B GIÁO D C VÀ ðÀO T O TRƯ NG ð I H C NÔNG NGHI P HÀ N I TRƯ NG ð I H C NÔNG LÂM HU

LÊ ð C NGOAN, VŨ DUY GI NG, NGÔ H U TOÀN

GIÁO TRÌNH

DINH DƯ NG VÀ TH C ĂN THU S N
Giáo trình ñi n t (version 1)

HÀ N I 2009

L I NÓI ð U ðào t o ñ i h c ngành nuôi tr ng th y s n c a trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu b t ñ u t năm 1995. Nh ng năm g n ñây, ñào t o k sư nuôi tr ng th y s n c a trư ng nói riêng và c nư c nói chung ñã và ñang ñư c phát tri n ñáng k v s lư ng l n ch t lư ng. ð ph c v vi c nâng cao ch t lư ng ñào t o, nhà trư ng luôn khuy n khích các gi ng viên, cán b khoa h c tham gia biên so n giáo trình, bài gi ng và tài li u tham kh o. „Giáo trình dinh dư ng và th c ăn th y s n" ñư c GS.TS. Vũ Duy Gi ng (trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i), PGS.TS. Lê ð c Ngoan và TS. Ngô H u Toàn (trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu ) biên so n nh m góp ph n vào công tác ñào t o và nghiên c u c a nhà trư ng. Chúng tôi mong r ng quy n sách này là tài li u tham kh o t t cho các trư ng ñ i h c, cao ñ ng khác trong c nư c. Giáo trình ñư c nhóm tác gi biên so n công phu, tham kh o nhi u tài li u trong, ngoài nư c và thông tin c p nh t. Giáo trình bao g m 14 chương và 5 nhóm ph l c, ñã ñư c TS. L i Văn Hùng – trư ng khoa Nuôi ttr ng th y s n, gi ng viên lâu năm v môn h c này t i ð i h c Nha Trang- góp ý và ph n bi n. Trong khuôn kh th i lư ng c a m t môn h c thu c chương trình ñào t o ngành nuôi tr ng th y s n v i 3 tín ch , ch c ch n n i dung và thông tin trong giáo trình này chưa th bao trùm nh ng v n ñ chuyên sâu v lĩnh v c dinh dư ng và th c ăn cho t t c các ñ i tư ng nuôi tr ng th y s n. Chúng tôi mong mu n nh n ñư c s ñóng góp ý ki n xây d ng t quý th y cô giáo, các nhà nghiên c u, các sinh viên và ñ c gi ñ tài li u có th hoàn ch nh hơn trong l n tái b n sau. Chúng tôi xin trân tr ng cám ơn TS. L i Văn Hùng v nh ng góp ý có giá tr khoa h c và d án Nghiên c u phát tri n nông thôn b n v ng (RDVIET) do Sida/SAREC tài tr ñã tr giúp in n trong l n xu t b n năm 2008. Giáo trình ñư c biên so n l i d ng ñi n t , có b sung và s a ch a. PGS. TS. Tr n Văn Minh Hi u trư ng, Ch t ch H i ñ ng Khoa h c - Giáo d c

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

2

M CL C
M ð U ...................................................................................................................9

ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N .......................................9 I. M T S KHÁI NI M .......................................................................................9 1.1. Th c ăn .......................................................................................................9 1.2. Dinh dư ng .................................................................................................9 1.3. L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n ..............................10 II. NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N ................10 III. QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N .....................................................................................................................11 CHƯƠNG I.............................................................................................................13 SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ............................................................................13 1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ.............................13 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ..........13 1.2.1. D ch v (d dày - gastric secretion) .......................................................13 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) .............................................................14 1.2.3. D ch m t (bile secretion) .......................................................................14 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion)................................................................14 1.3. S TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG ...............................................15 1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme .....................................................................15 1.3.2. S tiêu hoá do vi sinh v t .......................................................................17 1.4. S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG.................................................17 1.5. T L TIÊU HOÁ TH C ĂN......................................................................18 CHƯƠNG II ...........................................................................................................21 CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG CÁ........................21 2.1. M ð U.......................................................................................................21 2.2. CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE...........................................................21 2.2.1. S thu phân glucose .............................................................................22 2.2.2. T ng h p carbohydrate..........................................................................23 2.2.3. Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate............................................23 2.2.4. Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate ...............................................23 2.3. CHUY N HÓA LIPID..................................................................................23 2.4. CHUY N HOÁ AMINO ACID ...................................................................25 2.5. CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T........27 2.5.1. nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian ..........................27 2.5.2. Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t ..........................................................27 2.5.3. Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t ....................................................28 CHƯƠNG III..........................................................................................................30 NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG...............................................30 3.1. TRAO ð I NĂNG LƯ NG ........................................................................30
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

3

3.1.1. Khái ni m chung ....................................................................................30 3.1.2. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn .....................................................30 3.2. NHU C U NĂNG LƯ NG .........................................................................33 3.2.1. Nhu c u năng lư ng duy trì ...................................................................33 3.2.2. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng ...............................................34 CHƯƠNG IV..........................................................................................................36 DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID ..................................................36 4.1. PROTEIN......................................................................................................36 4.1.1. Phân lo i................................................................................................36 4.1.2. Vai trò c a protein .................................................................................36 4.1.3. Nhu c u protein c a cá ..........................................................................37 4.1.4. T l năng lư ng/protein........................................................................37 4.1.5. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn.....................................................38 4.2. AMINO ACID...............................................................................................40 4.2.1. Các amino acid thi t y u........................................................................40 4.2.2. Nhu c u amino acid ...............................................................................41 4.2.3. V n ñ b sung amino acid công nghi p vào kh u ph n.......................42 CHƯƠNG V ...........................................................................................................44 DINH DƯ NG LIPID...........................................................................................44 5.1. KHÁI NI M, PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG ..........................................44 5.1.1. Khái ni m ...............................................................................................44 5.1.2. Phân lo i................................................................................................44 4.1.3. Ch c năng..............................................................................................49 5.2. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO ................................................50 5.2.1. Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n.................................50 5.2.2. Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ......................................................................................................................................51 5.2.3. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u .....................................................51 CHƯƠNG VI..........................................................................................................55 CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ.............................................55 6.1. KHÁI NI M..................................................................................................55 6.2. PHÂN LO I CARBOHYDRATE ...............................................................55 6.2.1. Monosaccharide.....................................................................................57 6.2.2. Oligosaccharide.....................................................................................58 6.3. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ .............................................................62 6.4. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ ...............................................62 6.4.1. Tinh b t ..................................................................................................62 6.4.2. Ch t xơ...................................................................................................63 CHƯƠNG VII ........................................................................................................65 DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN .........................................................65

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

4

.....2........................ ng tiêu hoá......................................... Công th c.....................8....................................................................................... Phospho (P) ......... NHU C U VITAMIN C A CÁ .................................................... CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC ............... VITAMIN A..... Vai trò sinh h c................................................................................................ Công th c c u t o.........................................................66 7........................................................................ VITAMIN D...2.................................................................74 8..........................................................2...............................83 CHƯƠNG X ......2......2.........3.................................1.................. ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN ...............1....2........................4...................................................................................... Th c ăn giàu năng lư ng......................................79 9...................................................1......................68 7.............75 8...............1......6..............75 8..................................79 9...................................................................................................77 CHƯƠNG IX.........................1....................................... CANXI..69 7.............5....... VITAMIN K.................76 8.............2.................. Công th c.......................................1........................................................1................................................4................ MAGIE ....................88 10...........2..........................4..............68 7....... VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N............74 DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG........ Vai trò sinh h c.....................1...................2....83 9............1............88 10..........2.. VITAMIN NHÓM B ...2......76 8. Canxi (Ca)...... S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ........................................................ Vai trò sinh h c................1................................... Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n ............82 9.............................................. Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u..............................................................79 9.........65 7......2............................79 ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N .......................4....................................................................... Ch c năng.......2....................66 7....................3.........................70 7...................7.1....................79 9..........88 10........7..........2................2.......................... Probiotic trong nuôi tr ng thu s n ......71 CHƯƠNG VIII............................. PHOSPHO....68 7........................... VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) .......79 9.......................................2..................................................................... VITAMIN E .. Th c ăn t nhiên ..................83 9...........................66 7.............................2.................................................................................3.................74 8...5....... PHÂN LO I TH C ĂN ....................................................71 7...................................................................................................2..............................65 7.......2.....3.89 10..............3...........................3......................................................... Th c ăn b sung (feed additives) ........67 7..................................................70 7......................1......................... Th c ăn giàu protein......... Magiê (Mg) ............................................................................1.................. Công th c..1....6..........................................70 7..................... VI T O (MICRO-ALGAE)..69 7...............88 TH C ĂN T NHIÊN...........................89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 5 ............2.................... KHÁI NI M CHUNG .....................................................1......2.2.

.......104 10...........................................103 10........................................1......................109 11........2...........................................101 10..................96 10..104 10.2..........2................................... u trùng bánh xe (trochophora larvae) ..... CÁC ZOOPLANKTON KHÁC.....1......98 10.........3.................... Nematode ..2..5....2.107 11........ Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p ...........4......116 12........4....1.........................3....97 10......................1......................................3............................... M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng.....117 12.............................5...................................................5.....................3............3............................... Tiêu chu n ăn..... hóa h c c a tinh b t...................113 CHƯƠNG XII ...........3......1.............................. Daphnia và Moina ..115 12........................104 10.............115 TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N .......................116 12... Y u t v t lý....................107 CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P .................................... CH BI N TH C ĂN H T .....Các loài t o nuôi tr ng ch y u 82 10..2........................................3...96 10..94 10... NGUYÊN T C PH I H P KH U PH N ĂN. ARTEMIA.....97 10...................................1.........................6........ Giá tr dinh dư ng c a rotifer ..5............................................3........6...2............3........................................ Vi t o trong nuôi tr ng th y s n ............107 11....2.4..........................................91 10............3...................................................99 10................................................116 12............................................... Y u t sinh h c.........102 10.... PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM.................108 11............ Rotifer trong nuôi tr ng th y s n... Giá tr dinh dư ng c a vi t o............ Bi n ñ i v t lý....................2..107 11........................6......109 11......................101 10...... CÁ........1..............4............116 12..........5..............................107 11................................. Copepod ............1.................................... Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p.......2.. Hình thái .............105 CHƯƠNG XI.......1...............110 11...10.......................................1...............................................................2....................................................... M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng.... K thu t ch bi n ..........115 12...................117 12.............................. LUÂN TRÙNG (ROTIFERS)...............................1............2...........................4............... Giá tr dinh dư ng ..3.3....................................... Tính ch t v t lý...............................................................................2...... Kh u ph n ăn.......................2..... Nguyên t c kinh t ........ Công ngh th c ăn h n h p...........................................1............1.......115 12....... hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n.......117 6 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… ..1......................111 11..2....... Y u t hoá h c..........................3...................................... Phân lo i th c ăn công nghi p ........................... QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN......109 11...................... Phương pháp ph i h p thông thư ng ...................... TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P ...........1.......... Nguyên t c khoa h c........................5..1....2.1.........2..................................................................3.........96 10.....2.................2........... KHÁI NI M................................................... Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p .104 10...........98 10....4..................6...............................................................1......................................................... N i dung tiêu chu n ăn ..............................2......................2.....................

.......................121 DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S ð I TƯ NG TÔM.4..) ...................136 13..........3........1.........................4..2...................... Các hình th c nuôi............................................................3..................145 13..........150 13.....................................................................2......4......................................2...................................................................................................2.......................................................... Gi i thi u .................................................... Hóa ch t h u cơ. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE....1..163 14...3............. Nhu c u dinh dư ng..............................2.......................130 13...................... Nhu c u dinh dư ng...................121 13.........................................................................153 13..........3...............................5...130 13....5.................1.121 13....................158 CHƯƠNG XIV....................147 13.......4......155 13........ CÁC H P CH T KHÔNG T NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N.........3..................1..6....................163 14.147 13..................................................................................................1............4........ Gi i thi u . DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP.................3......................................................154 13... CÁ...........................3.......118 CHƯƠNG XIII.............2..126 13.......................................128 13.................................................................................. Gi i thi u ...............2....................................................163 14.............6..............................2......... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð (INDIAN MAJOR CARP) ........................................................................... ð c t có ngu n g c vi sinh v t ...........................................1.... Kh u ph n ăn.......... Phương pháp gi i phương trình ..........155 13........1... Nuôi dư ng ............................ DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS).............................................................4....... Gi i thi u .................................................. ðÔC T T NHIÊN ........................4.................................................................3. Nhu c u dinh dư ng.....3... Nuôi dư ng ................. Kh u ph n và nuôi dư ng................ Gi i thi u .....................................3................... Nhu c u dinh dư ng...1...................................... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP................4..............1................3....................148 13......... Kh u ph n ăn.................................150 13.... Kh u ph n th c ăn.150 13....................................6............................1.....1..............163 ð CT TRONG TH C ĂN TH Y S N ........................ ð c t có ngu n g c ñ ng v t .....................................................133 13.......... Nuôi dư ng ..........................................................................1............ Nhu c u dinh dư ng.....171 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 7 .3...122 13.....168 14....4...........121 13............5.......145 13......118 12..........................136 13..167 14............ DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) .............................................................2.........136 13.............................3....1.........................................................................................5............................ Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p ........................1.........153 13..................3............ Kh u ph n ăn......4................................1..............3.........................1............................147 13.................12..................................................................6............154 13.2................................2..................2.........................................149 13..6...2............... Gi i thi u .............. Kh u ph n ăn và nuôi dư ng............... Phương pháp hình vuông Pearson...............2.........) ..........................................171 14......... ð c t có ngu n g c th c v t ....................5.........1.........130 13. Nuôi dư ng .....

....................................................................................... CÁ ..................................... Kim lo i n ng.........................174 H N H P TH C................................................ VITAMIN CHO TÔM..............................................................................................................180 PH L C III .....................................................................................172 PH L C I..................................................201 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 8 .....................................................................................................174 PH L C II ...........183 PH L C IV...................................................2.185 PH L C V .............. PREMIX KHOÁNG...........................................14.183 CHO CÁ VI T NAM (%) ........................................185 TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N ...........................................................................................................200 TÀI LI U THAM KH O CHÍNH..................................................................183 THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U ....................................................................200 TÊN KHOA H C C A M T S LO I CÁ.201 Ti ng Vi t .................................................180 B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ............................................................................................201 Ti ng Anh ................2.........................................................................................................

giai ño n phát tri n cơ th này nhưng chưa h n ñã là th c ăn c a loài cá khác. Gi m lư ng th c ăn tiêu th c n ph i hi u bi t rõ v nhu c u dinh dư ng ñ cân ñ i dinh dư ng kh u ph n. c. Trong th c ăn công nghi p. Gi m giá th c ăn bao g m ch n nguyên li u ñ u vào h p lý v ch t dinh dư ng và giá. chuy n hoá và bài ti t các ch t dinh dư ng kh i cơ th . Ti t ki m chi phí th c ăn làm tăng ñáng k l i nhu n trong nuôi tr ng. S khác bi t ñó ho c là do ñ c ñi m dinh dư ng khác nhau theo loài. tiêu hoá h p thu th c ăn. m t lo i v t ch t có th là th c ăn c a loài cá này. V nguyên t c. Môn h c nghiên c u các quá trình trên g i là dinh dư ng h c. phương pháp ti t ki m chi phí th c ăn bao g m gi m ñơn giá th c ăn và gi m lư ng th c ăn tiêu th . tiêu hóa và h p thu ñ duy trì s s ng và tích lũy trong các mô cơ th . M c ñích c a dinh dư ng h c ñ ng v t thu s n là nghiên c u cơ s khoa h c và th c ti n ñ cho quá trình chuy n nh ng ch t dinh dư ng c a th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng c a cơ th hi u qu nh t (con v t kho m nh. Có 4 quá trình trong quá trình dinh dư ng: thu nh n th c ăn. th c ăn ñóng vai trò quan tr ng vì chi m t l cao trong chi phí (60-80% t ng chi phí). Dinh dư ng Dinh dư ng là các quá trình ho t ñ ng sinh lý và hoá h c ñ chuy n hóa nh ng ch t dinh dư ng có trong th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng cho cơ th s d ng. cá như: tôm cá t p. dùng làm th c ăn cho tôm.2. natural food): như các loài rong t o và các sinh v t phù du ñ ng v t là nh ng cơ th sinh v t s ng và phát tri n trong h th ng nuôi ho c sinh v t s ng ñư c nuôi có th dùng làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n. Ch t dinh dư ng là các nguyên t hay h p ch t hóa h c có trong kh u ph n làm th a mãn s sinh s n. Th c ăn nhân t o (man-made food) còn ñư c g i là th c ăn công nghi p (commercial food) hay th c ăn viên (pellet food). ðó cũng th hi n ñ c tính loài. Th c ăn t nhiên (live food. cua… Th c ăn t ch (home-made food): th c ăn do ngư i nuôi t ph i ch ch y u t các ngu n nguyên li u s n có v i qui trình ñơn gi n nh m gi m giá thành và ch ñ ng khi s d ng. Th c ăn là v t ch t ch a ch t dinh dư ng mà ñ ng v t có th ăn. nó còn ñư c chia ra g m th c ăn viên chìm (sinking food) s d ng ch y u nuôi giáp xác và th c ăn n i (floating food) s d ng nuôi cá. 1. Th c ăn tươi s ng (fresh food): là các lo i ñ ng v t chưa qua ch bi n. Lo i th c ăn t ch này thư ng d ng m và s d ng ngay sau khi ch bi n. Th c ăn Trong nuôi tr ng th y s n (NTTS). Trong t nhiên. mà nguyên nhân chính là kh năng thu nh n và tiêu hóa các lo i th c ăn khác nhau theo loài ho c do s khác bi t v m c ñ hoàn thi n b máy tiêu hóa theo giai ño n phát tri n cơ th . giai ño n phát tri n cơ th khác. M T S KHÁI NI M ð U ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N 1. còn tươi. Sáu nhóm ch t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 9 . sinh trư ng hay duy trì quá trình s ng bình thư ng.1.. sinh trư ng phát tri n t t và có hi u su t l i d ng th c ăn cao nh t).M I.

Nư c Carbohydrate Lipit TH C ĂN H u cơ Protein và axit nucleic Axit h u cơ V t ch t khô Vitamin Lignin h n h p. Cá là ñ ng v t bi n nhi t (poikilotherms) nên có nhu c u năng lư ng th p hơn ñ ng v t máu nóng vì không tiêu t n năng lư ng vào vi c ñi u ti t thân nhi t. carbohydrate. M ) vào nh ng năm 40 và phát tri n nhanh sau nh ng năm 60 c a th k XX. mùi và v . Vô cơ: Thi t y u: Ca. Hg. nhưng hi n ch có kho ng 20 loài ñư c nghiên c u v dinh dư ng và ñ i b ph n t p trung vào nh ng loài cá ôn ñ i. Do v y. hormone. vitamin và các nguyên t khoáng.Se. Chúng có nh ng ñ c ñi m dinh dư ng khác v i các ñ ng v t trên c n. II. I. V. Cr. th n kinh. xương. Pb. Ti. Nhóm ch t dinh dư ng thi t y u bao g m: các amino acid thi t y u.3. Mn. các axit béo thi t y u và các khoáng thi t y u (s trình bày c th trong các chương IV. ñ c bi t là nhi t ñ nư c. nhu c u dinh dư ng thư ng ñư c xác ñ nh kho ng nhi t ñ nư c thích h p nh t ñ nh. Al. th c ăn viên ñư c dùng ph bi n t i M và Châu Âu. Không thi t y u: Ag. Cd. ð c: As. ð ng v t c n hơn 40 ch t dinh dư ng khác nhau và ñư c l y t kh u ph n th c ăn và có nh ng ch t b n thân cơ th không t ng h p ñư c g i là ”ch t dinh dư ng thi t y u”. giai ño n này nhu c u dinh dư ng c a chúng bi n ñ i r t l n. Bi. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 10 . Rb. 1. Mo. S lư ng các loài cá r t phong phú. Au. F. Sn. L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n Dinh dư ng h c thu s n ch m i phát tri n g n ñây. do v y nghiên c u v dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n khó hơn so v i ñ ng v t trên c n. Tuy nhiên. Se. cá l i nh y c m v i stress c a môi trư ng.. Ni. NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N Cá có c u trúc ng tiêu hoá và ch c năng tiêu hoá r t khác nhau và ña s ñ ng v t thu s n ñ u trãi qua giai ño n u trùng. Ge. Zn. Si. lipit. Na.Sb. Năng lư ng mà t t c ñ ng v t ñ u c n ñư c l y t m . protein và amino acid. Th c ăn nhân t o cho ñ ng v t thu s n b t ñ u áp d ng t th p niên 50 và cu i th p niên c a th k trư c. Mg. Hg. giáp xác (crustacean) và nhuy n th (mollusca). cơ. K. F. P. ð ng v t thu s n ch y u bao g m các loài cá có xương (finfish). các h p ch t t o màu. Nh ng nghiên c u ñ u tiên v dinh dư ng th y s n ñư c th c hi n t i Corland (Ohio. Các ch t dinh dư ng cung c p cho t bào: nư c. carbohydrate và t các s n ph m kh amin c a các amino acid. Co. Pb. g i là nhi t ñ môi trư ng tiêu chu n (SET: Standard Environmental Temperatures). các h p ch t c u trúc (da. Fe.. Cu. Si. V và VIII). các v t li u. S. và m t s ch t b n thân có th t ng h p ñư c g i là “ch t dinh dư ng không thi t y u”. axit h u cơ. Cl.dinh dư ng ñã ñư c phân lo i như sau: nư c. m ) và ch t ñi u ch nh quá trình trao ñ i ch t trong cơ th . Mo.

