halver. thành ph n ñ t ti n nh t trong công th c th c ăn cho cá. Hà N i.E. và ngoài ra làm tăng hi u qu s d ng protein trong kh u ph n. nhưng ti m năng t t hơn c là c i thi n vi c tích lũy protein thông qua vi c l p kh u ph n “protein lý tư ng” b i tăng m c năng lư ng kh u ph n. and Hardy. nhưng ñi u ñó b gi i h n b i chuy n hoá thu n c a protein. m t s loài cá nuôi khác. H Trung Thông. PRINCIPLES OF FISH NUTRITION. W. Cu i năm 1980. v i hơn 75% lư ng nitơ ăn vào b bài ti t. Trình bày s 4. CÂU H I: 1. Cao ðăng Nguyên.

Joule (J) cũng là ñơn v bi u th năng lư ng và hi n nay ñang ñư c nhi u nư c s d ng (1 Joule là 1 kg-m2/s2).000 cal) và megacalori (Mcal = 1.000 J) và MJ (1. 2002) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 30 . T t c kh u ph n th c ăn cho ðVTS ñ u ph i ñư c ph i tr n không nh ng ñáp ng ñ các nhu c u v dinh dư ng mà còn th a mãn ñư c nhu c u v năng lư ng cho t ng giai ño n phát tri n c a ñ ng v t th y s n.5 ñ n 15. 1 cal = 4. và nhu c u năng lư ng c a cá. TRAO ð I NĂNG LƯ NG 3. Chương này ñ c p ñ n s chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th và các phương pháp ư c tính giá tr năng lư ng c a th c ăn. Thu t ng này không áp d ng tr c ti p trong dinh dư ng ñ ng v t.1.1.GE) Năng lư ng tiêu hóa (DE) Năng lư ng phân (FE) Năng lư ng trao ñ i (ME) Năng lư ng nư c ti u (UE) Năng lư ng th i qua mang (GEE) (Metabolisable energy) (Urine Energy) (Gill Excretion Energy) Năng lư ng thu n (NE) Sinh nhi t (HE= Heat Energy) (Tiêu hóa. ð i v i dinh dư ng ñ ng v t. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn Năng lư ng các ch t h u cơ c a th c ăn ñư c chuy n hóa trong cơ th cá theo sơ ñ 3. ho t ñ ng b t bu c. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th ñ ng v t (Webster. Vì v y. t o SP tiêu hóa. h p thu.239 cal. t o ch t th i & bài ti t) Năng lư ng cho duy trì (NE for Maintenence = NEm) (Trao ñ i cơ b n. 3. 1998). Có th chuy n ñ i calori sang joule (J).000 kJ).000 kcal). 3.184 J hay 1 J = 0.1. năng lư ng chính là nhi t lư ng s n sinh ra trong quá trình ñ t cháy các h p ch t h u cơ và bi u th b ng calori. Joule cũng có các b i s tương ng là kJ (1.2. Ngu n năng lư ng này có ngu n g c t các ch t dinh dư ng c a các lo i th c ăn ph i tr n trong kh u ph n. c n ph i xác ñ nh giá tr năng lư ng ñ i v i chúng. Lim.CHƯƠNG III NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG Năng lư ng m c dù không ph i là ch t dinh dư ng nhưng là y u t quan tr ng trong kh u ph n th c ăn c a ñ ng v t th y s n (ðVTS). Khái ni m chung Năng lư ng là ñ i lư ng v t lý ñ c trưng cho kh năng sinh ra công c a v t ch t (T ñi n ti ng Vi t. ñi u ch nh thân nhi t) Năng lư ng tích lũy (NE for Production = NEp) Sơ ñ 3.50C). Calori (cal) s d ng trong dinh dư ng là calori 150C (tương ñương lư ng nhi t c n thi t ñ làm nóng 1 g nư c t 14.1.1.1 như sau: Năng lư ng th c ăn (Năng lư ng thô . Calori có các b i s là kilocalori (kcal = 1.

digestible Energy) và trao ñ i (ME . năng lư ng trao ñ i ch ph thu c năng lư ng c a N bài ti t qua mang d ng NH3 (ch không ph i ure).0 Mô cơ th : N c 23. Giá tr DE và ME c a m t s lo i 31 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Mêtan có giá tr năng lư ng thô cao vì ch có cacbon và hydro. th y phân 1 mol glucose cho ra 85 mol ATP (686/8). chu i cacbon càng ng n (các axit béo bay hơi) thì năng lư ng thô càng th p. Nhi t lư ng s n sinh ra do ñ t cháy hoàn toàn m t ñơn v kh i lư ng th c ăn g i là năng lư ng thô. Năng lư ng thô ñư c xác ñ nh b ng máy ño năng lư ng (Bomb calorimeter). N và S. Trong khi ñó. Gi ng như t t c các ñ ng v t khác.Metabolisable Energy) Năng lư ng tiêu hóa (DE = GE – FE) ph thu c kh năng tiêu hóa th c ăn c a cá.Năng lư ng thô (Gross Energy .1).5 D u 39. H u h t các lo i th c ăn thông thư ng có giá tr năng lư ng thô kho ng 18.8 Butyric 24.4 S a (4% m ) 24.6 M 39.0 S n ph m lên men: Axit axetic 14. cá c n năng lư ng ñ s ng.5 MJ/kg (4. M trung tính có hàm lư ng ôxy th p r t nhi u so v i cacbon và hydro nên giá tr năng lư ng thô cao hơn nhi u (39 MJ/kg) so v i carbohydrate.400 kcal). Giá tr năng lư ng thô c a m t s ch t dinh dư ng và th c ăn như sau (MJ/kg ch t khô): Các tinh ch t: Glucose 15. T t c carbohydrate có t l này như nhau nên giá tr năng lư ng thô x p x 17. Chu trình Krebs là nơi s n xu t ATP kh i ñ u và th y phân ATP cho các t bào có năng lư ng.2 Mêtan 55.5 M 38.9 Khô d u ôliu 21. ph n còn l i m t qua nhi t vào môi trư ng nư c. th c ăn ch a nhi u m và d u th c v t thì năng lư ng thô cao còn th c ăn ch a nhi u tinh b t thì th p năng lư ng. Vì m t ít năng lư ng th i qua mang nên chênh l ch gi a DE và ME cá nh hơn ñ ng v t có vú (b ng 3. Năng lư ng thô c a t ng axit béo khác nhau do s chu i cacbon. V lý thuy t.6 Propionic 20.3 Th c ăn: H t ngô 18. tuy nhiên. Protein có giá tr năng lư ng thô cao hơn carbohydrate vì có ch a y u t ôxy hóa. Như v y.7 Xelulose 17.5 Rơm 18. th c t ch có 39 mol ATP mà thôi.5 MJ/kg.9 Xác ñ nh năng lư ng thô c a các ch t h u cơ thông qua kh năng oxy hóa c a chúng và bi u th quan h gi a t l cacbon + hydro so v i ôxy.5 Casein 24. Năng lư ng tiêu hóa (DE.GE) Năng lư ng hóa h c có trong th c ăn chuy n ñ i thành nhi t năng nh ñ t cháy b i có m t ôxy.5 C khô 18.9 Lactic 15. Oxy hóa hoàn toàn 1 mol glucose t o ra 686 kcal và th y phân 1 mol ATP cho 8 kcal.6 Tinh b t 17.

3.5-14. Giá tr GE và DE c a m t s ch t dinh dư ng Rô phi 18.8 GE (kJ/g) 23.7 10.9 62.0 3.4.00 4.2 11.2 Trong s n xu t.9 37.5 9.5-17.2 33.4 ñư c ghi ph l c 3 “Thành ph n hoá h c m t s lo i th c ăn tôm .7 11. Giá tr DE c a m t s ch t dinh dư ng dùng ñ ư c tính DE c a th c ăn thu s n (ADCP.8 8. vi c nghiên c u v năng lư ng trên cá chưa ñư c ñ c p nhi u Vi t Nam.3.0 DE (kJ/g) Cá chình 22.2 2. S sai khác gi a giá tr năng lư ng tiêu hóa (DE) và năng lư ng trao ñ i (ME) cá h i Rainbow trout Ch t dinh dư ng Glucose Tinh b t chín B t s ng Ch t dinh dư ng Protein M Cacbohydrate Nguyên li u Cá da trơn Ngô (extruded) 30% kh u ph n 60% kh u ph n B t ngô Lúa mì B t ñ tương Khô d u bông B t cá B tc D u ñ ng v t B t ph ph m gia c m 4.5 B ng 3.4.5 7.8 33.6 ME (kJ/g) 13.2.00 32 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . B ng 3.1 36.80 8.5 14.8-137 9. Giá tr DE và ME c a m t s lo i th c ăn cá Cá h i 12. ñ d ư c tính giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) c a th c ăn.7 16.25 3.3 14.6-19.4 B ng 3.1-10.2-9.6 10.8 11.1 DE (kcal/g) 3.3 và 3. ADCP (1983) ñ ngh s d ng nh ng giá tr DE sau ñây cho các ch t dinh dư ng (b ng 6.1 9.3 6.1 5.7 ME (MJ/kg) (Cá h i) 10.3 12.2 17.2.9 39.8 Cá chép 16.4).1 11.00 2.6 8. B ng 3.4 15.th c ăn trên m t s ñ i tư ng nuôi có th tham kh o các b ng 3.cá’’.5-10.5 DE (kJ/g) 15.9 84.6 4.2 16.8 17.2 ±% 83.1.0 11. 1983) Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i rau c ) Carbohydrate (rau c ) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo GE (kcal/g) 4.3 5.5 10.8 5.8 DE (MJ/kg) Rô phi 13. Tuy nhiên. Giá tr năng lư ng tiêu hoá c a m t s lo i th c ăn tính toán trên cơ s các s li u b ng 6.

Th hai. vì v y nó là ngu n th c ăn ch y u cho các loài cá ăn c và ăn t p.1. Protein ch a 5. Nguyên nhân th nh t là ðVTS không c n năng lư ng ñ duy trì nhi t ñ cơ th như v t nuôi. Tuy nhiên. tuy nhiên. 3. l n tr n kh i k thù hay stress. vì v y.1 kcal GE/gram và là ngu n năng lư ng r nh t. ð ng v t trên c n ph i m t năng lư ng ñ gi v trí cơ th kh i tác ñ ng v i tr ng l c. ñ ngon mi ng.3. ngư i ta ti n hành phương pháp cân b ng cacbon hay cân b ng năng lư ng ho c b ng phương pháp nuôi dư ng. khi nhi t ñ nư c gi m dư i ngư ng t i ưu thì t c ñ trao ñ i ch t gi m. kích c . cá nh nhu c u năng lư ng trên ñơn v th tr ng cao hơn cá l n. t c ñ sinh trư ng. protein là ngu n ñ t nh t trong kh u ph n th c ăn. Ngư c l i. Vì v y. ñ ng v t có vú ph i dùng năng lư ng ñ t o urea và gia c m thì t o acid uric. Nguyên nhân th ba là cá th i kho ng 85% ch t th i trao ñ i dư i d ng NH3 tr c ti p qua mang vào môi trư ng nư c và c n r t ít năng lư ng. cá l n nhanh c n nhi u năng lư ng hơn cá ch m l n. Ho t ñ ng cơ h c bao g m bơi. khi nhi t ñ nư c g n nhi t ñ t i ưu cho t ng lo i cá thì tăng trao ñ i ch t.2. t c ñ sinh trư ng và ho t ñ ng. ð i v i h u h t ñ ng v t trên c n. 2000) Nhóm cá Cá chép Nhóm cá da trơn Nhóm cá h i Kh i lư ng cá (g) 80 80 10-20 100 150 300 Nhi t ñ (0C) 10 20 25 25 18 15 Duy trì (kJ/kg cá/ngày) 28 67 84 72 85-100 60 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 33 .5. L n có th tiêu hóa 90% carbohydrate trong khi ñó cá tr m c ch tiêu hóa 55-60% mà thôi. Nhi u loài cá có bong bóng nh m duy trì v trí cơ th trong các t ng nư c nên cơ c a chúng ít ho t ñ ng ñ gi yên v trí c a chúng. M t khác. là ngu n năng lư ng ph thêm trong th c ăn th y s n. Lipid ch a kho ng 9. 1999 theo Lê Thanh Hùng. cá s d ng r t m nh. Tương t . B ng 3. carbohydrate là ngu n năng lư ng ch y u. protein không ph i là ngu n năng lư ng chính trong kh u ph n. nhi t ñ cá g n gi ng nhi t ñ môi trư ng nư c xung quanh. ð xác ñ nh nhu c u năng lư ng. gi ng loài và th c ăn tiêu th . Nhu c u năng lư ng duy trì Nhu c u năng lư ng duy trì là nhu c u năng lư ng ch ñ ñ cho cá không thay ñ i th tr ng trong th i gian thí nghi m.6 kcal GE/gram. Carbohydrate ch a 4. cá không dùng ngu n này nhi u như ñ ng v t trên c n. lipid và carbohydrate là ngu n năng lư ng làm tăng m t ñ năng lư ng kh u ph n. Nhi t ñ nư c là y u t nh hư ng l n nh t ñ n nhu c u năng lư ng c a cá.2.4 kcal GE/gram. Nhi u y u t nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a cá như: ho t ñ ng cơ h c. Kích c cá có nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a chúng. Như ñã bi t. Nhu c u NL duy trì c a ba nhóm cá (Guillaume. ðVTS s ng trong nư c nên h n ch t i thi u năng lư ng m t ñi ñ duy trì thăng b ng trong kho ng không. nhi t ñ . NHU C U NĂNG LƯ NG Trong th c t . ðVTS có nhu c u cao v protein hơn các ñ ng v t khác và nhu c u năng lư ng thì l i th p hơn.

Hà N i.6 392 20. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 34 . phương pháp nghiên c u này ti n hành r t khó khăn. Nhu c u năng lư ng cho duy trì. Nguy n Th Lương H ng.2.6. Nhu c u năng lư ng duy trì so v i t ng nhu c u năng lư ng hàng ngày chi m t l 14-17% cá chép. Nhà XBNN.6) B ng 3.1 41.8 257 18.2. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.Lư ng năng lư ng cho duy trì chính là ph n m t mát t i thi u qua nhi t. tăng t l protein có th không làm làm tăng t c ñ sinh trư ng (b ng 3. 1997. cung c p th c ăn m c 2% kh i lư ng cơ th . 17-24% cá h i. t0: 240C) DE (MJ/kg th c ăn khô) 18. B ng 6.01 2. sinh trư ng c a cá. công th c tính? 2. Nhu c u năng lư ng duy trì c a cá th p hơn ñ ng v t trên c n vì cá tiêu hao ít năng lư ng cho s v n ñ ng và gi thăng b ng cơ th .2 380 . L i Văn Hùng. Dinh dư ng và th c ăn gia súc.9 320 m t m c năng lư ng.150 20. Các d ng năng lư ng c a th c ăn. Lê ð c Ngoan. ví d : GE (MJ/kg th c ăn khô) 13. tăng năng lư ng thì tăng sinh trư ng. H Chí Minh.3 20.4 2.8 Tăng (% so v i BW ñ u) 148 16.75 (khi nhi t ñ nư c 20-240C).5 218 22.01 2.Tuy nhiên. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng Kh u ph n ñ protein.14 Các k t qu trên cho th y s quan tr ng c a vi c duy trì t l năng lư ng/protein trong kh u ph n c a cá. 3. còn ñ ng v t có vú t l này là 30-59%. Công th c P/E và cho m t s ch tiêu P/E thích h p c a m t s loài cá? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. cá bài ti t amonia mà không bài ti t ure hay axit uric. CÂU H I 1. cá không có cơ ch ñi u ti t thân nhi t.3 2. nh ng y u t chi ph i nhu c u năng lư ng cho sinh trư ng? 3. Tôn Th t Sơn.9-18.5 cho bi t nhu c u năng lư ng c a m t s nhóm cá. 2004. nh hư ng c a năng lư ng và protein kh u ph n ñ n t c ñ sinh trư ng c a cá (cá chép W=170g.15 Protein (% v t ch t khô) 46.17 51.8 283 24. Nhu c u năng lư ng duy trì cho cá bình quân 70 kJ/kg th tr ng hay 50 kJ/kg W0. Nhà XBNN.99 2. Hà N i.5 1. 2002. Nhà XBNN. Giáo trình dinh dư ng gia súc.

Gurr. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). R.329. Academic Press. A. New.W.. Rome. Anguilla spp. J. T. Lupianez. Washington. Boca Raton. J. M. (eds). In “Fish nutrition. DC. Official Methods of Analysis. and Walton. Halver. and de la Higuera. and Lim. R. Nguy n Th L c. C.. C.Arai. In: Wilson. 15th Ed. Nhà XBNN. 1997. Garzon.P. ð Quý Hai. Fisheries Science 63. C. Cowey. I.(1994).. 1995. B. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. Florida. G.. 1991. Eel. 2002. AOAC. Imprint of Elsevier Science. FAO Fisheries Technical Paper 343. E. Ti ng Anh Akiyama. ed). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 35 . Rome. preagon.” 2nd ed.l. Lê Văn An. Acedemic Press. T.375. 259 .J. M. Cardenete. J. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. S. Michael B. Cao ðăng Nguyên. FAO. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). CAB international.D... and Harwood.. 1990. J. Hidalogo.. pp.. In “Lipid Biochemistry. UNDP. 3rd Eds. Webster. M. 69-75. p. 93.H Trung Thông. Oohara. 963-970. FAO. 402 tr.” vol. Chapman and Hall. E. CRC Press. 1987. and Yamamoto. (1991). Hardy. M. (J. 2006. Aquaculture 124. 2002. 64 (abstr). Farm-made Aquafeed.. New York. 823pp. pp. A. Fish Nutrition. London. Hà N i. Halver.. (1989). I. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t..

V khía c nh dinh dư ng.1.). da…. Theo quy ư c c a ngành th c ăn chăn nuôi và cá.keratin là protein c a lông và tóc và β . strichnine. cũng có trong lòng tr ng tr ng. nitrate. ovalbumin. tryptophan hay axit amin ch a lưu huỳnh. tr ng. chu i polipeptid c a elastin giàu alanine và glycine. g m: Albumin: có s a. alkaloid (nicotine. antigen và hormon. ñ c ñi m: hòa tan trong nư c. máu. Glycoprotein là thành ph n c a niêm d ch có tác d ng bôi trơn. Vai trò c a protein Protein ngoài vai trò c u trúc (nguyên li u t o các mô và các s n ph m) còn có nh ng vai trò quan tr ng sau: T o các ch t xúc tác (enzyme). Photphoprotein như cazein c a s a và photphovitin c a lòng ñ .1.25 (N: hàm lư ng N) H p ch t N phi protein là nh ng h p ch t ch a N nhưng không có c u trúc protein như: axit amin t do.2. Th c ăn th c v t non ch a nhi u h p ch t nitơ phi protein hơn th c v t trư ng thành ( 25-30% nitơ t ng s ). Phân lo i V khía c nh ch c năng ngư i ta chia protein thành nhi u lo i sau: Protein ñơn gi n là protein ch cho axit amin khi th y phân. th c ăn xanh ch a t i ña 50-60% nitơ phi protein. Chromoprotein như hemoglobin. PROTEIN 4. keratin r t giàu axit amin ch a lưu huỳnh.1. Các protein hình c u chính. Protein ph c t p lo i protein này ngoài các axit amin còn có nhóm không ph i protein như glycoprotein. th c v t.. là m t axit amin quan tr ng c a protein này. amid (urea. cadaverine. máu. Globulin protein có trong s a. khi th y phân cho ra nhi u arginine và lysine. protein thô ñư c tính b ng công th c: Protein thô = N x 6. bao g m hai nhóm là protein s i và protein c u. amin (putresine. Protein hình c u (globular protein): là các enzyme. lipoprotein. Keratin có hai lo i là α. ví d protein lông ch a t i 4 % lưu huỳnh. protamin giàu arginine nhưng không có tyrosine. morphine. elastin và keratin. Protein s i (fibrous protein): gi vai trò c u t o các mô liên k t như collagen. histamine. asparagine. ð c ñi m: hòa tan trong dung d ch mu i và không b ngưng t b i nhi t. Protein này không hòa tan và b n v i các enzyme tiêu hóa. cytochrome ho c flavoprotein. Lipoprotein là thành ph n chính c a màng t bào.). th c ăn h t ch a 10% nitơ phi protein. photphoprotein và chromoprotein.).1. cocaine. ngưng t b i nhi t Histone: có nhân t bào..CHƯƠNG IV DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID 4. tr ng. ngư i ta chia protein thành hai lo i: Protein thô g m c protein và các h p ch t ch a nitơ không ph i protein. glutamine. hormone Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 36 . Elastin c u t o gân và m ch máu. ñây nó g n v i deoxyribonucleic. 4. Protamin: là protein ki m g n v i axit nucleic có nhi u trong tinh trùng c a ñ ng v t có vú.keratin là protein c a lông vũ. collagen có hydroxyproline..

4. + M t ñ ñàn: s lư ng cá trên ñơn v di n tich m t nư c. 1g protein s n sinh ra 4.1. protein kh u ph n ph i ñ t 50%.3 và 97. + M c ñ ho t ñ ng.7 mg/ngày. ch t ñ c ho c ch t chuy n hóa (như NH3 hay nitrite). ho c là t l protein/năng lư ng (P/E): Năng lư ng c a kh u ph n (KJ ho c MJ/kg) E/P = -------------------------------------------------Protein thô c a kh u phàn (%) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 37 . Nhu c u protein c a cá Ngư i ta chia nhu c u làm hai lo i: nhu c u duy trì và nhu c u s n xu t: .Th c hi n ch c năng v n chuy n như hemoglobin Tham gia ch c năng cơ gi i như colagen Ch c năng b o v như kháng th Ch c năng thông tin như protein th giác Protein còn có vai trò t o năng lư ng. ñ m n.Nhu c u protein cho duy trì cá cao hơn ñ ng v t có vú. tương ng v i nhi t ñ môi trư ng là 100C. Ví d : cá h i (O.Nhu c u protein cho s n xu t (cho tăng trư ng) cũng cao hơn ñ ng v t có vú 4 l n. 4. + Ch t lư ng protein kh u ph n và cân ñ i năng lư ng: Kanko (1968) ñã th y kh u ph n cá h i ch a 40% protein s cho t c ñ sinh trư ng t i ưu khi b t cá tr ng là ngu n protein chính. nhưng v i nh ng kh u ph n gi u năng lư ng protein ch c n 30% (chú ý cá h i s d ng m t t hơn carbohydrate). lúc 6 – 8 tu n gi m còn 40% ñ i v i salmon và trout và 35% ñ i v i salmonid giai ño n nuôi thương ph m. Ví d cá h i (O.5% khi ñ m n l n lư t là 100/00 và 200/00. ánh sáng. tshawytscha) yêu c u kh u ph n ch a 40% protein khi nhi t ñ nư c là 80C. Do b nh ng y u t trên chi ph i cho nên khó có ñư c m t hư ng d n chung v protein cho c kỳ sinh trư ng c a cá. nhưng nhi t ñ nư c 140C nhu c u protein s là 55% tính trên cơ s kh u ph n v t ch t khô. mykiss) yêu c u protein là 40 và 43. sau ñó gi m d n. Thí nghi m nuôi dư ng cá giai ño n cá b t. 4. cá hương và cá thương ph m th y r ng nhu c u protein cao nh t giai ño n cá b t. B ng 3.5 kcal năng lư ng ( cá).2 sau ñây cho bi t nh ng k t qu nghiên c u v nhu c u protein c a cá (các thí nghi m xác ñ nh nhu c u protein c a cá thư ng làm trên cá gi ng có kh i lư ng t 5 . ñ i v i các lo i này 1g protein ch cho 4 kcal năng lư ng. + Tính bi t: ví d cá chép cái l n nhanh hơn cá chép ñ c + Tu i và kh i lư ng cơ th : nhu c u protein tính cho m t ñơn v kh i lư ng cơ th con v t non cao hơn con v t trư ng thành. 69. giai ño n cá b t. ho c là t l năng lư ng/protein (E/P). Ví d : cá h i vân (Oncorhynchus mykiss) n ng 100g có nhu c u protein duy trì hàng ngày là 52.1. 150C và 200C. . Protein có axit amin cân ñ i và có t l tiêu hoá cao s t o cho nhu c u protein th p hơn so v i lo i protein không cân ñ i axit amin.1 và 3. T l năng lư ng/protein Có hai công th c. + Y u t môi trư ng: nhi t ñ . Cá là lo i Aminotelic (th i amoniac) khác v i ñ ng v t có vú là lo i Ureotelic và chim là Uricotelic.3.50g).1. + ð m n cao thì yêu c u v protein cũng cao. gà 2 l n và ph thu c vào: + Loài cá: ví d cá rô phi l n nhanh hơn hai l n so v i cá mè hoa. n ng ñ O2.

1 MJ/kg và protein thô c a kh u ph n là 30-42%.1.0 25. 1985 Hung L.0 24.4** Tác gi Page&andrews. T l P/E ho c E/P cho tăng trư ng t i ưu c a m t s loài cá Gi ng loài Cá trơn M Kh i lư ng (g) 526 34 10 266 600 50 20 90 94 15 20 Protein tiêu hóa (%) 22.7 12. GE: năng lư ng thô 4.5 B ng 4.5 23.6** 14.7 22.8 11.5** 18.3 15.9 .0 27.T.6* DP/DE (mg/kJ) 22. 1992 El Sayed.5 33 42 40 32 28 DE (kJ/g) 9.5 19. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn Protein c a các lo i th c ăn khác nhau có ch t lư ng khác nhau.6 25.2 20.Nn Năn vào – ( Nphân – Ntrao ñ i) i sinh) x 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 38 .8 27.Nphân = Năn vào–( Nphân-Ntrao ñ i)–( Nnư c ti u.S mg (ho c g) protein T l P/E = -----------------------------------------------Năng lư ng kh u ph n KJ (MJ) T l E/P t i ưu cho cá chép 450-500 (tính theo DE). 1979 Cho&Kaushik. 1976 Mangalik.. 1993) Loài Cá h i Atlantic Cá da trơn Cá chép Cá tr m c Cá h i vân (Rainbow trout) Cá lóc Cá rô phi Cá chình Nh t T l protein trong kh u ph n (giai ño n juvenile) 45 32-36 31-38 41-43 40 52 30-34 44. 1987 Takeuchi et al. DE kh u ph n là 16.2 28. 1985 Cho&Woodward. ngư i ta ño ch t lư ng protein theo các ch tiêu sau: Protein tích lũy Năn vào–( Nphân+Nnư c ti u) Giá tr SVH (BV) = = x 100 Protein tiêu hóa Năn vào .1 21. 1999 Cá rô phi ðài Loan Cá chép Cá h i Salmo gairdneri Cá trê phi Cá tra Cá basa * DE: năng lư ng tiêu hoá.6 13. 1999 Hung L.1 12.3 24.2.T.20. Như v y th c ăn v i m c 2% th tr ng.2 18.8 12.1 17.1.1973 Garling&Wilson. 1989 Machiels&Henken.1. Khuy n cáo c a NRC v nhu c u protein c a m t s loài cá ghi b ng 4. 1986 Li&Lovell.8 22.4 30 31. Nhu c u protein m t s loài cá (NRC.5. 1986 Mangalik.3 12. B ng 4.

k thu t ch bi n.3 gi i thi u giá tr SVH (BV) c a các protein khác nhau thí nghi m trên cá chép th tr ng t 50 – 100g v i kh u ph n ch a 10% protein.5% Kh u ph n th c ăn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 39 . Giá tr BV m t s protein th c ăn cá (Ogino và Chen.41 1.80 30. Hi u qu protein (PER: protein efficiency ratio): PER = Tăng tr ng(g) Protein tiêu th (g) Ho c m t ch tiêu tương t có tên là Giá tr protein s n xu t (PPV:productive protein value). 1973) Lo i th c ăn Lòng ñ tr ng khô Cazein B t cá tr ng Gelatin B t gluten ngô B t ñ tương N m men t d u h a BV 89 80 76 23 55 74 73 .87 1.1 9 101 2. PER.7/7.8 7 128 1. B ng 4. tăng tr ng trong 4 tu n ( tính theo % th tr ng ban ñ u c a cá).46 28.3 5 117 1. b t cá h p 1270C trong 3. PPV khi nuôi cá chép con ( kh i lư ng ban ñ u là 40g) ñư c trình bày b ng 4. Ví d .S li u b ng 4.1 Thang giá tr hóa h c (CS: chemical score) ð xác ñ nh CS c a m t th c ăn nào ñó c n bi t hàm lư ng các axit amin c a nó. FCR PER PPV % 1 19 1.5 gi có BV gi m 10 – 20% so v i b t cá h p trong 25 phút.14 1. ñem so sánh hàm lư ng t ng axit amin c a th c ăn v i hàm lư ng axit amin tương ng c a tr ng gà t ñó tính CS. Ví d : T l c a lysine lúa mì so v i lysine c a tr ng gà: (2.76 0.10 18.79 Nh n xét X lý Ethanol và Ete không có vitamin C Kh m BV ph thu c vào loài. B ng 4.74 12.41 1.2) x 100 = 37.4. Hi u qu chuy n hóa th c ăn và hi u qu l i d ng protein theo các kh u ph n Tăng tr ng. PPV = Lư ng protein c a mô ñã tăng(g) Protein tiêu th (g) x 100 Ví d : S liên quan gi a lư ng th c ăn cung c p ( tính theo % th tr ng cá).4.3.2 3 81 1.46 22.

21.9 5.7 2.7 6.6 4.36.60.55 .00 .24 .5 Tr ng (%) 6.5 – 100 = . ð i v i tôm và cá có 10 lo i amino acid ñư c coi là amino acid thi t y u.3 5.45. thí nghi m cá da trơn.. Protein t nhiên có kho ng 23 axit amin.8 1.4 3.2 5.5 5...7 1.0 8.8 3..5 B ng 4.22. AMINO ACID Amino acid là thành ph n c a protein.22 ..7 2. Cystine có th thay th m t ph n (60%) methionine.20.6. 4. Hydroxyproline Lysine (Lys) Methionine (Met) Cystine.37.5 8.81 ..5.84 5.40.1.a 2 100a n x x. Cysteine (Cys) Phenylalanine (Phe) Tyrosine (Tyr) Threonine (Thr) Serine (Ser) Tryptophan (Try) Ornitine (Orn) Valine (Val) Chú ý:Phenylalanine có th ñư c thay th m t ph n b ng tyrosine (thay th ñư c 5% phenylalanine cá da trơn).1 2.2. Các axit amin thi t y u B ng 4.2.5 7. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 40 . ae 1 ae 2 ae n a1…an: amino acid c a protein th c ăn( g/100g protein) ae1…aen: amino acid c a protein tr ng gà(g/100g protein) 4.a 1 100.48. Các axit amin thi t y u c a tôm và cá Amino acid thi t y u Amino acid không thi t y u (Essential amino acids) (Non-essential amino acids) Arginine (Arg) Alanine (Ala) Histidine (His) Acid aspartic (Asp) Isoleucine (Ils) Acid glutamic (Glu) Leucine (Leu) Glycine (Gly) Proline (Pro).62..24.2 CS .5 4.2 2.29 .57 .00 .3 6. Có hai lo i amino acid là amino acid thi t y u và không thi t y u.3 3. Thang giá tr hóa h c c a lúa mì Axit amin Arg His Lys Try Phe Met Met + cys Thr Leu Ils Val Lúa mì (%) 4.CS c a lysine lúa mì: 37.12 Ch s amino acid thi t y u (EAAI = Essential Amino Acid Index) EAAI = n 100.31 .

8 1. Nhu c u lysine c a cá h i (O. Không có s ñ i kháng arginine .12 Tryptophan 1.6g/16gN). Kh u ph n ăn cá h i (O.2%/VCK kh u ph n (3g/16gN).4 0.2a 0.8 0.3% tyrosine. th a methionine cũng d n ñ n c ch sinh trư ng.4. b: không có tyrosine.36 Threonine 0.6 Histidine 0.2g/16gN (8g/kg VCK kh u ph n).8g/16gN) s cho sinh trư ng t t. Histidine ñư c dùng ñ hình thành dipeptit carnosine và ansezine. Nhu c u amino acid Nhu c u axit amin c a cá ghi b ng 4.30g/kg kh u ph n.72f 1.9% lysine/CK kh u ph n (4.5 1.2.1g/16gN hay 9 g/kg kh u ph n).0 1.71 Valine * a: không có cystine. Axit amin ch a S r t quan tr ng ñ i v i dinh dư ng cá. Cung c p lysine thi u s d n ñ n sinh trư ng kém.4 0.05 1. tăng isoleucine thì cũng tăng nhu c u leucine. các giai ño n sau thì m c lysine t i thi u là 25 . nhưng ñ có sinh trư ng và hi u qu l i d ng th c ăn cao thì lysine c n 2. d: có 0.0 0. mykiss) giai ño n hương thì cao hơn (6. s li u trong b ng cho th y: B ng 4.2 2.5 0.0 1.2 .18 Arginine 1.8 0. methionine có nhi u trong protein ñ ng v t nên nh ng kh u ph n có quá ít protein ñ ng v t.15g/kg VCK kh u ph n (0.4 1.3 tháng tuỳ theo m c ñ thi u. Thi u methionine (không thi u cystine) d n ñ n viêm cata thu tinh th m t ngoài hi n tư ng gi m sinh trư ng. th i loét vây và ch t. Threonine: nhu c u c a cá h i (O.24 1. tyrosine chi m 1% nhu c u phenyalanine. ð i v i cá h i giai ño n cá hương. Thu tinh th b ñ c sau 2 .5%.lysine cá.24 1.2b 1. ñ ng v t có vú và gia c m. ð i v i cá h i (O.2e Phenylalanine 1.3 0. 1. e: có 0.6 0. n u có.4 0.78 1.3.5b 1.2a 2.43 2.48 0.3 0. Kh cacboxyl histidine thành histamine.5 0.7 1. hàm lư ng cao hơn làm gi m sinh trư ng.64 0.9 0. mykiss) là 2.85 .1.7.7. f: có cystine Nhu c u arginine c a nhóm cá h i giai ño n hương g n gi ng như gà nhưng l n hơn c a l n và chu t r t nhi u.6 0.95 Leucine 2. keta) ñ i v i axit amin này là 1.05% kh u ph n). Nhu c u histidine cho sinh trư ng c a h i giai ño n hương là 0. c: có 0. sinh trư ng c a cá gi m m nh.5 1. Nhu c u isoleucine nhóm cá h i giai ño n cá b t ph thu c vào hàm lư ng leucine trong kh u ph n. Nhu c u amino acid m t s loài cá (% v t ch t khô)* Cá chình Cá da trơn Cá h i Nh t b n 1.5% tyrosine. Tuy nhiên. Axit amin Cá chép Cá rô phi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 41 .87 1.2 0.3 1. cơ th có th t ñáp ng ñư c m t ph n arginine nhưng cá thì không. Nhu c u arginine c a cá nư c m n th p hơn cá nư c ng t.76 1.96 Isoleucine 0.7% tính theo ch t khô kh u ph n (1.15% cystine. c a cá h i (O.05d 2. mykiss) có nhi u histamine làm cho thành d dày b loét gi ng gia c m. mykiss) sinh trư ng s tho mãn khi kh u ph n ch a methionine + cystine ít nh t là 13 .75c Methionine 1.2.28 0. M i tương tác gi a isoleucine và leucine cũng th y cá da trơn.5 0.12 Lysine 2.

T. Hà N i. TP H Chí Minh. Hi n tư ng này x y ra nghiêm tr ng khi nhi t ñ gi m th p (t 20oC xu ng 10oC). keta) giai ño n hương. Nhà XBNN. tryptophan hay methionine vào kh u ph n ch a cazein không làm thay ñ i tăng tr ng và hi u su t s d ng th c ăn. nhóm cá h i.3g/kg kh u ph n) gi m s bi n d ng c t s ng c a cá h i (O. thi u tryptophan gây viêm cata thu tinh th m t. ð Quý Hai. 2001. Nhà XBNN. L i Văn Hùng. CS. Giáo trình dinh dư ng gia súc. V n ñ b sung axit amin công nghi p vào kh u ph n Cá chép (Cyprius carpio) giai ño n chưa trư ng thành không th sinh trư ng ñư c khi cho ăn kh u ph n th c ăn mà protein ñư c thay th b ng h n h p axit amin công nghi p có thành ph n tương t . 150 tr.Tryptophan: thi u làm tăng ch ng v o xương (scoliosis) nhóm cá h i (v o xương là b nh bi n d ng c t s ng do thi u serotonin). cho th y sinh trư ng tăng rõ r t so v i kh u ph n này không b sung 2 axit amin trên.3. Vai trò protein trong dinh dư ng th y s n? 2. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 42 . H Trung Thông. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). tryptophan vào kh u ph n cazein – gelatin. Cao ðăng Nguyên. Lê Văn An. Oohara. Nhà XBNN. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. K tên 10 axit amin thi t y u ñ i v i tôm và cá. nhưng thêm arginine. Hà N i. Hà N i. 2006. Fisheries Science 63. nhưng không ngăn ng a ñư c b nh (chú ý cá da trơn không th y có s quan h gi a scoliosis v i tryptophan). 2004. Nhà XBNN. Nguy n Th L c. nhu c u các axit amin này. Ti ng Anh Akiyama. Tuy nhiên h cá h i (salmonids) l i có th s d ng ñư c axit amin t do cho sinh trư ng.creatinsulphate (0. 402 tr. Nhu c u protein ph thu c vào nh ng y u t nào? Cho bi t nhu c u protein c a m t s loài cá? 3. Cá da trơn cũng không l i d ng ñư c axit amin t do b sung vào kh u ph n ăn c a chúng. and Yamamoto. V o xương có th liên quan ñ n m c serotonin não.25 . 4. cystine.. vai trò axit amin thi t y u ñ i v i cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. B sung lysine. Cách ñánh giá giá tr protein (BV. PER. H n h p th c ăn có ngu n protein ch y u t b t cá ñư c thay b ng ñ tương và b sung thêm methionine. 2002. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. EAAI) và ng d ng? 4. Tăng arginine vào kh u ph n gelatin c a cá da trơn t 11g lên 17g/kg làm tăng tr ng tăng lên rõ r t.2. 1997. Cho u ng serotonin . Lê ð c Ngoan. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). I.. T. CÂU H I: 1. 963-970. cystine hay lysine và h u h t nh ng axit amin gi i h n ñ u không c i thi n ñư c tăng tr ng.

753 . G. Summary report the requirements of essential amino acids for carp. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 43 . C.. D. E. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla). (1989). pp. 1987. Imprint of Elsevier Science. Hardy. Anguilla anguilla and A. Acedemic Press. S. T. M. and Peffer. M. pp. Fish Nutrition. ed). Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38. and Halver. 259 . In “Fish nutrition.. Cowey. Heenemann.759.W. Degani. T. Greuel. Berlin. In: Tiews. Aquaculture 41.. Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11. 95 . K.329.. E. Y. 2002. Halver. 823pp. E.21-30.” 2nd ed. Nose.. J. B.100. and Walton. and Hashimoto. L. Amino acids essential for the growth of eels. E. Nose.. O.J. (J.L.japonica.Arai. 1984. 145-146 Schmitz..E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology.. and Levanon. Academic Press. New York. J. 1972.).. Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A. 3rd Eds. 1979. anguilla. R. Gallagher.. Halver.

Thu t ng ch t lipit hay ch t béo (fat) dùng ñ ch c hai nhóm.2. ete. 5.Là ch t v n chuy n các vitamin tan trong d u và v n chuy n ñi n t và các cơ ch t trong các ph n ng c a enzyme . steroit. và ngu n d tr . Chúng có b n ch c năng chính sau ñây: .1. ðó là ñ c ñi m cơ b n ñ nh n bi t d u và m .CHƯƠNG V DINH DƯ NG LIPID Lipid ñóng vai trò quan tr ng trong dinh dư ng ñ ng v t.1. D u.25 l n so v i carbohydrate và protein . Khi t t c ba nhóm rư c ñư c este v i axit béo thì t o thành m t h p ch t g i là triglyxerit hay triacylglycerol. terpen Không có glycerol b ng 5. Khái ni m Lipid hay ch t béo (ether extract -EE) là các h p ch t h u cơ không tan trong nư c nhưng tan trong nhi u dung môi h u cơ như benzen. KHÁI NI M. Quá trình ph n ng như sau: Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 44 .1. có cùng c u trúc và tính ch t hóa h c nhưng khác nhau v c u trúc v t lý.. PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG 5. cerebrosit.Là ngu n cung c p axit béo thi t y u . sinh hóa quan tr ng trong cơ th th c v t và ñ ng v t.1. ñi u ki n nhi t ñ bình thư ng chúng d ng l ng. Trong chương này.Cung c p năng lư ng cho các ch c năng duy trì và s n xu t. 1988) Lipid Có glycerol ðơn gi n Glycolipit Ph c t p Phosphoglycerit Sphingomyelin. ði m nóng ch y c a d u th p. cloroform. C u t o d u và m D u. và có các ch c năng sinh lý. chúng tôi xin tóm t t m t s n i dung liên quan ñ n khía c nh dinh dư ng hơn là sinh lý và sinh hóa c a lipit 5.Thành ph n quan tr ng c a màng t bào. Phân lo i Căn c c u t o và ch c năng mà lipit ñư c phân thành các lo i B ng 5. Phân lo i lipid (MacDonald et al. m Glycolipit Glactolipit Lecithin Cephalins D u và m M và d u có trong thành ph n cơ th c a ñ ng v t và th c v t. sáp. còn m thì ngư c l i. khi b oxy hóa sinh ra năng lư ng cao g p 2... m là este c a axit béo v i glycerol-là m t rư u no ba ch c.1.1.

12.5 Eicosapentanoic: 20:5 5.5 Arachidonic (eicosatetraenoic): 20:4 5.COOH -3.6.9. M t s axit béo thư ng g p trong các d u m t nhiên Tên axit Công th c Nhi t ñ nóng ch y (0C) Axit béo no (-anoic) (Saturated Fatty Acids – SFA) : Butyric (butanoic) C3H7.14 hay n-6.O.COOH 62.R1 CH .9.9-18:2 C17H31.CO .9 Caproic (hexanoic) C5H11.USFA) Palmitoleic (9-hexadecenoic): 16:1 9 hay n-7-16:1* C15H29.9.2 Caprylic (octanoic) C7H15.CO .15) C20H33. palmitat (hexadecanoat) phân b ng u nhiên các v trí 1.2. chúng là các axit béo no ho c chưa no.6.12. Ví d như. sinh s n và có th Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 45 .O.14.CO .R + 3H2O CH2.2.6.19 (n-3.1 Palmitic (hexadecanoic) C15H31. Các triacylglycerol ch a nhi u axit béo m ch ng n và axit béo không no thì có nhi t ñ nóng ch y th p.9 Myristic (tetradecanoic) C13H27. Ph n l n các axit béo có trong t nhiên có m t nhóm carboxyl và m t chu i cacbon không phân nhánh.COOH 69.COOH * Công th c vi t t t theo 2 cách khác nhau.8. N u các axit béo khác nhau ñư c n i vào các g c rư u c a glycerol thì công th c chung c a triacylglycerol s là: CH2.15.COOH 13 Linoleic (octadecadienoic): 18:2 9.11.7 Stearic (octadecanoic) C17H35.COOH 31.3 Axit béo chưa no (-enoic)(Unsaturated Fatty Acids .R Glycerol Axit béo Triglycerit Triacylglycerol (Triglycerit) khác nhau do ñ c tính và v trí c a các axit béo.R2 CH2.8.COOH -49.O.CO .6 Arachidic (eiocosanoic) C19H39.18) C22H35.COOH -5 9.COOH 0 9 Oleic (octadecenoic): 18:1 hay n-9-18:1 C17H33. V trí các axit béo quy t ñ nh ñ c tính v t lý c a các triacylglycerol.R CH.12.COOH -7.12 hay n-6. 2 và 3 thì t l tiêu hóa th p hơn phân b v trí 2.15-20:4 C19H31.OH + 3R-COOH => CH2.COOH 16.O. axit linoleic ñư c phát hi n là có hi u qu ng a ñư c nhi u ch ng b nh c a chu t cho ăn kh u ph n thi u m như da có v y.COOH 54.13. M t vài axit béo quan tr ng có trong t nhiên ñư c trình bày b ng 5.9-18:3 C17H29.11. 17 (n-3.COOH Docosahexaenoic: 22:6 4.CH2.O.O.CO .3 Capric (decanoic) C9H19. ch m tăng trư ng.OH CH2.ñây là v trí thích h p cho tác ñ ng c a enzyme pancreatic lipase. B ng 5.12.R3 Nhi u b ng ch ng cho th y ñ nh d ng c a triacylglycerol c a d u m có th nh hư ng ñ n kh năng tiêu hóa.COOH 43.7.COOH 76. ch ñi m có liên k t ñôi Axit béo thi t y u (Essential Fatty Acid) Năm 1930.10.OH CH.CO .16.COOH -14.15 Linolenic (octadectienoic): 18:3 hay n-3.2 Lauric (dodecanoic) C11H23.

Các tri u ch ng trên cũng ñư c phát hi n nhi u lo i ñ ng v t và c ngư i.ch t.R Photpholipid Photpholipid là thành ph n ban ñ u c u t o nên ph c h p lipoprotein c a các màng sinh h c. hai nhóm rư u c a glyxerol ñư c k t n i v i axit béo còn m t nhóm n i v i ñư ng. δ-6 desaturation. Các axit béo này ñư c xem là axit béo thi t y u (EFA) c n thi t cho gà. glycerol. c u và dê. chúng là thành ph n dùng ñ t ng h p prostaglandin và thromboxan. Lecithine và cephalin là hai ñ i di n c a nhóm lipit này.CH. ñi u hòa huy t áp và ñáp ng mi n d ch. Tr ng và ñ u nành ch a r t nhi u photpholipid. nhưng có th t p trung vào hai lĩnh v c: (1) thành ph n quy t ñ nh c a c u trúc lipit-protein c a màng t bào và (2) thành ph n quan tr ng c a nhi u h p ch t g i là eicosanoit có vai trò ñi u ch nh vi c ti t các hormon tuy n yên và tuy n dư i ñ i.CH.CH. axit arachidonic ñư c ch ng minh có vai trò như axit linoleic và có th m nh hơn các axit linoleic.(CH2)12. axit béo và glycerol. phosphatidyl glycerol (PG). glycolipid có ch y u trong não và th n kinh. Sphingolipit ph bi n nh t là sphingomyelin. Axit αLinolenic có ho t l c th p hơn linoleic nhưng không th t ng h p trong cơ th và ñư c coi là m t axit béo thi t y u khác ngoài axit linoleic. Glycerol ñư c thay b ng sphingosin bazơ ch a N: CH3. phosphatidyl ethanolamine (PE. còn có tên là lecithin). là m t ch t gi ng như hormon ñi u hòa nhi u ch c năng t bào bao g m trong vi c ñông máu.OH OH NH2 C u trúc thông thư ng c a glycolipit c a ñ ng v t là: CH3. axit phosphoric và base nitơ.CH:CH. phosphotidyl serine (PS). Các axit arachidonic và γ-linolenic ñ u ñư c t ng h p t axit linoleic trong cơ th và không hoàn toàn là axit béo thi t y u. còn có tên là cephalin). l n. Lipit c a hòa th o và h ñ u ch a ch y u galactolipit (kho ng 60%). ñ ng v t.CH2. Axit béo c a galactolipit c a c h u h t (95%) là axit αlinolenic và m t ít linoleic (2-3%). m t trong s các bư c t ng h p.CH. Glycolipid Trong c u trúc phân t .(CH2)12. ð ng v t h p thu axit linoleic vào cơ th có th chuy n hóa thành axit arachidonic. và γ-linolenic có ho t tính cao hơn 1. ñư ng ñây là galactose.5 l n so v i axit linoleic. th n và mô th n kinh. Tuy nhiên. myelin c a axon th n kinh ch a g n 55% photpholipit.CH2-OOH NH-CO. Glycerolphospholipid g m phosphatidyl cholin (PA. Vi sinh v t d c có kh năng phân gi i galactolipit thành galactose. Photpholipid là h p ch t có ch a axit béo. phosphatidyl inositol (PI). x y ra r t h n ch nên hàm lư ng các axit trên có th th p và c n ph i b sung t bên ngoài. Sau ñó. Cơ ch chính xác v ho t ñ ng duy trì ch c năng bình thư ng c a cơ th c a các axit béo thi t y u chưa ñư c bi t rõ ràng.CH:CH. Chúng có trong các cơ tim. Ví d . Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 46 . Gi ng như các axit béo chưa no khác.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 47 . tôm P. stylirostris Lecithin ñ u nành 1.C15H31 CH. PE và m t s lo i khác)* Lecithin ñ u nành (h n h p PC (24%).N+(CH3)3 Phosphatidylcholine Phospholipid có m t vai trò r t quan tr ng trong dinh dư ng vì nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng cơ b n và g i vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p th lipid và tham gia vào các quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t.C17H33 CH2.O. T t c các loài giáp xác ñ u c n lecithin trong su t quá trình phát tri n ñ c bi t là giai ño n u trùng (Harrison.CO. 1980).PO3. 1990). 1989). hormôn thư ng th n và hormone sinh d c. Nhu c u lecithin c a m t s ñ i tư ng giáp xác Lo i tôm Tôm hùm (gi ng) Ngu n phospholipid Lecithin ñ u nành (H n h p d u ñ u nành. Nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng t bào cơ b n. chinensis (Kazanawa. gi vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p thu lipid.5 Bray và ctv (1990) * PC: phosphostidylcholine. u trùng tôm bi n giai ño n mysis ch t 100% n u cho ăn kh u ph n th c ăn không có lecithin (Kazanawa và ctv. Phospholipid có vai trò quan tr ng trong dinh dư ng cho ñ ng v t th y s n.R1 CH. Thư ng ñ i v i th y s n. (P.P. japonicus) (1983) Tôm sú 2% Piedad-Pascula. Chúng có ñơn v c u trúc cơ b n chung là nhân phenanthren n i v i vòng cyclopentan. 1985) và P.CH2.OH OH Axit phosphatidic CH2. PC.O. Teshima và Kavazawa (1986) nghiên c u nh hư ng c a hàm lư ng lecithin lên sinh trư ng tôm he Nh t b n ñã k t lu n r ng: t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn s gi m khi ch b sung lecithin dư i 3%.CH2. monodon (Piedad-Pascula.O. b nh này kéo dài ñ n 90 ngày tu i làm gi m t l s ng c a u trùng (Coklin và ctv. các axit m t. B ng 5. Các h p ch t ñơn l ch khác nhau s lư ng và v trí n i ñôi cũng như ñ c tính c a chu i n i v i cacbon v trí 17. ñ c bi t là giáp xác. ngu n cung c p phospholipid ch y u là lecithin t d u ñ u nành. tham gia vào quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t. penicillatus (Jenn.O.CO. PE (30%) và m t s lo i khác) Lecithin ñ u nành M ct i Tác gi ưu (%) 7.O. Lecithin l y t ñ u nành và phosphostidylcholine (PC) ñã ñư c ch ng minh là c n thi t cho s sinh trư ng c a tôm P.5 Conklin và ctv (1980) He Nh t B n 3 Teshima và ctv (P.CO. monodon) 1985 P.R2 O CH2. 1985).CH2. Piedad-Pascula (1985) cho bi t tăng tr ng c a tôm sú gi ng tăng khi b sung 2% lecithin k t h p v i d u cá Tuy t trong kh u ph n ăn c a chúng. ð i v i tôm hùm tri u ch ng c a vi c thi u h t phospholipid là tôm không có kh năng l t xác hoàn toàn (b nh "molt death: b y l t xác).O. PE: Phosphatidylethanolamine Steroit Steroit là nhóm ch t g m sterol.3.CO. 1993).

và kích thích t l t xác (Kanazawa. throboxan và prostacyclin b t ngu n t axit béo C20. 1985. ðây chính là nguyên nhân c a c a nh i máu cơ tim và nh ng cơn ñau tim. Trong ñó cholesterol ñư c xem như là lo i có nh hư ng l n nh t ñ n sinh trư ng và t l s ng c a nhi u lo i giáp xác (Teshima và Kanazawa. 1983). khi có nhi u trong máu trong th i gian dài chúng s tích t trên vách thành m ch. mà duy nh t là t lipid c a th c ăn (Kanazawa và ctv.5%.. N ng ñ bình thư ng c a cholesterol trong máu là 1. hormone c a tuy n v thư ng th n (estrogen. Prostaglandin thư ng dư i d ng PGF2 ñư c s d ng trong kích thích ñ ng d c hàng lo t c u và bò và ñi u khi n th i gian ñ c a l n nái. Nhóm hormon thư ng th n có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u ch nh trao ñ i glucose và m . Eicosanoit Eicosanoit là nhóm h p ch t g m prostaglandin. M t vài d ng c a sterol là Cholesterol. áp l c thành ñ ng m ch và áp su t máu. Nhu c u cholesterol c a tôm sú P. M i liên h gi a các axit béo và nhóm eicosanoit Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 48 . japonicus cho th y. androgen. phytosterol. progesteron. Nhóm hormone g m oestrogen. Nhóm h p ch t eicosanoit liên quan t i các axit béo thi t y u theo sơ ñ 5. Sơ ñ 5.1. TXA là thromboxan. monodon ñư c ñ ngh b i Wu (1986) là 0. corticosterone) và axit m t. 7-dehydrocholesterol và ergosterol. aldosterone. Các prostaglandin và các ch t trao ñ i c a chúng nh hư ng ñ n s co cơ. M t s loài giáp xác như cua và tôm hùm s chuy n hoá cholesterol ngo i sinh thành cholesteryl esters. androgen. 1971). d n d n c ng l i t o thành nh ng plaque atherosclerotic. 1971. isofucosterol. Vì cholesterol có ñ hoà tan r t th p. progesterol.6 g/lit. dung n p c a ti u c u. Các axit m t (axit glycocholic) khác v i nhóm trên chu i n i g m 5 cacbon và cu i là nhóm cacboxyl. stigmasterol. Teshima và Kanazawa. PGI là prostacyclin.3 . khi b sung 1% cholesterol vào th c ăn cho loài tôm này ñã làm gia tăng t l s ng cũng như t c ñ tăng trư ng. Thí nghi m c a Teshima và ctv (1982) trên tôm P. Chúng kìm ch ti t d ch v và s n sinh các axit béo t các mô m và là ch t gây viêm nhi m. corticoids. có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u khi n ñ nh t. cortisol. kích thích t sinh d c. Giáp xác ph i l y sterol t th c ăn. và ñư c t ng h p t cholesterol.2. Castell và ctv.. aldosteron và corticosteron. Nó cũng là m t thành ph n chính c a màng t bào ñ ng v t. 1975).1 sau: KH U PH N Axit linoleic Axit arachidonic Axit linolenic γ-linoleic Axit dihomogammalinoleic PGE1 PGF1a PGE2 TXA2 PGE2 PGF2a Axit Eicosapentaenoic PGE3 TXA3 PGI3 PGF3a Ghi chú: PGE và PGF là các prostaglandin.ð i di n c a nhóm sterol là cholesterol. Cholesterol cũng là ti n ch t c a các steroids khác như hormone sinh d c.

Takeuchi et.5-1% trong mô cơ và mô d tr ) và 2-3% trong gan.5 127.28 D u gan cá thu 8. Terpenes Terpenes ñư c t o nên t nh ng ñơn v isoprene liên k t v i nhau thành chu i th ng hay vòng.3).9 38. ðây là m t vai trò khá quan tr ng c a ch t béo trong kh u ph n. chúng là thành ph n c a d u lemon và camphor. sáp là m t thành ph n ñáng k c a lipid và nh ng loài cá nh thư ng có kh năng oxy hoá sáp như là ngu n năng lư ng. axit béo và cutin.3. Lipit còn là thành ph n màng c a ty th . t o mùi v thơm ngon nên gia súc d ăn hơn. Ch c năng th c v t lipit hai d ng c u trúc và d tr . khi xây d ng kh u ph n cho tôm và cá không ch ñ m b o cân ñ i t l P/E mà còn c n có m t t l lipid nh t ñ nh (ñ i v i nhi u loài cá t l này là t 20% tr lên).6 34.2 35. Kh u ph n cá vùng nư c l nh c n nhi u lipid hơn cá vùng nư c m vì năng l c s d ng carbohydrate ñ l y năng lư ng kém hơn. Lipit trên b m t t bào ch y u là ch t sáp.6 382 1.Protein % Th tr ng ban ñ u (g) Th tr ng cu i (g) Tăng % FCR (kg/kg tăng tr ng) 4. Năng lư ng t m cao hơn nhi u so v i carbohydrate. lipit có trong thành ph n c a màng t bào và b o v l p b m t c a t bào và chi m ñ n 7% lá c a th c v t b c cao.1 35. Như v y. Lipit d tr th c v t ch y u trong qu và h t d ng d u.7% lên 9%. Lipit c u trúc trong mô c a ñ ng v t ch y u là phospholipit (0. (1978) cho bi t sinh trư ng c a cá h i vân (rainbow trout) không b nh hư ng khi protein kh u ph n gi m t 48% xu ng 35% n u lipid tăng t 15% lên 20%.2 169.1 324 1.al. 1 kg m ôxy hóa hoàn toàn cho 39 MJ trong khi ñó glycogen cho 17 MJ mà thôi.46 D u cá 8. Trong kh u ph n.CH :CH2 CH3 Nhi u isoprene th y trong th c v t có mùi v r t m nh..Sáp Sáp là este c a m t axit chu i dài và m t g c rư u chu i dài. ñ ng v t isoprene có trong coenzyme như coenzyme nhóm Q. lipit là ngu n d tr năng lư ng ch y u dư i d ng m và có th lên ñ n 97% trong mô m c a gia súc béo phì. B ng 5. d ng glycolipit (40-50%) và photpholipit.3.2 38.98 D u hư ng dương 9. Isoprene là h p ch t 5 cacbon có công th c: CH2 :C.0 38. Tuy nhiên...3 39.1 313 1.al. ñ ng v t. kh o sát nh hư ng c a vi c b sung thêm d u vào kh u ph n cá h i vân ñã th y sinh trư ng và chuy n hoá th c ăn c a cá tăng lên khi lipid kh u ph n tăng t 4. lipit có các tác d ng như c i thi n tính ch t lý h c c a th c ăn như làm b t ñ b i. 4. d ng c u trúc.6 169.57 49 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… .7 40. màng nguyên sinh ch t. nh hư ng c a b sung d u ñ n tăng tr ng và FCR c a cá Không thêm d u Kh u ph n: -M % . Ơ m t s loài cá như cá s n. Steffens et. các lo i d u khác nhau cũng cho k t qu khác nhau (b ng 5.2 141.1. Lipit có nh hư ng ñ n các ch t dinh dư ng khác như làm gi m s s d ng carbohydrate và protein.7 261 1. quá nhi u lipid có th làm m t cân b ng E/P và th a m tích lu mô và ph t ng.

cá h i 1820%. cá ch m 13-18%.2. hai axit béo linolenic và linoleic là hai axit béo thi t y u. 5. 20:2n6. 22:3n6 ñư c g i là PUFA (Polyunsaturated fatty acid). n7.2.2. rô phi <10%. Sơ ñ sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n như sau: Acetate 14:0 (myristic acid) 16:0 (palmitic acid) 18:0 (stearic acid) 14:1n5 16:1n7 18:1n9 16:1n5 18:1n7 20:1n9 22:1n11 Linolenic acid 18:3n3 20:3n3 22:4n3 18:4n3 20:4n3 20:5n3 22:5n3 22:6n3 20:0 (arachidic acid) 20:1n11 Oleic acid 18:1n9 20:1n9 18:2n9 20:2n9 20:3n9 Linoleic acid 18:2n6 20:2n6 18:3n6 20:3n6 22:3n6 20:4n6 22:4n6 22:5n6 Sơ ñ 5. cá v n bi n 12-15%. Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n T t c ñ ng v t ñ u có th t ng h p ñư c các axit béo no chu i dài t axetat: n CH3COO. m c này ñ i v i cá chép là 12-15%. các axit béo h n5. n9 có th ñư c cá sinh t ng h p t các ti n ch t là các axit béo no.M c s d ng t i ña lipid trong th c ăn trên cá nươc ng t thư ng th p hơn cá bi n.Dong (2000) cu i chương. Như v y.3 bi u th nh ng con ñư ng t o axit béo chưa no và kéo dài chu i carbon t ti n ch t là axit linolenic và axit linoleic c a Dave A. các ti n ch t này không có trong cơ th mà hoàn toàn ph i l y t th c ăn. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 50 . các h n3 và n6 sinh ra t ti n ch t là axit linolenic (18:3n3) và axit linoleic (18:2n6). Sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n Như v y.Higgs và Faye M. Xem thêm sơ ñ 4. cá mú 13-14%.→ CH3CH2CH2CH2CH2CH2… T t c các loài ñ ng v t cũng t ng h p ñư c các axit béo chưa no b ng cách thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm cacboxyl nhưng không có th thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm methyl (tr th c v t). 22:4n3.→ CH3CH2CH2COO. trê phi và cá trơn M 7-10%.1. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO 5. Các axit linolenic và linoleic ñư c g i là HUFA (highly unsaturated fatty acid) và nh ng axit béo trong hai h trên có chu i carbon dài trên 20 như 20:3n3.