ñ c bi t vitamin C. không t n nhi u năng lư ng ñ v n ñ ng. Th c ăn t nhiên Nuôi qu ng canh Th c ăn nhân t o Nuôi bán thâm canh Nuôi thâm canh Sơ ñ 1. Trong nuôi qu ng canh.bài ti t amoniac). Nhu c u ch t khoáng th p hơn vì cá có th l y ch t khoáng t môi trư ng nư c.). có th l c 6 gallons nư c/phút qua mang). th c ăn t nhiên là quan tr ng. M i quan h gi a th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o trong nuôi tr ng thu s n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 11 . ký sinh (như cá mút ñá .Ví d : theo NRC thì SET c a m t s lo i cá như sau: Cá h i (chinook salmon): 59o F (15o C) Cá h i vân (rainbow trout): 50oF (10oC) Cá da trơn M (channel catfish): 86oF (30oC) Nhu c u năng lư ng c a ñ ng v t thu s n th p hơn ñ ng v t trên c n (vì không m t năng lư ng ñ ñi u hoà thân nhi t. hút. trong khi ñó HSSD c a l n là 3/1 và c a gà là 2/1). vì v y nhu c u vitamin ph thu c nhi u vào th c ăn. H u h t các loài cá có nhu c u v axit béo nhóm -3 (hay n-3) và các nhóm ñ ng v t thu s n khác nhau thì có nhu c u axit béo này khác nhau.2 . Trình ñ thâm canh càng cao thì th c ăn nhân t o càng gi vai trò quan tr ng (sơ ñ 1). tuỳ phương th c s n xu t. khi phương th c qu ng canh ñư c thay d n b ng bán thâm canh ho c thâm canh thì th c ăn nhân t o thay th d n cho th c ăn t nhiên. không m t nhi u năng lư ng trong chuy n hoá protein (vì v y. th c ăn ph i ñư c ch bi n và cho ăn theo phương th c l y th c ăn c a cá. QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N Trong nuôi tr ng thu s n. Hai tam giác ngư c chi u nhau (th c ăn nhân t o và th c ăn t nhiên) ch rõ m c ñ ñóng góp c a các ngu n th c ăn khi thay ñ i các phương th c nuôi tr ng th y s n. l c (như cá mòi.1. do cá không t t ng h p ñư c trong cơ th . III. Do ñó.. th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o chi m v trí khác nhau. V phương th c l y th c ăn c a cá. g m (như cá ñ i).7/1. V hi u su t s d ng th c ăn. Có nhi u phương th c như b t m i (cá h i). Hi u su t s d ng (HSSD) th c ăn c a cá cao hơn ñ ng v t trên c n.. cá ñư c x p vào nhóm ammoniotelic. HSSD c a cá trong kho ng 1. Nhu c u vitamin cũng cao hơn.

Webster. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.CÂU H I 1. Nhà XBNN. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. (eds) (2002). Dinh dư ng gia súc. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentation of compound feed for shrimp and fish in aquacultue). Rome. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 12 . Nhà XBNN. UNDP. Nêu nh ng ñ c ñi m dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n? 3. Nhà XBNN. Ti ng Anh Michael B. Hà N i. Th nào là th c ăn và dinh dư ng? 2. Tôn Th t Sơn (1997). Lê ð c Ngoan (2002). FAO. Hà N i. CAB international. Nguy n Th Lương H ng. Nutritient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. L i Văn Hùng (2004). and Lim C. Quan h gi a th c ăn v i các hình th c nuôi tr ng th y s n? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. C. New (1987).D. Tp H Chí Minh.

CHƯƠNG I SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ
1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ ng tiêu hoá cá có 4 ph n: ph n ñ u, ru t trư c, ru t gi a và ru t sau (sơ ñ 1.1 và 1.2). Ph n ñ u g m xoang mi ng và mang. Ru t trư c g m th c qu n, d dày, h v . M t s loài cá không có d dày (kho ng 15% loài cá không có d dày) thì ru t trư c ch có th c qu n và m t ño n ru t b t ñ u t cu i ng th c qu n kéo ñ n c a ng d n m t. Ru t gi a là ño n ru t t sau van h v ñ n ñ u ño n ru t sau. G n van h v có túi mù h v (pylorus caecae), cá chó có 5-8 túi , cá h i nư c ng t có 35-100 túi. Ru t sau g m k t tràng và l th i phân. Niêm m c ru t là các lông nhung, kích c lông nhung bi n ñ i theo th i ti t và th c ăn (cá s ng môi trư ng l nh có lông nhung dài và dày hơn so v i cá s ng môi tr ng nóng, tuy nhiên t ng s lông nhung thì không bi n ñ i). ð c ñi m chung v ng tiêu hoá t t c các loài cá là: c u t o gi i ph u bi n ñ i theo t p tính ăn. Ru t c a loài ăn th c v t (herbivores) dài hơn loài ăn ñ ng v t (carnivores). Chi u dài ru t/dài thân c a carnivores, omnivores và herbovores l n lư t là 0,2-0,5/1; 0,68,0/1 và 0,8-15/1. 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ng tiêu hoá c a cá ch a nhi u lo i d ch như d ch v , d ch tu và d ch ru t, trong ñó có ch a các enzyme gi vai trò quan tr ng trong quá trình tiêu hoá các ch t dinh dư ng. 1.2.1. D ch v (d dày gastric secretion) D ch v có tính axit có h u h t các loài cá, tr cá không có d dày. Thành ph n d ch v g m: axit hydrochloric,
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

13

ti t ra t d dày khi có th c ăn, nh ñó pH d ch d dày có th ñ t t i 2 sau khi ăn vài gi ; enzyme: pepsin ñư c hình thành t pepsinogen trong môi trư ng axit. Pepsin phân c t các peptide thành nh ng m ch ng n hơn, nó phân gi i ñư c h u h t protein nhưng không phân gi i ñư c mucins, spongin, conchiolin, keratin hay nh ng peptide phân t lư ng th p. Dich v cũng ch a m t s enzyme không phân gi i protein, ñó là các enzyme: amylase ( cá trích), lipase (cá rô phi), esterase (pH = 5,3 - 8,0), chitinase (Coryphaenoides sp), hyaluronidase (Scomberjaponicus), cellulase (trong m t vài loài cá c a sông và cá nư c ng t) - enzyme này có ngu n g c vi sinh v t ch không ph i c a cá. 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) D ch t y do tuy n t y ngo i ti t ti t ra, bao g m: bicarbonate ti t ra ñ trung hoà HCl ti t ra t d dày và các nhóm enzyme khác nhau. Nhóm protease Trypsin: hình thành do thu phân trypsinogen, phân gi i liên k t peptide có nhóm carboxyl ñ n t arginine hay lysine. Ho t ñ ng t i ưu pH=7. Chymotrypsin: hình thành do trypsin tác ñ ng vào chimotrypsinogen, phân gi i liên k t peptide có ch a nhóm carboxyl c a axit amin m ch nhánh (tyrosine, tryptophan, phenylalanine). Elastase ñư c hình thành khi pro-elastase ñư c ho t hoá b i trypsin, nó phân gi i dây n i peptide c a elastin. Carboxypeptidase hình thành t procarboxypeptidase sau khi ñư c trypsin ho t hoá, nó thu phân các m ch peptide cu i cùng c a cơ ch t. Amylase: tuy n tu là ngu n ch y u c a amylase c a cá, pH t i ưu cho ho t ñ ng c a nó là 6,7. Chitinase: có nhi u loài cá, ñ c bi t các loài cá ăn côn trùng và giáp xác. Enzyme này ho c sinh ra t tu (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 8-10) ho c t d dày (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 1,25-3,5). Lipase: thu phân m triglyceride, phospholipide và sáp. Carbonic anhydrase: th y ru t cá r n san hô, ngư i ta cho r ng enzyme này dùng ñ phân gi i calcium carbonate. 1.2.3. D ch m t (bile secretion) V cơ b n, m t cá gi ng m t ñ ng v t có vú, nhưng vì mô gan và mô tu c a m t vài loài cá tr n l n nhau cho nên d ch m t có ch a enzyme c a tu . D ch m t có tính ki m y u, ch a mu i m t, cholesterol, phospholipides, s c ch t m t, anion h u cơ, glycoproteins và ion vô cơ. D ch m t là tác nhân nhũ hoá m trong quá trình tiêu hoá m . 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion) D ch ru t ch a nhi u lo i enzyme như amino-di-tripeptidase; alkali và axit nucleosidase (phân chia nucleoside); polynucleotidase (phân chia axit nucleic); lecithinase (phân chia phospholipid); lipase và nh ng esterase khác (phân chia lipid); amylase, maltase, isomaltase, sucrase, lactase, trehalase và laminarinase (tiêu hoá carbohydrate). Ho t tính amylase ru t cá chép cao hơn cá h i vân. Laminarinase trong ru t cá rô phi (Tilapia macrochira) nuôi b ng vi sinh v t phù du. Laminarinase phân gi i laminarin (β-1,3-glucan), có nhi u trong nhóm t o Laminariaceae.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

14

1.3. S

TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG

1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme Nhóm enzyme protease và peptidase ñ ng v t d dày ñơn, tiêu hóa protein x y ra trong ng tiêu hoá, b t ñ u d dày trong nh ng loài cá có d dày. Protein b phân c t thành nh ng m nh polypeptide sau ñó thành dipeptide và amin acid (sơ ñ 1.3). Các poly, di-peptide ti p t c ñư c tiêu hoá ru t. Dư i tác ñ ng c a nhóm enzyme protease t d ch v , d ch t y và d ch ru t. Protein b phân gi i theo sơ ñ : Protein pepton, polypeptide peptide ñơn gi n amino acid Như ñã bi t, protein có nhi u m c c u trúc nên c n có lư ng l n enzyme protease và peptide và m i lo i enzyme có ch c năng chuyên bi t ng v i c u trúc protein. Protease có vai trò như protease n i thì c t gi a chu i peptide, n u là protease ngo i thì c t ñ u các chu i peptide t do. Ví d , aminopeptidase là m t peptidase ngo i c t các amino acid t ñ u cu i có nhóm amin c a chu i peptide t ng l n m t. Protease là nhóm enzyme quan tr ng ñ ho t hóa các ti n enzyme c a nhi u enzyme tiêu hóa thành enzyme ho t ñ ng. M t ví d kinh ñi n là trypsinogen ñư c ho t hóa b i enterokinase. Trypsin l i ho t hóa các ti n enzyme tiêu hóa khác như chymotrypsin, elastase, collagenase và lipase. Ho t tính enzyme tiêu hoá protein c a cá ph thu c y u t sau: - Loài: ho t tính proteolytic c a loài ăn ñ ng v t l n hơn loài ăn th c v t. - Tu i: ho t tính enzyme peptic và tryptic tăng m nh trong 20 ngày tu i ñ u, sau ñó ho t tính tryptic tăng m nh hơn peptic (40 ngày tu i ho t tính tryptic tăng 10 l n còn ho t tính peptic tăng 4 l n). - Thành ph n th c ăn trong kh u ph n: kh u ph n ch a nhi u tinh b t và xơ làm gi m ho t tính proteolytic. - Nhi t ñ nư c: enzyme proteolytic ti t nhi u và có ho t l c cao nhi t ñ cao o (40-50 C), nhi t ñ t 5oC ñ n 20oC, ho t l c proteolytic gi m 30-40% giá tr ban ñ u. - pH: ñ i v i nhóm ăn l c, pH t i ưu cho pepsin d dày là 3, cho trypsin và chimotrysin là 8,2 và 7,8; ñ i v i nhóm ăn t p nh ng con s tương ng là 2,5-3,3 ñ i v i pepsin (nhi t ñ 40-50oC) và là 7,6 ñ i v i trypsin (nhi t ñ 46oC). - Th i gian sau khi ăn: ho t tính protease d ch ru t cá chép ñ t t i ña sau khi ăn 5 gi , ho t tính amylase gi m sau khi ăn 1 gi , nhưng sau 5-6 gi l i tăng lên. 15

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

Nhóm enzyme lipase Nhìn chung, lipid ñư c th y phân ngoài t bào (Higg và Dong, 2000) ru t non và manh tràng (sơ ñ 1.4) b i nhi u nhóm enzyme lipase và colipase (Sargen et al., 1989). Hi u chung nh t, các acid béo m ch ng n (2-10 carbon) và glycerol ñư c h p thu trưc ti p qua lông nhung c a niêm m c ru t. Các acid béo m ch dài (trên 12 carbon) ñư c c t ng n b i lipase và nh hóa do mu i m t thành các micelle. Micelle ñư c chuy n v n t ng tiêu hóa vào lông nhung, ñó tách kh i mu i m t và acid béo khu ch tán qua màng bi u mô. Các acid béo tái este và nhóm v i protein thành chylomicron. cá, lipid quan tr ng nh t là triaglycerole, cholesterol và phospholipid (Sargen et al., 1989). Các ch t này b th y phân thành các acid béo, glycerol, 2monoacylglycerol và lysophospholipid. Các h p ch t này ñư c h p thu qua màng ru t (Higg và Dong, 2000). Lipid cũng ñư c h p thu d ng h t nh (Smith, 1989). Nhóm enzyme carbohydrase Enzyme tiêu hóa carbohydrate có r t nhi u nhóm và ñư c ti t ra các ño n khác nhau c a ñư ng tiêu hóa. Amylase và maltase ti t ra ch y u ño n ru t gi a, saccharase ti t ch y u ño n ru t sau. Tuy nhiên, cá chép amylase ti t ra ch y u tu và h u như không ti t ra ru t. Cá con (6,5 g) có ho t tính amylase và maltase cao hơn cá l n (400 g); kh u ph n giàu tinh b t làm tăng ho t tính c a amylase và maltase; nhi t ñ thích h p cho carbohydrase ho t ñ ng thì tương ñ i r ng (20-40oC). Nói chung, carbohydrate b th y phân ngoài t bào d dày, ru t và manh tràng (Divakaran et al., 1999). S n ph m c a th y phân là polysaccharide và monosaccharide. ñ ng v t có vú, monosaccharide ñư c h p thu ch ñ ng qua t bào lông nhung ru t non (Lentner, 1981). ð i v i cá, cơ ch này chưa rõ ràng. Kh năng tiêu hóa và s d ng carbohydrate khác nhau r t l n các loài (Chan và Horn, 1999; Divakaran et al., 1999). S sai khác v t l tiêu hóa do khác nhau v s lư ng và ch ng lo i carbohydrate tìm th y các loài ñó (Chan và Horn, 1999). H u h t các loài s d ng tinh b t s ng (chưa n u) r t kém (Hemre et al., 2000). Ngư c l i, tinh b t n u chín và polysaccharide ñơn gi n ñư c tiêu hóa r t t t cá. Nhi u nghiên c u cho th y có m i tương quan dương gi a ñ chính v i t l tiêu hóa tinh b t (Jeong et al., 1992; Podoskina et al., 1997). M t khác, carbohydrate có ho c không th ñư c ñ ng hóa t t các loài cá. Cá h i (Oncorhynchus mykiss) s d ng carbohydrate r t kém.
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

16

Ít nhât có hai nhóm enzyme quan tr ng cá và ñ ng v t có xương s ng tham gia h p thu ch ñ ng là alkaline phosphatase và gama-glutamyltransferase. 1997). Glu) Proline.. trao ñ i ion. vi khu n ch ñóng m t vai trò nh trong quá trình tiêu hoá chitin và cellulose. Moe và Place (1999) cho th y tương quan gi a ho t tính chitinase và lo i kh u ph n 8 loài cá bi n ñánh b t. chúng ti t ra các enzyme proteolytic. 1989 nt Mercer et al.. như th c bào. Tuy nhiên. 1989). chitinase. 1.3. khu ch tán. 1989 nt nt nt 17 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . ch t mang Na V trí Thành ru t nt nt nt nt nt nt Ngu n Baumrucker et al. 1. Gama-Glutamyltransferase xúc tác th y phân các liên k t peptide gama-glutamyl và tham gia v n chuy n protein qua màng (Baumrucker et al. (Smith. Met. H p thu ch ñ ng c n năng lư ng và quan tr ng hơn th m th u cũng như th c bào. Các h th ng v n chuy n các ch t dinh dư ng H th ng v n chuy n Amino acid Alanine (A) Leucine (l) LNBB Phenylalanine Cation Anion Imino Cơ ch t. ch t mang Na Amino acid cation (Arg. ch t mang H u h t amino acid.1. 1989 Baumrucker et al. ñi u này ch ra r ng có it nh t hai nhóm chitinase. Th m th u là do chênh l ch n ng ñ trong và ngoài t bào. h p thu ch ñ ng. Th c bào (pinocytosis) có th v n chuy n lư ng l n các h p ch t s ñư c tiêu hóa n i bào ho c s d ng cho h mi n d ch hay các d ch ti t tiêu hóa (enzyme. Lys. Tuy nhiên. S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG S v n chuy n các ch t dinh dư ng t ng ru t non vào t bào b i nhi u con ñư ng khác nhau.. mu i m t. S tiêu hoá do vi sinh v t Vi sinh v t trong ñư ng tiêu hóa c a cá g m: vi khu n và protozoa. m t ti t ra t d dày và m t ti t ra t t y (Smith.. Phosphatase kh phospho các ch t dinh dư ng và có vai trò trong h p thu lipd và protein như là ch t xúc tác cho ph n ng chuy n phospho (Villanueva et al.Chitin b phân gi i thành ñư ng và N-acetylamin nh enzyme chitinase. th m th u. 1989). amino acid) qua màng t bào lông nhung (Storelli và Verri. amylolytic. B ng 1. 1999). 1979.). 1993).. Orn) Amino acid anion (Asp. Ho t tính c a enzyme này ch phát hi n d dày (pH th p) và ru t và manh tràng (pH trung tính). 1993). H p thu ch ñ ng (active transport) là s l a ch n và c n gradient Na ñ bơm ch t dinh dư ng (ví d . Chitinase có th không b tiêu hóa do vi sinh v t và ký sinh trùng các nơi khác (Lundblad et al. Smith. 1999). có ph n cu i ño n ru t nơi ti p giáp tr c tràng. ch t mang Na Chu i nhánh l n hay chu i ch t thơm H u h t amino acid trung tính. Lindsay không tìm th y tương quan nào 29 loài cá.. ñ c bi t ñ i v i các amino acid thi t y u (Verri. ch t mang Na Phe.4.2. lecithinase và cellulase.

lipid. da Ru t. Amino acid ñư c h p thu theo gradient n ng ñ sau khi k t h p v i ion vô cơ.5. thì TLTH v t ch t khô s là 0. Lipid. carbon hydrate. Riêng ñ i v i ch t khoáng không áp d ng công th c trên vì lư ng khoáng trao ñ i th i qua phân khá l n. TLTH có th bi u th b i h s hay ph n trăm. Ví d . axít amin. Carbohydrate. H p thu gi m do xơ. TLTH = Ch t dinh dư ng ăn vào . trao ñ i P b c ch b i Fe và Mn Bơm năng lư ng chuy n các Ion quan màng Ti n trình ph c t p. Giá tr 75% có nghĩa là n u cho cá ăn 1 kg th c ăn thì ch có 750 g ñư c tiêu hóa ñ h p thu. Glucose ñư c h p thu niêm m c ru t theo cơ ch h p thu tích c c và theo gradient n ng ñ . tương ng 40 g ch t khô ăn vào) và th i ra 50 g phân (ch a 20% v t ch t khô. ngư i ta s d ng khái ni m t l tiêu hóa. T l tiêu hoá (TLTH) th c ăn ñư c xác ñ nh b ng t l c a ch t dinh dư ng tiêu hoá so v i ch t dinh dư ng ăn vào. T L TIÊU HOÁ TH C ĂN ð xác ñ nh kh năng tiêu hóa th c ăn. M t s tác gi cho r ng các h th ng này cá tương t v i ñ ng v t có vú nhưng ñ n nay chúng v n chưa ñư c nghiên c u chi ti t trên cá. mang và da Mang. Mg và phytate Phosphate hòa tan. protein.Khoáng Ca P Na/K/Clo Fe Vit D có vai trò quan tr ng trong h p thu ru t. T l tiêu hóa bi u ki n (Apparent Digestibility) và t l tiêu hóa th c (True Digestibility). Ý nghĩa: T l tiêu hóa nói lên kh năng tiêu hóa c a v t nuôi v i m t lo i th c ăn. M c dù v y. Zn. m t cá tr m c ăn h t 400 g c tươi (ch a 10% v t ch t khô. bi u mô. Ru t Ruôt. tương ng 10 g ch t khô th i phân). Ch t th i trong phân không ch có th c ăn không tiêu hóa mà còn có các ch t dinh dư ng (ngo i tr xơ) th i qua phân có ngu n g c n i sinh.Ch t dinh dư ng trong phân Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t dinh dư ng ñư c ñ nh nghĩa như là năng lư ng. kh u ph n hay m t ch t dinh dư ng nào ñó. mang Lall. Fe ñư c h p thu qua h th ng protein và chuy n vào máu qua protein khác Mang. Nh ng ch t dinh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 18 . nh ng peptide ñơn gi n ñư c h p thu b ng cơ ch th c bào (pinocytosis).1). có th tóm t t s h p thu ba nhóm ch t dinh dư ng như sau: Protein. còn 250 g th i qua phân. 1. 1989 nt nt nt ñ ng v t có vú có b y h th ng v n chuy n ch ñ ng amino acid trong lông nhung ch t nh y ru t (b ng 1. trong m t ngày.75 (hay là 75%). Nh ng s n ph m hoà tan c a tiêu hoá lipid ñư c h p thu ch y u niêm m c ru t trư c và c các túi mù h v .

ngư i ta l y m u phân c a cá. Sau khi cho ăn m t th i gian. T l tiêu hóa và cách xác ñ nh ? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 19 .ñư c g i là N trao ñ i trong phân. Nh ng enzyme tiêu hoá protein. TLTH th c ñư c xác ñ nh r t khó khăn ví khó ñ tách bi t các ch t có ngu n g c th c ăn và ngu n g c t cơ th . H p thu protein. Ch t ñánh d u thư ng dùng là oxit crom (Cr2O3). Hi n nay. Nh ng ñ c ñi m c u t o ng tiêu hoá c a cá ? 3. ð xác ñ nh t l tiêu hoá m t ch t dinh dư ng nào ñó trong th c ăn. Công th c tính như sau: TLTHt = Ch t dinh dư ng ăn vào . tuy nhiên có m t phương pháp ph bi n trong nghiên c u dinh dư ng cá là phương pháp dùng ch t ñánh d u.(Ch t dinh dư ng trong phân + Ch t n i sinh) Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t n i sinh c a cơ th th i qua phân ch y u là Nitơ . ch t này h u như không b tiêu hoá h p thu trong ñư ng tiêu hoá. lipid và carbohydrate và k t qu tác ñ ng c a nh ng enzyme này trong quá trình tiêu hoá th c ăn ? 4.có ngu n g c t cơ th v t ch . Trong th c t . TLTH bi u ki n ñ i v i các ch t khoáng g n như không có ý nghĩa. M t trong các phương pháp ñ xác ñ nh N trao ñ i là nuôi cá v i kh u ph n không ch a N và N thu ñư c trong phân chính là N có ngu n g c t cơ th . Tính t l tiêu hóa bi u ki n (theo công th c trên) s luôn luôn cho giá tr th p hơn t l tiêu hóa th c c a th c ăn. Các ch t n i sinh này không th phân bi t v i ch t không tiêu hóa trong th c ăn ñư c. Oxit crom ñư c tr n vào th c ăn theo t l 1-2%. có nhi u phương pháp khác nhau. không tính ñ n lư ng n i sinh so v i lư ng ăn vào. A: % ch t ñánh d u có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) B: % ch t ñánh d u có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) a: % ch t dinh dư ng có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) b: % ch t dinh dư ng có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) CÂU H I 1. lipid và carbohydrate c a cá ? 5. Vì v y ngư i ta ñã ñưa ra khái ni m TLTH bi u ki n (bao g m c ph n n i sinh) ñ phân bi t v i TLTH th c (không bao g m các ch t n i sinh). cho nên trong dinh dư ng ñ ng v t thu s n ngư i ta thư ng ch s d ng TLTH bi u ki n.[ 100 A x b ] B a Trong ñó.dư ng này là nh ng ch t có trong t bào ru t và các ch t ti t c a ñư ng tiêu hóa. áp d ng công th c sau ñ tính TLTH bi u ki n: TLTH = 100 . ngư i ta cũng xác ñ nh t l c a oxit crom trong phân. Cùng v i vi c ñ nh lư ng t l c a các ch t dinh dư ng trong th c ăn. T l tiêu hóa th c (TLTHt) là t l ch t ăn vào ñư c h p thu t ñư ng tiêu hóa. TLTH bi u ki n và TLTH th c ñang ñư c s d ng r ng rãi trong các tài li u. S gi ng và khác nhau gi a th c ăn và ch t dinh dư ng ? 2. Sau ñó.

3rd Ed. 2006. TP H Chí Minh.TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004). Principles of Fish Nutrition. J. Imprint of Elsevier Science. Ti ng Anh Halver. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 20 . Nhà XBNN. R. Lê Văn An. W.E. and Hardy. ð Quý Hai. Fish Nutrition. Steffens. England. Nhà XBNN. H Trung Thông. Hà N i. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. 402 tr. Ellis Horwood Limited. Cao ðăng Nguyên. (2002). Nguy n Th L c. (1989). Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. Academic Press.W.

Nh ng nét cơ b n v con ñư ng chuy n hoá dinh dư ng c a các loài ñ ng v t s ng trên c n ñã ñư c nêu ra trong nh ng nghiên c u c ñi n v sinh hoá c a Lehninger (1979). Vì v y. thích ng v i kh năng s d ng ngu n carbohydrate.1. 2. nó cũng phù h p v i các loài ñ ng v t bi n nhi t như cá. Chương này s gi i thi u các con ñư ng dinh dư ng chính và nh n m nh s khác nhau gi a các loài cá và gi a cá và ñ ng v t trên c n. T t c các loài cá ch c n chuy n hoá protein thành amino acid cho ñ ng hoá ñ sinh trư ng. Nh ng nhóm cá khác nhau có kh năng tiêu hoá và s d ng polysaccharide ph c h p làm ngu n năng lư ng là khác nhau. Cowey (1989) ñã tóm t t ho t ñ ng c a Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 21 . Cá h i và ph n l n các loài cá nư c m n s d ng protein và lipid như m t ngu n năng lư ng chính và các s n ph m trung gian s d ng cho sinh trư ng. Cá nư c ng t vùng nư c m thư ng s d ng nhi u carbohydrate trong kh u ph n và cá ăn th c v t phát tri n t t trong ñi u ki n s d ng th c ăn th c v t. (1966) và Kaneko (1989). m t s loài thu c h cá chép h n ch s d ng kh u ph n ch a lipid cao. Ph n l n các loài cá ñ u s d ng t t lipid mà không phát sinh ñ c gan và béo phì. M ð U CÁ S chuy n hoá các ch t dinh dư ng c a cá là t ng h p các ph n ng hoá sinh trong su t quá trình s ng. bi n ñ i năng lư ng ánh sáng m t tr i vào trong lá và h t m t cách tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn. ðó là m t phương th c ti t ki m năng lư ng ñư c gia tăng b i giá tr năng lư ng chuy n hoá mà cá nh n t chuy n hoá protein. Các loài cá khác nhau t loài ăn th t ñ n ăn t p và ăn th c v t s ng trong gi i h n nhi t ñ nư c khá r ng t 00C ñ n 400C. t t c các loài cá ñư c nghiên c u có h th ng enzyme phân gi i protein phát tri n t t và m t vài loài có c enzyme tripsin có tính acid và base. protein và lipid ñ t o năng lư ng và các ch t trao ñ i cho quá trình ñ ng hoá x y ra mô cơ.2. trái ngư c v i ñ ng v t trên c n. h u h t cá có h th ng enzyme thích nghi v i môi trư ng nhi t và “isozymes di truy n” c a chúng. Như v y. r t thu n l i ñ ti p xúc tr c ti p v i dung môi t t cho s h p thu ch t bài ti t. cá bài ti t ch y u nitơ là k t qu c a quá trình d hoá amino acid và chuy n hoá các h p ch t ch a nitơ khác vào nư c như amoniac qua mang. nhưng cũng thích ng t t v i vi c s d ng protein và lipid như ngu n năng lư ng hoàn h o. Vì th . Không có loài cá nào gi ng v i ñ ng v t nhai l i. Nét ñ c trưng khác n a là s có m t c a enzyme chitinase ho t ñ ng trong nhi u loài v i kh năng tiêu hoá và s d ng 2-aminoglucose polymer có m t trong v c a côn trùng và giáp xác. S khác nhau chính v dinh dư ng gi a ñ ng v t trên c n và ñ ng v t dư i nư c là kh năng s d ng các loài th c v t làm th c ăn. chúng ph i bài ti t các h p ch t ch a nitơ d ng urea ho c acid uric. West et al. ð ng v t trên c n l i d ng kh năng t dư ng c a th c v t. Như v y. M t vài loài cá s d ng tr c ti p th c v t nư c nhưng ph n l n là các sinh v t phù du (plankton) bao g m c th c v t phù du (phytoplankton) và ñ ng v t phù du (zooplankton) cũng tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn. CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE Các loài cá ăn th t tiêu hoá polysaccharide không t t l m. Ph n l n cá s ng trong vùng nóng và t c ñ trao ñ i ch t c a chúng b chi ph i b i nhi t ñ nư c. Cá s ng trong môi trư ng nư c.CHƯƠNG II CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG 2. cá s d ng ngu n protein có hi u qu hơn ñ ng v t n nhi t trên c n.

6-diphosphate. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 22 . 2.CoA kèm theo s hình thành năng lư ng liên k t cao năng adenosine triphosphate (ATP) t adenosine diphosphate (ADP)..1) như acetyl . M i mol (phân t ) ATP thu phân trong t bào mang l i 7 kcal năng lư ng cho các ph n ng ñ ng hoá và d hoá. ngay c trong su t th i kỳ dài nh n ñói và di trú. s thu phân glucose b i enzyme cho 36 ATP x 7 kcal thành 252 kcal. glycogen trong gan ho c cơ c a cá h i cũng ch m t r t ít (French et al.coenzyme A (acetyl . T t c các enzyme c a chu trình ñư c tìm th y trong các cơ quan c a cá (Tarr. hi u su t sinh h c theo lý thuy t là 38% (252/686). Glycogen ch là d ng carbohydrate d tr chính trong gan và cơ c a cá. glucose 6-phosphate ñư c hình thành. Con ñư ng chuy n hóa glucose thành acetyl . nó ñư c bi n ñ i thành fructose 1. b t ñ u t s hình thành glucose 1-phosphate. ñư c phân chia thành hai phân t glyceraldehydes 3 . 1972).phosphate và sau ñó hình thành hai phân t pyruvate có th ñi vào chu trình tricaboxylic acid (TCA.2. K t qu là t 1 mol glucose t o thành 36 mol ATP. Hi u su t sinh h c c a chuy n hoá hi u khí c a glucose có th ñư c tính t các năng lư ng liên k t liên quan như sau: C6H12O3 + 6O2 6CO2 + 6 H2O + 686 kcal Trong khi. Theo ñó. pepsin và trypsin trong cá chép và cá tráp cao g p 10 l n ho t ñ ng c a amylase trong cá chép vùng nư c m so sánh v i cá tráp bi n. ðó là b ng ch ng cho th y s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t t s d hoá các amino acid trong su t th i kỳ nh n ñói. sơ ñ : 2. S thu phân glucose Con ñư ng c a Emden .Meyerh c ñi n v s chuy n hoá glucose t n t i trong cá như các ñ ng v t trên c n.1.CoA). vì v y. 1983).amylase.

tương t như cá ăn kh u ph n có lư ng protein cao.Glucose 6-phosphate + 2 NADP + H2O → D-ribose 5-phosphate + CO2 + + 2 NADPH + 2 H+ Các ch t sau ph n ng kh này có th ñư c dùng ñ t ng h p lipid.2.1 kcal Dư i ñây là giá tr năng lư ng tiêu hoá c a protein và lipid tiêu hóa (Smith. Nh ng acid béo b th y phân thành 2 ñơn v carbon t i m t th i ñi m trong Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 23 . 2. K t qu thí nghi m c a Cowey et al. 2. glucose ñư c chuy n hóa thành lactate và ch 2 mol ATP. T ng h p carbohydrate T ng h p carbohydrate là m t quá trình r t t n năng lư ng trong mô cá. (1977) cho th y. gi i phóng ra acid béo và glycerol. Giá tr năng lư ng tiêu hoá ñư c tính theo các h s sau: Tinh b t thô: 1.2 kcal/g Tinh b t n u chín: 2. 1982). Cowey và Walton (1989) ñã th o lu n v nh ng ph n ng không thu n ngh ch và các nhân t ñi u ch nh có th có trong s thu phân và s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t và ngoài ph m vi c a enzyme glycolytic trong cá h i (Walton và Cowey.4.3 kcal Dextrin: 3 .3.0 kcal Saccharose: 4. cá h i s d ng 60% protein và không có carbohydrate d tiêu trong kh u ph n có lư ng thu phân glucogen cao hơn ñáng k so v i cá h i nuôi kh u ph n th p protein và v i 50% carbohydrate.5 . Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate S cân b ng trong kh u ph n nh hư ng ñ n s chuy n hoá carbohydrate. ð t ng h p 1 mol glucose c n 2 mol pyruvate và s d ng 6 liên k t phosphate cao năng.2.0 kcal Cellulose: 0. 1982).0 kcal/g 2. Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate là m t ph n nh c a t ng h p phân t ribose và niacin adenine diphosphate (NADP) ñã ñư c Walton và Cowey (1982) mô t cá như sau: D.5 . glycogen cơ và gan ph i cung c p cho glucose máu c n thi t cho quá trình s ng. lactate c n th i gian ñáng k ñ bài ti t t cơ v i ñ lư ng oxy ra môi trư ng nư c.3.0 kcal/g Lipid tiêu hoá: 8. nhưng s chuy n ñ i k khí c a glucose thành lư ng pyruvate ch c n 2 mol ATP.1989): Protein tiêu hoá: 5.3.Trong ñi u ki n k khí cơ cá. Buhler và Halver (1961) cho r ng cá h i s d ng hexoses ñơn d dàng và disaccharide t t nhưng s d ng polysaccharide kém trong nư c l nh nơi mà cá h i cư ng . ñ c bi t trong su t th i kỳ nh n ñói và di trú kéo dài.5 kcal Glucose: 4. kh u ph n có ch a protein cao cá nh n ăn có t c ñ th y phân glycogen cao. Tarr (1972) ñã li t kê danh sách các enzyme liên quan ñ n s thu phân glycogen trong mô cá.2. 2. Kh u ph n ch a carbohydrate cao ñ i v i cá da trơn làm tăng m c enzyme glucose-6-phosphate dehydrogenase trong gan (Likimandi và Wilson. S hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t x y ra như cá.2. Ngoài ra. CHUY N HÓA LIPID Nh ng ch t béo ñơn gi n ñư c tiêu hoá b i enzyme lipase. Ngoài ra. Hai enzyme glycolytic cho th y m c ñ ho t ñ ng cao.

7 flavin adenine dinucleotie (FADH) và 7 diphosphopyridine nucleotide (DPNH) ñư c sinh ra d ng kh . Ví d .S-CoA Kh nư c ñ t o thành β-dehydro acid béo . Quá trình oxy hoá acid béo m ch dài có s carbon l Acid béo m ch dài có s carbon l có m t lư ng nh trong ch t nh t trên da cá và trên b m t c a l p v côn trùng và giáp xác. biotin và acid ascorbic trong bư c 3. Hi u su t sinh h c c a quá trình oxy hoá t bào acid béo x p x như carbohydrate ho c lipid ho c protein tiêu hoá. Chu trình dinh dư ng và ATP). acid palmitic (C16) t o thành palmityl-CoA và sinh ra 8 phân t acetylCoA. Ch t 24 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . M t vài vitamin tham gia trong các bư c khác nhau c a quá trình oxy hoá: acid pantothenic trong CoA bư c 1. niacin và pyridoxine trong bư c 4. riboflavin. M i vòng như v y làm gi m 2 cacbon c a c chu i cacbon c a acid béo trong th c ăn. quá trình oxy hoá hoàn toàn c a acid palmitic t o ra CO2 và H2O sinh ra 2340 kcal. quá trình β-oxy hoá l p l i các bư c trên ñ sinh ra acetyl-CoA nhi u hơn.CoA Oxy hoá t o thành β-keto acid béo CoA S tiêu (lysis) b ng CoA-SH t o thành acid béo-CoA m i và acetyl-CoA Sau ñó. hi u su t sinh h c là 39% (= 903/2340). Năng lư ng thu n thu ñư c như sau: Acid Palmitic t o ra palmityl-CoA→ 2ATP 7 Palmityl-CA sinh ra 8 acetyl-CoA 7 FADH t o ra 7 FP (7x2) → + 14 ATP 7 DPNH t o ra 7 DPN (7x3) → + 21 ATP 8 Acetyl-CoA t o ra 16 CO2 + 8 HOH + 8 CoASH (8x12) → + 96 ATP Ư c tính năng su t sinh h c: 129 ATP (96 + 14 + 21 – 2) x 7 kcal = 903 kcal Nhưng.2. Các ch t này gi ng như tác nhân tiêu di t vi khu n khi b phân gi i b i quá trình β-oxy hoá t o ra acid propionic 3 cacbon.CoA Hydrat hoá t o thành β-hydroxy acid béo . Trong chu trình ñó.bư c oxy hoá v trí β-c ñi n. riboflavin như flavin adenine diphosphate trong bư c 2.2). Chu i oxy hoá chính ñư c th hi n công th c sau: Acid béo + ATP và S-CoA → Acid béo . acetyl-CoA sinh ra chu chuy n vào chu trình TCA và sinh ra các liên k t phosphate cao năng trong ATP (sơ ñ 2. Do ñó. acid pantothenic l n n a trong bư c 5 và acid lipoic trong su t chu trình TCA ñ s d ng “acetate ho t hóa” sinh ra ATP ñ m b o nhu c u năng lư ng chuy n hoá trong t bào (sơ ñ 2.