Fernandez Palacios et al. (1996) ñã th y r ng kh u ph n ñ y Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 51 .14 0.9 4. T l axit béo n-6/n-3 thay ñ i r t l n theo t l n-6/n-3 c a th c ăn.2 4. viêm cơ tim.20:5n3) và DHA và arachidonic acid không thích h p có nh hư ng x u ñ n t t c kh năng sinh s n c a tôm và cá.0 23. cá tráp).4 16. Khi cho cá ăn th c ăn ch a nhi u n-6 như m bò.2 3. cá bi n ch a m t t l cao các h axit béo n-3 hơn h n-6 so v i cá nư c ng t.5 39. t s n-6/n-3 gi m theo s gi m nhi t ñ .2 7.4 2. B ng 5. Mùa v .2 43. Thomson et al. Cá có kh năng ñi u hoà s lư ng axit béo trong cơ th . d u th c v t. Th c ăn.8 0.2.5 31. kh u ph n thi u h axit béo này.9 18. (1995) báo cáo r ng.9 0. T l n-6/n-3 cũng th y khác nhau ñ i v i loài cá di cư t bi n vào sông hay ngư c l i (b ng 5. Trong m t nghiên c u trên cá h i.2 31.10 0.1 19.7 49.0 1. Cá vùng ôn ñ i thư ng ch a nhi u PUFA trong thành ph n axit béo hơn cá vùng nhi t ñ i. Cũng trên loài cá này. gi m kh năng sinh s n (cá chép.30 0.9 6.8 27. cá có khuynh hư ng thay ñ i t l n-6/n-3 trong cơ th b ng cách tăng t l n-6/n-3 và ngư c l i khi cho cá ăn th c ăn giàu axit béo n-3.8 23. Ngoài ra. t l ch t tăng cao trong vòng 19 ngày (thí nghi m trên cá tráp). triglyxerite và phospholypide là ngu n năng lư ng chính và axit béo h n-3 (n3-HUFA) cũng gi vai trò quan tr ng. cá h i. gi m sinh trư ng… Trong quá trình phát tri n c a tr ng và u trùng cá.1 53.10 Onchorhynchus masu c ng t Bi n PL TG PL 37. tuy nhiên ngư i ta th y r ng m t khi có lư ng axit béo dư th a nó có th c ch s h p thu và tích lu các axit béo khác. Thành ph n c a axit béo thay ñ i khi cá di cư Axit béo No Mono n-6 n-3 n-6/n-3 Plecoglosus altivelis Bi n Nư c ng t TG PL TG PL 34. Lư ng lipit t ng s và ch s i t c a ñ u cá mòi có ch s i t h th p nh t vào tháng giêng và tăng cao vào tháng sáu hàng năm. trong khi cá bi n ch a nhi u axit béo có chu i carbon dài hơn như C20 và C22.0 18.3.6 4. Cá nư c ng t ch a nhi u axit béo C16 và C18.03 Nhi t ñ . 5.5.46 Nư TG 31. bao g m t l ñ .2.15 l n lư t ñ i v i cá nư c ng t và cá nư c bi n.4. Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ð m n. Tuy nhiên.34 và 0.0 35.04 0. t l n và ch t lư ng u trùng ñư c c i thi n rõ r t. T l n-6/n-3 thay ñ i t 0.4 23. kh u ph n ch a m t n ng ñ t i ưu n-3-HUFA trong 3 tu n s làm cho kh năng sinh s n.8 35. Axit béo 18:2 có th ngăn c n s tích lu và s d ng axit béo 16:1 và 18:1.4). Thành ph n axit béo trong cá thay ñ i theo mùa. Thành ph n axit béo kh u ph n cũng có nh hư ng ñ n kh năng mi n d ch c a cơ th .6 43.10 0.0 36. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u Vai trò dinh dư ng. Như v y.1 32. Thi u các axit béo thi t y u (EFA) có th gây nh ng r i lo n sau: th i loét v y và vây.2.0 39. tăng t l ch t.9 31.. c n chú ý r ng kh u ph n th a n3-HUFA hay t l EPA (eicosapentaenoic acid chưa este hoá. thành ph n axit béo trong cơ th là k t qu c a s ñi u ch nh cân b ng gi a axit béo th c ăn và axit béo t ng h p t các ngu n ch t trong cơ th .1 0.

d u c i d u). Nhu c u các axit béo quan tr ng (EFA) c a cá Loài Cá nư c ng t Ayu Cá da trơn Cá h i Chum Cá h i Coho Cá chép Cá chình Nh t B n Cá h i (Rainbow trout) Rô phi Nile Rô phi Zillii Cá vư c Cá bi n Cá tráp h ng Cá pecca (cárô bi n) Cá s c v n Cá bơn Cá cam Nhu c u EFA Ngu n tài li u 1% linoleic acid hay 1% EPA Kanazaw et al.ñ axit béo n-3 nhưng t l n-3/n-6 th p thì s c ñ kháng v i b nh Aeromonas salmonicida và Vibrio anguillarum kém hơn kh u ph n có t l n-3/n-6 cao. (1975). b ng 5. m bò. (1977) Deshimaru and Kuroki (1983) Ngu n th c ăn EFA. d u ngô.8% linolenic acid Watanabe et al. (1989) và DHA 1% linoleic acid và 1% linolenic acid Takeuchi &Watanabe (1982)Yu & Sinnhuber (1979) 1-2. còn d u cá bi n (cá h i. Nói chung.5 linoleic acid và 0. m l n.5.5% linoleic acid Takeuchi et al. (1980) acid 1% linolenic acid Gastell et al. (1989) Gatesoupe et al.75 EPA Satoh et al.7% DHA 0. Nhu c u EFA c a cá khác nhau theo loài và cho ñ n nay cũng chưa ñư c hi u bi t m t cách ñ y ñ .5 gi i thi u nhu c u axit béo thi t y u c a m t s loài cá.5-0. (1983) 1% linoleic acid hay 1% arachidonic Kanazawa et al. (1972) 0.5% linolenic Takeuchi et al. Nhu c u EFA c a cá. (1974) 20% lipid dư i d ng linolenic acid Takeuchi&Watanabe(1977) ho c 10% lipid dư i d ng EPA và DHA 0. d u th c v t (d u l c. (1982) 1-2% linoleic acid hay 0.5%linolenic acid Watanabe et al.5% EPA và DHA Webster & Lovell (1990) 0.5% EPA 1% EPA và DHA 1. d u lanh. d u bông. cá sardin) nhi u axit béo h ω-3.8% EPA và DHA 2% EPA và DHA Yone et al.5% EPA và DHA hay 0. (1971) Buranapanidgit et al(1989) Watanabe et al. (1980) acid 0. c u nhi u axit béo h ω6.7% EPA và DHA hay 1. cá thu. B ng 5. 1% linoleic acid và 1linolenic acid Takeuchi & Watanabe (1977) 0. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 52 . d u d a.

DHA) 22: 5n-6 24:5n-3 22: 6n-3 Desaturase 24: 5n-6 β-oxidation 24: 6n-3 β –oxidation Sơ ñ 5.Higgs và Faye M. Phân lo i.3.18: 2n-6 (Linoleic acid) Desaturase 18: 3n-6 (γ linolenic acid) Elongase 20: 3n-6 (Diomo γ linolenic acid) 18: 3n-3 (Linolenic acid) 18: 4n-3 (Octadecatetraeinoic acid) 20: 4n-3 (Eicosatetraeinoic acid) Desaturase 1-series prostanoic 20: 4n-6 (Arachidonic acid. Vai trò lipid ñ i v i cá. T axit linoleic và axit linolenic s cho nh ng axit béo nào trong h n6 và n3? 4.Dong. Cho m t s con s v nhu c u lipid c a m t s loài cá? 2. cách g i tên và ký hi u c a axit béo no và không no? 3. Con ñư ng chuy n hoá axit béo h n6 và n3 (Dave A. Vai trò và nhu axit béo chưa no n3 và n6 c a m t s loài cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 53 . ð c ñi m chuy n hoá axit béo c a cá. 2000) CÂU H I: 1. AA 20: 5n-3(Eicosapentanenoic acid. EPA nonesterified) non-esterified) Cyclooxygenase Lipoxygenase Elongase 2-series prostanoid 4-series leukotrienes & lipoxins 3-series prostanoid 5-series leucotrienes & lipoxins 22: 5n-3 (Docosapentaeinoic acid) 22: 4n-6 (Docosatetraeinoic acid) Elongase Eicosanoids 24:4n-6 (Docosahexaenoic acid.

Hà N i. Cao ðăng Nguyên... Nhà XBNN. 2006. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. J. T. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. Hà N i. Watanabe. Nhà XBNN. C. T. Nguy n Th L c. Chapman and Hall. p. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. H Trung Thông.. (eds). London. Ti ng Anh Gurr. Rome. C. 345-353. and Lim. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 54 .TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. Nhà XBNN. New. H Chí Minh. ð Quý Hai. Arai. and Harwood.375. Y. 2004. UNDP. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Webster. S. and Shimma. Lê ð c Ngoan.D. Michael B. 402 tr. CAB international.. 2002. 2002. 93. I. M. In “Lipid Biochemistry. Takeuchi. FAO. 1987. Lê Văn An. 1980. (1991). Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture).l.” vol.

Thu t ng “ñư ng” gi i h n v i carbohydrat ch a ít hơn 10 ñơn v monosaccharide. tri ho c tetra-polysaccharide. ð nh nghĩa trên không th t chính xác khi phát hi n ra nh ng carbohydrate có ch a không nh ng C. Hơn n a. Nhóm ñư ng ñơn gi n nh t bao g m các monosaccharide chia làm các nhóm ph triose. PHÂN LO I CARBOHYDRATE Carbohydrate có th phân chia theo b n ch t hóa h c thành 2 nhóm chính: nhóm các lo i ñư ng và nhóm không ch a ñư ng (B ng 6. Polysaccharide. carbohydrate chi m t l l n hơn b t c ch t dinh dư ng nào khác.1. chi m kho ng 1-1.CHƯƠNG VI CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ 6. là h p ch t trung tính có ch a carbon. tetrose. Quan ñi m hi n t i ñ ñ nh nghĩa carbohydrate là nh ng polyhydroxy aldehyt. Khác v i th c ăn th c v t.2. Chúng ñư c phân thành 2 nhóm: nhóm homoglycan ch a m t ñơn v monosaccharide và nhóm heteroglycan khi th y phân cho ra nhi u ñơn v monosaccharide. Kh i lư ng phân t c a polysaccharide r t khác nhau t 8. hexo và heptose. xeton. ph thu c vào s nguyên t cacbon trong phân t .000 trong m t vài lo i fructan c a th c v t ñ n 100 tri u trong amylopectin c a tinh b t.1). H. KHÁI NI M Tên carbohydrate b t ngu n t ti ng Pháp hydrate de carbone. còn g i là glycan là các polyme c a các ñơn v monosaccharide. rư u ho c axit hay nh ng d n xu t ñơn gi n c a các h p ch t k trư c ñó và b t c h p ch t nào mà ñ u có th b th y phân cho ra chúng. pentose. th c ăn ñ ng v t có hàm lư ng carbohydrate th p. ñ ng th i thu t ng oligosaccharide (oligos ti ng Ai C p là m t vài) dùng ñ ch các lo i ñư ng tr monosaccharide. Trong th c ăn th c v t. chúng gi vai trò không kém ph n quan tr ng. hydro và oxy. Quá trình th y phân polysaccharide thành ñư ng ch u nh hư ng b i ho t ñ ng c a các enzyme ñ c hi u ho c axit.5%. Carbohydrate là ngu n cung c p năng lư ng ch y u và là ngu n năng lư ng ban ñ u cho các ho t ñ ng c a cơ th . tuy v y. m t s h p ch t như là deoxyribose (C5H10O4) không có t l hydro và oxy như trong phân t nư c. O mà còn có phospho. Carbohydrate ph c t p ch a carbohydrate k t h p v i phân t không ch a carbohydrate. Ph n l n carbohydrat có công th c c u t o chung là (CH2O)n trong ñó n t 3 tr lên. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 55 . và t l hydro và oxy gi ng như c u t o c a phân t nư c. 6. Glycogen ñư c hình thành t nhi u phân t glucose làm nhi m v d tr năng lư ng trong cơ th . bao g m glycolipit và glycoprotein. Monosaccharide liên k t v i nhau ñ t o thành di. nitơ và hưu huỳnh.

Phân lo i carbohydrate Triose C3H6O3 Treose (C4H8O4) Pentose (C5H10O5) Glyceraldehyte Dihydroxyacetone Erythrose Arabinose Xylose Xylulose Ribose Ribulose Glucose Galactose Mannose Fructose Sedoheptulose Succarose Lactose Maltose Cellobiose Raffinose Kestose Stachynose Arabinan Xylan Homoglycan Glucan Fructan Polysaccharide Galactan Mannan Glucosamine H p ch t không ch a ñư ng Heteroglycan H p ch t pectic Hemicellulose Gum Các ch t nh y axit Axit hyaluronic Chondroitin Tinh b t Dextrin Glycogen Cellulose Callose Inulin Levan Monosaccharide ðư ng Hexose (C6H12O6) Heptose (C7H14O7) Disaccharide Oligosacharide Triasaccharide Tetrasaccharide Carbohydrate Carbon ph c t p Glycolipit Glycoprotein Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 56 .B ng 6.1.

1. 57 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . monosaccharide là ti n thân c a polysaccharide (ñư ng ñơn và ñư ng ña). Công th c c a glucose có th vi t 1CHO CHO d ng th ng như sau: 1CH2OH 2C=O HO3CH H4COH H5COH CH 2OH O=C H2COH HO3CH H4COH H5COH HOCH HCOH HOCH HCOH HOCH HOCH HOCH 6CH2OH D-Glucoz CH2OH 6CH2OH D-Fructoz CH2OH L-Glucoz L-Fluctoz Rõ ràng là phân t monosaccharide có ch a nhóm aldehyte (CHO) và ñư ng ch a nhóm này thu c nhóm aldose. ðư ng heptose xu t hi n d ng photphat hay ch t trung gian trong con ñư ng chuy n hóa photphat pentose. Monosaccharide C u trúc. Monosaccharide t n t i d ng t do. glucose trong máu). Chúng là nh ng ñơn v cơ b n ñ c u trúc nên ñư ng pentose lo i ñư ng này có nhi u vách t bào th c v t. ð i di n c a ñư ng 6 carbon có: glucose. Nhóm aldehyt hay xeton có th b kh b i hóa h c ho c b i enzyme ñ hình thành rư u c a ñư ng tương ng. ðư ng có nhóm amino. ð c tính chung c a monosaccharide là ho t ñ ng như nh ng ch t kh do s có m t các nhóm aldehyt hay xeton. ð c tính kh c a ñư ng th hi n ch : kh ion kim lo i như Zn ho c Cu trong môi trư ng ki m. ðư ng hexose t n t i d ng t do r t ít (ví d . ví d trư ng h p c a fructose. Pentose. N u nhóm hydro nguyên t cacbon s 2 c a aldohexose ñư c thay th b i nhóm amino (-NH2) thì h p ch t m i là m t ñư ng có nhóm amino. ðư ng quan tr ng nh t c a hydrat cacbon trong th c ăn và trong cơ th ñ ng v t là ñư ng 6 carbon g i là hexose. Este c a axit photphoric v i ñư ng có vai trò quan tr ng trong các ph n ng trong cơ th s ng. Trong th c v t.2. ho c ñư ng ribose và deroxyribose là ñơn v cơ b n c a axit nucleotic và các enzym. Heptose. D-sedohetulose là ví d quan tr ng c a monosaccharide ch a 7 carbon. ðư ng pentose (ñư ng ñơn có 5 nguyên t cacbon trong phân t có arabiose và xylose. ch có m t s th c v t và mô cơ ñ ng v t. Các nhóm monosaccharide quan tr ng Hexose. Do s có m t c a 4 nguyên t cacbon trong aldohexose nên có 16 ñ ng phân l p th . fructose và mantose. fructose có trong nư c hoa qu . 8 d ng D và 8 d ng L. châu ch u. D n xu t quan tr ng nh t c a ñư ng hexose là ñư ng amino (thành ph n c a mucopolysaccharide và glycoside).6.. Trong t nhiên t n t i hai nhóm quan tr ng là D-glucosamine là thành ph n chính c a chitin (trong v tôm.) và D-galactosamine là thành ph n polysaccharide c a s n. Este quan tr ng nh t là v i glucose v trí nguyên t cácbon 1 ho c 6 ho c c hai. galactose. Công th c chu i c a hexose có th ch a m t nhóm xêton (CO) thay vì nhóm aldehyte. D n su t c a monosaccharide Este axit photphoric.

Nhóm vi sinh v t này làm Tên Ngu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 58 .2. deoxyribose là thành ph n c u t o c a axit deoxyribonucleic (DNA). Mannitol xu t hi n trong c silô do ho t ñ ng c a vi khu n phân gi i fructose. xu t hi n oligosaccharide. s n và h t lanh Acetone Vicianin Vicia angustfolia Arabinose. D n xu t c a ribose. c ba lá Methylethyl xeton tr ng (Trifolium repens) 6.2. Tương ng. ðư ng lactose còn g i là ñư ng s a là s n ph m t ng h p t tuy n vú. N u hydro c a nhóm hydroxyl b t kỳ c a glucose ñư c thay b i este hay alcohol hay phenol hình thành nên glucoside. M t s glycoside quan tr ng có trong t nhiên trình bày b ng 6. galactose thành dulciol. glucanic và glucoronic. Oligosaccharide và polysaccharide thu c nhóm glycoside khi th y phân t o thành ñư ng ho c d n su t c a ñư ng. d a và qu c a Benzaldehyte Rosaceae Dhurrin Lá kê (Sorghum vulgare) p-hydroxy-benzaldehyt Lotaustralin Trefoil (Lotus australis). Thay th nhóm hydroxyl b i hydro hình thành ñư ng deoxy. ð i v i glucose thì có các d n xu t axit sau: gluconic. Ví d . Các aldose có th b oxy hóa thành axit. glucose và acetone. Lactose tan trong nư c không nhanh và không ng t như glucose. Mía ch a 20% ñư ng saccharose.2. Oligosaccharide có ba nhóm: di-. Tương t như v y. c c i ñư ng ch a 15-20%. ñ u Java và h t lanh khi b th y phân (hydrolysis) t o thành HCN. trong ñó có các axit quan tr ng sau: axit aldonic. B n thân glycoside không gây ñ c và ph i th y phân chúng trư c khi gây ñ c.2. ví d . M t s glycoside cyanogenetic t nhiên quan tr ng S n ph m khi th y phân ngoài glucose và HCN Linamarin ð u Java. Axit t ñư ng. axit aldaric và axit uronic. Glycoside.và tetrasaccharide.. tri. maltose. Rư u t ñư ng. benzaldehyt Amygdalin M n. còn mannose và fructose ñ u thành mannitol. Glycoside cyanogenetic khi th y phân gi i phóng HCN-có tính ñ c nên nh ng th c v t ch a nhóm glycoside trên ñ u ñ c ñ i v i gia súc.ðư ng deoxy. và chúng là thành ph n c a heteropolysaccharide. lactose và cellobiose khi th y phân cho hai phân t hexose: C12H22O11 + H2O = 2C6H12O6 ðư ng saccharose có nhi u trong mía và c c i ñư ng. d n xu t c a galactose là fucose và mannose là rhamnose. glucose thành sorbitol. Lactose ch a 1 phân t α-glucose liên k t v i m t phân t β-galactose qua liên k t β-(1-4). B ng 6. Lactose b lên men m t cách nhanh chóng do vi sinh v t. Oligosaccharide Nh s liên k t t 2 ñ n 10 monosaccharide và gi i phóng nư c. linamarin (còn g i phaseolunatin) có trong s n. Các ñư ng ñơn gi n có th b oxy hóa thành rư u polyhydric. có c u trúc phân t : α-D-glucose + β-D-fructose. Tuy nhiên. ru t qu ñào. galactose hình thành galactoside và fructose thành fructosit.. ch y u là Streptococcus lactis. glycosit d dàng b th y phân b i enzyme có m t trong th c v t. S a bò ch a 4348 g/kg. Disaccharide Nhóm này xu t hi n nhi u trong t nhiên và có nh ng ñư ng quan tr ng sau: saccarose.

chua s a do bi n ñư ng lactose thành axit lactic (CH3. Nhi u lo i homoglycan có trong th c v t như tinh b t (nguyên li u d tr ) và cellulose (ch t li u c u t o). m t phân t glucose và m t phân t fructose: C24H42O21 + 3H2O = 4C6H12O6 2. Cestose cũng như d n su t c a nó có trong t ng ph n c a rau và h t c hòa th o. thóc.COOH). có m t h u h t trong th c v t b c cao. Khác cơ b n là tr ng lư ng phân t cao. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 59 . hình thành t nhi u pentose và hexose. T l c a các nhóm trong tinh b t ph thuôc vào ngu n nhưng amylopectin là thành ph n ch y u chi m kho ng 70-80%.CHOH. Tetrasaccharide Nhóm này ñư c hình thành t b n monosaccharide. 1750C thành màu nâu. Matose thư ng có nhi u trong các lo i h t như ñ i m ch. Cellobiose cũng ch có m t nhóm ho t ñ ng. Glucan Tinh b t là m t glucan có nhi u trong th c v t như là ngu n d tr cacbon hydrat. Homoglycan không mang ñ c tính ph n ng ñư ng c a aldose và cestose. Arabinan và xylan Arabinan và xylan là polyme c a arabinose và xylose. H t bông ch a kho ng 80 g raffinose/kg. là s n ph m phân gi i t cellulose. g i là lactocaramel. Cellubiose ñư c t o thành t hai β-D-glucose là s n ph m c a phân gi i celulose liên k t thông qua m ch n i β-(1 4). Polysaccharide (Glycan) Polysaccharide ñư c c u t o t các monosaccharide. Khi th y phân raffinose t o thành glucose. Mantose (ñư ng m ch nha) là s n ph m phân gi i tinh b t và glycogen b i axit loãng ho c enzyme. Stachyose thu c nhóm này. tuy nhiên. b phân gi i b i enzyme vi sinh v t.Tinh b t là h n h p c a hai polysaccharide khác nhau: amylose và amylopectin.. heteroglycan và lignin.. Nó có lư ng nh trong c c i ñư ng và hình thành trong r m t trong khi ch bi n ñư ng saccharose.4 và có m t nhóm ho t ñ ng. Chúng ñư c tìm th y trong s k t h p v i các lo i ñư ng khác như là thành ph n c a heterpglycan. ð i m ch ho c thóc khi lên m m b kh ng ch và ñem s y ñ làm m ch nha s d ng cho s n xu t bia. Trisaccharide Raffinose và cestose là hai ñ i di n c a nhóm trisaccharide. Nó có r t nhi u trong h t. Chúng ñ u không ph i là ch t kh và khi th y phân cho ba phân t ñư ng hexose: C18H32O16 + H2O = 3C6H12O6 Raffinose là nhóm ñư ng ph bi n nh t. fructose và galactose. Maltose d tan trong nư c và không ng t như saccharose.3. mì. Ngư i ta có th ki m tra nhanh ch t lư ng tinh b t thông qua ph n ng v i iôt: Amylose cho màu xanh ñ m và amylopectin cho màu violet ho c màu ñ tía. tuy nhiên r t khác nhau v c u trúc hóa h c tr m t s trư ng h p. g m có homoglycan. Maltose do hai phân t α-D-glucose liên k t v i nhau qua v trí α-1. Liên k t này không b b gãy b i enzyme tiêu hóa c a ñ ng v t có vú. qu . có h u h t trong th c v t như là saccharose. Cellobiose không t n t i trong t nhiên như là ñư ng t do. Tinh b t có trong t nhiên d ng h t v i kích c và hình thù khác nhau. Homoglycan Nhóm carbohydrate này r t khác v i nhóm ñư ng. c và r . nhi t ñ 1500C lactose chuy n thành màu vàng. Nó không ph i là ñư ng kh và th y phân t o thành hai phân t galactose.

C u trúc cellulose và chitin phát tri n nh t ñ nh. Callose. Các β-glucan này có m t trong th c v t b c cao như là thành ph n c a màng t bào ch xu t hi n trong m t s giai ño n Hình 6. ñ c bi t là hemicellulose và lignin. Cellulose Cellulose là polyme ñơn ph bi n trong th c v t. Trong th c v t. Amylopectin có c u trúc ph c t p hơn bao g m liên k t α-(1→4) là chính và c liên k t α-(1→6). Ví d .3) và β-(1.1). H t tinh b t khoai tây trương ph ng to và v ra. Glycogen là cacbon hydrat d tr ñ ng v t và ñóng vai trò quan tr ng trong trao ñ i năng lư ng. chu i cellulose ñư c hình thành theo tr t t nh t ñ nh thông qua c u n i hydro c trong và ngoài phân t . là c u trúc v ng ch c cho màng t bào. H t tinh b t không tan trong nư c l nh nhưng khi khu y ñ u và ñun nóng thì b trương ph ng và d o. Cellulose thu n là m t homoglycan có kh i lư ng phân t cao ñư c hình thành t các ñơn v cellobiose (hình 6. Dextrin Dextrin là s n ph m trung gian c a quá trình th y phân tinh b t và glycogen: Tinh b t dextrin → maltose → glucose Glycogen Dextrin tan trong nư c và t o thành dung d ch gi ng như gôm (dính). ñó là liên k t gi a α-D-glucose v trí cácbon 1 và cácbon 4 c a phân t glucose khác. gia súc ñư c cho ăn m t kh i lư ng l n tinh b t c a h t c c và s n ph m ph c a h t c c.Amylose có c u trúc th ng. D ng thu n c a cellulose ñư c tìm th y trong s i bông. cơ và các mô khác c a ñ ng v t.5 x 108. nư ng ñư c và cháy t ng ph n. d ng mô cơ và tr ng thái sinh lý. Glycogen có nhi u trong gan. glycogen c a gan chu t có kh i lư ng phân t 1 .4). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 60 . Glycogen là nh ng glucan có c u trúc tương t amylopectin vì v y có thu t ng riêng cho glycogen là "tinh b t ñ ng v t". Kh i lư ng phân t glycogen r t khác nhau tùy theo lo i ñ ng v t. trong khi ñó glycogen cơ là 5 x 106. Glycogen Glycogen là thu t ng ñ ch nhóm polysaccarrit m ch nhánh ñư c tách ra t ñ ng v t hay vi sinh v t. cellulose liên quan ch t ch v c lý tính và hóa tính v i các thành ph n khác. Liên k t α-(1→6) chi m t l r t nh trong amylose. Callose là thu t ng ch nhóm polysaccharide ch a liên k t β-(1.1. Trong các t bào th c v t. còn tinh b t h t c c thì ch trương ph ng. Trong th c t chăn nuôi. S có m t dextrin trong th c ăn ngũ c c hình thành nh ng tính ch t như c ng.

fructan ch có trong các loài cây ôn ñ i. Heteroglycan Heteroglycan là m t lo i polysaccharide. Hemicellulose cũng có th ch a axit uronic.000 972.1. Trong khi ñó.1.600 300 . thân.25.000 Glucosamine Chitin là ñi n hình c a homoglucan ch a glucosamine. trefoil và medicago ch a galactan.200 . B ng 6.000 6.296.050.000 . Nhóm này ch a c hai lo i liên k t trên.6 ho c 2.972.000 6. lá và h t c a nhi u loài th c v t. trong ñó g m nhi u lo i hương v m t s ch t khác. Nh ng heteroglycan có ý nghĩa trong dinh dư ng bao g m: hemicellulose.1) và là polysaccharide ph bi n trong t nhiên sau cellulose. trong n m và vài lo i t o xanh. Lignin là m t polyme b t ngu n t ba d n xu t c a phenylpropal: rư u coumaryl.6. nhưng ch y u hai h Compositae và Gramineae. mucopolysaccharide và glycopotein. D-mannose.97.000 972. Trong h Gramineae. D-xylose và L-arabinose liên k t v i các thành ph n khác và n m trong liên k t glucoside. Toàn b fructan ñ u ch a các m nh β-D-frutose liên k t v i nhau qua c u n i 2.200 48. Dgalactose. Hemicellulose Hemicellulose là polysaccharide trong màng t bào tan trong dung d ch ki m và có liên k t ch t ch v i cellulose. 61 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Galactan và mannan Galactan và mannan là polyme c a galactose và mannose có m t trong thành t bào th c v t. pectin.6. và nhóm fructan có nhánh tìm th y trong c Agropyron repens.8.1. coniferil và sinapyl.000 S lư ng phân t glucose 100 .000 . hemicellulose có thành ph n chính là D-glucose.000 . Fructan tan trong nư c l nh và có kh i lư ng phân t th p. Fructan có th chia làm ba nhóm: Fructan nhóm levan v i ñ c trưng liên k t 2. V c u trúc. Chitin có c u trúc gi ng v i cellulose (hình 6. Chitin phân b nhi u trong ñ ng v t b c th p và ñ c bi t có nhi u trong Crustacae (giáp xác).Fructan Fructan là nguyên li u d tr trong r . Mannan là thành ph n chính c a thành t bào h t cây c và d a. h t c a nhi u cây b ñ u như c clover.4. Lignin Lignin không ph i là carbohydrate nhưng có liên k t ch t ch v i nhóm này ñ c u t o màng t bào và làm cho cây c ng cáp.000 .3. Kh i lư ng và s lư ng phân t glucose trong c u trúc polysaccharide khác nhau Polysaccharide Amylose Amylopectin Glycogen Cellulose Kh i lư ng phân t 16. M t phân t lignin bao g m nhi u ñơn v phenylpropanoit ñan chéo nhau thành liên k t ph c h p. (chuäøsaccharose) i nhóm inulin ch a liên k t 2.600 .

S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ 6.4. G . nhưng kh năng s d ng glucose thì kém hơn ñ ng v t trên c n. m t. Tinh b t Tinh b t là ngu n năng lư ng r ti n hơn protein và lipid và ñư c các nhà s n xu t ñưa vào kh u ph n v i nh ng t l khác nhau tuỳ theo loài cá.CH2OH 6. R1 = OCH3 Rư u sinapyl: R = R1 = OCH3 Trong dinh dư ng ñ ng v t. serine và glycine có ưu th hơn axit glutamic và axit aspartic. Insulin có tác d ng bi n glucose thành glycogen d tr gan. Tuy nhiên. Theo dõi trên cá ăn kh u ph n giàu tinh b t hay glucose. Tuy nhiên. trong ñó alanine. glycerol s ñư c phosphoryl hoá t o ra dihydroxyacetone phosphat r i hình thành pyruvat và ñi vào chu trình Krebs ñ t o năng lư ng.1. Th c v t càng già. 62 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . cá con ñư ng s n sinh glucose (glucogenesis) t protein và lipid là con ñư ng quan tr ng. cá rô phi thi u “ch t nh n” glucose do insulin ñem ñ n và ñã có ph n ng ch m và không hi u qu ñ i v i insulin. Nhóm cá h i ăn ñ ng v t. Các axit amin ñ u có th ñư c chuy n hoá t o ra glucose. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ α Tinh b t Dextrin Maltose Lactose Sucrose α α Lactase sucrase Dextrin + Maltose + Glucose Glucose + Maltose Glucose + Glucose Glucose + Galactose Glucose + Fructose Cá có kh năng h p thu t t glucose. Lignin chi m t i kho ng 13-15% trong ch t khô c a cây c hòa th o. Tuy nhiên. lignin r t ñáng quan tâm vì nó không R1 R b tiêu hóa b i enzym c a cơ th v t ch . 6. c khô và rơm r t giàu lignin nên t l tiêu hóa th p tr khi ñư c x lý hóa h c ñ b gãy liên k t gi a lignin v i các hydrat cacbon khác. Còn các axit béo s theo con ñư ng oxy hoá t o nên acetyl-CoA ñi vào chu trình Krebs. quá trình chuy n glucose thành glycogen còn ph thu c vào các “ch t nh n” (receptor) có trong t bào và m i tương quan v i glucagon. nhưng khi nh n ñói ch có 1-3mg/ml).Rư u coumaryl: R = R1 = H Rư u coniferil: R = H.. lư ng lignin tích t càng l n. cá có kh năng ti t ra insulin (sau b a ăn hàm lư ng insulin tăng trong kho ng 5-48mg/ml plasma. thêm m t lư ng l n th c ăn ch a glucose s d n ñ n s gia tăng ñ t ng t và lâu dài glucose plasma c a cá.4. ði u này cho k t lu n là kh năng chuy n hoá glucose c a cá ch m hơn ñ ng v t trên c n. Lignin còn liên k t v i OH nhi u polysaccharide và protein màng t bào ngăn tr quá trình tiêu hóa các h p ch t ñó. ð i v i triglyceride thì sau khi thu phân.4). CH CH. th y r ng lư ng ñư ng trong máu tăng lên r t cao và kéo dài.3. cơ và não và t ñó làm gi m lư ng ñư ng trong máu. Lignin ch b phân gi i b i enzyme c a m i. Th c ra. carbohydrate làm gi m sinh trư ng. Các nghiên c u g n ñây cho th y. cá bơn (Pluronectus platessa) và cá chép thì b sung tinh b t làm tăng t c ñ sinh trư ng. n u tăng s l n cho ăn thì th y tăng kh năng s d ng glucose. khác v i ñ ng v t có vú có hàm lư ng ñư ng trong máu r t th p và n ñ nh.. T l tiêu hoá tinh b t c a cá chép trong kho ng 40-80% ph thu c vào ngu n tinh b t (b ng 6.

5 T l tiêu hoá 74 75 84 58 45 56 65 51 46 .8 43.5. gi m t l tiêu hoá. 1985.8 – 30.8 15.8 20 59 412 1.3 46.6). ép viên hay ép ñùn ñ tăng t l tiêu hoá tinh b t.B ng 6. T l tiêu hoá các carbohydrate khác nhau c a cá chép 2 năm tu i (Scerbina.4 14. 1973) Lo i th c ăn ð i m ch (barley) Y n m ch (oats) M ch ñen (rye) Lúa mì (wheat) ð u peas ð u lupins Khô l c (groundnut meal) Khô ñ u tương (soyabean meal) Th c ăn h n h p Hàm lư ng carbohydrate (%) 55. B ng 6. T l xơ trong kh u ph n cá thư ng ñư c khuy n cáo t 8-10%.9 (Ngu n: Werner Steffens.4. N u xơ không nh hư ng ñ n t l tiêu hoá và ñ l i d ng c a các ch t dinh dư ng khác.75 Lư ng tinh b t có th s d ng t i ña trong kh u ph n c a m t s loài cá ghi b ng 6. nh hư ng c a xơ thô ñ n t l tiêu hoá VCK kh u ph n Xơ thô (%/CK) T l tiêu hoá VCK (%) Th i gian r ng d dày (phút) T l kh i lư ng d dày/WB 0 71 782 1. 6. B ng 6.0 37.2. Xơ trong kh u ph n làm tăng s n xu t phân.5. C n chú ý r ng nh ng nhóm cá s d ng ñư c tinh b t n u tăng tinh b t trong kh u ph n thì làm tăng hàm lư ng lipit cơ th .6.6 34. có th s d ng xơ như ch t pha loãng và ñ ñi u ch nh t l P:E khi ph i h p kh u ph n. và tăng s l n cho ăn ñ tránh glucose tăng ñ t ng t sau b a ăn.1 22.0 25.4 10 66 379 1. 2002) ð tăng hi u qu s d ng tinh b t trong th c ăn thu s n nên áp d ng các bi n pháp như sau: h hoá tinh b t qua bi n pháp n u chín. thí nghi m trên cá h i) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 63 . Ch t xơ Ho t tính enzyme cellulase r t y u trong ñư ng tiêu hoá c a cá. tăng kh i lư ng ng tiêu hoá (b ng 6. ñ i v i tôm thì không quá 5%. T l tinh b t có th s d ng t i ña trong th c ăn m t s loài cá Cá nư c ng t % tinh b t Cá bi n % tinh b t Chép 40-45 Cá măng bi n 35-40 Cá da trơn M 30-35 Cá ch m 20-25 Cá h i 25-30 Cá bơn Atlantic 15-20 Cá rô phi 35-40 Cá chình 25-30 (Ngu n: Halver và Hardy.4.

Cao ðăng Nguyên. H Trung Thông. cá có s d ng ñư c ch t xơ không? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Nhà XBNN. A. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. 3rd Eds. E. Nhà XBNN. E. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture.H. (eds). Indonesia.W. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c).H. New. Phân lo i carbohydrate và ý nghĩa c a nó? 2. H Chí Minh. University of Washington Press. Ti ng Anh De Silva. Ling..CÂU H I: 1. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture. Academic Press.. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview. and Bouwmans.A..M. 1987. 402 tr. 2002. and Lim. 2002. B n ch t c a ch t xơ. 108 pp. 1989. C. 1977. 2006. CAB international. Washington. Halver. Hardy. L i Văn Hùng. 2004. Seattle. Hà N i. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 64 .G. Nguy n Th L c. Webster. Zonneveld. J. UNDP. N. Nhà XBNN. S. Rome.W. Hà N i. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. 2001. Giáo trình dinh dư ng gia súc. K.M. Hà N i. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. Michael B.267. In: Huisman. Vai trò c a tinh b t ñ i v i cá và s l i d ng tinh b t c a cá? 3. Nhà XBNN. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. 2002. Malang. 241 . Fish Nutrition. Imprint of Elsevier Science.. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). pp. Lê ð c Ngoan. R. Lê Văn An. C. FAO. ð Quý Hai.D. 823pp.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 65 . T t c ti n vitamin ñ u không tan trong trong nư c nhưng tan trong d u và dung môi h u cơ. retinilpropionat. nh ng vitamin khác thì ñư c ghi trong b ng tóm t t.). Ví d .. nhưng có m t ti n vitamin d ng các caroteneoit. vitamin b sung trong th c ăn ch chi m 1-2%. xantophyl là m t s c t ñáp ng ch y u cho lòng ñ tr ng. s chuy n ñ i thành vitamin A trong cơ th ñ ng v t.1. biotin.300 microgram retinol = 0. β-caroten r t d b oxy hoá. B6.1.1. cholin. B2. Vitamin A có các d n xu t sau: retinol.caroten.. vitamin C. axit folic. nhưng chi phí l i chi m t i 15% t ng giá ti n th c ăn. ñ c bi t là nhi t ñ cao c a không khí. VITAMIN A 7. cryptoxanthin có m t th c v t b c cao và myxoxanthin có m t trong t o l c và t o lam. PP. E. 7. retinaldehyd. B5. retinoic. nhu c u và ngu n cung c p m t s vitamin quan tr ng ñ i v i cá. γ.CHƯƠNG VII DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN Cá ñư c nuôi hàng nghìn năm nay nhưng nh ng bi u hi n thi u vitamin ch m i phát hi n g n ñây khi cá ñư c nuôi thâm canh b ng th c ăn công nghi p. Tinh th β-caroten có màu vàng ñ và dung d ch có màu vàng cam. B12. ðơn v tính là ñơn v qu c t 1UI = 0. Th c ăn phơi dư i ánh sáng m t tr i hàm lư ng β-caroten m t r t nhi u. B sung vitamin cho cá trong ñi u ki n nuôi thâm canh không nh ng thúc ñ y ñư c tăng trư ng c a cá mà còn ngăn chăn ñư c nh ng r i lo n b nh lý do thi u vitamin. Công th c c u t o CH3 CH3 CH3 CH3 CH2-OH CH3 Các d n xu t c a Vitamin A. Có hai nhóm vitamin là vitamin hoà tan trong m (g m vitamin A. retinilpalmitat. Trong các ti n vitamin thì β-caroten có phân b r ng rãi và ho t ñ ng nh t. K) và vitamin hoà tan trong nư c (g m vitamin B1. Dư i ñây trình bày vai trò dinh dư ng. Có ít nh t 80 ti n vitamin ñư c bi t bao g m các α-. β-. Thông thư ng.344 microgram retinilacetate = 0. retinilacetat. D. Không ph i t t c các caroteneoit là ti n vitamin A. Vitamin A không có th c v t.440 microgram retinilpalmitate Các ch t ti n vitamin A.

ti n c a vitamin D2 là ergosterol và ti n vitamin D3 là 7dehydrocholesterol.1. quá nhi u vitamin A (2. xu t huy t da và vây. Khi kh u ph n thi u vitamin A ñ ng v t b b nh quáng gà (hình 7. l p thư ng bì. bi n d ng cu ng ñuôi. kh năng ngăn c n s xâm nh p c a vi khu n b gi m (hình 7. niêm m c s khô.2. gi m ho t ñ ng c a h th ng kháng th ñã làm cho s c ch ng b nh c a cơ th b suy gi m. Dư i ñây là công th c c a ti n vitamin D3. Thi u vitamin A. trong t i thì có quá trình tái t ng h p ngư c l i. t bào g c ch y u bi t hoá hình thành t bào v y cá.7. Rhodopsin t o nên kích thích th n kinh và gây ph n x nhìn. khi có ánh sáng. g c mang cá. Cá chép thi u vitamin A s có màu nh t nh t.2. bi n d ng n p mang. Vai trò sinh h c Vitamin A ñóng vai trò quan tr ng trong th giác.1. ti n vitamin D bi n thành vitamin D. t bào g c bi t hoá hình thành t bào ti t niêm d ch (ñó là các t bào cuboidal. m t l i.2. Bi u hi n chung c a s thi u vitamin A cá là: xu t huy t h m t. còn n u kh u ph n thi u vitamin A. Tóm t t như sau: + VitaminA → T bào Cuboidal. rhodopsin b phân gi i thành retinol và opsin. Như v y cùng v i hi n tư ng s ng hoá.VitaminA → T bào Squamous (gi ng v y cá) Vai trò liên quan ñ n s c ñ kháng c a cơ th . Trên t bào võng m c m t có m t quang ch t tên là rhodopsin. lo i t bào này ti t ít niêm d ch. có hi n tư ng cá ch m tăng trư ng. columna và goblet Basal cells (t bào g c) .2 tri u UI/kg dư i d ng retinyl palmitat) làm cho cá ch m tăng trư ng. Cá trơn c a M nuôi b ng kh u ph n có 0. n p mang b xo n l i. th n xu t huy t.2). Vai trò v i niêm m c thư ng bì. s ng hoá. Công th c Trong t nhiên có hai vitamin D ph bi n là vitamin D2 và D3 (còn có tên là ergocalciferol và cholecalciferol). Tuy nhiên. Khi kh u ph n có ñ y ñ vitamin A. VITAMIN D 7. 7.4mg caroten/kg th c ăn. T bào thư ng bì do t bào g c bi t hoá mà thành. Vitamin D2 và vitamin D3: H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO 7-dehydro cholesterol Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 66 . columna và t bào goblet). thi u máu.1). Dư i tác ñ ng c a tia t ngo i. s s n sinh kháng th b gi m th p.

Vai trò vitamin D3 trong h p thu Ca 67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .3. S n ph m thu phân 1.25(OH)2-vitamin D3 ho c 24.2.3). nh protein này ion Ca ñư c h p thu vào máu cũng như v n chuy n Ca vào xương và các s n ph m khác cùng v i phospho (sơ ñ 7. khi ñ n th n nó l i b thu phân ti p ñ bi n thành 1. Ca ++ + BP Máu CaBP Ca BP ++ + BP CaBP BP Xương Ca++ S a Tr ng T ch c Ru t Sơ ñ 7.H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D3 H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO Ergosterol H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D2 . 7.1UI = 0.2. Ho t tính sinh h c c a D3 trên các loài cá h i và cá trơn M g p 3 l n vitamin D2. gan ñư c thu phân thành 25hydroxy cholecalciferol (vi t t t 25 (OH)-vitamin D3).25(OH)2-vitamin D3. nó kích thích thành ru t ti t m t protein v n chuy n (BP = binding protein). Vai trò sinh h c Vitamin D3 (cholecalciferol) h p thu vào máu ñ n gan.25(OH)2vitamin D3 có ho t tính m nh nh t.025 microgram vitamin D3 tinh th .

4 21.9 2.6 41 0. Thi u vitamin D3: sinh trư ng kém.1.62 16.9 2976 1. Hi n t i ngư i ta v n chưa hi u rõ hoàn toàn nhu c u vitamin D c a cá.0 36.Steffens.Ch c năng sinh hoá c a vitamin D là thúc ñ y s h p thu Ca (và c P) ru t ñ duy trì s khoáng hoá bình thư ng c a xương. Thi u vitamin E thư ng d n ñ n t n thương gan.3. Ngoài ra. 7. gan nhi u m . thì các tocopherol β . CH3 HO H3 C O CH3 CH3 -CH2-CH2 -CH2 -CH-CH2 -CH2-CH2-CH-CH2-CH2 -CH2 -CH CH3 CH3 CH3 CH3 α -Tocopherol 7.9 35. γ và δ l n lư t là 30-40. nhóm cá h i.3. Cá ăn kh u ph n b sung vitamin E có h s thành th c là 14. Tác d ng c a vitamin E và Se b sung vào th c ăn cá (Bell et al.2. VITAMIN E 7. d n theo W.8 30.Gan (microg/g) T l h ng c u v (%) 2.1. 1985.7 2. ngăn c n s oxy hoá các axit béo không no PUFA và HUFA có trong màng t bào.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 68 . tuy nhiên v i th c ăn viên ngư i ta thư ng ñưa vào 2000-3000 IU vitamin D3/kg th c ăn. 1989) Vitamin E (mg/kg) Se (mg/kg) Tăng tr ng (%) FCR (kg/kg TT) Vitamin E: .0 0. cơ ch homeostasis ñ i v i Ca b c n tr (bi u hi n co c ng cơ xương). β-tocopherol.6 20. Công th c Vitamin E có nhi u ñ ng phân như α-tocopherol.63 2. 10 và 1. cho nên vùng nư c nào nghèo Ca thì m i ph i b sung Ca cùng v i vitamin D. ngư i ta th y nhu c u vitamin D r t nh . và cơ quan sinh d c b nh hư ng. Thông thư ng ngư i ta b sung d u th c v t thì cũng có ñ vitamin D.Máu (microg/ml) .3 51. vitamin E còn giúp nâng cao t l n c a tr ng. n u ho t tính c a α-tocopherol là 100. Vai trò sinh h c Vai trò sinh h c chính c a vitamin E là ch t ch ng oxy hoá sinh h c. cơ thoái hoá. Cá trao ñ i Ca tr c ti p v i nư c qua mang. γ-tocopherol và δtocopherol.9 3137 1. B ng 7. th m chí kh u ph n không ch a calciferol thì rainbow trout cũng không bi u hi n m t tri u ch ng nào c .3% trên kh u ph n không b sung vitamin E.53 15.0 0.1% thay vì 3.89 1.06 2322 1.8 3.06 3125 1. ngư i ta ghi nh n vitamin E làm tăng kh năng sinh s n.3.5 41 0. Trên cá chép.

1). VITAMIN K 7. Công th c Cho ñ n nay ngư i ta bi t vitamin K có 3 d ng hoá h c như sau: Vitamin K1 có trong th c v t có tên là phytokinon.4. Vitamin E có vai trò ngăn c n s hình thành peroxit. vitamin K2 do vi sinh v t t o ra có tên là menakinon và vitamin K3 t ng h p b ng con ñư ng hoá h c có tên là menadinon. 7. còn Se tham gia vào m t enzyme có tên là glutathion peroxidase (GSH-Px).1. O CH3 CH3 CH3 CH2-CH=C-CH2 -(CH2-CH2-CH-CH2)3 H O Vitamin K1 O CH3 CH3 (CH2-CH=C-CH2)nH O Vitamin K2 O CH3 H O Vitamin K3 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 69 .Vitamin E và Se có quan h h tr nhau trong vi c ngăn tr s oxy hoá nh ng axit béo không no. FCR và ñ b n c a huy t c u (b ng 7. Ho t tính c a vitamin K3 l n hơn 2 l n K1 ho c K2.4. có tác vai trò xúc tác s phân gi i peroxit thành nư c: GSH-Px 2 GSH + H2O2 GSSH + H2O B sung vitamin E và Se vào th c ăn cá có tác d ng làm tăng t c ñ sinh trư ng.

7. Vitamin C giúp cho s t ñư c h p thu t t do ñó ngăn ng a ñư c hi n tư ng thi u máu hay g p cá do thi u vitamin C. G n ñây.1 mg/kg trong th c ăn ñ ñ duy trì s ñông máu bình thư ng trên các loài cá h i. B2. kém linh ho t (anorexia và lethargy). VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) Vitamin C còn g i là axit ascorbic. c n cho s ñông máu c a ñ ng v t trên c n và cá. VITAMIN NHÓM B Vitamin nhóm B thu c nhóm vitamin tan trong nư c g m có các lo i vitamin B1.4. rôphi. 1985).2. Th c ăn ñ ng v t như b t cá là ngu n cung c p quan tr ng c a vitamin K2.5 10-20* 4-7 15-20* Tri u ch ng thi u Ch y máu vây..al. vitamin C cùng v i vitamin E tham gia vào quá trình h n ch s hình thành peroxit lipit trong mô cá. B ng 7.2. hi n tư ng th n kinh. 7. xu t huy t n i. Bi n d ng c u trúc cũng th y cá da trơn. Khi thi u vitamin nhóm B. chúng thư ng xu t hi n nh ng tri u ch ng b nh lý nh hư ng ñ n s c kh e c a v t nuôi và thi t h i ñáng k ñ n hi u qu s n xu t. B6. Nh ng d u hi u này x y ra trư c c nh ng d u hi u không ñ c trưng như gi m ăn và y u t.. ngư i ta cũng th y b sung vitamin C cho cá da trơn và rainbow trout ñã có tác d ng tăng ñáp ng mi n d ch (tăng ho t tính th c bào c a t bào h th ng mi n d ch). S d ng cá s ng làm th c ăn s thi u B1 vì trong th t cá s ng có thiaminase gây vô ho t thiamin Kém ăn. Axit ascorbic là m t ñ ng y u t tham gia vào quá trình hydroxin hóa prolin và lysine ñ hình thành hydroxyprolin và hydroxylysine trong procollagen (ti n collagen). chép. ư n lưng-lordosis. s n m t. s ánh sáng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 70 . d ng phosphorylated ascorbic là d ng khá b n nhưng ñ t ti n cho nên cũng it ñư c dùng. Thi u vitamin C cá h i và trout có bi u hi n bi n d ng c u trúc (v o xương-scoliosis. ch m l n. nh t màu. B12. t l ch t cao. Vitamin C khi s d ng cho cá thư ng d ng b c v i ethylcellulose hay b c v i m . Vitamin C r t d b phá h y trong quá trình d tr và ch bi n. Vitamin Thiamin (B1 Riboflavin (B2 Tóm t t nh ng tri u ch ng thi u vitamin nhóm B c a cá Nhu c u (mg/kg) 0. axit ascorbic c n cho vi c hình thành mô liên k t. Ch c năng Vitamin K tham gia vào m t enzyme ho t hoá protrombin. 1978) làm tăng nhu c u vitamin C c a cá. ch y máu da và vây. kh . hi n tư ng th n kinh. Lư ng vitamin K 0. chu t bi n cũng không t ng h p ñư c vitamin C trong cơ th ).. ch m l n. do v y ngư i ta ph i b o v nó trư c khi b sung vào th c ăn cá. thu c di t côn trùng ch a hydrocacbon chlorinate (Mayer et..6. h u h t các loài cá không t t ng h p ñư c vitamin này trong cơ th (ngư i. Vitamin K3 b n khi không tr n vào th c ăn h n h p ho c trong premix (vì cholin chlorid và các ion kim lo i xúc tác phân hu chúng). trình bày nhu c u c a cá ñ i v i vitamin nhóm B và các tri u ch ng khi thi u nhóm vitamin này B ng 7.al. 7. mô s o và khung protein xương.5 .2. mang và vây b t thư ng). Ngoài ra. Môi trư ng ô nhi m kim lo i n ng (Yamamoto et. Như v y. Chúng ñóng vai trò quan tr ng trong quá trình s ng c a ñ ng v t th y s n. kém ăn.5.

xu t huy t vây.15 1 0. t l ch t cao Ch m l n. m t niêm m c da.Pyridoxin Pentothenic axit Nicotinic axit Biotin Folic axit Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C 4-5 8-12* 30-50 40-50* 28 80-120* 1-2. bi n d ng c t s ng. S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ ð b n c a vitamin D3 trong ñi u ki n b o qu n như vitamin A b ng 75 . l ñ .01 300 1000 50 M c thêm vào th c ăn 6000 2000 300-500 10 15 25 15 50 180 0.7.80%. thi u máu. ch m l n. Ch m l n. r i lo n th n kinh Kém ăn. ch m ch p. * Tăng 30 giai ño n hương và 50% giai ño n gi ng 7. ñ u và da.3.03 130 1000 150** R* : có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng. Tinh th axit ascorbic c c kỳ nh y c m v i s Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 71 .8.6 8 0. Nhu c u vitamin c a nhóm cá h i (mg/kg th c ăn) Vitamin Vitamin A (IU) Vitamin D3 (IU) VitaminE Vitamin K3 Thiamin (B1) Riboflavin (B2) Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C NRC (1993) 2500 2400 50 R* 1 4-7 3-6 20 10 0. Ch m l n. B ng 7. gi m ho t ñ ng Ch m l n.7. ch y máu da. c n lưu ý ñ n ñ b n c a vitamin C.3). Tuy nhiên. ch y máu da và vây. NR: Không có nhu c u (dư i ñi u ki n thí nghi m). gan nhi m m . Các d ng vitamin khác và ñ b n c a nó trong th c ăn viên (ép ñùn) và trong premix ghi b ng 6.5 0. l i m t Ch y máu da. ** : dùng lo i vitamin C b n 7.5-1* NR NR 440 100-150 4000 800-1200 NR 300-500 Kém ăn. ch m l n. NHU C U VITAMIN C A CÁ Nh ng nghiên c u v nhu c u vitamin h u h t th c hi n trên cá h i và nh ng k t qu nghiên c u này ñư c ch p nh n cho nh ng loài cá khác (b ng 7.

85 70 .100 40 . B ng 7.100 80 . vì các vitamin chi t t ngu n t nhiên r t ñ t và hi u qu th p. Các vitamin t ng h p ñư c s n xu t ra dư i d ng khác nhau và ñư c b o v ñ ch ng l i s phân hu trong quá trình ch bi n và d tr .90 50 . Vai trò vitamin C ñ i v i cá và nh ng chú ý khi b sung vitamin C trong th c ăn cá. Nh ng chú ý khi s d ng vitamin trong th c ăn tôm và cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 72 . D ng vitamin này ch m t 15 % ho t tính trong viên ép ñùn và d tr 3 tháng nhi t ñ trong phòng.80 không thêm 100 90 30 .100 90 . Công th c vitamin D vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 3.80 100 100 90 10 . toàn b ho t tính vitamin m t h t. Trong 3 ngày d tr nhi t ñ thư ng.90 80 . trong viên ho t tính vitamin C ch còn l i 20% sau khi s lý nhi t và d tr .100 70 . Khi s d ng vitamin ñ tr n vào th c ăn ph i chú ý ñ n ñ b n c a vitamin.100 50 .90 80 . ho t tính acid ascorbic là 33% và 35 % l n lư t). 1988) Vitamin D ng s d ng nhi t ñ Ho t tính còn sau 3 tháng d tr nhi t ñ trong phòng (%) Trong premix Trong viên ép ñùn 70 .100 90 . vitamin b sung vào th c ăn cá ñư c s n xu t b ng con ñư ng hoá h c ho c vi sinh v t ho c k t h p c hai ch không ph i chi t t th c ăn t nhiên.Hoffmann-La Roche. ð b n c a vitamin trong premix và trong viên ép ñùn sau 3 tháng d tr trong phòng (F. H u h t. Thư ng trong viên gelatin ngư i ta thêm c vitamin D3.30 Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Vitamin B1 Vitamin B2 Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Cholin Inositol Ascorbic acid Vitamin A acetate Cholecalcalciferol dl-a tocoferol acetate Mu i menadione (K3) Thiamin mononitrate Tinh th Pyridoxine hydrochoride Calcium d-pantothenate Niacinamide và nicotinic acid D-Biotin Tinh th Dung d ch 1% Mu i chloride Ascorbate-2-polyphosphate Tinh th CÂU H I: 1. Các d ng vitamin khác nhau và cách b o v khác nhau thì có ñ b n khác nhau. trong khi viên vitamin C b c m hay ethylcellulose m t t i 70-90% ho t tính trong cùng ñi u ki n.80 90 .100 90 .70 60 .65 40 .oxy hoá. trong nang ch a m t cái khung b ng gelatin có c u trúc liên k t chéo. vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 2.90 75 . vitamin phân tán kh p trong cái khung này cùng v i ch t ch ng oxy hoá và ñư c b c m t l p v b o v b ng tinh b t ngô. ngư i ta s d ng asorbate-2-monophosphate (s n ph m này có ascorbate-2-monophosphate và m t lư ng nh ascorbate-2-polyphosphate. Công th c vitamin E vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 4.4.100 80 . Công th c vitamin A.70 50 .80 90 .100 80 .100 65 .70 70 .90 80 .100 90 . Ví d : Vitamin A dư i d ng vitamin A acetate ch a trong viên nang. G n ñây.

62. 2001.pir. 1993. and Lim. Fish Nutrition.. S.. Laurent Verschuere. T. Primary Industries and Resources SA (www.D. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). Giáo trình dinh dư ng gia súc. 18pp. 2002. L i Văn Hùng. J. Academic Press. 2002. Vitamin Requirement in Snakehead Diets.FS No. Bangkok. Ti ng Anh Boonyaratpalin. Willy Verstraete. Progress report of the Regional Project RAS/76/003.. Vitamin E requirement for Japanaese eel. 2000. R. M. C. USA. E. Hà N i. 2002.. 1989. 1975. 1981. Washington. Ellis Horwood Limited.W. C. Water quality in freswater aquaculture ponds . Principles of Fish Nutrition. Arai. 2004.au/factsheets). Imprint of Elsevier Science. National Academy Press. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Thailand. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 73 . Nhà XBNN. Y. 3rd Eds. Halver. England Webster. Nhà XBNN.... DC. W. Hà N i. Geert Rombaut. Patrick Sorgeloos.gov. Watanabe. 60/01 Steffens. 823pp. Nutrient Requirements of Fish. and Shimma. H Chí Minh. (eds). Vitamin 49. Yamakawa. Hardy.sa. Network of Aquaculture Centers in Asia. Nhà XBNN. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture NRC (National Research Council). T. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Lê ð c Ngoan. CAB international.

Fe. khoáng vi lư ng: nhu c u nh hơn 100mg/kg kh u ph n như Fe. Sn và Va.6 0. M t s ch t khoáng v i hàm lư ng r t th p có th còn gây ñ c cho cơ th . Cu. Tuy nhiên.1 1. Cl. M t s tài li u khác cho r ng. Cr. Zn và Co. ð n năm 1970. Pb. Mn.1. ch t khoáng thư ng x p vào hai nhóm tùy theo n ng ñ là khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng. Có kho ng trên dư i 40 ch t khoáng tham gia vào quá trình trao ñ i ch t trong cơ th ñ ng v t. B ng 8. P.1. Zn. Ngoài ra. F. Ph n l n các nghiên c u v dinh dư ng khoáng ñ u s d ng phương pháp trên. máng ăn.5 0. ñ ng v t và cá ch t khoáng chi m t l r t th p so v i các ch t h u cơ khác (b ng 8. Si. 13 ch t ñư c coi là khoáng thi t y u. ð nh n bi t m t ch t khoáng là thi t y u hay không thì khi con v t ăn m t ph n không có ch a ch t khoáng y và gây ra nh ng tri u ch ng b nh lý ch có th ñi u tr ho c phòng ng a b ng chính ch t ñó.2). và Ni.2-0.6 1. Na. Cu. K. Hàm lư ng m t s nguyên t khoáng trong cơ th ñ ng v t ða khoáng Ca P K Na Clo S Mg g/kg th tr ng 15 10 2 1. Mn. K. Bo. Se.1. Ni. Trong chương này chúng tôi ñ c p ñ n vai trò sinh h c c a m t s khoáng ña lư ng và vi lư ng là nh ng nguyên t h t s c quan tr ng ñ i v i cá 8. As. ñ i v i nh ng ch t khoáng mà cơ th c n v i s lư ng r t nh thì không th ki m soát ñư c s có m t c a chúng trong nư c u ng.3-0.CHƯƠNG VIII DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG Trong t nhiên có ít nh t 22 ch t khoáng mà cơ th ñ ng v t c n. bao g m Ca. ngư i ta b sung thêm Mo. Thông thư ng nh ng ch t khoáng ñư c g i là vi lư ng khi chúng có m t trong cơ th ñ ng v t không l n hơn 50 mg/kg. chu ng tr i. I.4 Vi khoáng Fe Zn Cu Mo Se I Mn Co mg/kg th tr ng 20-80 10-50 1-5 1-4 1-2 0. Co. Fl. I. Se. Thu t ng khoáng thi t y u (Essential mineral element) dùng ñ di n t nh ng ch t tham gia vào quá trình trao ñ i ch t c a cơ th . các d ng c v sinh.02-0. Mg. và S. Na.5 0. b ng 8. S. Cl. KHÁI NI M CHUNG M c dù h u h t các ch t khoáng tìm th y trong t nhiên ñ u có m t trong các mô c a ñ ng v t vì chúng có trong th c ăn nhưng không ph i ch t khoáng nào cũng có vai trò trong trao ñ i ch t c a cơ th . Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 74 .1 ð n năm 1950. Trong cơ th ngư i. khoáng ña lư ng là nh ng ch t mà ñ ng v t có nhu c u l n hơn 100mg/kg kh u ph n như Ca. Li. Mo. b i trong không khí. Ngay c m t s ch t khoáng c n thi t ñ i v i ñ ng v t th y s n nhưng ñư c cung c p v i lư ng vư t m c nhu c u cũng gây ñ c cho cơ th . P. Cr. Khoáng ñư c chia làm hai nhóm căn c vào nhu c u c a ñ ng v t: nhóm khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng. Mg.

Kirchgessmer và Shwarz.1. 1986) Các lo i khoáng ph bi n Khoáng ña lư ng (g/kg WB) Ca P Mg K Na Khoáng vi lư ng (mg/kg WB) Fe Cu Mn Zn Cá h i (10-1800g) 5. N u lư ng Ca c a nư c th p (5mg/l) thì cá ph i l i d ng Ca c a kh u ph n. Nư c Máu Mô (cơ th ) Kh u Phân.6. Tuy nhiên.B ng 8. Thành ph n ch t khoáng trong cơ th cá (Shearer.1 5.2.2 1.2 4. ph n Nư c ti u Sơ ñ 8.1.1 0. N ng ñ Ca c a nư c là 200mg/l ñáp ng ñ nhu c u Ca cho cá h i.2.2:1 và c a toàn b cơ th là 0.5 .7-1.1 0. ngoài th c ăn.8 25 Cá chép (170-1150g) 6.33 3.340-3300mg) như sau: C t s ng: 80g/kg (69-96g/kg) Cơ : 124mg/kg (57-410mg/kg) Gan : 38mg/kg (21-155mg/kg) T l Ca/P c a xương và vây là 1. MAGIE 8. Trao ñ i khoáng 8.3 12 1. Canxi (Ca) Ca c a cơ th cá phân b t p trung xương.25 2. S trao ñ i khoáng c a cá th hi n sơ ñ 8. Hàm lư ng Ca c a cá chép (kh i lư ng .1.0 0.8 0.7 63 V cơ b n ngư i ta ch p nh n r ng nhu c u khoáng c a cá tương ng v i ñ ng v t b c cao. môi trư ng xung quanh (nư c) là ngu n cung c p khoáng quan tr ng.2 1. 1984.2. cá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 75 . vây. CANXI.85 20 1. PHOSPHO.

photpho monocanxi có ñ l i d ng cao nh t. sinh trư ng c a cá ph thu c vào n ng ñ Ca và pH c a nư c.8mg/l. V y. Thí nghi m cá h i non th y 200-300mg/kg thì ñ cho sinh trư ng n u nư c ch a 1. 8. ngu n P kh u ph n ñ i v i cá quan tr ng hơn là ngu n P t nư c. Nh ng h nư c axit. Ca th p và Al cao làm gi m t l s ng c a cá rõ r t..5 thư ng không có cá (Howell et al. nhu c u c a cá trong kh u ph n là bao nhiêu? Nói chung. H p thu P t nư c cũng ph thu c vào nhi t ñ nư c và hàm lư ng Ca nư c. nh t là cá chép (b ng 8.Như v y. Nhu c u P kh u ph n c a cá n m trong ph m vi 0. al.7mg/lít.3.4g Ca/kg và hàm lư ng Ca nư c là 20-30mg/l. Cowey et. làm cho th t nát. Cá h i châu Âu.2.2. + Ngu n Photpho: Phospho phytic không l i d ng ñư c vì cá không có enzyme phytase. nghèo sinh trư ng và inertia. cá h i (cá gi ng) h p th P t nư c ch b ng 1/400 so v i Ca t nư c. tăng tr ng và FCR t t khi kh u ph n ch a 1000mg/kg so v i kh u ph n 26-63mg/kg. cá chép thích h p v i kh u ph n 18-22g/kg Ca. Thi u Mg g n v i m c Ca 26-40g/kg kh u ph n ñã làm tăng nephrocalcinosis (nephocalcinosis: Ca l ng ñ ng th n). Như v y. Nh ng h nào có hàm lư ng Ca nh hơn 0. Magiê (Mg) Mg gi vai trò quan tr ng trong ph n ng photphoryl hoá và m t vài enzyme.4-0. Gi ng như ñ ng v t trên c n. natri trong cơ cũng tăng. ngay c khi ngu n P có ñ l i d ng kém. Phospho (P) Cá l y P t nư c kém hơn Ca. Trong m t thí nghi m ngư i ta th y m c Mg là 52mg/kg ñã làm tăng t l t vong t ñó ngư i ta th y nhu c u t i thi u Mg ph i là là 400-700mg/kg kh u ph n. ñi và tri-canxi thì kém hơn. Sinh trư ng c a cá h i và cá chép (g) theo ñ l i d ng c a photpho kh u ph n Monocanxi photphat Dicanxi photphat Tricanxi photphat Cá h i (11 tu n) 640-710 610 494 Cá chép (4 tu n) 270-287 150 112 P trong b t cá. B ng 8. pH th p. n m men ñ u ñư c rainbow trout l i d ng t t. 1983). Ngư i ta cũng th y hàm lư ng nhôm trong máu cao làm gi m s h p thu Ca. cá chép l i d ng t t P trong n m men và cazein. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 76 . aureus thích h p kh u ph n 8g Ca/kg trong ñi u ki n nư c không có Ca.3. H p thu P t nư c tăng khi nhi t ñ tăng và n ng ñ Ca nư c gi m.3). cazein. (1977) làm thí nghi m v i cá h i n ng kho ng 30g th y r ng tính ham ăn. Nư c bi n ch a 1.vì cơ th t ch a nhi u nư c. M c Mg trong nư c ng t không ñáp ng ñ nhu c u Mg c a cá. 8. khó xác ñ nh ñư c nhu c u Ca c a cá.7% kh u ph n ph thu c vào: + C u t o ng tiêu hoá: loài cá có d dày h p thu P t t hơn cá không có d dày. Ơ cá chép thi u Mg làm gi m thu nh n th c ăn. Ví d . Cá da trơn có th tr ng 6-24g s ng trong nư c có hàm lư ng Ca là 56mg/l ñáp ng sinh trư ng t i ưu khi kh u ph n ch a 8g Ca/kg (+8g photpho h u d ng) nhưng sinh trư ng gi m khi Ca kh u ph n là 20g/kg. Cá h i có th tr ng ban ñ u là 1. Cá h i O.2.3-3. ph i b sung m t lư ng thích ñáng vào kh u ph n.. pH nh 4.2 g không th y bi u hi n sinh trư ng khác nhau khi kh u ph n ch a 0.3g Mg/lít thì ñáp ng ñ nhu c u Mg cho cá bi n.