1958. Ngoài ra. T ng h p ure và acid uric t amoniac tiêu t n năng lư ng. trong khi v i chu t con s này kho ng 70% (Millward et al. Dioxygenase chèn hai nguyên t oxy vào cơ ch t.4. các h p ch t purine và các enzyme chuy n hoá. ph n l n các amino acid trong cơ th là nh ng h p ch t c a protein mô cơ. ñ ng có th ñư c dùng cho v n chuy n electron t tr ng thái Cu+ ñ n Cu+2. Có 4 nhóm enzyme chính: Pyridine dehydrogenase xúc tác di chuy n thu n ngh ch c a electron t cơ ch t ñ n niacin adenine dinucleotide (NAD) ho c phosphate NAD t o thành NADH ho c NADPH. CHUY N HOÁ AMINO ACID Cá và t t c các ñ ng v t c n m t ngu n n ñ nh các amino acid k t h p ñ t ng h p protein mô cơ và cùng v i quá trình trao ñ i ch t ñ t ng h p protein các mô và t ng h p các h p ch t liên quan ñ n quá trình trao ñ i ch t như hormone.này không b phân hu b i ph n l n các vi khu n. trong khi các ñ ng v t có vú tích lũy N cao hơn trong ñi u ki n lý tư ng (NRC. trong khi monooxygenase ch chèn m t nguyên t oxy. các electron ñư c chuy n t các ch t cho electron ñ n m t ch t oxy hoá ho c ch t nh n electron. M c amino acid t do trong mô thư ng th p. Cytochrome ch a ñ ng cũng tham gia vào con ñư ng chuy n hóa này. các amino acid còn ñ cung c p năng lư ng trao ñ i cho cơ th . Oxy phân t có th ñư c s d ng trong h th ng có h p ch t h u cơ hydroxyl hoá. cá ph thu c nhi u hơn vào amino acid th c ăn ñ ñáp ng cho quá trình chuy n hoá. 1976).kh . c n cung c p thư ng xuyên các amino acid cho chuy n hoá c n thi t ñ b o t n s s ng c a cá. v i 5Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 25 . Các cytochrome v n chuy n electron t flavoprotein ñ n oxygen.porphyrin và có th th c hi n ph n ng thu n ngh ch chuy n Fe2+ thành Fe3+ và ngư c l i. Cytochrome P450 là m t ñ ng t ho t ñ ng trong quá trình hydroxy hoá b ng enzyme (enzymatic hydroxations). Quá trình trao ñ i các acid béo liên quan ñ n lo i 1 nguyên t carbon kh i acid béo và do v y sinh ra m t acid béo m ch dài có s carbon ch n có th sau ñó β-oxy hoá s n sinh năng lư ng. So v i chu t. 1992). ñ ng v t có vú và chim nh n ít năng lư ng chuy n hoá t s d hoá amino acid hơn cá. năng lư ng t do có th chuy n ñ i b i quá trình phosphoryl hóa (phosphorylation) ADP thành ATP ñ sinh ra liên k t cao năng. do v y. Như ñã ñ c p trên. cá bài ti t nitơ t quá trình d hoá amino acid t o nên ch y u là amoniac. 1974). Như v y. Flavin dehydrogenase ch a flavin mononucleotide (FMN) ho c dinucleotide (FDA). Các amino acid dùng cho nh ng m c ñích trên ñư c cung c p t th c ăn và các amino acid trong protein mô cơ. 2. Như ñã bi t. Chuy n b c electron Trong ph n ng oxy hoá . Các flavin oxidase quan tr ng nh t là succinic dehydrogenase vàác Các protein ph c s t . Nh ng h p ch t này ch a ph c s t . khi mà nguyên t s t Fe2+ ñ i thành Fe3+ như v y là m t electron ñã b chuy n ñi. Gurr và Harwood. ði u ñ c bi t có th gi i thích t i sao trong ñi u ki n thí nghi m. cá không th tích lũy hơn 55% N kh u ph n.lưu huỳnh có t 2 ñ n 8 nguyên t s t và s các nguyên t sulfur acid không b n tương ng. d dàng s d ng như m t ngu n năng lư ng cho ñ ng hoá và d hoá trong mô. Nh ng enzyme ñ c hi u cho quá trình kh methyl cá tương t như ñã tìm th y ñ ng v t trên c n (Nicolaides và Laves. 1991). Amoniac chi m kho ng 70-90% t ng lư ng ch t th i có ch a nitơ cá (Mommsen và Walsh. Cowey và Luquet (1983) ư c tính d hoá protein mô cá cung c p kho ng 50% amino acid ñ s d ng cho quá trình trao ñ i ch t. S v n chuy n electron t NADH ñ n oxygen g n v i vi c gi m năng lư ng t do.. trong khi ñ ng v t có vú ho c chim là ure ho c acid uric.

Cowey và Walton (1989) ñã li t kê các enzyme và con ñư ng d hoá cho m i amino acid. 1997). n ng ñ ure trong huy t tương nh ng loài nư c m n không liên quan ñ n protein ăn vào và loài nư c m n cao hơn 7 ñ n 8 l n so v i loài nư c ng t (4459 so v i 6. khu ch tán tr c ti p NH3 và/ho c s trao ñ i Na+/NH4+ ch c năng. B i vì amoniac là ch t ñ c. S n ph m bài ti t nitơ cao nh t xu t hi n 3-5 gi sau b a ăn ñ i 26 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . acid glutamic lo i b nhóm amino (NH2) hình thành α-ketoglutarate và NH3. cá. Kho ng 80-90% nitơ bài ti t qua mang. cá bơn) ñ u th p gi ng nhau (3. và s n ph m bài ti t nitơ ch y u c a chúng là ure (Walsh. Chúng ñư c bài ti t b ng khu ch tán tr c ti p t máu ñ n nư c. Nhóm amino. ñó nó ñư c chuy n ñ i thành NH3. 1996). gan. cá tráp. Bư c ñ u tiên trong s d hoá amino acid là vi c di chuy n c a nhóm amino (transdeamination) t o ra h p ch t trung gian có th xúc ti n s chuy n hoá trong chu trình TCA ñ sinh ra năng lư ng ho c s d ng như cơ ch t cho t ng h p các h p ch t khác.8 gi sau b a ăn. Hi u su t sinh h c thu n thu ñư c c a chuy n ñ i protein thành năng lư ng là kho ng 40%. và ch t lư ng c a protein trong th c ăn (Dosdat và c ng s . Acid glutamic ñư c v n chuy n vào mitochondria và bi kh amin b i glutamate dehydrogenase và t o ra NH4+ thoat ra kh i mitochondria (Walsh.5 – 7 mg/l). 1980. hơn 90% s n ph m bài ti t nitơ là ure ñư c bài ti t qua mang (Wood et al.5 mg/l) hơn nh ng loài nư c m n (cá vư c.5mg/l). cá vây tay và m t s loài cá xương khác s ng trong môi trư ng ñ c bi t là bài ti t ure. cá nhám góc có gai (Squalus acanthias). Nh ng loài nư c ng t có m c nitơ trong huy t tương cao sau b a ăn (6. Cơ ch này t n t i trong th n c a b cá nhám và giúp thi t l p gradient chemiosmotic c n cho s hình thành ATP. protein ăn vào. 1997). 1986). ñư c chuy n thành α-ketoglutarate t o thành acid glutamic. ðây là ph n ng liên quan ñ n các enzyme transaminase trong t bào ch t. Jobling. Cơ ch nào chi m ưu th còn ph thu c vào môi trư ng s ng c a cá nư c m n hay nư c ng t. 1981. B n thân cá t làm m t tác d ng này b i trimethylamine oxide (TMAO) t n t i v i hàm lư ng cao và trung hoà nh hư ng c a ure và làm n ñ nh protein (Somero. 1996). ph thu c vào loài cá. s khuy ch tán NH3 là cơ ch chính ñ bài ti t. t c là các ph n ng kh amin có s tham gia c a các enzyme aminotranferase x y ra cytosol và mitochondria. nh ng loài nư c ng t. ph n NH4+ trong “con thoi” amoniac do enzyme glutamine t ng h p t bào ch t ñ hình thành glutamine. 1995). Kikuchi và c ng s .. Ph n l n cá có xương bài ti t amoniac. m t ph n s n ph m bài ti t nitơ c a chúng dư i d ng ure. Ngư c l i. Glutamine ñư c chuy n vào mitochondria. Ure là ch t ít ñ c hơn amoniac. S n ph m ñã lo i nhóm amin (deaminated) có th sau ñó ñư c chuy n hoá thông qua con ñư ng oxy hoá ñ s n sinh năng lư ng. Gi thuy t ñó cho r ng. M i m t amino acid có con ñư ng d hóa riêng v i s tham gia c a enzyme ñ c hi u và cho s n ph m cuôi cùng riêng bi t. V n ñ này chưa ñư c nghiên c u nhi u cá. N ng ñ amoniac huy t tương có liên quan ñ n protein ăn vào (Kaushik. nó ñư c xem như là nh ng con ñư ng và các ph n ng ñã tìm th y ñ ng v t cũng t n t i cá. ure có th làm k t t a protein. nhưng m c tìm th y các loài cá th m th u ure.. nó ph i ñư c bài ti t m t cách nhanh chóng ñ ngăn ch n s tích lu l i mô. ph thu c vào loài cá (Dosdat et al. và nh ng thông tin này v n còn s d ng ñ n ngày nay. và sau ñó luân chuy n qua h th ng tu n hoàn c a máu ñ n mang. 1991) và b t ñ u tăng 3 . Quá trình d hoá amino acid x y ra ch y u trong gan do ph n ng kh amin. ch a nitơ. B cá nhám và cá vây tay là cá th m th u ure và có th duy trì s ñi u ch nh th m th u b ng cách duy trì m c ure cao trong mô cá. h u như toàn b nitơ bài ti t qua mang.15% bài ti t d ng urea. B cá nhám.

tích lũy protein ñư c t ng h p cao hơn. nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian Lysine trong kh u ph n ăn nh hư ng ñ n t c ñ (t l ) t ng h p và thoái bi n protein trong gan và cơ c a cá h i (Garzon và c ng s . Cá ăn kh u ph n thi u lysine tăng t c ñ c a s thoái bi n protein. ho t tính RNA cao hơn. cá vư c và cá tráp nhưng ñ i v i cá bơn giá tr này ch là 21% (Dosdat và c ng s . còn mang thì ch có 4%. t ng h p protein và hi u su t tích lũy protein (t l protein tích lũy/protein ăn vào) trong cá tr m c . Carter và c ng s (1993). M t s nghiên c u khác cũng ñã xác nh n các enzyme amino acid transferase khác nhau có ho t tính cao hơn cá ăn kh u ph n ch a protein cao so v i cá ăn kh u ph n ch a protein th p. Carter và c ng s (1993) cho th y có m t m i tương quan gi a protein ăn vào. ngoài ra Facuconneau và c ng s (1995) cũng quan sát th y ñ i v i các cá “rainbow trout” (lo i cá h i có ñ m ñen và hai v t hơi ñ kéo t mõm ñ n ñuôi). S d ng phương pháp này. lư ng protein t ng h p vư t quá lư ng tích lũy cho sinh trư ng”. ñ i v i cá l n (100g) là 5-8 gi sau b a ăn.5. Houlihan (1991) ñã tóm t t như sau: “M t ñi u rõ ràng r ng. thi u lysine làm tăng ñáng k t l thoái bi n protein và t c ñ t ng h p protein. N u có m t phương pháp tương t ñ ño t c ñ thoái bi n protein. 2. Cá sinh trư ng nhanh hơn khi có t l thoái bi n protein th p.38% lư ng nitơ ăn vào ñư c bài ti t trong 24 gi cá h i. 1989). Protein th c ăn ăn vào ít nh hư ng ñ n ho t tính c a các enzyme d hoá amino acid.5. S bi n ñ i giá tr này ph thu c protein th c ăn ăn vào. thì có th hi u sâu hơn v các nhân t ñi u ch nh hi u su t tích lũy protein và cung c p công c ñ thi t l p kh u ph n và ch n l c di truy n c a gi ng cá sinh trư ng nhanh và kinh t . Houlihan và c ng s (1986) ñã x p h ng t c ñ t ng h p và thoái bi n protein các mô cơ cá “rainbow trout” như sau: mang > tâm th t > cơ ñ > cơ tr ng. Overturf và Hardy (2001) gi i thi u phương pháp ñánh giá t c ñ t ng h p protein (cơ) b ng cách ño hàm lư ng mRNA mô liên quan v i t ng h p myosin. năng l c t ng h p và t c ñ t ng h p protein th p hơn. các nhà nghiên c u ñã hi u b n ch t c a quá trình chuy n hoá liên quan tích lũy protein trong mô cơ.5. Houlihan và c ng s (1988) cho r ng t c ñ t ng h p protein khác nhau gi a các mô cơ: gan > mang > ru t > lá lách > tâm th t > d dày > tuy n sinh d c > cơ tr ng cá tuy t. Kho ng 30 . G n ñây. Tuy nhiên. vi c s p x p d a trên t ng lư ng protein t ng h p m i ngày như sau: cơ tr ng = mang > cơ ñ > tâm th t. 76% protein t ng h p trong cơ tr ng cho sinh trư ng. Nhi u nghiên c u cho r ng. ngoài ra còn có s khác nhau c a các mô cơ. trong khi trong cơ. Cách xác ñ nh s tích lũy và thoái bi n c a protein Các phương pháp m i và nh y ñã ñư c phát tri n ñ ño t c ñ t ng h p và thoái bi n protein trong mô s d ng li u flooding [3H] phenylalanine. kích c cá và loài. và các ng d ng có l i khác. 1995). 1980). nhưng hi u su t protein sinh trư ng l i ñư c xác ñ nh b ng t c ñ c a s thoái bi n protein. nhưng nh hư ng này không ñ ng nh t (Cowey và Walton. CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T 2.1. không có thay ñ i ñáng k t l t ng h p protein trong gan. protein và acid amin s d ng cho tái s d ng và t ng h p trong cơ th (cho sinh trư ng) l n hơn nhi u so Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 27 .v i cá nh (10g). Các tác gi ñã k t lu n r ng. 1996).2. 2. Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t Lư ng ăn vào xác ñ nh t c ñ t ng h p protein cá ng ð i Tây Dương (Houlihan và c ng s . b ng cách tiêm (Garlick et al.. Cơ tr ng cá tuy t có hi u su t s d ng protein cao nh t và tính ñư c kho ng 40% c a t ng protein tích lũy trong cơ th m i ngày. 1994).

m c amino acid.v i protein b oxy hoá và th i ra ngoài. Ph n l n các amino acid c n thi t cho s thành th c c a bu ng tr ng b t ngu n t cơ tr ng và ñư c hình thành như là m t k t qu c a s thoái bi n protein. s d ng protein (nitơ) các loài cá nuôi ñư c nâng cao mà không nh hư ng ñ n m c lipid cao trong kh u ph n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 28 . bu ng tr ng có nhu c u l n nh t v năng lư ng và amino acid c a cá trong su t th i kỳ này. s d ng và chuy n hoá cá ñư c ch ra sơ ñ 2. giai ño n sinh trư ng và t c ñ ñi u ch nh v m t di truy n c a protein thoái bi n. Nâng cao hi u su t tích lũy protein (protein retention efficiency) Như ñã th o lu n trên. giá tr sinh h c c a amino acid. G n ñây. Hơn m t th p k qua.3. cá l n nhanh có t c ñ t ng h p và thoái bi n protein th p (Carter và c ng s . s d ng k thu t li u ch y tràn v i ch t ñ ng v phóng x c a amino acid dùng ñ xác ñ nh nh ng thông tin nói trên ñã ñư c s d ng (Owen và c ng s .3. làm cho m t s cá h i tích lũy protein m t cách hi u qu hơn. 2. k thu t s d ng các ch t ñ ng v . Rõ ràng. M t vài nét chính c a dòng dinh dư ng. bao g m lư ng th c ăn ăn vào. s khác nhau gi a các cá th v t c ñ sinh trư ng liên quan ñ n protein thoái bi n. 1998). Martin và c ng s (1993) cho r ng có s quay vòng protein ñáng k và s phân ph i l i các amino acid trong su t giai ño n nh n ñói và thành th c cá h i ð i Tây Dương.5. L i ích c a phương pháp ti p c n này có th s d ng trong nh ng lĩnh v c ho c tình hu ng s d ng ch t ñ ng v phóng x có gi i h n. Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t Trao ñ i protein trong th i kỳ thành th c khác v i các giai ño n phát tri n khác trong vòng ñ i c a cá. 1999). hi u su t tích lũy protein b nh hư ng b i m t s nhân t n i sinh và ngo i sinh. chính là 15N. cá bơn. m c protein và năng lư ng th c ăn.

ð Quý Hai. Trình bày s 3. J. cơ h i ñ nâng cao hi u su t s d ng protein có th liên quan ñ n lipid cao trong kh u ph n. Cu i năm 1980. Hà N i. Lê Văn An. STEFFENS. (1989). ð i v i cá h i ð i Tây Dương. m c protein trung bình trong kh u ph n cá h i ð i Tây Dương nuôi là 22-25%.như cá h i ð i Tây Dương. v i hơn 75% lư ng nitơ ăn vào b bài ti t. và ngoài ra làm tăng hi u qu s d ng protein trong kh u ph n. m t s loài cá nuôi khác. Nâng cao hi u su t tích lũy protein các loài cá nuôi r t c n thi t ñ gi m nh hư ng ñ n môi trư ng nuôi tr ng. Năm 2000. m c protein ñư c tăng lên trên 45% do s thay ñ i m c năng lư ng trong kh u ph n (v i 35% lipid) và s c i thi n ch t lư ng protein. ELLIS HORWOOD LIMITED. 402 tr. nhưng ñi u ñó b gi i h n b i chuy n hoá thu n c a protein. CÂU H I: 1. Trình bày s 4. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. 2006. Trình bày s 2. Có th . TP H Chí Minh. nhưng ti m năng t t hơn c là c i thi n vi c tích lũy protein thông qua vi c l p kh u ph n “protein lý tư ng” b i tăng m c năng lư ng kh u ph n. Các y u t chuy chuy chuy nh hư n hóa carbohydrate? n hóa lipid? n hóa amino acid? ng ñ n s trao ñ i các ch t dinh dư ng? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004). vi c tăng protein thêm n a là có th . Fish Nutrition. Nguy n Th L c. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. PRINCIPLES OF FISH NUTRITION. Imprint of Elsevier Science. ti m năng cho vi c nâng cao tích lũy protein ñó là l a ch n c p b m có t c ñ tích lũy protein cao do t c ñ thoái bi n protein th p. (2002). ENGLAND Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 29 .W. thành ph n ñ t ti n nh t trong công th c th c ăn cho cá. W. and Hardy. Ti ng Anh Halver. Nhà XBNN.E. Academic Press. R. H Trung Thông. Cao ðăng Nguyên. Nhà XBNN. 3rd Ed.

1.5 ñ n 15.1.239 cal. Chương này ñ c p ñ n s chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th và các phương pháp ư c tính giá tr năng lư ng c a th c ăn. t o ch t th i & bài ti t) Năng lư ng cho duy trì (NE for Maintenence = NEm) (Trao ñ i cơ b n. Thu t ng này không áp d ng tr c ti p trong dinh dư ng ñ ng v t. Lim.000 cal) và megacalori (Mcal = 1. 1 cal = 4. t o SP tiêu hóa. Khái ni m chung Năng lư ng là ñ i lư ng v t lý ñ c trưng cho kh năng sinh ra công c a v t ch t (T ñi n ti ng Vi t.184 J hay 1 J = 0. ð i v i dinh dư ng ñ ng v t.50C).CHƯƠNG III NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG Năng lư ng m c dù không ph i là ch t dinh dư ng nhưng là y u t quan tr ng trong kh u ph n th c ăn c a ñ ng v t th y s n (ðVTS).000 kcal). ñi u ch nh thân nhi t) Năng lư ng tích lũy (NE for Production = NEp) Sơ ñ 3. Joule (J) cũng là ñơn v bi u th năng lư ng và hi n nay ñang ñư c nhi u nư c s d ng (1 Joule là 1 kg-m2/s2).GE) Năng lư ng tiêu hóa (DE) Năng lư ng phân (FE) Năng lư ng trao ñ i (ME) Năng lư ng nư c ti u (UE) Năng lư ng th i qua mang (GEE) (Metabolisable energy) (Urine Energy) (Gill Excretion Energy) Năng lư ng thu n (NE) Sinh nhi t (HE= Heat Energy) (Tiêu hóa. ho t ñ ng b t bu c.000 J) và MJ (1. 3. Vì v y. 1998). TRAO ð I NĂNG LƯ NG 3. h p thu. Có th chuy n ñ i calori sang joule (J). T t c kh u ph n th c ăn cho ðVTS ñ u ph i ñư c ph i tr n không nh ng ñáp ng ñ các nhu c u v dinh dư ng mà còn th a mãn ñư c nhu c u v năng lư ng cho t ng giai ño n phát tri n c a ñ ng v t th y s n. 2002) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 30 . c n ph i xác ñ nh giá tr năng lư ng ñ i v i chúng.1 như sau: Năng lư ng th c ăn (Năng lư ng thô . Calori (cal) s d ng trong dinh dư ng là calori 150C (tương ñương lư ng nhi t c n thi t ñ làm nóng 1 g nư c t 14.2. năng lư ng chính là nhi t lư ng s n sinh ra trong quá trình ñ t cháy các h p ch t h u cơ và bi u th b ng calori. Calori có các b i s là kilocalori (kcal = 1. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn Năng lư ng các ch t h u cơ c a th c ăn ñư c chuy n hóa trong cơ th cá theo sơ ñ 3. và nhu c u năng lư ng c a cá.1. Joule cũng có các b i s tương ng là kJ (1.1. 3.1. Ngu n năng lư ng này có ngu n g c t các ch t dinh dư ng c a các lo i th c ăn ph i tr n trong kh u ph n. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th ñ ng v t (Webster.000 kJ).

Năng lư ng thô (Gross Energy .GE) Năng lư ng hóa h c có trong th c ăn chuy n ñ i thành nhi t năng nh ñ t cháy b i có m t ôxy. th c t ch có 39 mol ATP mà thôi. năng lư ng trao ñ i ch ph thu c năng lư ng c a N bài ti t qua mang d ng NH3 (ch không ph i ure). V lý thuy t.9 Lactic 15.9 Xác ñ nh năng lư ng thô c a các ch t h u cơ thông qua kh năng oxy hóa c a chúng và bi u th quan h gi a t l cacbon + hydro so v i ôxy.6 Propionic 20. Gi ng như t t c các ñ ng v t khác. Nhi t lư ng s n sinh ra do ñ t cháy hoàn toàn m t ñơn v kh i lư ng th c ăn g i là năng lư ng thô.5 MJ/kg (4. tuy nhiên. th y phân 1 mol glucose cho ra 85 mol ATP (686/8).0 S n ph m lên men: Axit axetic 14. Như v y. Giá tr năng lư ng thô c a m t s ch t dinh dư ng và th c ăn như sau (MJ/kg ch t khô): Các tinh ch t: Glucose 15.digestible Energy) và trao ñ i (ME . Mêtan có giá tr năng lư ng thô cao vì ch có cacbon và hydro. Năng lư ng tiêu hóa (DE. Protein có giá tr năng lư ng thô cao hơn carbohydrate vì có ch a y u t ôxy hóa.1). Vì m t ít năng lư ng th i qua mang nên chênh l ch gi a DE và ME cá nh hơn ñ ng v t có vú (b ng 3. N và S. ph n còn l i m t qua nhi t vào môi trư ng nư c.3 Th c ăn: H t ngô 18.5 MJ/kg.5 Casein 24. cá c n năng lư ng ñ s ng.400 kcal). M trung tính có hàm lư ng ôxy th p r t nhi u so v i cacbon và hydro nên giá tr năng lư ng thô cao hơn nhi u (39 MJ/kg) so v i carbohydrate. Chu trình Krebs là nơi s n xu t ATP kh i ñ u và th y phân ATP cho các t bào có năng lư ng.2 Mêtan 55.9 Khô d u ôliu 21.5 C khô 18.5 D u 39.4 S a (4% m ) 24. Oxy hóa hoàn toàn 1 mol glucose t o ra 686 kcal và th y phân 1 mol ATP cho 8 kcal. Năng lư ng thô ñư c xác ñ nh b ng máy ño năng lư ng (Bomb calorimeter). H u h t các lo i th c ăn thông thư ng có giá tr năng lư ng thô kho ng 18. T t c carbohydrate có t l này như nhau nên giá tr năng lư ng thô x p x 17. th c ăn ch a nhi u m và d u th c v t thì năng lư ng thô cao còn th c ăn ch a nhi u tinh b t thì th p năng lư ng. Năng lư ng thô c a t ng axit béo khác nhau do s chu i cacbon.6 Tinh b t 17. Trong khi ñó. Giá tr DE và ME c a m t s lo i 31 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .0 Mô cơ th : N c 23.Metabolisable Energy) Năng lư ng tiêu hóa (DE = GE – FE) ph thu c kh năng tiêu hóa th c ăn c a cá.7 Xelulose 17.6 M 39.5 M 38.5 Rơm 18. chu i cacbon càng ng n (các axit béo bay hơi) thì năng lư ng thô càng th p.8 Butyric 24.

th c ăn trên m t s ñ i tư ng nuôi có th tham kh o các b ng 3.0 DE (kJ/g) Cá chình 22.3.8 8.2. Giá tr DE và ME c a m t s lo i th c ăn cá Cá h i 12. Giá tr năng lư ng tiêu hoá c a m t s lo i th c ăn tính toán trên cơ s các s li u b ng 6.2-9.3 14.5 7.2 Trong s n xu t.cá’’.00 4. S sai khác gi a giá tr năng lư ng tiêu hóa (DE) và năng lư ng trao ñ i (ME) cá h i Rainbow trout Ch t dinh dư ng Glucose Tinh b t chín B t s ng Ch t dinh dư ng Protein M Cacbohydrate Nguyên li u Cá da trơn Ngô (extruded) 30% kh u ph n 60% kh u ph n B t ngô Lúa mì B t ñ tương Khô d u bông B t cá B tc D u ñ ng v t B t ph ph m gia c m 4.00 32 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .9 62. vi c nghiên c u v năng lư ng trên cá chưa ñư c ñ c p nhi u Vi t Nam.5 9.6-19.5 DE (kJ/g) 15.2 ±% 83.6 10.2 2.3 5.1-10.8 GE (kJ/g) 23.1 9.8 33.5 10.4 ñư c ghi ph l c 3 “Thành ph n hoá h c m t s lo i th c ăn tôm . B ng 3. B ng 3.9 84.8-137 9. Giá tr GE và DE c a m t s ch t dinh dư ng Rô phi 18. Giá tr DE c a m t s ch t dinh dư ng dùng ñ ư c tính DE c a th c ăn thu s n (ADCP.1 36.2 16.8 11. ñ d ư c tính giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) c a th c ăn.3 12.8 Cá chép 16.5-17.80 8.6 4.2 33.8 DE (MJ/kg) Rô phi 13.7 10.4).4.2 17.1 DE (kcal/g) 3.2.1.5-14. 3.7 ME (MJ/kg) (Cá h i) 10.9 37.3 và 3.6 8.5-10.3 6.0 3.7 16.0 11.4.4 15.6 ME (kJ/g) 13.9 39. ADCP (1983) ñ ngh s d ng nh ng giá tr DE sau ñây cho các ch t dinh dư ng (b ng 6.7 11.8 5.5 14.8 17.00 2.25 3.2 11.4 B ng 3.1 11.5 B ng 3. 1983) Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i rau c ) Carbohydrate (rau c ) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo GE (kcal/g) 4. Tuy nhiên.1 5.

2000) Nhóm cá Cá chép Nhóm cá da trơn Nhóm cá h i Kh i lư ng cá (g) 80 80 10-20 100 150 300 Nhi t ñ (0C) 10 20 25 25 18 15 Duy trì (kJ/kg cá/ngày) 28 67 84 72 85-100 60 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 33 . protein không ph i là ngu n năng lư ng chính trong kh u ph n. Nhi u y u t nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a cá như: ho t ñ ng cơ h c.2. ð ng v t trên c n ph i m t năng lư ng ñ gi v trí cơ th kh i tác ñ ng v i tr ng l c. cá l n nhanh c n nhi u năng lư ng hơn cá ch m l n. t c ñ sinh trư ng. M t khác. khi nhi t ñ nư c gi m dư i ngư ng t i ưu thì t c ñ trao ñ i ch t gi m. ð i v i h u h t ñ ng v t trên c n. ðVTS có nhu c u cao v protein hơn các ñ ng v t khác và nhu c u năng lư ng thì l i th p hơn. Th hai. protein là ngu n ñ t nh t trong kh u ph n th c ăn. kích c . nhi t ñ cá g n gi ng nhi t ñ môi trư ng nư c xung quanh. L n có th tiêu hóa 90% carbohydrate trong khi ñó cá tr m c ch tiêu hóa 55-60% mà thôi. Protein ch a 5. Tương t . carbohydrate là ngu n năng lư ng ch y u. 1999 theo Lê Thanh Hùng. Nhi t ñ nư c là y u t nh hư ng l n nh t ñ n nhu c u năng lư ng c a cá. cá không dùng ngu n này nhi u như ñ ng v t trên c n. ðVTS s ng trong nư c nên h n ch t i thi u năng lư ng m t ñi ñ duy trì thăng b ng trong kho ng không. ð xác ñ nh nhu c u năng lư ng. Tuy nhiên.1 kcal GE/gram và là ngu n năng lư ng r nh t. lipid và carbohydrate là ngu n năng lư ng làm tăng m t ñ năng lư ng kh u ph n. Ngư c l i. 3. cá nh nhu c u năng lư ng trên ñơn v th tr ng cao hơn cá l n. Như ñã bi t.1. Vì v y.2. Kích c cá có nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a chúng. tuy nhiên. Nhi u loài cá có bong bóng nh m duy trì v trí cơ th trong các t ng nư c nên cơ c a chúng ít ho t ñ ng ñ gi yên v trí c a chúng. cá s d ng r t m nh. gi ng loài và th c ăn tiêu th . B ng 3. vì v y. NHU C U NĂNG LƯ NG Trong th c t . ñ ng v t có vú ph i dùng năng lư ng ñ t o urea và gia c m thì t o acid uric. Nhu c u NL duy trì c a ba nhóm cá (Guillaume.6 kcal GE/gram. Nguyên nhân th ba là cá th i kho ng 85% ch t th i trao ñ i dư i d ng NH3 tr c ti p qua mang vào môi trư ng nư c và c n r t ít năng lư ng. t c ñ sinh trư ng và ho t ñ ng. Lipid ch a kho ng 9.3. Carbohydrate ch a 4. vì v y nó là ngu n th c ăn ch y u cho các loài cá ăn c và ăn t p.5. l n tr n kh i k thù hay stress. Ho t ñ ng cơ h c bao g m bơi. Nhu c u năng lư ng duy trì Nhu c u năng lư ng duy trì là nhu c u năng lư ng ch ñ ñ cho cá không thay ñ i th tr ng trong th i gian thí nghi m. khi nhi t ñ nư c g n nhi t ñ t i ưu cho t ng lo i cá thì tăng trao ñ i ch t. ñ ngon mi ng. là ngu n năng lư ng ph thêm trong th c ăn th y s n. Nguyên nhân th nh t là ðVTS không c n năng lư ng ñ duy trì nhi t ñ cơ th như v t nuôi. ngư i ta ti n hành phương pháp cân b ng cacbon hay cân b ng năng lư ng ho c b ng phương pháp nuôi dư ng. nhi t ñ .4 kcal GE/gram.

Nhu c u năng lư ng duy trì so v i t ng nhu c u năng lư ng hàng ngày chi m t l 14-17% cá chép.8 283 24. sinh trư ng c a cá. tăng năng lư ng thì tăng sinh trư ng. còn ñ ng v t có vú t l này là 30-59%.150 20. Hà N i. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. cung c p th c ăn m c 2% kh i lư ng cơ th . H Chí Minh.17 51. 2004. 17-24% cá h i.Lư ng năng lư ng cho duy trì chính là ph n m t mát t i thi u qua nhi t.3 20.8 257 18.2.5 218 22.75 (khi nhi t ñ nư c 20-240C). phương pháp nghiên c u này ti n hành r t khó khăn.15 Protein (% v t ch t khô) 46.14 Các k t qu trên cho th y s quan tr ng c a vi c duy trì t l năng lư ng/protein trong kh u ph n c a cá. Nhà XBNN. Hà N i.8 Tăng (% so v i BW ñ u) 148 16.6. công th c tính? 2.1 41. Nhà XBNN.6) B ng 3. Nhà XBNN. nh hư ng c a năng lư ng và protein kh u ph n ñ n t c ñ sinh trư ng c a cá (cá chép W=170g. ví d : GE (MJ/kg th c ăn khô) 13.6 392 20. tăng t l protein có th không làm làm tăng t c ñ sinh trư ng (b ng 3. Lê ð c Ngoan.01 2. Nhu c u năng lư ng duy trì cho cá bình quân 70 kJ/kg th tr ng hay 50 kJ/kg W0. t0: 240C) DE (MJ/kg th c ăn khô) 18.5 cho bi t nhu c u năng lư ng c a m t s nhóm cá. L i Văn Hùng.3 2.99 2. Nguy n Th Lương H ng.01 2.2 380 . 3.9-18. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. 1997. nh ng y u t chi ph i nhu c u năng lư ng cho sinh trư ng? 3. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 34 .4 2. Tôn Th t Sơn. cá bài ti t amonia mà không bài ti t ure hay axit uric. Giáo trình dinh dư ng gia súc.Tuy nhiên. CÂU H I 1. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng Kh u ph n ñ protein. Nhu c u năng lư ng cho duy trì.5 1. B ng 6.2. Công th c P/E và cho m t s ch tiêu P/E thích h p c a m t s loài cá? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Các d ng năng lư ng c a th c ăn. 2002. cá không có cơ ch ñi u ti t thân nhi t.9 320 m t m c năng lư ng. Nhu c u năng lư ng duy trì c a cá th p hơn ñ ng v t trên c n vì cá tiêu hao ít năng lư ng cho s v n ñ ng và gi thăng b ng cơ th .

69-75.. C. Hà N i. C.. I. p. Cowey. Oohara. pp. Official Methods of Analysis. M. Anguilla spp. T. 3rd Eds. B. Boca Raton. 2006. 823pp. CRC Press. 2002. 93. G.. T.J...375. FAO Fisheries Technical Paper 343. 963-970. ed). Fish Nutrition. C. I.Arai. ð Quý Hai. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. pp. Nhà XBNN. Michael B.. M. FAO. CAB international. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. M. DC. Acedemic Press.D. Cao ðăng Nguyên. (1991). E.. Farm-made Aquafeed. and de la Higuera. A. A. Washington. 1987. S. In: Wilson. FAO. and Lim.(1994).. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 35 . London. preagon.” vol. In “Fish nutrition.l.. New York. J. Halver. Chapman and Hall. UNDP. Ti ng Anh Akiyama. R. 64 (abstr). 1991. AOAC. Webster. 15th Ed. and Walton. J. (J. J. 259 . Imprint of Elsevier Science. Lê Văn An. R. 1990. Florida. Nguy n Th L c. Halver. and Harwood. and Yamamoto. Aquaculture 124.. Fisheries Science 63. (eds). (1989). Eel.. Hidalogo. 402 tr.H Trung Thông. Rome.329. Lupianez.” 2nd ed. Hardy. New. Cardenete. Academic Press.P. M. Rome. 1995. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper).W. 1997.. In “Lipid Biochemistry. Garzon. J. E. 2002. Gurr.

keratin r t giàu axit amin ch a lưu huỳnh. ovalbumin.keratin là protein c a lông vũ. tr ng.2.. Protein s i (fibrous protein): gi vai trò c u t o các mô liên k t như collagen. alkaloid (nicotine. lipoprotein. ð c ñi m: hòa tan trong dung d ch mu i và không b ngưng t b i nhi t. Protein ph c t p lo i protein này ngoài các axit amin còn có nhóm không ph i protein như glycoprotein.CHƯƠNG IV DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID 4. g m: Albumin: có s a. asparagine. Vai trò c a protein Protein ngoài vai trò c u trúc (nguyên li u t o các mô và các s n ph m) còn có nh ng vai trò quan tr ng sau: T o các ch t xúc tác (enzyme).. máu. là m t axit amin quan tr ng c a protein này. histamine. Globulin protein có trong s a. Lipoprotein là thành ph n chính c a màng t bào. bao g m hai nhóm là protein s i và protein c u. Phân lo i V khía c nh ch c năng ngư i ta chia protein thành nhi u lo i sau: Protein ñơn gi n là protein ch cho axit amin khi th y phân.). Photphoprotein như cazein c a s a và photphovitin c a lòng ñ . morphine. th c v t. máu. 4. ñ c ñi m: hòa tan trong nư c. ngư i ta chia protein thành hai lo i: Protein thô g m c protein và các h p ch t ch a nitơ không ph i protein. strichnine.keratin là protein c a lông và tóc và β . Protein hình c u (globular protein): là các enzyme. Elastin c u t o gân và m ch máu. ví d protein lông ch a t i 4 % lưu huỳnh. Theo quy ư c c a ngành th c ăn chăn nuôi và cá.25 (N: hàm lư ng N) H p ch t N phi protein là nh ng h p ch t ch a N nhưng không có c u trúc protein như: axit amin t do.). ñây nó g n v i deoxyribonucleic.. cũng có trong lòng tr ng tr ng. tryptophan hay axit amin ch a lưu huỳnh. antigen và hormon. collagen có hydroxyproline. ngưng t b i nhi t Histone: có nhân t bào.1. Các protein hình c u chính. Glycoprotein là thành ph n c a niêm d ch có tác d ng bôi trơn. hormone Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 36 . amid (urea. nitrate. Protein này không hòa tan và b n v i các enzyme tiêu hóa. V khía c nh dinh dư ng. amin (putresine. Chromoprotein như hemoglobin. PROTEIN 4. khi th y phân cho ra nhi u arginine và lysine.). Th c ăn th c v t non ch a nhi u h p ch t nitơ phi protein hơn th c v t trư ng thành ( 25-30% nitơ t ng s ).1. th c ăn h t ch a 10% nitơ phi protein. cocaine.1. protein thô ñư c tính b ng công th c: Protein thô = N x 6. glutamine. photphoprotein và chromoprotein. tr ng. elastin và keratin. Protamin: là protein ki m g n v i axit nucleic có nhi u trong tinh trùng c a ñ ng v t có vú. da….1. chu i polipeptid c a elastin giàu alanine và glycine. cadaverine. cytochrome ho c flavoprotein. th c ăn xanh ch a t i ña 50-60% nitơ phi protein. protamin giàu arginine nhưng không có tyrosine. Keratin có hai lo i là α.

Ví d : cá h i vân (Oncorhynchus mykiss) n ng 100g có nhu c u protein duy trì hàng ngày là 52. lúc 6 – 8 tu n gi m còn 40% ñ i v i salmon và trout và 35% ñ i v i salmonid giai ño n nuôi thương ph m. ñ m n. 150C và 200C. Ví d : cá h i (O.7 mg/ngày. 1g protein s n sinh ra 4.2 sau ñây cho bi t nh ng k t qu nghiên c u v nhu c u protein c a cá (các thí nghi m xác ñ nh nhu c u protein c a cá thư ng làm trên cá gi ng có kh i lư ng t 5 .4. tương ng v i nhi t ñ môi trư ng là 100C.Th c hi n ch c năng v n chuy n như hemoglobin Tham gia ch c năng cơ gi i như colagen Ch c năng b o v như kháng th Ch c năng thông tin như protein th giác Protein còn có vai trò t o năng lư ng. n ng ñ O2. + Tính bi t: ví d cá chép cái l n nhanh hơn cá chép ñ c + Tu i và kh i lư ng cơ th : nhu c u protein tính cho m t ñơn v kh i lư ng cơ th con v t non cao hơn con v t trư ng thành. ho c là t l protein/năng lư ng (P/E): Năng lư ng c a kh u ph n (KJ ho c MJ/kg) E/P = -------------------------------------------------Protein thô c a kh u phàn (%) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 37 . Cá là lo i Aminotelic (th i amoniac) khác v i ñ ng v t có vú là lo i Ureotelic và chim là Uricotelic. Thí nghi m nuôi dư ng cá giai ño n cá b t. + ð m n cao thì yêu c u v protein cũng cao.1.3.1. ánh sáng. nhưng nhi t ñ nư c 140C nhu c u protein s là 55% tính trên cơ s kh u ph n v t ch t khô. protein kh u ph n ph i ñ t 50%. + Ch t lư ng protein kh u ph n và cân ñ i năng lư ng: Kanko (1968) ñã th y kh u ph n cá h i ch a 40% protein s cho t c ñ sinh trư ng t i ưu khi b t cá tr ng là ngu n protein chính.50g). 4.1. B ng 3. sau ñó gi m d n. ñ i v i các lo i này 1g protein ch cho 4 kcal năng lư ng. + M t ñ ñàn: s lư ng cá trên ñơn v di n tich m t nư c. tshawytscha) yêu c u kh u ph n ch a 40% protein khi nhi t ñ nư c là 80C. 4. cá hương và cá thương ph m th y r ng nhu c u protein cao nh t giai ño n cá b t. giai ño n cá b t. Do b nh ng y u t trên chi ph i cho nên khó có ñư c m t hư ng d n chung v protein cho c kỳ sinh trư ng c a cá. 69.5% khi ñ m n l n lư t là 100/00 và 200/00. . ch t ñ c ho c ch t chuy n hóa (như NH3 hay nitrite).3 và 97. ho c là t l năng lư ng/protein (E/P).1 và 3. gà 2 l n và ph thu c vào: + Loài cá: ví d cá rô phi l n nhanh hơn hai l n so v i cá mè hoa. Nhu c u protein c a cá Ngư i ta chia nhu c u làm hai lo i: nhu c u duy trì và nhu c u s n xu t: . nhưng v i nh ng kh u ph n gi u năng lư ng protein ch c n 30% (chú ý cá h i s d ng m t t hơn carbohydrate).5 kcal năng lư ng ( cá). Protein có axit amin cân ñ i và có t l tiêu hoá cao s t o cho nhu c u protein th p hơn so v i lo i protein không cân ñ i axit amin. + Y u t môi trư ng: nhi t ñ . Ví d cá h i (O. T l năng lư ng/protein Có hai công th c.Nhu c u protein cho duy trì cá cao hơn ñ ng v t có vú. + M c ñ ho t ñ ng.Nhu c u protein cho s n xu t (cho tăng trư ng) cũng cao hơn ñ ng v t có vú 4 l n. mykiss) yêu c u protein là 40 và 43.