001% KI 3. Ch m l n. Tóm t t vai trò dinh dư ng c a m t s nguyên t vi lư ng Nguyên t Ch c năng Bi u hi n thi u và nhu c u Fe C u t o Hb. kém ăn.002% NaF 0. myoglobin.3. tim y u.1% NaCl 0. 20mg/kg th c ăn c a cá da trơn. malic dehydrogenase. alkali 15-30mg/kg th c ăn c a cá chép photphatase.081% ZnCO3 8.5% MgO 0.8% K2SO4 0. th p Hb và hematocrit. 2.2CuCO3 0. t l ure. ribonuclease và DNApolymerase.4mg/kg th c ăn c a cá da hoá glucose.1% CaCO3 0. Co Thành ph n c a vitamin B12 Ch m l n. superoxid dismutase.5% CaHPO4. viêm cata.1% K2HPO4 6. 30mg/kg th c ăn c a cá da trơn. superoxide dismutase 5mg/kg th c ăn c a cá da trơn Mn Coenzym c a m t s enzyme t ng h p Ch m l n. viêm cata. B ng 8.25mg/kg th c ăn c a cá da trình oxy hoá m trơn I Thành ph n hormon thyroxin 0. carboxypeptidase. nhi u enzyme khác 200mg/kg th c ăn c a cá chép.8. cacbonic anhydrase. Cu Tham gia vào các enzym có ñ ng như Ch m l n. thi u máu.6-2. 3mg/kg th c ăn c a cá chép.4. t vong cao. m c khuy n cáo 1 . CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC B ng 8. viêm cata.4 sau ñây tóm t t ch c năng c a các nguyên t vi khoáng. feroxydase. tyrosinase.558% MnCO3 73.020% CoCl2 2. cytocrome oxidase. trơn . axit béo và oxy t vong cao. Viêm cata. trao ñ i axit amin.034% Cu (OH)2.2H2O 0. cytocrome và Ch m l n. th i vây và ph n c a nhi u metaloenzyme như da. 13mg/kg th c ăn c a cá chép Zn Cofactor c a m t s enzyme và thành Ch m l n.0686% axit citric Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 77 . s lư ng h ng c u gi m.6mg/kg th c ăn. M c phân gi i peroxid sinh ra trong quá khuy n cáo 0. c t s ng ng n.8mg/kg th c ăn c a cá h i Gi i thi u h n h p khoáng dùng cho cá (premix): 2. Se Thành ph n c a glutathion peroxidase.

T. Hardy. Michael B. C. Vai trò c a Ca. Washington. 823pp. 1979. In: Pillay. National Academy Press.. W. Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan. Imprint of Elsevier Science. H Chí Minh. 584 . L i Văn Hùng. Nhà XBNN. bi n pháp khăc ph c? 3. Fish Nutrition. 1997.V. và nhu c u c a cá. Academic Press. J.590. Lê ð c Ngoan. Nguy n Th Lương H ng.CÂU H I: 1. T i sao kh năng l i d ng P dư i d ng axit phytic cá r t th p. 1993. P. Cho ví d v m t công th c khoáng h n h p c a cá và cho ý ki n nh n xét v công th c khoáng này? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng.R and Dill. Farnham. CAB international. New. W. FAO. Hà N i.. 2002. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Hà N i. 3rd Eds. 2002. Rome. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Sơ ñ chuy n hoá khoáng c a cá? 2. 2002. NRC (National Research Council). T. 1987. C. Mg. England. Fishing News. (eds). R. 2004..W. UNDP. Ellis Horwood Limited. Principles of Fish Nutrition.. E. S. DC. and Lim. Nose. (eds) Advances in Aquaculture. and Arai. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 78 . Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Nutrient Requirements of Fish. Nhà XBNN. 1989. Tôn Th t Sơn. Ti ng Anh Halver. Nhà XBNN.A. Steffens.D. pp. England Webster. USA. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture).

xơ tương ñ i cao (12 – 15%). ñó là protein ngu n g c ñ ng v t như b t th t. ch t khoáng. khô c i d u.. hàm lư ng khoáng th p và không thích h p cho ñ ng v t th y s n. + Th c ăn giàu protein: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein l n hơn ho c b ng 20%. acid amin thi u và không cân ñ i. dicanxiphosphat… + Th c ăn b sung: g m th c ăn b sung dinh dư ng như vitamin. bã bia. ch t lư ng protein th p (thi u lysine). khô d u bông. bã m ch nha. lư ng tinh b t không nên s d ng quá 20%. T l xơ c a nhóm th c ăn này th p hơn nhóm Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 79 . Th c ăn giàu protein Có hai nhóm là th c ăn protein có ngu n g c th c v t và ngu n g c ñ ng v t.Nhóm th c ăn ch a 30 – 45% protein. Thành ph n hoá h c: tinh b t chi m 2/3 kh i lư ng h t.. ð i v i nhóm ñ i tư ng ăn thiên v ñ ng v t. khô d u l c nghèo axit amin ch a S. Nhóm th c ăn protein ngu n g c th c v t có hai nhóm nh : . 9. hàm lư ng protein 25 – 27%. Tuy nhiên. b t lông vũ thu phân. protein 9 – 12%. khô ñ tương.1. axit amin.. ch có khô ñ tương là có ch t lư ng khá hoàn toàn.20% (tùy lo i cám) do ñó ít ñư c s d ng làm th c ăn cho tôm. + Th c ăn giàu năng lư ng: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein nh hơn 20% và xơ nh hơn 18%. khô d u lanh và khô d u bông nghèo lysine.2. thân cây ngô … T l xơ trong th c ăn thư ng l n hơn 18%. monocanxiphosphat. rơm. khô hư ng hư ng dương. B t s n là ngu n th c ăn cung c p năng lư ng t t nh t. . Th c ăn giàu năng lư ng Các lo i h t ngũ c c và ph ph m c a ngũ c c. các thu c phòng b nh. b t cá. t l xơ cao.. và protein ngu n g c th c v t như khô d u ñ tương. ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN 9. các lo i b t c và ph ph m nông nghi p như cám g o.9-2. gluten ngô … + Th c ăn giàu khoáng như b t ñá. ña s có hàm lư ng Lipid th p (tr cám g o có 10-15% lipid).Nhóm th c ăn có 20 – 30% protein thô. Tùy vào ñ i tư ng th y s n nuôi c th mà ta có th s d ng các ngu n th c ăn này khác nhau. trong nhóm này có bã rư u.2. s c ch t. khô d u lang.CHƯƠNG IX ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N 9.2. nhưng protein l i r t th p (0. ð c ñi m chung c a nhóm th c ăn giàu năng lư ng là t l protein th p. 9. th c ăn thô khô như c khô. và th c ăn b sung phi dinh dư ng (feed additives) như ch t ch ng oxy hoá. Cám g o có hàm lư ng xơ t 11. khô d u bông. B t s n là ngu n th c ăn gi u tinh b t (60-70% trong ch t khô).. PHÂN LO I TH C ĂN Ngư i ta x p th c ăn cho ñ ng v t thu s n thành 5 nhóm d a vào thành ph n dinh dư ng và cách s d ng: + Th c ăn thô xanh: bao g m th c ăn xanh như rau c xanh. nhưng khác nhau nhi u gi a các lo i h t và ph ph m c a h t. m 2 – 4%. … Hàm lư ng protein c a các lo i khô d u này t 42 – 46%. trong nhóm này có các lo i khô d u l c. cám mì… n m trong nhóm th c ăn này. Ch t lư ng protein cao hơn nhóm th c ăn trên. xơ trung bình 6%.1%).2.1.

B t cá làm cho th c ăn tr nên có mùi h p d n và tăng tính ngon mi ng c a th c ăn.7% so v i CP). B ng 9. li u gây ñ c cá là 1 ppb trong khi gà con là > 50 ppb. Protein gi ng khô d u ñ tương. Khô d u bông: 40 – 45% protein.. cách ch bi n.8%. Ca. P. arginine và leucine. ch a 0. Ca. tryptophan (1. Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn protein th c v t trình bày b ng 9. n u l y d u b ng cách ép thì ch t béo c a s n ph m còn 6. ch a glucozit làm gi m sinh trư ng c a cá chép. gi u vitamin B1. Khô d u l c.5 6.25% methionine. xơ cao ( 16%). niloticus có th thay hoàn toàn b t cá b ng khô ñ tương n u b sung thêm 0. và vitamin B. 42 – 48% protein.1. riêng khô ñ tương r t th p (5%).1. nhưng thi u lysine. không th y có ch t ñ c. lysine. Khô d u hư ng dương: 35 – 40% protein. b t cá.4200 kcal/kg. 45 – 50% protein. ð c ñi m m t s th c ăn giàu protein ngu n ñ ng v t B t cá: B t cá là ngu n cung c p protein t t nh t cho các ñ i tư ng nuôi th y s n. methionine (3.003 – 0.4 29.1 4.5 13.5% so v i CP).5 - ð c ñi m dinh dư ng c a m t s lo i khô d u Khô ñ u tương.… Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn này ghi b ng 9. Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn giàu protein có ngu n g c th c v t Thành ph n V t ch t khô % Protein % Lipid % D n xu t không ñ m % Khoáng % Năng lư ng thô (MJ/kg) Năng lư ng tiêu hóa (MJ/kg) Khô ñ u tương 88 45-48 1. không h p thu ñư c. nghèo lysine. Ch t béo c a nhóm khô d u ph thu c vào cách l y d u. Khô d u v ng.5 Khô d u bông 91 41 1. làm m t cân ñ i axit amin và vi khoáng kh u ph n. vi khoáng.1 Khô d u l c 89 45-48 1.0 16. hàm lư ng protein thô bi n ñ ng t 45% ñ n 70% ph thu c vào ngu n cá. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 80 . threonine (4. ph ph m s a.2% gossypol là ch t ñ c gây c ch enzym tiêu hoá và làm gi m ñ ngon c a khô d u bông. giàu lysine (2. Năng lư ng thô c a b t cá t 4100 .45%) nhưng h n ch methionine và cystine. cystine. Nhóm th c ăn giàu protein ngu n g c ñ ng v t g m có b t th t. còn chi t d u b ng dung môi h u cơ thì ch t béo ch còn 1 – 2%. Ch a axit phytic d k t h p v i ch t khác như axit amin. Kh u ph n nuôi cá O.9 28.8% so v i CP). giàu lysine (7. nghèo methionine.2. Trong b t cá có hàm lư ng vitamin A và D cao và thích h p cho vi c b sung vitamin A trong th c ăn.2 17.3% so v i CP). giàu methionine. t o thành phytat không hoà tan.1 6. Khô d u c i d u.5 17.5 1. methionine. B t cá ch a ñ y ñ các acid amin c n thi t cho ñ ng v t th y s n.trên (9 – 11%). P. Hàm lư ng khoáng trong b t cá luôn l n hơn 16% và là ngu n khoáng ñư c ñ ng v t th y s n s d ng hi u qu . b t th t xương.9 9. Glucoside b n ñ i v i nhi t. 40% protein. Cá r t nh y c m v i ñ c t aflatoxin. d tr trong ñi u ki n nóng m s s n sinh mycotoxin.1 Khô d u d a 90 21.9% so v i CP). l n con ≥ 50 ppb.9 7. methionine+cystine (4. Ngoài ra. bê > 200 ppb.6 43. b t máu. cystine. m t s nghiên c u cho th y trong b t cá có ch a ch t kích thích sinh trư ng. ñ c bi t là aflatoxin. ð c bi t trong thành ph n lipid c a b t cá có nhi u acid béo cao phân t không no (HUFA).

0 5. Thành ph n dinh dư ng c a nhóm th c ăn protein ngu n g c ñ ng v t Th c ăn t th t t th t xương t máu t cá 50% protein 70% protein 65% protein S a : B t s a kh m Váng s a ( whey) B t tôm Ph ph m gia c m B B B B B t lông vũ thu phân Protein% 53 51 80 53 74 68 34 14 49-74 60-65 80-85 Béo% 10 10 2 4 1 1 1 1 15-20 Khoáng (%) Na P 8.3 0. Có hai phương pháp ch bi n b t cá: . Có th thay b t s n b ng b t g o. phương th c ch bi n và b o qu n. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 81 . B t cá ch bi n theo phương pháp này r t gi u protein (80%) và ít m . Trong ch bi n th c ăn cho ñ ng v t th y s n ch s d ng b t cá nh t (ñ mu i <5%).2. Cá ñã băm nh ñ t vào các thùng nh a kín. asthaxanthin. ñ tươi c a nguyên li u tươi. ch a ñ y ñ các axit amin thi t y u. M c ñích b sung b t ñ u tôm vào th c ăn nh m c i thi n mùi v h p d n c a th c ăn.Ch bi n khô: Cá sau khi n u chín (ho c h m chín) r i làm khô không tách m . cá mòi và cá cơm. Trong quá trình .07 0. B t cá ñư c chia làm hai lo i: b t cá nh t và b t cá m n. B ng 9. D ch ép ñư c chi t m . Ch t lư ng b t cá ph thu c vào loài. phương th c ch bi n và b o qu n.5 nh v y.0 0. B t cá thư ng ñư c làm t cá trích. axit lactic ñư c hình thành. Có ñi u ki n thêm axit h u cơ như axit formic hay ch ph m lên men lactobacillus. cholesterol.22 1. methionine axit amin là gi i h n m t. ðây là cách b o qu n b ng phương pháp lên men sinh h c trong môi trư ng axit.Ch bi n m: Cá tươi ñem h m hơi sau ñó ép ñ tách nư c và d u.9 0. th nh tho ng khu y ñ u. B t cá cũng có th ch bi n theo phương pháp chi t b ng dung môi.0 4. làm b n b t b ng các ch t ch ng oxy hoá. b t các lo i khoai c ho c ch c n v i r m t. bã ñư c s y khô nghi n thành b t. B t tôm là ph ph m c a nhà máy ch bi n tôm ñông l nh bao g m ñ u tôm và v tôm.03 10. Hàm lư ng protein 30-40%. khoáng và ch a c ch t d n d . . B t ñ u tôm có th thay 20-30% b t cá và không nên b sung quá 15% trong kh u ph n ăn c a tôm. Ch t lư ng c a b t ñ u tôm r t bi n ñ ng ph thu c vào nguyên li u. cô ñ c r i cho thêm vào b t ñ b sung vitamin và protein hoà tan. s n ph m ñư c b o qu n vài tháng không hư h ng. Cá ư p (fish silage). b t ñ u tôm giàu chitin (15-23%) là ch t c n thi t cho quá trình hình thành v c a tôm.2 1. tuy nhiên. b t ngô. Cá hay ph ph m cá ñư c ch t nh . pH xu ng dư i 4. Ngoài ra.ñây là nguyên nhân chính khi thay th b t cá b ng các ngu n protein ñ ng v t khác k t qu không hoàn toàn ñ t ñư c như s d ng b t cá. B t ñ u tôm là ngu n cung c p axit béo n3. có th dùng 15% b t lông vũ thu phân B t tôm.8 Nghèo lysine hơn b t cá da trơn. tr n v i b t s n và r m t theo t l 5 kg cá + 3 kg b t s n + 2 kg r m t.

5-5% và P 8-10%. nguyên t vi lư ng. t o mùi. . ð cho các ho t ch t tr n ñ u vào ch t mang thì kh i lư ng riêng và kích thư c c a ho t ch t. histidine và tryptophan). lipit 8-11%. ch t h p ph mycotoxin. BHT (Butylaled hydroxy anisole) v i li u 200ppm. th c ăn trong d dày.Ch t ch ng n m: có các lo i như potassium sorbate. ch t k t dính. Asthaxanthin cũng dùng ñ t o màu cho tôm hùm. ch t d n d . axit amin. tuy nhiên thi u Isoleusine và Methionin..4 trimethyl quinoline) v i li u 150ppm. ñó là th c ăn b sung dinh dư ng và th c ăn b sung phi dinh dư ng: Th c ăn b sung dinh dư ng bao g m th c ăn b sung vitamin. B t lông vũ th y phân có th thay 30% b t cá trong kh u ph n cá rô phi và cá trê. gân. B t máu r t d b hư trong quá trình t n tr . th c ăn b sung lo i này ñư c s n xu t dư i d ng premix.. t l tiêu hoá protein bi n ñ ng t 40-80% tuỳ theo phương pháp s y. Ho t ch t có th là axit amin.Cá ư p có hàm lư ng protein t 30 – 50% so v i v t ch t khô. thì ho t ch t là tr u hay cám mì nghi n m n. vitamin. Mycofix-plus.Ch t ch ng oxy hoá: trong công nghi p th c ăn thu s n. Hàm lư ng b t máu ph i tr n trong kh u ph n ăn cho tôm không nên quá 10%. ñ i v i ho t ch t là vitamin. Nhìn chung giá tr protein c a c hai lo i b t này ñ u không cao. móng. S c t có nhi u trong th c ăn t nhiên như rong.S c ch t: cá không th sinh t ng h p ñư c các s c t nên ph i ñư c cung c p t th c ăn. Hàm lư ng b t th t xương ñư c ñ ngh s d ng trong th c ăn cho tôm không quá 15%.3. ch t t o m u. r t giàu lysine (9-11%). ñ i v i loa cá này ngư i ta không dùng s c t hay nh ng lo i th c ăn t nhiên ch a s c t như ngô vàng hay rau xanh. ngăn ng a s phát tri n c a m t s n m m c s n sinh mycotoxin. rau c xanh. B t lông vũ thu phân. Premix là m t h n h p ch a ho t ch t và ch t mang. B t th t bao g m ph ph ph m lò m g m t t c nh ng ph n không dùng làm th c ăn cho ngư i như: ru t già.. cơ và vây) là asthaxanthin và cathaxanthin. Protein và acid amin trong b t máu d b phân h y trong quá trình s y. axit amin t ng h p. vi khoáng. ñ i v i ho t ch t là vi khoáng thì ch t mang là b t ñá. tuỳ theo nguyên li u ñem và có nhi u axit amin quý như lysine. methionine. 9. ngư i ta thư ng s d ng các ch t ch ng oxy hoá là Ethoxyquin (1. còn ch t mang thì tuỳ lo i ho t ch t mà có th khác nhau. Hàm lư ng dinh dư ng bi n ñ i nhi u tuỳ theo ngu n ph ph m. Ca 4. Hai lo i s c t s d ng trong th c ăn c a cá h i (làm ñ da. như v y. móng và lông. aluminiumsilicat. Hàm lư ng protein cao t i 80-85% nhưng không cân ñ i axit amin (nghèo lysine. hàm lư ng methionin th p nên hi u qu s d ng không cao khi làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n. Thành ph n protein ch y u là keratin nên t l tiêu hóa r t th p (kho ng 50%). BHT (Butylated hydroxy toluene) v i li u 200ppm. các s c t t ng h p thư ng chi t rút t các ngu n th c v t trên. protein t 30-60%.. . polypropilene glycol..2. B t th t. Ví d . t o. enzyme. . 82 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Các s c t trên cũng dùng cho cá c nh. th i gian b o qu n tương ñ ng và không phá ho i nhau. Kh năng tiêu hóa b t máu c a ñ ng v t thu s n th p.ch t mang ph i tương ñương nhau. Th c ăn b sung phi dinh dư ng bao g m ch t ch ng oxy hoá.2 dihydro-6 cthoxy-2. Th c ăn b sung (feed additives) Có hai nhóm th c ăn b sung.. B t máu có hàm lư ng protein cao t i 85-90%. B t máu. ð i v i cá tra hay basa ngư i tiêu dùng ưa thích th t cá tr ng không vàng.2. Thông thư ng.

Các ch t k t dính khác ñư c dùng nhi u trong công nghi p th c ăn thu s n là alginate. luân trùng.6 49. Trong s n xu t gi ng u trùng. Các ch t này hi n di n trong b t tôm.2. Mùn bã h u cơ có giá tr dinh dư ng th p nhưng g n trên mùn bã h u cơ là nh ng t p ñoàn n m. b t cá. Nghiên c u ñ c ñi m sinh h c. m c dù có nhi u k thu t tiên ti n trong s n xu t th c ăn nhân t o cho u trùng.. Th c ăn t nhiên Th c ăn t nhiên ñóng vai trò r t quan tr ng. chitosan.2 4866 Artemia 11. .3 7. k thu t nuôi m t s lo i th c ăn tươi s ng cho ñ ng v t th y s n ñã ñư c nhi u nhà nghiên c u quan tâm. quy t ñ nh s thành công trong ương nuôi nhi u loài ñ ng v t th y s n.5 5683 Copepoda 10. m t s peptid như betain có tác d ng h p d n tôm. vì chúng có giá tr dinh dư ng cao (b ng 9. bentonite. b t các loài nhuy n th hay trong các s n ph m thu phân c a nh ng th c ăn này. cá.. v n ñư c xem là th c ăn vô cùng quan tr ng và có ti m năng r t l n trong s n xu t gi ng. Ngày nay.5.2.1 1.2.6.3 7. Artemia. nhưng nh ng th c ăn tươi s ng như t o. giáp xác râu ngành. giáp xác râu ngành.9 20. vi khu n và các protozoa làm nhi m v phân hu ch t h u cơ.3 6.1 5835 Cladocera 9. th c ăn và k thu t cho ăn là v n ñ r t quan tr ng.7 5445 Ngh nuôi giáp xác. Lư ng protein trong mùn bã h u cơ ch kho ng 10%. Thành ph n dinh dư ng c a m t s zooplankton nư c bi n và nư c ng t (Hepher.5 10. 9.0 41. Chi ti t v th c ăn t nhiên ñư c trình bày chương ti p theo.2 64. vì th . cá bi n và nhuy n th ñang ngày càng phát tri n m nh. nh t là nhóm axit amin ch a lưu huỳnh. nhưng n u k chung v i t p ñoàn sinh v t công sinh thì giá tr dinh dư ng c a mùn bã h u cơ tăng lên nhi u l n. gelatin. trùng ch .. Các ñ i tư ng ch y u ñang ñư c quan tâm nghiên c u như: vi t o.7 4800 Malacostraca 24. luân trùng. các lo i này có th tr n vào th c ăn m c 1-5%. CMC (carboxyl methyl cellulose).3 52.3) B ng 9. alanine. kháng sinh và các hoá ch t dùng làm th c ăn b sung (feed additives) trong th c ăn cho ñ ng v t nuôi trên c n và ñ ng v t nuôi dư i nư c ñư c ki m soát ngày càng ch t ch (xem ph l c: Kháng sinh c m s d ng).6 5537 Ostracoda 35. b t m c.3 20.5 19. Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n Mùn bã h u cơ là s n ph m phân gi i ch t h u cơ có ngu n g c t ñ ng v t ho c th c v t. ñ c bi t là giai ño n u trùng.4.Ch t d n d : Các axit amin t do như glycine. ñ c bi t sinh kh i vi khu n là ngu n cung c p axit amin thi t y u.8 56. glutamate.Ch t k t dính: Ch t k t dính làm cho th c ăn b n trong nư c. nhu c u con gi ng ngày càng gia tăng. Ch t k t dính thư ng dùng là tinh b t ngũ c c. Zooplankton Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 83 .0 61.3 19. 1988) Thành ph n dinh dư ng (% v t ch t khô) VCK CP EE Tro GE kcal/kg Rotifier 11.3 19. Artemia.3. tinh b t s n có th dùng 5% trong h n h p th c ăn viên. 9. Probiotic trong nuôi tr ng thu s n Do yêu c u v v sinh an toàn th c ph m ngày càng cao. Vi c nuôi và s d ng các sinh v t làm th c ăn này ñã có m t l ch s lâu ñ i nhi u nư c và ngày nay ñang ñư c áp d ng r ng rãi tên toàn th gi i. 9.

loài ngư i ñã t n hàng t ñô la ñ nghiên c u và tìm ra nh ng lo i kháng sinh m i thay th kháng sinh cũ ñã m t tác d ng di t khu n.. Bacillus và Pseudomonas. Probiotic còn có các tên khác là: Probiont.Kho ng 20 năm trư c ñây. H u h t probiotic ñư c dùng như m t tác nhân ki m soát sinh h c trong nuôi tr ng thu s n thu c v vi khu n lactic (Lactobacillus. nhưng s n lư ng cá v n tăng t 50 ngàn t n lên 350 ngàn t n. các ch t nâng cao kh năng mi n d ch (immune enhancers) như m t trong các bi n pháp ch y u ñ c i thi n ch t lư ng môi trư ng nuôi thu s n.). Carnobacterium. nh v y s n lư ng tôm ñã tăng 35% trong khi toàn b lư ng dùng kháng sinh gi m 94% trong th i gian t 1991 ñ n 1995. probiotic ñư c ñ nh nghĩa như sau: “Probiotic là nh ng vi khu n s ng có nh hư ng t t cho v t ch nh vào s bi n ñ i h vi khu n g n v i v t ch hay xung quanh con v t ch . Vi khu n Vibrio alginolyticus ñư c dùng như m t probiotic cho tôm Ecuador vào năm 1992.). 2000 và Jenn-Kan Lu. Na Uy gi m lư ng kháng sinh trong NTTS t 50 t n vào năm 1987 xu ng còn 746. kháng sinh dùng v i m t lư ng r t l n.. Ki u tác ñ ng c a probiotic. nâng cao kh năng ch ng b nh c a v t ch và c i thi n ch t lư ng môi trư ng xung quanh” D a trên ñ nh nghĩa này chúng ta th y r ng. v i môi trư ng s ng c a con v t ch thì không bao g m trong ñ nh nghĩa này.. Tác ñ ng này có th th c hi n trên b m t (trên da) và trong ru t ñ ng v t ch hay trong môi trư ng nuôi c y vi khu n. nh ñó ngăn ch n b nh và h n ch s c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng c a nh ng vi khu n có h i. 1998). có th s n sinh bactericins là ch t ưc ch trư ng c a vi khác (ch y u là vi khu n gram (+). Các vi khu n bi n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 84 . lysozymes. probiotic có th bao g m nh ng vi khu n ngăn ng a b nh sinh (pathogen) phát tri n trong ng tiêu hoá. Vibrio (Vibrio alginolyticus. bactericins. axit h u cơ hay diacetyl. kháng sinh ñã b h n ch s d ng làm ch t kích thích sinh trư ng và phòng b nh trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. Probiotic là gì? Theo Laurent Verschuere và ctv (2000). vi c s d ng probiotic trong nuôi tôm Mexico cũng tr ph bi n. Kháng sinh ñã t o ra nh ng dòng vi kháng sinh. 90% s lư ng này b sung vào th c ăn chăn nuôi (International Poultry Production. S d ng probiotic trong NTTS còn r t m i. Ngày nay. hydrogen peroxid. Beneficial Bacteria.5kg năm 1997.. tuy nhiên cũng chưa có nh ng lý gi i ñư c ch p nh n hoàn toàn. Probiotic Bacteria. Các nhà vi sinh h c ñã ñưa ra các b ng ch ng sau: Lactobacillus sp. Yasuda và Taga. Nh ng vi khu n cung c p ch t dinh dư ng không h tr cho con v t ch hay không có m i quan h tương tác v i vi khu n khác. 2003): Probiotic s n sinh các ch t c ch Vi khu n probiotic có th s n sinh m t s hoá ch t có tác d ng di t khu n hay c ch ho t ñ ng c a vi khu n b nh dư i d ng ñơn hay h n h p như kháng sinh. Nhi u bi n pháp ñã ñư c áp d ng ñ thay th kháng sinh. FAO cũng coi vi c nghiên c u probiotic cùng v i các ch t kích thích mi n d ch (immunostimulant). hàng năm lư ng kháng sinh s n xu t ra lên t i 27 ngàn t n. trong s các bi n pháp này probiotic ñã có tác d ng l n và có nhi u tri n v ng. Có nhi u nghiên c u v cơ ch tác ñ ng c a probiotic. l n ñ u tiên s d ng vi khu n như m t ngu n th c ph m và như m t tác nhân sinh h c ñ kh ng ch b nh c a cá vào năm 1980. trên c u trúc b m t ñ ng v t ch và trong môi trư ng nuôi. C ng ñ ng Châu Âu ñã c m s d ng t t c các lo i kháng sinh làm th c ăn b sung trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. Ngày nay.. siderophores. Sau ñây là tóm t t nh ng ki u tác c a probiotic (Verschuere và ctv. proteases. t ñó c i thi n kh năng s d ng th c ăn. B t ñ u t năm 2006.

s n sinh enzyme phân gi i vi khu n ch ng l i Vibrio parahaemolyticus (V.dòng B-10-31. anguillarum (dòng VL4335). mykiss) nuôi b ng th c b sung vi khu n probiotic là Camobacterium. Siderophores là chelat s t ba kh i lư ng phân t th p (<1500) do vi khu n probiotic sinh ra và có th hoà tan s t k t t a ñ cho vi khu n s d ng. parahaemolyticus là vi khu n hi u khí gram (-). tr n probiotics vào th c ăn. gi m ñu c BOD (Biochemical Oxygen Demand: nhu c u oxy sinh hoá) và gi m ñ c amonia. Có 3 cách s d ng probiotic trong nuôi tr ng thu s n: ðưa tr c ti p vào nư c ñ vi khu n probiotic khu trú trư c trong nư c. các khu n h i không có kh năng này cho nên thi u s t cho tăng trư ng c a chúng. Năng l c c nh tranh bám dính và sinh trư ng trong ru t hay niêm d ch ñã ñư c ch ng minh in vitro trên vi khu n probiotic Carnobacterium dòng K1 ñ i v i V. anguillarum và A. ng d ng probiotics trong nuôi tr ng thu s n. C i thi n ch t lư ng nư c X lý nư c nuôi thu s n b ng probiotic ñã th y gi m ñư c ch t h u cơ trong nư c c a ao nuôi. Ch t c ch c a probiotic ti p t c nâng cao hi u qu c a kháng th c a con v t ch . Cơ ch này xãy ra mô và ñư c th c nghi m v i V. Ngoài các ki u tác ñ ng trên ngư i ta cũng th y r ng vi khu n probiotic còn góp thêm enzym cho con v t ch cũng như cung c p các nguyên t ña vi lư ng cho con v t ch . Nâng cao ñáp ng mi n d ch c a ru t Kháng nguyên c a probiotic kích thích t bào niêm ru t s n sinh kháng th ch ng l i b nh. cũng c n lưu ý r ng trong m i tương tác v i vi t o thì vi khu n probiotic l i c ch s phát tri n c a vi t o. phân l p t nư c bi n g n b c a Nh t s n sinh monastatin có tác d ng c ch ho t tính protease c a Aermonas hydrophila và V. trong ñ t và th c ph m). B n thân vi khu n có h i b lo i b thì cũng có nghĩa là lo i b ñư c ñ i th c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng dùng cho vi khu n probiotic và cho con v t ch . ương nuôi th c ăn t nhiên (rotifier. giúp con v t ch s d ng th c ăn hi u qu hơn và tăng trư ng t t hơn. thư ng nhi m trong h i s n và gây ñ c c p tính cho ngư i). Vi khu n probiotic h n ch s phát tri n c a t o là ñi u không mong mu n trong nuôi u trùng b ng k thu t nư c xanh (green-water technique). vi khu n b nh ñư c dùng trong th c nghi m là Aeromonas salmonicida. anguillarum (hai vi khu n này thu c vi khu n gram (-) thư ng nhi m trong nư c. kh ng ch ñư c vi khu n b nh. Trong th c nghi m ngư i ta th y ñ ng v t thí nghi m ñư c b sung vi khu n lactic ñã tăng kh năng ch ng l i b nh truy n nhi m ñư ng ru t khá rõ r t. Tuy nhiên. Alteromonas sp. artemia) v i probiotic. t c là k thu t b sung thêm t o ñơn bào cho u trùng. Tranh dành dinh dư ng và năng lư ng v i nh ng vi khu n khác T t c các vi khu n ñ u yêu c u Fe ñ tăng trư ng. S lư ng A. Tranh giành v trí bám dính v i vi khu n có h i Vi khu n probiotic có th ngăn tr s khu trú c a b nh sinh theo cơ ch tranh giành trí bám dính trên vách ru t hay trên b m t các mô khác.salmonicida trong phân t 105 CFU/g gi m còn 102 CFU/g phân sau khi dùng probiotic trong 3 ngày. nitrit và hydrogen sulfide. ñ c bi t t o ñ . K t qu th c nghi m trên cá Cá h i ð i Tây dương (Atlantic salmon) và cá h i nư c ng t (O. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 85 . Trong s 41 dòng vi khu n th nghi m có t i 23 dòng c ch sinh trư ng c a t o ñơn bào Pavlova lutheri nh ng m c ñ khác nhau. Vi khu n bám dính trên niêm m c ru t nh cơ ch ñ c trưng (d a vào ch t bám dính c a vi khu n và các phân t receptor c a thư ng bì ru t) và cơ ch không ñ c trưng (d a vào nh ng y u t hoá v t lý h c). hydrophila.

Vi khu n probiotic (ch y u là Nitrobacter) có vai trò thúc ñ y quá trình nitrit hoá nh ñó làm gi m b t n ng ñ NH3 trong nư c. Artemia ương nuôi b ng môi trư ng b sung Bacillus sp. ñã c i thi n t l nuôi s ng c a tôm Penaeus monodon khi cho nhi m Vibrio harveyi. K t qu th c nghi m trên các loài giáp xác (crustaceans) K t qu th c nghi m trên tôm. ngư i ta dùng ch t h p ph (như zeolite hay De-Odorase chi t t cây Yucca) ñ gi m lư ng NH3 trong môi trư ng nuôi. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 86 . K t qu th c nghi m trên cua. b cũng ñã nuôi diatom và rotifier. Ví d . Vi khu n có h i V. H p ch t h u cơ trong nư c. Protein l i b vi khu n phân gi i thành NH3. dung tích b 200m3. Có m i tương quan âm gi a s có m t c a PM-4 v i m t ñ c a Vibrio spp.Vi khu n Pseudomonas fluorescens cũng có tác d ng h n ch A.2%. hi u su t chuy n hoá th c ăn tăng 20%. Probiotics dùng trong x lý nư c. Shrimp-604TM c a hãng Alltech (M ) là s n ph m ph i h p c a manan oligosacharide. t l s ng c a u trùng cua b sung PM-4 là 27. trong 6/9 thí nghi m không có PM-4. b phân gi i thành amoniac. trong khi ñó phát hi n th y 10% m u tôm có vi khu n gây b nh này trên tôm nh n kháng sinh hay trên tôm ñ i ch ng. paraheamolyticus không phát hi n th y trên tôm dùng probiotic. Quá trình phân gi i hình thành NH3 nhanh hơn quá trình l y NH3 ñ t ng h p protein. trong khi ñó t t c nh ng ao nuôi không dùng Bacillus ñ u th t b i do Vibrio ñã gi t ch t tôm trư c 80 ngày nuôi. cũng thư ng ñư c s d ng ñ x lý nư c. Thông thư ng ngư i ta ph i h p probiotic v i prebiotic (prebiotic là nh ng ch t h tr vi khu n có l i phát tri n và lo i b nh ng vi khu n có h i như manan oligosacharide và glucan oligosacharide).8%. Nhóm vi khu n Bacillus sp. Vi khu n P. fluorescens tác ñ ng bên ngoài cơ th cá. t c ñ tăng trư ng tăng 30%). Ngày nay probiotic ñã ñư c dùng khá ph bi n trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. n ng ñ NH3 trong nư c s cao và có h i cho s s ng c a ñ ng v t nư c. Trong 7 thí nghi m. crôm và selen h u cơ cùng v i ch t h p ph amoniac chi t rút t cây yucca dùng cho tôm r t hi u qu (năng su t và t l nuôi s ng tăng 10%. amoniac tham gia vào quá trình nitrit hoá bi n thành nitrit (NO2-) r i thành nitrat (NO3-) nh nhóm vi khu n t dư ng mà ch y u là Nitrosomonas và Nitrobacter theo ph n ng tóm t t như sau: Nitrosomonas 2NH3-N + 3O2 2NO2--N +2H2 + 2H2NO2 -N + O2 - Nitrobacter 2NO3--N Nitrate l i ñư c th c v t và t o bi n thành nitrit r i ñư c chloroplast chuy n thành NH4+ ñ sinh t ng h p protein. Indonesia ngư i ta dùng Bacillus cho ao nuôi tôm ñã giúp tôm phát tri n 160 ngày không có v n ñ gì. v i vi khoáng và v i ch t h p ph amoniac. salmonicida do cơ ch tranh giành s t. Sau 10 ngày nuôi nhóm tôm thí nghi m có t l nuôi s ng là 100% còn nhóm ñ i ch ng là 26%. t l s ng ch ñ t 6. u trùng không phát tri n. Diatom và rotifier v i dòng vi khu n PM-4 r i ñưa vào b nuôi u trùng cua (Portunus trituberculatus) trong 7 ngày. alginolyticus hàng ngày ñưa vào b nuôi u trùng tôm (b 2560 t n) ñã làm t l nuôi s ng và kh i lu ng c a tôm cao hơn tôm ñ i ch ng hay tôm dùng oxytetracycline. Thông thư ng. Vi khu n proboiotic là V. dư i tác d ng c a h u h t vi khu n.

E. Granvil D. Aquaculture Training Manual. Vi n chăn nuôi. 3rd Eds.. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Giáo trình th c ăn gia súc. Hà N i. A Wiley-Interscience Publication. Treece and D.. 3rd Ed. W.. (eds). 2002. Hardy. J. Steffens. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). 1996. Lê ð c Ngoan. Ti ng Anh Gerald M. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . Tôn Th t Sơn. C. Dư Thanh H ng. Hà n i. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B. ð c ñi m dinh dư ng c a nhóm th c ăn gi u năng lư ng và protein 2. C. England Stumn. Fish Nutrition. Nhà XBNN. FAO. and Allan. 3. W. Nguy n Th Lương H ng. K tên và nêu vai trò c a nh ng th c ăn b sung dinh dư ng và phi dinh dư ng. L i Văn Hùng. 1997. 1985. 1987.D. Hà N i.R. CAB international. TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. G.. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . L.W. Dinh dư ng và th c ăn gia súc.SRAC Publication No. 2005. P. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Principles of Fish Nutrition. Ellis Horwood Limited. Swift.. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Laurent Verschuere. Australian Centre for International Agricultural Research..J. 2002. sinh h c và các ch t kháng dinh dư ng trong th c ăn c a cá và tác h i c a chúng. Allen Davis. Vì sao ngư i ta ñánh giá cao giá tr dinh dư ng c a th c ăn t nhiên. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. Willy Verstraete. J. Nhà XBNN. Treece. and Lim. Nhà XBNN. 1989. 701 Granvil D. 2002. 2000.SRAC Publication No. UNDP. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 87 . (eds). Geert Rombaut. 702. Nhà XBNN. Edwards. H Chí Minh. 2000. D. 2004. 1999. Academic Press. Imprint of Elsevier Science. 823pp.CÂU H I: 1. Ludwig. Các ch t ñ c ngu n g c hóa h c. Fishing New Books Ltd. Rome. New. 2000. u trùng tôm cá thích lo i th c ăn nào? 4. England Webster. Canberra 2004 Halver. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. Nguy n Th Hoa Lý. Patrick Sorgeloos. R. 700. 2004. and Morgan.

u trùng là nh ng sinh v t còn r t nh .4 7. VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N Th c ăn t nhiên hay th c ăn s ng (natural food.1 . chúng là ñi m xu t phát c a chu i th c ăn.4 Grey mullet (Mugil cephalus) 0.2 Seabass châu Âu (Dicentrarchus labrax) 1. y u ñu i và chưa phát tri n ñ y ñ v m t sinh lý như kích thư c mi ng còn nh .77 .1996) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 88 .0 1.1.0 .1.6 4.0 .90 1. t sau khi k thu t s n xu t u trùng t ñàn b m tr nên ph bi n thì hàng t u trùng cá.2.2 3.9 .4.0.0 .1. Kích thư c tr ng và chi u dài u trùng lúc n c a m t s loài cá* Loài ðư ng kính tr ng (mm) Chi u dài u trùng (mm) Cá h i Atlantic (Salmo salar) 5.20.1. 1981 (d n theo Patric Lavens và Patric Sorgelooos. Trong nh ng năm 70.0 .4 . u trùng thân m m và giáp xác ñã ñư c s n xu t trong các tr i gi ng trên toàn th gi i. Tuy nhiên.1.0 Gilthead seabream (Sparus aurata) 0.1mm.0 .8 .0 * Ngu n: Jones và Houde. ñó là phiêu sinh th c v t (phytoplankton) và phiêu sinh ñ ng v t (zooplankton).9 .4 Greasy grouper (Epinephelus tauvina) 0.1. s n xu t c a các tr i cá và tôm h u như d a ch y u vào vi c ñánh b t nh ng cá gi ng (giai ño n cá b t) s ng trong t nhiên. Nh ng y u t này h n ch vi c l a ch n và s d ng th c ăn thích h p trong nh ng pha nuôi dư ng ñ u tiên c a u trùng.6.1.2. Zooplankton ñư c coi là sinh v t d dư ng. Phytoplankton ñư c coi là sinh v t t dư ng.1.2.4 .25.0 Cá h i vân (Onchorhyncus mykiss) 4. giác quan và h th ng tiêu hoá chưa hoàn thi n.78 .3. còn như u trùng Gilthead seabream ch ăn ñư c nh ng ti u ph n có kích thư c 0. Nói chung.4 3.1). túi lòng ñ cũng nh và cung c p th c ăn n i sinh ch ñ trong kho ng 3 ngày.6.0 15.84 1.9 . K t qu là lúc n . Phiêu sinh có hai nhóm.4 Bream (Acanthopagrus cuvieri) 0. nitơ ñơn gi n và ánh sáng m t tr i ñ sinh trư ng và phát tri n. B ng 10.7 . Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u Kích thư c mi ng c a u trùng pha ñ u gi i h n kích thư c c a các ti u ph n th c ăn mà u trùng có th ăn. pha ñ u. live food ) là các phiêu sinh (plankton).0.25 3.5 . kích thư c mi ng có liên quan v i kích thư c cơ th và kích thư c cơ th l i b chi ph i b i ñư ng kính c a tr ng và th i kỳ nuôi dư ng n i sinh (t c là th i kỳ tiêu th túi lòng ñ ).3. b i vì chúng có th s d ng ngu n cacbon.8 .7 Milkfish (Chanos chanos) 1.2 . chúng ăn nh ng sinh v t t dư ng và các sinh v t d dư ng khác.1. Zooplankton là ngu n th c ăn quan tr ng c a u trùng tôm và cá trong t nhiên hay nuôi tr ng. u trùng cá h i khá l n và túi lòng ñ cũng l n ñ cung c p th c ăn n i sinh trong 3 tu n phát tri n ñ u tiên.8.2 .9 . còn như u trùng cá Gilhead seabream thì r t nh .1.2 .0 Turbo (Scophthalmus maximus) 0. 10. Ví d : tr ng cá h i Atlantic thư ng l n hơn tr ng Gilhead seabream ít nh t 4 l n (b ng 10.0 Cá chép (Cyprinus caprio) 0.2 2.0 12.1.3.0 Sole (Solea solea) 1. Phiêu sinh chính là chu i th c ăn sơ c p và th c p cho h u h t ñ ng v t nư c.CHƯƠNG X TH C ĂN T 10. u trùng cá h i có th ăn ñư c nh ng ti u ph n th c ăn có kích thư c 1mm.

). Kh u ph n t nhiên c a h u h t các loài cá nuôi g m nh ng loài phytoplankton (diatoms.1. Th c ăn s ng thư ng có ñ tương ph n t t hơn th c ăn nhân t o và nh v n ñ ng liên t c mà có hi u qu kích thích. Bên 89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . ñ i v i vi c nuôi cá bi n giai ño n ñ u b ng lo i th c ăn này thì k t qu còn r t h n ch . bao g m Brachionus rubens. th c ăn ph i ch không ñáp ng ñư c t t c các yêu c u cho u trùng các loài cá nh như Gilhead seabream và k t qu là u trùng nghèo sinh trư ng và có t l ch t cao. nhưng võng m c m t c a cá giai ño n l n hơn (giai ño n cá hương). cilliates vv. (ii) ch a enzyme cho phép th c ăn t phân gi i. (meta-)nauplii cho giáp xác. Ngoài ra. nh v y năng l c th giác t t hơn. Tuy v y. Nói chung. Ngoài ra. th y r ng u trùng c a nh ng cá này ch có th s d ng ñư c nh ng ngu n th c ăn (i) d tiêu hoá (như th c ăn ch a m t s l n axit amin t do và oligopeptide thay cho nh ng phân t protein ph c h p). kh u giác. daphnids.. cá. và (iii) cung c p ñ y ñ các ch t dinh dư ng quan tr ng mà u trùng yêu c u. Các giác quan c a u trùng như th giác.2. u trùng decapod. th c ăn cho u trùng c a m t s loài giáp xác và th c ăn cho m t s loài cá giai ño n sinh trư ng ñ u. tôm he (penaeid shrimp). rotifer. th c ăn s ng thì có th ñáp ng ñư c t t c các tiêu chu n c n thi t c a u trùng các loài cá nh . 10. S phong phú và ña d ng c a th c ăn s ng v i nh ng kích thư c và thành ph n dinh dư ng khác nhau ñã cho u trùng cá nh ng cơ may tuy t v i ñ tăng trư ng và phát tri n.) và zooplankton khác nhau (copepods. giúp cho giác quan u trùng phát tri n.. postlarrvae tôm và tôm b m . tr ng Artemia kh v cho cá nư c ng t và u trùng tôm và sinh kh i Artemia cho u trùng tôm hùm. Ngư c l i. nh kh năng bơi c a th c ăn s ng mà th c ăn ñư c phân b ñ u trong c t nư c. Ví d : võng m c m t c a u trùng cá ch ch a t bào hình nón. ch có m t s enzyme ho t ñ ng ñ u pha nuôi dư ng. M t khác t o l i là ngu n th c ăn c a zooplankton và chính zooplankton l i là ngu n th c ăn cho u trùng c a cá và giáp xác giai ño n u trùng và giai ño n cá hương. u trùng cá Gilhead seabream (gi ng như u trùng nhi u loài cá khác) không có d dày hoàn ch nh.. giúp cho u trùng có nhi u cơ h i g p ñư c th c ăn. ngoaì t bào hình nón còn có t bào hình g y v i nhi u s c ch t th giác trên võng m c.10. copepods. cá bi n giai ño n cá hương.2. Moina spp. ba nhóm th c ăn s ng dùng ph bi n ñ nuôi u trùng quy mô công nghi p (industrial larviculture) là: + Nh ng loài vi t o có kích thư c 2 ñ n 20μm s d ng cho hai m nh v (bivalves). VI T O (MICRO-ALGAE) Vi t o là ngu n th c ăn cho t t c các giai ño n sinh trư ng c a ñ ng v t hai m nh v . th c ăn s ng còn có tác d ng kích thích s phát tri n các giác quan c a u trùng. Trong vài năm g n ñây ngư i ta ñ t ñư c k t qu r t t t trong vi c nuôi tôm b ng m t s s n ph m b sung và thay th th c ăn s ng. ng tiêu hoá Tình tr ng phát tri n c a h th ng tiêu hoá c a u trùng pha ñ u cũng cho bi t u trùng có th tiêu hoá ñư c th c ăn ăn vào hay không. các cơ quan này l i phát tri n chưa hoàn thi n khi u trùng còn non. Trái l i.. flagellates vv. Tuy nhiên. cladocerans. rotifers. T ñó. m t s lo i th c ăn s ng khác cũng ñư c dùng v i m c ñ h n ch hơn. Ngày nay. v giác và ñư ng bên r t quan tr ng ñ i v i vi c phát hi n th c ăn. ng tiêu hoá thì ng n.. khi n cho năng l c th giác kém. Ví d : u trùng cá h i pha ñ u ñã có ng tiêu hoá phát tri n t t v i h th ng enzyme cho phép tiêu hoá ñư c th c ăn ñ p v n (feed crumble). cá bi n + Artemia spp. + Brachionus plicatilis s d ng cho giáp xác (crustaceans). cá Ngoài các nhóm trên.

BP 90 Haptophyceae Chrysophyceae Prasinophyceae Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . MR PL.c nh ñó. BL. Monochrysis lutheri và Chorella spp.Các loài t o nuôi tr ng ch y u Ngày nay 40 loài vi t o khác nhau ñư c phân l p t kh p nơi trên th gi i ñư c nuôi tr ng theo phương th c thâm canh. BL. BS. Calcitrans). BP. B ng 10. BP PL. BL. BP.1. BP. BS BL. Tetraselmis suecica. BP. cung c p dinh dư ng cho u trùng và kh ng ch vi khu n (hình 10.2). BS PL. BL.2 cho bi t 8 l p chính và 32 gi ng t o nuôi tr ng ñang ñư c dùng ñ nuôi dư ng nh ng nhóm ñ ng v t nư c quan tr ng.2. t o xanh hình s i có kích thư c t vài micromet ñ n hơn 100μm. ML BP BL. Các l p và gi ng vi t o ch y u ñư c nuôi tr ng (De Pauw và Persoone. BS. ML. t o xanh chlorococcalean và t o xanh hình roi (flagellated). ML.2. MR BL. Cheatoceros gracilis. vi c nuôi u trùng cá bi n theo k thu t nư c xanh (green water technique). Thalassiosira pseudonana. BL.1). BP. BS PL BP BP BS BS PL. t o roi (Isochrysis galbana.) (hình 10. 10. BP. C. B ng 10. H u h t nh ng loài t o dùng thư ng xuyên trong nuôi bi n là diatoms (Skeletonema costatum. BP PL. t o ñư c dùng tr c ti p trong các tank u trùng và chúng ñóng vai trò làm n ñ nh ch t lư ng nư c. 1988) L p Bacillariophyceae Gi ng Skeletonema Thalassiosira Phaeodactylum Chaetoceros Cylindrotheca Bellerochea Actinocyclus Nitzchia Cyclotella Isochrysis Pseudoisochrysis Dicrateria Monochrysis (Pavlova) Tetraselmis (Platymonas) Pyramimonas ng d ng PL. B ng kê các loài t o trong b ng bao g m các loài diatoms. AL. BL.

20:5n-3). ñ c bi t eicosapentaenoic acid (EPA. BS BP BP BP BP. lutheri. Hàm lư ng chlorophyl a (Chl a). lipid và carbohydrate bi u th b ng % ch t khô n m trong ph m vi 12-35. BP.Cryptophyceae Cryptophyceae Xanthophyceae Chlorophyceae Cyanophyceae Ghi chú: PL: u trùng tôm he BL: u trùng nhuy n th hai m nh v ML: u trùng tôm nư c ng t BP: h u u trùng nhuy n th hai m nh v Micromonas Chroomonas Cryptomonas Rhodomonas Chlamydomonas Chlorococcum Olisthodiscus Carteria Dunaliella Spirulina BP BP BP BL..2. C. BP. S. MR. (b) Dunaniella spp. MR PL.62 %/ch t khô). carbohydrtae (CHO) và lipid c a 16 gi ng vi t o dùng ph bi n trong nuôi thu s n (% theo ch t khô) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 91 . Hình 10. T. costatum..11 . BP BL. Giá tr dinh dư ng c a vi t o Giá tr dinh dư ng c a vi t o ph thu c vào kích thư c t bào. l n lư t. 1991) Các acid béo chưa no HUFA. BS. pseudomonas) và prymnesiophyte Platymonas lutheri. 7.2. EPA có nhi u trong các loài diatom (Chaetoceros calcitrans. Tuy bi n ñ ng khá r ng tuỳ theo các l p và các loài. MR AL: u trùng bào ngư MR: rotifers nư c m n (Brachionus) BS: Tôm nư c m n (Artemia) SC: copepods nư c m n FZ: zooplankton nư c ng t 10. Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o phát tri n dư i nh ng ñi u ki n xác ñ nh và thu ho ch pha log ñư c trình bày ñ th 10.3).6-23.3. FZ. Isochrysis sp. arachidonic acid (ARA. (c) Chaetoceros spp. ði u ki n nuôi tr ng cũng nh hư ng nhi u ñ n giá tr dinh dư ng c a vi t o. protein.2-23 và 4. gracilis. (Laing.3. t l tiêu hoá. nhưng hàm lư ng protein.) và Chroomonas salina. Vi t o cũng là m t ngu n gi u vitamin C (0. M t vài lo i t o bi n dùng làm th c ăn trong nuôi tr ng thu s n: (a) Tetraselmis spp. ch t ñ c và thành ph n sinh hoá (b ng 10. 22:6n-3) gi vai trò quan tr ng trong vi c ñánh giá giá tr dinh dư ng ñ i v i v i m t loài t o dùng ñ nuôi ñ ng v t bi n.1. 20:4n-6) và docosahexaenoic acid (DHA. còn DHA thì có nhi u trong prymnesiophytes (P. B ng 10. BS.2.

8 29.68 2.6 8.7 20.73 0.8 7.98 0.0 13.7 93.080 0.1 6.7 5.0 0.1 9.63 0.0 9.9 12.5 12.1 269.5 3.4 35.2 28.8 9.7 0.41 0.4 52.cell-1) 3.0 5.0 168.95 1.4 99.4 99.78 0.30 8.8 8.5 14.8 102.2 10.1 45.9 21.5 1.2 28.34 0.9 1.0 6.2 Chl a Protein (pg.3 74.1 16 7.27 1. Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylumtricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Ch t khô (pg.7 16.7 52.8 76.2 5.21 0.86 29.01 1.5 0.4 2.3 11.2 13 14 10 19 15 21 12 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 92 .5 20.4 122.2 30.34 24.5 2.0 6.8 9.1 CHO Lipid 0.4 122.1 0.8 76.L p và gi ng vi t o Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylum tricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff.4 4.4 2.83 1.3 0.9 21.9 1.cell-1) 11.8 12.48 32.0 11.0 23.63 0.0 5.53 1.054 3.3 74.80 34 12 26 30 25 34 20 30 29 6.0 4.37 0.2 23.0 4.04 0.5 15.8 5.2 3.1 83.2 % theo v t ch t khô 11.7 52.7 9.5 6.29 6.73 0.

tertiolecta. Thêm Chlorella vào môi trư ng ương. Chlorella cũng ñư c chú ý nhi u trong s n xu t gi ng cua Scylla serrata. T. Galbana.0 7. T. P. Joshep (1977) cũng ghi nh n s b sung t o s làm cho môi trư ng nư c tr nên giàu dinh dư ng. t l s ng c a cua tăng cao. Dunaliella tertiolecta. loài Chlorella nư c ng t. Chlorella còn là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi luân trùng và ñ ng v t phiêu sinh khác. và Chlorella sp. và Chaetoceros sp. V i hàm lư ng HUFA cao.98 0. chi m 20% tr ng lư ng khô (Kranzfelder. Tetraselmis chuii. cung c p nh ng h p ch t vi lư ng mà th c ăn ban ñ u và th c ăn b sung không có. nhanh hơn so v i 5 loài t o còn l i.98 0.2 30. dùng làm th c ăn không ch trong ngh nuôi th y s n mà còn nhi u lĩnh v c khác. và Chlorella sp. Chlorella vulgairs. I. 1992).1 269. Ngoài ra.8 12. Chlorella sp. salina có hàm lư ng β-caroten cao nh t (Borowithzka. Aranda (1994) th y r ng quá trình tiêu hóa t o Tetraselmis chuii. ðài Loan. u trùng cua ñư c ương trong môi trư ng có b sung Chlorella.3 93. Bên c nh nh ng loài Chlorella bi n. Chlamidomonas cocoides. d ng ñơn l hay h n h p. Trong các loài thu c gi ng Dunaliella. 1991). seucica. tricornutum.). S tiêu hóa t o Chaetoceros sp. ti p theo là loài Isochrysis galbana (Nagata và Whyte.1 0. Thalassiosira fluviatilis..0 168.. m t s loài cá và hai m nh v . t c ñ tăng trư ng và s c sinh s n trung bình c a luân trùng cao nh t khi cho ăn Chlorella. cũng ñư c th nghi m thành công làm th c ăn cho luân trùng. Quan sát quá trình tiêu hóa c a u trùng Strombus gigas v i 8 lo i t o khác nhau (Isochrysis galbana.5 29. Theo m t s báo cáo.Khi ương u trùng Mytilus galloprovincialis v i các loài t o Dunaliella tertiolecta. Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina 6.84 0.42 0.Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff. nhanh hơn so v i t o D.1 12. Trong nuôi th y s n. Cohen (1976) th y r ng s hi n di n c a th c v t phiêu sinh có th thúc ñ y s tăng trư ng c a u trùng tôm thông qua vi c lo i b NH3 và m t s ch t ñ c khác.7 102. Nh t B n. 1990). seucica.0 12. k t qu cho th y t l s ng và 93 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .97 0.9 6.98 35 31 31 29 23 29 26 7. Chaetoceros sp. T o Dunaliella T o Dunaliella có ch a hàm lư ng glycerol và β-caroten cao nên ñư c xem là ñ i tư ng nuôi ñ y tri n v ng. Vi c dùng Chlorella vào trong s n xu t ñó là phương pháp nư c xanh ñư c áp d ng r ng rãi trong s n xu t gi ng tôm càng.0 9.89 1. Chlorella không ch là th c ăn quan tr ng c a luân trùng mà còn ñư c dùng ñ làm giàu acid béo cho luân trùng và m t s ñ ng v t phù du khác trư c khi dùng chúng làm th c ăn cho cá và các loài nuôi th y s n khác. loài D. Dunaliella ñóng vai trò trong ch ñ dinh dư ng c a nhuy n th nhưng v i m c ñ khác nhau tùy theo loài nhuy n th .. Khi ương u trùng tôm càng xanh.4 18 17 10 23 20 12 12 T o Chlorella Chlorella ñư c bi t ñ n nhi u b i vai trò quan tr ng c a nó v dinh dư ng cũng như là nhân t môi trư ng trong nuôi tr ng th y s n.

10. 1989). Tuy nhiên. Dunaliella không ch có vai trò quan tr ng trong ương nuôi nhuy n th mà chúng còn dùng làm th c ăn cho m t s loài cá bi n. El (1994) cũng cho bi t t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn c a cá Silver sea beam khác nhau không có ý nghĩa gi a nghi m th c có b sung 50% Spirulina trong kh u ph n ăn v i nghi m th c ñ i ch ng 100% b t cá. (Tahitian). cho Artemia và ñ ng v t phiêu sinh khác. cam và hơi cam. 1989).3.s c tăng trư ng c a u trùng th p nh t nghi m th c cho ăn h n h p T. Vi t o trong nuôi tr ng th y s n T o Spirulina Cùng v i Chlorella và Dunaliella. hi u qu chuy n ñ i th c ăn và hi u su t s d ng protein. màu s c c a cá rô phi thay ñ i theo th t nâu ñ . So v i nh ng lo i t o có kích thư c l n ñư c thí nghi m trư c ñó thì loài Spirulina nh hư ng t t nh t ñ n s tăng trư ng và s d ng th c ăn c a cá Red sea beam. THAL: Thalassiosira pseudonana. seucica và I.. Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o (Volkman et al. thay 75% Spirulina thì có nh hư ng b t l i.GRA: C. CAL: Chaetoceros calcitrans. khoáng.3. mossambicus. NAN: Nannochloris atomus. b t ñ u tôm. Galbana (Moskera và ctv. Spirulina cũng là loài t o r t giàu protein. Ghi chú: (a) C16.& C18-polyunsaturated fatty acids (PUFA). b t ngh và th c ăn ñ i ch ng. C. Spirulina cũng ñư c ñ ngh thay th m t ph n b t cá trong ch ñ ăn c a cá rô phi O. acid amin thi t y u. Mustafa và ctv. SKEL: Skeletonema costatum. M t 94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . g m: Spirulina marigold. Pepal meal. acid béo. thành ph n protein có trong th t cá không b nh hư ng x u.. Các loài t o (vi t t t): C. vàng lam. TET: Tetraselmis suecica. ð th 10. (b) 20:5n-3 and 22:6n-3. ISO: Isochrysis sp. DUN: Dunaliella tertiolecta. lam. vitamin và các h p ch t carotenoid nên chúng ñư c xem là ngu n dinh dư ng r t t t trong nuôi th y s n.2. Ông th y r ng tương ng v i các lo i th c ăn trên. PAV: Pavlova lutheri. gracilis. (1994) thông báo Spirulina ñư c thêm vào làm th c ăn b sung cho Pagrus major v i t l 5% ñã làm tăng t c ñ tăng trư ng c a cá. CHRO: Chroomonas salina. (c) (n-3) and (n-6) PUFA. Boonyarapalin và ctv (1989) nghiên c u v s thay ñ i màu s c c a cá rô phi ñ Oreoromic niloticus v i các ngu n b sung s c t khác nhau.

. ch ñ t 1% (Liao. Phaffia và krill oil. dài hơn có ý nghĩa so v i th c ăn ñ i ch ng ch dùng b t ñ u nành. t l s ng giai ño n Mysis ñ t 30%. cũng ñư c nghiên c u làm ngu n th c ăn cho u trùng tôm. Laing và ctv (1990) nghiên c u v giá tr dinh dư ng c a t o khô loài Nannochloris sp. Vi c b sung Artemia không làm c i thi n ñư c t l s ng c a u trùng tôm. cao hơn r t nhi u so v i các k t qu trư c ñây. ñ t kích c 663-757 µm. Khi ương u trùng tôm he (Penaeus) t gia ño n Zoea 1 ñ n Mysis 2. Spirulina. Nghiên c u v nh hư ng c a các ngu n protein khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm th (Penaeus indicus). T k t qu ñó.. Utama và ctv (1992) nh n th y gi m m t ñ t o t 50.. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 95 .000 xu ng còn 5. Chu (1991) cũng nh n th y u trùng tôm Metapenaeus ensis và Penaeus chinese cho ăn th c ăn nhân t o b ch m l n và t l s ng luôn th p hơn so v i tôm cho ăn Chaetoceros garcilis và Artemia. Thlasiosira. Hudinaga ñã ñ t ñư c thành công ñ u tiên trong vi c s d ng t o này làm th c ăn cho u trùng tôm. ñ n nay t o khuê v n ñư c xem là th c ăn tươi s ng r t quan tr ng c a u trùng tôm. và Tetraselmis seucica so v i lô ñ i ch ng g m h n h p t o Chaetoceros calcitral và T-ISO dùng làm th c ăn cho u trùng nghêu Manila (Tapes philipinarum). Tuy nhiên.000 t bào/ml. hi u qu s d ng protein thô và giá tr sinh h c c a Spirulina cao hơn so v i ñ u ph ng. H nh n th y Spirulina cho k t qu t t nh t v s gia tăng hàm lư ng caroten trong v c a tôm.. t l s ng c a u trùng tôm gi a các nghi m th c v n không khác nhau. Bên c nh ñó. cao hơn r t nhi u so v i ñ i ch ng (11%). Trong thí nghi m so sánh v s nh hư ng c a 9 lo i th c ăn nhân t o dùng thay cho t o khuê (Chaetoceros) làm th c ăn cho u trùng tôm. 1983). T o khuê Trong l p t o khuê. Ali (1992) phát hi n Spirulina và ñ u ph ng cho s c tăng trư ng c a tôm t t hơn so v i bánh d u d a. Okauchi (1990) thí nghi m tìm hi u v vai trò c a t o ñ i v i spat c a trai (Pintctada fucata) và th y s c tăng trư ng c a spat cho ăn ch có t o Isochrysis aff galbana th p hơn so v i spat cho ăn k t h p Isochrysis galbana và Chaetoceros garcilis. T l tôm s ng c a nghi m th c trên ñ t 48-53%. nhưng th p hơn so v i lô ñ i ch ng. Isochrysis. loài Skeletonema costatum ñư c phân l p l n ñ u tiên b i Masue (1941) ñã ñư c dùng r ng rãi và là th c ăn r t quan tr ng c a âu trùng tôm bi n. S bi n ñ i màu s c c a tôm sú nuôi cũng ñư c Okada và ctv nghiên c u. Tùy theo t ng loài t o và ñ c ñi m c a chúng mà m i loài ñ u có nh ng ưu ñi m và như c ñi m riêng ñ i v i u trùng tôm. nhưng m t ñ t o không th th p hơn 5.000 t bào/ml do vi c thay th t o b ng th c ăn nhân t o v n cho k t qu t t. Nên cho tôm ăn v i kh u ph n ch a 3% Spirulina trong 1 tháng trư c khi thu ho ch. Ngu n cung c p s c t khác là Marigold petal ch cho s bi n ñ i màu nh (Wutiporn-Phromkunthong. 1984). Hơn n a. ngư i ta ñã ch bi n ra nhi u lo i th c ăn nhân t o ñ thay th m t ph n ho c toàn b t o khuê. Gu và ctv (1989) th y r ng u trùng ñư c cho ăn Spirulina apletensis và S. Trong quá trình phát tri n c a lĩnh v c s n xu t tôm gi ng. t o khuê còn ñóng vai trò quan tr ng trong nuôi nhuy n th . Các tác gi nghiên c u s d ng các ngu n b sung carotenoid khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm t β-caroten. platensis c ng v i b t ñ u nành.nghiên c u khác cũng cho bi t s c t c a cá chép tr nên ñ m hơn khi cho cá ăn kh u ph n có b sung 10% Spirulina. nhi u loài t o khuê khác như Chaetoceros sp. th y r ng u trùng nghêu cho ăn t o khô có s c tăng trư ng b ng ho c cao hơn so v i cho ăn d ng tươi s ng. K t qu thí nghi m c a Chu (1989) cho th y ch dùng m t loài t o Chaetoceros gracilis có th cung c p ch ñ ăn ñ y ñ dinh dư ng cho u trùng tôm Metapenaeus ensis t giai ño n Zoea ñ n PL6 v i t l s ng ñ t 35-63%.

ð u mang cơ quan v n ñ ng. cơ quan bài ti t và sinh s n.6 mô t sơ lư c m t s loài rotifer nư c m n và nư c ng t). M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Rotifer có hai nhóm loài.3. Rotifer nư c ng t thư ng dùng trong nuôi u trùng nư c ng t là các loài Brachionus calyciflorus và Brachionus rubens. Trong ñi u ñi u ki n môi trư ng nào ñó. Hình thái Rotifer thu c v l p ñ ng v t ña bào nh nh t.3. con cái sinh s n 96 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .1.10.4).4 . con cái s n sinh tr ng amictic (diploid. Ngư i ta cho r ng con cái có th sinh ra 10 th h trư c khi ch t. ñó là các lông hình khuyên. trong ph m vi t 15 ñ n 25oC tu i con cái ñ l n ñ u. ð i s ng c a rotifer nư c m n kéo dài kho ng 3. sinh s n vô tính (asexual) và h u tính (sexual). Rotifer có m t l p v keratin ñư c g i lorica. 10. 2 nhi m s c th ). con ñ c nh hơn và kém phát tri n hơn con cái. thân và chân. Thân ch a ng tiêu hóa. m t cơ quan ñã ñư c canxi hóa vùng mi ng. Nói chung.4 ngày 25oC. còn c a ki u nh là 160m/m ( 100-21-m/m). có vai trò nghi n nh ng ti u ph n th c ăn ñã ăn vào (xem hình 10. Cơ th c a t t c các loài g m m t s t bào c ñ nh (ví d các loài Brachionus ch a kho ng 1000 t bào) (xem hình 10. LUÂN TRÙNG (ROTIFERS) 10.3.4. Trong vòng ñ i c a Brachianus plicatilis thư ng có hai ki u sinh s n. Cơ th rotifer có 3 ph n là ñ u. Trong sinh s n ñơn tính.5 ngày và sau ñó thì con cái ñ tr ng c 4 gi m t l n. nhóm loài nư c m n và nhóm loài nư c ng t.5 . kho ng cách gi a hai l n ñ và tu i th càng ng n khi nhi t ñ càng cao và s tr ng ñ ñư c trong c ñ i cũng nh hơn khi nhi t ñ tăng. có t i 90% loài s ng môi trư ng nư c ng t. rotifer dùng trong nuôi u trùng bi n thư ng là rotifer ki u nh (có tên là Brachionus rotundiformis) và ki u l n (có tên là Brachionus plicatilis). Trong s hơn 1000 loài ñã ñư c nh n bi t. Năng l c sinh s n c a Brachionus ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng. Cơ quan ñ c trưng c a rotifer là mastax.2. Chi u dài lorica c a rotifer ki u l n trung bình là 239m/m (130-340m/m). Chi u dài cơ th c a rotifer kho ng 2mm. Trong nhóm loài nư c m n. tr ng s n thành con cái amictic. giúp con v t v n ñ ng xoay tròn (vì th rotifer có tên g c là Rotatoria). hình thái và các lo i gai cho phép phân bi t s khác nhau gi a các loài.1. u trùng trư ng thành sau 0.

vitamin C. ði u ki n s ng c a rotifer ph thu c vào ñ m n. hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng t o Chlorella sp. Rotifer trong nuôi tr ng th y s n Wendy (1991) t k t qu nghiên c u c a Nagata (1989) cho bi t Brachionus plicatilis ñư c s d ng r t r ng rãi trên th gi i trong ương nuôi u trùng c a trên 60 loài cá bi n và 18 loài giáp xác.h u tính. pH. nhi t ñ .3. nhưng con cái mictic thì s n sinh ra tr ng haploid (n nhi m s c th ). sinh trư ng v i m t ñ cao và sinh s n nhanh. như v y vi c thay ñ i ñ m n ph i th c hi n t t và th n tr ng. Tuy không phân bi t ñư c v hình thái. có kích thư c nh ch b ng kho ng 1/4 kích thư c c a con cái. Hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong các môi trư ng khác nhau (CHL: Chlorella sp. môi trư ng Selco: CS và Super Selco: SS) 10. hàm lư ng NH3. Giá tr dinh dư ng c a rotifer ph thu c vào môi trư ng.. ð th 10.. ñ c bi t là các HUAF (3..1% n-3 HUFA). Tr ng mictic th tinh thì có kích thư c l n hơn và có m t l p v h t dày b c ngoài. (1994) nghiên c u s d ng rotifer cho tôm he cũng kh ng ñ nh Brachionus plicatilis là m t trong nh ng lo i th c ăn thích 97 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . ðây là nh ng tr ng ngh mà s ch phát tri n và n ra nh ng con cái amictic sau khi ti p xúc v i môi trư ng thu n l i (xem hình 10. HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng c a hãng Selco có th tăng 5-10 l n so v i môi trư ng t o Chlorella hay t o k t h p men bánh mì (ñ th 10. Nuôi rotifer dư i nhi t ñ t i ưu thì làm ch m s tăng trư ng c a qu n th . Brachianus plicatilis có th s ng trong môi trư ng có ñ m n t 1 ñ n 97 ppt. H u h t các cơ s ương nuôi rotifer s d ng ñ m n 10-20 ppt. ð m n thay ñ i 5 ppt có th c ch kh năng bơi và gây ch t.3. sinh ra con cái mictic và amictic. Protein Selco: PS. bơi ch m. Nhi t ñ t i ưu thích h p v i h u h t các nhóm rotifier là 28-32oC. men bánh mì hay các môi trư ng nhân t o khác c a hãng Selco ñã thay ñ i r t nhi u theo v i các môi tru ng khác nhau. 10. 1987). Ngư i ta có th tăng giá tr dinh dư ng c a rotifer b ng cách nuôi rotifer trong các môi trư ng ñư c làm gi u các ch t dinh dư ng như acid béo omega-3.4). không có ng tiêu hóa và bong bóng nhưng có m t d ch hoàn ch a ñ y tinh trùng.4.4. Men bánh mì: BY. tuy nhiên kh năng sinh s n t t nh t khi ñ m n dư i 35 ppt (Lubzens. Ví d . protein .3. Rotifer là th c ăn lý tư ng c a u trùng tôm và cá vì chúng có kích thư c nh . oxy hòa tan. Nhi t ñ t i ưu cho rotifer ki u l n th p hơn ki u nh .5). vi khu n. u trùng n ra t tr ng mictic không th tinh thì phát tri n thành con ñ c haploid.. nói chung tăng nhi t ñ trong ph m vi thích h p thì tăng kh năng sinh s n. Zheng và ctv. Giá tr dinh dư ng c a rotifer Rotifer r t giàu protein (52-59% CP) và ch t béo (13% EE).

cyst bi n thành hình c u bên trong ch a phôi. Khi ngâm vào nư c bi n. Tr ng phát tri n trong hai bu ng tr ng xoang b ng.4. Con ñ c có cơ quan giao c u (penis) ph n sau c a vùng thân. Cyst có quanh năm v i s lư ng l n d c theo b các h nư c m n. Brachionus plicatilis còn là ngu n th c ăn t t cho ương u trùng tôm Penaeus monodon. nauplii c a Artemia ñư c dùng nhi u nh t.4. Con cái có t cung ngay sau c p ñ t ng c s 11. Hàng năm trên 2000 t n cyst khô Artemia ñư c bán trên th trư ng.8). ARTEMIA Trong các kh u ph n nuôi u trùng tôm và cá. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 98 . có râu anten và 11 c p ñ t ng c. P. ho c rotifer ho c th c ăn ch bi n. t hình tròn lõm hai m t. Trong môi trư ng t nhiên. Vi c s d ng rotifer làm th c ăn cho cá b t m c dù không làm tăng t l s ng c a cá. Merguiensis Cruz và ctv (1989) báo cáo cá b t rô phi cho ăn k t h p th c ăn ch bi n v i rotifer ñ t ñư c tr ng lư ng cu i. phôi xu t hi n v i màng b c bên ngoài. Sau 24 gi p trong nư c bi n. b o v r t hi u qu phôi s ng bên trong và ch ng l i ñư c các ñi u ki n b t l i như khô. Tính ch t duy nh t c a Artemia là hình thành nh ng phôi ng . khi bư c vào giai ño n bung dù (phôi treo dư i v r ng) thì có nghĩa là nauplii ñã phát tri n hoàn toàn. nhưng l i làm tăng t c ñ tăng trư ng và năng su t cá b t. Sau khi màng ngoài c a nauplii v ra.1. Khi chín tr ng tr nên tròn và ñi vào t cung theo ng d n tr ng (hình 10. 10. b c x năng lư ng cao và m t s dung môi h u cơ. Nauplii phát tri n qua nhi u giai ño n. Cyst khô có th d tr hàng tháng hay hàng năm mà không nh hư ng ñ n ñ n .100oC. indicus và P. t c ñ tăng trư ng hàng ngày và năng su t cao hơn so v i cá b t ch cho ăn m t lo i th c ăn. ñó là nauplii. các cyst này n i trên m t nư c.7). ng tiêu hóa th ng. Cyst có m t l p v c ng. 10. M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Artemia trư ng thành có kích thư c trên dư i 1 cm. ñó là ngu n th c ăn tuy t v i c a u trùng tôm cá. g i là “cyst”. nauplii bư c vào giai ño n bơi t do (hình 10. Artemia s n sinh cyst.h p nh t cho u trùng tôm he giai ño n Mysis 3. ñ m phá ven bi n hay nh ng ru ng mu i trên kh p th gi i. nhi t ñ chênh l ch t 0 . màu nâu ñ m. Sau 20 gi v ngoài c a cyst v ra. có hai m t kép. cyst n ra nh ng nauplii bơi t do và có th tr c ti p ñem nuôi các lo i u trùng ñ ng v t bi n hay nư c ng t.

Trong quá trình cyst n thành nauplii. B ng 10. Greatlake. Brazil 110 52 45 Great Salt Lake. nư c s c khí và tu n hoàn t t.4. ch t béo (14%). 10. CA-USA 141 60 77 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 99 . u trùng tr thành Artemia thành th c. Sau 15 l n l t xác (t instar I ñ n instar XV).4). UT-USA 113 48 54 San Pablo Bay.2. Thành ph n acid amin c a nauplii Artemia (mg. Bình thư ng. Thành ph n dinh dư ng c a cyst Artemia b v và nauplii instar I (% ch t khô) H Nư c L cysts ± 50 ± 14 ±9 n nauplii 41-47 21-23 11 10 V nh San Francisco Cysts nauplii ± 57 47-59 ± 13 16-27 11 ±5 6-14 Protein Lipid Carbohydrate Tro B ng 10. phù h p v i u trùng cá nư c m n (có h Saskachewan Canada. giai ño n ñ u g i là instar I (kích thư c 400-500 microns.. vitamin C ñư c th y phân thành d ng t do. Ph acid béo c a cyst và nauplii gi ng nhau nhưng khác nhau v m cViatmin C trong cyst d ng ascorbic acid 2-sulfate (AAS). có ñ b n th p nhưng có ñ l i d ng sinh h c cao ñ i v i u trùng tôm cá..5). vi khu n. hàm lư ng acid amin c a nauplii khác nhau nhi u theo vùng ñ a lý (b ng 10. sau 8 gi thì vào giai ño n instar II. pH = 8. instar I ch s ng b ng ch t d tr trong túi lòng ñ ).000. Giá tr dinh dư ng Căn c thành ph n axit béo.. Trung qu c). giai ño n này nh n ñư c th c ăn có kích thư c 1-50 microns như t o ñơn bào. 200. Artemia ñư c chia làm hai nhóm: nhóm ch a nhi u EFA.5.000 nauplii n ra t 1 g cyst ch t lư ng cao. Cyst c a Artemia gi u protein (50%). phù h p v i u trùng cá nư c ng t (có Nam M ). m t ñ không quá 5 g cyst/lit nư c. là d ng r t b n nhưng có ñ l i d ng sinh h c kém. T l acid amin t do so v i protein t ng s c a nauplii cao hơn cyst. ðiêù ki n t i ưu cho cyst n : nhi t ñ > 250C (t t nh t 280C). nauplii có hàm lư ng protein th p hơn m t chút nhưng hàm lư ng ch t béo l i cao hơn (b ng 10. M và Tien-tsin.Th c ra phôi phát tri n qua nhi u giai ño n. nhóm ch a nhi u PUFA (20: 5ω3) và DHA (22: 6ω3). ñ m n 5 ppt. ánh sáng ñ y ñ .300.4.g-1 protein) (Seidel et al. 1980) Aspartic acid Threonine Serine Macau.

5 C20:3 Eicosatrienoic 2.2 C20:0 Arachidic 1. u trùng Macrobrachium có th cho ăn nauplii m i n ngay t giai ño n ñ u. Artemia làm th c ăn cho tôm bi n: Artemia là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi u trùng và h u u trùng tôm bi n. thêm Artemia quá s m trong chu kỳ s ng c a tôm s x y ra hi n tư ng c nh tranh t o gi a Artemia (Artemia không ñư c tôm ăn) v i tôm.0 mg/g C18:1 Oleic 27.2 C18:3 Linoleic 9. u trùng c a nhi u loài cá bi n như cá bơn (turbot).6. Tuy nhiên.1 C18:4 Octadecatetra 11.7 C20:5 Eicosapentaenoic (EPA) 4.1 C20:4 Arachidonic 4. cá mú (grouper) ch có th s d ng Artemia sau th i kỳ ăn nh ng m i nh như rotifer. San Francisco) Stearic 9. th i kỳ ăn Artemia c a u trùng cá bi n tương ñ i dài (20-40 ngày) cho nên cyst Artemia v n là lo i th c ăn s ng ñư c tiêu th nhi u nh t c a u trùng cá bi n (ñ s n xu t 1000 fry c n 200-500 g cyst Artemia). Tuy nhiên u trùng tôm nư c ng t l i có th s d ng t t nauplii c a Artemia.1 T ng Omega-3 Fatty Acids 4. Nhi u nghiên c u ñã cho th y r ng. Hàm lư ng axit béo c a cyst Artemia (vùng H l n. Amat 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .Glutamic acid Proline Glycine Alanine Valine Methionine Isoleucine Leucine Tyrosine Phenylalanine Pistidine Lysine Arginine C18:0 131 57 60 46 53 22 56 89 105 51 49 117 115 135 59 60 49 52 37 68 100 66 85 27 93 97 102 49 74 42 55 26 54 84 77 104 35 87 98 B ng 10.1 C22:6 Docosahexaenoic (DHA) 0. Gi i pháp thu n ti n là dùng nauplii ñã làm ch t (b ng cách ngâm nhanh nauplii vào nư c nóng 80oC hay làm l nh -100C) hay s d ng cyst Artemia kh v . Artemia b t ñ u cho ăn khi u trùng ñ t ñ n giai ñoaün Mysis1 hay ngay c Zoa E2-3. thành ph n dinh dư ng c a nh ng ngu n Artemia khác nhau và ngay c nh ng ñ t s n xu t khác nhau là khác nhau.0 Artemia ñư c dùng ñ nuôi u trùng tôm penaeid giai ño n u trùng sau và postlarval. nauplii m i n thư ng cung c p cho tôm lúc kh i phát giai ño n mysis ñ u. penaeid thư ng ăn t o trư c khi ăn Artemia. Tuy v y.

c u trùng Artemia và Artemia trư ng thành ñ u ñư c s d ng cho m c ñích s n xu t gi ng hay nuôi. Tigriopus japonicus. H u h t copepod trư ng thành có chi u dài trong kho ng 1-5m/m. m t là calcanoid (Acartia tonsa. ñó là ng c và b ng. cơ th hình ng. Vi c s n xu t gi ng tôm càng xanh cũng ph thu c căn b n vào ngu n Artemia. helgolandicus. sau ñó c a ñư c b t l i b i m t lo i ch t g n ñ c bi t. Artemia thư ng ñư c b t ñ u cho ăn m t tu n sau khi cho ăn b ng rotifer v i kích c nh . Tr ng thư ng ñư c bao b ng m t túi tr ng và g n vào ñ t b ng ñ u tiên c a con cái. cá lăng . Calcanoid có râu anten th nh t r t dài (kho ng 16-26 ñ t).5. K t qu s n xu t gi ng cá bi n ñư c nâng cao r t có ý nghĩa khi Artemia ñư c làm giàu hóa HUFA. và vì th Artemia là th c ăn r t quan tr ng cho s n xu t gi ng nh ng loài cá này. trong ương nuôi u trùng tôm càng xanh. Kích thư c c a copepod ph thu c vàp loài và s phát tri n c a cá th . r t nhi u loài cá ñư c ương nuôi tr c ti p ao sau khi h t giai ño n noãn hoàng. S phát tri n t tr ng ñ n khi trư ng thành có th kéo dài m t tu n ñ n m t năm. tr ng n thành nauplii r i sau 5-6 l n l t xác u trùng tr thành copepodite. Con ñ c nh hơn con cái. Eurytemora affinis. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 101 . copepode có th s n sinh tr ng ngh (cyst). Schizopera elatensis có kích thư c 50-500 micron. ñ ng v t phù du ñư c gây nuôi b ng cách bón phân. song. khi giao ph i con ñ c ôm l y con cái b ng râu anten r i phóng tinh vào c a c a l ti p nh n tinh c a con cái. Không như tôm bi n. còn harpacticoid thì râu anten ng n hơn (kho ng 10 ñ t). Calcanus finmarchius & C. Tu i th c a copepod kéo dài t 6 tháng ñ n m t năm. cũng có nhi u loài cá c n ñư c ương nuôi trên b như cá Basa. Lư ng Artemia c n cho s n xu t gi ng cá thư ng t n hao nhi u hơn so v i s n xu t gi ng tôm bi n và tôm càng xanh. Dư i nh ng ñi u ki n không thu n l i. vi c b sung các ngu n th c ăn nhân t o hay làm giàu Artemia là ñi u r t c n thi t và r t ph bi n. 10. trong ngh nuôi nuôi cá c nh. trong s n xu t gi ng. ngoài Artremia c n b sung thêm các ngu n th c ăn nhân t o khác ñ tăng cư ng dinh dư ng và nâng cao t l s ng c a u trùng. Sau 5 l n l t xác n a copepodite bư c vào giai ño n trư ng thành. Calcanoid ñ tr ng vào nư c. ð i v i cá bi n. Schizopera elatensis). Tisbenta elongata có kích thư c t 150 ñ n hơn 750 micron. Tuy nhiên. Tuy nhiên.nghiên c u nh hư ng c a các ngu n Artemia khác nhau lên u trùng m t s loài tôm bi n ñã cho th y r ng k t qu t t nh t tôm ăn Artemia có thành ph n HUFA cao nh t. CÁC ZOOPLANKTON KHÁC 10. trong s n xu t gi ng. Harpacticoid Tsibe holothuriae giai ño n nauplii ch có kích thư c 55 micron ñ n khi trư ng thành thì có kích thư c 180 micron.1. Tisbenta elongata. cũng gi ng như tôm bi n.5. Nh kích thư c khác nhau mà ñ m b o ñư c th c ăn cho u trùng tôm cá trong t t c các giai ño n phát tri n. u trùng cá s s d ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao như t o. ð i v i cá nư c ng t. Thân g m hai ph n rõ r t. Pseudocalcanus elongatus) và hai là harpacticoid (Tsibe holothuriae.. u tôm càng xanh có th b t ñ u cho ăn t giai ño n ñ u v i Artemia m i n . Copepod Copepod có hai nhóm. ð u có m t và râu anten khá dài. Ngoài ra. ñ u l n vào ñ t th nh t c a ph n ng c có. M c dù Artemia có giá tr dinh dư ng r t cao và có m t s loài có th d a vào ngu n th c ăn là Atermia ñơn ñ c. cá tra. ph n trư c phình to hơn ph n sau..

trong ñó ch có 6 loài có vùng ñ t th p nhi t ñ i. V giáp b c toàn thân. . Cyst có th dung n p ñư c ñi u ki n làm khô 25oC và ñông l nh -25oC. khi th c ăn phong phú. M t con cái có th s n xu t vài tr ng. protein trong ph m vi 44-52%. Tr ng ñư c s n sinh trong túi tr ng v i 200 t i vài trăm tr ng.8% và 1. Bình thư ng. Không nh ng v y. . có th x y ra do nh ng y u t n i t i hay do m i tương tác gi a các y u t di truy n và môi trư ng. Thành ph n acid béo khác nhau nhi u theo ñi u ki n nuôi tr ng. nhưng t gi a hè tr ñi thì ñ u l i tr v hình tròn. Nhi u loài copepod ôn ñ i có th s n sinh cyst gi ng như Artemia. chúng có th ch u ñư c nhi t ñ th p (35oC) dài t i 9-15 tháng.Chuy n ñ ng zic-zac c a copepod có tác d ng kích thích th giác c a nhi u loài cá. Daphnia sinh trư ng t nauplii t i khi thành th c ph i tr i qua 45 l n l t xác. Kích thư c c a Daphnia trư ng thành khác nhau nhi u tùy thu c vào th c ăn. th i gian l t xác c a m i th i kỳ ph thu c ch y u vào nhi t ñ (11 ngày 10oC hay 2 ngày 25oC) và vào th c ăn. (n-3) HUFA c a nauplii thì cao hơn Tisbe trư ng thành. 10. copepodite… . t l acid amin cân ñ i tr methionine và histidine.Trong nuôi tr ng copepod.3% tính theo ch t khô. Daphnia và Moina Daphnia Daphnia thu c v phân b Cladocera s ng h u như duy nh t nư c ng t. S bi n d ng này ñư c g i là bi n hình theo chu kỳ (cyclomorph). Hi n t i có 50 loài ñư c báo cáo trên toàn th gi i.Ch t lư ng dinh dư ng c a Copepode ñư c cho là cao hơn Artemia. kh o sát trên u trùng cá herring ñã th y r ng copepod ñư c tiêu hóa t t hơn Artemia). Các loài Daphnia sinh s n ñơn tính h u như ch sinh ra con ñ c. Ví d : (n-3) HUFA c a Tisbe trư ng thành nuôi b ng t o Dunaliella (th p HUFA) hay t o Rhodomonas (cao HUFA) là 0. 1984. tr ñ u và gai ñuôi (apical spine) (hình 10. ngư i ta th y harpacticoid ít nh y c m và dung n p t t ñ i v i ñi u ki n môi trư ng hơn calcanoid (ñ m n: 15-70 g/lit nhi t ñ 17-30oC) và như v y harpacticoid d nuôi thâm canh hơn. V m t th c ăn và ch t lư ng dinh dư ng. con trư ng thành có v giáp (carapace) dài g p hai l n các cá th m i thành th c.Copepod ñư c cho là có hàm lư ng enzyme tiêu hóa cao hơn Artemia (Pedeson.2.9). kích thư c c a ñ u cũng bi n ñ i t tròn chuy n sang b u d c vào mùa xuân và gi a hè. Hàm lư ng EPA và DHA l n lư t là 6% và 17% c a Tisbe trư ng thành cho ăn t o Dunaliella và l n lư t là 18% và 32% khi nuôi b ng t o Rhodomonas. copepod có m t s ưu ñi m trong nuôi u trùng cá bi n như sau: . l n lư t.5. Tr ng ñơn tính n u ñư c s n sinh theo ki u không gi m phân thì k t qu cho 102 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .Copepod có th ñem nuôi u trùng cá các giai ño n khác nhau như nauplii.

redivivus l i có th nuôi tr ng r t ñơn gi n trong các khay ch a 70 g b t mì (lo i 10. Trong ñi u ki n không thu n l i tr ng ñã th tinh hình thành l p v b o v phôi bên trong.3. tuy nhiên Daphnia ch a m t ph r ng enzyme tiêu hóa như protease. Nematode Nematode. 1994) P.4 5. nhưng ñôi khi cũng xu t hi n con ñ c.7 P. Khay nuôi c n gi nơi thoáng khí có nhi t ñ 2023oC.5 g men/100cm2. Sinh kh i c a moina thư ng dùng ñ nuôi u trùng cá h i vân.7 7. 10. Moina phát tri n m nh ao và nh ng h nư c. M t khác P. con cái thành th c sinh d c ch mang hai tr ng n m trong ephippium.0 11.0 6.0 12.9 5. peptidase. nhi u ñ c ñi m sinh h c gi ng như Daphnia. lipase và cellulase.2 4.7 8. Con ñ c nh hơn con cái. Giá tr dinh dư ng c a Daphnia ph thu c nhi u vào thành ph n hóa h c c a ngu n th c ăn. redivivus Artemia Protein Amino acids ILE LEU MET PHE TYR THR TRY VAL LYS 5.4 2. sau ñó gi m b ng cách phun nư c. Nói chung Daphnia nghèo acid béo quan tr ng.7 1. Th i kỳ ñ ñ t thành th c sinh s n c n 5 ngày nhi t ñ 26oC.2 12. khay c n che ñ y b ng v i m ng ñ tránh côn trùng.9 6.7. redivivus and Artemia (% t ng s amino acid) (Watanabe & Kiron. nhưng EPA DHA thì cao hơn c a Artmia.9 8.3 61. cá silver carp và tôm Penaeus blebejus.4 7.9 1. Panagrellus redivivus ñư c ch ng minh là th c ăn t t ñ nuôi thành công u trìng cá chép.9 3. Moina micrura cũng ñư c báo cáo là có tác d ng t t khi thay th m t ph n Artemia trong nuôi u trùng tôm Macrobrachium rosenbergii.6 Amino acids ARG HIS ALA ASP GLU GLY PRO SER 6.7 2.3 1.8% protein)/100cm2. Moina Moina cũng thu c phân b Cladocera.9 5.7). profile acid amin tương t như c a Artemia (b ng 10. Panagrellus redivivus là lo i th c ăn s ng t t vì nó có kích thư c nh (ñu ng kính 50 micron).8 11.5.3 4. ñó là các tr ng ngh (cyst).2 4. cá h i và các u trùng cá nư c ng t hay nư c m n khác. redivivus Artemia Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 103 . Nematode có th thu h ach hàng ngày trong kho ng 53 ngày trên cùng m t môi trư ng.6 2.5 48. B ng 10. S n lư ng t i ña có th ñ t 75-100 mg/100cm2 sau 3 tu n nuôi.1 7.8 8.ra nh ng con cái.8 6.9 6. S phát tri n c a phôi cladoceran x y ra trong túi p (broodpouch) và u trùng là phiên b n nh c a con trư ng thành. là ngu n enzyme ngo i sinh t t trong ru t c a u trùng cá.5 6.7 3.9 4.4 3. Môi trư ng nuôi c y hàng tu n ñư c b sung 0. So sánh hàm lư ng protein và amino acid c a P. Moina nh hơn Daphnia nhưng có hàm lư ng protein cao hơn.

t ng ñáy (benthic zone).6. cá hanh… thì rotifer thì quá l n cho pha nuôi dư ng ñ u c a u trùng. pha trư c có nh hư ng ñ n pha sau. cây thu sinh nh hư ng ñ n lư ng oxy hoà tan (DO) c a nư c trong ao. 10. u trùng bánh xe có th thay th rotifer. s n có. Sơ ñ lát c t các vùng ao nuôi 10. Sơ ñ Chu trình phát tri n h vi sinh v t trong ao nuôi (Boyd.4.12. phân vô cơ ho c phân h u cơ k t h p v i phân vô cơ. 1998) Gi i pháp phát tri n zooplankton b ng vi c bón phân h u cơ. QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN Ch t lư ng nư c c a ao nuôi cá nư c ng t ph thu c vào các y u t : v t lý. u trùng bánh xe (Trochophora larvae) M t s loài cá bi n như cá bơn. Y u t sinh h c Y u t sinh h c liên quan ñ n các sinh v t s ng trong ao thông qua chu trình sau: Vi khu n → Phytoplankton → Zooplankton → Cá & Tôm → Ch t h u cơ l ng c n → Vi khu n → Phytoplankton … Các pha phát tri n sinh v t như sơ ñ cho th y.6. u trùng bánh xe có kích thư c kho ng 50 micron (xem H. 10. và Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 104 . t ng m t (littoral zone). hoá h c và sinh h c. Ưu ñi m c a phân vô cơ ñó là thúc ñ y sinh v t t dư ng (P là ngu n th c ăn r t cơ b n c a phytoplankton). sinh v t nư c s ng vùng này và các s ño v ch t lư ng nư c th c hi n t i ñây.1. thành ph n tương ñ i n ñ nh.5.11). Y u t v t lý Khác nhau theo các vùng trong ao nuôi (hình 10. bơi ch m và có giá tr dinh dư ng cao ñ i v i u trùng cá bi n ( u trùng trocophora ch a 15% EPA và DHA so v i t ng acid béo. 10.11. tính ch t ñ t có nh hư ng quan tr ng ñ n ch t lư ng nư c.2.6.10. d mua. Phân vô cơ và h u cơ và ch t lư ng nư c ao nuôi có nh hư ng ñ n chu trình phát tri n h sinh v t trong ao (hình 10.10). Hình 10. Hình 10. t ng gi a (limnetic zone).12).

khô ñ tương. th i ti t thay ñ i ph i theo dõi hi n tư ng cá n i ñ u. B ng 10. ñ m n. v a ki m soát ñư c ô nhi m môi trư ng do chăn nuôi. tăng pH. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 105 .2-2 mg/l 0. ph i tháo c n ñ b t h t cá. T y vôi v i 8-10kg/100m2 ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày. ñ u nh hư ng ñ n phát tri n c a h sinh v t trong ao nuôi. vi c bón vôi cho môi trư ng ao nuôi cũng có các tác d ng như: kh chua. nhi t ñ . ñ bư c vào m t v nuôi cá m i. ñ p b .Thêm nư c m i vào ao nuôi cá m i tu n m t l n (dâng cao kho ng 0. tăng ñ hoà tan c a phosphor. n u cá b thi u oxy thì ph i x lý k p th i. cho nư c vào ao.t n ít công và d d tr .6. s a c ng c p thoát nư c..3. N u là ao m i ñào thì ph i d n nư c vào – ra vài l n ñ r a ao. N u là ao cũ ñã nuôi cá. SO4 Ca2+ Hàm lư ng thích h p pH 7-9 0. d n t y ao. . Hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi Nguyên t Oxy Nitơ Nitơ Nitơ Carbon Mg D ng t n t i trong nư c O2 N2 NH3 NO2 CO2 Mg2+ Hàm lư ng thích h p 5-15 mg/l B o hòa <0.8. Y u t hoá h c Các y u t hoá h c là: oxy hoà tan.Sau khi bón lót. b t c alfalfa..3m nư c). lân. và thúc ñ y s phân gi i c a ch t h u cơ. Bón lót phân chu ng (50kg/100m2 ñáy ao). l c nư c qua ñăng ch n. giúp làm gi m ñ ñ c.Sau khi th cá ph i chú ý ñ n vi c bón phân cho ao. gi i phóng CO2 cung c p cho th c v t. c ng . ñ m b o m c nư c sâu t 1 – 1. Nh ng ngày có mưa giông ph i ki m tra b ao. 1998 ñưa ra hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi ñư c trình bày b ng 10. có th dùng phân h u cơ như phân chu ng.5m.) làm thúc ñ y phát tri n sinh v t t dư ng (autotrophic organism) và d dư ng (heterotrophic organism). 10. ñ ki m và ñ c ng.Nh ng ngày tr i oi b c. l p kín các hang h c. . Ngoài ra. Trư c khi th cá ph i l y ñ nư c.. ch t dinh dư ng. M c nư c l y vào ch c n 0. Nuôi cá k t h p v i chăn nuôi (h thông VAC) v a có ngu n phân h u cơ cho cá.. Boyd. vét b t bùn th i. bón phân. vôi. sau 2 tu n tháo nư c ñáy và thêm nư c m i vào t ng m t.. t ñó có nh hư ng ñ n năng su t và hi u qu nuôi cá.7 m.. pH. T y vôi v i 10-12kg/100m2 ñáy ao.Sau khi thu ho ch cá l i th c hi n vi c x lý ao như trình bày trên: vét bùn. nư c ao s có m u xanh nõn chu i. B a san ph ng ñáy ao 1-2 lư t. ñ ñ c.8.D n t y ao trư c khi th cá. phân xanh và phân vô cơ như ñ m.2-10 mg/l 5-100 mg/l 5-100 mg/l Qu n lý ao nuôi trư c và sau khi th cá có nh hư ng r t quan tr ng ñ n s phát tri n ngu n th c ăn t nhiên. khô d u bông..3 mg/l 1-10 mg/l 5-100 mg/l Nguyên t Hydro Nitơ Nitơ Sulfur Ca D ng t n t i trong nư c H+ NH4 NO3 H2S. phân h u cơ (phân gia súc. và có nh hư ng lâu b n.. . . Cày b a ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày. amoniac. Bón lót b ng phân chu ng và phân xanh m i th 30-40 kg/100m2.1 mg/l <0.5-0. ngâm ao 2-3 ngày. phát quang b i r m quanh ao. Trong khi. Sau ñây là m t ñi m c n chú ý: .

2002. 2000. G. Australian Centre for International Agricultural Research. 1999. Allen Davis. J. S d ng Rotifer và Atermia trong NTTS? 4. Academic Press. 702. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . National Academy Press. Swift. Nguy n Th Hoa Lý. 1987. 2000.D. 3rd Eds.. C. Rome. Steffens. Gi i pháp phát tri n ngu n th c ăn t nhiên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng.. CAB international. 701 Granvil D. C. Vai trò c a th c ăn s ng ñ i v i nuôi tr ng th y s n? 2. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No.. 823pp. Willy Verstraete. and Allan. Nhà XBNN. 1989. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 106 . Nhà XBNN. Granvil D. USA. UNDP. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. A Wiley-Interscience Publication. P. NRC (National Research Council). Hardy. Lê ð c Ngoan. W. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. E. Geert Rombaut. L. and Lim. 2002.SRAC Publication No. DC. Treece. 700. 1985. D. Patrick Sorgeloos. Laurent Verschuere. R. New. (eds).. 2004. FAO. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds .J. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Aquaculture Training Manual. 1996.W. Treece and D. Các loài t o thư ng s d ng trong NTTS? 3. Fishing New Books Ltd. 2000. 3rd Ed. Imprint of Elsevier Science. England Webster. W. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Principles of Fish Nutrition. Washington. Ellis Horwood Limited. J. H Chí Minh. Giáo trình th c ăn gia súc. Ludwig. Nutrient Requirements of Fish. 2004. and Morgan. Edwards. Hà N i. (eds). England Stumn. Dư Thanh H ng.. 1993.Câu h i 1. Ti ng Anh Gerald M. Canberra 2004 Halver. 2005. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B.. Fish Nutrition.SRAC Publication No.R.

do ñó là gi m t l tiêu hóa. Các h t tinh b t ngũ c c thư ng có các v t n t hình thành do s m t nư c nhanh c a ngũ c c trong quá trình thành th c. nhi t ñ . S r n ñanh c a tinh b t làm gi m hi u qu tác ñ ng c a enzyme.1. th y phân tinh b t thành maltose và glucose. nhi t ho c hóa ch t.4 và α.1.1. Tuy nhiên. M c ñ r n ñanh ph thu c vào b n ch t. tinh b t h t ngũ c c ch a 20 – 30% amylose (g o ngon ch a 25 – 30% amylose.2. c u trúc t nhiên c a h t b bi n ñ i. các h t tinh b t m t ñi c u trúc tinh th . Các β-amylase g n vào các m ch α. Amylopectin là m t polyme m ch nhánh do các glucose liên k t v i nhau qua m ch 1. ðây là quá trình gelatin hóa. c . b ng dung d ch axit ho c mu i. Tinh b t có c u trúc tinh th . Trong lư ng phân t c a amylopectin là hàng ch c tri u.1. Amylose là m t polyme m ch th ng do các phân t α-glucose liên k t v i nhau theo ki u 1.670C. c u trúc tinh th b phá v 11. các h t tinh b t hút nư c và trương ph ng lên.640C. t l này cao hơn hay th p hơn ñ u làm thay ñ i ñ ngon). Nhi t ñ ñun nóng càng cao. ð i v i các c u t amylopectin. n u ngâm nư c và ñun nóng nhi t ñ cao hơn (60 . m i h t có m t r n h t (hilum). Tính ch t v t lý. Gelatin hóa có th xu t hi n khi nghi n ho c cán m ng các h t ngũ c c. vào hàm lư ng nư c t do.4 và 1. chuy n chúng thành ñư ng maltose và dextrin m ch th ng ho c m ch nhánh. tinh b t lúa mỳ 65 . dư i tác d ng c a nhi t hay axit. CH BI N TH C ĂN H T 11. Dextrin hóa là quá trình c t phân ño n các c u t amylose và amylopectin. càng kéo dài và có s rung ñ ng m nh thì c u trúc tinh th cũng b phá v nhi u.800C). S trương ph ng này là quá trình thu n ngh ch.6α-glucoside. liên k t hydro gi a các ñ i phân t amylose và amylopectin b phá v . qu . Chính nh nh ng v t n t này mà enzym tiêu hóa d thâm nh p t o ñi u ki n d dàng cho s phân gi i. t l tiêu hóa tinh b t tăng lên rõ r t. n b ng (poping) là các phương pháp dextrin hóa ñi n hình. trong khi ñó amylose ch kho ng 106. Tác ñ ng c a enzyme amylase lên tinh b t.720C. S r n ñanh (retrogradation) và dextrin hóa.770C. sau khi làm l nh và khô.CHƯƠNG XI CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P 11. ð i phân t tinh b t có hai c u t là amylose và amylopectin. R n ñanh là quá trình trong ñó các h t tinh b t t tr ng thái trương ph ng ho c gelatin hóa tr v tr ng thái qu n t thành t ng ñám và không hòa tan. Thông thư ng. tinh b t cao lương 67 .1. Bi n ñ i v t lý. Dư i tác d ng c a cơ. h t tr l i bình thư ng. m t s dung d ch ki m hay axit cũng có tác d ng thúc ñ y quá trình gelatin hóa.4-α-glucoside. K t qu c a quá trình này là liên k t hydro gi a amylopectin ñư c ph c h i. Nhi t ñ gelatin hóa khác nhau ph thu c vào ngu n g c tinh b t: tinh b t ñ i m ch 59 . Các h t tinh b t các lo i c không có v t n t này cho nên khó tiêu hóa hơn. Các α-amylase có th g n vào m t ñi m b t kỳ bên trong c a chu i tinh b t m ch th ng và b g y chúng thành các ño n có kích thư c nh hơn. hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n S gelatin hóa. Dextrin hóa có th th c hi n b ng phương pháp x lý tinh b t b ng nhi t ñ và ñ m. hóa h c c a tinh b t Tinh b t là polysaccharide d tr trong h t. tinh b t ngô 62 . α107 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . xung quanh r n h t là các vòng ñ ng tâm (còn g i là vòng sinh trư ng). C u trúc h t tinh b t khá ñ c bi t. Khi tinh b t ñư c ngâm trong nư c và nhi t ñ nư c tăng d n lên t i 550C. X lý b ng tia h ng ngo i (micronizzing).6-glucoside ph n ngo i vi c a ñ i phân t tinh b t.1.

vitamin ñư c b o toàn.1. nhi t ñ môi trư ng và t l nư c trong h t. t o thành các h c hình nón. Tóm t t các phương pháp ch bi n th c ăn h t Ch bi n khô Khô l nh Nghi n búa Nghi n tr c lăn Khô nóng N b ng (Poping) X lý tia h ng ngo i (Micronizing) Rang chín (Roasting) Ép ñùn (Dry extruding) Ch bi n ư t Ư t l nh Ngâm ư t (Soaking) h tư t X lý ki m (Alkali treatment) X lý axit (Acid treatment) Ư t nóng H p cám (Steam rollring) H p và làm v (Steam flaking) Làm giãn n (Expanding) N u chín (Cooking) Các phương pháp ch bi n khô. N b ng (popping): ñây là phương pháp làm giãn n và phá v các h t b ng nhi t ñ và áp su t cao. Ngô. Tinh b t ñư c gelatin hóa và ch t kháng dinh dư ng cũng b phá h y. nhi t ñ c a h t tăng nhanh trong kho ng 140-180oC v i th i gian vài ch c giây thùy theo lo i h t. tinh b t h t ñư c ñư c gelatin hóa. nhưng m c ñ bung n khác nhau nhi u tùy theo lo i h t và ñ m c a h t. Phương pháp rang chín: h t ñư c quay trong m t khoang kim lo i chuy n ñ ng theo chu kỳ.amylase ñ u tiên tác ñ ng vào các liên k t g n các ñi m phân nhánh và b g y chúng thành các oligosaccharide có liên k t phân nhánh. kích c m t sàng. V ñ i th các amylase tác ñ ng lên b m t h t tinh b t. b cán m ng và nghi n nh b i các tr c lăn trong máy nghi n.1).1. h t ñư c ñ p v b ng h th ng búa ñ p. lúa mì có th áp d ng n b ng nhưng ñ i m ch. Phương pháp h t ư t: h t ñư c ngâm nư c ñ t hàm lư ng nư c 25-30% sau ñó ñem y m khí 20 ngày. ñ m c a h t. Ch t lư ng c a s n ph m ch bi n s ph thu c vào lo i h t. Nghi n b ng búa: trong máy nghi n. ð nh c a h t ph thu c vào lo i h t. Nghi n b ng tr c lăn: h t ñư c làm v . Trong quá trình . Phương pháp dùng sóng c c ng n (micronizing): nh tác ñ ng c a vi sóng. K thu t ch bi n Th c ăn h t thư ng ñư c ch bi n theo các k thu t sau (b ng 11. các enzym có s n trong h t s tác ñ ng ñ n tinh b t. Nhi t ñ n b ng thư ng là 150oC. Ngâm nư c: h t ñư c ngâm nư c trong kho ng th i gian 12-24 gi . h t ng m m t lư ng nư c. t c ñ dòng h t lưu chuy n. Nhi t ñ c a h t trong quá trình rang ñ t kho ng 150oC. các ch t dinh dư ng ñư c b o toàn. Các phương pháp ch bi n ư t. bên trong là m t tr c có rãnh xo n. ñ m c a h t. trư c h t nh ng ch gãy hay nh ng vùng không hoàn h o v c u trúc. L c ma sát t o ra nhi t ñ kho ng 95oC. 11. B ng 11. ð nh c a h t ph thu c vào kích c và c u trúc. sau ñó lan t a ra các vùng xung quanh. t c ñ c a vòng quay c a con lăn và các y u t khác như lo i h t. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 108 . g o. xói mòn các h t và làm cho chúng hòa tan hoàn toàn. Ép ñùn (extruding): h t ñư c ép qua m t syranh trơn.3. y n m ch không th c hi n ñư c. cao lương.

11. axit ñư c dùng là axetic. d ng m nh hay h t. Ép viên (pelleting): thông thư ng ngư i ta ñưa hơi nư c nóng vào kh i nguyên li u ñ ñưa nhi t ñ lên kho ng 60-94oC. Cũng có th s d ng dung d ch amoniac. Hàm lư ng m c a TACN (d ng khô) r t quan tr ng vì ñ m c a th c ăn có quan h ñ n s phát tri n c a vi sinh v t t ñó nh hư ng ñ n th i h n s d ng.2 sau ñây cho bi t m i quan h gi a hàm m c a th c ăn ñ n s phát tri n c a vi sinh v t và côn trùng. trong ñó l i chia làm d ng b t hay viên. H n h p b sung: b sung thêm m t s ch t dinh dư ng c n thi t như vitamin. H p và làm v (steam flaking): theo phương pháp này h t ñư c phun m t lư ng hơi nư c nóng trong kho ng th i gian sao cho ñ m c a h t nâng lên 18% (v i ngô m t 12 phút. izobutyric. TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P 11. B ng 11. nhi t ñ này m t ph n tinh b t ñư c gelatin hóa. ñ m càng cao lư ng axit càng nhi u. Tác d ng b o qu n c a h t v n còn duy trì khi ñưa h t ra kh i nơi b o qu n. m i d ng ñòi h i m t công ngh s n xu t riêng (sơ ñ 11. viên th c ăn ñư c hình thành khi chui qua các rãnh c a thành syranh.2. H n h p hoàn ch nh: ñ y ñ các ch t dinh dư ng. Tùy theo ñ m c a h t mà t l axit ñư c dùng t 0. Ưu ñi m c a phương pháp x lý axit là không c n có h m kín ( h t ñã ng m axit có th b o qu n trong túi polyetylen.2. Dư i áp su t và nhi t ñ cao. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 109 . th i gian b o qu n có th kéo dài t i m t năm. 200oC trong 20 giây). Nhi t ñ h t ñ t ñư c kho ng 100oC khi ñưa vào tr c lăn. h t b trương ph ng sau ñó giãn n ñ n m c t i ña. d ng ư t.5-4% ph thu c vào lo i h t. v i h t cao lư ng m t 25 phút). Phương pháp làm giãn n (expanding): theo phương pháp này h t ñư c h p chín trong ñi u ki n có hơi nư c áp su t và nhi t ñ cao (15kg/cm2. trong thùng g ). H p chín áp su t cao (pressure cooking): h t ñư c p chín nhi t ñ 143oC và áp su t 2 3kg/cm ..1.2. ñáp ng nhu c u dinh dư ng c a tôm và cá. hóa h c c a h t. sau ñó h t ñư c nghi n b ng tr c lăn. formic. Phân lo i th c ăn công nghi p ð nh nghĩa: Th c ăn công nghi p là m t h n h p th c ăn bao g m m t s nguyên li u ñã qua ch bi n và ph i h p theo công th c c a nhà ch t o.5-3% tính theo kh i lư ng h t. X lý axit (acid treatment): x lý axit thư ng áp d ng cho h t c c tươi. tuy nhiên phương pháp này ñóng vai trò b o qu n nhi u hơn là làm thay ñ i tính ch t v t lý. benzoic nhưng ph bi n là axit axetic ho c propionic ho c h n h p c a hai axit này. ch t khoáng… Các d ng th c ăn h n h p: Có nhi u d ng th c ăn công nghi p cho tôm và cá như d ng khô. 11. Phân lo i th c ăn h n h p: th c ăn h n h p có 2 lo i. Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p ð m.1)..2. Sau khi h p chín nguyên li u ñư c làm mát cho ñ n khi nhi t ñ còn 90oC và hàm m gi m còn 20% trư c khi cán và nghi n b ng tr c lăn. khi cho ăn không ph i b sung thêm b t c m t ch t dinh dư ng nào khác (dùng trong h th ng nuôi công nghi p). propionic. Nh s c ép c a tr c lăn trên syranh. Phương pháp h p cán (steam rolling): trư c h t h t ph i ch u tác ñ ng b i hơi nư c nóng trong kho ng th i gian t 3-5 phút.X lý ki m (alkali treatment): h t ñư c ngâm ho c phun b ng dung d ch xút n ng ñ 2.

không có mùi m c ho c hôi th i… Tiêu chu n dinh dư ng.2. th i h n s d ng. Các tiêu chu n thư ng ñư c quy ñ nh là năng lư ng (DE ho c ME tính theo MJ hay Mcal/kg h n h p).02 – 0. ch t béo.3. m t s nư c b t bu c ph i ghi trên nhãn hàng ch “có s d ng thu c” (MEDIATED).8 – 1. Kích thư c viên c a th c ăn công nghi p cho cá Cá Rô phi Kich c /tu i Kích c viên Hương 1-24 gi liquify Hương 2-10 ngày 500 microns Hương 10-30 ngày 500 –1000 microns Juvenille 500 –1500 microns 1 –30 g 1 – 2mm 20 – 120 g 2 mm 125 – 25 g 3 mm >250 g 4 mm Cá da trơn Kích c (g) Kích c viên (mm) 0. P…). Tiêu chu n này tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá. .4 – 0.0 Tiêu chu n c m quan. . . Th c ăn ph i có m u ñ c trưng c a nguyên li u trong h n h p có mùi thơm. M i quan h gi a hàm m c a th c ăn v i s phát tri n c a côn trùng và vi sinh v t ð th c ăn (%) ð m (RH%) không khí H u qu 0–8 0 – 30 Không có ho t ñ ng sinh h c 9 -14 30 –70 Nhi m côn trùng khi RH>60% 14 – 20 70 -90 Nhi m côn trùng và m c 20 – 25 90 – 95 M c và vi khu n phát tri n >25 >95 Vi khu n tăng và n y m m Kích thư c. m t s ch t khoáng (Ca. m t s vitamin ( các ch t này ñư c tính theo % hay g. ch t béo và axit béo n-3. t l P/E. protein và m t s axit amin. ch t xơ.25 0. P…) và hàm lư ng t i ña các ch t dinh dư ng (ñ i v i các ch t dinh dư ng gây nh hư ng x u ñ n sinh trư ng và hi u su t s d ng th c ăn c a ñ ng v t như tro.4 – 2.Hàm lư ng t i thi u ch t dinh dư ng (ñ i v i cá ch t dinh dư ng quý như protein. hàm m ñư c quy ñ nh là <14%. 110 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Cd…).0 – 20. axit amin.B ng 11. ñ i tư ng s d ng.8 5. nh ng quy ñ nh này ph i ñư c th hi n trên nhãn hàng.Hàm lư ng m: ñ i v i h n h p khô.50 0. cát s n (khoáng không hòa tan trong axit HCl). Nh ng quy ñ nh này g m: .3. tên và ñ a ch nhà s n xu t.4 1. các thu c (như kháng sinh…). kh i lư ng t nh.50 – 5. Ca. các ch t hóa ch t ñ c h i (như kim lo i n ng Pb. 11.25 – 1.0 2. mg/kg h n h p). Hg. hư ng d n s d ng.Các ch tiêu v sinh an toàn: bao g m các ch tiêu vi sinh v t gây b nh và n m m c ñ c h i (như aflatoxin…). các phân tích ñ m b o (guaranteed analysis).Các quy ñ nh v nhãn hàng: nhãn hàng ph i ghi tên thương ph m (ñ i v i nh ng h n h p có b sung thu c.8 – 4.00 1.8 0. các nguyên li u trong h n h p (ch ghi tên nguyên li u không c n kh i lư ng hay t l ).3) B ng 11.2. Kích thư c tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá (b ng 11. Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p Th c h n h p là m t lo i hàng hóa cho nên ph i tuân th nh ng quy ñ nh pháp lu t c a lo i hàng hóa này.

th c ăn h n h p ch ñư c tr n b ng tay trên sàn kho. Chi phí năng lư ng cho vi c nghi n th c ăn thu s n thư ng g p 5-6 l n so chi phí năng lư ng cho vi c nghi n nguyên li u làm th c ăn cho ñ ng v t trên c n. m i gi nghi n ñư c 200kg. (Ví d : máy nghi n công su t 22 KW/gi . tr n không ñ u làm cho lư ng th c ăn ăn vào bi n ñ ng. ngày nay công ngh này ngày càng hi n ñ i. Máy tr n có hai lo i (hình 11. t l tiêu hoá có th gi m. r i ti n t i tr n cơ khí. vi c cân chính xác nguyên li u là r t quan tr ng. Tr n: Tr n là m t “ ngh thu t”. Thư ng trư c khi nghi n ngư i ta ph i lo i b kim lo i và nh ng t p ch t khác. ñ tr n ñ u ngư i ta ñưa thêm ch t màu vào ñ làm ch t ch th . (2). M c ñích c a tr n là làm cho h n h p ñ ng nh t. n u ngô ñem nghi n m n. Cân nguyên li u: ð ph i h p ñúng công th c.2. b o qu n (sơ ñ 11. tr n.Nghi n (hình 11. Các công ño n c a ch bi n th c ăn h n h p g m : nh p kho. ð i v i quy mô nh . khó b o qu n. nghi n. ñây ch nh n m nh nh ng ñi m sau: (1). …). cân th c ăn b sung ph i chú ý vì kh i lư ng nh và ñ t ti n. Nghi n làm cho nhi t ñ nguyên li u tăng lên ( 10 – 200C) do v y máy nghi n ph i có thi t b làm mát (qu t. vi c tr n ñ u càng c n thi t vì hàng ngày cá ăn ít.4.11. có m t s nguyên li u c n ph i nghi n trư c khi cân. tr n liên t c và bây gi máy tính ñã ki m soát vi c tr n và viên. Th c ăn b sung khi ñưa vào h n h p ph i tr n trư c ( d ng premix) và ñ m b o kh i lư ng không dư i 1 kg tính cho 100 kg h n h p.2): 111 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . ð i v i th c ăn cá. còn nghi n thô thì ñư c t i 2000kg). bao gói.1): ðây là công ño n t n nhi u năng lư ng nh t. (3). viên. Tuy nhiên nghi n quá nh thì không t t vì b m t ti p xúc tăng. cân. Không ñi sâu vào các công ño n trên. làm ngu i. ch không ph i “k thu t”. Công ngh th c ăn h n h p Công ngh ch bi n th c ăn h n h p xu t hi n t nh ng năm 50.1). Kích thư c nghi n ph thu c vào công th c ăn cho t ng lo i cá. nghi n nh giúp d tr n và tăng t l tiêu hoá. giai ño n ñ u.

ñ gelatin hoá. Quan h gi a ñư ng kính x ñ dài khuôn viên. . máy này ñ t hơn máy tr n ñ ng. ñ bóng. lư ng hơi nư c vào khuôn. bên ngoài b ng bao d a. V nguyên li u. Viên nóng (conditioner pelleting) : H n h p th c ăn ñư c làm nóng b ng hơi nư c khô nh m t b ph n t o hơi nư c nóng. k t c u và thành ph n hoá h c nguyên li u.Th c ăn nhi u m (>8-10%). thi t b và công ngh viên. máy này cũng thích h p v i vi c tr n 8% ch t l ng trong h n h p. t c ñ th c ăn ña vào bu ng nguyên li u. (5). Máy tr n ñ ng khi ph i tr n th c ăn cùng v i ch t l ng thì ít hi u qu vì ch t l ng có khuynh hư ng t o thành nh ng c c nh ch không bám ñ u vào nguyên li u khô.5-0. V công ngh . (4). .Kh i lư ng riêng. D tr nơi khô ráo.3): Viên ngu i th c ăn ñã tr n. Viên (hình 11. Trong công nghi p th c ăn h n h p c n chú ý ñ n ch t lư ng viên th c ăn. Ch t lư ng viên ph thu c vào nguyên li u ñưa vào ép viên.4 g/cc khi ñư c ép thành viên có klr 0.Th c ăn nhi u xơ viên c ng hơn th c ăn ít xơ. H n h p th c ăn ñư c ép b ng máy d p khuôn ñ t o viên. tránh chu t b xâm h i. Ch t lư ng viên (ch xét v khía c nh v t lý) th hi n ñ c ng. ðưa ñ m c a kh i th c ăn lên 15 – 16%. áp xu t viên là 75-600 kg/cm2). . sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i ñ n nhi t ñ trong phòng.+ Máy tr n ñ ng (vertical mixers) : Tr n b ng vít xo n t c ñ 100 – 200 vòng/phút. t c ñ quay c a khuôn. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 112 . ñưa vào máy d p viên nhi t ñ trong phòng. nhi u nư c (>15%) làm gi m ch t lư ng viên (gi m ñ c ng). sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i.6 g/cc (v i khuôn vòng. thoáng mát. ñ m không khí ñ u có nh hư ng ñ n ch t lư ng viên th c ăn.ðóng bao: Th c ăn h n h p r i hay viên ñư c bao gói b ng túi polyetylen. th i gian tr n kéo dài 10 – 15 phút. Viên th c hi n b ng cách ép ñùn cho nên trong quá trình viên nhi t ñ tăng lên 60 – 700C. ñ chín và ñ b n v i nư c khi s d ng. + Máy tr n n m ngang (horizontal mixers) : Th i gian tr n ng n hơn ( 3 – 6 phút). H n h p nguyên li u có kh i lư ng riêng (klr) 0.

11.2.5. Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p cho tôm và cá Gi i thi u nh ng thi t b c n thi t ñ s n xu t các lo i th c ăn h n h p khác nhau cho tôm và cá (b ng 11.4 và sơ ñ 11.1. và 11.2). B ng 11.4. Các thi t b c n thi t ñ s n xu t th c ăn h n h p khô cho tôm và cá B t Máy nghi n (grinder) +(*) Máy tr n khô (dry mixer) + Máy nâng (elevator) ? Băng t i (conveyor) ? Máy ép viên (pelleter/dies) N i n u hay máy ép ñùn (cooker/extruder) Surge bins Máy làm ngu i/làm khô (cooler/dryer) Máy phun m (fat sprayer) N i hơi (steam boiler) Máy ñ p m nh (crumbler) Máy nâng (sifter) Máy khâu bao (bag sewer) + Cân (scales) + *(+): c n; (-): không c n; (?): có th c n Viên n i + + + + + + + ? + + + + Viên chìm + + ? ? + + + + + + + H t + + ? ? + + + ? + + + + +

CÂU H I: 1. Nh ng bi n ñ i v t lý, hoá h c c a tinh b t khi ch bi n? 2. K thu t ch bi n th c ăn h t? 3. Cho bi t ñ c ñi m các lo i và các d ng th c ăn h n h p cho tôm và cá? 4. Các khâu chính trong công ngh s n xu t th c ăn h n h p cho tôm và cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng, Nguy n Th Lương H ng, Tôn Th t Sơn, 1997. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i. L i Văn Hùng, 2004. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nhà XBNN, H Chí Minh. Lê ð c Ngoan, Nguy n Th Hoa Lý, Dư Thanh H ng, 2005. Giáo trình th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

113

Vi n chăn nuôi, 2002. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà n i. Ti ng Anh De Silva, K.H.G.M, 1989. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. In: Huisman, E.A., Zonneveld, N. and Bouwmans, A.H.M. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture, Malang, Indonesia, pp, 241 - 267. FAO. 1995. Farm-made Aquafeed. FAO Fisheries Technical Paper 343. Rome. Edwards, P. and Allan, G. L. (eds), 2004. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Australian Centre for International Agricultural Research, Canberra 2004 Halver, J. E., Hardy, R.W., 2002. Fish Nutrition. 3rd Eds. Academic Press, Imprint of Elsevier Science, 823pp. Laurent Verschuere, Geert Rombaut, Patrick Sorgeloos, Willy Verstraete, 2000. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture. Michael B. New, 1987. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture), UNDP, FAO, Rome.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

114

CHƯƠNG XII TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N
M i loài ñ ng v t khác nhau yêu c u khác nhau v các ch t dinh dư ng, tuỳ theo ñ c ñi m riêng c a t ng loài, gi ng và kh năng s n xu t c a chúng. Trong t ng loài, gi ng tuỳ theo giai ño n phát tri n mà nhu c u dinh dư ng khác nhau. Cân ñ i các ch t dinh dư ng c n thi t trong kh u ph n so v i nhu c u c a ñ ng v t là bi n pháp r t quan tr ng nh m tăng năng su t và hi u qu trong nuôi tr ng th y s n. 12.1. KHÁI NI M 12.1.1. Tiêu chu n ăn Tiêu chu n ăn ñư c xác ñ nh d a trên nhu c u các ch t dinh dư ng (ph n này ñã ñ c p trong các chương trư c). Như ñã bi t, nhu c u dinh dư ng là kh i lư ng ch t dinh dư ng mà tôm, cá c n ñ duy trì ho t ñ ng s ng và t o s n ph m (tăng tr ng, ñ tr ng..) trong ngày ñêm. Tiêu chu n ñư c xây d ng trên cơ s nhu c u. Vì v y, có th khái ni m tiêu chu n ăn là kh i lư ng các ch t dinh dư ng (ñư c tính b ng ñơn v kh i lư ng ho c tính b ng ph n trăm trong th c ăn h n h p) mà tôm, cá yêu c u trong m t ngày ñêm. Tiêu chu n ăn có th hi u như sau: Tiêu chu n ăn = Nhu c u + S dư an toàn S dư an toàn là s lư ng ch t dinh dư ng c n thêm vào ngoài Ví d 1: nhu c u c a tôm, cá ñư c xác ñ nh Nhu c u dinh dư ng c a cá chép: thông qua các th c nghi m. Trong Lipit: 18% tr lên th c t , xác ñ nh nhu c u dinh Protein: 25-38% dư ng ñư c ti n hành trong phòng Lisine: 5,7% c a th c ăn thí nghi m (on-station) v i nhi u cá Methionine: 3,1% c a protein (không có cystine) th và giá tr thu ñư c là trung bình Photpho h u d ng: 0,6-0,7%. s h c c a các quan sát. Giá tr v DE kcal/kg: 2700-3100. nhu c u dinh dư ng (ví d : 10 MJ Nhu c u c a cá rôphi (Jaucey, Ross, 1982): ME) là giá tr trung bình c a các giá Lipit: 10% (t hương ñ n 0,5g) tr thu ñư c trên ho c dư i giá tr 8% (t 0,5 ñ n 35g) 6% (t 35g ñ n bán) trung bình nói trên (có th 9-11 MJ Protein: 50% (t hương ñ n 0,5g) ME). Có nghĩa, n u áp d ng giá tr 35% (t 0,5 ñ n 35g) trung bình trên ñ xác ñ nh nhu c u 30% (t 35 ñ n bán) thì m t s cá th không ñáp ng nhu Lysine: 4,1% protein th c ăn c u ch t dinh dư ng (nh ng quan Methionine + 50% Cystine: 1,7% protein th c ăn sát trên 10 MJ ME). Do ñó, ngư i ta Carbohydrate tiêu hoá: 25% m i s d ng khái ni m s dư an Xơ thô: 8 – 10% toàn. DE (kcal/kg): 2500 – 3400 Tiêu chu n ăn ñư c qui ñ nh b i m t s ch tiêu cơ b n, nh ng ch tiêu này ph thu c vào s phát tri n nuôi tr ng th y s n c a m i nư c.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

115

12.1.2. N i dung tiêu chu n ăn - Nhu c u năng lư ng (ví d 1): Bi u th b ng kcal (Mcal) hay kJ (MJ) c a DE, ME tính cho m t ngày ñêm hay tính cho 1 kg th c ăn. Khi nhu c u năng lư ng tính trên 1 kg thì g i là m t ñ năng lư ng hay m c năng lư ng. - Nhu c u protein và axít amin (ví d 1): Nhu c u protein có th th hi n b ng kh i lư ng (g; kg) cho m t ngày ñêm hay t l (%) protein thô hay protein tiêu hóa trong kh u ph n. Axit amin cũng ñư c tính theo kh i lư ng (g) cho m t ngày ñêm hay t l (%) so v i v t ch t khô ho c t l (%) so v i protein. - Nhu c u m và axit béo (ví d 1): Nhi u nư c ñã s d ng các axit béo thi t y u trong tiêu chu n ăn c a v t nuôi (Anh, M , Australia..). - Nhu c u các ch t khoáng (ví d 1): + Khoáng ña lư ng: Ca, P, Mg, Na, Cl ,K, S (g/con ngày ho c % th c ăn). + Khoáng vi lư ng: Fe, Cu, Co, Mn, Zn.. (mg/con ngày). - Nhu c u vitamin: A, D, E (UI), VTM nhóm B, C, K (mg); B12 (µg). 12.1.3. Kh u ph n ăn ð hi n th tiêu chu n ăn b ng các lo i th c ăn c th thì ngư i ta s d ng khái ni m “kh u ph n ăn”. Kh u ph n ăn là kh i lư ng các lo i th c ăn cung c p cho con v t ñ tho mãn tiêu chu n ăn. Kh u ph n ăn ñư c tính b ng kh i lư ng trong m t ngày ñêm Ví d 2. Kh u ph n cho cá da trơn kg ho c t l ph n trăm trong th c ăn h n B t cá thương ph m 15,17 h p. Khô ñ tương 8,50 Ví d , ñ ñ m b o tiêu chu n Khô l c 8,50 ăn cho cá da trơn v i yêu c u là B t mì 18,70 protein thô 34,5; lipit 10,8; khoáng M l n 5,11 11,9; Ca 1,0 và P 1,2% thì kh u ph n Dicanxiphotphat 1,04 như ví d 2. Mu i ăn 2,00 12.2. NGUYÊN T C PH I H P Ch t k t dính 2,00 KH U PH N ĂN (Cacboxymethyl celulose) Premix vitamin 0,92 T i ưu hoá kh u ph n ăn hay Nư c 38,56 còn g i là l p kh u ph n ăn ñ tho T ng c ng 100,00 mãn nhu c u dinh dư ng c a gia súc gia c m v i giá thành th p nh t là r t quan tr ng ñ nâng cao hi u qu kinh t trong chăn nuôi. Có hai nguyên t c ñ l p kh u ph n ăn là nguyên t c khoa h c và nguyên t c kinh t . 12.2.1. Nguyên t c khoa h c Kh u ph n ăn ph i ñáp ng ñ y ñ nhu c u dinh dư ng, thoã mãn ñư c tiêu chu n ăn. ð m b o ñư c s cân b ng các ch t dinh dư ng: axit amin, khoáng, vitamin... Kh i lư ng kh u ph n ăn ph i thích h p v i s c ch a c a b máy tiêu hoá. ð kh ng ch kh i lư ng kh u ph n ăn ngư i ta dùng lư ng th c ăn (% v t ch t khô) có th thu nh n tính theo t l kh i lư ng cơ th . Ví d , kh i lư ng th c ăn nuôi tôm kho ng 2-3% kh i lư ng tôm.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

116

phương pháp hình vuông Pearson. ăn t do hay h n ch + Nhi t ñ . ARC (Anh). Nguyên t c kinh t Kh u ph n th c ăn ph i có giá c h p lý và r . 12. Hà Lan.sai (trial . CÁ Mu n ph i h p kh u ph n ăn cho tôm. kcal/g) 4. 12.error)..1 5. New (1987.3. kcal/g) 3.. cá tính trên cơ s giá tr DE c a 1g các ch t dinh dư ng trong th c ăn theo khuy n cáo c a Michael B. Các phương pháp kinh ñi n ñư c s d ng ñ xây d ng kh u ph n như: Phương pháp th . hàm lư ng lipit. b ng12. vitamin. khoáng.0 Có th s d ng b ng “Thành ph n dinh dư ng th c ăn cho tôm. các phương pháp có các bư c như sau: Bư c 1: Xác ñ nh nhu c u dinh dư ng. ch t lư ng và giá c c a ngu n nguyên li u th c ăn + ð c tính sinh h c c a tôm cá và cách cho ăn + M c tiêu nuôi (th t.1.1.0 2.12.. phù h p v i khí h u và các vùng sinh thái khác nhau.. phương pháp l p phương trình ñ i s … Nhìn chung.000 kcal năng lư ng (tiêu hoá hay trao ñ i) và 100 gam protein thô trong th c ăn. ch t chi t không N.FAO) ph n ph l c. tiêu chu n c a Nh t B n.2.2.. B ng 12. Met + Cys.25 3. xơ thô..1 4. . Nhu c u dinh dư ng theo tiêu chu n Vi t nam (TCVN) ho c tham kh o tiêu chu n NRC (M ).5 9. ð kh u ph n th c ăn v a ñ m b o nhu c u dinh dư ng cho tôm. khi l p kh u ph n ăn ph i chú ý các v n ñ sau ñây: + Tính s n có. giá c c a các lo i th c ăn d ki n s s d ng trong kh u ph n ăn (chú ý gi i h n t t ña % c a t ng lo i nguyên li u). DE c a th c ăn cho tôm. cá m t cách khoa h c và h p lý chúng ta c n bi t: . kcal/kg). và môi trư ng nuôi tr ng th y s n.. cá. Ân ð . cá và v a t i ưu v m t kinh t cho ngư i nuôi. Phương pháp ph i h p thông thư ng Phương pháp này áp d ng tính toán cho các kh u ph n th c ăn ch bao g m m t vài nguyên li u và yêu c u tính m t vài ch t dinh dư ng ch y u trong kh u ph n. làm gi ng.5 5.3. Ca.8 8.Thành ph n hoá h c và giá tr dinh dư ng. ñ m c a môi trư ng. lysine (tính trên cơ s ch t khô c a th c ăn) và năng lư ng tiêu hoá (DE. protein.1 Năng lư ng tiêu hoá (DE. cá” c a ADCP (Aquaculture Developpement and Coordination Programe . Trong b ng có ghi thành ph n protein thô. PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM. khoáng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 117 .1). .Giá c c a các nguyên li u làm th c ăn có th tính cho 1 kg hay cho 1. Tính toán giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) cho cá Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i cây b ñ u) Carbohydrate (cây b ñ u) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo Năng lư ng thô (GE.) + ð c ñi m cơ b n c a h th ng nuôi dư ng.Tiêu chu n ăn ñ i v i các ch t dinh dư ng như: năng lư ng. P. ch t béo.0 4. tiêu chu n cho tôm. axit amin.