B ng 4.6 13.Nn Năn vào – ( Nphân – Ntrao ñ i) i sinh) x 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 38 .T.6 25. 1979 Cho&Kaushik.2 20.20.5 19. T l P/E ho c E/P cho tăng trư ng t i ưu c a m t s loài cá Gi ng loài Cá trơn M Kh i lư ng (g) 526 34 10 266 600 50 20 90 94 15 20 Protein tiêu hóa (%) 22. 1989 Machiels&Henken.1973 Garling&Wilson.7 12.8 12.7 22. 1985 Cho&Woodward.6* DP/DE (mg/kJ) 22.8 22.0 25. 1985 Hung L. 1986 Mangalik.3 12.3 15.8 27.1. GE: năng lư ng thô 4.6** 14.T. ngư i ta ño ch t lư ng protein theo các ch tiêu sau: Protein tích lũy Năn vào–( Nphân+Nnư c ti u) Giá tr SVH (BV) = = x 100 Protein tiêu hóa Năn vào .4** Tác gi Page&andrews.3 24.5** 18.1.2.S mg (ho c g) protein T l P/E = -----------------------------------------------Năng lư ng kh u ph n KJ (MJ) T l E/P t i ưu cho cá chép 450-500 (tính theo DE). 1999 Cá rô phi ðài Loan Cá chép Cá h i Salmo gairdneri Cá trê phi Cá tra Cá basa * DE: năng lư ng tiêu hoá.Nphân = Năn vào–( Nphân-Ntrao ñ i)–( Nnư c ti u. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn Protein c a các lo i th c ăn khác nhau có ch t lư ng khác nhau.9 . 1986 Li&Lovell. Như v y th c ăn v i m c 2% th tr ng.5 23..1 12.0 24. 1987 Takeuchi et al.1.1 21. DE kh u ph n là 16.2 18.5 B ng 4. 1993) Loài Cá h i Atlantic Cá da trơn Cá chép Cá tr m c Cá h i vân (Rainbow trout) Cá lóc Cá rô phi Cá chình Nh t T l protein trong kh u ph n (giai ño n juvenile) 45 32-36 31-38 41-43 40 52 30-34 44. Khuy n cáo c a NRC v nhu c u protein c a m t s loài cá ghi b ng 4.0 27. Nhu c u protein m t s loài cá (NRC.5. 1992 El Sayed.4 30 31. 1999 Hung L. 1976 Mangalik.1 17.5 33 42 40 32 28 DE (kJ/g) 9.8 11.2 28.1 MJ/kg và protein thô c a kh u ph n là 30-42%.

PPV khi nuôi cá chép con ( kh i lư ng ban ñ u là 40g) ñư c trình bày b ng 4. Giá tr BV m t s protein th c ăn cá (Ogino và Chen.41 1.3 gi i thi u giá tr SVH (BV) c a các protein khác nhau thí nghi m trên cá chép th tr ng t 50 – 100g v i kh u ph n ch a 10% protein.4.3 5 117 1. Ví d . Ví d : T l c a lysine lúa mì so v i lysine c a tr ng gà: (2.1 9 101 2.76 0.5% Kh u ph n th c ăn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 39 . k thu t ch bi n. ñem so sánh hàm lư ng t ng axit amin c a th c ăn v i hàm lư ng axit amin tương ng c a tr ng gà t ñó tính CS. Hi u qu protein (PER: protein efficiency ratio): PER = Tăng tr ng(g) Protein tiêu th (g) Ho c m t ch tiêu tương t có tên là Giá tr protein s n xu t (PPV:productive protein value).1 Thang giá tr hóa h c (CS: chemical score) ð xác ñ nh CS c a m t th c ăn nào ñó c n bi t hàm lư ng các axit amin c a nó.8 7 128 1.10 18. PPV = Lư ng protein c a mô ñã tăng(g) Protein tiêu th (g) x 100 Ví d : S liên quan gi a lư ng th c ăn cung c p ( tính theo % th tr ng cá).80 30.S li u b ng 4.41 1. B ng 4.2) x 100 = 37.46 22.87 1. PER. b t cá h p 1270C trong 3. FCR PER PPV % 1 19 1.14 1. Hi u qu chuy n hóa th c ăn và hi u qu l i d ng protein theo các kh u ph n Tăng tr ng.7/7. 1973) Lo i th c ăn Lòng ñ tr ng khô Cazein B t cá tr ng Gelatin B t gluten ngô B t ñ tương N m men t d u h a BV 89 80 76 23 55 74 73 .46 28.2 3 81 1.5 gi có BV gi m 10 – 20% so v i b t cá h p trong 25 phút. B ng 4.79 Nh n xét X lý Ethanol và Ete không có vitamin C Kh m BV ph thu c vào loài.4. tăng tr ng trong 4 tu n ( tính theo % th tr ng ban ñ u c a cá).3.74 12.

.22.37.84 5. 4. ae 1 ae 2 ae n a1…an: amino acid c a protein th c ăn( g/100g protein) ae1…aen: amino acid c a protein tr ng gà(g/100g protein) 4.7 2.5 4..5.6 4.00 . Hydroxyproline Lysine (Lys) Methionine (Met) Cystine. Các axit amin thi t y u c a tôm và cá Amino acid thi t y u Amino acid không thi t y u (Essential amino acids) (Non-essential amino acids) Arginine (Arg) Alanine (Ala) Histidine (His) Acid aspartic (Asp) Isoleucine (Ils) Acid glutamic (Glu) Leucine (Leu) Glycine (Gly) Proline (Pro).7 6.5 7.9 5. Cysteine (Cys) Phenylalanine (Phe) Tyrosine (Tyr) Threonine (Thr) Serine (Ser) Tryptophan (Try) Ornitine (Orn) Valine (Val) Chú ý:Phenylalanine có th ñư c thay th m t ph n b ng tyrosine (thay th ñư c 5% phenylalanine cá da trơn).20.7 2.21.00 .81 .60.4 3.48. Protein t nhiên có kho ng 23 axit amin.5 5.a 1 100.. AMINO ACID Amino acid là thành ph n c a protein. Các axit amin thi t y u B ng 4..8 1.55 .1. Có hai lo i amino acid là amino acid thi t y u và không thi t y u..57 .CS c a lysine lúa mì: 37.24 .2 5..31 .2 CS .3 3.3 6.8 3.7 1.5 Tr ng (%) 6.2 2.22 .6.3 5. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 40 .40.2. thí nghi m cá da trơn.45.2.5 – 100 = . ð i v i tôm và cá có 10 lo i amino acid ñư c coi là amino acid thi t y u. Thang giá tr hóa h c c a lúa mì Axit amin Arg His Lys Try Phe Met Met + cys Thr Leu Ils Val Lúa mì (%) 4.36.24..a 2 100a n x x. Cystine có th thay th m t ph n (60%) methionine.12 Ch s amino acid thi t y u (EAAI = Essential Amino Acid Index) EAAI = n 100.5 B ng 4.0 8.62.5 8.29 .1 2.

mykiss) là 2.2.78 1. c: có 0.76 1. Nhu c u arginine c a cá nư c m n th p hơn cá nư c ng t.2 2. các giai ño n sau thì m c lysine t i thi u là 25 .2b 1.9 0. Nhu c u amino acid Nhu c u axit amin c a cá ghi b ng 4.0 0.5%.2a 0.6g/16gN).2 0.15g/kg VCK kh u ph n (0. Nhu c u isoleucine nhóm cá h i giai ño n cá b t ph thu c vào hàm lư ng leucine trong kh u ph n.24 1.43 2. Cung c p lysine thi u s d n ñ n sinh trư ng kém.5 0. Nhu c u histidine cho sinh trư ng c a h i giai ño n hương là 0. Tuy nhiên. M i tương tác gi a isoleucine và leucine cũng th y cá da trơn.6 0.64 0. keta) ñ i v i axit amin này là 1. mykiss) có nhi u histamine làm cho thành d dày b loét gi ng gia c m. Thi u methionine (không thi u cystine) d n ñ n viêm cata thu tinh th m t ngoài hi n tư ng gi m sinh trư ng. th i loét vây và ch t.9% lysine/CK kh u ph n (4.8 0.3% tyrosine.5 0. Thu tinh th b ñ c sau 2 . hàm lư ng cao hơn làm gi m sinh trư ng.2%/VCK kh u ph n (3g/16gN).15% cystine.2.7 1. nhưng ñ có sinh trư ng và hi u qu l i d ng th c ăn cao thì lysine c n 2.96 Isoleucine 0. d: có 0.5 1. tăng isoleucine thì cũng tăng nhu c u leucine. methionine có nhi u trong protein ñ ng v t nên nh ng kh u ph n có quá ít protein ñ ng v t. th a methionine cũng d n ñ n c ch sinh trư ng.5% tyrosine.0 1. Nhu c u amino acid m t s loài cá (% v t ch t khô)* Cá chình Cá da trơn Cá h i Nh t b n 1.8 0.8 1. e: có 0. c a cá h i (O.5b 1.3 1. Kh cacboxyl histidine thành histamine.5 1.4 0.3. mykiss) sinh trư ng s tho mãn khi kh u ph n ch a methionine + cystine ít nh t là 13 .4 0. 1.7% tính theo ch t khô kh u ph n (1. ñ ng v t có vú và gia c m. f: có cystine Nhu c u arginine c a nhóm cá h i giai ño n hương g n gi ng như gà nhưng l n hơn c a l n và chu t r t nhi u.1g/16gN hay 9 g/kg kh u ph n).0 1.2a 2.05% kh u ph n).7.36 Threonine 0.24 1.4 0.3 tháng tuỳ theo m c ñ thi u. Threonine: nhu c u c a cá h i (O.48 0.12 Lysine 2.2g/16gN (8g/kg VCK kh u ph n).8g/16gN) s cho sinh trư ng t t. Histidine ñư c dùng ñ hình thành dipeptit carnosine và ansezine.75c Methionine 1. Axit amin Cá chép Cá rô phi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 41 . mykiss) giai ño n hương thì cao hơn (6.05d 2.28 0. Axit amin ch a S r t quan tr ng ñ i v i dinh dư ng cá. b: không có tyrosine.05 1.3 0.71 Valine * a: không có cystine. s li u trong b ng cho th y: B ng 4.4 1. tyrosine chi m 1% nhu c u phenyalanine.85 .1. sinh trư ng c a cá gi m m nh. cơ th có th t ñáp ng ñư c m t ph n arginine nhưng cá thì không.7. ð i v i cá h i giai ño n cá hương.30g/kg kh u ph n.87 1.2e Phenylalanine 1.12 Tryptophan 1. Không có s ñ i kháng arginine .lysine cá.18 Arginine 1.3 0.72f 1.4.5 0. Nhu c u lysine c a cá h i (O. Kh u ph n ăn cá h i (O.6 Histidine 0.6 0. n u có.2 . ð i v i cá h i (O.95 Leucine 2.

Cách ñánh giá giá tr protein (BV.3. 2002. PER. Lê Văn An. cystine hay lysine và h u h t nh ng axit amin gi i h n ñ u không c i thi n ñư c tăng tr ng. Nhà XBNN. nhóm cá h i. Tăng arginine vào kh u ph n gelatin c a cá da trơn t 11g lên 17g/kg làm tăng tr ng tăng lên rõ r t. K tên 10 axit amin thi t y u ñ i v i tôm và cá. Lê ð c Ngoan. 2001. Nguy n Th L c. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). Nhu c u protein ph thu c vào nh ng y u t nào? Cho bi t nhu c u protein c a m t s loài cá? 3. nhu c u các axit amin này. 402 tr. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 42 . 2004. 2006. Nhà XBNN. L i Văn Hùng. Cá da trơn cũng không l i d ng ñư c axit amin t do b sung vào kh u ph n ăn c a chúng. V n ñ b sung axit amin công nghi p vào kh u ph n Cá chép (Cyprius carpio) giai ño n chưa trư ng thành không th sinh trư ng ñư c khi cho ăn kh u ph n th c ăn mà protein ñư c thay th b ng h n h p axit amin công nghi p có thành ph n tương t . 1997. H Trung Thông. 150 tr. CÂU H I: 1.Tryptophan: thi u làm tăng ch ng v o xương (scoliosis) nhóm cá h i (v o xương là b nh bi n d ng c t s ng do thi u serotonin). cho th y sinh trư ng tăng rõ r t so v i kh u ph n này không b sung 2 axit amin trên. 963-970. Fisheries Science 63. B sung lysine.. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). nhưng thêm arginine. Hà N i.. tryptophan hay methionine vào kh u ph n ch a cazein không làm thay ñ i tăng tr ng và hi u su t s d ng th c ăn. Cao ðăng Nguyên. H n h p th c ăn có ngu n protein ch y u t b t cá ñư c thay b ng ñ tương và b sung thêm methionine. cystine. V o xương có th liên quan ñ n m c serotonin não. Hà N i. Tuy nhiên h cá h i (salmonids) l i có th s d ng ñư c axit amin t do cho sinh trư ng. Hà N i. I. Vai trò protein trong dinh dư ng th y s n? 2. Cho u ng serotonin . keta) giai ño n hương.creatinsulphate (0. Hi n tư ng này x y ra nghiêm tr ng khi nhi t ñ gi m th p (t 20oC xu ng 10oC).2. nhưng không ngăn ng a ñư c b nh (chú ý cá da trơn không th y có s quan h gi a scoliosis v i tryptophan). Oohara. thi u tryptophan gây viêm cata thu tinh th m t. vai trò axit amin thi t y u ñ i v i cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. 4. Nhà XBNN. TP H Chí Minh. and Yamamoto. Nhà XBNN. tryptophan vào kh u ph n cazein – gelatin. Giáo trình dinh dư ng gia súc.3g/kg kh u ph n) gi m s bi n d ng c t s ng c a cá h i (O. EAAI) và ng d ng? 4. ð Quý Hai. CS. T. T.25 . Ti ng Anh Akiyama.

Acedemic Press. Amino acids essential for the growth of eels. Degani..” 2nd ed. Nose. E.L. 753 . and Levanon. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 43 .759. Halver. pp. (J. R. 2002.Arai. L. B. E. 95 ..329. Halver. Greuel. Y. Anguilla anguilla and A.. and Peffer. ed). G. 1972. 1987. 823pp..J.. S. Aquaculture 41. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla).. C. M. O. E. Berlin. D.. 1984.. T. Fish Nutrition. Heenemann. anguilla. and Hashimoto.japonica. Academic Press. 145-146 Schmitz. and Halver. 1979. Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A. In: Tiews. Gallagher. Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38. T.W. 3rd Eds.. Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11..100. J. Summary report the requirements of essential amino acids for carp. In “Fish nutrition. Cowey. 259 .E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology. (1989).21-30. M. E. Hardy. J. New York.). pp. Nose. K. Imprint of Elsevier Science. and Walton.

Thu t ng ch t lipit hay ch t béo (fat) dùng ñ ch c hai nhóm.1.Là ngu n cung c p axit béo thi t y u . sinh hóa quan tr ng trong cơ th th c v t và ñ ng v t. 5.1. Phân lo i Căn c c u t o và ch c năng mà lipit ñư c phân thành các lo i B ng 5. C u t o d u và m D u. Khi t t c ba nhóm rư c ñư c este v i axit béo thì t o thành m t h p ch t g i là triglyxerit hay triacylglycerol. và ngu n d tr .Là ch t v n chuy n các vitamin tan trong d u và v n chuy n ñi n t và các cơ ch t trong các ph n ng c a enzyme ... D u. m Glycolipit Glactolipit Lecithin Cephalins D u và m M và d u có trong thành ph n cơ th c a ñ ng v t và th c v t.1. PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG 5.1. ðó là ñ c ñi m cơ b n ñ nh n bi t d u và m . Khái ni m Lipid hay ch t béo (ether extract -EE) là các h p ch t h u cơ không tan trong nư c nhưng tan trong nhi u dung môi h u cơ như benzen. steroit..25 l n so v i carbohydrate và protein .Thành ph n quan tr ng c a màng t bào.Cung c p năng lư ng cho các ch c năng duy trì và s n xu t.2. KHÁI NI M. 1988) Lipid Có glycerol ðơn gi n Glycolipit Ph c t p Phosphoglycerit Sphingomyelin. khi b oxy hóa sinh ra năng lư ng cao g p 2. ði m nóng ch y c a d u th p. chúng tôi xin tóm t t m t s n i dung liên quan ñ n khía c nh dinh dư ng hơn là sinh lý và sinh hóa c a lipit 5. m là este c a axit béo v i glycerol-là m t rư u no ba ch c. cerebrosit. cloroform. còn m thì ngư c l i. terpen Không có glycerol b ng 5. Chúng có b n ch c năng chính sau ñây: . ete. Phân lo i lipid (MacDonald et al. Quá trình ph n ng như sau: Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 44 . ñi u ki n nhi t ñ bình thư ng chúng d ng l ng. sáp. có cùng c u trúc và tính ch t hóa h c nhưng khác nhau v c u trúc v t lý. Trong chương này. và có các ch c năng sinh lý.CHƯƠNG V DINH DƯ NG LIPID Lipid ñóng vai trò quan tr ng trong dinh dư ng ñ ng v t.1.1.

R3 Nhi u b ng ch ng cho th y ñ nh d ng c a triacylglycerol c a d u m có th nh hư ng ñ n kh năng tiêu hóa. chúng là các axit béo no ho c chưa no. Các triacylglycerol ch a nhi u axit béo m ch ng n và axit béo không no thì có nhi t ñ nóng ch y th p.6 Arachidic (eiocosanoic) C19H39.CO .OH + 3R-COOH => CH2.COOH 13 Linoleic (octadecadienoic): 18:2 9.5 Eicosapentanoic: 20:5 5.R CH. axit linoleic ñư c phát hi n là có hi u qu ng a ñư c nhi u ch ng b nh c a chu t cho ăn kh u ph n thi u m như da có v y.8.6. Ph n l n các axit béo có trong t nhiên có m t nhóm carboxyl và m t chu i cacbon không phân nhánh.12.18) C22H35.11.COOH -3.ñây là v trí thích h p cho tác ñ ng c a enzyme pancreatic lipase.COOH -49.16. 17 (n-3.8.12 hay n-6.O. V trí các axit béo quy t ñ nh ñ c tính v t lý c a các triacylglycerol.2. Ví d như.9 Caproic (hexanoic) C5H11.6.2.OH CH2.COOH 54.3 Axit béo chưa no (-enoic)(Unsaturated Fatty Acids .2 Caprylic (octanoic) C7H15.COOH -14.12.13.COOH 69.CO . B ng 5.COOH -5 9.9. sinh s n và có th Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 45 . 2 và 3 thì t l tiêu hóa th p hơn phân b v trí 2.O.COOH * Công th c vi t t t theo 2 cách khác nhau.COOH 0 9 Oleic (octadecenoic): 18:1 hay n-9-18:1 C17H33.O.R1 CH .9-18:3 C17H29.15-20:4 C19H31. M t s axit béo thư ng g p trong các d u m t nhiên Tên axit Công th c Nhi t ñ nóng ch y (0C) Axit béo no (-anoic) (Saturated Fatty Acids – SFA) : Butyric (butanoic) C3H7. palmitat (hexadecanoat) phân b ng u nhiên các v trí 1.7.14 hay n-6. M t vài axit béo quan tr ng có trong t nhiên ñư c trình bày b ng 5.11.O.12.9.15) C20H33.3 Capric (decanoic) C9H19.15 Linolenic (octadectienoic): 18:3 hay n-3.O.CO .9.6.R Glycerol Axit béo Triglycerit Triacylglycerol (Triglycerit) khác nhau do ñ c tính và v trí c a các axit béo.2 Lauric (dodecanoic) C11H23. ch m tăng trư ng.10.CH2.14. ch ñi m có liên k t ñôi Axit béo thi t y u (Essential Fatty Acid) Năm 1930.COOH Docosahexaenoic: 22:6 4.15.COOH -7.COOH 31.USFA) Palmitoleic (9-hexadecenoic): 16:1 9 hay n-7-16:1* C15H29.12.CO .CO .9-18:2 C17H31.COOH 43.7 Stearic (octadecanoic) C17H35.R2 CH2.R + 3H2O CH2.19 (n-3.1 Palmitic (hexadecanoic) C15H31. N u các axit béo khác nhau ñư c n i vào các g c rư u c a glycerol thì công th c chung c a triacylglycerol s là: CH2.COOH 76.COOH 62.OH CH.9 Myristic (tetradecanoic) C13H27.5 Arachidonic (eicosatetraenoic): 20:4 5.O.CO .COOH 16.

CH. m t trong s các bư c t ng h p.CH:CH. Các axit arachidonic và γ-linolenic ñ u ñư c t ng h p t axit linoleic trong cơ th và không hoàn toàn là axit béo thi t y u.CH.CH2-OOH NH-CO. phosphatidyl ethanolamine (PE. glycolipid có ch y u trong não và th n kinh. axit béo và glycerol.5 l n so v i axit linoleic.CH:CH. Axit béo c a galactolipit c a c h u h t (95%) là axit αlinolenic và m t ít linoleic (2-3%). Chúng có trong các cơ tim. ñ ng v t. là m t ch t gi ng như hormon ñi u hòa nhi u ch c năng t bào bao g m trong vi c ñông máu.CH.(CH2)12. δ-6 desaturation.OH OH NH2 C u trúc thông thư ng c a glycolipit c a ñ ng v t là: CH3. c u và dê. hai nhóm rư u c a glyxerol ñư c k t n i v i axit béo còn m t nhóm n i v i ñư ng. Ví d .CH. Tuy nhiên. th n và mô th n kinh. Vi sinh v t d c có kh năng phân gi i galactolipit thành galactose. Gi ng như các axit béo chưa no khác. glycerol. phosphotidyl serine (PS).CH2. nhưng có th t p trung vào hai lĩnh v c: (1) thành ph n quy t ñ nh c a c u trúc lipit-protein c a màng t bào và (2) thành ph n quan tr ng c a nhi u h p ch t g i là eicosanoit có vai trò ñi u ch nh vi c ti t các hormon tuy n yên và tuy n dư i ñ i. axit arachidonic ñư c ch ng minh có vai trò như axit linoleic và có th m nh hơn các axit linoleic. x y ra r t h n ch nên hàm lư ng các axit trên có th th p và c n ph i b sung t bên ngoài. axit phosphoric và base nitơ. Lipit c a hòa th o và h ñ u ch a ch y u galactolipit (kho ng 60%). phosphatidyl inositol (PI). Sphingolipit ph bi n nh t là sphingomyelin. myelin c a axon th n kinh ch a g n 55% photpholipit. Glycerolphospholipid g m phosphatidyl cholin (PA. còn có tên là lecithin). ñi u hòa huy t áp và ñáp ng mi n d ch. Photpholipid là h p ch t có ch a axit béo. chúng là thành ph n dùng ñ t ng h p prostaglandin và thromboxan. Axit αLinolenic có ho t l c th p hơn linoleic nhưng không th t ng h p trong cơ th và ñư c coi là m t axit béo thi t y u khác ngoài axit linoleic. Glycerol ñư c thay b ng sphingosin bazơ ch a N: CH3. ð ng v t h p thu axit linoleic vào cơ th có th chuy n hóa thành axit arachidonic. Các axit béo này ñư c xem là axit béo thi t y u (EFA) c n thi t cho gà. và γ-linolenic có ho t tính cao hơn 1. Các tri u ch ng trên cũng ñư c phát hi n nhi u lo i ñ ng v t và c ngư i. còn có tên là cephalin). Tr ng và ñ u nành ch a r t nhi u photpholipid. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 46 .R Photpholipid Photpholipid là thành ph n ban ñ u c u t o nên ph c h p lipoprotein c a các màng sinh h c. Cơ ch chính xác v ho t ñ ng duy trì ch c năng bình thư ng c a cơ th c a các axit béo thi t y u chưa ñư c bi t rõ ràng. l n. Lecithine và cephalin là hai ñ i di n c a nhóm lipit này.ch t. phosphatidyl glycerol (PG).(CH2)12. Glycolipid Trong c u trúc phân t . Sau ñó. ñư ng ñây là galactose.

Chúng có ñơn v c u trúc cơ b n chung là nhân phenanthren n i v i vòng cyclopentan.O. u trùng tôm bi n giai ño n mysis ch t 100% n u cho ăn kh u ph n th c ăn không có lecithin (Kazanawa và ctv. Phospholipid có vai trò quan tr ng trong dinh dư ng cho ñ ng v t th y s n.CO. ngu n cung c p phospholipid ch y u là lecithin t d u ñ u nành. 1990). 1989). Các h p ch t ñơn l ch khác nhau s lư ng và v trí n i ñôi cũng như ñ c tính c a chu i n i v i cacbon v trí 17.O. Piedad-Pascula (1985) cho bi t tăng tr ng c a tôm sú gi ng tăng khi b sung 2% lecithin k t h p v i d u cá Tuy t trong kh u ph n ăn c a chúng.CO.5 Conklin và ctv (1980) He Nh t B n 3 Teshima và ctv (P. monodon) 1985 P. stylirostris Lecithin ñ u nành 1. hormôn thư ng th n và hormone sinh d c. b nh này kéo dài ñ n 90 ngày tu i làm gi m t l s ng c a u trùng (Coklin và ctv. monodon (Piedad-Pascula. Lecithin l y t ñ u nành và phosphostidylcholine (PC) ñã ñư c ch ng minh là c n thi t cho s sinh trư ng c a tôm P.OH OH Axit phosphatidic CH2. 1985) và P. 1985).C17H33 CH2.R2 O CH2.R1 CH. (P. chinensis (Kazanawa. 1980).CH2. 1993). japonicus) (1983) Tôm sú 2% Piedad-Pascula. Thư ng ñ i v i th y s n.N+(CH3)3 Phosphatidylcholine Phospholipid có m t vai trò r t quan tr ng trong dinh dư ng vì nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng cơ b n và g i vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p th lipid và tham gia vào các quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t.5 Bray và ctv (1990) * PC: phosphostidylcholine.CO.O. các axit m t. Teshima và Kavazawa (1986) nghiên c u nh hư ng c a hàm lư ng lecithin lên sinh trư ng tôm he Nh t b n ñã k t lu n r ng: t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn s gi m khi ch b sung lecithin dư i 3%. tham gia vào quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t. Nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng t bào cơ b n. T t c các loài giáp xác ñ u c n lecithin trong su t quá trình phát tri n ñ c bi t là giai ño n u trùng (Harrison.C15H31 CH.CH2.O.O. penicillatus (Jenn.O. PE (30%) và m t s lo i khác) Lecithin ñ u nành M ct i Tác gi ưu (%) 7. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 47 . PE và m t s lo i khác)* Lecithin ñ u nành (h n h p PC (24%). Nhu c u lecithin c a m t s ñ i tư ng giáp xác Lo i tôm Tôm hùm (gi ng) Ngu n phospholipid Lecithin ñ u nành (H n h p d u ñ u nành. PE: Phosphatidylethanolamine Steroit Steroit là nhóm ch t g m sterol. ñ c bi t là giáp xác.CH2.P. gi vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p thu lipid.CO. B ng 5. tôm P.3. ð i v i tôm hùm tri u ch ng c a vi c thi u h t phospholipid là tôm không có kh năng l t xác hoàn toàn (b nh "molt death: b y l t xác). PC.PO3.

Nhu c u cholesterol c a tôm sú P. aldosterone. Trong ñó cholesterol ñư c xem như là lo i có nh hư ng l n nh t ñ n sinh trư ng và t l s ng c a nhi u lo i giáp xác (Teshima và Kanazawa. M t s loài giáp xác như cua và tôm hùm s chuy n hoá cholesterol ngo i sinh thành cholesteryl esters. aldosteron và corticosteron. 1971. và ñư c t ng h p t cholesterol.5%.. và kích thích t l t xác (Kanazawa. Chúng kìm ch ti t d ch v và s n sinh các axit béo t các mô m và là ch t gây viêm nhi m. progesteron. M i liên h gi a các axit béo và nhóm eicosanoit Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 48 . áp l c thành ñ ng m ch và áp su t máu. Nhóm hormone g m oestrogen. androgen. PGI là prostacyclin.ð i di n c a nhóm sterol là cholesterol. 1975). Prostaglandin thư ng dư i d ng PGF2 ñư c s d ng trong kích thích ñ ng d c hàng lo t c u và bò và ñi u khi n th i gian ñ c a l n nái. mà duy nh t là t lipid c a th c ăn (Kanazawa và ctv. androgen.. japonicus cho th y. Sơ ñ 5. throboxan và prostacyclin b t ngu n t axit béo C20. có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u khi n ñ nh t.1.2. progesterol. corticosterone) và axit m t. Các axit m t (axit glycocholic) khác v i nhóm trên chu i n i g m 5 cacbon và cu i là nhóm cacboxyl. TXA là thromboxan. khi có nhi u trong máu trong th i gian dài chúng s tích t trên vách thành m ch. Nhóm h p ch t eicosanoit liên quan t i các axit béo thi t y u theo sơ ñ 5. ðây chính là nguyên nhân c a c a nh i máu cơ tim và nh ng cơn ñau tim. isofucosterol. monodon ñư c ñ ngh b i Wu (1986) là 0. corticoids.3 . Giáp xác ph i l y sterol t th c ăn. hormone c a tuy n v thư ng th n (estrogen. Thí nghi m c a Teshima và ctv (1982) trên tôm P. 1985. cortisol. 1983). Teshima và Kanazawa. phytosterol. Nó cũng là m t thành ph n chính c a màng t bào ñ ng v t. N ng ñ bình thư ng c a cholesterol trong máu là 1. d n d n c ng l i t o thành nh ng plaque atherosclerotic. 7-dehydrocholesterol và ergosterol. kích thích t sinh d c. stigmasterol. 1971). Eicosanoit Eicosanoit là nhóm h p ch t g m prostaglandin. Cholesterol cũng là ti n ch t c a các steroids khác như hormone sinh d c.6 g/lit. Vì cholesterol có ñ hoà tan r t th p. M t vài d ng c a sterol là Cholesterol. Castell và ctv. Các prostaglandin và các ch t trao ñ i c a chúng nh hư ng ñ n s co cơ. khi b sung 1% cholesterol vào th c ăn cho loài tôm này ñã làm gia tăng t l s ng cũng như t c ñ tăng trư ng.1 sau: KH U PH N Axit linoleic Axit arachidonic Axit linolenic γ-linoleic Axit dihomogammalinoleic PGE1 PGF1a PGE2 TXA2 PGE2 PGF2a Axit Eicosapentaenoic PGE3 TXA3 PGI3 PGF3a Ghi chú: PGE và PGF là các prostaglandin. dung n p c a ti u c u. Nhóm hormon thư ng th n có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u ch nh trao ñ i glucose và m .

t o mùi v thơm ngon nên gia súc d ăn hơn.al.Sáp Sáp là este c a m t axit chu i dài và m t g c rư u chu i dài.6 34.6 169.2 35. quá nhi u lipid có th làm m t cân b ng E/P và th a m tích lu mô và ph t ng. Lipit d tr th c v t ch y u trong qu và h t d ng d u. Lipit trên b m t t bào ch y u là ch t sáp.5 127. ñ ng v t. các lo i d u khác nhau cũng cho k t qu khác nhau (b ng 5.1 35. (1978) cho bi t sinh trư ng c a cá h i vân (rainbow trout) không b nh hư ng khi protein kh u ph n gi m t 48% xu ng 35% n u lipid tăng t 15% lên 20%. màng nguyên sinh ch t.98 D u hư ng dương 9.1 313 1.57 49 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… . Ơ m t s loài cá như cá s n. Năng lư ng t m cao hơn nhi u so v i carbohydrate.CH :CH2 CH3 Nhi u isoprene th y trong th c v t có mùi v r t m nh..2 141. Ch c năng th c v t lipit hai d ng c u trúc và d tr . d ng glycolipit (40-50%) và photpholipit. Isoprene là h p ch t 5 cacbon có công th c: CH2 :C.28 D u gan cá thu 8.. Steffens et. nh hư ng c a b sung d u ñ n tăng tr ng và FCR c a cá Không thêm d u Kh u ph n: -M % .7 261 1. Lipit c u trúc trong mô c a ñ ng v t ch y u là phospholipit (0. lipit có trong thành ph n c a màng t bào và b o v l p b m t c a t bào và chi m ñ n 7% lá c a th c v t b c cao. Lipit có nh hư ng ñ n các ch t dinh dư ng khác như làm gi m s s d ng carbohydrate và protein. ñ ng v t isoprene có trong coenzyme như coenzyme nhóm Q. chúng là thành ph n c a d u lemon và camphor. B ng 5. ðây là m t vai trò khá quan tr ng c a ch t béo trong kh u ph n.5-1% trong mô cơ và mô d tr ) và 2-3% trong gan.al. d ng c u trúc.3 39.2 38.7% lên 9%.9 38.2 169.. Takeuchi et. Terpenes Terpenes ñư c t o nên t nh ng ñơn v isoprene liên k t v i nhau thành chu i th ng hay vòng.3. lipit là ngu n d tr năng lư ng ch y u dư i d ng m và có th lên ñ n 97% trong mô m c a gia súc béo phì.3. 1 kg m ôxy hóa hoàn toàn cho 39 MJ trong khi ñó glycogen cho 17 MJ mà thôi.Protein % Th tr ng ban ñ u (g) Th tr ng cu i (g) Tăng % FCR (kg/kg tăng tr ng) 4.3). Tuy nhiên. Như v y.1 324 1. Lipit còn là thành ph n màng c a ty th .7 40.6 382 1.1. Kh u ph n cá vùng nư c l nh c n nhi u lipid hơn cá vùng nư c m vì năng l c s d ng carbohydrate ñ l y năng lư ng kém hơn. axit béo và cutin. kh o sát nh hư ng c a vi c b sung thêm d u vào kh u ph n cá h i vân ñã th y sinh trư ng và chuy n hoá th c ăn c a cá tăng lên khi lipid kh u ph n tăng t 4. Trong kh u ph n. 4. khi xây d ng kh u ph n cho tôm và cá không ch ñ m b o cân ñ i t l P/E mà còn c n có m t t l lipid nh t ñ nh (ñ i v i nhi u loài cá t l này là t 20% tr lên).46 D u cá 8. sáp là m t thành ph n ñáng k c a lipid và nh ng loài cá nh thư ng có kh năng oxy hoá sáp như là ngu n năng lư ng. lipit có các tác d ng như c i thi n tính ch t lý h c c a th c ăn như làm b t ñ b i.0 38.

cá h i 1820%. 5.→ CH3CH2CH2CH2CH2CH2… T t c các loài ñ ng v t cũng t ng h p ñư c các axit béo chưa no b ng cách thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm cacboxyl nhưng không có th thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm methyl (tr th c v t).2. n7. cá mú 13-14%.M c s d ng t i ña lipid trong th c ăn trên cá nươc ng t thư ng th p hơn cá bi n. các h n3 và n6 sinh ra t ti n ch t là axit linolenic (18:3n3) và axit linoleic (18:2n6). 22:4n3.2. trê phi và cá trơn M 7-10%. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO 5. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 50 . Như v y.1.2. m c này ñ i v i cá chép là 12-15%. cá v n bi n 12-15%. Sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n Như v y. cá ch m 13-18%.→ CH3CH2CH2COO. Xem thêm sơ ñ 4. các ti n ch t này không có trong cơ th mà hoàn toàn ph i l y t th c ăn.Dong (2000) cu i chương. hai axit béo linolenic và linoleic là hai axit béo thi t y u. n9 có th ñư c cá sinh t ng h p t các ti n ch t là các axit béo no. Các axit linolenic và linoleic ñư c g i là HUFA (highly unsaturated fatty acid) và nh ng axit béo trong hai h trên có chu i carbon dài trên 20 như 20:3n3. Sơ ñ sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n như sau: Acetate 14:0 (myristic acid) 16:0 (palmitic acid) 18:0 (stearic acid) 14:1n5 16:1n7 18:1n9 16:1n5 18:1n7 20:1n9 22:1n11 Linolenic acid 18:3n3 20:3n3 22:4n3 18:4n3 20:4n3 20:5n3 22:5n3 22:6n3 20:0 (arachidic acid) 20:1n11 Oleic acid 18:1n9 20:1n9 18:2n9 20:2n9 20:3n9 Linoleic acid 18:2n6 20:2n6 18:3n6 20:3n6 22:3n6 20:4n6 22:4n6 22:5n6 Sơ ñ 5.Higgs và Faye M. các axit béo h n5. 22:3n6 ñư c g i là PUFA (Polyunsaturated fatty acid). rô phi <10%. 20:2n6. Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n T t c ñ ng v t ñ u có th t ng h p ñư c các axit béo no chu i dài t axetat: n CH3COO.3 bi u th nh ng con ñư ng t o axit béo chưa no và kéo dài chu i carbon t ti n ch t là axit linolenic và axit linoleic c a Dave A.