60y = 25 (1) x + y = 100 (2) Gi i phương trình trên ta ñư c x = 87.5 kg..5 kg b t cá và 87. D a vào tiêu chu n ăn ñ ñi u ch nh và b sung các ch t dinh dư ng cho phù h p v i nhu c u c a tôm.Xác ñ nh kh i lư ng các lo i th c ăn b sung như khoáng vi lư ng . ngu n th c ăn cho th y s n ph i ñ m b o hàm lư ng protein cao.5/100 Như v y. khô d u ñ tương 45%CP. Nói chung. g i x là kg khô d u d a và y là kg b t cá trong 100 kg th c ăn. . 12.Bư c 2: Ch n l a các nguyên li u th c ăn ñ l p kh u ph n ăn. H n h p ch a 4% premix vitamin khoáng. . g m khô d u d a (ch a 20% protein) và b t cá (ch a 60% protein). Nguyên li u th c ăn ph i b o ñ m ch t lư ng t t và ph i phù h p v i tôm. 4% m và 2% ch t k t dính.Tính toán giá tr dinh dư ng c a kh u ph n d ki n. H n h p cu i cùng ch a protein ñ ng v t không quá 1/3 lư ng protein kh u ph n. cám g o 10%CP. cá. Gi i: G i x: kg b t cá trong 100kg th c ăn h n h p y: kg cám trong 100kg th c ăn h n h p z : kg ñ tương trong 100kg th c ăn h n h p Các ch t b sung ñã có trong h n h p: 4 premix + 4% m + 2% ch t k t dính = 10% Gi i h n protein ñ ng v t: 0.3.20x + 0. cá. Phương pháp này thư ng theo các bư c chính sau ñây: ..3. . Khô d u d a 20 35 (35/40) x 100 = 87.60x = 35/3 = 11.Trên cơ s th c ăn ñã n ñ nh tính toán kh i lư ng các lo i th c ăn còn l i. c n ph i h p 12.67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 118 . ta có phương trình 2 n s : 0. 12. .n ñ nh kh i lư ng m t s lo i th c ăn giàu protein ho c th c ăn giàu năng lư ng (tham kh o khuy n cáo trên). Bư c 3: Ti n hành l p kh u ph n.5 kg khô d u d a. Ta có th xác ñ nh kh i lư ng c a t ng lo i th c ăn này b ng 2 phương pháp: phương pháp Pearson ho c phương pháp dùng phương trình ñ i s . Ph i bi t giá tr dinh dư ng và giá thành các nguyên li u th c ăn ñó. Phương pháp hình vuông Pearson Ví d 1: hãy ph i h p 1 h n h p có 25% protein cho cá lóc. chúng ta s có m t h n h p ch a kho ng 25% protein thô.3. premix vitamin.2. Ví d 3: Ph i h p 1 kh u ph n có 35% protein thô (CP) b ng các nguyên li u sau cho cá rô phi: B t cá 60%CP. Các lo i th c ăn này thư ng chi m t l th p trong kh u ph n (b ng 10…).5 kg và y = 12.ði u ch nh và b sung. Phương pháp gi i phương trình Ví d 2: L y l i thí d 1.5/100 25 B t cá 60 5 (5/40) x 100 = 12.

56 (5) Gi i phương trình ta ñư c: x = 19.1 y + 0. Tùy theo kh năng mà có th s d ng các ph m m m khác nhau.67/0. Feedmania… Các ph n m m chuyên bi t ngoài vi c tính toán công th c th c ăn còn có th có ch c năng so sánh giá tr dinh dư ng c a các ngu n nguyên li u. ta có phương trình: 0.03 z = 38.00 kg Ch t k t dính 2. d li u ñ gi m b t th i gian tìm ki m. tính toán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 119 . ph n m m ñơn gi n nh t s d ng chương trình trên ph n m m Excel ñ thi t l p b ng tính v i nh ng công th c thích h p ho c các ph n m m chuyên bi t như: UFFDA.00 kg M 4.45 z = 23.42 kg Premix 4.45z x+ 0.00 kg Ngoài các phương pháp trên.6 x T (3) ta có x = 11.03 kg Khô ñ tương 38.45 y + z = 35 = (100 .10) = 11.45 y = 42.00 kg 100. phương pháp ph i h p kh u ph n b ng các chương trình ph n m m trên máy vi tính cũng ñã ñư c áp d ng nhi u.42 Tóm l i kh u ph n ăn ch a: B t cá 19.6 = 19.6 x + 0. t n tr các công th c.1y + 0. Feedlive.43 (4) y + z = 70.45 kg Cám 42.67 (1) (2) (3) Thay giá tr c a x vào (1) và (2).Ta l p ñư c phương trình: 0.

Arai. Y. New. Nguy n Th Lương H ng. FAO. Fishing New Books Ltd. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. 2002. and Shimma. Imprint of Elsevier Science. Nhà XBNN. Michael B. Washington. Hà n i. Lê ð c Ngoan. T. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries.. E. NRC (National Research Council). H Chí Minh. Farm-made Aquafeed. Tiêu chu n. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 120 . Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. cho ví d ? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. 1985. Hà N i. National Academy Press. Ti ng Anh FAO. Dư Thanh H ng. Nguy n Th Hoa Lý. 3rd Eds. Australian Centre for International Agricultural Research. Rome. and Lim. 1997. C.W. Gerald M. Nhà XBNN. Cho bi t nhu c u dinh dư ng c a m t s loài tôm và cá? 3. USA. L. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . Canberra 2004 Halver. G. 2004.SRAC Publication No. 2002. DC. Edwards. 1980. 1987. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Vi n chăn nuôi. 2004. J. (eds). R. Cho bi t các nguyên t c và phương pháp ph i h p kh u ph n. S. Giáo trình th c ăn gia súc. and Allan. Watanabe.CÂU H I: 1.. Ludwig. Nhà XBNN. Rome. 700. CAB international. Aquaculture Training Manual. Nutrient Requirements of Fish. Fish Nutrition. Nhà XBNN. C. 1995. T. kh u ph n ăn là gì? Cho ví d ? 2. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. 1993. L i Văn Hùng. Hardy.. Academic Press. Tôn Th t Sơn. FAO Fisheries Technical Paper 343.D. 1999. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49.. 345-353. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. 2005. 823pp..R. Swift.. England Takeuchi. P. 2002. UNDP. (eds). D. Hà N i. Webster..

thì ch kho ng Hình 13.CHƯƠNG XIII DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S 13. Trong khi h u h t s n lư ng cá chép t hình th c nuôi t nhiên. Cá Chép (Cyprinus carpio) 3% trong h cá chép ñư c nuôi theo các h th ng chuyên canh (Tacon. Môi trư ng s ng c a chúng thư ng là vùng nư c nhi u c d i và ñáy bùn. CÁ 13. 1993). Gi i thi u Cá chép (Cyprinus carpio) thu c h Cyprinidae. Các giai ño n. 1992) Giai ño n Cá b m Cá hương Cá gi ng Cá thương ph m Hình th c nuôi Ao nuôi v Ao không lưu thông nư c Ao không lưu thông nư c Ao nư c ch y m t ph n Ao ru ng Ao ru ng.1.1. nh ng t m Rau c . ch sau cá mè tr ng và cá tr m c . ñây là h cá có xương quan tr ng nh t c a ngh nuôi cá nư c ng t trên toàn th gi i. M t t l l n t ngu n cá chép nuôi châu Á. Nh ng loài trong h cá chép ñã ñư c nuôi t r t lâu ñ i cho ñ n nay. S n lư ng hi n nay c a cá chép ñ t ñ n hơn 13 tri u t n m i năm.1. th c ăn c a chúng là ñ ng v t và các lo i sinh v t khác. ñ c bi t là Trung Qu c. ao nư c ch y. Kh u ph n v i giá thành th p ñư c s d ng nh m cung c p các ch t dinh dư ng thích h p t các lo i th c ăn s n có. cá chép s ng vùng trung và h lưu các con sông có dòng ch y ch m ho c trong các ñ m l y.1. s n lư ng c a nó ñã tăng g p ñôi so v i 1 th p niên trư c ñây. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 121 . Cá chép ñư c nuôi truy n th ng trong ao ho c trong ru ng lúa. Ao l y nư c su i Ao tu n hoàn L ng lư i Th c ăn/cho ăn 70% th c ăn xanh và 30% th c ăn ñ ng v t ñã ñư c làm giàu vitamin và khoáng Daphnia và ñ ng v t phù du khác Th c ăn t ch bi n Th c ăn viên. nhưng khi trư ng thành thì chúng là nh ng ñ i tư ng ăn ñáy. Nhi u k thu t nuôi ñã ñư c áp d ng trong nuôi v cá b m . lúa mì n u chín ð I TƯ NG TÔM. B ng 13. Th c ăn c a cá hương là ñ ng v t phù du như rotifer và copepods.1. ñ t kho ng 2.5 tri u t n vào năm 1998. ho c theo hình th c nuôi hi n ñ i trong ao ch ñ ng nư c. Cá chép là m t ñ i tư ng nuôi quan tr ng c a h cyprinids. cá gi ng và cá thương ph m.1. ăn hơn 5 l n/ngày Th c ăn t ch bi n. cá hương.8 t USD. hình th c nuôi và cách cho ăn ñư c trình bày b ng 13. Hình th c nuôi và kh u ph n th c ăn trong nh ng giai ño n phát tri n khác nhau c a cá chép (Cyprinus carpio) (Kafuku. tr giá 2. h th ng nuôi nư c ch y và nuôi l ng lư i trong h . Trong t nhiên.

1973. 1995. 1982).58g protein/100g kh i lư ng cơ th m i ngày. m c protein t i ưu có th gi 30-35 % (Watanabe. ñ nh m c cho ăn 3% kh i lư ng cơ th . 1991. m c tích lũy này không Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 122 .2. Wantanabe. có nghĩa là nhu c u taurine c a cá chép ph i ñư c cung c p thêm trong kh u ph n. Tuy nhiên. Nhu c u lysine giai ño n cá gi ng là 2. 1980). Oma. 1995. khoáng. Mư i amino acid thi t y u (EAA) tương t cho h u h t các lo i cá cũng ñ u c n thi t cho quá trình sinh trư ng c a cá chép. vitamin.2. C n chú ý là có nh ng thay ñ i nh trong nhu c u ñ i v i t ng amino acid tùy theo t ng giai ño n sinh trư ng (Baloguma. axit béo. 1995). 2001). 1992. Song.1. năng lư ng và protein/năng lư ng ñã ñư c ki m nghi m b i nhi u nhà khoa h c và các nhà nghiên c u (Satoh. Nhu c u amino acid có th ư c tính t s li u v thành ph n amino acid và ngu n protein tích lũy hàng ngày c a cơ th (Ogino. CSD là m t enzyme tham gia vào quá trình sinh t ng h p Taurine t cysteine và. 1982.4% c a protein) giai ño n th t. gi thi t r ng cá có th tích lũy ñư c 0. protein tr ng gà ho c b t cá. M t s nghiên c u cho bi t nhu c u protein hàng ngày c a cá chép kho ng 1g/kg kh i lư ng cơ th cho duy trì và 12g/kg kh i lư ng cơ th cho tích lũy protein t i ña (Ogino và Chen. hi u qu s d ng N cho quá trình tăng trư ng cao nh t khi lư ng protein ăn vào 7-8 g/kg kh i lư ng cơ th / ngày.25% c a kh u ph n (6% c a protein) và gi m xu ng 1. Protein và amino acid. amino acids. Ogino. còn ñ i v i methionine thì không có s thay ñ i. De Silva và Anderson. N u ñ năng lư ng tiêu hóa có trong kh u ph n. n u như ho t ñ ng c a nó y u. t l tiêu hóa (TLTH) protein là 80%. B ng 13.75% (5. Nhìn chung. Nhu c u dinh dư ng Nhu c u dinh dư ng c a cá chép trong kh u ph n v protein. Kaushik. Ta bi t r ng cơ c a cá chép có ch a m t lư ng l n Taurine. lipid. 1988). N u kh u ph n ch a 35% protein. 1980). Takeuchi. ði u này cũng ñư c nh n th y các ñ i tư ng khác. 1988). 1999). carbohydrates. Nh ng nghiên c u hi n nay v amino acid có ch a lưu huỳnh cho th y r ng ho t l c enzyme cysteinsulphinate decarboxylase (CSD) gan c a cá chép khá y u so v i cá h i nư c ng t (Oncorhynchus mykiss) và cá rô phi (Oreochromis niloticus) ñ n 50 l n (Yokoyama và c ng s .3. Nhu c u dinh dư ng c a cá chép (Ciprinus carpio) Thành ph n dinh dư ng Protein Lipit Acid béo no thi t y u Linoleate Linolenate Năng lư ng tiêu hóa Carbohydrate (như tinh b t) Nhu c u 30–35 g /100g 5-15 g /100g (tùy theo m c năng lư ng) 1 g/100g 1 g/100 g 13-15 MJ/ kg (310-360 kcal) 30-40 g/100g Amino acid c u trúc cơ th cá chép không b nh hư ng b i s bi n ñ ng các thành ph n khác nhau trong kh u ph n ho c b i tu i c a cá (Schwarz và Kirchgessner. m c protein thô này ñư c xác ñ nh b i vi c s d ng kh u ph n g m m t ngu n ñơn protein có ch t lư ng cao. Nhu c u t i ưu c a cá chép v protein thô là: 30-38% (Jauncey.13. 1994. Nhu c u v s lư ng các amino acid ñư c thi t l p thông qua các nghiên c u khác nhau và ñư c ch ra b ng 13. cysteine và tyrosine có th dư ho c l n lư t thay th m t ph n c a methionine và phenylalanine kh u ph n. Tuy nhiên. như casein.

Tương quan tuy n tính gi a nitrogen (N) ăn vào và s gia tăng nhi t ñ th c ăn cũng ñã ñư c ñ c p. Hơn n a. Nhu c u năng lư ng c a cá chép r t ít thông tin so v i lư ng thông tin v các ch tiêu dinh dư ng khác. ði u ñó có nghĩa là vi c làm giàu thêm thành ph n t o năng lư ng tiêu hóa t 13 ñ n 15 MJ/ kg kh u ph n b i thêm vào 5-15% lipid không làm c i thi n t c ñ sinh trư ng và s d ng protein thu n (Takeuchi và c ng s . 1995). 1983. Nghiên c u chuy n hóa năng lư ng c a kh u ph n th c t bao g m 25% b t cá. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 123 .8 6.6% cho duy trì và ho t ñ ng và 24.4 0.9 3.4 0.4 1. và vì v y năng lư ng tiêu hóa quan tr ng hơn so v i lipid trong kh u ph n. ch u nh hư ng b i c kh u ph n và kích c cá. Murai và c ng s .2 2. ñ t bi t là m ru t (Zeitler và c ng s .1 0.8 5. 1979). T l chuy n hóa kém tích c c nhi t ñ dư i 170C là khá th p (Kaushik.9 1. 1985).5 2. 1995). Như ñã mô t các loài cá xương khác.83.4 1. 3.1 0.0 3. Nhu c u v acid amin c a cá chép ñư c trình bày b ng 13. 10% b t ñ u nành và 8% b t ngô.5 0. c t l chuy n hóa năng lư ng và nhu c u năng lư ng duy trì ñ u b nh hư ng b i nhi t ñ nư c.17% c a kh i lư ng cơ th /ngày.8 3.8 0.8 2. 4% b t th t.3 Ogino (1980) % protein trong kh u ph n 4.6 4. 1979). Các tác gi cũng khuy n cáo r ng. và gi a cá chép v i cá catla (Catla catla).3 1.60 và 5. 548 và 721 kJ/kg kh i lư ng cơ th tương ng v i m c cho ăn 1. B ng 13.2 2. 1983. Giá tr t i ưu c a năng lư ng tiêu hóa/protein cho sinh trư ng t i ña là 97-116 (Takeuchi và c ng s . Cá chép là loài cá ăn t p và có th s d ng hi u qu c lipid và carbohydrates như ngu n năng lư ng t kh u ph n.7 2.6 1. K t qu nghiên c u cho th y t l năng lư ng vào kho ng 40 kJ/g N ăn vào (Chakraborti và c ng s . 1986).3 5.9 3.9% năng lư ng m t qua phân. Nhu c u protein và lipit liên quan ñ n năng lư ng tiêu hóa.3. 1. Nhu c u v amino acid c a cá chép (Cyprinus carpio) Các amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Cystein Phenylalanine Tyrozine Threonine Valine Tryptophan Nose (1979) % protein trong % kh u ph n kh u ph n 4. nhu c u năng lư ng tiêu hóa cho sinh trư ng tôí ña là 285.1% cho s n xu t). Akiyama và c ng s (1997) ñã so sánh t l amino acid/năng lư ng (A/E. Kaushik.4 2.6 1.8 0. Lipid và acid béo.3 3. liên quan ñ n t l c a t ng EAA/t ng c a EAA) gi a các loài cá.tính ñ n các ñư ng chuy n hóa c a amino acid không d n ñ n quá trình t ng h p protein. 31.0 3. 29. m t m t tiêu c c c a vi c tăng t l lipid trong kh u ph n là có th làm tăng tích lũy m trong cơ th .5% m t qua ph n th i khác.3.6 2.8 Dabrowski (1983) mg/kg/ngày 506 145 255 429 458 105 254 190 213 305 - T l h p thu các amino acid r t khác nhau ph thu c vào ngu n protein và kho ng th i gian sau khi ăn (Dabrowshi.0 1.4 2.9% m t do sinh nhi t và 36. Năng lư ng. c hai ñ u thu c h Cyprinidae.3 1. G n ñây. Ohta và Wantanabe (1996) cho th y. 1992.7% năng lư ng thu n (bao g m 12.5 3.

cá tr m c . Hình 13. 1995). H ñ ngh r ng thêm PL vào kh u ph n b ng ph i tr n như trong ch t t ng h p c a cơ th u trùng. Carbohydrate. Trong m t nghiên c u sau này Geurden và c ng s (1999) nh n m nh phân b b o t n c a PL s p s p theo kích c cá nh t ñ nh. hơn là các ñ i tư ng ăn ñ ng v t. bao g m cá chép. 1992). còn tricaprylin (C8:0) thì không. Nh ng nghiên c u ñã ñ c p trên cho th y r ng.Cá r t c n các acid béo thi t y u. M t khác. Cá Tr m c Phosphilipids (PL) có m t s ch c năngtrong th c ăn c a u trùng bao g m nh hư ng b m t. 1977). PL c n thi t cho vi c h p thu lipid trung tính m c dù hi u qu ph thu c vào ñ c tính nhũ tương hóa c a nó. còn glucose và maltose ít nh t 4 l n. gi ng như “b nh Sekoke”. không ph thu c vào kh u ph n. ði m riêng c a tricaprylin trong các MCT khác. liên quan ñ n s t n thương t ch c c a h th ng enzyme phân gi i acid béo. 1999. m t loài g n gũi. ch ng l i s oxi hóa và gi n ñ nh nư c trong các m u th c ăn (Coutteau và c ng s . Murai và c ng s (1983) ñã ki m tra nh hư ng c a các kh u ph n tinh b t khác nhau và vi c thư ng xuyên cho ăn các m u th c ăn s d ng cho cá chép. H u qu c a s thi u h t PL kh u ph n là làm tích lũy các gi t m trong bi u bì ru t trư c. ñi u ñó gi i thích r ng ch có s tái t ch c có gi i h n là c n thi t. S d ng tinh b t trong kh u ph n hi u qu nh t khi cho ăn 2 l n m i ngày. Ư c tính cung c p 1% m i acid béo này ñ m b o t t nh t cho quá trình sinh trư ng và hi u qu cho ăn ñ i v i cá chép gi ng (Takeuchi và Watanabe. t l ch t cao và m t s c t da. ñi u này gi i thích vi c s d ng tinh b t t t hơn cá chép. Ho t ñ ng c a enzyme amylase trong ng tiêu hóa và t l tiêu hóa tinh b t cá thư ng th p hơn so v i sinh v t c n. cũng có m t báo cáo khác th p hơn nhu c u này (Kaushik. Tuy nhiên.0. Dù v y. D a trên so sánh m t vài ngu n PL t o thành t lecithin ñ u tương. ho t ñ ng c a enzyme amylase ru t cao hơn các ñ i tư ng ăn t p.8-2. nhưng nh ng d u hi u c a nó bi u hi n rõ s lo n dư ng mô cơ (Takeuchi và c ng s . s thi u h t th hi n rõ như hi n tư ng cong thân. ði u ñó ch ra Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 124 . phosphatidylinositol liên quan ch t ch t i s phát tri n c a u trùng cá chép. Trong các loài cá. Geurden và c ng s (1998) th y r ng PC quan tr ng ñ i v i s h p thu cao ñ u tiên c a quá trình sinh trư ng. làm tăng ch t nh y niêm m c và gi m th tích t bào gan. giá tr này l n hơn 4 l n so v i cá h i và cá chình Nh t (Anguilla japonicus).2. Cá chép và cá tr m (Ctenopharygodon adella) ñòi h i c acid béo n-6 và n-3. Trong lúc tricaproin (C6:0). trilaurin (C12:0) và triolein (C18:1) cho th y có nh hư ng m t cách hi u qu v sinh trư ng và t l s ng. 2000). M t vài nghiên c u ñã cho bi t cách s d ng carbohydrate c a cá chép. 1998). tricaprin (C10:0). tri u ch ng thi u h t liên quan ñ n EFA khó có th nh n th y cá chép như là ch m l n. Vai trò c a chu i triglycerides (MCT) m ch trung bình trong dinh dư ng u trùng cá chép v a m i ñư c nghiên c u g n ñây (Fontagné và c ng s . vi c b sung phosphatidylcholine (PC) t lòng ñ tr ng gà ho c t ñ u tương ngăn ch n ñư c thoái hóa ru t và tăng th tích t bào gan (Fontagné và c ng s . ði u ñó cho th y t l chi u dài ru t v i chi u dài cơ th cá chép là 1. Tuy nhiên. 1995). dư ng như ñư c s d ng t t trên 30g/100g c a t ng acid béo kh u ph n.

các bi u hi n do thi u Vitamin ñư c trình bày b ng 13. u trùng cá chép có nh ng bi u hi n do thi u vitamin C như mòn vây ñuôi. M c ñ b sung vitamin vào kh u ph n th c ăn cao g p 2-5 l n so v i nhu c u mu i khoáng và nh ng bi u hi n do thi u khoáng ñư c tóm t t b ng 13. Hi n nay k thu t ñùn th c ăn ñã ñư c áp d ng nên có th làm thay ñ i kh u ph n và m t vài axit amin có th b m t tác d ng trong quá trình ch bi n. ñ ñ n. Zn). lư ng t i ưu c a carbohydrate kh u ph n dao ñ ng 30-40% kh i lư ng th c ăn ñ i v i cá chép. nhưng m t s vitamin này có th ñư c t ng h p b i các vi khu n ñư ng ru t ñ i v i cá chép và m t s lo i cá nư c ng t khác (Lovell và Limsuwan. ch m l n. g y mòn. m t s c t da. da và vây. Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Nhu c u (mg/kg) 0.1997).4. gan nhi m m . Vitamin C ðã th a mãn Mòn vây ñuôi. nhu c u có th tăng lên ph thu c vào m c ñ c a axit béo không có kh năng sinh cholesterol trong kh u ph n. xu t huy t da. th n. ho i t th n s m. ch m l n.4. m t l i Niacin 28 Bi ng ăn. h t ho ng. B ng 13. sinh trư ng kém Liên quan ñ n vitamin E. t l ch t cao Biotin 1 Ch m l n. s ánh sáng. h t ho ng. D và K chưa ñư c nghiên c u. da. tăng trư ng kém. mang xo n. như kích c cá. xu t huy t da. Takeuchi và c ng s (1979) cũng xác ñ nh giá tr kh u ph n c a carbohydrates như là ngu n cung c p năng lư ng. 1982). Cá chép thi u 1 acid thi t y u ti t ra t d dày cho tiêu hóa và hòa tan các h p ch t ch a c Ca và P.r ng. r ng hóa t bào gan Vitamin A 4000 IU Bi ng ăn. bi n d xương cung mang giai ño n u trùng. nhi t ñ nư c và thành ph n th c ăn. K t qu c a nhi u nghiên c u cho th y. xu t huy t dư i da Bi ng ăn. Pantothenate 30 Bi ng ăn. Nhu c u vitamin cá chép có th b tác ñ ng b i nhi u y u t . s ng y u. Hàm lư ng P t tricalcium phosphate c a b t cá (FM) ít hơn so v i nhi u mono và dicalcium phosphate hòa tan. Ogino và c ng s (1976) nh n th y r ng. ch m l n. 1991. cá gi ng và cá chép trư ng thành không có nhu c u v vitamin C b i vì b n thân chúng có th t ng h p vitamin C t Dglucose. Tuy nhiên. P. tăng t bào nh y da Choline 500 Ch m l n. 1098).5 7 cá chép và nh ng tri u ch ng thi u (Satoh. lưng cong. có s gi m sút trong hi u qu h p thu c a glucose và maltose khi s d ng s lư ng l n cùng m t th i ñi m. cáu k nh. Ví d . m t l i. m t l i. 1993) D u hi u thi u h t Tăng trư ng kém. Cu. 1988). xu t huy t gan. Nhu c u v ch t lư ng và s lư ng Vitamin c a cá chép ñã ñư c xác ñ nh. Mg. bi n d xương cung mang (Dabrowski và CS.5 (cá chép có nhu c u v Co. xu t huy t mang. h ng c u d v ra t ng m nh. hôn mê. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 125 . Nh ng nghiên c u v dinh dư ng giai ño n ñ u c a u trùng cho th y r ng nhu c u tích lũy t i ña trong mô (270mg vitamin C/1kg) là cao hơn nhu c u cho duy trì và sinh trư ng (45mg vitamin C/kg) (Goullou-Coustans và CS. Sau ñó. Nhu c u trong kh u ph n ñ i v i acid folic và vitamin B12. cá tr m c s d ng tinh b t m t cách hi u qu như là m t ngu n cung c p năng lư ng. m t s c t da Vitamin E 100 Lo n dư ng cơ. Mn. như v y P t n t i ph thu c vào mu i và thành ph n khác hòa tan trong nư c (Satoh và c ng s . 1992. thoái hóa gan. Vitamin và mu i khoáng. NRC.

3. xương không bình thư ng. mòn mang và da.4 . m c dù ít hơn nhi u so v i cá h i (Satoh và c ng s .1998) Muôi khoáng Ph t pho Magiê S t K m Mangan ð ng Coban Nhu c u 6 – 8 g/kg 0. th c ăn tươi s ng và nh ng th c ăn khô ch bi n ñơn gi n (Song. nh ng nư c ñang phát tri n như Trung Qu c. th t và b t xương. 1994). ngư i dân v n còn áp d ng hình th c nuôi qu ng canh d a vào th c ăn t nhiên. Kim và c ng s . t l ch t cao. 1994). tiêu hóa protein bi u ki n (APD) và năng lư ng m t s thành ph n c a kh u ph n ph thu c vào m i loài và nhi t ñ . làm tăng m c gelatin hóa cũng như năng lư ng.B ng 13. ð c bi t là ñ i v i th c ăn xanh. 1993. l ñ và co gi t. 1991).1. viên th c ăn khô và ñ ng th i có chi phí th p. S d ng th c ăn ñơn l nhanh chóng ñư c áp d ng ñ i v i nhi u ñ i tư ng nuôi. cám. cá chép ph i chú ý r ng m t lư ng gi i h n c a tricalcium phosphate có th ngăn c n s cung c p c a m t s các y u t . Giá tr tiêu hóa không b nh hư ng b i kích thư c cá có kh i lư ng dao ñ ng t 3-295 g. còi c c. k m và Mn th p trong xương Ch m l n Ch m l n Vi c b sung mono phosphate vào kh u ph n ch a b t cá là nguyên li u cơ b n ñã mang l i k t qu t t v tăng trư ng c a cá chép. ñ c nhân m t. Mg và Zn r t c n thi t cho kh u ph n th c ăn c a cá chép. Hb. tăng m n i t ng Ch m l n. Takeuchi và c ng s (1990) cho r ng. Nhu c u mu i khoáng c a cá chép và nh ng tri u ch ng do thi u mu i khoáng (Satoh.1 mg/kg D u hi u thi u h t Ch m l n. B ng 13. trong ñó bao g m c cá chép. trong lúc kh u ph n bao g m b t cá. M t tr ng l c. c và th c ăn xanh ñư c s d ng trong nuôi qu ng canh. Chúng ta bi t rõ r ng. phương th c cho ăn truy n th ng v i th c ăn thô ñư c ch bi n b ng nh ng nguyên li u s n có ñ a phương chuy n d n sang cách cho ăn th c ăn công nghi p. lư ng canxi cao. ngư i ta ñang c g ng ñ thay th b t cá b ng ngu n protein t th c v t mà v n cho hi u qu t t. k m th p trong xương Ch m l n. hi u qu th c ăn kém. Các nghiên c u nh m vào m c ñích gi m giá thành và t o nên m t kh u ph n phù h p hơn cho môi trư ng ñã ñư c ti n hành. Kh u ph n ăn ñơn gi n bao g m khô d u d a. nh ng t m và b t máu ñư c áp d ng cho hình th c nuôi thâm canh. t l ch t cao. b t mì ñã ñư c c i thi n nh x lý ñùn. ngư i ta th y các ch t dinh dư ng không ñư c h p thu và liên quan ñ n s tích t lipid ru t (Taneja và Arya. 13. 1991. Trong m t nghiên c u xem xét s tương tác gi a thi u Zn và lipid. Jeong và c ng s (1992) ñã ñi u tra v nh hư ng c a t l carbohydrate ñư c gelatin hóa trong kh u ph n v i năng lư ng tiêu hóa Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 126 . vi c b sung các ch t t bên ngoài như Cu. Mn. lư ng khoáng th p toàn cơ th và c t s ng. lúa m ch. t l ch t cao. Kh năng tiêu hóa các thành ph n th c ăn.5.6 ch ra t l tiêu hóa bi u ki n protein và năng lư ng c a m t s lo i th c ăn nhi t ñ nư c khác nhau c a cá chép (Takeuchi. P. huy t tương không bình thư ng Ch m l n. b t ngô. Nó cũng cho th y r ng. Th c ăn ñơn l có nh ng ñ c ñi m gi ng viên th c ăn ñùn. bi ng ăn. Mg.0. carbohydrate t các ngu n như b t khoai tây. Tuy nhiên. NRC. Canxi.5 g/kg 150 mg/kg 15-30 mg/kg 13 mg/kg 3 mg/kg 0. Kh u ph n th c ăn cho cá chép l y b t cá làm nguyên li u cơ b n. như Zn và Mn. magiê gi m trong xương. Kh u ph n ăn Thay ñ i theo th i gian. 1989). Trong thi t l p kh u ph n ăn cho cá chép. xương không bình thư ng.

Sinh trư ng ñ t t t nh t khi m c gelatin hóa là 40% trong kh u ph n có năng lư ng th p (19. SBM.6 11. Xác ñ nh ñư c TLTH c a các acid amin giúp ta ñánh giá chính xác hơn v s lư ng ch t dinh dư ng c a các nguyên li u ph i tr n trong kh u ph n c a th c ăn ch bi n cũng như th c ăn công nghi p. 1997).17 0. TLTH năng lư ng không có s khác nhau gi a SPC và HM. N u thay th 60% thì c n b sung EAA (axit amin thi t y u) tinh khi t (Yamamoto và c ng s . 1996).18 0. 1988). D u cá ng là ngu n lipit trong kh u ph n th c ăn cá chép (Applfold và Anderson.c a cá chép con nuôi b ng kh u ph n ch a khoai tây và khoai tây ñùn. các d li u v TLTH protein cũng như các amino acid là r t c n thi t.8 52. thay th 60% MPF cho b t ñ u nành (SBM) trong kh u ph n cho tăng tr ng t t hơn kh u ph n ch có WFM.9 MJ/kg). h t lanh và d a khô các m c t 25%-75% so t ng s protein trong kh u ph n.8 63. MPF có th thay th 40% ho c 60% b t cá tr ng (WFM) trong kh u ph n cá con. MJ/kg 0. D u cá có TLTH khác nhau t i các ñi m nóng ch y khác nhau.1997). T l tiêu hóa protein bi u ki n và năng lư ng c a các lo i th c ăn khác nhau trong kh u ph n ăn c a cá chép các m c nhi t ñ khác nhau Thành ph n th c ăn B t cá tr ng B t cá ñ a phương B t th t B t nh ng t m B t Gluten ngô B t ñ tương kh m M m lúa mỳ kh m Cám g o kh m B t mỳ Thành ph n m Protein ñ .8 63.9% t l tiêu hóa protein th c (TLTHT). s d ng khô d u ñư c làm t v ng. Phương th c ch bi n th c ăn cũng có th làm m t ph n l n hàm lư ng các ch t dinh dư ng trong kh u ph n.5 11. ñ c bi t là Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 127 .7 45. MPF cũng là m t l a ch n t t ñ làm ngu n th c ăn giàu protein.8 64.17 0. Th c ăn ch bi n ñùn ho c gelatin hóa carbohydrate có th làm m t các amino acid b i s oxi hoá và b gi m hàm lư ng m t vài acid amin (như lysine) thông qua ph n ng Maillard.0 7. Tuy nhiên. cho th y r ng TLTH protein không sai khác gi a các kh u ph n và trong kho ng 78%-90% (Hasan và c ng s . Trong nghiên c u khác.16 0.7 MJ/kg) và 20% trong kh u ph n có năng lư ng cao (20. Yamamoto và c ng s (1998) ñã so sánh TLTH bi u ki n c a WFM.22 0.3 10. k t qu cho th y TLTH bi u ki n c a chúng th p hơn x p x 1.6 8. ExMPF và b t ngô (CGM). Trong thi t l p kh u ph n s d ng nhi u ngu n protein.8 69.3 15.24 0. bã bia ñư c s d ng như 1 ngu n th c ăn giàu protein.% % 8.8 10.16 TLTH bi u ki Protein 15oC 20oC 94 90 90 90 91 91 87 86 82 88 94 96 92 60 78 93 85 79 n (%) 25 C 92 93 95 88 93 95 94 88 80 o Năng lư ng 15oC 20oC 86 89 87 87 76 79 80 79 73 80 76 79 70 48 49 74 71 73 25oC 88 86 82 82 85 80 77 76 79 Lo i th c ăn t protein ñ u nành cô ñ c (SPC) có h s tiêu hóa bi u ki n (TLTH) protein và lipit 180C cao hơn b t cá trích (HM) (Kim và c ng s .8 18.3 10. B ng 13. Takeuchi và c ng s (1979) nh n m nh r ng vi c tiêu hóa d u cá t i ñi m nóng ch y cao (530C) là th p. Ngoài ra. Vì v y.6.1 31. h t c i.17 0.8 GE. Protein trong b t m ch nha (MPF). MPF.22 0. S khác nhau gi a t l tiêu hóa acid amin th c và acid amin bi u ki n cũng gi ng như s khác nhau gi a TLTH protein th c và TLTH protein bi u ki n. ñùn SBM (ExSBM ).3 13.

9 2.40 .7 2.6 2. 1998).7 2.9 2.7 5. T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng th c ăn công nghi p (Miyatke.0 3.3 5.7.0 2.4 3.9 5. Vì v y.1 2.8 3.8 5.3 2.5 1. các m c th p hơn ñã ñ t ñư c cá chép có th là do s d ng th p hơn các phân t amino acid ñư c cung c p.3 4.5 2.3 2.4 2.6 4.8 9.9 0. b t ñ u tương (SBM) ñã ñư c s d ng r ng rãi nh t.1 2.7 1.2 1.1 3.9 3.1 1.3 1.5 2.2 2.9 3.2 2.4 3.0 4.2 8.0 3.8 3.8 1.50 .3 4.2 2.2 2.3 1. B ng 13. chú ý ñ n v n ñ tiêu hoá – trao ñ i và ch t th i.6 2.0 1.3 4.0 2.1.1 5.5 8.5 3.4 1.7 2.4 3.3 1.7 4.20 .7 1.0 128 0.2 3. M t nghiên c u dài h n bao g m c trong phòng thí nghi m và ngoài tr i ñã ch ng minh hi u qu c a b t ñ u nành là nguyên li u chính trong kh u ph n (Noble và c ng s .6 1.5 1.2 5.0 2.8). Nhi t ñ thích h p nh t cho quá trình sinh trư ng c a cá là 30-320C.5 1.0 6.2 3. 13. methionine và threonine ñã không cho k t qu tương ñương v tăng trư ng và kh năng s d ng th c ăn.7 và 13.5 1.7 1.8 2.7 1.0 1.5 1.7 6.7 4.6 8.0 3. 1997) To nư c Kh i lư ng cá (g) 2-5 5-10 10 .1 2.30 .1 3.4.4 3.1 6.8 1.7 4.6 1.0 4.1 1.3 2. Trong s t t c các gi i pháp nh m thay th b t cá trong kh u ph n ñã ñư c th nghi m.6 2.6 1.9 1.3 1.9 2.4 1.5 4. Vi c thay th hòan toàn b t cá nâu (BFM) b ng s ph i h p c a SBM. nên s d ng các công th c ph i ch kh u ph n và cách cho ăn thích h p.0 4. cá chép có th s d ng protein th c v t hi u qu hơn so v i cá h i.5 7.0 4.0 7. Jahan và c ng s (2000) cho r ng t l FM phù h p trong kh u ph n th c ăn c a cá chép là t 20-25%.0 4. Cũng nên ki m tra Taurine n u như Taurine là m t amino acid thi t y u như ñã ñ c p trên ñây.7 4.4 3.9 5.7 4.9 1.3 4. ði u này trái ngư c v i m c thay th kho ng 90% m c 44% protein kh u ph n cho cá h i (Pongmaneerat.6 6. 1993).2 1.100(oC) 20 30 40 50 100 200 200400 400600 600800 8001000 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 4. M c dù xét m t cách t ng quát.3 4.7 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Nh ng thí nghi m thay th b t cá kh u ph n cũng ñã ch ng minh r ng photspho trong môi trư ng có th gi m xu ng tương ng v i nh ng t l b t cá khác nhau.7 2.0 6. Nuôi dư ng Vi c nuôi thâm canh cá chép không ch ph i chú ý ñ n t l ph i tr n các lo i th c ăn ñ ñ t sinh trư ng t i ưu mà còn ph i ki m soát ñư c ch t th i.0 1. Căn c trên photspho t ng s và nitrogen. Do v y.5 2.trong tăng trư ng c a v i cá chép dư i 10 g. lipid trong nguyên li u kém ch t lư ng có th dùng như m t ngu n cung c p năng lư ng mà không có tác d ng ph nào. Khi ñi m nóng ch y c a d u cá th p hơn (380C) thì nó ñư c s d ng hi u qu (hơn 70%) không tính ñ n kích c cá và nhi t ñ nư c.1 1.5 2. Nhi t ñ và kích c cá nh hư ng l n ñ n t l cho ăn hàng ngày ñ i v i cá chép (b ng 13.4 2.4 1.2 3.8 3.6 4.4 1.5 7.8 1. 1993).0 7.6 4.0 3.2 3. m c dù hương v c a nó cũng h p d n như kh u ph n b t cá (Pongmaneerat và c ng s . Pongmaneerat và c ng s (1993) ñ ngh thay th 56% BFM trong kh u ph n c a cá chép b ng 25% SBM và 10% CGM trong kh u ph n ch a 38% protein.3 2.3 5.5 6.6 1.7 4. khi nhi t ñ gi m xu ng trên dư i 100C thì sinh trư ng s ch m l i. CGM và b t th t (MM) ñã ñư c b sung các amino acid t ng h p như lysine.9 5.

7 6.5 2.44 1.37 0.02 7.57 1.2 2.65 5.26 1.2 6.5 9.8 6.13 2.66 2.8.4 7.59 2.27 3.6 6.15 5.85 0.16 1.2 5.9 8.29 1.5 6.3 13.33 7.95 3.40 1.58 1.93 1.94 3.66 0.17 6.94 1.94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 129 .17 2.11 0.11 2.1 3.9 4.72 1.9 7.9 5.95 2.3 3.92 5.40 2.42 3.8 3.59 1.80 4.78 8.5 10.81 8.4 7.14 1.76 1.26 3.03 1.1 3.17 1.59 1.9 6.04 1.39 2.00 4.45 6.55 1.74 1.0 4.4 8.26 1.3 3.9 5.9 2.76 0.6 4.84 0.60 2.40 1.6 7.75 1.21 4.91 2.8 1.95 1. T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng kh u ph n nghèo protein nhưng giàu năng lư ng do Kasumigaura ñi u ch nh (Miyatke.35 7.0 6.5 5.04 7.75 13.62 9.43 1.9 7.6 2.9 3.60 11.02 3.7 3.4 2.19 3.0 9.7 4.2 10.3 4.6 12.2 2.88 3.0 4.90 2.65 9.77 0.96 2.17 5.55 1.9 5. 1997) To nư c (oC) 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 >=25 Kh i lư ng cá (g) 1-5 5-10 10-50 50 -100 100-200 200-400 400-600 600-800 800-1000 4.66 5.26 27 28 29 30 10.69 0.93 2.1 10.1 2.0 2.65 2.9 11.95 1.4 4.1 6.1 8.15 1.45 1.6 3.3 4.9 3.05 1.6 4.0 1.65 10.28 1.76 1.2 5.53 0.16 2.2 B ng 13.41 1.62 4.72 1.7 2.02 4.84 0.30 1.73 6.17 2.44 4.34 2.40 2.04 1.05 1.61 4.

ph n l n là các s n ph m cá trôi nuôi. Theo báo cáo c a Mondal và c ng s (2000). hình th c nuôi này s d ng ch y u ngu n th c ăn có s n trong t nhiên nh ng m c khác nhau ñ ñ t ñư c năng su t t i ña trên m i ñơn v di n tích (Jhingran. Renukaradhya và Varghese. Nepal.3. 13. Trong nh ng năm g n ñây.2. S n ph m Cá Trôi t n ð ñ ng hàng th hai trên Hình 13. Ph n l n cá trôi n ð ñư c nuôi ghép. Trong 2000 t n thu s n c a Án ð .2. Cá trôi nuôi n ð ñã t vài th k trư c. 1991). nên ch s d ng trong trư ng h p không có thông tin v nhu c u amino acid kh u ph n. trên th gi i ñã có nhi u công trình ph i h p nghiên c u v dinh dư ng th c ăn và nuôi dư ng trên ñ i tư ng cá trôi n ð .2. Nh ng nghiên c u v nhu c u kh u ph n ăn c a cá trôi ñã cho Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 130 . Sri Lanka và các nư c lân c n. Nhu c u v ch t lư ng amino acid c a cá trôi cũng ñư c thi t l p b i ñ ng v C14. Cá trôi n ð trư ng thành cũng gi ng như nh ng ñ ng v t khác. Nhu c u c a cá gi ng và cá hương là 35% và 40% protein kh u ph n cho sinh trư ng t t (Sen và c ng s . Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid. Cá trôi n ð trư ng thành c n 30% protein kh u ph n cho nhu c u duy trì và sinh trư ng. Ch t lư ng và s lư ng v nhu c u amino acid c a cá trôi n ð ñư c xác ñ nh b i nh ng nghiên c u v sinh trư ng thông qua phương pháp nuôi dư ng. nhu c u protein c a cá hương cho duy trì và sinh trư ng t i ưu là 38. M t s cá trôi v i kích c nh và trung bình phát tri n t t trong các ao nuôi nư c ng t. Catla (Catla catla).13. Khi ngu n năng lư ng như lipid và cacbohydrate ñư c cung c p ñ y ñ trong kh u ph n. Nhu c u protein kh u ph n t i ưu nh hư ng b i giá tr dinh dư ng c a protein th c ăn và năng lương t ngu n khác protein trong kh u ph n. Bangladesh. 1986). Gi i thi u (INDIAN MAJOR CARP) Cá trôi n ð là m t ñ i tư ng nuôi kinh t n ð và các ti u l c n ð . DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð 13.5% kh u ph n. Cho ñ n nay. không có nhu c u v protein nguyên ch t nhưng l i ñòi h i h n h p th c ăn cân ñ i v các amino acid thi t y u và không thi t y u (Murthy và Varghese.1. Rohu (Labeo rohita) và Mrigal (Cirrhinus mrigala) là 3 loài ch y u trong nhóm cá trôi n ð . h u h t protein tiêu hoá ñư c s d ng cho quá trình t ng h p protein.2. 1978. 1998). Thành ph n các amino acid c a cơ th ch giúp ta ư c tính m t cách sơ lư c v nhu c u. th t fillet cá trôi và các s n ph m khác c a nó ñư c xu t kh u ñ n các nư c Trung ðông. Cá trôi không ch ñư c nuôi n ð mà còn ñư c nuôi các nư c lân c n như Pakistan. h u h t cá trôi nuôi ñư c tiêu th n i ñ a. Cá Trôi n ð th gi i sau Trung Qu c.

70 2.10 0.13 1.25 2.71 4.85 4.95 0.80 2.10 1.55 Cá hương/trư ng thành 5.75 Murthy và Varghese (1995) Histidine 0. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Labeo rohita Amino acid % kh u ph n % protein KP Ngu n Arginine 2.11.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 131 .88 3.00 Murthy và Varghese (1996a) Leucine 1. Rohu và Mrigan ñ i v i 10 amino acid ñư c trình bày trong b ng 13.00 4.45 2. B ng 13.50 1.65 0. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Cirrhinus mrigala Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine % kh u ph n 2. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Catla catla (% protein kh u ph n) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine Cá b t 4. chúng c n t t c 10 amino acid thi t y u (EAA).03 3.25 5. Nhu c u v s lư ng amino acid kh u ph n c a cá Catla.23 3.35 3.60 B ng 13.58 Murthy và Varghese (1997) Methionine* 1.13 Murthy và Varghese (1997) Valine 1.08 3.9.15 2.50 4.40 % protein KP 5.63 2.27 5.27 1.11.86 3.9.20 3. 13.35 1.95 3.28 Murthy và Varghese (1996) Tryptophan 0.30 5.75 Murthy và Varghese (1997) * T ng s amino acid g c Sulfua (Methionine + Cysteine) là 1.00 4.31% (5.45 1.88 Murthy và Varghese (1998) Phenylalanine** 1.38 2.th y.63 Murthy và Varghese (1997a) Lysine 2.00 Murthy và Varghese (1996) Threonine 1.60 1.75 4.77% protein kh u ph n) B ng 13.75 4.90 2.70 6.38 6.55% protein kh u ph n) ** T ng s amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 2.55 3.42% (3.18 4.25 Murthy và Varghese (1995) Isoleucine 1.60 4.70 4. Cysteine có giá tr thay th kho ng 50% ñ i v i cá trôi n ð .13 2.85 1.43 1.10.10 và 13.50 3.

M c 22-30% tinh b t trong kh u ph n cho k t qu sinh trư ng t i ưu ñ i v i cá trôi n ð . Trong th c t . D u và m (g i chung là lipid) là ngu n cung c p năng lư ng và các acid béo thi t y u. ðã có nh ng nghiên c u sâu v nhu c u acid béo kh u ph n c a cá trôi n ð . Riboflavin c n thi t cho cá trôi ñã trư ng thành. như là eicosapentaenoic acid (EPA) (20:5n-3) và docosahexaenoic acid (DHA) (22:6n-3) v n chưa ñư c nghiên c u trên cá trôi n ð . C 3 loài các trôi n ð trư ng thành ñ u sinh trư ng t t khi kh u ph n ch a 1% acid béo n-3 và 1% acid béo n-6. S thi u h t tinh b t trong kh u ph n c a cá trôi có th d n ñ n vi c huy ñ ng protein ñ s d ng như m t ngu n năng lư ng. như ascorbate 2-monophosphate ho c ascorbate 2-sulphate trong th c ăn cá trôi vì vitamin C d dàng b phân h y và m t qua l c. Ngư i ta ñã làm các thí nghi m tăng các m c vitamin C l n lư t trong kh u ph n ăn lên ñ n 1000mg/kg th c ăn cho c cá Rohu và Mrigan. s thi u h t Riboflavin d n ñ n h u qu mòn c t vây. b sung m t lư ng Riboflavin 10mg/kg th c ăn ho c hơn nh m lo i tr lư ng vitamin m t khi hoà tan trong nư c ho c qua quá trình l c. Carbohydrate là lo i th c ăn tinh và là ngu n cung c p năng lư ng r ti n nh t ñ i v i cá trôi. các bi u hi n thi u vitamin C ho c các d u hi u sinh trư ng không bình thư ng so v i vi c không b sung vitamin C (Hasan và c ng s . lipid còn ñóng vai trò v n chuy n các vitamin hoà tan trong m . Vitamin và mu i khoáng. Khi t l tinh b t vư t quá 35% c a kh u ph n thì s làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn th p.Lipid và acid béo. S d ng các d ng ít b phân hu c a vitamin C. trong th c ăn công nghi p. Ư c lư ng. m t s c t và ñ c m t cá. Chưa có báo cáo nào v nh hư ng c a vi c b sung Vitamin C ñ n t l ch t. kho ng 10-12mg niacin/kg th c ăn ñ m b o cho quá trình sinh trư ng bình thư ng. ngư i ta thư ng cho vitamin này v i m t lư ng cao ñ tr bù t l hao h t qua quá trình ch bi n và b o qu n. Kh năng ñ kháng. b t s n. Tuy nhiên. Acid béo và phospholipid giúp duy trì c u trúc màng t bào. m c 300mg ascorbic acid/kg trong kh u ph n th c ăn là ñ cho quá trình sinh trư ng và s ng bình thư ng c a u trùng và cá hương Rohu và Mrigan. Thiamine là m t trong nh ng vitamin c n thi t cho quá trình sinh trư ng và t n t i c a m t s loài cá nư c ng t. Nhu c u v pantothenic acid ñ i v i cá trôi n ð là kho ng 9-11 mg/kg th c ăn. g o là nh ng ngu n tinh b t ñư c s dung trong ph i h p kh u ph n. Cá con có nhu c u v lipid và protein cao hơn cá trư ng thành. b ăn. ñ i v i 3 loài cá trôi n ð . M t vài nghiên c u v nhu c u ascorbic acid c a cá trôi n ð trư ng thành ñã ñư c th c hi n. Carbohydrates. Chưa có m t nghiên c u nào v nhu c u thiamine trong kh u ph n th c ăn c a cá trôi n ð . 1997). Tuy nhiên vai trò c a các acid béo m ch dài chưa bão hoà (HUFA). Tuy nhiên. Nh ng nguyên li u này cũng ñóng vai trò là ch t k t dính t nhiên trong kh u ph n. ph thu c vào t ng giai ño n s ng. Trong kh u ph n th c ăn công nghi p. Nhìn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 132 . Nhu c u v Riboflavin cá trôi n ð vào kho ng 6-8mg/kg th c ăn. cá trôi n ð trư ng thành d dàng tiêu hoá m t lư ng l n tinh b t trong kh u ph n. Cơ th cá trôi n ð trư ng thành ch a m t t l l n acid béo n-3 cũng như acid béo n-6. ư c lư ng t 812mg/kg th c ăn ñ m b o ñ nhu c u. Nhu c u lipid t ng s ñ i v i cá trôi n ð trư ng thành là 7-8% c a kh u ph n. cám. Hơn n a. Là sinh v t ăn th c v t/ ăn t p. 1993). ñ c bi t là ñ i v i vi khu n Aeromonas hydrophyla ñư c tăng lên b i vi c b sung vitamin C và gi m thi u t l ch t khi cá Rohu ñư c b sung 600 mg vitamin C/ kg th c ăn và Mrigan là 1000 mg/kg th c ăn (Sobana và c ng s . Tuy nhiên.

r i lo n th n kinh. M c 5.500UI. choline 500-600 mg/kg th c ăn. bi n d ng s và nh ng r i lo n khác cá trôi. ch m l n. vitamin K dao ñ ng 5-10 mg/ kg th c ăn. bơ 133 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . 13. Khi b sung 0. Bi u hi n do thi u canxi v n chưa ñư c phát hi n cá trôi (Ogino và Takeda..3. cong c t s ng cá Mrigan (Agarwal và Mahajan. Nhu c u pyridoxine: 6-8mg pyridoxine/ kg th c ăn. 1980. m t s c t da. Thi u photspho d n ñ n hi u su t s d ng th c ăn kém. nhu c u canxi kh u ph n c a cá trôi n ð ñ n nay v n chưa ñư c nghiên c u. vitamin E là 40 -50 g/ kg th c ăn. cong c t s ng. xu t huy t dư i da. 1976. Kh u ph n truy n th ng là s d ng cá v n tr n v i cám g o và bánh d u theo t l b ng nhau ñ nuôi cá trôi n ð trư ng thành. b ăn. 1985). gi m s khoáng hoá xương. 1980). Thông thư ng. l i m t. 1997). là ngu n protein có giá tr cao cho cá trôi (Varghese và c ng s . K t h p c a b t nh ng t m. 3 l n m i ngày cho xu ng ao ương. Nhu c u vitamin A c a cá trôi n ð trư ng thành là 1. Lall và c ng s . t l ch t cao. ho i t vây. Nhu c u inositol dao ñ ng t 300 ñ n 350 mg/kg th c ăn. Khi cá có t l ch t cao c n cung c p ñ y ñ th c ăn cân ñ i dinh dư ng và qu n lý t t.5-1mg/kg th c ăn. Các bi u hi n do thi u Pyridoxine cá là b ăn. 1981). lư ng cho ăn ng v i 10-20% kh i lư ng cá. S thi u h t ascorbic acid s d n ñ n vi c b ăn. b sung 100-150 mg ascorbic acid/kg th c ăn là phù h p cho quá trình sinh trư ng bình thư ng c a cá trôi n ð trư ng thành. Tuy nhiên. k c cá trôi. 1980).1 mg cobalt/ kg th c ăn ñ i v i cá hương trong ao ương. Nhu c u v vitamine B12 v n chưa ñư c xác ñ nh cá trôi n ð . tăng s c s ng và t l tăng trư ng (Alikunhi. ch m l n. m t s c t trên da cá. ho i t . acid folic là 0. Kh u ph n th c ăn có t l 1:1 cám g o và bánh khô d u thư ng ch a 25-28% protein thô.chung. loãng d ch màng m t. d ng cobalt chloride. nh ng t m.001-0. Nhu c u các mu i khoáng khác trong kh u ph n c a cá trôi n ð v n chưa ñư c nghiên c u. b n lo n và ng t th . nhưng khuy n cáo b sung 0. nh t là Ca và P. Vi c ñi u ch nh các mu i khoáng cũng ñóng vai trò r t quan tr ng. 1976. d ng th c ăn chưa n u chín. V mu i khoáng. Jeychandran và Paulraj.000 mg/kg th c ăn ñ m b o an toàn cho chúng. bánh khô d u ñư c ngâm trong nư c sau vài gi r i tr n v i cám g o ñ t o thành h n h p th c ăn b t. Mahajan và Agarwal. ph ph m ch bi n tôm.12. 1977. thi u máu ngo i vi và thi u máu hypochronic cá trôi n ð (Sabana. Jayaram và Shetty. Ngu n b t cá. nhưng m c 4000-5000 mg canxi/ kg ñư c khuy n cáo b sung. S thi u h t Vitamin A (retinoic acid) gây nên các hi n tư ng như: thay ñ i v trí c a th u kính m t.2. biotin 5-8mg/kg th c ăn. tuy nhiên m c vitamin D t 200-500 UI ñã ñư c khuy n cáo. T l s ng trung bình c a cá trôi n ð trư ng thành trong giai ño n ñ u khá th p (kho ng 30% t tr ng lên cá hương) và x p x 50% t cá hương lên cá gi ng. M c Magiê 500 mg/kg th c ăn là t t nh t cho cá trôi.000-6. Không có nghiên c u nào v nhu c u vitamin D cá trôi n ð trư ng thành. khô d u. Vi c thi u h t vitamin D s d n ñ n gi m quá trình sinh trư ng và teo cơ trong vây cá. Kh u ph n và nuôi dư ng Vi c b sung dinh dư ng là c n thi t ñ tăng s n lư ng cá hương trong ao. B t c a bèo khô và b p c i ñư c ph i h p trong kh u ph n nhưng không cho k t qu như mong mu n (Devaraj và c ng s .01 mg/kg. trong khi ñ ng là 3-4 mg/ kg th c ăn v n chưa ñ nhu c u c a nó. kh u ph n này không ph i là m t kh u ph n cân b ng dinh dư ng. 1987). Kh u ph n cân b ng dinh dư ng ñư c s d ng cho cá trôi gi ng và cá trôi trư ng thành do ph i h p nhi u nguyên li u như trình bày b ng 13.

protein th c v t và g o (Chakraborthy và Kar. Công th c c a h n h p th c ăn ñư c trình bày b ng 13.0 12.2 12. cá và b t ñ u tôm (Mahajan và Yadav 1974).5 72. H n h p th c ăn brood-stock này ch a 25-30% protein thô ñư c ph i tr n t nh ng nguyên li u s n có t i ñ a phương. 2000) có t l s ng cao hơn và FCR t t hơn khi nuôi v i th c ăn công nghi p ch a 39% protein.1 Cá hương c a Catla.3 9. Các nguyên li u này ñư c tr n ñ u. Mohanty và c ng s .9 3.5 1. Kh u ph n này giúp cho cá trôi n ð thành th c nhanh và tăng kh năng sinh s n sau 1-2 tháng.0 2.4 5. n u chín và rây qua d ng c có kích c m t lư i là 300 -400µm và cho ăn vài l n trong 1 ngày sau khi tr ng cá trôi n (Alikunhi.5 1.1 7.1 1. 1988.5 42. Rohu và Mrigal có kính thư c t 5-10mm s d ng ch y u t o ñơn bào. 1975). M t s lo i th c ăn thư ng g p trong kh u ph n c a cá trôi Thành ph n th c ăn G o ñánh bóng T mg o Cám g o kh m Cám mỳ T m mỳ B t mỳ Khô d u l c Khô d u hư ng dương B t ñ u nành B t ngô Ngô h t H t cao lương *: Không có s li u mñ (%) 12.6 12. B ng 13.5 12. ñ n khi kích thư c ñ t 10-20mm thì ăn ñ ng và th c v t phù du có kích thư c nh . ð gi m giá thanh.th c v t.3 2.3 9.1 15. 1988) và b t c a bèo Nymphoides và Spirodella (Patnaik và Das. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 134 . cho th y r ng.5 3. cây keo d u (Leucena leucocephala) và nh ng t m s y khô ñã ñư c ñánh giá như là các nguyên li u t t cho th c ăn cá trôi hương (Vijayakumaraswamy và Devaraj.0 11.3 15.8 2.0 18.0 7.3 4. b t ñ u nành (Chakraborthy và c ng s 1973).1991) nghiên c u s d ng 3 lo i th c v t thu sinh d ng b t là Eichhornia.3 11.12.3 1. b t lá c a cây dâu t m. nên s d ng các nguyên li u s n có ñ a phương như nh ng t m.6 9.1 Khoáng (%) -* 10.13. Pistia và Salvinia.0 3.7 75. Trong nh ng nghiên c u g n ñây. 1987). Murthy và Devaraj (1990.4 73. là nh ng nguyên li u ít ñ t ti n và cho ăn 2% kh i lư ng cơ th / ngày. Hơn nũa.5 10. th c ăn ch a Pistia có hi u qu hơn h n 2 kh u ph n kia. ñ u l c ho c tép.3 4. kh u ph n này còn làm tăng s c sinh s n và ch t lư ng tr ng t t hơn.2 25. cám g o v i b t cá (Swamy và c ng s .2 8.5 40. Nuôi cá b t và hương b ng th c ăn n i ñư c ch bi n t cám g o.6 10.0 8.5 14.0 46.7 13.2 39.7 7.5 19. d u cá mòi và b t cá Cassia tora trong công th c th c ăn làm tăng s c s ng và t c ñ tăng trư ng cu cá trôi n ð trư ng thành (Manissery và c ng s 1988).2 2.4 64.0 4.8 11.4 10.3 2.2 23.5 4.3 1.8 0.8 13.0 Protein thô % 14. 1990). 1979). b t t o tr n v i b t cá (Singh và Bhanot.0 67.0 0.0 nð DXKð (%) 36.0 M thô (%) 17. b t cá và cám g o (Mondal và c ng s . Kh u ph n th c ăn cho cá trôi hương ñư c ch bi n t khô ñ u l c.6 10.8 Xơ thô (%) 7.5 1. Cá Catla hương cũng ñư c nuôi các kh u ph n khác nhau t b t ñ u nành.7 4.0 31. 1994).

Tuy nhiên. Th c ăn ñư c cho ăn m i ngày m t l n v i t l dao ñ ng t 2 -4% kh i lư ng thân. như 19norethyl-stillboestrol cá chép (Nanjundappa và Vargadhara. 1994) và 15 µg/g th c ăn cho cá Labeo fimbriatus (Jayaprakas và Sherly. tăng sinh trư ng và s c s ng. 1996).13.B ng 13. có m t vài l (ñư ng kính 1. M t s hormone tương t v i m c s d ng th p trong kh u ph n l i nâng cao kh năng sinh trư ng c a cá. túi ñư c ñưa lên. vì v y mà ph n ñáy c a túi n m dư i m t nư c. Sau khi h t th c ăn. ñ c bi t là nh ng tr i nuôi cá quy mô nh .2 cm) ñáy túi. hi n nay v n ñ s d ng hormone cũng như kháng sinh tr n vào th c ăn nh m tăng t c ñ sinh trư ng và phòng b nh không ñư c khuy n khích (m t s lo i b c m s d ng) vì m c ñích an toàn v sinh thưc ph m và s c kh e c a con ngư i Phương pháp cho ăn ph bi n nh t trong nuôi cá trôi n ð là cho ăn b ng tay (cho ăn th công). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 135 . r i ñư c nh n xu ng nư c.5 ppm trong kh u ph n cho cá chép (Basavaraja và c ng s . 1988). 1989). như 17α-methyl-testosterone. hormone chorionic gonadotropic ngư i v i m c 5ppm cho cá trôi (Keshavanath và Matty. Th c ăn ñư c cho vào trong m t túi nh a r ng. r a s ch và phơi khô trư c khi s d ng cho ngày k ti p. Các lo i hormon. Túi cho th c ăn ñ y ñư c treo vào m t c c tre. Toàn b th c ăn sau khi ñã ñư c tiêu th h t trong 2-3 gi .5. khi ph i h p 2. T l ph i tr n các lo i th c ăn trong h n h p th c ăn brood-stock Thành ph n nguyên li u Cám g o Khô d u l c B t cá Ngô G ov ð u ng a ð u ñen Vitamin và mu i khoáng T l ph i tr n % 25 25 10 10 10 10 10 <1 Hormone thư ng ñư c s d ng trong kích thích sinh s n cá trôi. S d ng nh ng lo i hormone khác. 1989) và 1ppm cho cá Catla và Rohu (Deb và Varghese. Cách cho ăn: tr n 1/2 ñ m v i nhi u kích thư c và hình d ng ñư c vãi kh p b m t ao hay cho th c ăn vào túi treo. làm tăng t c ñ sinh trư ng so v i lô ñ i ch ng.

t 186. aurenus.2. ð i v i gi ng Oreochromis. nhưng nó c n h n h p cân b ng các amino acid thi t y u và không thi t y u. th c ăn là thành ph n chi m t l chi phí cao nh t. hình th c nuôi rô phi truy n th ng d n ñư c thay th b i hình th c nuôi bán công nghi p và công nghi p. Oreochromis mossambicus và Tilapia zill. là ngu n cung c p liên t c các amino acid. Trong s phát tri n m nh m c a công nghi p và k thu t công ngh . bã bia và/ ho c h n h p c a chúng. b t cùi d a.1. hình th c nuôi bán thâm canh. 1999).3. H u h t cá rô phi nuôi ñ u thu c 2 Hình 13. 1997).3. Cá rô phi ñư c nuôi r ng rãi vùng nhi t ñ i và c n nhi t ñ i và là nhóm cá nuôi ñ ng th 3 v s lư ng trong các ao nuôi. chuy n ñ i gi i tính b ng x lý hormone ho c lai t o.000 tri u t n. con lai O. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và nuôi thâm canh. ð tăng t l ñàn gi ng. c n ph i xác ñ nh ñ c cái trong nuôi cá rô phi và ki m soát gi i tính thông qua vi c phân lo i. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP. 1983). b t ngô. ðây là loài cá có t c ñ sinh trư ng cao. Loài nuôi chính là Oreochromis niloticus. Gi i thi u Cá rô phi là loài cá ch y u s ng trong ao h và thích nghi t t v i môi trư ng nư c tù ñ ng. Nhu c u dinh dư ng Protein và các amino acid.) 13. d dàng tái s n xu t qu n ñàn ngay c trong ñi u ki n nuôi nh t và có th ch u ñ ng nh ng bi n ñ i l n c a ñi u ki n môi trư ng. Vi c thi u h t protein kh u ph n có th d n ñ n ngưng tr ho c làm gi m quá trình sinh trư ng c a cá và ñưa ñ n vi c gi i phóng d n d n protein tích lu các mô ñ duy trì các ch c năng s ng c a chúng. sinh trư ng và tái s n xu t. 1989).544 ñ n 659. th c ăn b sung bao g m các nguyên li u s n có ñ a phương. niloticus O. thành ph n th c ăn t nhiên gi m và c n nhi u hơn th c ăn ñ y ñ các thành ph n dinh dư ng. bao g m c cá rô phi. Protein là ch t dinh dư ng không th thi u trong c u trúc và ch c năng c a t t c các cơ th s ng. protein luôn luôn c n ñ s s ng cho duy trì. Vì v y. Các sinh v t t nhiên trong ao là ngu n dinh dư ng duy nh t cho s phát tri n c a cá hình th c nuôi qu ng canh.13. thư ng ñư c s d ng như th c ăn b sung cho th c ăn t nhiên (Lim. Cá không có nhu c u chính xác v protein. chi m 4.48% trong t ng s ao nuôi cá năm 1995 (Tacon. 136 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .3. ch m t ph n s ñư c s d ng cho các ph n ng sinh hoá t o mô m i và ph n còn l i chuy n hoá tr l i thành năng lư ng (NRC. như cám g o. Cá rô phi gi ng (Trewavas.4. sinh trư ng c a cá rô phi cái ch m nên hình th c nuôi ñơn rô phi ñ c ñư c ưa chu ng hơn. vi c s d ng giá t i thi u. ch ng ch u t t v i b nh t t và quá trình v n chuy n. cà phê l ng. là các th c ph m r ti n. Oreochromis aureus. v i t l tăng trư ng hàng năm vào kho ng 11. S n ph m mang tính ch t toàn c u c a rô phi tăng lên hơn g p 3 l n t năm 1984. ñ m b o cân b ng dinh dư ng và qu n lý t t vi c cho ăn là 2 y u t quan tr ng nhât quy t ñ nh ñ n s thành công c a vi c nuôi cá. B i vì. 1982): Tilapia và Oreochromis.5% (El-Sayed. 13. Vì v y. N u protein ñư c cung c p quá nhi u. dao ñ ng t 30% ñ n 60% trong toàn b chi phí.

Mazid vac.niloticus x O.5-1.8 1. Wannigama và c ng s . ñ i v i cá gi ng.15. 1985). 1979.4 30.E. 1977. Lovell.6 các ñ m n khác nhau Nhu c u Ngu n (%) 30.5-35 45 36 40 35-40 35 32 28 Ngu n Cruz và Laudencia (1977) Jauncey và Ross (1982) Jauncey (1982) Kubaryk (1980) Wang et all (1085) Siddiqui et al (1988) Wee và Tuan (1988) El-Sayed và Teshima (1992) Davis và Stickney (1978) Santiago và Laron (1991) Teshima et al (1978) Mazid et al (1979) Shiau và Peng (1993) Twibell và Brown (1998) O.niloticus x O. Jauncey.5 0.012 0.5 3. niloticus O.Nhi u nhà nghiên c u ñã s d ng th c ăn tinh ch và bán tinh ch ñ ñánh giá m c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi.0 6-30 1.838 40 24 0. 1982. B ng 13. A.aureus Rô phi ñ Florida Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 137 . 1980.7 0. Siddiqui và c ng s .6-1. 1992).2-3. 1988. et al (1990) ð m n (ppt) 0 5 10 15 32-34 37 O. Jauncey và Ross. B ng 13.aureus Kh u ph n ăn c a cá rô phi thư ng ch a 25-35% protein thô. 1978. Wee và Tuan. ð m n c a nư c cũng nh hư ng ñ n nhu c u protein. 1982.65 0. 1982.14). 1998). El-Sayed và Teshima. niloticus O.4 De Silva và Perera (1985) 28.0 Clark. tu i và dao ñ ng t 28% ñ n 50% (b ng 13.0 24. Trong ao nuôi. protein kh u ph n dao ñ ng t 36 ñ n 50% cho tăng trư ng t i ña (Davis và Stickney. 1988.88 10.16 1. 1979.14. 1980. M c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi ph thu c vào kích c .15). Jauncey và Ros. ð i v i cá hương.0 Shiau và Huang (1989) 20.0-2.1 21 nư c ng t (% kh u ph n) Nhu c u 29-38 50 40 30-35 40 36 30 40 30 27. cá có th ăn th c ăn t nhiên giàu protein.5-7. Kubaryk. nhu c u này s th p ñi n u ñ m n càng cao (b ng 13. Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng C cá (g) 0.3-0. aureus Tilapia zillii O. vì v y m c protein trong kh u ph n gi m xu ng 20-25% ñã ñ m bào ñ nhu c u (Newman vac. Teshima và c ng s . Santiago và Laron. tuy nhiên. mossambicus O. 1978.7 1.5 Cá b t 0.024 2. 1991. Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng Kích c cá (g) 1.0 28. 29-40% protein kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu (Cruz và Laudensia. Twibell và Brown.

Cá rô phi cũng có nhu c u v 10 amino acid thi t y u (arginine, histidine, isoleucine, leucine, lysine, methionine, phenylalamine, threonin, tryptophan và valine) như các loài cá khác và các ñ ng v t c n. S lư ng nhu c u các amino acid thi t y u cho s phát tri n c a cá rô phi Nile nh (O. niloticus) ñư c xác ñ nh b i Santiago và Lovell (1988) qua b ng 13.16. B ng 13.16. Nhu c u các amino acid thi t y u c a cá rô phi Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine* Phenylalanine** Threonine Tryptophan Valine Nhu c u (% protein kh u ph n) 4,20 1,72 3,11 3,39 5,12 2,68 3,75 3,75 1,00 2,80

* T ng s nhu c u amino acid g c Sulfua (Methionine + Cystein) là 3,21% protein kh u ph n ** T ng s nhu c u amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 5,54% protein kh u ph n

Các amino acid không thi t y u có th ñư c cá t ng h p nhưng s có m t c a chúng trong kh u ph n v n có ý nghĩa dinh dư ng b i vì gi m ñư c nhu c u t ng h p chúng. Hai ví d ñi n hình d gi i thích là chuy n ñ i c a methionine thành cysteine và phenylalanine thành tyrosine. Nh ng AA không thi t y u này ch có th ñư c t ng h p t nh ng AA thi t y u ti n thân (NRC, 1983). Cá rô phi th c ra v n có nhu c u v các amino acid nhân sulfua nhưng có th th a mãn ho c ch cung c p methionine ho c cung c p h n h p thích h p methionine và cystein. Cystein kh u ph n có th thay th hơn 50% t ng s nhu c u amino acid ch a lưu huỳnh ñ i v i O. mossambicus (Jauncey và Ross, 1982). M t quan h tương t t n t i gi a các amino acid thơm, s hi n di n c a Tyrosine trong kh u ph n s làm gi m nhu c u v phenylalanine (NRC, 1993). Nhìn chung, các ngu n protein có ch a các AA thi t y u v i hàm lư ng g n v i nhu c u AA thi t y u là nh ng th c ăn có giá tr dinh dư ng cao. B t cá ñư c s d ng như ngu n protein chính trong kh u ph n th c ăn thu s n. ðã có nh ng c g ng nh m thay th t ng ph n ho c toàn b b t cá v i chi phí th p nh t b ng ngu n protein có s n ñ a phương cho cá rô phi. B t ñ u nành ñã ñư c nghiên c u r ng rãi và có nhi u m c ñ thành công khác nhau. Các y u t , như kháng dinh dư ng (Tacon, 1993), amino acid gi i h n (Jackson và c ng s , 1982; Tacon và c ng s , 1983; Viola và Arieli, 1983; Téhima và Kanazawa, 1988; Shiau và c ng s ,1989), mu i khoáng (Viola và c ng s , 1986, 1988), m c nhu c u protein (Shiau và c ng s , 1989; Viola và c ng s , 1994) ñã ñư c nghiên c u và th o lu n. M t ñánh giá toàn di n v vi c ch n l a ngu n protein kh u ph n, bao g m các s n ph m ph ñ ng v t, d u th c v t, th c v t thu sinh, protein ñơn bào, h t rau màu và protein th c v t, ñ i v i cá rô phi cũng ñã ñư c th c hi n (El-Sayed, 1999). Năng lư ng. Năng lư ng không ph i là dinh dư ng nhưng nó là thu c tính c a dinh dư ng ñư c t o thành trong su t quá trình oxy hoá protein, carbohydrate và lipid. Thông thư ng, protein dư c coi là ưu tiên hàng ñ u trong thi t l p kh u ph n cho cá, vì nó là

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

138

thành ph n ñ t nh t trong s các nguyên li u ph i h p kh u ph n. Tuy nhiên, năng lư ng là y u t dinh dư ng ñư c ch n l a ñ u tiên khi cá rô phi cũng như các lo i cá khác ăn vào ñ th a mãn nhu c u năng lư ng c a chúng. N u như luôn thi u năng lư ng phi protein thì m t ph n c a protein s ñư c s d ng như là ngu n cung c p năng lư ng. Tuy nhiên, th a năng lư ng thì s t o thành m cá, làm gi m s thu nh n kh u ph n ăn (gi m t ng lư ng protein ăn vào) và h n ch m c s d ng thích h p các lo i th c ăn khác. Kubaryk (1980) quan sát th y r ng, khi năng lư ng tiêu hóa (DE) trong kh u ph n tăng thì lư ng ăn vào c a cá rô phi gi m, còn s lư ng protein trong kh u ph n thì ñã không nh hư ng ñ n lư ng ăn vào. Nhu c u v năng lư ng c a cá rô phi ñư c ñưa ra dư i d ng năng lư ng t ng s hay còn g i là năng lư ng thô (GE), năng lư ng tiêu hóa (DE) hay năng lư ng trao ñ i (ME) trong s tương quan v i m c protein kh u ph n (b ng 13.17). Nhìn chung, t l protein/năng lư ng (P/E) ñư c yêu c u cho tăng trư ng t i ña c a cá s gi m khi kh i lư ng cơ th cá càng tăng. ð i v i cá b t (cho ñ n 0,5g) và cá hương (t 0,5g ñ n 5g), t l P/E là 95,3-123 mgP/Kcal DE, ñ i v i cá trư ng thành (t 5-50g) là 99,48 - 108 mg P/Kcal DE. Shiau và Huang (1990) k t lu n r ng tăng trư ng c a cá rô phi O.niloticus nuôi nư c bi n (ñ m n 32-34ppt) ñ t t i ña khi protein kh u ph n là 21 và 24% v i t l P/ME là 67,74 và 104,35 mg P/Kcal ME. B ng 13.17. T l Protein/Năng lư ng t i thích cho cá rô phi Gi ng cá rô phi O. mossambicus O. niloticus O. aureus Tilapia zillii O. niloticus x O. aureus C cá (g) 1,80 5,19 0,012 1,70 2,50 7,50 1,65 50,00 0,16 P/E 116,6 mg P/Kcal ME 99,48 mg P/Kcal DE 110 mg P/Kcal GE 120 mg P/Kcal DE 123 mg P/Kcal DE 108 mg P/Kcal DE 95,3 mg P/Kcal DE 103 mg P/Kcal DE 111 mg P/Kcal DE Ngu n Jauncey (1982) El-Dahhar và Lovell (1995) El-Sayed và Teshima (1992) Kubaryk (1980) Winfree và Stickney (1981) Winfree và Stickney (1981) Mazid et al (1979) El-Sayed (1987) Santiago và Laron (1991)

Lipit và acid béo. Lipid là ch t dinh dư ng c n thi t ñư c s d ng ñ gi m chi phí kh u ph n ăn và t i ưu hóa tích lũy nitơ. Lipid là ngu n axit béo thi t y u c n cho s tăng trư ng và phát tri n bình thư ng c a cá. Chúng cũng là ch t mang quan tr ng và h tr cho vi c h p thu các vitamin hòa tan trong m . Lipid, ñ c bi t là phospholipid, có vai trò quan tr ng trong kh năng linh ho t và tính th m c a màng và c u trúc t bào. Tăng kh u ph n lên ñ n 15% ñã làm c i thi n m t cách có ý nghĩa t l hi u d ng protein (Protein Efficiency Ratio - PER) và giá tr s n xu t protein (Protein Production Values – PPV) c a cá Tilapia zillii (Teshima, 1978, El-Sayed và Garling, 1988). Teshima (1985) cũng tìm th y k t qu tương t khi nghiên c u trên ñ i tư ng cá O. Nilotcus. Hanley (1991) cho r ng, cá rô phi có th tích tr m t lư ng lipid có ý nghĩa thân th t và n i t ng c a chúng nhưng không th s d ng ngu n năng lư ng này cho tăng trư ng. Tuy nhiên, thí nghi m này ñư c ti n hành ‘ngoài tr i’ nên năng su t t nhiên trong h th ng nuôi có th dã nh hư ng t i k t qu nghiên c u. Lipid kh u ph n có tác d ng là ti t ki m vi c s d ng protein, m c protein kh u ph n c a cá O. Niloticus có th gi m t 33,2%

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

139

xu ng 25,7% b ng cách tăng lipid t 5,7 ñ n 9,4% và b t ñư ng t 31,9% lên 36,9% (Li, 1991). M c lipid kh u ph n vư t quá 12% s kìm hãm t c ñ sinh trư ng c a con lai O. aureus và O. noliticus (Jauncey và Ross, 1982). S phát tri n c a O. aureus có th ñư c c i thi n m t cách ch c ch n khi b sung d u cá mòi ho c d u cá 7,5-10% kh u ph n so v i m c lipid kh u ph n th p. Tuy nhiên, hi u su t t t nh t ñ t ñư c ñ i v i d u cá mòi là 10% kh u ph n (Stickney và Wurts, 1986). M c lipid t i ưu trong kh u ph n cá rô phi ñư c xác ñ nh b i Chou và Shiau (1996). Các ch t 5-isoenerdetic và isonitrogenous ñư c tinh ch t kh u ph n ch a 0-20% lipid (d u ngô, d u gan cá và m l n t l 1 :1 :1) v i 5% lư ng ph gia dùng ñ nuôi con lai gi a O. niloticus và O. aureus giai ño n cá con. K t qu nghiên c u cho th y r ng, 5% lipid kh u ph n ñ cho nhu c u t i thi u c a các rô phi giai ño n chưa trư ng thành, nhưng m c 12% m i cho k t qu sinh trư ng t i ưu. Cá s ng trong môi trư ng nư c l nh có nhu c u v n-3 acid béo m ch dài không no (PUFA) cao hơn, trong khi cá vùng nư c m hư ng ñ n nhu c u v n-6 acid béo. M t vài nghiên c u cho th y r ng nhu c u acid ñ i v i nhi u loài cá rô phi là khác nhau. Ranozawa và c ng s (1980) ñã ch ra r ng T.zilli có kh năng bi n ñ i nhi u 18:2n-6 thành 20:4n-6. Tuy nhiên, Kanazawa và c ng s (1980) ñ ngh r ng nh ng loài g n nhau ch c ch n bi n ñ i ñư c 18:2n-6 thành 20:4n-6. Stickney và McGeachin (1985) ñã ch ra r ng s phát tri n c a cá rô phi xanh, O. aureus, không b nh hư ng v i m c kh u ph n ch a 2% linoleic acid. Khi cá rô phi xanh ăn th c ăn ch a d u ñ u nành, s phát tri n c a nó ñư c c i thi n theo t l tăng c a linoleic acid (Stickney và c ng s , 1985). Takeuchi và c ng s (1983) ñã nh n th y r ng t c ñ sinh trư ng c a cá rô phi O. aureus gi m ñáng k khi s d ng th c ăn chưa d u cá (pollock liver oil) so v i d u ngô ho c d u ñ u nành. Ramachandran Nair và Gopakumar (1981) ñã ch ng minh có hàm lư ng cao 22:6n-3 trong tr ng cá O.mossambica, khuy n cáo m t vài vai trò quan tr ng c a docosahexaenoic acid trong giai ño n phát tri n phôi. Tuy nhiên, Santiago và Reyes (1993) cũng ch ra r ng, m c dù d u cá (cod-liver oil) có 22:6n-3 cao thúc ñ y tăng tr ng t i ña ñ i v i cá rô phi sông Nile, nhưng khi s d ng d u tương t v i d u cá này thì ñã cho k t qu gi m ch t lư ng sinh s n. Cá rô phi xanh có t c ñ sinh trư ng t t khi s d ng th c ăn ch a 10% d u ñ u nành, v i t l 20:5n-3 và 22:6n-3 cao (Stickney và McGeachin, 1983). Tác gi Stickney và Hardy (1989), tuy nhiên, ñã cho r ng nhu c u c a O. aureus có th gi m khi có m t n-3 acid béo. Stickney và Wurts (1986) khi so sánh kh u ph n ch a các m c d u cá da trơn và d u mendahen khác nhau ñã th y r ng, s phát tri n t t nh t cá rô phi s d ng 10% d u menhaden kh u ph n. Nh ng nghiên c u này ñã cho nh ng k t qu trái ngư c nhau v nhu c u n-3 và n-6 PUFA ñ i v i cá rô phi. G n ñây, Chou và Shiau (1999) ñã ch ng minh r ng c n-3 và n-6 acid béo m ch dài chưa no ñ u ñóng vai trò quan tr ng trong phát tri n t i ña c a cá lai (O.niloticus ×O. aureus). Cho ñ n nay, vi c ti p t c nghiên c u ñ xác ñ nh s lư ng c a acid béo thi t y u cho nhu c u c a các loài cá rô phi và cá lai là c n thi t. Carbohydrate. Carbohydrate là thành ph n r ti n nh t trong năng lư ng kh u ph n th c ăn c a con ngư i và v t nuôi, nhưng vi c s d ng chúng có s thay ñ i ñ i v i ñ ng v t thu s n và còn c n ph i nghiên c u thêm. Cá nói chung s d ng kém ngu n carbohydrate kh u ph n. Nhu c u v carbohydrate cá v n chưa ñư c ch ng minh. Vi c s d ng tinh b t cho k t qu tăng trư ng cao hơn m t cách có ý nghĩa so v i s d ng glucose ñ i v i cá rô phi (Anderson,1984; Tung và Shiau, 1991; Shiau và Chen, 1993; Shiau và Lin, 1993). Báo cáo cũng ch ra r ng cá rô phi s d ng disacharide t t hơn gluco nhưng l i kém hơn tinh b t. ð i v i disacharide thì m c ñ h p thu t t nh t là ñư ng

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

140

maltose ti p ñ n là sucrose và lactose (Shiau và Chuang,1995). Báo cáo c a Lin và Shiau (1995) cho r ng enzyme malic, glucose-6-phosphat dehydrogennase (G-6-PD) và phosphogluconate ñehdrogenase (PGD) ho t ñ ng cao hơn trong kh u ph n th c ăn tinh b t hơn là kh u ph n th c ăn ch a glucose. Vi c thay ñ i th c ăn t tinh b t sang gluco s làm tăng lư ng enzyme malic, G-6-PD và PGD ho t ñ ng, trong khi ñó vi c thay ñ i th c ăn ch a glucose sang tinh b t s làm tăng ho t ñ ng c a các enzym trong gan cá. Các tác gi này cho r ng ho t ñ ng c a enzyme lipogenic gan cá rô phi có th h p thu ñư c carbohydrate kh u ph n. Tung và Shiau (1991) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c s d ng carbohydrate h ng ngày ñ i v i cá rô phi. Kh u ph n ch a 44% glucose dextrin và tinh b t ñư c s d ng cho cá ăn 3 ho c 6 l n/ngày. Tác gi nh n th y r ng cá s d ng ngu n carbohydrate 6 l n/ngày cho tăng tr ng cao hơn, hi u qu s d ng protein kh u ph n, protein và năng lư ng tích lu m t cách có ý nghĩa hơn là nuôi 2 l n/ ngày. Nghiên c u này cũng ñã ch ng minh r ng, n u vi c cho ăn ñư c tăng t 2 l n/ ngày lên 6 l n/ ngày, thì cá ăn tinh b t và dextrin cho tăng trư ng t t hơn là ăn glucose, nhưng s khác nhau này không có ý nghĩa th ng kê. Nó cũng ch ra r ng t c ñ tăng trư ng c a cá rô phi ăn th c ăn ch a glucose 6 l n/ngày cao hơn cá ăn tinh b t ho c dextrin 2 l n / ngày. Hi u qu c a chi n lư c cho cá rô phi ăn carbohydratee ñã ñư c Shiau và Lei (1999) xác nh n g n ñây, khi h ñánh giá l i hi u qu c a vi c cho ăn carbohydratee liên t c và 2 b a/ ngày ñ i v i cá rô phi. K t qu này cho th y vi c cho ăn thư ng xuyên trong ngày tăng hi u qu s d ng carbohydrate. Shiau và c ng s (1988) ñã nghiên c u nh hư ng c a carboxymethycellulose (CMC) lên t c ñ tăng trư ng, tiêu hóa và th i gian r ng d dày c a cá rô phi. Trong nghiên c u này, CMC ñư c b sung v i m c 2, 6, 10 và 14% kh u ph n. Dextrin cũng ñư c s d ng như m t ngu n carbohydrate. C vi c tăng tr ng lư ng và tiêu t n th c ăn ñ u b gi m khi tăng m c CMC kh u ph n. Shiau và c ng s (1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a 5 kh u ph n d ng s i (guar gum, agar, carrageenan, CMC và cenllulose) ñ i v i vi c s d ng dextrin và gluco cá rô phi. M i d ng s i ñư c b sung 10% vào kh u ph n. K t qu cho th y r ng tr ng lư ng tăng lên ch có ít ý nghĩa ñ i v i cá rô phi ăn th c ăn có thành ph n d ng s i hơn là th c ăn có thành ph n dextrin ho c glucose. Vi c h p th carbohydrate ru t th p hơn so v i cá ăn th c ăn có thành ph n d ng s i, dù là lo i th c ăn d ng s i nào. G n ñây, Shiau và Yu (1999) ñã ch ng minh r ng vi c b sung chitin ho c chitosan làm gi m t c ñ tăng trư ng cá rô phi dù là b sung m c ñ nào (2 - 5 và 10%). Niacin là ti n ch t c a m t vài coenzyme c n cho quá trình chuy n hoá carbohydrate. Shiau và Suen (1992) ñã ch ng minh ñư c s lư ng niacin c n cho cá rô phi thay ñ i theo ngu n carbohydrate trong kh u ph n. H ch ra r ng m c niacin thích h p ñ m b o cho cá rô phi gi ng tăng trư ng t i ña là 26mg/kg th c ăn cá ăn th c ăn ch a gluco và 121mg/kg cá ăn th c ăn ch a dextrin, và cũng ch ra r ng nhu c u niacin trong th c ăn c a cá rô phi ph thu c vào d ng carbohydrate trong kh u ph n. Shiau và Peng (1993) ñã ti n hành nghiên c u nh m ñánh giá hi u qu v s d ng ti t ki m protein c a carbohydrate cá rô phi. 3 kh u ph n protein v i m c (32, 28, 24%) ñã ñ t ñư c b ng vi c thay th 3 m c (33, 34, 41%) và 3 ngu n (glucose, dextrin, tinh b t) c a carbohydrate kh u ph n. Nh ng k t qu nghiên c u cho th y hi u qu ti t ki m s d ng protein c a carbohydrate (dextrin ho c tinh b t) ch x y ra khi m c protein kh u ph n dư i m c t i ưu. Shiau và Liang (1995) ñã báo cáo r ng vi c s d ng carbohydrate c a cá rô phi ch u nh hư ng c a ngu n protein trong kh u ph n th c ăn.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

141

ch m l n.4 mg chromic/ kg th c ăn. niacin. cá ăn th c ăn tinh b t. choline. pantothenic acid và ascorbic acid. Cá ăn gluco kh u ph n ch a 5g chromic oxide/ kg th c ăn thì tăng tr ng t t hơn cá s d ng 20 g chromic oxide/ kg th c ăn. t l ch t cao.46g). Lin và c ng s (1995) ñã ch ra r ng n ng ñ isulin huy t tương cá rô phi ñã ăn vào v i glucose là cao hơn so v i ăn vào v i tinh b t và cơ c u insulin huy t tương c a cá rô phi tương t như ngư i.55 và 0.p. cá ăn th c ăn ch a tinh b t th i ra ít amonia hơn ăn th c ăn ch a gluco c ba m c ñó. H nh n xét.Nh ng ch t dinh dư ng khác. con s này l i tương ñương cá l n l n cá nh hơn khi ăn tinh b t. pyridoxine. Shiau và Lin (1993) l n ñ u tiên ch ng minh r ng vi c b sung chromium trong công th c th c ăn c a chromium chloride ñã c i thi n có ý nghĩa v vi c s d ng gluco nhưng không c i thi n ñ i v i vi c s d ng tinh b t cá rô phi. như chromium.p. Tác gi ñã nh n th y r ng cá có kích c l n tăng tr ng nhanh hơn cá có kích c nh khi ăn th c ăn có ch a gluco. biotin. vitamin B12. vi c sinh trư ng cá rô phi càng ch m khi ăn kh u ph n ch a lư ng chromic oxide càng cao có th là do nh hư ng c a ñ c t có trong chromium kh u ph n. amonia th i ra là th p hơn m c 41% hơn là 33 và 37%. T ng s oxy tiêu th là cao hơn cá ăn th c ăn ch a tinh b t hơn so v i cá ăn th c ăn ch a gluco. 37 và 41%) trong 8 tu n .t ñ mu i) ñã làm gi m quá trình sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn. mossambicus × O. lư ng oxy tiêu thu cao hơn ñã ñư c quan sát m c 37% và 41% hơn là m c 33%. Vitamin và mu i khoáng.niloticus) nuôi 32 p. h th ng nuôi thâm canh h n ch ho c không có ngu n th c ăn t nhiên thì c n ph i b sung vitamin. riboflavin. Amonia th i ra và vi c tiêu th oxy c a cá rô phi ch u tác ñ ng b i d ng carbohydrate ăn vào. Shiau và Cheng (1999) cho cá rô phi ăn kh u ph n ch a 3 m c carbohydrate (gluco và tinh b t) (33. màu s c cơ th khác thư ng. Trong c 2 trư ng h p. 1991). 1993). B ng 13. D u hi u ñ c trưng do thi u riboflavin cá rô phi ăn kh u ph n không có riboflavin là chán ăn. báo cáo c a Shiau và Shy (1998) cho th y s sinh trư ng t t ña và vi c s d ng gluco cá rô phi lai s ñ t ñư c v i m c kh u ph n ch a 204. Tuy nhiên. 1992) và 5mg/kg th c ăn cho cá ñiêu h ng (O. Nhu c u riboflavin trong kh u ph n là 6 mg/ kg th c ăn cho cá O. Tung và Shiau (1993) ñã so sánh vi c s d ng 2 lo i carbohydrate (glucose.t ñ mu i (Lim et al. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 142 . M c thiamine c n b sung trong kh u ph n là 2. Tuy nhiên. Nhu c u vitamin hoà tan trong nư c c a cá rô phi ñã ñư c xác ñ nh như sau: Thiamine. còi c c. s chuy n hoá insulin trong vi c s d ng carbohydrate cá rô phi v n chưa ñư c làm sáng t .mossambicus × O.18 trình bày nhu c u vitamin các ñ i tư ng rô phi khác nhau.5 mg/ kg th c ăn ñ m b o cho s tăng trư ng t i ña và ngăn ng a các bi u hi n do thi u thiamine. niloticus) nuôi nư c bi n (32 p.. Vi c b sung vitamin thư ng không bao g m th c ăn dùng trong ao nuôi cá gi ng có bón phân v i m t ñ v a ph i. Amonia th i ra trong th c ăn ch a glucose gi m khi m c carbohydrate t ng s tăng. aureus chưa trư ng thành phát tri n trong môi trư ng nư c ng t (Soliman và Wilson. Vi c thi u h t thiamin cá rô phi ñ gi ng (O. Các y u t sinh h c có th nh hư ng t i vi c s d ng carbohydrate cá rô phi. Shiau và Chen (1993) cũng có nh ng báo cáo ngay sau ñó v vi c c i thi n vi c s d ng gluco b i cá rô phi ăn th c ăn b sung chromic oxide trong vi c s d ng các kh u ph n ch a gluco thay ñ i. mòn vây. (Lim và LeaMaster. tinh b t) cho 2 kích c cá rô phi khác nhau (4. G n ñây. cũng ñư c báo cáo v tác ñ ng c a vi c s d ng carbohydrate cho cá. ñ c th thu tinh.

aureu sinh trư ng t i ña là 0. mi ng t n thương (Shiau và Suen.niloticus ×O. t l ch t cao.mossambicus x O. ho t ñ ng l ñ .6 th c ăn ch a 28% và 36% protein theo th t (Shiau và Hsied. aureus. aureu là 1000 mg/kg th c ăn. aureus 6 Không c n 6-10 Không c n 10 (3%L) 25 (6%L) O. Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Pyridoxin Vitamin B12 Niacin Biotin Folic acid Inositol Choline Pantothenic acid Vitamin A Vitamin D Vitamin E Viatmin K các ñ i tư ng rô phi khác nhau (mg/kg th c ăn) O. t n thương mi ng. Tuy nhiên. O.06 mg/kg th c ăn (Shiau và Chin. Sugita và c ng s . Cá rô phi có kh năng s n xu t ra vitamin B12 trong ng tiêu hoá thông qua quá trình chuy n hoá c a vi khu n nên không c n cung c p thêm vitamin này qua th c ăn (Lovell và Limsuwan. mòn vây. M c t i ưu trong kh u ph n cho sinh trư ng t i ña ñã ñư c nghiên c u là 26 mg/kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a glucose và 121 mg/ kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a dextrin. mi ng bi n d ng. aureus 1. 1992). Trong khi nhu c u v methionine có th ñư c ñ m b o m t ph n t choline. 1982. Tăng tr ng và ho t ñ ng c a enzyme v n chuy n axit amin alanine gan có tương quan phi tuy n tính. ch m l n và t l ch t cao. xu t huy t.niloticus Không c n 50-100(5%L) 500 (10-15%L) O. Nhu c u biotin trong kh u ph n cho cá lai O. 1990.niloticus ×O. Niacin là m t thành ph n quan tr ng trong kh u ph n ñ i v i cá lai O. 1992). mang ho i t và da.7-9. 1999). M c pyroxidine trong kh u ph n là 3 mg/ kg th c ăn ñã ñư c xác ñ nh ñ i v i con lai O. ch ng t nhu c u pyridoxine t i ưu trong kh u ph n c a cá lai O.18.5 (28%CP) 15-16. aureus có th ñ m b o Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 143 . Cá thi u niacine có hi n tư ng xu t huy t. nhu c u choline kh u ph n t i ưu ñ i v i cá lai O. aureus nhưng nhu c u thay ñ i ph thu c vào ngu n carbohydrate cung c p.niloticus 2.mossambicus × O.5 mg/ kg th c ăn và 15.0-16.06 1000 0.niloticus x O.B ng 13. aureus giai ño n chưa trư ng thành nuôi nư c ng t là 1. M c 10mg calcium-pantothenate/kg th c ăn ñ m b o ngăn ng a ñư c các d u hi u do thi u pantothenic acid (Soliman và Wilson.5 5 3 - O. niloticus s d ng th c ăn ch a 38% protein và nuôi trong môi trư ng nư c bi n.7-9.niloticus ×O. thi u máu và tăng s n t bào bi u bì tơ mang cá O.niloticus ×O. Shiau và Lung.00937 (374. 1993). 1997). co gi t. Khi thi u Pantothenic acid có th gây ra hi n tư ng ch m l n. vây. b ăn.8 IU/kg) 42-44 (5%lipid) 60-66 (12%lipid) - Cá ăn th c ăn không b sung pyrodoxine s xu t hi n nh ng d u hi u th n kinh b t bình thư ng.5 (36%CP) Không c n thi t 121 0.

niloticus là dư i 0. Trong t t c các nghiên c u. Nhu c u t i ưu v vitamin D3 (cholecalciferol) cho t c ñ sinh trư ng t i ña c a con lai O.niloticus ñư c xác ñ nh là 50-100 mg/kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 5% lipit. lá lách và da. Nhu c u ñ i v i O. Mg. Nhu c u P cho quá trình sinh trư ng t i ña và khoáng hoá bình thư ng c a xương ñ i v i O.L-α-tocopheryl acetate/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 3. Cá gi ng c n 79mg ascorbic acid/kg th c ăn ñ ñ m b o cho sinh trư ng t i ña (Shiau và Jan. Zn và K ñã ñư c xác ñ nh v nhu c u c a chúng ñ i v i cá rô phi (b ng 13. 1990). s t gi m lư ng h ng c u.ñư c nhu c u pantothenic acid khi nuôi b ng vi khu n trong h th ng tái tu n hoàn (Roem và c ng s . 1987). L-ascrobic acid (C1) d b phân hu .05% (Reigh và c ng s . Qua báo cáo c a O’Connell và Gatlin (1994) cho th y vitamin D3 không ph i là vitamin thi t y u ñ i v i O. aureus là 10-25 mg D. và tăng lên 500 mg/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 10-15% lipit (Satoh và c ng s . vi c b sung 7. Chưa có nghiên c u nào v nhu c u c a cá vitamin A và K ñ i v i cá rô phi. 1987). nên vi c s d ng d ng ascorbic acid khó phân hu hơn là c n thi t. nhu c u v vitamin E c a cá rô phi ñã ñư c ñánh giá l i là 42-44 mg/kg và 60-66 mg/kg trong kh u ph n ch a 5% ñ n 12% lipit (Shiau và Shiau.077% (Dabrowska và c ng s . 5 mu i khoáng chính.0g (5%) P/ kg th c ăn ñáp ng ñ nhu c u cho quá trình sinh trư ng bình thư ng và khoáng hoá c a xương c a O. Có r t ít thông tin v nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi. thoái hoá cơ. aureus. ceroid gan. m c magnesium 0. Cá rô phi có nh ng d u hi u ñ c trưng do thi u vitamin C khi ăn kh u ph n không có th c ăn t nhiên. nh t là qua các khâu ch bi n th c ăn và m t d n trong quá trình b o qu n.0g (7%) Ca và 5. P. C1 d phân hu . aureus l à 374. ð i v i aureus. Nhu c u v vitamin E c a O.niloticus ×O. 2001).059-0.niloticus ×O. aureus làm xu t các bi u hi n chán ăn. Nhu c u v vitamin E tăng lên theo m c tăng lipit trong kh u ph n.6% lipit ho c 3-4 mg α-tocopheryl acetate cho m i % kh u ph n c a lipit (Roem và c ng s . gi m tăng tr ng và gi m hi u qu s d ng th c ăn. M t s d n xu t c a C1 có các ho t ñ ng ñ i kháng v i ascorbic ñ i v i rô phi.1999). Nhu c u v K ñ i v i con lai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 144 . Nh ng thông tin v vitamin hoà tan trong d u ñ i v i cá rô phi ch bao g m vitamin D và vitamin E.002% Zn (McClain và Gatlin. L-ascorbyl-2-sunphate (C2S) có ho t ñ ng ñ i kháng v ascorbic v i L-ascorbyl-2-monophosphate-magnesium (C2MP-Mg) ñ i v i cá lai O. 1993). 1991) và 0.1992). 1984. 1984).9% kh u ph n (Wantanabe và c ng s . L-ascrobic acid ñư c s d ng như m t ngu n vitamin C.19). màu da có màu b t thư ng. S thi u h t vitamin E O.niloticus ×O. Nhu c u ñ ñ m bào sinh trư ng t i ưu c a Oreochromis spilurus trong nư c bi n ñã ñư c ch ng minh là trong kho ng 100 ñ n 200 mg C2S/ kg th c ăn (Al-Amoundi và c ng s . aureus . Nhu c u v vitamin C ñ i v i O. Ca. 1994). 1989) và 0. B i vì d ng nguyên thu . Trong nư c ch a ít Ca. 1994) ñã ñư c báo cáo ñ i v i O.niloticus là 420 mg/kg th c ăn (Soliman và c ng s . aureus) là 50mg ascorbic acid/kg th c ăn (Stick và c ng s . 1990). aureus (Robinson và c ng s . 1993). 1992). trong khi nhu c u c a Mg là 0.003% Zn (Eid và Ghonim. G n ñây. Nhu c u vitamin C ñ m bào sinh trư ng bình thư ng ñ i v i cá lai (O.8 UI/kg th c ăn (Shiau v à Hwang. Do ñó. niloticus. 1980). 1988) ñáp ng ñư c cho quá trình sinh trư ng t i ưu. các nhà khoa h c ñã ch ra nhu c u c a cá rô phi v c n-3 acid béo m ch dài chưa no và n-6 acid béo ñ u c n cho quá trình phát tri n t i ña (Chou và Shiau. Kho ng 75% lư ng C1 b sung ban ñ u trong th c ăn th y s n có th m t qua quá trình ch bi n và b o qu n nhi t ñ phòng (Shiau và Hsu. xu t huy t dư i da.

có ít nghiên c u so sánh nh ng công th c th c ăn khác nhau cho mô hình nuôi cá rô phi thâm canh và bán thâm canh. Nhi t ñ nư c cũng nh hư ng ñ n t l chuy n hoá và tiêu hao năng lư ng.3. cũng như h n ch s hao h t ñ i v i các ch t dinh dư ng hoà tan trong nư c và ch t th i.05 0. niloticus <0. như cám g o. B ng 13.19. Cá rô phi s ít s d ng th c ăn khi th i ti t l nh hơn th i ti t m. aureus 0. 1988). Cá rô phi dư ng như ưa thích th c ăn d ng viên nh hơn cá da trơn và cá h i có cùng kích c .4. d ng b t. Trong hình th c nuôi bán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 145 . 1983).2-0. C ph bi n nh t là viên có ñư ng kính 3-4mm và dài 6-10mm.niloticus xO. Các lo i th c ăn thô có th không kinh t khi t o viên cho cá rô phi nuôi ao. 13. M c kh u ph n c a Mg là 0. Vì s bi n ñ ng c c l n trong nuôi tr ng. Luquet (1991) khuy n cáo không nên cho cá rô phi ăn khi nhi t ñ nư c xu ng dư i 160C. Kh u ph n th c ăn O. T m quan tr ng c a các y u t vi lư ng b sung trong kh u ph n ñ i v i th c ăn cho cá rô phi nuôi ao v n chưa ñư c bi t ñ n nhi u.aureus 0.3% (Shiau và Hsieh. T l cho ăn theo kích c cá rô phi ñư c th hi n qua b ng 13. Công th c th c ăn ch bi n thư ng bao g m ch 3 ho c 4 lo i th c ăn. d ng b t và d ng nhão. 2001).0012% và c a ñ ng là 0.20. tuy nhiên. Nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi (% kh u ph n) Mu i khoáng Ca P Mg Zn K 13. c n ph i có kh u ph n ñ y ñ t t c các ch t c n thi t v i nhu c u c a cá. Th c ăn b t ho c bóp v n ñư c s d ng cho cá b t và cá gi ng.33 Cá rô phi ñã ñư c nuôi r t thành công v i công th c th c ăn dành cho các ñ i tư ng khác như cá chép và cá da trơn. viên chìm hay n i. cá rô phi hoàn toàn d a vào th c ăn ch bi n như là ngu n dinh dư ng duy nh t.0004% là nhu c u c a O. cho ăn t ng thành ph n riêng r . ch y u là th c v t. 1989).0003-0. như nuôi l ng bè ho c nuôi nư c ch y.9 0.002 O.niloticus ×O. Kích c viên th c ăn ñ i v i cá rô phi ñư c ñ ngh b i Jauncey và Ross (1982).3. niloticus (Wantanabe và c ng s . Công th c th c ăn công nghi p ñ i v i cá rô phi thư ng ch a 24-28% protein.21-0. 20% ñ u nành.077 0.059-0.7 0. trong khi các thành ph n th c ăn h u h t ñư c ch bi n dư i d ng viên. vì v y m c protein này ñư c công nh n là ñ cao (Lim. Th c ăn t nhiên trong ao ñóng góp m t ph n protein ñáng k . hình th c nuôi thâm canh.3. công th c ph i tr n kh u ph n b sung ch t dinh dư ng m t cách hi u qu ñ i v i th c ăn t nhiên là không th áp d ng ñư c. vì v y mà có nh hư ng l n ñ n t l cho ăn.003 O. Nuôi dư ng Nhìn chung t l cho ăn/kh i lư ng cơ th ñ i v i cá nh l n hơn cá l n.O. Vì v y. kh u ph n ăn có ch t lư ng cao nên ñư c ch bi n thành viên ñ h n ch làm tách r i các thành ph n. Th c ăn viên ch a 25% protein ph i h p t 15% b t cá. 20% lúa mì và 45% cao lương ñã ñư c s d ng r t hi u qu Israel trong phương th c nuôi này (Viola và Arieli. aureus là x p x 0. Tuy nhiên.5 0. Cá rô phi có th s d ng nhi u kh u ph n khác nhau. Thành ph n th c ăn thô.

Kèm v i c ng là m t tay ñòn có ñ u chìm vào nư c nơi mà nó có th ñư c kh i ñ ng b i cá. Nó cho phép ngư i cho ăn quan sát ho t ñ ng b t m i và các hành vi c a cá và vì v y ñi u ch nh ñư c lư ng th c ăn nh m ngăn ng a vi c cho ăn quá m c. J.H và c ng s (1990) ñã ñ t ñư c sinh trư ng t i ña c a cá ñiêu h ng Florida Oreochromis urolepis hornorum× O. Máy cho ăn theo nhu c u g m có ph u ñ u trên ñ ñưa th c ăn vào và m t ñáy m như m t c ng di chuy n ñ phân ph i th c ăn. cho phép ngư i công nhân ñ t trư c s lư ng th c ăn ñ cho ăn vào các th i gian khác nhau. Cá càng l n thì s l n cho ăn trong ngày s gi m. Vì thói quen ăn liên t c và kh năng ch a c a d dày nh .thâm canh. Cho ăn b ng tay tuy t n lao ñ ng nhưng có thu n l i hơn các cách cho ăn khác. Gía thành th c ăn có th gi m nhưng ñã không làm gi m m t cách có ý nghĩa ñ n s tăng trư ng khi cho ăn 70% m c t do. 2-3 l n ñ i v i giai ño n trư ng thành. mossambicus nuôi l ng trên bi n v i t l cho ăn g n như tho mãn (90%). Phương pháp ph bi n nh t ñ cho ăn ñ i v i ao có di n tích l n là cho th c ăn trên b m t phát tán theo hư ng gió b ng cách s d ng các thi t b qu t. máy th i. B ng 13.20. Cách cho ăn t ñ ng. Cá Oreochromic niloticus gi ng l n nhanh khi ăn 4 l n/ngày hơn 2 l n/ngày nhưng không l n nhanh hơn khi cho ăn 8 l n/ngày (Kubaryk. vi c cho ăn t do (cho ăn m c nhi u nh t mà cá có th ăn) có th t t hơn so v i cho ăn h n ch theo t l cho ăn / tr ng lư ng thân như ñã trình bày. T l và s l n cho ăn v i các kích c khác nhau c a cá rô phi Kích c cá 2 ngày tu i ñ n 1 g 1–5g 5 – 20 g 20 – 100 g > 100 g T l cho ăn/ngày (%P thân) 30 – 10 10 – 6 6–4 4–3 3-2 28oC S l n cho ăn trong ngày 8 6 4 3–4 2-3 Do có nhi u y u t nh hư ng ñ n vi c tiêu th th c ăn c a cá. th c ăn t nhiên cũng góp ph n quan tr ng ñ i v i nhu c u dinh dư ng c a cá. cho ăn t ñ ng ho c máy ăn theo nhu c u. Khi mà cá v n còn ti p t c tác ñ ng vào ng. Clark. Tuy nhiên. Clark J. s lư ng th c ăn ñư c s d ng nên ít hơn v i cá nuôi thâm canh. 1980). Cho ăn 3 ñ n 4 l n m t ngày ñ i v i cá giai ño n nh . ñư c ñi u khi n b i ñ ng h h n gi ho c thi t b ñi n. Dư i ñi u ki n này. phương pháp cho ăn này khó kh thi trong nh ng trang tr i quy mô l n. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 146 . Thông thư ng s l n cho ăn ph thu c vào kích c cá. thì th c ăn s ti p t c ñư c ch y xu ng. Có th cho cá ăn b ng tay. cá rô phi ñáp ng t t v i vi c cho ăn nhi u l n hơn là cá da trơn và cá h i.H và c ng s (1990) ñã ch ra r ng máy ăn theo nhu c u là phương pháp t t nh t ñ cho cá rô phi ăn trong nuôi l ng bi n ñ t ñư c s sinh trư ng và chuy n ñ i th c ăn t t v i vi c gi m chi phí lao ñ ng.

Gi i thi u Cá qu Ophiocephalus và cá Pangasius phân b Nam Phi. ngo i tr acid Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 147 . s n lư ng cá qu và cá Pangasius ư c tính chi m kho ng 15% t ng s n lư ng cá nuôi nư c ng t Thái Lan v i giá tr hàng năm 18 tri u USD (Jantrarotal. n ð . Nó ñư c bi t nhi u như là m t loài cá th thao.4. Burma. Campuchia. n ð .5. 1994). 1989). Cá qu .2. ñ c bi t là h i ph c s c kh e cho ngư i b b nh và ngư i l n tu i. trong khi ñó cá 1 tháng tu i yêu c u m c năng lư ng như trên ch a trong th c ăn 36% protein. Malaysia. Thái Lan. 1981). Cá qu là loài cá ăn th t và thư ng ăn các lo i th c ăn có ngu n g c là ñ ng v t. Nhu c u dinh dư ng Cá qu . ch t lư ng th t ñư c ñánh giá là b i b s c kh e. Có hai loài thu c Pangasids ñư c nuôi khá nhi u các nư c ðông Nam Á: Pangasius sutchi (cá tra) và Pangasius lamaudii (black-ear catfish).4.1. Campuchia.1 kcal năng lư ng tiêu hóa (DE)/g th c ăn v i 43% protein. ðài Loan và Vi t Nam. Chưa có nghiên c u nào v nhu c u ñ i v i vitamin. Campuchia và Thái Lan (Ling. Cá Pangasius có giá tr cho ch bi n do th t cá có lư ng th t cao hơn so v i cá nheo M (Ictalurus punctatus). cá qu và cá Pangasius là hai loài trong s 27 loài nư c ng t ñư c nuôi v i s lư ng l n. ðây là loài cá có giá tr . Cá qu thu c h Channidae. các loài khác như Channa micropeltes (cá lóc bông) và Hình 13. 1982. Indonesia. 1977). M c nhu c u protein cao hơn so v i các loài cá nư c ng t khác. Nó còn có tên g i là cá chu i ho c cá ñ u r n. C hai loài cá qu và cá Pangasius thư ng ñư c nuôi trong l ng và h . Các acid béo c n thi t cho cá chưa có thông tin nhi u. Nhu c u lipid cho sinh trư ng và t n t i cá hương là 6% (Boonyaratpalin. Loài nuôi ph bi n là Channa striatus. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS) 13. Nhu c u v dinh dư ng c a cá qu r t ít ñư c bi t ñ n. Burma. Cá qu b t ñ u ñư c nuôi t năm 1955 Thái Lan và m r ng ra các nư c khác bao g m H ng Kông. t thâm canh cho s n ph m thương m i ñ n nuôi qu ng canh cho s n ph m tiêu th trong gia ñình. Chúng ñư c tìm th y các dòng sông n ð . Nh ng loài cá này ñư c nuôi ph bi n vì chúng có t c ñ sinh trư ng r t nhanh. ñ kháng v i d ch b nh và có s c ch u ñ ng t t khi ch t lư ng nư c kém và b nuôi nh t. Malaysia. Cá qu có mùi v thơm ngon và là loài cá ph bi n nh t Nam Á và ðông Nam Á (De Silva. Tuy nhiên. Cá da trơn Pangasius. 1989). Indonesia.13. Theo Boonyaratpalin (1980) thì cá qu b t ăn 3. Cá Pangasius là loài cá có t c ñ sinh trư ng nhanh và s c ch u ñ ng v i ñi u ki n môi trư ng t t hơn cá qu .4. Cá lóc bông Channa marulius cũng ñưa vào nuôi (De Silva. Chuapohuk. 1994). Vi t Nam và Thái Lan (Wee. 13. Theo th ng kê. Các acid béo m nh dài n-6 ho c n-3 ñư c làm giàu cho lipid và ñư c cá qu s d ng t t.

th c ăn công nghi p. 13. 1994) Cá t p Cám g o Công th c 3 (S. Cá Pangasius.21 B ng 13. B ng 13.22 ñưa ra các công th c th c ăn cho cá Pangasius sp.pantotheic. ngư i nuôi thư ng t ch bi n th c ăn. 30% và 25% protein. Tuy nhiên. ngư i nuôi cho cá ăn b ng th c ăn công nghi p s n xu t cho cá da trơn . cá trư ng thành và ch a tương ng 40%.21. b t s n mì. nhu c u dinh dư ng c a cá Pangasius ít ñư c bi t hơn nhi u. g o t m. Boonyaratpalin (1981) cho r ng kh u ph n có pantothenate là r t c n thi t cho sinh trư ng bình thư ng và t l s ng cao c a cá qu . vitamin.lamaudii gi ng hàm lư ng protein là 20% (Chutjareyaves et al.sutchi và th y r ng lư ng protein có th gi m còn 18% nhưng không làm gi m t c ñ sinh trư ng và h s th c ăn n u ngu n protein có ch t lư ng cao ñư c s d ng trong th c ăn và t l năng lư ng/protein là 13kcal/g. Chưa có nghiên c u nhu c u v các ch t dinh dưõng khác c a cá Pangasius. Chutjareyaves et al. Công th c th c ăn t ch bi n cho cá qu nuôi Thành ph n Công th c 1 (Somseub. Thành ph n th c ăn s d ng cũng tương t như các lo i th c ăn khác bao g m b t cá. Thành ph n th c ăn ngư i nuôi s d ng cho cá qu ñư c trình bày b ng 13. Jantrarotai et al (1992) cho r ng cá P. Trong nh ng nghiên c u g n ñây. Còn giai ño n cá P.sutchi giai ño n gi ng có nhu c u 27 . cá gi ng. 35%. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 148 .5 7 17 1 Th c ăn công nghi p cho cá da trơn s n xu t t i Thái Lan dùng cho cá b t. b t ngô. So v i cá qu . 1999). b t ñ u tương..4. Chuapoehak (1994) ñã ti n hành m t nghiên c u v th c ăn cá P. lamaudii giai ño n cá hương.5 7.Koonsomboon cung c p thông tin) Cá t p B t cá B t ñ u tương G ot m Cám g o Vitamin và ch t khoáng Thái Lan Hàm lư ng (%) 90 10 80 20 50 17. các ch t khoáng và ch t k t dính.29% protein cho sinh trư ng bình thư ng. ngư i dân cũng th nh tho ng s d ng th c ăn công nghi p khi các ph ph m ñ a phương không có s n.3. Kh u ph n ăn Th c ăn t ch bi n và th c ăn công nghi p thư ng ñư c s d ng Thái Lan và nh ng nư c lân c n. cám g o. Th c ăn công nghi p cho cá Pangasius nuôi thương ph m ch a hàm lư ng protein t 15% ñ n 26%. ðôi khi. (1998) ñã k t lu n hàm lư ng protein 35% thích h p cho P. b t ñ u l c. Th c ăn t ch bi n cho cá Pangasius sp thư ng là h n h p c a vài lo i s n ph m có s n ñ a phương. ð i v i cá qu . Cá Pangasius là m t loài ăn t p và có nhu c u v protein th p hơn cá qu . 1994) Cá t p Cám g o Công th c 2 (Somseub.

Cá sau 6 . L ng nuôi cá qu có th tích 15 . P. Hai loài cá qu C. Sau 8 . là kích c thương ph m thông d ng nh t Thái Lan.22. 1994).2000m2 và ñ sâu 2 . Cá t p ñư c băm nh trư c khi cho ăn. Tuy nhiên. Giai ño n cá b t (15g) lên cá gi ng (50g) cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày. Cá có kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 400 .4. Nuôi dư ng Cá qu . lư ng cá t p gi m xu ng 80% và thêm vào 20% cám g o ho c g o t m ñư c n u chín. cá ñư c cho ăn cám g o. Di n tích h nuôi cá qu thư ng t 1600 . H n h p các thành ph n ñư c băm nh b ng máy băm th t và ñư c ñ t trên t m g d c theo h (S.striatus thư ng ñư c nuôi trong l ng. T tháng nuôi th 3 tr ñi.12 tháng nuôi cá ñ t kích c 1 kg. T c ñ sinh trư ng ph thu c vào kh u ph n th c ăn và m t ñ nuôi. M t s ngư i nuôi dùng h n h p cám g o. Nuôi cá qu hoàn toàn ph thu c vào ngu n protein ñ ng v t ñ c bi t là cá t p. Công th c th c ăn cho cá Pangasius (P. M t ñ nuôi 25 con cá gi ng/m2.B ng 13. g o t m và m t lư ng nh cá t p.500 con/m3. nh ng vùng cá t p có s n. 13. bao lá t trái ngô…).3m. H s chuy n ñ i th c ăn c a cá qu nuôi trong h và l ng kho ng 4:1 (Nuov và Nandeesha. Cá gi ng kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 3 t /ha. NRC (1993) ñã công b nhu c u m t s vitamin và ch t khoáng cho các loài cá nư c ng t khác vùng nhi t ñ i. cá t p. Ví d . Cá da trơn Pangasius.Koonsomboon .ngư i cung c p thông tin). g o t m n u chín. cá r ti n và m t s th khác có s n Thái Lan. ph ph ph m khác t các nhà máy ch bi n trái cây (như ph ph m t d a. Loài Pangasius ñư c nuôi c trong l ng và h . 1994). cá qu cho ăn hoàn toàn cá t p băm nh và lư ng cho ăn tho mãn nhu c u. Lư ng cho ăn hàng ngày kho ng 10% tr ng lư ng thân t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 149 .7 tháng ñ t kích c kho ng 1 kg. rau c .lamaudii.micropeltes và C. còn l ng thư ng dùng ñ nuôi P.3200 m2 và có ñ sâu 2-3m. Ph n l n các h có h th ng ch a nư c và ñư c làm ñ y b ng nư c mưa ho c b ng máy bơm t h bên c nh.200m3. tuỳ theo t ng vùng nuôi và d a trên thành ph n th c ăn có s n m i ñ a phương mà các kh u ph n th c ăn cho cá khác nhau. K ho ch cho ăn d a trên tính s n có c a các nguyên li u trong vùng hơn là s quan tâm ñ n k thu t cao.4. Trong 2 tháng ñ u.Rimteerakul) Thành ph n % Cá gi ng (30% protein) B t cá 30 Cám g o 45 B t ñ u tương 24 Vitamin và ch t khoáng 1 Cá trư ng thành (25% protein) B t cá 15 B t ñ u tương 15 ð u ph ng 24 Cám g o 30 G ot m 15 Vitamin và ch t khoáng 1 Thông tin v nhu c u vitamin và ch t khoáng c a cá qu và cá Pangasius chưa có nhi u.sutchi và P.sutchi thư ng ñư c nuôi trong h . Di n tích h nuôi cá Pangasius kho ng t 600 . Campuchia và Burma (New et al. Khi cá ñ t kích c cá gi ng.

6. khi b sung ñ y ñ các amino acid thì cá h i ph c tăng trư ng. De la Higuera và c ng s (1989) cho r ng lư ng protein ăn vào hàng ngày t t nh t cho A. Cá Chình 13. threonine. anguilla khi s d ng th c ăn thi u các amino acid c n thi t.100g).5 t n/ha (theo P. khi cá ñ t 35 -65 kg/m3 ti n hành thu ho ch. Thư ng nuôi v i m t ñ 5 .anguilla sinh trư ng cao nh t kho ng 1. L ng có kích c t 20 900m3. Cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày trong 8 . Pangasius còn ñư c nuôi k t h p v i các loài khác trong h (Somsueb. japonica là ñ i tư ng chính và ñư c nuôi nhi u Trung Qu c và Nh t B n. Sau 8 . B n loài chính ñư c nuôi ñó là Anguilla japonica Châu Á. Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP. Tuy nhiên. Tibbets và c ng s (2000) ư c tính m c protein t i ưu cho cá chình Châu M giai ño n gi ng (A. 1980). cũng như các loài cá khác. nhu c u v isoleucine và leucine l i cao hơn cá chép. Nose và Arai (1972) cho r ng khi kh u ph n th c ăn s d ng cazein tinh ch thì A.12 tháng nuôi cho ñ n khi ñ t 1-1. Khi cá chình thi u arginine.5kg. G n ñây. isoleucine. Tuy nhiên. Cá chình là loài ăn ñ ng v t và có nhu c u v protein cao hơn các loài ăn th c v t và ăn t p cùng kích c khác. cá chình cũng yêu c u có ñ y ñ 10 amino acid thi t y u. chúng s sinh trư ng th p hơn so th c ăn ñ i ch ng có ñ y ñ các amino acid. 1994). Gi i thi u Cá chình là m t trong nh ng ñ i tư ng nuôi tr ng thu s n chính. Hình 13. japonica và A. Nhu c u protein c a cá chình (45-47%) tương ñ i cao hơn nh ng loài cá khác. Trong các loài ñó thì A. histidine. S n lư ng thu ñư c Thái Lan là 25. 13.2. Nose (1979) ñã ti n hành nghiên c u ñ xác ñ nh nhu c u v s lư ng m i amino acid ñ i v i cá chình Nh t B n (b ng 13. phenylalanine.000 t n. rostrata) là 47% khi trong kh u ph n s d ng thành ph n chính là cá trích. s n lư ng toàn c u trong năm 1997 ư c tính ñ t trên 200.500 con cá/ha. H s chuy n ñ i th c ăn 4 . methionine. leucine. Anguilla anguilla Châu Âu. cá nheo Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 150 . Nhu c u v arginine c a cá chình th p hơn cá h i Sinuc (Oncorhynchus tshawytscha).Rimteerakul).5. Như v y. japonica giai ño n chưa trư ng thành c n hơn 45% protein trong th c ăn. lysine. Anguilla rostrata B c M và Anguilla australis Úc và New Zealand. trytophan và valine trong th c ăn. Cho ăn cá t p và th nh tho ng b sung thêm th c ăn viên công nghi p.0 -37. Arai (1991) ñã nghiên c u nhu c u dinh dư ng c a cá chình.10kg/m3 giai ño n cá gi ng (75 .1.) 13.60 con l n v i 12.12 tháng. Nh ng nghiên c u g n ñây cũng ñã t p trung vào ñ c ñi m dinh dư ng cơ b n c a cá chình.4g/100g cá và cao hơn cá h i (Oncorhynchus mykiss) và cá chép (Cyprinus carpio) là 1. M t ñ nuôi k t h p là 1250 gà ho c v t ho c 30.5. m t s thông tin m i cũng ñư c trình bày. Arai và c ng s (1972) ñã xác ñ nh nhu c u v ch t lư ng các amino acid c a cá A.6:1. K t ñó.giai ño n cá b t ñ n cá hương và gi m xu ng còn 5% giai ño n cá gi ng và cá trư ng thành.23).5. Ti n hành nuôi l ng cá Pangasius các h l n ho c sông.16g/100g cá (Ognio.