10 0.2. Trong m t nghiên c u trên cá h i.2 43.46 Nư TG 31.9 0. (1996) ñã th y r ng kh u ph n ñ y Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 51 . Cũng trên loài cá này.5 39.5 31.1 19.9 6.4 16.1 53.7 49. t l ch t tăng cao trong vòng 19 ngày (thí nghi m trên cá tráp). tăng t l ch t.9 18.8 0. cá có khuynh hư ng thay ñ i t l n-6/n-3 trong cơ th b ng cách tăng t l n-6/n-3 và ngư c l i khi cho cá ăn th c ăn giàu axit béo n-3. Th c ăn. triglyxerite và phospholypide là ngu n năng lư ng chính và axit béo h n-3 (n3-HUFA) cũng gi vai trò quan tr ng.4. Mùa v .0 36.8 27. gi m sinh trư ng… Trong quá trình phát tri n c a tr ng và u trùng cá. Thành ph n c a axit béo thay ñ i khi cá di cư Axit béo No Mono n-6 n-3 n-6/n-3 Plecoglosus altivelis Bi n Nư c ng t TG PL TG PL 34. Thomson et al.0 1.15 l n lư t ñ i v i cá nư c ng t và cá nư c bi n.10 Onchorhynchus masu c ng t Bi n PL TG PL 37. T l n-6/n-3 thay ñ i t 0.4).0 35.0 39. Cá có kh năng ñi u hoà s lư ng axit béo trong cơ th .03 Nhi t ñ .2 7.9 31..04 0.1 0. cá tráp). kh u ph n thi u h axit béo này.3.20:5n3) và DHA và arachidonic acid không thích h p có nh hư ng x u ñ n t t c kh năng sinh s n c a tôm và cá. Cá nư c ng t ch a nhi u axit béo C16 và C18. gi m kh năng sinh s n (cá chép.2 31. (1995) báo cáo r ng. t l n và ch t lư ng u trùng ñư c c i thi n rõ r t. bao g m t l ñ .0 18. cá h i. Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ð m n. 5.6 43. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u Vai trò dinh dư ng. B ng 5. Thành ph n axit béo kh u ph n cũng có nh hư ng ñ n kh năng mi n d ch c a cơ th . T l n-6/n-3 cũng th y khác nhau ñ i v i loài cá di cư t bi n vào sông hay ngư c l i (b ng 5.34 và 0. Ngoài ra.6 4. Thành ph n axit béo trong cá thay ñ i theo mùa.1 32.8 23. Cá vùng ôn ñ i thư ng ch a nhi u PUFA trong thành ph n axit béo hơn cá vùng nhi t ñ i. d u th c v t.14 0. Tuy nhiên.8 35. Fernandez Palacios et al. kh u ph n ch a m t n ng ñ t i ưu n-3-HUFA trong 3 tu n s làm cho kh năng sinh s n. thành ph n axit béo trong cơ th là k t qu c a s ñi u ch nh cân b ng gi a axit béo th c ăn và axit béo t ng h p t các ngu n ch t trong cơ th . c n chú ý r ng kh u ph n th a n3-HUFA hay t l EPA (eicosapentaenoic acid chưa este hoá. t s n-6/n-3 gi m theo s gi m nhi t ñ . Lư ng lipit t ng s và ch s i t c a ñ u cá mòi có ch s i t h th p nh t vào tháng giêng và tăng cao vào tháng sáu hàng năm.4 2.5.2.9 4. viêm cơ tim. trong khi cá bi n ch a nhi u axit béo có chu i carbon dài hơn như C20 và C22. tuy nhiên ngư i ta th y r ng m t khi có lư ng axit béo dư th a nó có th c ch s h p thu và tích lu các axit béo khác. Thi u các axit béo thi t y u (EFA) có th gây nh ng r i lo n sau: th i loét v y và vây.2.10 0.4 23.0 23. cá bi n ch a m t t l cao các h axit béo n-3 hơn h n-6 so v i cá nư c ng t. Khi cho cá ăn th c ăn ch a nhi u n-6 như m bò.2 3.2 4. Axit béo 18:2 có th ngăn c n s tích lu và s d ng axit béo 16:1 và 18:1. T l axit béo n-6/n-3 thay ñ i r t l n theo t l n-6/n-3 c a th c ăn.30 0. Như v y.

(1982) 1-2% linoleic acid hay 0. Nói chung.75 EPA Satoh et al. (1980) acid 0. còn d u cá bi n (cá h i.5% linolenic Takeuchi et al. (1975). cá sardin) nhi u axit béo h ω-3. (1989) Gatesoupe et al. d u lanh. d u th c v t (d u l c. m l n.8% EPA và DHA 2% EPA và DHA Yone et al. (1980) acid 1% linolenic acid Gastell et al.5% EPA và DHA Webster & Lovell (1990) 0.8% linolenic acid Watanabe et al. B ng 5. b ng 5. (1971) Buranapanidgit et al(1989) Watanabe et al. (1989) và DHA 1% linoleic acid và 1% linolenic acid Takeuchi &Watanabe (1982)Yu & Sinnhuber (1979) 1-2.5%linolenic acid Watanabe et al.5% EPA 1% EPA và DHA 1.5. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 52 .7% EPA và DHA hay 1. Nhu c u EFA c a cá. d u c i d u). (1983) 1% linoleic acid hay 1% arachidonic Kanazawa et al. d u ngô. cá thu. m bò. (1974) 20% lipid dư i d ng linolenic acid Takeuchi&Watanabe(1977) ho c 10% lipid dư i d ng EPA và DHA 0.7% DHA 0.ñ axit béo n-3 nhưng t l n-3/n-6 th p thì s c ñ kháng v i b nh Aeromonas salmonicida và Vibrio anguillarum kém hơn kh u ph n có t l n-3/n-6 cao. 1% linoleic acid và 1linolenic acid Takeuchi & Watanabe (1977) 0. (1977) Deshimaru and Kuroki (1983) Ngu n th c ăn EFA. (1972) 0.5-0. Nhu c u các axit béo quan tr ng (EFA) c a cá Loài Cá nư c ng t Ayu Cá da trơn Cá h i Chum Cá h i Coho Cá chép Cá chình Nh t B n Cá h i (Rainbow trout) Rô phi Nile Rô phi Zillii Cá vư c Cá bi n Cá tráp h ng Cá pecca (cárô bi n) Cá s c v n Cá bơn Cá cam Nhu c u EFA Ngu n tài li u 1% linoleic acid hay 1% EPA Kanazaw et al. c u nhi u axit béo h ω6.5 gi i thi u nhu c u axit béo thi t y u c a m t s loài cá. d u bông. d u d a.5% linoleic acid Takeuchi et al.5% EPA và DHA hay 0. Nhu c u EFA c a cá khác nhau theo loài và cho ñ n nay cũng chưa ñư c hi u bi t m t cách ñ y ñ .5 linoleic acid và 0.

Con ñư ng chuy n hoá axit béo h n6 và n3 (Dave A. cách g i tên và ký hi u c a axit béo no và không no? 3. Cho m t s con s v nhu c u lipid c a m t s loài cá? 2. T axit linoleic và axit linolenic s cho nh ng axit béo nào trong h n6 và n3? 4. ð c ñi m chuy n hoá axit béo c a cá. Vai trò và nhu axit béo chưa no n3 và n6 c a m t s loài cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 53 . EPA nonesterified) non-esterified) Cyclooxygenase Lipoxygenase Elongase 2-series prostanoid 4-series leukotrienes & lipoxins 3-series prostanoid 5-series leucotrienes & lipoxins 22: 5n-3 (Docosapentaeinoic acid) 22: 4n-6 (Docosatetraeinoic acid) Elongase Eicosanoids 24:4n-6 (Docosahexaenoic acid. DHA) 22: 5n-6 24:5n-3 22: 6n-3 Desaturase 24: 5n-6 β-oxidation 24: 6n-3 β –oxidation Sơ ñ 5. AA 20: 5n-3(Eicosapentanenoic acid. 2000) CÂU H I: 1.Higgs và Faye M.3.18: 2n-6 (Linoleic acid) Desaturase 18: 3n-6 (γ linolenic acid) Elongase 20: 3n-6 (Diomo γ linolenic acid) 18: 3n-3 (Linolenic acid) 18: 4n-3 (Octadecatetraeinoic acid) 20: 4n-3 (Eicosatetraeinoic acid) Desaturase 1-series prostanoic 20: 4n-6 (Arachidonic acid.Dong. Phân lo i. Vai trò lipid ñ i v i cá.

Arai. 1980. H Trung Thông. UNDP. 345-353. 1987. and Harwood..D. Rome. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Nguy n Th L c. (1991). 93. Cao ðăng Nguyên. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.” vol. 402 tr. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 54 . Ti ng Anh Gurr. Hà N i. Nhà XBNN. 2002. Hà N i. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Takeuchi. 2002. M. Michael B. Webster. Lê Văn An. 2006. and Lim.. FAO.. T.375. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. p. C. In “Lipid Biochemistry. New. Chapman and Hall. Nhà XBNN. Nhà XBNN. Watanabe. and Shimma.TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. I. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). ð Quý Hai. J. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. 2004. London. H Chí Minh. S. CAB international. (eds). Lê ð c Ngoan. Y.l.. T. C.

5%. còn g i là glycan là các polyme c a các ñơn v monosaccharide. Carbohydrate ph c t p ch a carbohydrate k t h p v i phân t không ch a carbohydrate. chúng gi vai trò không kém ph n quan tr ng. nitơ và hưu huỳnh. ph thu c vào s nguyên t cacbon trong phân t . hydro và oxy.000 trong m t vài lo i fructan c a th c v t ñ n 100 tri u trong amylopectin c a tinh b t. H.2. tetrose. hexo và heptose.1. và t l hydro và oxy gi ng như c u t o c a phân t nư c. Khác v i th c ăn th c v t. chi m kho ng 1-1. ð nh nghĩa trên không th t chính xác khi phát hi n ra nh ng carbohydrate có ch a không nh ng C. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 55 . Trong th c ăn th c v t. m t s h p ch t như là deoxyribose (C5H10O4) không có t l hydro và oxy như trong phân t nư c. Hơn n a. tri ho c tetra-polysaccharide.1). ñ ng th i thu t ng oligosaccharide (oligos ti ng Ai C p là m t vài) dùng ñ ch các lo i ñư ng tr monosaccharide. Chúng ñư c phân thành 2 nhóm: nhóm homoglycan ch a m t ñơn v monosaccharide và nhóm heteroglycan khi th y phân cho ra nhi u ñơn v monosaccharide. là h p ch t trung tính có ch a carbon. Kh i lư ng phân t c a polysaccharide r t khác nhau t 8. Thu t ng “ñư ng” gi i h n v i carbohydrat ch a ít hơn 10 ñơn v monosaccharide. 6. Polysaccharide. Ph n l n carbohydrat có công th c c u t o chung là (CH2O)n trong ñó n t 3 tr lên. bao g m glycolipit và glycoprotein. rư u ho c axit hay nh ng d n xu t ñơn gi n c a các h p ch t k trư c ñó và b t c h p ch t nào mà ñ u có th b th y phân cho ra chúng. Glycogen ñư c hình thành t nhi u phân t glucose làm nhi m v d tr năng lư ng trong cơ th . xeton. Nhóm ñư ng ñơn gi n nh t bao g m các monosaccharide chia làm các nhóm ph triose. tuy v y. Quá trình th y phân polysaccharide thành ñư ng ch u nh hư ng b i ho t ñ ng c a các enzyme ñ c hi u ho c axit.CHƯƠNG VI CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ 6. carbohydrate chi m t l l n hơn b t c ch t dinh dư ng nào khác. th c ăn ñ ng v t có hàm lư ng carbohydrate th p. O mà còn có phospho. Monosaccharide liên k t v i nhau ñ t o thành di. PHÂN LO I CARBOHYDRATE Carbohydrate có th phân chia theo b n ch t hóa h c thành 2 nhóm chính: nhóm các lo i ñư ng và nhóm không ch a ñư ng (B ng 6. Carbohydrate là ngu n cung c p năng lư ng ch y u và là ngu n năng lư ng ban ñ u cho các ho t ñ ng c a cơ th . pentose. Quan ñi m hi n t i ñ ñ nh nghĩa carbohydrate là nh ng polyhydroxy aldehyt. KHÁI NI M Tên carbohydrate b t ngu n t ti ng Pháp hydrate de carbone.

Phân lo i carbohydrate Triose C3H6O3 Treose (C4H8O4) Pentose (C5H10O5) Glyceraldehyte Dihydroxyacetone Erythrose Arabinose Xylose Xylulose Ribose Ribulose Glucose Galactose Mannose Fructose Sedoheptulose Succarose Lactose Maltose Cellobiose Raffinose Kestose Stachynose Arabinan Xylan Homoglycan Glucan Fructan Polysaccharide Galactan Mannan Glucosamine H p ch t không ch a ñư ng Heteroglycan H p ch t pectic Hemicellulose Gum Các ch t nh y axit Axit hyaluronic Chondroitin Tinh b t Dextrin Glycogen Cellulose Callose Inulin Levan Monosaccharide ðư ng Hexose (C6H12O6) Heptose (C7H14O7) Disaccharide Oligosacharide Triasaccharide Tetrasaccharide Carbohydrate Carbon ph c t p Glycolipit Glycoprotein Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 56 .B ng 6.1.

ðư ng pentose (ñư ng ñơn có 5 nguyên t cacbon trong phân t có arabiose và xylose. D-sedohetulose là ví d quan tr ng c a monosaccharide ch a 7 carbon. Trong t nhiên t n t i hai nhóm quan tr ng là D-glucosamine là thành ph n chính c a chitin (trong v tôm. ho c ñư ng ribose và deroxyribose là ñơn v cơ b n c a axit nucleotic và các enzym. Công th c chu i c a hexose có th ch a m t nhóm xêton (CO) thay vì nhóm aldehyte. fructose có trong nư c hoa qu . Monosaccharide C u trúc. ðư ng có nhóm amino. Trong th c v t. N u nhóm hydro nguyên t cacbon s 2 c a aldohexose ñư c thay th b i nhóm amino (-NH2) thì h p ch t m i là m t ñư ng có nhóm amino. Este c a axit photphoric v i ñư ng có vai trò quan tr ng trong các ph n ng trong cơ th s ng. Pentose. Nhóm aldehyt hay xeton có th b kh b i hóa h c ho c b i enzyme ñ hình thành rư u c a ñư ng tương ng.) và D-galactosamine là thành ph n polysaccharide c a s n.6. Heptose. Chúng là nh ng ñơn v cơ b n ñ c u trúc nên ñư ng pentose lo i ñư ng này có nhi u vách t bào th c v t.. D n su t c a monosaccharide Este axit photphoric. ð c tính chung c a monosaccharide là ho t ñ ng như nh ng ch t kh do s có m t các nhóm aldehyt hay xeton. Este quan tr ng nh t là v i glucose v trí nguyên t cácbon 1 ho c 6 ho c c hai. ðư ng quan tr ng nh t c a hydrat cacbon trong th c ăn và trong cơ th ñ ng v t là ñư ng 6 carbon g i là hexose. glucose trong máu). ch có m t s th c v t và mô cơ ñ ng v t. châu ch u. galactose. Công th c c a glucose có th vi t 1CHO CHO d ng th ng như sau: 1CH2OH 2C=O HO3CH H4COH H5COH CH 2OH O=C H2COH HO3CH H4COH H5COH HOCH HCOH HOCH HCOH HOCH HOCH HOCH 6CH2OH D-Glucoz CH2OH 6CH2OH D-Fructoz CH2OH L-Glucoz L-Fluctoz Rõ ràng là phân t monosaccharide có ch a nhóm aldehyte (CHO) và ñư ng ch a nhóm này thu c nhóm aldose. monosaccharide là ti n thân c a polysaccharide (ñư ng ñơn và ñư ng ña). ví d trư ng h p c a fructose. ðư ng hexose t n t i d ng t do r t ít (ví d . fructose và mantose. D n xu t quan tr ng nh t c a ñư ng hexose là ñư ng amino (thành ph n c a mucopolysaccharide và glycoside). 8 d ng D và 8 d ng L.2. Do s có m t c a 4 nguyên t cacbon trong aldohexose nên có 16 ñ ng phân l p th . Các nhóm monosaccharide quan tr ng Hexose. Monosaccharide t n t i d ng t do. ðư ng heptose xu t hi n d ng photphat hay ch t trung gian trong con ñư ng chuy n hóa photphat pentose. ð i di n c a ñư ng 6 carbon có: glucose. ð c tính kh c a ñư ng th hi n ch : kh ion kim lo i như Zn ho c Cu trong môi trư ng ki m.1. 57 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .

có c u trúc phân t : α-D-glucose + β-D-fructose. galactose thành dulciol. ð i v i glucose thì có các d n xu t axit sau: gluconic.2. Tương t như v y. Axit t ñư ng. lactose và cellobiose khi th y phân cho hai phân t hexose: C12H22O11 + H2O = 2C6H12O6 ðư ng saccharose có nhi u trong mía và c c i ñư ng. Các aldose có th b oxy hóa thành axit. ðư ng lactose còn g i là ñư ng s a là s n ph m t ng h p t tuy n vú. Ví d .ðư ng deoxy. linamarin (còn g i phaseolunatin) có trong s n. N u hydro c a nhóm hydroxyl b t kỳ c a glucose ñư c thay b i este hay alcohol hay phenol hình thành nên glucoside. Lactose ch a 1 phân t α-glucose liên k t v i m t phân t β-galactose qua liên k t β-(1-4). axit aldaric và axit uronic. deoxyribose là thành ph n c u t o c a axit deoxyribonucleic (DNA). B n thân glycoside không gây ñ c và ph i th y phân chúng trư c khi gây ñ c. B ng 6. ñ u Java và h t lanh khi b th y phân (hydrolysis) t o thành HCN.. d a và qu c a Benzaldehyte Rosaceae Dhurrin Lá kê (Sorghum vulgare) p-hydroxy-benzaldehyt Lotaustralin Trefoil (Lotus australis). Tương ng. s n và h t lanh Acetone Vicianin Vicia angustfolia Arabinose. và chúng là thành ph n c a heteropolysaccharide. Nhóm vi sinh v t này làm Tên Ngu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 58 . trong ñó có các axit quan tr ng sau: axit aldonic. Mannitol xu t hi n trong c silô do ho t ñ ng c a vi khu n phân gi i fructose. Mía ch a 20% ñư ng saccharose. Lactose b lên men m t cách nhanh chóng do vi sinh v t.2. Oligosaccharide Nh s liên k t t 2 ñ n 10 monosaccharide và gi i phóng nư c. glucanic và glucoronic. Glycoside cyanogenetic khi th y phân gi i phóng HCN-có tính ñ c nên nh ng th c v t ch a nhóm glycoside trên ñ u ñ c ñ i v i gia súc. S a bò ch a 4348 g/kg. glucose và acetone. Oligosaccharide và polysaccharide thu c nhóm glycoside khi th y phân t o thành ñư ng ho c d n su t c a ñư ng. maltose. D n xu t c a ribose. Rư u t ñư ng. Disaccharide Nhóm này xu t hi n nhi u trong t nhiên và có nh ng ñư ng quan tr ng sau: saccarose. Thay th nhóm hydroxyl b i hydro hình thành ñư ng deoxy..và tetrasaccharide. xu t hi n oligosaccharide. benzaldehyt Amygdalin M n. c ba lá Methylethyl xeton tr ng (Trifolium repens) 6. M t s glycoside cyanogenetic t nhiên quan tr ng S n ph m khi th y phân ngoài glucose và HCN Linamarin ð u Java. M t s glycoside quan tr ng có trong t nhiên trình bày b ng 6. galactose hình thành galactoside và fructose thành fructosit. ru t qu ñào. ví d . glucose thành sorbitol. còn mannose và fructose ñ u thành mannitol. tri.2. d n xu t c a galactose là fucose và mannose là rhamnose. Oligosaccharide có ba nhóm: di-.2. Lactose tan trong nư c không nhanh và không ng t như glucose. c c i ñư ng ch a 15-20%. glycosit d dàng b th y phân b i enzyme có m t trong th c v t. Các ñư ng ñơn gi n có th b oxy hóa thành rư u polyhydric. Glycoside. Tuy nhiên. ch y u là Streptococcus lactis.

ð i m ch ho c thóc khi lên m m b kh ng ch và ñem s y ñ làm m ch nha s d ng cho s n xu t bia. Polysaccharide (Glycan) Polysaccharide ñư c c u t o t các monosaccharide. Homoglycan Nhóm carbohydrate này r t khác v i nhóm ñư ng. có h u h t trong th c v t như là saccharose. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 59 .. tuy nhiên. fructose và galactose. qu . Nó có r t nhi u trong h t. Maltose d tan trong nư c và không ng t như saccharose. Maltose do hai phân t α-D-glucose liên k t v i nhau qua v trí α-1.CHOH. c và r . 1750C thành màu nâu. H t bông ch a kho ng 80 g raffinose/kg. Cellobiose không t n t i trong t nhiên như là ñư ng t do. Matose thư ng có nhi u trong các lo i h t như ñ i m ch. g i là lactocaramel. Tetrasaccharide Nhóm này ñư c hình thành t b n monosaccharide. Stachyose thu c nhóm này. Cestose cũng như d n su t c a nó có trong t ng ph n c a rau và h t c hòa th o. hình thành t nhi u pentose và hexose. Cellubiose ñư c t o thành t hai β-D-glucose là s n ph m c a phân gi i celulose liên k t thông qua m ch n i β-(1 4).chua s a do bi n ñư ng lactose thành axit lactic (CH3. m t phân t glucose và m t phân t fructose: C24H42O21 + 3H2O = 4C6H12O6 2. Homoglycan không mang ñ c tính ph n ng ñư ng c a aldose và cestose. Mantose (ñư ng m ch nha) là s n ph m phân gi i tinh b t và glycogen b i