(Ictalurus punctatus) và cá rô phi Nile (Oreochromis niloticus). Hơn th n a, nhu c u v trytophan cao hơn các loài khác ngo i tr cá rô phi. G n ñây, Akiyama et al (1997) ñã ti n hành so sánh nhu c u các amino acid thi t y u v i t l m i amino acid thi t y u ch a trong t ng các amino acid (t l A/E) gi a các loài cá và k t lu n r ng nhu c u các amino acid trong th c ăn c a cá chình Nh t B n tương t cá măng s a (Chanos chanos); nhưng m t khía c nh khác nó l i x p g n v i cá rô phi Nile. B ng 13.23. Nhu c u amino acid c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng (Nose, 1979) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine T l % trong kh u ph n protein* 4,5 2,1 4,0 5,3 5,3 3,2 5,8 4,0 1,1 4,0 T l % trong v t ch t khô 1,7 0,8 1,5 2,0 2,0 1,2 2,2 1,5 0,4 1,5

* Th c ăn trong thí nghi m ch a 38% protein

B t cá ch t lư ng cao ñư c xem là thành ph n chính trong kh u ph n c a cá chình nh m kích thích tăng trư ng và tăng mùi v th c ăn, trung bình hàm lư ng b t cá chi m 75% c a kh u ph n (Gallagher và Degani, 1988). Các ngu n protein có th s d ng thay th b t cá cho cá chình châu Âu: th t gà tươi t t hơn máu gà và th t gà, và ch t th i c a gà (Degani và c ng s , 1984). G n ñây, Lee và Bai (1997) cho th y r ng, trong kh u ph n ăn c a cá chình Nh t B n có th thay th b t haemoglobin ñ n 50% mà không c n b sung 3 lo i amino acid thi t y u là methionine, isoleucine và arginine. Schmitz và c ng s (1984) ñã nghiên c u kh năng tiêu hoá protein có thành ph n là cazein, gelatin, cá, protein vi khu n, ñ u tương, dung d ch protein ñ u tương v i các k t qu theo th t là 99, 94, 94, 89, 96 và 94%. Lipid và các acid béo. Cũng như các loài cá h i và cá chép, cá chình cũng c n các acid béo c n thi t. Arai và c ng s (1971) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c b sung lipid lên t c ñ tăng trư ng c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng s d ng th c ăn có cazeingelatin tinh ch , và tìm th y m t h n h p d u b p và d u gan cá v i t l 2:1 là thích h p cho sinh trư ng cá chình. Sau ñó, Takeuchi và c ng s (1980) ñã xác ñ nh nhu c u các acid béo c n thi t cho cá chình Nh t B n khi s d ng th c ăn ch a các methyl esters c a acid béo. H cũng cho r ng nhu c u v hai acid linoleic (18:2n-6) và linolenic (18:3n-3) cũng như cá chép nhưng th p hơn còn 0,5% hơn là 1% ñ i v i m i lo i. Lipid có vai trò r t quan tr ng, là m t ngu n năng lư ng trong kh u ph n c a cá, ñ c bi t ñ i v i nh ng loài ăn t p như cá chình khi ngu n năng lư ng carbohydrates b h n ch . Lư ng lipids thêm vào có th làm cho vi c s d ng th c ăn protein t t hơn. Burgos và c ng s 1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c thay th t ng ph n protein b ng ch t béo. Các tác gi cho r ng gi m lư ng protein trong kh u ph n không làm gi m tăng tr ng c a cơ th , nhưng khi tăng lư ng ch t béo thì tr ng lư ng thân ch tăng ñ n m t m c nh t ñ nh, như v y ch t béo ch có th thay th protein trong m t gi i h n nh t ñ nh. Theo

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

151

Degani và c ng s (1987), cá chình (40-120g) sinh trư ng t t khi th c ăn ch a t l protein/năng lư ng (P/E) trên 16,7g/MJ. Ngoài ra, Gallego et al. (1993) ñã nghiên c u nh hư ng d tr c a lipid khi s d ng protein. K t qu sinh trư ng t t nh t khi cá s d ng kh u ph n ch a 30% protein và 20% lipid, c th là t l protein/năng lư ng (P/E) là 16,1g/MJ năng lư ng thô và năng lư ng thô 19MJ/kg th c ăn. Tibbets et al (2000) ư c tính t l protein/năng lư ng t i ưu cho cá chình Châu M là 22g/MJ. D u cá là ngu n lipid chính trong th c ăn c a cá chình. Trong nghiên c u c a Gallagher và Degani (1988) ñã ch ng minh ñi u ñó. H ñã th dùng gia c m và d u gia c m thay cho cá và d u cá trong kh u ph n c a cá chình và th y r ng nh ng lo i th c ăn ñư c b sung 10% d u cá có s tăng tr ng cao hơn là nh ng lo i thêm 5% d u cá ho c 510% d u gia c m. Carbohydrate. Như ñã ñ c p trên, cá chình là loài ăn th t và kh năng s d ng carbohydrate có gi i h n. M c dù nh ng thông tin v ñi u này còn r t h n ch , có báo cáo cho r ng kh năng tiêu hóa gelatin tinh ch t là khá cao t 78 - 98% khi trong th c ăn ch a 20 -60%. Gelatin tinh ch t gi vai trò quan tr ng như là ch t k t dính trong th c ăn c a cá chình. Nó là thành ph n không th thi u, ngay khi có s hoài nghi v t l s d ng th p ñ i v i cá chình. Degan (1987) ñã ñánh giá nh hư ng c a các ngu n carbohydrate khác nhau lên ho t ñ ng c a enzyme và glucose ch a trong cơ và gan c a cá chình. H cho r ng cá chình ăn 30% b t mì ho c tinh b t ngô thì có m c glucose trong cơ và gan cao, và ho t ñ ng c a aldolase cao khi cá ăn h t lúa mì, b t mì ho c tinh b t. Garcia - Gallego và c ng s (1991) ñánh giá kh năng c a m c carbohydrate cao trong th c ăn công nghi p cho cá chình và ñ ngh t l cho phép s d ng t t nh t m c 40% và cao hơn. Vitamin. Arai và c ng s (1972) ñã ñưa ra nhu c u ñ i v i các vitamin hoà tan c a cá chình A. japonica giai ño n non và các tri u ch ng khi thi u vitamin (b ng 13.24). B ng 13.24. D u hi u thi u vitamin Vitamin Thiamine cá chình (Arai và c ng s , 1972) D u hi u thi u vitamin Cong thân, m t ñi u hoà, xu t huy t và sung huy t vây, màu s c t i s m, bơi l ñ Riboflavin Xu t huy t và sung huy t vây, viêm da, n i t ng m t (thích sáng) và bơi l ñ Pyridoxine R i lo n th n kinh, co gi t, bơi lung tung (như ñ ng kinh) Pantothenic acid Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, ch t, xu t huy t bi u bì và viêm da. Niacin Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, thi u máu, xu t huy t bi u bì và viêm da. Biotin Bơi d thư ng, màu s c t i s m Folic acid Màu s c t i s m, ch m l n Cyanocobalamin Ch m l n Choline Ru t tr ng xám Inositol Ru t tr ng xám Ascorbic acid Xu t huy t vây, ñ u và da, mi ng dư i b ăn mòn p-aminobenzoic Không α-tocopherol Xu t huy t vây và da và viêm da Cá chình Nh t B n c n 11 vitamin, tuy nhiên, s thi u h t không rõ ràng trong th c ăn c a cá chình ngo i tr acid p-aminobenzoic. Trong các lo i vitamin, s thi u h t v

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

152

pyridoxine, acid pantothenic và choline ñã gây ra nh hư ng s m hơn các lo i khác, s bi u hi n các d u hi u c a chúng có ý nghĩa quan tr ng. Ph n l n nh ng d u hi u s bi n m t s m sau khi cho ăn ñ y ñ các vitamin. Yamakawa và c ng s (1975) ñã mô t d u hi u c a s thi u h t vitamin E và xác ñ nh s lư ng nhu c u α-tocopherol dùng vitamin t do cazein như là ngu n protein và acid béo methyl esters như là ngu n lipid. D u hi u quan sát ñư c là b ăn và sinh trư ng kém, xu t huy t và sung huy t vây và viêm da. Nhu c u t i thi u ñ i v i α-tocopherol cho sinh trư ng c a cá chình con là 200mg/kg th c ăn. Ch t khoáng. Nose và Arai (1979) ñã xác ñ nh ñư c nhu c u ch t khoáng c a cá chình Nh t B n trong th c ăn tinh ch . Cá chình ăn th c ăn thi u canxi và photpho thì d n d n chúng s chán ăn sau m t tu n cho ăn và ti p ñó s gi m tăng trư ng. Tuy nhiên, khi th c ăn thi u magiê và s t, cá s b ăn sau 3-4 tu n. Cá chình ăn thi u s t, b b nh thi u máu. Lư ng t i ưu ñ i v i canxi, magiê, photpho và s t cho cá chình con ñư c ư c tính l n lư t là 2700, 400, 2500-3200 và 170 mg/kg th c ăn. Theo Park và Shimizu (1989) m c b sung nhôm và k m t i ưu cho th c ăn cá l n lư t là 15 và 50 - 100mg/kg. 13.5.3. Kh u ph n ăn Th c ăn công nghi p dùng cho cá chình Nh t B n ñã ñư c s n xu t g n 35 năm trư c. G n ñây, s ñ i m i các d ng th c ăn (d ng viên, d ng dính, d ng n i) ñã tăng hi u qu s d ng th c ăn c a cá. M t s thông tin v thành ph n c a th c ăn công nghi p ñ i di n cho cá chình Nh t B n trình bày b ng 13.25. Th c ăn công nghi p lo i B ch a 56% lipid có ngu n g c t cá. Th c ăn t t cho sinh trư ng và hi u qu th c ăn cao khi tăng lư ng d u trong th c ăn ñ n 15% (Tsuda, 1997). B ng 13.25. Thành ph n (%) c a th c ăn công nghi p cho cá chình (Tsuda, 1997) Lo i th c ăn Lo i dính (nhão) Lo i A Kích c cá chình (g) Cá chình con (sau n ): 0,2 – 0,5 Cá chình con: 0,4 – 1,0 Cá chình con: 0,5 - 10 Lo i B Cá chình con 10 - 20 Cá gi ng ñ n trư ng thành 20 -200 N i Cá chình trư ng thành 13.5.4. Nuôi dư ng ð 82 7 7 7 7 7 m Protein 14 65 54 52 49 49 Lipid 0.8 5 5 6 5 16

- Ngày th nh t ñ n ngày th hai cho ăn Cladocera; - Ngày th ba ñ n ngày th tư cho ăn h ng tr n; - Ngày th năm cho ăn h ng tr n nghi n v n tr n v i 10 - 30% th c ăn t ng h p. Sau ñó m i ngày tăng thêm 10% th c ăn t ng h p ñ n ngày th 10 th c ăn t ng h p chi m 80%. T ngày th 15 tr ñi hoàn toàn dùng th c ăn t ng h p. Lư ng th c ăn t ng h p ñư c tính b ng 10 - 15% tr ng lư ng cá trong ao, ngày cho ăn 2 l n vào lúc 7 - 8 gi sáng và 4 - 5 gi chi u. Giai ño n cho ăn h ng tr n, lư ng h ng tr n ñư c tính b ng 30 - 35% tr ng lư ng cá trong ao và ngày cho ăn 3 l n vào sáng, chi u, t i. N u nhi t ñ dư i 15oC ch cho ăn 1 l n ho c không cho ăn. Khi cho ăn không s c khí, t p d n cho cá ch ăn ban ngày và khu v c cho cá ăn không c n che t i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

153

Th c ăn ph i m m cá m i ăn ñư c nhưng không quá m m, d tan trong nư c. Nên thêm d u dinh dư ng vào th c ăn và tr n ñ u r i m i cho cá ăn. T l th c ăn, d u dinh dư ng và nư c ñ tr n th c ăn có quan h m t thi t v i nhi t ñ (b ng 13.26) và t l cho ăn so v i tr ng lư ng thân cá tùy theo các giai ño n phát tri n c a chúng (b ng 13.27) B ng 13.26. T l ph i tr n th c ăn h n h p v i d u và nư c (kg) Nhi t ñ (oC) < 18 18 - 23 > 23 Th c ăn 100 100 100 D u dinh dư ng 0 3-5 5-8 Nư c 130 170 200 các giai ño n Cá thương ph m 150-200 2-2,5

B ng 13.27. T l th c ăn so v i tr ng lư ng thân cá chình C cá Tr ng lư ng cá (g) Th c ăn (%) Cá b t 0,2- 0,8 6-10 Cá hương Cá gi ng 1-1,5 4-6 16-40 3-4

Cá c nh 40-100 2,8-3

13.6. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE 13.6.1. Gi i thi u Hi n nay, s n lư ng ñánh b t tôm x p x ñ t ngư ng t i ña và không th tiên ñoán ñư c b i các hi n tư ng t nhiên x y ra b t thư ng không th lư ng ñư c. Hơn n a, s ô nhi m và các ho t ñ ng khác c a con ngư i ñã phá h y vùng sinh thái cho tôm ñ nhi u khu v c. Nhu c u tiêu t n năng lư ng cho vi c khai thác tôm bi n cao ñ y giá thành tôm lên cao. Do v y, vi c th a mãn nhu c u tiêu th tôm ngày càng tăng trên th gi i ph thu c vào vi c ñ y m nh ho t ñ ng nuôi. Năm 1986, tôm nuôi ao cung c p kho ng 6 – 8% nhu c u tôm trên th gi i , ñ n 1996 theo FAO con s này ñã lên ñ n 43% nhu c u tiêu th trên th gi i. S phát tri n các hình th c nuôi tôm b t ñ u t nh ng năm 1930 khi ngư i Nh t cho ñ và ương nuôi thành công u trùng tôm Penaeus japonicus trong b . T ñó, công ngh tăng nhanh sinh kh i u trùng tôm bi n phát tri n m nh m . Trong vòng 20 năm qua, tôm b m Pennaeus japonicus, P. monodon, P. indicus, P. mergiensis, P. aztecus, P. setiferus, P. schmitti, P. chinensis, P. Hình 13.7. Tôm sú (P. monodon) penicillatus, P. stylirostris và P. vannamei ñã ñư c nuôi v và cho ñ , u trùng c a chúng ñư c ương nuôi trong b .

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

154

M t s nghiên c u ñã ñư c th c hi n ñ ñánh giá giá tr dinh dư ng c a các ngu n protein khác nhau. nhu c u v s lư ng protein ñư c tính cho tôm nh nuôi trong thùng ch a ho c b không có th c ăn t nhiên. Qu n lý ngu n nư c d a vào s bi n ñ ng c a th y tri u. Nư c ñư c bơm thêm vào ao hàng ngày t 2 – 10% khi cho ăn. m t ñ th gi ng t 3-15 con/m2 ho c g p ñôi m t ñ n u th post. th c ăn chi m ñ n 50% t ng chi phí s n xu t. Hình th c l y gi ng t nhiên vào ao lúc nư c tri u dâng v n còn áp d ng m t s nư c châu Á. H u h t tôm nuôi cung c p trên th gi i ñư c nuôi ao ñ t b ng hình th c bán thâm canh. ch t lư ng protein. môi trư ng và qu n lý ao nuôi. Hình th c nuôi thâm canh ñòi h i công ngh qu n lý ph c t p. Th c ăn nhân t o là ngu n th c ăn cung c p dinh dư ng ch l c cho tôm. T l protein trong th c ăn công nghi p nuôi thâm canh kho ng 35% ho c cao hơn. Nhìn chung. nuôi thâm canh trong b Nh t có th ñ t t i 24 t n/ha/v . các hình th c nuôi thâm canh thay th cho nuôi truy n th ng dùng các ngư c ñ b y và gi tôm t nhiên ñi vào ao ven b m i khi th y tri u dâng nh m ñ t năng su t 24 t n/ha/v nuôi. Các hình th c nuôi Nhìn chung.000 kg/ha/v .3. kích c .000-9.000 kg/ha/v . có 3 hình th c nuôi tôm he là hình th c nuôi qu ng canh. t l cho ăn.Do các trang tr i tôm ngày càng tăng.2. nh ng nơi giá ñ t xây d ng ao nuôi quá cao ho c không có ñ t và khi giá tôm lên cao. Năng su t bi n ñ ng t 2. Tôm tăng trư ng cho ñ n kích c thu ho ch ao có nhu c u ít protein hơn so v i s cung c p trong tài li u. vi c s d ng th c ăn cân b ng dinh dư ng và giá r cùng v i vi c cho ăn t t là nh ng y u t cơ b n cho vi c nuôi tôm thành công. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh. 13. Bón thêm phân vô cơ và h u cơ ñ tăng s lư ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao. Th c ăn t nhiên ñóng vai trò ch l c trong nuôi qu ng canh trong khi th c ăn nhân t o ñóng vai trò ch y u trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh. Phân bón ñư c s d ng ngay t ban ñ u ñ tăng kh năng sinh trư ng c a th c ăn t nhiên trong ao. V i hình th c này. ch t lư ng nư c và lư ng th c ăn t nhiên s n có trong ao. R t ít khi cho thêm th c ăn b sung mà ch y u d a vào ngu n th c ăn t nhiên có s n trong ao. Vì v y. B t cá là ngu n th c ăn ch t lư ng cao cho cá nhưng dư ng như có giá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 155 .6. ch t lư ng c a d ng viên th c ăn.Thông thư ng.6. tính ngon mi ng. m c năng lư ng phi protein. t l s c khí và trao ñ i nư c cao cùng v i kh u ph n ăn ñ y ñ dinh dư ng. Nghiên c u trong phòng thí nghi m Enrique Ensenot Panama cho th y th c ăn ch a 25% protein cho năng su t tôm tương ñương v i th c ăn ch a t l protein cao hơn trong nuôi bán thâm canh có bón phân v i m t ñ 5 con/m2. 13. v i hình th c qu ng canh. bán thâm canh và thâm canh. V i hình th c nuôi này. 2-2.5 v /năm. B sung thêm th c ăn công nghi p cùng v i th c ăn t nhiên. Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p M c protein trong kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu c a tôm dao ñ ng t 28 – 60% tùy vào gi ng. năng su t ñ t t 150-500 kg/ha/v . H u h t. Tôm ñư c nuôi trong b ho c ao v i m t ñ 20-40 con/m2. m t ñ nuôi post ho c gi ng (juvenile) th p hơn 2. H p tác nghiên c u gi a trư ng ð i h c Auburn và trang tr i Granjas Marinas Honduras cũng cho k t qu tương t .5 con/m2. Kh i lư ng trung bình c a tôm khi thu ho ch bi n ñ ng t 16-36 con/kg tùy thu c vào m t ñ nuôi. năng su t ñ t 6002. Protein th c ăn trong nuôi bán thâm canh bi n ñ ng t 25-35%. Giá bán khác nhau ph thu c vào kích c c a tôm l n hay nh . hình th c nuôi thâm canh ñư c áp d ng.

vannamie lên ñ n 56% trong kh u ph n.54 1. do v y.50 2.japonicus 7.48 3.66 Casein 3. Tuy nhiên.04 7.40 6. monondon.76 7. sò. B t h t bông ch a r t ít lysine. Mai và c ng s (1988) cho r ng con gi ng P. 1973).01 4.75 3.15 3.vannamei 8.tr dinh dư ng th p hơn ñ i v i tôm.13 2.47 5. Deshimaru (1982) cho r ng t l t o thành arginine d ng t do vào trong protein cơ ít hơn 1% so v i s t o thành 90% arginine d ng protein. b t tôm.28 sau ñây li t kê hàm lư ng acid amin thi t y u trong cơ c a tôm P.00 2. B ng 13.30 2.86 3.40 1. Tuy nhiên. Tôm cũng c n có ñ 10 acid amin thi t y u gi ng như cá và các ñ ng v t trên c n.66 2. leucine. không th thay th m t cách ngang b ng cho b t ñ u tương ñư c. Lim và Dominy (1990) cho r ng n u tính ngon mi ng và s n ñ nh v nư c ñư c duy trì thì có th s d ng b t ñ u tương cho con gi ng P. Hàm lư ng các acid amin thi t y u c a protein trong cơ th t tôm. japonicus và P. B t ñ u tương là ngu n protein th c v t ñư c s d ng ph bi n nh t cho cá.41% gossyfol t do) không nên b sung quá 26% (ho c 1100 ppm gossyfol t do) trong kh u ph n c a tôm gi ng P. methionine. threonine.51 4.79 4.77 1. Trong ñi u ki n thi u thông tin v nhu c u s lư ng này thi có th áp d ng nhu c u acid amin thi t y u như c a gia súc.70 2.27 1.51 0.90 3. casein và tr ng toàn ph n Acid amin thi t y u Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine P.62 0.69 1. và c a m c.76 3.72 2. Vai trò quan tr ng c a b t cá trong kh u ph n nuôi tôm là ñ tăng tính ngon mi ng.01 5. phenylalanine. m c.45 3. vannamei.68 5.76 Nh ng n l c b sung trong các kh u ph n thi u acid amin b ng các acid amin t ng h p ñã không thành công ñ i v i tôm.46 6. Kh u ph n nuôi tôm v i t l acid amin thi t y u như trong cơ c a tôm.88 4. B t h t bông có th s d ng ñư c cho tôm. B ng 13. B t ñ u tương cho tăng trư ng c a tôm P.30 2. b t tôm. azteus và P. histidine và lysine) trong m t s lo i b t cá. sò s t o ñư c s tăng trư ng t t c a tôm nuôi. ñây cũng là ngu n protein t t cho tôm. duorarum t t hơn b t cá. b t ñ u tương v i t l 20 – 50% kh u ph n có th thay th ph n l n b t cá. ngu n protein ch t lư ng cao ñ i v i tôm.50 5.86 2. lysine.39 2.28 6.27 3.73 3.89 7. tryptophan và valine là các acid amin thi t y u ñ i v i tôm Panaeus japonicus.92 3.45 1.21 5.24 2. trái ngư c v i k t qu thu ñư c t cá da trơn và gia súc. Shigueno (1975) cho r ng. b t gluten (Sick và Andrews.71 3. isoleucine.65 4. có th vì do thi u phenylalanine và acid amin căn b n (arginine. Trong th c t s n xu t. b t h t bông (ch a 0. orientalis ñã không h p thu ñ ng th i cùng lúc methionine Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 156 .52 2. Tuy nhiên nhu c u v s lư ng cho t t c các acid amin thi t y u này chưa ñư c xác ñ nh.87 Ngu P.28 0. vannamie. histidine. b t m c ho c k t h p gi a các lo i này v i nhau ñ nuôi tôm.18 2. ði u này ñã ñư c xác ñ nh nhi u gi ng. P.52 1. ñ c bi t khi cho ăn ch ñơn ñ c ngu n protein này. m c. casein.38 n protein (%) Sò M c 4.28. Arginine.97 2.46 1.81 3.83 Tr ng 5.34 2.50 8.

5% acid béo n-6 và 0. hormon l t xác và là m t thành ph n c a l p dư i da loài giáp xác. m c t i ưu c a acid béo n-6 kho ng 0. merguiensis ñ t tăng trư ng t i ña khi kh u ph n có ch a 39. t l năng lư ng / protein t i ưu ñ i v i tôm g n gi ng v i cá là 9-11 kcal/g protein.japonicus. Tuy nhiên.và lysine t do v i các acid amin d ng g n v i protein. Lipid trong kh u ph n c a tôm không ch cung c p năng lư ng mà còn cung c p các acid béo thi t y u.5-1%. Trong s 15 vitamin ñã ñư c xác ñ nh là c n thi t cho cá thì 14 vitamin ñã ñư c th nghi m thông qua các nghiên c u v xác ñ nh nhu c u cho tôm. m t ph n protein s ñư c s d ng ñ cung c p năng lư ng cho cơ th .5%. P. Tôm s d ng ngu n năng lư ng t carbohydrate và lipid trong kh u ph n ñ ti t ki m protein. stylirostris và P. Loài giáp xác không t ng h p sterol t acetate ho c mevalonate như cá. Tôm không có kh năng phá h y s bão hòa và kéo dài chu i các acid béo 18:3 n-3 thành các acid béo 20:5 n-3 và 22:6 n-3. th a năng lư ng trong kh u ph n có th làm gi m s tiêu th th c ăn. Nhi u nghiên c u s d ng các ngu n lipid khác nhau ñã cho bi t vư t quá t l 10% lipid trong kh u ph n có th làm gi m tăng trư ng. merguiensis tiêu th b kh ng ch b i m c năng lư ng kh u ph n b t ch p hàm lư ng protein có trong kh u ph n. nhưng tôm không ch u ñư c kh u ph n ch a lư ng lipid cao như ñ i v i cá h i. Tuy nhiên. indicus. các vitamin hòa tan trong m . vòng ñ i. ngu n và ñ c tính c a phospholipid. sterol và phospholipid c n thi t cho s phát tri n bình thư ng c a tôm. Kh u ph n ch a 0. Sedgwick (1979) cho r ng lư ng th c ăn tôm P. Cholesterol là sterol ch y u ñư c tìm th y loài giáp xác và là m t ti n hormon gi i tính.5% acid béo n-3 cho s tăng trư ng t i ña c a nhi u gi ng tôm khác nhau. vannamei. 20:5 n-3 và 22:6 n-3 cho tôm dao ñ ng t 0. T l protein thô – năng lư ng t ng s trong thí nghi m này vào kho ng 90 mg/kcal. sterol. Vi c cung c p năng lư ng t i ưu trong kh u ph n r t quan tr ng vì khi thi u h t năng lư ng phi protein. các nghiên c u ñã ch ra r ng kh u ph n ch a quá cao t l protein – năng lư ng phi protein làm gi m t l tăng trư ng. Cũng có th do nhu c u trao ñ i c a tôm cao ho c cũng có th là do m t ñi m t lư ng hòa tan vào nư c trong quá trình ăn mà chưa xác ñ nh ñư c. Hơn n a. do ñó gi m lư ng protein và các ch t dinh dư ng khác ăn vào. M c ph i h p phospholipid t i ưu trong kh u ph n dao ñ ng t 1-3% ph thu c vào gi ng. như lecithin. tôm bi n còn có nhu c u v phospholipid.5% protein có năng lư ng t ng s là 4. M c d u lipid trong kh u ph n có nh hư ng ñ n s s d ng ti t ki m protein. do v y chúng c n ñư c cung c p t kh u ph n ăn.Có r t ít nghiên c u liên quan ñ n nhu c u năng lư ng c a tôm. Bên c nh acid béo thi t y u. Cung c p ñ nhu c u carbohydrate và lipid trong kh u ph n s gi m ñư c nhu c u protein mà v n không làm gi m kh năng tăng trư ng c a tôm nuôi. P. M c t i ưu trong kh u ph n ñ i v i các acid béo không no n-3. 1979). thí nghi m xác ñ nh nhu c u vitamin ñ i v i post và giai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 157 . Lecithin t ñ u tương là m t ngu n cung c p thích h p và r ti n phospholipid cho tôm. chúng cũng s d ng protein như m t ngu n năng lư ng. P. Palaemon serratus. Nh ng nghiên c u v dinh dư ng ch ra r ng acid béo linoleic (n-6) và linolenic (n3) là c n thi t cho tôm P. S b t l c c a tôm trong vi c s d ng các acid amin d ng t do thay cho acid amin d ng protein là do s h p thu v i t l khác nhau gi a acid amin t do và acid amin d ng protein. Tuy nhiên. và có l là các ch t dinh dư ng khác. T l ph i tr n các vitamin trong kh u ph n ñ i v i tôm cao hơn so v i cá.42 kcal/g (Sedgwick. Kh u ph n ph i h p có ch a 25 – 35% protein và 4-5% lipid s t o ñư c t l năng lư ng – protein phù h p.

Lư ng khoáng c n thi t trong kh u ph n c a tôm Khoáng Khoáng ña lư ng (g) Canxi Photpho Kali Magiê S lư ng/kg th c ăn khô 10 10 6 0.4 Khoáng Khoáng vi lư ng (mg) Mangan K m S t ð ng Iod Selen Coban S lư ng/kg th c ăn khô 40 33 ho c 200 60 32 5 0. Thói quen c a Juvenile b t ñ u là ăn t p sau ñó ñ i thành ăn th t và chúng b t ch y u là nh ng ñ ng v t không xương s ng nh di chuy n ch m ch p.01 mg 0. ñ ng. 1978).05 mg 50 mg 200 mg 100 mg 200 mg 500 mg 1500 mg Tôm có nhu c u b sung thêm phospho. Se và Mn ñ c i thi n s tăng trư ng (Deshimaru và Yone.4 13.4. Lư ng vitamin ñ ngh b sung và lư ng t i ña trong kh u ph n ăn c a tôm Các vitamin Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Thiamin Riboflavin Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Acid folic Vitamin B12 Inositol Vitamin C Choline chloride S lư ng/kg kh u ph n B sung T i ña 2000 IU 4000 IU 1000 IU 2000 IU 50 mg 100 mg 10 mg 20 mg 20 mg 50 mg 10 mg 30 mg 30 mg 60 mg 30 mg 80 mg 30 mg 80 mg 0 2 mg 2 mg 5 mg 0. Kh u ph n ăn và nuôi dư ng Th c ăn t nhiên Tôm he trư ng thành là lo i ăn t p. u trùng ăn vi sinh v t bơi t do.29. th c ăn là mùn bã h u cơ. B sung vào kh u ph n cho tôm các khoáng vi lư ng.6.4 0. nhưng trong nư c bi n chúng có th h p thu ñ magiê và canxi t nư c.30. Giai ño n Post. s t. B ng 13. B ng 13. giai ño n Zoea và Mys.ño n ñ u c a juvenile ñư c thi t l p trong phòng thí nghi m v i các y u t môi trư ng ñư c t i ưu hóa và n ñ nh. s ng t ng ñáy. th c ăn là các sinh v t và mùn bã ñáy. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 158 . chúng là nh ng b n b t m i cơ h i. k m.

Ép ñư c s d ng r ng rãi trong s n xu t th c ăn n i cho cá. d ng viên ñư c s d ng k t giai ño n juvenile cho ñ n c thương ph m. Tuy nhiên các mô bào tươi s ng như bã cá. tuy nhiên. 3 mm ñ i v i tôm 5-10g và 4mm cho tôm 4-10g và l n hơn n a. nơi th c ăn tươi s ng (rotifer. viên th c ăn nên duy trì ñư c trong nư c m t th i gian cho ñ n khi ăn h t. Kh u ph n ăn Th c ăn ch bi n công nghi p là ngu n dinh dư ng cho tôm giai ño n ương.5-2 g. T p quán ăn Tôm l y th c ăn ch y u b ng cơ ch nh n bi t hơn là nhìn th y. 2 mm ñ i v i tôm 2-5 g. kh u ph n ch a hàm lư ng protein cao ñư c s d ng s m trong su t giai ño n post và giai ño n juvenile. Tôm là con v t có tính ăn ch m và ch n l a. m c thư ng dùng ñ nuôi v tôm b m . phân tích l i nhu n . nơi nó bi n thành d ng s n s t b i các enzyme tiêu hóa. cũng có th s n xu t th c ăn chìm v i máy ñùn ép có n u b ng cách gi m t l giãn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 159 . loài giáp xác và ñ ng v t thân m m nh . th y sinh v t s ng và ch t. ngu n th c ăn t nhiên cho tôm là l p m ng ñáy ao nơi bao g m t o. Artemia. H u h t các lo i th c ăn công nghi p có ch a h n h p vitamin – khoáng. Tuy nhiên. Nh ng cơ quan th quan t p trung các ph n ph phía trư c và râu. B i vì môi trư ng nuôi có nh hư ng l n ñ n nhu c u dinh dư ng c a tôm. t o) là ngu n th c ăn chính ñ nuôi u trùng tôm.Kh u ph n cho năng su t cao trong nuôi thâm canh ñã ñư c thi t l p. Năng su t tôm có th ñ t ñ n 500 kg/ha/v trong nh ng ao không cho ăn. Trong ñi u ki n ao h . m c protein kh u ph n gi m d n trong su t giai ño n nuôi thương ph m.chi phí th c ăn cho các hình th c nuôi và qu n lý khác nhau là khó tính toán. Nhìn chung. M c d u tôm ñã ăn m t s lư ng có ý nghĩa các ch t dinh dư ng t ngu n th c ăn t nhiên này hàng ngày nhưng khó bi t ñư c s lư ng hay t l ph n trăm l y ñư c là bao nhiêu so v i nhu c u. B i vì tôm có xu hư ng tiêu th m nh th c ăn t nhiên và s bi n ñ ng l n v kh năng s n có c a th c ăn trong nh ng ñi u ki n qu n lý và môi trư ng nuôi khác nhau nên khó có th ph i tr n ñư c các lo i th c ăn giá r cho tôm nuôi bán thâm canh. Ch bi n th c ăn Vì tôm có thói quen ăn ñáy. ðư ng kính c a viên th c ăn ñ phù h p v i các c tôm khác nhau nên là 1-2 mm ñ i v i tôm 0. tôm di chuy n v phía con m i và nhanh chóng v chúng v i nh ng càng k p. D ng v n nát ñư c s d ng trong su t giai ño n post. D ch th c ăn ñi xu ng ph n sau c a ru t và cu i cùng ñ n các ng nh c a gan t y ti p t c tiêu hóa và h p thu. thô ch y tr c ti p ñ n ru t gi a. Nh ng ph n th c ăn không ñư c tiêu hóa ñi vào ru t sau. sò. Ngay khi phát hi n ñư c mùi c a con m i. nơi có vài s tiêu hóa và là nơi quan tr ng ñ h p thu các ch t dinh dư ng. Nh ng h t không m n. Con m i b nhai nh ra c thích h p trư c khi nu t. nh ng kh u ph n ăn như th có l là không kinh t l m ñ i v i phương th c nuôi tôm bán thâm canh. nơi ch y u t o thành khuôn phân. Tính c n thi t c a vi c b sung các lo i th c ăn ao khác nhau v i t t c các ch t dinh dư ng như vitamin và các ch t béo c n thi t chưa ñư c hình thành. vi khu n. Th c ăn vào b ng ñi qua th c qu n và vào túi trư c c a d dày (ru t trư c). Kích c c a viên th c ăn bi n ñ ng tùy thu c vào c tôm. M c dù thông tin v nhu c u các ch t dinh dư ng cơ b n c a nhi u gi ng tôm là s n có nhưng thi u s li u nghiên c u v ñ xu t các lo i th c ăn nuôi ao. th c ăn công nghi p nên ñư c ch bi n thành các d ng viên chìm. nuôi thương ph m hình th c thâm canh và bán thâm canh. vì vây. Hai quy trình ch bi n là viên ép ñùn và viên ép h p ñư c s d ng ph bi n trong s n xu t th c ăn cho tôm. mùn bã và các sinh v t ñáy khác như giun ñ t và giun tơ.

. vi c phân ph i th c ăn kh p ñ u trên m t ao ho c nơi tôm khu trú là r t quan tr ng.. Các ch t d n d (ch t h p d n) thư ng ñư c s d ng trong th c ăn c a tôm ñ tăng s h p d n và tiêu th th c ăn. Nh ng nghiên c u này ñã thành công trong phòng thí nghi m nhưng chưa ñư c ch ng minh trong th c ti n. gi m s c ñ kháng. gum ñã ñư c th nghi m thành công trong phòng thí nghi m nhưng còn h n ch ñưa ra th trư ng ñ s n xu t th c ăn cho tôm d ng viên vì giá thành quá cao. acid béo và các ch t chi t c a cá. nhìn chung. Các ch t khác nhau (có th là t nhiên. Môt s nhà s n xu t cho ăn d a theo kinh nghi m c a v nuôi trư c. B t cá. M t s nhà s n xu t l y m t v c bùn ñáy khu v c cho ăn ñ tìm th c ăn sót l i ho c mùi hôi th i c a th c ăn th i r a. ñư c s d ng như là thành ph n gây s h p d n trong th c ăn cho tôm và cá. ðây có th xem như nh ng hư ng d n cách cho ăn n u như có th ư c tính ñư c kh i lư ng tôm trong ao nuôi. B t mì. Các hydrocolloid h u cơ như carboxymethyl cellulose. Ch ph m sinh h c EM trong qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm Ngh nuôi tôm nư c ta ñã ñư c hình thành t lâu nhưng mãi ñ n năm 1990 m i ñư c phát tri n m nh c v s lư ng l n ch t lư ng ñ ñáp ng nhu c u ngày càng tăng s n ph m tôm cho tiêu dùng và xu t kh u. 1979). m t s nhà s n xu t c g ng tính toán ho t ñ ng b t m i trong ao. d b b nh t n công là do môi trư ng t l p bùn c n bã h u cơ dơ b n tích t lâu ngày b 160 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . 2 gi sau khi cho ăn s quy t ñ nh lư ng th c ăn cho ăn vào ngày ti p theo tăng hay gi m.6. m t trong nh ng nguyên nhân quy t ñ nh làm tôm tăng trư ng ch m.5. sò. Nhi u k t qu nghiên c u cho th y. ð i v i h nh có th cho ăn b ng tay. h u h t các lo i th c ăn cho tôm ñư c ch bi n v i viên nén ñư c thi t k ñ c bi t g n v i máy phun hơi và h th ng ñi u hòa hơi cho phép gia tăng n u h n h p th c ăn. ñang có nguy cơ b ô nhi m nghiêm tr ng. máy th i. Do vây. Cho ăn B i vì tôm là loài ăn ch m nên th a mãn vi c cho ăn là khó và có l không th ñ t ñư c. tính r i ro c a ngh nuôi tôm ngày càng cao. alginate. Do tôm ăn ch m và liên t c nên cho ăn nhi u l n trong ngày. không theo ñúng quy ho ch nên ch t lư ng môi trư ng ngày càng gi m. do phát tri n t phát. Trong ñi u ki n thí nghi m. Có th h n ch t i ña s tan rã th c ăn và vi c m t các ch t dinh dư ng hòa tan trong nư c b ng cách cho ăn nhi u l n trong ngày hơn là cho ăn 1 l n trong ngày. Nh ng nhà s n xu t kinh nghi m có th quan sát thói quen bơi c a tôm d c theo b 1 ho c 2 gi sau khi cho ăn ñ bi t tôm ñã ăn ñ hay chưa. tôm thư ng khu trú c ñ nh và không bơi ñi xa ñ b t m i. m c. b t ngũ c c.n nên viên th c ăn n ng. Nh ng ch t k t dính công nghi p như lignin và bentonite ñư c dùng ph bi n cho các lo i th c ăn d ng viên cho v t nuôi ñã ñư c xác ñ nh là ít nh hư ng ñ n th c ăn tôm ñòi h i nhu c u n ñ nh lâu trong nư c. H ñ t các khay cho ăn trong ao và s lư ng th c ăn còn l i trong khay 1 gi . Tuy nhiên. 13. b t các lo i c là nh ng ch t k t dính t nhiên ñư c s d ng ph bi n nh t trong s n xu t viên th c ăn cho tôm. tôm. t ng h p) ñư c s d ng làm ch t k t dính cho th c ăn tôm d ng viên h p hơi. Các ch t k t dính t ng h p như Aqua-firm 1A. kích thích s b t m i c a tôm. ð tăng hi u qu vi c cho ăn. Tuy nhiên. Aqua-firm 2A ñư c s d ng trong th c ăn cho tôm. Không như cá. ch bi n. Lư ng cho ăn không nên vư t quá kh năng c a h th ng ñ tiêu hóa h t nh ng s n ph m th i ra và duy trì ñ lư ng oxy hòa tan trong ao. ñ i v i các h l n có th cho ăn b ng thuy n. Các b ng hư ng d n cho ăn ñã ñư c các công ty th c ăn chu n b . Viên th c ăn ñùn ép thư ng có tính n ñ nh trong nư c cao vì có s keo hóa tinh b t. Nh ng ch t khác nhau như acid amin. t n su t cho ăn t i ưu ñ i v i tôm P. monodon gi ng là 3 l n/ngày (Lim và Pascual.

các c n bã h u cơ co s n trong ngu n nư c. NH3.1 lít EM gi ng /sào (500m2). ôxy hòa tan. t các ch t mùn.. nhưng chúng là nhân t làm suy y u h th ng mi n d ch c a cơ th tôm.m t ñ y ao. c n l ng. bi n ñ ng liên t c. Nh ng nhóm vi sinh v t h u hi u có trong ch ph m như: Rhodopreudomonas. Aeromonas. t o ñi u ki n cho virus gi t ch t tôm trong ao.. t o ñư c s n ñ nh và duy trì ch t lư ng nư c. tăng nhanh sinh kh i. b t ngu n t th c ăn dư th a.. M t khác do l m d ng vi c s d ng các lo i thu c và hóa ch t ngăn ng a m m b nh. màu nư c trong ao nuôi trong qúa trình nuôi. v i m c tiêu hư ng ñ n m t môi trư ng nuôi tôm b n v ng. các Enzym ñư c kích ho t và b t ñ u th c s phân gi i r t m nh các ch t h u cơ trong ao. Khi g p nư c. Strepptomyces.5 . Nh m t ng bư c kh c ph c và c i thi n d n môi trư ng ph c v cho ngh nuôi tôm. Chính s phân gi i này ñã t o ra cơ ch t làm th c ăn cho các ch ng vi sinh v t h u hi u. ngư i ta ñã ng d ng ch ph m sinh h c nh m qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm. v tôm. N u th i ti t th t thư ng. Lactobacillus. ch ph m sinh h c EM có kh năng phân gi i t t các ch t th i h u cơ hòa tan và không hòa tan t u ch t c a tôm. E coli. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 161 .4 lít/sào.2-0. Nên rãi ñ u trên m t nư c ao vào bu i sáng. Penicillium có vai trò "tiêu th " các ch t h u cơ phát sinh trong ao h theo qúa trình nuôi tôm. Chính nh ng l p bùn dơ b n ñó là ngu n ch a ñ m i vi sinh v t gây b nh và t o ra các khí ñ c. các ch t lơ l ng r i k t t l ng xu ng ñáy ao. rãi EM 1 tu n/ l n. Sacchamyces. Aeromonas và nh ng m m b nh vi khu n khác. sinh sôi n y n càng nhanh và s m gi t ch t tôm nuôi trong ao. t th c ăn th a tích t ñáy ao nuôi. Qúa trình này di n ra liên t c theo chi u hư ng tích c c và có l i cho môi trư ng nuôi tôm. li u lư ng bình quân 0. Lo i ch ph m sinh h c dư c s d ng có hi u q a nh t là Effective Micro-organism (g i t t là ch ph m EM). ñ trong. Ch ph m EM không ho t ñ ng môi trư ng khô. ñã d n ñ n vi c tiêu di t các vi sinh v t gây b nh và c vi sinh v t h u ích. Trong ao nuôi có càng nhi u ch t c n bã h u cơ hay th c ph m dư th a. t t nh t là rãi EM gi ng liên t c hàng ngày v i li u lư ng bình quân 0. Căn c ñi u ki n th i ti t. y u t mùa v vi c s d ng EM gi ng có thay ñ i nh t ñ nh.. Aspergillus. H2S. nó ch ho t ñ ng m nh trong môi trư ng nư c. giúp môi trư ng ao nuôi trong s ch. N u th i ti t t t ñi u ki n môi trư ng n ñ nh. c ch kh năng phát tri n c a vi sinh v t gây h i như Vibrio. t t nh t là khi m t tr i v a hé sáng. Th c ch t là b n thân các vi sinh v t có trong ao nuôi không gi t ch t tôm nuôi hàng lo t. ñi u hòa hàng lo t các y u t môi trư ng phát sinh trong quá trình nuôi như pH. phân h y các ch t th i. K t qu th nghi m cho th y. rong t o. cung c p và t o ñi u ki n cho vi sinh v t gây b nh như : Vibrio.

cá qu . UNDP. pp. Rome. Vi n chăn nuôi. Australian Centre for International Agricultural Research.L. IFAS Extension. Hà n i. and Allan. T.W. 1985.. Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida.. R. and Shimma. Ti ng Anh FAO. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). tôm he? 2. 179 . Rottmann.213. 1980. Arai. Edwards. FAO Fisheries Technical Paper 343.CÂU H I: 1. and Lim. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Fishing New Books Ltd. J. Nhà XBNN... Yanong. Rome. D.R.Their Biology and Culture. New. 1995.. Nhà XBNN. E. G. 2004. ð c ñi m v dinh dư ng. cá trôi n ð . Scott Graves. Hardy. 2002. Imprint of Elsevier Science. Các gi i pháp dinh dư ng và nuôi dư ng nh m nâng cao năng su t các ñ i tư ng nuôi k trên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng.W.F and Roberts. Canberra 2004 Halver. 2004. cá chình. (eds). Y. cá rô phi. J. Snakeheads . 823pp. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 162 .. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries.J (eds) Recent Advances in Aquaculture. Swift. J. Craig Watson and Roy P. T. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Wee. R. Farm-made Aquafeed. H Chí Minh.D. kh u ph n ăn và nuôi dư ng cá chép. 345-353. London. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. Aquaculture Training Manual. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. P. CAB international. Watanabe. Michael B.. FAO. 3rd Eds. R. S. Fish Nutrition. Academic Press...E. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. C. K. Croom Helm. C. 2003. (eds). Webster. England Takeuchi. 1982. 2002. 2002. In: Muir. 1987. L.

B ng ch ng ñó cho th y cơ ch gi m sinh trư ng do ñ tương r t ph c t p không ñơn gi n ch có c ch tiêu hóa protein. 1980). ði u ki n nhi t và m và th i gian khi x lý ñ tương ph thuôc lo i v t. Tuy nhiên. cá da trơn. ðây là nh ng lo i th c ăn ñư c nhi u nhà khoa h c trên th gi i và trong nư c nghiên c u nh m thay th v i t l thích h p các lo i th c ăn có ngu n g c ñ ng v t trong kh u ph n ăn c a ðVTS. ñ c bi t lysine (Riesen et al.. Nhi t ñ không ñ không ho t hóa ñư c I-trypsin s c ch tiêu hóa protein (Dabrowska. Ch t c ch trypsin (Trypsin inhibitor . do s hi u bi t v dinh dư ng ngày càng tăng.CHƯƠNG XIV ð CT 14. khô d u bông. Evans và Butts. cũng nhóm tác gi này Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 163 . Tuy nhiên. Ngày nay.1. Robinson et al (1981) th nghi m nh hư ng x lý nhi t lên I-trypsin trong kh u ph n cá da trơn và cho th y làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn khi kh u ph n ch a trên 1. Nó làm ch m sinh trư ng c a gà. ð tương thư ng ñư c b sung d ng viên trong kh u ph n ăn c a cá da trơn và các lo i cá khác v i m t lư ng h n ch do có ch a nhi u ch t c ch (anti-metabolites) mà ch y u nh t là ch t c ch trypsin. X lý nhi t có th gi m ho t tính c a I-trypsin. 1951). Viola et al. cá h i (rainbow trout). ph i h p kh u ph n ăn cho cá ch y u d a vào các th c ăn có ngu n g c t ñ ng v t (Law et al. Các tác gi ñ ngh ch nên thay th m t ph n b t cá b ng ñ tương. l c và các s n ph m ph t công nghi p ch bi n như bã ñ u nành. 1947. H còn ch ra r ng b t cá ch a m t s ch t kích thích sinh trư ng chưa ñ nh rõ tên mà trong ñ tương không có.1. ð c t có ngu n g c th c v t Th i xa xưa. 1979). 1976).. 1961). m t v n ñ c n ñ i m t khi s d ng ngu n th c ăn này là các ñ c t làm c n tr ñ n kh năng tiêu hóa các ch t dinh dư ng có trong các lo i th c ăn này. Nh ng th c ăn có ngu n g c th c v t thư ng ñư c s d ng ph bi n là h t ñ tương. ðÔC T T NHIÊN TRONG TH C ĂN TH Y S N ð c t t nhiên ch nh ng ch t và h p ch t ñ c h i có t nhiên trong th c ăn. Nó không làm phình to t y bê. l n. ñ ng v t và vi sinh v t. n u thay th hoàn toàn s tăng chi phí b sung axit amin và tăng m c lipid. ð c t có th có t ngu n g c th c v t.I-trypsin) trong ñ tương ð tương là m t trong nh ng ngu n protein th c v t quan tr ng thay th b t cá. 14. k t lu n r ng khô ñ tương có m c năng lư ng và hàm lư ng lysine th p hơn 10 -15% so nhu c u. Robinson et al (1981) m khám t y cá da trơn nuôi b ng khô ñ tương các m c I-trypsin khác nhau không th y nh hư ng gì. nhưng quá nhi t làm gi m m t s axit amin s n có trong ñ tương. cá chép và các lo i khác. chó (Liener và Kakade. Andrew và Page (1974) phát hi n th y khi thay th b t cá b ng ñ tương cùng m c N làm gi m ñáng k sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn cá da trơn. 1980). Nhưng.500 (Liener và Kakade. giá th c ăn có ngu n g c ñ ng v t v a tăng cao l i v a không ñ cung ng k p th i nên vi c s d ng th c ăn có ngu n g c th c v t ph i h p trong kh u ph n ăn cho tôm. khô d u l c. chu t.9 TIU (trypsin inhibitor unit)/mg m u. Kozak. (1982) nghiên c u trên cá chép.1. cá tăng nhanh m t cách rõ r t. Ch t c ch trypsin là m t protein hình c u có kh i lư ng phân t 21. và gây ra tri u ch ng phình to t y gà và chu t do t y tăng cư ng ho t ñ ng quá m c ñ ñáp ng nhu c u cao vi c cung c p enzyme trypsin c n thi t cho cơ th (Sandholm et al..

Tookey et al 1980). súp lơ. tannin và các phenolic khác. và tăng t l ch t cá (Richardson et al. và ch t lư ng khô ñ tương. khô c i d u còn ch a các h p ch t ñ c khác như axit erucic. c i d u. và nh t là P có trong th c v t thành h p ch t không thích h p cho ñ ng v t (Smith 1977). Hơn n a. Van Etten và Tookey 1983).4-4. ít nh t cho lo i cá h i này (Smith 1977). nitrite h u cơ. Satoh et al. ð c t ñư c bi t nhi u nh t là gossypol trong tuy n s c t màu vàng. Các tuy n s c t ch a 2.(1985). oliu… chu t. I-trypsin và axit phytic. Glucosinolate (GL) Glucosinolate (thioglucoside) ñư c hình thành t nhiên trong các th c v t d ng hình ch nh t như b p c i. chuy n hóa protein và ch c năng tuy n giáp. Phytic acid Phytic acid . ð c ñi m th nh t là ñ nh y c m v i I-trypsin khác nhau các ñ i tư ng th nghi m.8% c a h t và gossypol 39-50% kh i lư ng tuy n (Berardi và Goddblatt 1980). m h t bông Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 164 . c i xoăn… GL bao g m 5-vinyloxazolidinethione. Nhi u nghiên c u ch ra r ng hàm lư ng axit phytic cao kìm hãm sinh trư ng.ngu n protein r ti n trong kh u ph n ăn c a cá h i. Mg và Zn. ði u này có th gi i thích l i ích c a b sung khoáng dư i d ng kh u ph n ch a ñ tương (Ketola 1975). X lý nhi t. h ñã không tìm th y nh hư ng c a I-trypsin cá da trơn khi nuôi kh u ph n ch a 3. Gossypol H t bông là ngu n b sung protein cho v t nuôi và cá v i lư ng h n ch vì ch a nhi u ñ c t tư nhiên. ð c ñi m th hai là x lý nhi t khô ñ tương thương m i không có quy trình chu n nên có m c I-trypsin khác nhau gi a các m u phân tích. 1985. isothiocyanate và ino thiocyanate (R-N=C=S). GL không t gây ñ c nhưng khi th y phân b i enzyme myrosinase t o các h p ch t làm suy y u ch c năng tuy n giáp và gây các nh hư ng có h i khác (Tookey et al 1980. ð c ñi m th ba là b sung amino acid và khoáng cho k t qu kh quan có th do sai khác các gi ng. ð c ñi m th tư là r t ít các nghiên c u trên cá v nh hư ng c a I-trypsin lên t y. Cá h i (Rainbow trout) nh y c m hơn. T t c các s n ph m th y phân GL là nh ng h p ch t antithyroid (Van Etten 1969. ngoài ch t GL.hexaphosphate c a myo-inositol là thành ph n c a h u h t các s n ph m h t c c và khô d u như ñ tương. cá da trơn có s c kháng hơn. Phytate có kh năng k t h p v i các cation như Ca. bông. Trên cơ s kinh t và ưu ñi m sinh h c. Các nghiên c u trên phát hi n nhi u ñ c tính quan tr ng v nh hư ng c a I-trypsin trong nuôi tr ng th y s n. nên dùng nguyên h t ñ tương (không ép d u) sau khi x lý nhi t ñ làm th c ăn. GL tr nên ñư c chú ý ñ c bi t khi s d ng khô c i d u .6 TIU trong m t thí nghi m khác. phytate gây nh hư ng ñáng k ñ n sinh trư ng ñ c bi t khi có m c Ca cao trong kh u ph n (Moris và Ellis 1980). GL t ngu n c i d u gây cư ng năng tuy n giáp và gi m thyroxine (T4) huy t thanh cá h i (Yurkowski et al 1978). 1983). trong khi cá chép n m v trí trung gian.

tích lũy mô và thay ñ i mô b nh. cá rophi. reserpine trong cây d a c n làm thu c gi m ñau. Alkaloid là nh ng h p ch t h u cơ có ch a nitơ và có tính ki m nh . breviflora (Sotelo. atropin ñư c tìm th y trong cây cà ñ c dư c (belladonna) ñ làm thu c giãn ñ ng t (Encarta.07 g/kg ru t c và 0. Ví d : cây vông nem (Erythrina sp) có ch a trên 60 lo i alkaloid. 1970).0. k t qu TN c a Roehm et al (1967) không th y nh hư ng ñ n tăng tr ng c a rainbow khi ăn 250ppm gossypol acetate trong 18 tháng li n.34g/kg c . Tuy nhiên. ngư i ta tìm th y có g n 6000 ch t alkaloid khác nhau và có kho ng 30 trong s này ñã ñư c s d ng r ng rãi trong y h c và ñư c nghiên c u k .4 g/1kg th tr ng ngư i.2 . tiêu ch y r i sau ñó táo bón. E.alkaloids). Theo tài li u c a Petterson (1991) thì alkaloid ñư c chia ra làm 3 nhóm: nhóm alkaloid th c (True .04 . S c kháng gossypol r t khác nhau các loài cá như cá h i.alkaloids). Alkaloid Alcaloid là nhóm ñ c t th c v t l n và ña d ng.0. Khi khoai tây m c m m thì solanin có th lên ñ n 1. trung bình 0. ðây là ch t mà ngày xưa ngư i x u s d ng ñ ñ u ñ c nhà tri t h c vĩ ñ i Socrates. 1973).chuy n gossypol t do thành liên k t và không gây ñ c cho ñ ng v t.piperidine (C5H10NC3H7). Phương pháp ch bi n hi n nay có th lo i tr 80-90% gossypol. Các gi ng khác có hàm lư ng solanin th p hơn. Thí nghi m xác ñ nh nh hư ng c a gossypol trên rainbow cho th y cá ch m sinh trư ng khi hàm lư ng 290ppm gossypol t do trong kh u ph n (Herman. như v y s d ng khô d u cotton làm th c ăn cho v t nuôi khá an toàn ngo i tr m t s lo i quá m n c m như l n (Singleton và Kratzer.30 . ch v i m t li u r t nh cũng t o ra tác d ng sinh h c r t m nh trên cơ th . Tri u ch ng ng ñ c trên ngư i th nh là ñau b ng. Nh ng alkaloid ñư c bi t rõ nh t là trong cây khoai tây và trong c lupin. 1930). cá da trơn. ng ng tim và t vong. Li u gây ch t ngư i c a salonin t 0.0. cocaine trong cây coca ñ làm hưng ph n th n kinh. Alkaloid có ch a nhi u trong h t Erythrina americana.55 g/kg v c . Ph n c khoai tây tr i lên trên m t ñ t có v xanh và ph n c khoai tây có ch a ch t solanin. Hi n nay. Ví d : ch t nicotine trong cây thu c lá ñư c s d ng ñ làm thu c tr sâu.49g solanin/1kg ru t c và 1. Ngày nay. Ch t alkaloide ñơn gi n ñư c t ng h p s m nh t vào năm 1886 là ch t coniine. Khi th y phân nó gi i phóng ra ñư ng. Trên ngư i: hi n tư ng ng ñ c solanin thư ng x y ra do ăn c khoai tây m c m m. vì v y ngư i ta g i nó ñúng nghĩa hoá h c là các glucoside cũng ñư c. morphine trong nh a cây á phi n ñư c s d ng ñ làm thu c gi m ñau. nhóm alkaloid gi (Pseudo . nh hư ng c a gossypol v i các loài cá khác chưa ñư c bi t rõ. ña s có ngu n g c t th o m c. và m c gossypol vư t quá ngư ng ñ kháng làm gi m sinh trư ng. tên hóa h c là 2 .18% không nh hư ng tăng tr ng. Tùy theo gi ng khoai tây mà hàm lư ng solanin có khác nhau. cafein trong h t cà phê.22g/1kg v c .alkaloids) và nhóm ti n alkaloid (Proto . Khi khu th n kinh b tê li t d n ñ n ng ng hô h p. Tilapia aurea ñ kháng v i gossypol và v i m c dư i 0.propyl . Trên ñ ng v t: Trong th c ti n chăn nuôi trên ñ ng c chăn th có m t s loài th c v t h ñ u như c ngôi sao hoa tr ng (Lupinus albus) ho c hoa vàng (Lupinus luteus) có Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 165 . McRosoft. Gi ng khoai tây Rosevall Angieri có ch a ñ n 0. Th n ng thì giãn ñ ng t và li t nh hai chân. ngư i ta còn bi t ñư c trong m t s cây nhi t ñ i cũng có nhi u alkaloid. Trong khi. 1997). Thí nghi m c a Dorsa et al (1982) trên cá da trơn cho ăn khô d u bông và gossypol acetate thì sinh trư ng gi m 17% kh u ph n khô d u bông.

Tri u ch ng b nh xu t hi n trên h th n kinh d n ñ n b i li t ngư i ta g i là b nh latirizmus. do ñó s ng ñ c trên gia súc thư ng x y ra khi cho bò ăn c Lupin khô. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 166 . Tuy v y. làm thoái hoá và m hoá gan.1962) B c M . Trong m t s c h ñ u thu c gi ng Medicago sativa sau m t th i gian dài tr ng ñ l y h t c già tích lũy ch t ñ c ñư c bi t là ch t latirin còn là lo i alkaloid gây ng ñ c cho gia súc ăn nhi u. mà còn làm gi m tính ngon mi ng c a gia súc. Ch t gallotannin có nhi u trong lá cây non cây Shin . 1974. Nhóm ch t tannin Tannin là m t h p ch t ester gi a ñư ng glucose và m t nhóm ch t khác. Trong các lo i cây cao lương.m t lo i ch t ñ c gây b nh cho gia súc trên ñ ng c x ôn ñ i. ñi u quan tr ng là v m t di truy n. nh ng gi ng nguyên th y hàm lư ng tannin r t cao. trư c ñây ngư i ta g i tên b nh do lo i c này gây ra là lupinozis. có phân t lư ng >500.digallic. Tannin phân b r t r ng trong các lo i th c v t.. Cơ ch tác ñ ng c a tannin trong dinh dư ng ñ ng v t: ph n ng v i protein gây k t t a và bi n tính protein làm cho nó tr nên khó tiêu hóa. N u cao lương ñư c h p hơi ho c ép d p làm khô cho gia súc ăn s tiêu hóa t t hơn r t nhi u. N u ñem th y phân ra ta thu ñư c ñư ng glucose và m t thành ph n khác không ph i ñư ng. 1975). Payner. ngư i ta còn bi t có m t lo i tannin khác g i là "ellagitannins" n u c t liên k t ra ta thu ñư c axit ellagic. xác ñ nh trong cây c Lupin có ch a nhi u lo i alkaloid mà trong ñó có ch t kinolizidin là r t ñ c gây h i cho gan. tuy nhiên có lo i th c v t ch a nhi u. T xa. ñó là axit gallic và m . Tannin còn có nh hư ng như m t ch t kháng dinh dư ng. M t hư ng khác. Theo Kumar và D’Mello (1995) thì tannin là nh ng h p ch t có ch a phenolic hòa tan. Theo tài li u c a Humphreys (1988) thì s ng ñ c do lo i c này x y ra bò s a mang thai kỳ cu i ho c m i ñ còn gây ra b nh ketosis cho bò. Trong th c v t có 2 lo i tannin: m t lo i tannin có kh năng th y phân g i là hydrolysable tannin (HTs) và m t lo i không có kh năng th y phân g i là condensed tannin (CTs). Th c v t càng già. b o v ch t ñ m ch ng l i s lên men phân gi i c a vi khu n. ngư i ta c g ng tuy n ch n gi ng có hàm lư ng alkaloid th p. Sau này. Alkaloid trong lo i c này không b phá h y b i qúa trình phơi và s y. có lo i ít. ngư i ta còng s d ng tannin ñ làm se niêm m c ru t tr các b nh tiêu ch y. làm thay ñ i trao ñ i ch t trong d c và gây h i cho ñ ng v t. dư i tác ñ ng c a tannin làm cho nó k t t a. ð c t c a nó còn có cây Acacia salicina. protein bao b c xung quanh h t tinh b t.oak (Quereus havardi) gây t n th t l n cho ñ ng v t chăn th trong mùa nó phát tri n gia súc ph i s d ng lo i cây này (Pigeon et al. Bi n pháp phòng ng a: ngâm nư c và r a nhi u l n có th làm gi m chút ít alkaloid. ñã hóa g thì tannin càng nhi u.13%) nhưng vì có ch a tannin nên kh năng tiêu hóa kém. ngư i ta bi t s d ng tannin ñ thu c da. như th ta g i là "gallotannins". Ngoài ra. Nh ng gi ng cao lương c i ti n có hàm lư ng protein khá cao (11 . có kh năng k t t a v i gelatin và các protein trong môi trư ng nư c. thư ng là m t ph c h p c a axit phenolic ho c axit oxyphenolic. M t d n ch ng khác v lo i ñ c t này ñã gây thi t h i kinh t khá l n trong chăn nuôi. S có m t c a tannin trong m t vài cây c làm th c ăn gia súc quan tr ng không nh ng làm gi m kh năng tiêu hóa. tiêu hóa kém. ñó là m t lo i cây châu Úc: Terminalia oblongata (Evereist. t ñó t l tiêu hóa tinh b t còng kém theo.

ñư c s d ng v i m t lư ng nh trong kh u ph n. nhưng ñ i v i ngư i và ñ ng v t thí nghi m. M t trong các nh hư ng c a CPFA ñ n ñ ng v t có vú và l p chim là c ch h th ng enzyme desaturase axit béo (Raju và Reiser.. 1980). Kh năng gây ñ c cho th y s n là r t th p vì t l s d ng th p. Tuy nhiên. malvalic là các axit trong th c v t h Malvale. các lo i này không có ñ c t .Các axit béo cyclopropene Các axit béo cyclopropene (CPFA). axit sterculic. CPFA còn có trong khô d u lo i b d u nhưng hàm lư ng ph thu c d u còn l i..1... 1967) và t l gi a axit sterculic và malvic là 2:1.5% làm cho 30% cá có kh i u trong gan lúc 12 tháng. Tuy nhiên. 14.. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 167 . b t lông vũ. 1983).. nôn m a. Dinogunellin Dinogunellin là lipoprotein ñ c. H u h t cá ch a ñ c t trên t n ð dương và Tây Thái Bình dương. ch t này gây tê cóng môi. b t máu.2% (Bailey et al. lư i và ngón tay. Như v y. D u bông ch a 0. 1978. Hàm lư ng CPFA trong d u bông kho ng 0.2. 1966). bi n ñ i ho t tính c a oxidase ch c năng trong gan và các enzyme khác (Eisele et al. Khô d u bông ch a các CPFA nói trên. 1985). bi n ñ i thành ph n và c u trúc lipid (Scarpelli et al. 1974). gan và bu ng tr ng cá có ch a 2 ñ c t t nhiên có th nh hư ng khi s d ng làm th c ăn. b t ñ u tôm. 1969) và cá rainbow (Roehm et al.6-1. ho i t gan và lách trên ngư i (Fuhrman.. m t c m giác hô h p và ch t. M c này không ñ gây nh hư ng sinh trư ng cá. 1967. ñó là tetrodotoxin và dinogunellin. m t c m giác cơ. ch có 7-10% axit sterculic h u hi u có trong kh u ph n cá h i. 1970). Tetrodotoxin Kho ng 80 lo i thu c h Tetraodontiformes (cá puffer hay globefish) s n sinh và ch a tetrodotoxin – r t ñ c ñ i v i tât c ñ ng v t xương s ng tr loài s n sinh ñ c t trên (Fuhrman. N u kh u ph n chi m 20-30% khô d u bông . Chưa th nghi m trên cá.. tăng t l kh i lư ng gi a gan và cơ th (Hendricks et al. b t th t. M t s nh hư ng khác lên cá rainbow là làm bi n ñ i trao ñ i lipid (Truthers et al. 1974).thì CPFA có 20-30ppm. v i t l b t cá r t th p trong kh u ph n cho cá thì ñ ñ c hi m khi x y ra. th c ăn có ngu n g c ñ ng v t như b t cá..thư ng dùng cho cá h i .. 1974.01% khi ch bi n b ng phương pháp hi n ñ i (Levi et al. ñ c bi t cá l n. 1975).35% CPFA ñư c s d ng trong kh u ph n 7. Ch t này không ñ c như tetrodotoxin nhưng gây a ch y. ñư c s n sinh trong tinh d ch c a hai loài cá (Stichaeus grigorgjewi và Scorpaenichthys marmoratus). ð c t có ngu n g c ñ ng v t Trong th y s n. Kh u ph n này ch a kho ng 90ppm axit sterculic. kho ng 0. nh hư ng c a ñ c t lên th c ăn cá là chưa ñư c hi u rõ. Johnson et al. Nhìn chung.

Nó xu t hi n trong nguyên li u sau quá trình thu ho ch. B2. Các lo i nông s n d nhi m aflatoxin bao g m: h t l c. ð c t có ngu n g c vi sinh v t ð c t có ngu n g c vi sinh v t là ch t ñ c sinh ra t n m m c. 14. s liên k t này gây c ch enzyme polymerase c a RNA làm h n ch s t ng h p RNA và c ch polymerase t . 1983).lactone không bão hoà có trong phân t aflatoxin làm cho h p ch t này có ho t tính gây ung thư. Ví d . trong ñó có 4 lo i có tính ñ c l n nh t: B1. Tuy nhiên. Aflatoxin gây thương t n gan và cú Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 168 . Nhi u nghiên c u nh hư ng c a AFB1 trên cá h i ñã ñư c công b . Aflatoxin do n m Aspergillus flavus. tăng t l ch t. S d ng m b oxy hóa ho c m trong kh u ph n ñ lâu ngày b oxy hóa gây ra ñ c. các tri u ch ng nói trên có th kh c ph c khi b sung vitamin E vào kh u ph n có m b oxy hóa. Trong th c t . 1982). ðây là nguyên nhân làm gi m sút s t ng h p protein trong t bào. lo i n m này s n sinh các aflatoxin. 1966). Aspergilus parasiticus sinh ra. Cơ ch gây b nh c a aflatoxin là do kh năng liên k t c a ch t này v i DNA trong nhân t bào. g o và ñ i m ch. β . ñ c bi t vitamin E (Hardy et al. lúa mì. b o qu n và ch bi n do các lo i n m m c t o ra. do ñó. n m Aspergillus có th lây nhi m qua khô d u bông. l c. làm r i lo n s tăng trư ng bình thư ng c a t bào.1. Các ch t ñ c này nh hư ng tr c ti p hay gián ti p ñên cá. là h p ch t h u cơ có nhân ña m ch vòng có 16 d n xu t hóa h c khác nhau. trong ñó aflatoxin B1 (AFB1) là ch y u.RNA. nó không ph i là h p ch t có trong nguyên li u th c ăn do s t ng h p c a th c v t hay ñ ng v t. các h t c c (b p).. h t hư ng dương (b ng 14. da trơn và h cá chép. các s n ph m ngô. Ngư i ta còn ch ng minh r ng α . 1979). ñ ng th i cũng lactone này gây c ch t ng h p DNA nhân t bào. nh hư ng bao g m ngưng sinh trư ng. khô cùi d a. ít có nghiên c u trên các lo i cá khác. lo n dư ng cơ cá chép (Hashimoto et al. khô d u l c. n m Aspergillus flavus có trong khô d u bông gây b nh ung thư gan cho cá h i (rainbow trout).3. h t h ñ u. Aflatoxin có trong t nhiên Aflatoxin là nhóm ñ c t thư ng g p trong th c ăn gia súc. G1 và G2. thi u máu và thoái hóa m gan cá h i (Smith. Như ñã bi t. nh hư ng c a m b oxy hóa ñã ñư c nghiên c u trên các nhóm cá nuôi như cá h i. Nó gây tác h i r t l n cho v t nuôi th y s n và c cho s c kh e con ngư i.M b oxy hóa M c a cá bi n ch a nhi u các axit béo không no (PUFA) và thư ng b oxy hóa b i oxy trong không khí (Watanabe. tuy nhiên...1). ví d thông qua s thi u h t các vitamin.

1977). 1969.. 1969). v i n ng ñ l n hơn 1 ppm làm gi m s n lư ng tr ng gà ñ . AFB2: 1. 1967.44-0.81 mg/kg và AFG1 là 1. ngô. li u LD50 là 5-10 mg/kg AFB1 (Halver et al. d tr th c ăn. và sinh s n r t nhanh trên các lo i th c ăn h t c c (Scott. Các s li u trên còn cho th y. t o ñi u ki n t t cho n m phát tri n. ti t s a. Các giai ño n và ngu n gây nhi m ñ c t n m Trong th c t s n xu t. ho i t ng lư n g n và ti u c u th n. 1965. Ngoài ochratoxin. patulin ñư c s n sinh t nhi u lo i n m Penicillium và Aspergillus. 1977).2 mg/kg (Abedi. cafe. Nguyên nhân ch y u là do m ñ trong th c ăn còn cao (>14%). Ochratoxin A gây ch t ngư i. Nhóm này g m ochratoxin A và B và có hai ho t ch t a và b (Doster et al.83 mg/kg... s c ñ kháng cho gia súc và gia c m.. 1968). McKinley.67 mg/kg. 1970). lúa m ch. r t ñ c v i ñ ng v t nhưng chưa th nghi m trên cá (Scott. Th nghi m nh hư ng AFB1 trên cá da trơn cho th y.58 mg/kg và AFG1: 0. có 3 ngu n nhi m quan tr ng: (i) Nhi m ngoài ñ ng lúc thu ho ch: ði u này ñư c nh n bi t rõ nh t là ngô. 1969). li u trên 5 ppm có th gây t n h i ñ n gan và ru t. 1977). nh hư ng khác nhau c a AF trên các ñ i tư ng là không gi ng nhau.1. ð i v i cá h i coho. 1991. Rubratoxin A và B ñư c s n sinh do Penicellium rubrum. Bauer et al. (ii) Nhi m trong kho trong khi ch bi n. t. trong khi ñó các lo i khác không gây ñ c. phơi khô li n. do n m Aspergillus ochraceus s n sinh ra khi ngô và lúa mì b nhi m (Shotwell et al.75-0. Ít có nghiên c u ñ c t này trên cá. Citrinin ñư c s n sinh do Penicillium và Aspergillus và phát tri n nhanh trên lúa mì. Trong khi ñó. Nó còng làm gi m kh năng ñ tr ng. cá này ñ kháng t t và chưa tìm th y li u LD50. ð c t này gây h i ñ n gan. Vi t Nam N 25 2 1 3 3 7 4 29 1 28 Hàm lư ng trung bình aflatoxin (ppb) 205 22 50 29 8 17 12 1200 40 105 Hàm lư ng t i ña aflatoxin (ppb) 600 25 50 55 10 50 50 5000 40 500 Các lo i mycotoxin khác Ochratoxin là nhóm ñ c nh t. cao lương. th n ñ ng v t. Gi a b n lo i trên thì lo i aflatoxin B1 và G1 chi m s lư ng nhi u nh t và còn gây tác h i nhi u nh t trên cá h i (Halver. 1972).0 mg/kg. ñ u nành. gi m s c ñ kháng và gây ung thư ngư i. h t tiêu. (iii) Nhi m khi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 169 . Ngoài ra. lúa mì. Hàm lư ng aflatoxin trong m t s th c ăn dùng cho chăn nuôi Tên th c ăn Ngô h t G o và t m ð u nành h t Cám g o Khô d u m Khô d u d a Khô d u ñ u nành Khô d u l c B t s n lát Th c ăn h n h p Ngu n: Tr n Văn An. ñ i m ch và y n m ch (Scott. giá tr LD50 ñã ñư c xác l p cho AFB1 là 0. Mu n kh c ph c tình tr ng này thì khi thu ho ch không nên ñ lâu ngoài ñ ng mà ñem v s y. Các lo i th c v t d nhi m là g o. v i li u LD50 4. do chênh l ch nhi t ñ ngày ñêm làm cho nư c ngưng t b m t l p th c ăn gây ra hi n tư ng m c c b . v i giá tr li u LD50 ñ i v i AFL1: 0. Nó gây thoái hóa gan..90 mg/kg (Bauer et al. AFG2: 4. B ng 14. b o qu n. 1969). sau ñó ñem d tr ho c do m ñ không khí trong kho cao h p thu vào nguyên li u. cá Zebra thì nh y c m hơn.. Scott et al.th gây ung thư.

sâu m t có th làm tăng s phát tri n c a n m m c lên t 10 . Nhưng thư ng xãy ra trong môi trư ng chăn nuôi khi th c ăn ti p xúc v i máng ăn. Chính lư ng nư c này có th gây ra tình tr ng m c c b cho nguyên li u. liên k t ch t v i ch t h u cơ. t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n.30%. N u ñ sâu m t phát tri n v a làm t n th t ch t dinh dư ng. sâu m t trong kho b i. khóang trong nguyên li u và d ng nư c t do d dàng bay ra ho c h p thu vào nguyên li u. Có s cân ñ i gi a m ñ không khí và m ñ nguyên li u. 3. 2.cho ăn: trư ng h p này ít x y ra v i nuôi tr ng th y s n vì th i gian th c ăn ti p xúc v i môi trư ng nhi m b n ng n. v a làm tăng ñ m nguyên li u và v a mang m m vi sinh như bào t n m gây lan truy n n m m c r t mau l . benzoic và axetic ñ tr n vào th c ăn kh ng 170 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . ta c n ph i ki m tra ñ nhi m côn trùng ñ có bi n pháp ki m tra ñ nhi m côn trùng.0 Lư ng nư c trong nguyên li u có 2 d ng: d ng k t h p. S cân ñ i ñ m nguyên li u và m ñ không khí (70%) nhi t ñ 27oC Nguyên li u S cân ñ i m ñ nguyên li u ñ m không khí 70% Ngô 13. như sau: Ki m tra ñánh giá tình tr ng nguyên li u trư c khi d tr . các axit: propionic. sorbic. Gi m thi u t i ña tình tr ng hô h p c a h t và m m vi sinh v t có trong nguyên li u d tr . hô h p sinh ra nư c làm cho môi trư ng tr th c ăn ngày càng m thêm. 1. Mu n gi nguyên li u t t ta c n có qui ñ nh tình tr ng h t trong ñi u ki n d tr c th .. lactic.0 G o 13. n u c n thi t ph i x lý thêm nhi t ñ duy trì tình tr ng t t v i s cung th m nhi t và hút m. Ngư i ta s d ng nhi u lo i hóa ch t như Aureofugin.0 L c nhân 7. Ki m soát và tr kh côn trùng.2. S d ng hóa ch t. sâu m t. t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n. kh ng ch ñ m và nhi t ñ th ch h p. t ñó s n sinh ra ñ c t gây h i cho ngư i và ñ ng v t.0 ð u các lo i 15. Nh ng gi i pháp phòng ng a mycotoxin Có 3 n i dung quan tr ng và ñơn gi n c n th c hi n khi ti n hành d tr th c ăn. ði u này có th gi i thích b i 2 lý do sau ñây: Ho t ñ ng trao ñ i ch t c a côn trùng s d ng ch t h u cơ trong nguyên li u. sâu m t di chuy n trong nguyên li u mang trên mình nó nh ng bào t n m phát tán nhanh trong nguyên li u. Thiramtan. và ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng (b ng 14. Theo tài li u c a FAO (1979) thì côn trùng. Ngư i ta nh n th y có m i liên h gi a s phá ho i c a sâu m t. Chính vì v y. ta g i là nư c ho t ñ ng (free water hay active water). B ng 14. các loài g m nh m xâm nh p vào kho. n n chu ng nhi m b n. Có s liên quan gi a n m và sâu m t. Côn trùng. Ki m tra. Nơi d tr ph i có c u trúc h p lý ñ duy trì môi trư ng n ñ nh và ph i ngăn ch n không cho côn trùng. H t d tr trong kho qua m t th i gian.2). Ph i s y khô nguyên li u trư c khi ñưa vào kho d tr . ð m và nhi t ñ có liên quan nhau.5 Lúa 15. côn trùng trong nguyên li u và s phát tri n n m m c.

Tùy t ng lo i n m và ngu n lây nhi m mà s d ng hóa ch t cho h p lý. có m t kh p nơi và gây nhi u nh hư ng ñ n ngư i. ng n h n. 5. McAllister. Ví d . Làm m t hi u l c aflatoxin b i NH3 dư i áp su t cao. Murchelano. Th c ăn. M t trái c a ch t h p ph b m t là n u không ch n l c k thì ch t h p ph có th gây ra s h p ph vitamin và m t s ho t ch t sinh h c khác th i ra ngoài. n ð . Mayer. 1985). lo i b aflatoxin trong d u. ñư c s d ng r ng rãi ñ phun cho cây tr ng khi DDT b nghiêm c m. M t trong s ngu n nhi m PCB trong kh u ph n cá là d u cá làm ngu n b sung lipid. Ngày nay. ngư i ta ñ ch ra h th ng l c h p ph ñ tách aflatoxin ra kh i d u 95 . gia súc và c cá. PCB là ngu n lây nhi m ñ i v i cá nhưng không nguy hi m. 1972). Polychlorinated Biphenyls (PCB) PCB là h p ch t hóa h c b n.ch nhi m ñ c n m. ngô. nh hư ng c p tính c a PCB ñã ñư c phát hi n trên nhi u lo i cá thong qua ñư ng nư c (Stalling. xâm nhi m m c th p thông qua môi trư ng tích lũy d n vào th c ăn.100%. n m Aspergillus flavus nhi m trên ngô h t có th b kh ng ch b i ammonia 2% hay axit propionic 1%. ánh sáng m t tr i có tác d ng t t ñ phá h y aflatoxin. Ngu n PCB lây nhi m ch y u t d u h cá trích ho c t m th t cá và tôm. Như v y. Phương pháp nhi t như rang. Toxaphane ñ c hơn DDT ñ i v i các lo i cá chép nhưng ít ñ c hơn cá h i (Macek. M c dù còn m t s ñi m liên quan ñ n kh năng gây bi n tính c a s n ph m chưa ñư c làm rõ. Làm m t hi u l c aflatoxin b i ch t h p ph b m t: Ngư i ta ch n các ch t h p ph aflatoxin trong ñư ng tiêu hóa. t ñó không gây tác h i cho cơ th . Bi n pháp v t lý. Nói chung. Hàm lư ng PCB trong d u cá bi n th p nhưng n u kéo dài th i gian cho ăn d u này thì hàm lư ng trong cá nuôi s cao. NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 171 . nhi m m c cao t rũi ro công nghi p hay ch t th i. Toxaphene Toxaphene là h n h p ch a 67-69% chlorine. 4. ngư i ta th y khi ñem g o nhi m aflatoxin n u dư i áp su t hơi nư c có g n 70% aflatoxin b phá h y. Nhi u phương pháp v t lý ñ lo i tr n m mycotoxin trong th c ăn như lo i b h t b nhi m ñ s d ng h t không nhi m.2. Wolke. Làm m t hi u l c aflatoxin. Làm m t hi u l c aflatoxin b i nhi t ñ : Nguyên lý c a phương pháp là bi n ñ i thành ph n hóa h c c a aflatoxin ho c thay ñ i nhóm ho t ñ ng trong phân t aflatoxin. Davis. Làm m t hi u l c aflatoxin b i ánh sáng: Ánh sáng còn ñư c dùng ñ phá h y aflatoxin.1. làm cho nó không h p thu ñư c vào cơ th mà theo phân th i ra ngoài. Hóa ch t h u cơ Các ch t h u cơ xâm nhi m vào th c ăn dư i 2 con ñư ng: dài h n. 1970). bong và l c tr ng vùng có s d ng toxaphene thì có ti m năng nhi m r t cao. Toxaphene ñã ñư c th y trong cá v i hàm lư ng cao do s tích lũy sinh h c. nư ng nh nhi t ñ cao có th làm gi m aflatoxin. CÁC H P CH T KHÔNG T 14.2. 1976. song nó ñư c coi là m t phương pháp thành công và ñư c s d ng m c công nghi p v i nh ng ñ m b o c n thi t. 14. C hai phương th c ô nhi m này ñ u nh hư ng ñ n cá nuôi hay cá t nhiên (Nadeau. như ñ u tương.

Mn. Pb. S d ng enzyme phytase hay b sung khoáng Nên d tr th c ăn nơi khô. Anderson. ñ c H t bông bi t lysine.) và h tb ñ u Gi m ch t lư ng protein. ñ ch trypsin và chrysotrypsin tương. Al.. nh hư ng c a kim lo i n ng trong nư c ñ n cá ñã ñư c ñ c p r t rõ ràng. nitrate làm gi m ho t ñ ng tuy n giáp 70% phospho trong ñ tương. trong khi PCB làm gi m tác ñ ng t n thương lên cá. B ng 14. ð tương và nhi u d ng phytate. Cá thư ng ng ñ c m t s kim lo i n ng như th y ngân (Hg). Zn. 8. Cadmium Cd gây ho i t gan. kim lo i ñ h n chê ñ c khi b sung vào TĂ Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 172 .. ví nh hư ng trên cá mang (chelator) du. NRC. Hg ñã tích t trong cơ dư i 30 ppm.2. T l ch t cao c hai trư ng h p (Rhodes et al. 1985). Không dùng TĂ ñã b nhi m Không x lý ñư c Mycotoxin Erucic acid Kim lo i n ng Axit béo không no gây tích lũy C i d u m và ho i t tim. 1975) cho th y. Cd.14. Cu và Fe M c trên các lo i th c ăn d tr m m c. ngâm nư c Không có phương pháp x lý h u hi u. Zn. Gi m lư ng ăn vào và h n ch sinh trư ng nh hư ng s n sinh thyroxin và Keo d u sinh trư ng c a cá Khi th y phân sinh ra ion C i d u thiocynate. Hg. Phytate gi m cây tr ng khác availability c a protein.2.. bông. Th y ngân Thí nghi m nuôi cá h i v i các m c Hg 4. Tuy nhiên. goitrin. s ng ñ c này ít khi x y ra. Khô l c X lý X lý nhi t Gossypol Mimosine Glucosinonate Phytic acid Không th x lý nhi t ho c ngâm trong nư c Ngâm nư c X lý nhi t. mang và th n Kim lo i n ng v a là ch t dinh Th nh tho ng gây T o ra ch t dư ng nhưng v a ch t ñ c.3. Tóm t t m t s ch t kháng dinh dư ng và ñ c t trong th c ăn (De Silva. H u h t h t c c. Cu. 1995. As. Kim lo i n ng Trong lĩnh v c ñ c t h c th y s n.. 1993) Ho t ch t Kháng trypsin Mô t nh hư ng Ngu n th c ăn Các ch t c ch trao ñ i protein. cadmium (Cd) và chì (Pb). da. 16 và 24 ppm dư i d ng methyl HgCl trên 105 ngày (Wobeser. Nhi u lo i nhưng ch y u c khô d u (l c. hai m c cao nh t làm tăng hematocrit và tăng sinh bi u mô mang nhưng không ch t. mát.

Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. 1985. 2002. National Academy Press. 2002. pp. 2004. Ti ng Anh AOAC. Nguy n Th Hoa Lý. and Lim. Dương Duy ð ng..Arai. R. New. Halver. Rome. 823pp. Academic Press.. S. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nutrient Requirements of Fish. Boca Raton. ð c ñi m và nh hư ng c a nhóm ñ c t mycotoxin? 3.D. CAB international. 2002. ð c ñi m c a nhóm ñ c t t các ch t ph gia trong kh u ph n và bi n pháp gi m thi u nh hư ng? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. D. Washington. In: Wilson. FAO. 1987. Nhà XBNN. 2005. R. England Webster. J. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 173 . Eel. Hardy. Giáo trình th c ăn gia súc.P.R. C. E. Fish Nutrition. NRC (National Research Council). USA.. 3rd Eds. 69-75. Swift. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Hà N i. Aquaculture Training Manual. Nhà XBNN. Dương Thanh Liêm.. Dư Thanh H ng. Lê ð c Ngoan. Hãy so sánh các nhóm ñ c t trong th c ăn th y s n? 2. TP H Chí Minh.W. (eds). DC. C. DC. 1990. Washington. 438 tr. Bùi Huy Như Phúc. Fishing New Books Ltd. Michael B. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. H Chí Minh. Official Methods of Analysis.CÂU H I: 1. Nhà XBNN. Imprint of Elsevier Science. Anguilla spp. 15th Ed. Th c ăn và dinh dư ng ñ ng v t. UNDP. 1993. Nh ng bi n pháp lo i b nh hư ng c a nhóm mycotoxin? 4. 150 tr.. 1991. CRC Press. Florida.

Michael B.1. da trơn) (Chow.PH L C I H N H P TH C ĂN.H2O ZnO CoCl.6H2O KI Dùng m c 0.05 I = 0. FAO.2.1% trong kh u ph n ppm trong kh u ph n cu i cùng Cu = 10 Fe = 100 Mn = 50 Zn = 50 Co = 0.01 20 30 0.0 CuSO4. H n h p khoáng s 1 (cá h i.2% trong kh u ph n m B ng 1. rôphi. PREMIX KHOÁNG.1% kh u ph n mg/g premix 50 3 0.0 NaH2PO4 50.0 FeSO4. CÁ (Feed and Feeding of Fish and Shrimp.Indian Carps) (Chow.1 0.3.1 KI (ho c KIO4) 1000.0 NaCl Premix dùng v i m c 1. 1982) Ch t khoáng CuSO4.0 MgSO4 223.0 CaCO3 15.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 174 . 1982) Ch t khoáng Fe Cu Co Mn Zn I Se Premix dung v i m c 0. Rome. chép. H n h p khoáng s 2 (Cá da trơn .7H2O 35.H2O ZnSO4. 1982) Ch t khoáng S lư ng ( g ) 150. H n h p khoáng s 3 (Cá chép n ð .5H2O 25.0 MnSO4.1 B ng 1.0 2. 1987) B ng 1.7H2O MnSO4. VITAMIN CHO TÔM. New.7H2O 0.5H2O FeSO4.Catfish) (Halver.

0000 50.5375 0.B1 .11 100.7H2O CoSO4.0000 25. da trơn) (Chow.14 1.6H2O 1 Trong kh u ph n cá nư c ng t (g/kg premix)1 727.5000 60.H2O MgSO4.D3 .0000 5.5000 2. 1982) Vitamin Vitamin A .B2 Axit panthothenic Niacin Vitamin B6 Biotin Axit folic Cholin chloride Vitamin B12 Ethoxyquin mg/kg kh u ph n khô 1000 IU 200 IU 10 IU 2 40 4 4 10 20 4 0.4. 1982) Ch t khoáng CaHPO4.7H2O Ca(IO3).7850 0. chép.00 200.004 16 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 175 .51 Dùng m c 4% trong kh u ph n.5.B ng 1.00 151.18 0. H n h p vitamin (Cá h i.7H2O ZnSO4.4775 0.1275 Trong kh u ph n cá bi n (g/kg premix)2 510.00 10. 2 Dùng m c 1% trong kh u ph n B ng 1.15 3.E .00 22.91 1.7H2O MnSO4.4H2O CuSO4. H n h p khoáng s 4 (Tilapia) (Jauncey và Ross.C .K .7H2O NaCl KCl FeSO4. rôphi.02 1 90 0.6H2O CrCl3.2950 0.7775 127.

54 Premix vitamin 0.60 Premix khoáng 0.2 Vitamin C 5.05 Vitamin K 0.0 D u cá 4. 1982) Nguyên li u Th c ăn cho cá sinh trư ng (Mehico) ð tương ép d u 54.Viên khô) B t cá (60% CP) 12.0 Premix K+V 1.8. 1981) Channel Catfish Catfish (Clarias&Ophicephalus) (USA.5 Basfin (Ch t k t dính) 0.0 T m lúa mì 10.0 Calcium Panthothenate 0.6 Axit Folic 0.5 TC: 100.B ng 1.001 Axit Nicotinic 2. H n h p cho cá chép.3 Pyridoxine 0. Tacon và Beveridge.7.6 B t c alfalfa (17%CP) 3.0 Khô d u bông b v 12.1 B2 0.0 Distillers solubles khô 8. H n h p vitamin (Tôm bi n.10 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 176 .5 Cám g o 12.0 B t máu (80%CP) 5.Viên khô) (Thái Lan.6.4 Mu i iot 1. Công th c th c ăn h n h p cá da trơn (catfish) (Lee.00 Cám lúa mì 3.35 B t ñá vôi 2.0 Tinh b t (alpha) 14.0 mg/kg th c ăn (Kanazawa.07 Khô m m ngô 7.00% Khô d u hư ng dương 11. tôm nư c ng t ) Vitamin mg/g premix (Chow.0 Khô ñ tương chi t ly 22. 1982) Vitamin A 500 IU D3 100 IU B1 0.02 150 100 5 40 5000 B ng 1.0 Premix vitamin 0. da trơn và rôphi (Chow.0 TC: 100.2 Vitamin B12 0.34 Cao lương 15.0 B ng 1.0 B t lông vũ 5.0 B t cá 56.00 Calcium orthophosphat 2.00 M tr 5. 1981).5 Khô l c 12.0 Cám g o 20. 1984) 5000 IU 1000 IU 120 40 120 0.

10.5 g (%) 30 15 5 5 10 5 10 10 2 4 4 100 0.5 0. H n h p cho rô phi nư c ng t (Jauncey và Ross.5 0. M t s công th c th c ăn cho cá măng – Chanos chanos (Lim.5 Trư ng thành 25-50 0-15 5-20 10-18 20-30 3-5 35-55 30-40 7-15 V béo 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 35-55 20-40 7-15 Brood stock 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 50-60 20-35 7-15 177 B ng 1.5 48 3 2 1. M t s công th c th c ăn cho cá h i Atlantic (Storebakken.11.05 Cá gi ng 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-60 18-30 6-12 Cá con 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-55 18-30 6-12 B ng 1.5 .45 8 1 0. 1982) Nguyên li u B t cá B t lông vũ B t th t Khô ñ tương Khô l c Khô d u bông Cám g o B ng bia rư u Premix vitamin Premix khoáng Lipit b sung T ng c ng Lo i th c ăn B t cá Khô ñ tương B t tôm. b t m c B t mì D u cá bi n Premix vitamin Premix khoáng Ch t ch ng oxy hóa H t c c hay ph ph m Hemicellulose viên D u Dicalcium phosphate Cá b t Lo i th c ăn (%) B t cá 35-60 S n ph m ñ tương 0 Gluten 0-15 H t ngũ c c 8-15 D u 10-15 Khác 3-5 Thành ph n dinh dư ng (%) Protein 50-60 M 18-25 Tinh b t 6-12 Hương 0. 2000) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .35 g (%) 10 5 5 12 12 20 20 10 2 4 100 35g – cá b t (%) 5 3 5 4 10 20 37 10 2 4 100 27% protein 10 34.9.5 0. 1991) 40% protein cho cá gi ng 30 20 15 25.B ng 1.

5 2500 ð n cá thương ph m 2 22 30 0 25 20 0 1 2 26 2500 B ng 1.12.. 1984).13.0 10. FAO) Nguyên li u ph i tr n S n khô Khô d a Cám g o Khô ñ tương B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) Cá gi ng ñ n 2-4 tháng tu i 23 0 15 35 25 4 1 2 31 2700 ð n cá thương ph m (nuôi l ng) 23 0 20 25 25 4 1 2 27.14.000 12.0 15. M t s công th c th c ăn t ph i ch cho cá roophi và các lo i cá ăn c Thái Lan (Supis Thongrod et al. 2002 trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture. M t s công th c th c ăn t s n xu t cho u trùng cá da trơn và rôphi Thái Lan (Supis Thongrod et al. 1983) Viên khô cho P.5 3000 u trùng rôphi 15 30 0 47 5 1 2 0 30 2800 u trùng rôphi ñơn tính 0 30 0 68 0 0 2 0 41 2700 B ng 1.000 20.0 5. FAO) Nguyên li u th c ăn Tinh b t s n Cám g o Gluten mì B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Ch t mang (binder) Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) u trùng cá da trơn 1 0 0 25 50 7 1 2 15 45 3000 u trùng cá da trơn 1 15 3 0 72 7 1 2 0 40 3000 u trùng cá da trơn/rôphi 15 10 0 65 7 1 2 0 37. NRC.0 10.000 10.000 2.0 5.000 (%) 27. 2002.monodon merrguiensis (Malaysia) Nguyên li u B t cá B t th t xương Khô ñ tương Khô v ng ép Khô l c ép Ngô Khô d a & P.0 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 178 .5 2700 ð n cá thương ph m 1 35 0 15 25 20 2 1 2 24.B ng 1.000 36.0 4.. H n h p cho tôm bi n (Kanazawa. trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture. Kh u ph n th c hành ( USA ) Nguyên li u B t cá (61%CP) Khô ñ tương chi t ly B t ñ u tôm B t mì gi u gluten Cám g o M ao (%) 15.

0 4.0 B t tôm 25.0 B t cá 10. 1982).000 0.000 0.0 Khô ñ tương 9.0 39. H n h p cho tôm nư c ng t (New-Singholka.0 Khô l c 5.02%BHT và Ethoxiquin) 10.0 Cám g o 25.15.0 T ng: 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 179 .0 0.500 0.0 T ng: 100.0 Cám g o 45.0 5.5 39.0 8.Cám g o ñã l y d u B t xanh Tapioca Premix vitamin (+0.0 100 Viên khô (Indonesia) B t cá 20.0 1.0 Khô ñ tương 5.0 3.038 100 B ng 1.1976) Viên khô (Thái Lan) Công th c 1 2 D u cá 3.0 Premix K+V 1.0 G o nghi n 25.015% 100 Ch t k t dính Premix vitamin Premix khoáng Dicalcium Phosphate Vitamin C (b c) 2.0 2.500 1. Manik.0 2.0 Guar Gum 1.0 1.0 Tapioca 5.0 10.0 Khô d a 20.

9 E 0.2 1 1 1E 0.43 0.7 0.42 0.5 .94 1.5 .Histidine .73 0.00 1. axit béo.4 1.Phe + Tyr .Valin n-3 fatty acids (%) n-6 fatty acids (%) Ch t khoáng: Ca (%) Cl (%) Mg (%) P (%) K (%) Na (%) Cu (mg/kg) I (mg/kg) Fe (mg/kg) Mn (mg/kg) 3000 32 28 1.1 1 1 NT NT 0. Nhu c u axit amin. s chênh l ch v kh năng l i d ng sinh h c c a các ch t dinh dư ng và chênh l ch v nhu c u do tác ñ ng c a môi trư ng.24 1.Threonine .2 1.87 0.75 1.Met + Cys .84 0.74 0.8 0.05 0.1 NT R Cá chép 3200 35 28 1.28 0.8 0.8 1.06 0.6 0.1.09 1-2 NT NT NT 0.1 E 30 2.1.56 0.6 .33 1.0 1.0 R R 0.48 0.31 0.76 1.05 0. ñi u này c n ñư c xem xét khi kh u ph n ñư c ph i h p t th c ăn t nhiên có ñ l i d ng sinh h c kém hơn.64 0.1 60 13 Cá h i Pacific 3600 38 34 2.1 R NT 0.55 1.2 0.36 1.PH L C II B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ Nh ng giá tr v nhu c u dinh dư ng trình bày trong b ng dư i ñây là nhu c u t i thi u c a cá trong ñi u ki n thí nghi m.Arginine .04 0.04 0. Nhu c u dinh dư ng c a m t s loài cá (NRC.75 0.17 1. N u n ng ñ năng lư ng hay protein kh u ph n cao hơn hay th p hơn các giá tr ghi trong b ng thì nhu c u các ch t dinh dư ng khác cũng ph i thay ñ i theo .95 1. 1993) Cá da trơn DE (kcal/kg) Protein thô (%) Protein tiêu hoá (%) Axit amin (%): .98 1.14 0.9 1.05 0. B ng 2.Isoleucine .18 0.90 1.7 0. vitamin và khoáng ñư c xác ñ nh v i kh u ph n tinh ch có ñ l i d ng sinh h c g n 100%.8 NT NT 0.Leucine .40 0.98 1.5 0.70 1.78 0.64 1.1.Tryptophan .43 0. Trong th c t s n xu t nh ng nhu c u này ph i ñư c thêm m t s dư an toàn (margin of safety) ñ bù ñ p cho nh ng m t mát khi ch bi n và d tr .6 E 3 1.73 0.61 0.Lysine .45 R R 5 1.19 0.6 NT NT 3 NT 150 13 Rô phi 3000 32 28 1.6 0.5 NT NT R NT NT R 180 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .4 Cá h i (Rainbow Trout) 3600 38 34 1.

Murthy. Shiau. macrocephalus 35 27-29 Cá gi ng Pangasius hypothalmus >18 Juvenile 43 Cá b t Cá lóc 30 Cá gi ng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 181 . mg/kg Riboflavin. mg/kg Pantothenic acid. mg/kg Choline. UI/kg K. 2002.2.Zn (mg/kg) Se (mg/kg) Vitamin: A. 2002) Loài Nhu c u (%) Kích c Cá chép 30-38 Cá gi ng Tr m c 28-35 Cá gi ng Cá mè 37-42 Cá b t và gi ng 45 Cá b t Rôphi 30-36 Cá gi ng 28-35 Juvenile Cá da trơn: Clarias 40 C. 2002.5 6 NT 440 R 20 NT NT NT 50 NT 6 10 NT NR NT NT NT NT NT NT 50 Ghi chú: R: có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng NR: không th y có nhu c u khi xác ñ nh trong ñi u ki n thí nghi m.25 1000-2000 500 50 R 9 15 14 R 400 R 1. 2002. mg/kg Vitamin B12. mg/kg Biotin. Nhu c u protein cho cá chép. NT: không th E: ư c tính B ng 2. UI/kg E. mg/kg Vitamin B6. mg/kg Vitamin C. mg/kg Niacin.3 2500 2400 50 R 4 20 10 0. mg/kg Myoinositol. Takeuchi et al. UI/kg D. rôphi và cá da trơn châu Á (Jantrarotai. mg/kg Folate.15 1.0 1 3 300 50 R R 2500 NT 50 R 7 20 R R 800 R 2 R 6 300 50 30 NT 4000 NT 100 NT 7 30 28 NR 500 1 NR 0. mg/kg Thiamin. Paripatananont.01 E 1000 0. 1996..5 1 3 NR 25-50 30 0. mg/kg 20 0.

5 Lys 5.7 2.9 0.4 3.31 0.6 3.7 1.06 V béo 10 47 2.66 0. Shiau.0 Thr 3.0 4.67 0.3 2.9 0.8 5.5 0.9 5.36 15 2.4.8 2.2 4.07 Juvenile 7 37 2. 1996.19 0. 1990) Cá b t M thô.7 0. Nhu c u axit amin thi t y u (g/16 g N) c a cá chép.8 5.1 2.1 2.06 V béo 5 37 2.19 0.3.5 1 0. Jantrarotai.07 Juvenile 14 47 2.0 B ng 2. 2002) Axit amin Cá chép Catla catla Labeo rohita Rô phi Ictalurus Agr 4.8 2.5 3.94 0.8 0. % Ca.1 1.7 4.1 5.4 3.3 3.4 His 2.8 1.87 0.3 Phe 6. % min(*) Protein thô.8 0.5 Iso 2. % min Mg.07 Sinh trư ng 12 45 2.8 0.4 3.3 1.1 Met 3.31 25 2 0. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 16 52 3.B ng 2.07 Sinh trư ng 6 35 2.5 Val 3.7 6.29 30 2. 1993.0 3. % max P. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn t p (Tacon.6 Leu 3.9 0.0 Try 0. % min Lys.8 4.1 3.5 1 0. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn th t (Tacon. % min Met Cys Carbohydrate.8 0.5 0.33 25 2 0.27 35 2.48 0. % max P.0 1.08 Gi ng 7 39 2.78 0.2 4.8 3.08 1 0. % min Met Cys Carbohydrate.26 40 2 0.6 2.33 25 2 0.5.71 0.78 0.6 3.9 2.6 3.2 5.75 0. % min Mg. 2002. 1990) Cá b t M thô.0 0. % Ca.34 20 2.7 4.0 3.7 0.26 40 2 0.8 0.07 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 182 .81 0. % min Lys.24 40 2 0. % min(*) Protein thô. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 8 42 2.8 0. Murthy.08 Gi ng 14 49 2.6 5.71 0. rô phi và da trơn (NRC.07 B ng 2.5 2.07 0.

6 81.22 1.05 0.40 3.21 1.01 87.91 5.60 1.00 3.04 0.37 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 183 .08 0.05 0.33 24.05 0.00 37.60 1.10 6.00 4.5 88.17 0.70 0.87 27.36 27.30 0.13 0.09 0.50 2.06 0.13 0.18 0.25 31.90 12.05 0.61 0.00 46.07 1.00 8.60 10.07 10.98 0.19 89.29 0.72 7.62 6.76 0.60 4.40 2.50 23.02 33.12 0.20 37.68 22.40 0.60 1.11 0.20 5.77 11.43 24.38 0.11 0.05 0.10 2.65 26.17 P 0.40 89.03 6.91 2.58 0.80 17.10 11.20 0.26 0.70 16.51 0.86 5.56 4.70 2.14 0.11 0.70 1.99 0.50 1.20 0.50 1.60 0.60 6.05 0.50 1.10 8.19 0.20 1.54 5.56 24.54 9.60 8.80 7.30 1.32 0.30 13.03 0.49 86.96 7.07 0.61 12.86 0.70 0.00 4.70 0.26 0.70 2.00 87.80 28.57 45.90 2.02 0.70 10.60 23.54 0.04 0.90 1.70 77.01 1.PH L C III THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U CHO CÁ VI T NAM (%) Khoáng t ng s D n su t không ñ m Protein thô Ch t khô Lipt thô Lo i th c ăn C t nhiên h nh p Bèo cái Bèo dâu Bèo t m Bèo tây Rau mu ng C Ghi-nê Cây Trichantera C Ruzi Thân lá Stylô C s nb v C s nb v khô C s nc v C s nc v khô Cây b p c ilá già H tñ u tương Khô d u bông Khô d u ñ u tương Khô d u l c nhân Cám b i Cám g o n p Cám g o t gi chày Cám g o t lo i I Xơ thô Ca 0.30 0.18 2.90 2.40 6.70 13.11 6.60 0.30 3.51 47.08 2.91 4.37 1.46 90.97 5.53 1.50 7.19 24.57 2.81 0.79 5.39 7.74 10.50 1.70 31.54 42.30 13.30 1.16 0.27 31.30 1.43 7.60 7.20 1.05 0.47 2.30 7.48 91.56 0.53 0.00 88.00 0.96 11.40 2.39 17.30 0.04 0.54 7.05 0.04 0.80 2.40 1.60 4.73 10.60 7.06 0.20 13.70 89.39 0.

00 87.80 1.30 64.40 4.60 0.37 1.17 0.90 5.00 1.26 87.55 57.88 0.97 0.52 1.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 184 .54 24.01 2.60 26.80 0.90 2.50 6.50 96.10 4.25 10.50 1.35 7.89 13.20 42.67 2.10 28.52 4.34 5.06 2.91 10.71 88.80 38.09 2.50 5.50 89.79 1.50 52.03 22.50 26.53 3.00 0.98 90.10 0.52 10.80 10.00 38.19 51.58 35.34 5.B t cá l 50% protein B t cá nh t 40% protein B t cá nh t 45% protein B t cá nh t 50% protein B t cá nh t 55% protein B t tôm S ab t 89.50 31.

Compound pellet feed for Giant freshwater prawn . không có mùi men m c và mùi l khác.0. B ng 4. s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm càng xanh thương ph m.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4. 33 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .2. 3. hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 S 3 Kích c : 0.2. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. Phân lo i Th c ăn viên cho tôm càng xanh g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0.1.00 -10. tính b ng 2 t l % kh i lư ng. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .00 g/con 4.PH L C IV TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N 4. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau.1.Ðư ng kính viên 0.2.01 .2.1. 4. Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm càng xanh .0. Ch tiêu lý. B ng 4. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4. không l n hơn . b m t m n.1. 1.2.1.5 S 6 3.9 1.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm càng xanh.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát.0 mm.1 ð i tư ng và ph m vi ng d ng 1.00 . Ch tiêu S 4 2.00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10.20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0.1. hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4.7 0.5 (ho c m nh) tính b ng 1.2 Các ch tiêu lý.5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5.4 .7 .00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20.3. Yêu c u k thu t 3.20 -2.2 S 5 2.20. 22 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu.5 .Tiêu chu n ngành 28 TCN 190 : 2004 4.0 TT 11 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 185 .00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 2 .

89 1.89 . tính b ng t l % kh i lư ng. 3.72 1. tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4.5 1. không l n hơn Hàm lư ng tro.84 1.4. không l n hơn Hàm lư ng canxi.8 0 . không l n hơn Hàm lư ng protein thô. tính b ng t l % kh i lư ng. không nh hơn Hàm lư ng xơ thô.7 0 .72 1.3 1. tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng. tính theo s gi quan sát.5 2.0 . tính b ng t l % kh i lư ng. không nh hơn 2 3100 11 35 5 3 16 2 32 5 3 30 5 4 27 4 4 25 4 5 23 4 5 3000 2860 2800 2750 2700 2. không l n hơn T l canxi/ phospho n m trong kho ng Hàm lư ng natri clorua (t l % kh i lư ng).8 0 .76 1.5 0 3. tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn.6 0 . tính b ng t l % kh i lư ng.3. không nh hơn Hàm lư ng lipid thô.3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 5 không l n hơn Ð b n. không l n hơn Hàm lư ng lysine. không nh hơn Năng lư ng thô.1.3. không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%). không nh hơn Hàm lư ng methionin. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 186 . tính b ng t l % kh i lư ng.7 0 . không nh hơn Ð m.

2 Cách th : .14 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 .90.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86.3.3.Ðũa th y tinh 4. 187 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .3.3 Th các ch tiêu lý.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.1993.3.13 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281.90.3.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 . 4.2.3.3.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.3.3. Phương pháp th 4.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát. 4.3. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4.3. Sau ñó.L y kho ng 5. 4.86.3.4.B ng 4. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên TT 1 2 3 4 5 Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n. hóa 4. 4.3.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam (TCVN) 4325-86.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn. 4. Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4. 4.4.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p 4.4.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng 4.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .3.1 D ng c th : . 4.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993 4.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. 4. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã. 4.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.1.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .4.3. 4. 4.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. 4. 4.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 . 4.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001. .5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001. 4.C c th y tinh dung tích 50 ml .3.89.3.3.1993.86.3. 4.4.

1. ho c bao PP. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. ch t xơ thô. th i h n s d ng.2 Ngoài các n i dung b t bu c.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành.4. b o qu n và v n chuy n 5. hàm lư ng khoáng . 5.3. không có ch t ñ c h i. ghi nhãn. b.. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. không rách. s l n cho ăn.1 Bao gói 5. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1.2. Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm sú . 5. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn.3 B o qu n 5.2. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. 5.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. 5.1.) e. ñ m. 5. Hư ng d n b o qu n. s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm Sú thương ph m. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a.Tiêu chu n ngành 28 TCN 102 : 2004 4.2. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.1. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. ñư c che mưa n ng. thoáng mát và ñư c t y trùng. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. Tên hàng hoá b.5.4. s ch.3.1.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên). kín.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n.1. ho c bao gi y 3 l p.1.2 Ghi nhãn 5. ch t béo thô.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. c.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. Bao gói. ñ trên b c kê cao ráo. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành).2. 4.4 V n chuy n 5. s ch.4. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5. th i h n b o qu n g. 4. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 188 ..2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. Ngày s n xu t. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng.4. tránh va ñ p m nh.2. ñã ñư c t y trùng. 5. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. 5. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).Compound pellet feed for tiger shrimp (Penaeus monodon).

không có mùi men m c và mùi l khác.20.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát (% kh i lư ng). ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .2 S 4 1. 4. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4.Ðư ng kính viên (ho c m nh) tính b ng mm.8 1.20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0. tính theo s gi quan sát.00 -10.6 0.00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10. % Lo i th c ăn S 1 S 2 0. tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn.5 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2 1 3400 11 42 40 39 38 37 35 3400 3200 3200 3000 3000 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 189 .0. tính b ng t l % kh i lư ng.2.01 .2 S 6 2.4. Phân lo i Th c ăn viên cho tôm sú g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm PL15 có kh i lư ng: 0. không l n hơn Ð b n. 3. B ng 4.00 g/con 4.5 S 3 1. không nh hơn Năng lư ng thô. b m t m n. 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu.5 . hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4.3. Yêu c u k thu t 3.2. không nh hơn Ð m.2 Các ch tiêu lý.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4.3. Ch tiêu lý.00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 1 .5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm sú.2.00 .20 -1.2.00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20. 3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .3.4. không l n hơn . B ng 4. không l n hơn Hàm lư ng protein thô. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr ho c m nh ñ u nhau.1.8 S 5 2. hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : .4.

Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.3.70 1.80 1.2.80 1. không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin.3.80 0.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86.5 kh i lư ng.3 Th các ch tiêu lý.4.3.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993.70 0.2 Cách th : Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 190 . 4. không l n hơn 9 Hàm lư ng tro. không nh hơn 3. 4.0 .3. Phương pháp th 4.8 6-8 lư ng. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001. 4.10 lư ng. TT 1 2 3 4 5 5-7 4 15 2 5-7 4 15 2 4-6 5 16 2 4-6 5 16 2 1.3 lư ng. % 2. 4. % kh i 2.C c th y tinh dung tích 50 ml . 4.90 kh i lư ng.10 2.3.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p. % kh i 3 3 lư ng.80 0.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng. % kh i 6 . không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1.3.3.3.kh i lư ng. % 14 14 kh i lư ng. không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi.Ðũa th y tinh. t l % kh i lư ng. không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 1 1 trong HCl 10%). trong kho ng 8 Hàm lư ng xơ thô.70 0. không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô.1.90 0.5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua.5.5. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4. không > 14 Hàm lư ng lyzin. % kh i 2.70 a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu B ng 4. hóa 4.1 D ng c th : . % 0.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.

4.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n.4.3. ho c bao PP.86. th i h n s d ng.4.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).4.2. Sau ñó.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát. th i h n b o qu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 191 . th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE.3.3.4. ñ m.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .3.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 ..1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.3.3. 4.L y kho ng 5.90. 4.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 . Tên hàng hoá b. 4. không rách.3.90. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.3.2 Ghi nhãn 5.3.. 5.3.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 . ho c bao gi y 3 l p. hàm lư ng khoáng .4.89. 4. 4.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993.1. 4. 4.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. 4. ñã ñư c t y trùng. ..) e. 4. b o qu n và v n chuy n 5.2. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. 4.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001. Ngày s n xu t.5.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 . ch t xơ thô.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 . 4.3.1.1. 4.86.1993.1 Bao gói 5.1993. ghi nhãn. Bao gói.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001. 4. 4.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành. 4. 4.4.2. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã. 5. 5. kín.13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001. ch t béo thô.

trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau.3. c.3 B o qu n 5. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1.6.2 Ngoài các n i dung b t bu c.2.3. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. 4. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng.4.3.g. 5. Phân lo i Th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: < 1 g/con S 2: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: 1 .1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. s l n cho ăn.Tiêu chu n ngành 28 TCN 188 : 2004 4.3.2. s ch.5 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5 .1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. thoáng mát và ñư c t y trùng.1. B ng 4. tránh va ñ p m nh. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày.4 V n chuy n 5.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa. 5.3. Th c ăn h n h p d ng viên cho cá tra và cá ba sa (Compound pellet feed for Pangasianodon hypophthalmus and Pangasius bocourti) . b m t m n.6. ñ trên b c kê cao ráo. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 192 . 1. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2.500 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: >500 g/con 4.200 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200 .3. 5. 5. ñư c che mưa n ng.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. b.3.20 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20 . s ch. Hư ng d n b o qu n. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n.1. Yêu c u k thu t 3. 4. không có ch t ñ c h i. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Tra và cá Ba sa thương ph m.4.

6 1.3 0.0 S 5 10. không nh hơn Hàm lư ng lipid thô.9 1.9 0.0 S 6 12.Ðư ng kính viên tính b ng mm. hóa c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4.7 1.5 S 3 2. % kh i lư ng.0 0. kcal/1 kg th c ăn. tính b ng % kh i lư ng. không có mùi men m c và mùi l khác.0 1.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát. không nh hơn Ð m. không l n hơn Hàm lư ng lysine.5 0. không l n hơn . % kh i lư ng. không nh hơn Hàm lư ng methionine. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.8 0.4 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 193 . % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng. t l % Kh i lư ng.1.5 S 4 5.5 2.7. không l n hơn Ð b n. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .5 2 30 3300 11 40 8 6 16 2 35 6 6 14 30 5 7 12 26 5 7 10 22 4 8 10 18 3 8 10 2800 2400 2100 1800 1500 1. hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : . Ch tiêu lý. không nh hơn Năng lư ng thô. % kh i lư ng.0 . % kh i lư ng. không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%).0 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 1 2. không l n hơn Hàm lư ng tro.7. t l % kh i lư ng. không l n hơn Hàm lư ng phospho. B ng 4. 3. không nh hơn Hàm lư ng xơ thô. t l % kh i lư ng. Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . tính theo s phút quan sát.5 0.2 Các ch tiêu lý.1 0. không nh hơn Hàm lư ng natri clorua.8 1. không nh hơn Lo i th c ăn S 1 S 2 1. tính b ng t l % kh i lư ng.2 3 Màu s c Mùi v Nâu vàng ñ n nâu.

4.C c th y tinh dung tích 50 ml . 4.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .90.3.3.3.3.3. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong B ng 4. 4.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn. B ng 4. Phương pháp th 4. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.3. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. Sau ñó.3. 4.10 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993.4.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4.3.3.Ðũa th y tinh 4.86. 4.8. 4.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng. 4. 4. 4.3.3. 4. 4.7.3.5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát.L y kho ng 5.2 Cách th : . 4.3.3.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .3.1 D ng c th : . .13 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 .1993. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã. 4.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86.3.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.3.4. 4.12 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281.3. 4. 4. 4.11 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 . TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 194 .8.3.4.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86.3.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001. hóa 4.90.1993.4. 4.3 Th các ch tiêu lý.

3. th i h n b o qu n g.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. ch t béo thô.3 B o qu n 5.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn.2 Ngoài các n i dung t bu c.4.1.5.4. ho c bao gi y 3 l p.4. 4. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5.1. ñ m. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. hàm lư ng khoáng . ho c bao PP. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. kín. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n.1. không có ch t ñ c h i. 5. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. Tên hàng hoá b. ghi nhãn.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô.1 Bao gói 5.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng trong th c ăn theo các quy ñ nh hi n hành 4.) e. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.2. không rách. s ch. s l n cho ăn. 5. th i h n s d ng. ñã ñư c t y trùng. 4. 5. 5. b. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. ñ trên b c kê cao ráo. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành).4 V n chuy n 5. ñư c che mưa n ng.4. Ngày s n xu t. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).89.. 5. Th c ăn h n h p d ng viên cho cá Rô phi (Compound pellet feed for Oreochromiss sp) . ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 195 .4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .2.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên). ch t xơ thô. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1. Bao gói. 5.4.Tiêu chu n ngành 28 TCN 189 : 2004 4. b o qu n và v n chuy n 5.4.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. s ch.1.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. Hư ng d n b o qu n. tránh va ñ p m nh.1. thoáng mát và ñư c t y trùng. c. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a..2.3. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. 5.4.3.2 Ghi nhãn 5.

% 40 35 Ch tiêu S 3 2.2. s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Rô phi thương ph m. 3.0 . ñ u nhau.9.4. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.0 . % kh i 2 lư ng. hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 Kích c : 1.0 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200.0 S 4 4.5 b ng mm.3.0 g/con S 2: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5.20. B ng 4. 4.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Rô phi.5 . b m t m n. hóa c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4.0 1. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr /hình tròn (ho c m nh).0 -10.10.0 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2860 2800 2750 2700 30 27 25 20 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 196 .0 S 5 4. Phân lo i Th c ăn viên cho cá Rô phi g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: nh hơn 5. không l n hơn .9. 3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .0 . ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng.500. Yêu c u k thu t 3.2 Các ch tiêu lý.200. kcal/1 kg 3200 3000 th c ăn.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát. tính b ng t l % 11 kh i lư ng. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2. 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu.0 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 10.4. 1.0 S 6 6. không có mùi men m c và mùi l khác. không l n hơn Ð b n. B ng 4. tính theo s phút 30 quan sát.1.0 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20.10.Ðư ng kính viên tính 1.0 g/con 4.0 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: l n hơn 500. không nh hơn Ð m.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4. không nh hơn Năng lư ng thô. Ch tiêu lý.0 .

c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.4. không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin. 4. % kh i 5 5 6 6 7 7 lư ng. % 16 kh i lư ng.3 1.5 kh i lư ng. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n. không < 3. không l n hơn 14 Hàm lư ng lyzin.4 1.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút.3 Th các ch tiêu lý. không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 2 trong HCl 10%).Ðũa th y tinh 4.kh i lư ng.6 1.0 0.9 0.3. không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1.1. không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô.3. % kh i 2. 4.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng.3.3.5 kh i lư ng. % kh i 1.0 .3. không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p.5 lư ng. B ng 4.1 0. hóa 4.L y kho ng 5.8 0. 4. % 2.2 Cách th : . không nh hơn 8 Hàm lư ng xơ thô. % kh i 6 6 5 5 4 4 lư ng.6 0.3.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.7 1. Phương pháp th 4.4. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4. 197 TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . không l n hơn 9 Hàm lư ng tro.7 0. % 1. Sau ñó.C c th y tinh dung tích 50 ml . % kh i lư ng.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.9 lư ng. 4.1 D ng c th : .3.11.3.5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua. 4.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86.11.

3.3.N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã. ñ m.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành. 5. 4.1.86. Hư ng d n b o qu n. lư ng cho ăn.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 .4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .90.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 .2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001. 4. 4. Tên hàng hoá b. 4. 4.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát.4. 4.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. 4. 4.4.2. ghi nhãn. ñã ñư c t y trùng. hàm lư ng khoáng .3. ch t xơ thô. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c.3. th i h n b o qu n g. 4. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ.) e.. 4. kín.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.1993.86.5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. 4.4.4.3. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).3.3. 4.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. s l n cho ăn. không rách.90. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 198 . th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. ho c bao PP.3..1.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 . 4.3.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. th i h n s d ng. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong B ng 4. Bao gói. 4.1993. b o qu n và v n chuy n 5.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.89.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001. 4. hư ng d n s d ng (khuy n cáo v m t ñ nuôi. 4.4. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4.9. 5.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. . Ngày s n xu t.3.2. 4.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. ch t béo thô.1 Bao gói 5. 5. ho c bao gi y 3 l p.2 Ghi nhãn 5.5.1.3.4.

2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. s ch. không có ch t ñ c h i.1. s ch.2 Ngoài các n i dung b t bu c.2. 5. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y.4.3.5. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i.4.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô.3 B o qu n 5. 5. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. b. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày.3. 5. ñ trên b c kê cao ráo. 5. c. ñư c che mưa n ng. thoáng mát và ñư c t y trùng.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.4 V n chuy n 5. tránh va ñ p m nh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 199 .

cá ch vàng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 200 . niloticus Coregonus clupeaformis Perca flavescens Seriola quiqueradiata Chanos chanos Lujanus spp.PH L C V TÊN KHOA H C C A M T S Ti ng Anh Anabantids Climbing perch Gour Carp. aureus O. H cá chình Cá chình Nh t B n Cá chình châu Âu Nhóm cá dìa H cá h i LO I CÁ Ti ng Vi t Cá chép Cá chép Trung Qu c Cá tr m c Cá trôi Cá mè H cá da trơn Cá lóc H cá rôphi Cá cam Cá măng Cá hanh. common Chinese Grass Mud Silver Catfish African Brackish water Channel Malaysian Walking Eel Japanese European Rabbit fish Salmonids Atlantic salmon Pink salmon Lake trout Rainbow trout Bass Black sea European sea Giant sea perch Snakehead Tilapia Blue Java Nile Whitefish Yellow perch Yellowtail Milkfish Snapper Tên latin Anabas testudibneus Osphronemus goramy Cyprinus carpio Parabramis pekinensis Ctenopharyngodon idella Cirrhina molitorella Hypophthalamichthys molitrix Clarias gariepinus Chrysichthys nigrodigitalus Ictalurus punctatus Pangasius pangasius Clarias batrachus Anguilla japonica Angiulla anguilla Siganus spp Salmo salar Oncorhynchus gorbuscha Salvelinus namaycush Oncorhynchus mykiss H cá vư c Centropristis striata Dicentrarchus labrax Lates calcarifer Ophicephalus spp Oreochromis discolor O.

(J. Acedemic Press. A. Interstate Publishers. S.J.japonica. Rome. T. Nguy n Th Lương H ng. 53. G. Vũ Duy Gi ng. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. and Walton. 2004. 95 . 2002. Degani. Vitamin Requirement in Snakehead Diets. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. 1981. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). Network of Aquaculture Centers in Asia..M. Giáo trình dinh dư ng gia súc. 2001. INC. S. Amino acids essential for the growth of eels.. 1989. Oohara. 69-75. 1999. D. pp. Official Methods of Analysis.L. 241 . J. Florida. N. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. Illinois FAO. Vi n chăn nuôi..100. 2002. New York. Allen Davis.284. Gerald M. Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11. M. Nose.329.H. (1998). S.. T. AOAC. Fisheries Science 63. Halver. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. In: Wilson. 15th Ed. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla). 701 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 201 . D. Nhà XBNN. Nguy n Th Hoa Lý. In “Fish nutrition. F. Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38. 1990. C. 9th Edition. 2005.P. Hà N i. R. Bangkok. F. Arai.Arai. 1972. Farm-made Aquafeed. Boonyaratpalin. Granvil D. G. Nhà XBNN. ed). (1989). Thailand. 1995.G.. Nhà XBNN. M. 1991. L i Văn Hùng.. Giáo trình th c ăn gia súc. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. 1991. and Owen. 259 . Fish Biol. Washington. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). and Yamamoto.TÀI LI U THAM KH O CHÍNH Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. and Bouwmans.. K. Hà N i. 963-970. Dư Thanh H ng. DC.M.. Progress report of the Regional Project RAS/76/003. Anguilla spp. Hà N i. 1997. Lê ð c Ngoan.. C. Houlihan.267. Carter. CRC Press. Ludwig. T. In: Huisman..A. Nhà XBNN.SRAC Publication No.. Cowey. Hà N i.. Ensminger. 1997. Nhà XBNN. 1987. Eel. Zonneveld. 272 . De Silva. and Levanon. Y. Hà n i. Lê ð c Ngoan. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. Indonesia. Anguilla anguilla and A. 2000. Treece and D.E. pp. Tôn Th t Sơn. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. 18pp. and Hashimoto.H. 753 .. FAO Fisheries Technical Paper 343. I.759. M. Gallagher. pp. Boca Raton. Malang. B. Ti ng Anh Akiyama. H Chí Minh. E.. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture. Nhà XBNN. M.” 2nd ed. E. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . Animal Science. 700.

au/factsheets).. Arai... 1979. 1985. 64 (abstr).). Hidalogo. Schmitz. J. and Allan.V. Fishing New Books Ltd. S. Laurent Verschuere.E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology. New. P. Heenemann. Summary report the requirements of essential amino acids for carp.. Fishing News. Webster. National Academy Press.R and Dill. Nose.W.. Yanong. J.l.. L. UNDP... Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida. In “Lipid Biochemistry. R. and Halver. 93. A.. Principles of Fish Nutrition. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Ling.E. 1987. 702. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural.21-30. In: Pillay. Imprint of Elsevier Science. and Harwood. CAB international. (eds) Advances in Aquaculture.pir. 345-353. pp. Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan... Nose. Washington. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). (1991). 1996. M. 1980. C. and Shimma.R. England Takeuchi. 3rd Ed. Y. 2000. Garzon. R. S. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . McDonald.gov.. England. T...J. 2002. C. Craig Watson and Roy P.(1994). preagon. D. London. S. DC.” vol.. Fish Nutrition. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Geert Rombaut. 2002. E. Australian Centre for International Agricultural Research. Stickney. Watanabe. 60/01 Robert R. G. Hardy. In: Tiews. 3rd Eds. Farnham.Granvil D. USA. Lupianez. M. 2002. anguilla. Aquaculture 41. Washington. 1993. 584 . E. K. T. Chapman and Hall. Animal Nutrition. I. 6th Ed. Aquaculture 124. Swift. A. Berlin. (eds). G. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 202 .. Edwards. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview.. Rome.. Patrick Sorgeloos. 2004. Encyclopedia of Aquaculture. J. W.FS No. A Wiley-Interscience Publication.W. E. 2003. T.D. 2000. 1984. Canberra 2004 Halver. 108 pp. Edward. Scott Graves. T.sa. Academic Press. Water quality in freswater aquaculture ponds . Treece. 2000. FAO. Nutrient Requirements of Fish. Longman Scientific & Technical. and Lim. Rottmann.. 1979.590. 823pp. England Stumn.A. J. M. Cardenete. Seattle. Greuel. Ellis Horwood Limited. L. Primary Industries and Resources SA (www. J. and de la Higuera. J. T. O. Michael B. W. Gurr. (eds).. J. pp. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Willy Verstraete. Greenhalgh và Morgan. p. 1989.. 1977. Steffens. University of Washington Press. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. and Peffer. 145-146 NRC (National Research Council). W. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49.W.375. Aquaculture Training Manual.SRAC Publication No. Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A. IFAS Extension. and Morgan. and Arai.

1975. Vitamin E requirement for Japanaese eel. pp. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 203 . K. Vitamin 49.. Watanabe.F and Roberts. 1982. 62.J (eds) Recent Advances in Aquaculture.. T.213. Snakeheads . R. Yamakawa.Their Biology and Culture. Croom Helm. In: Muir..L. Y. Arai. T. S.Wee.. 179 . J. and Shimma. London.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful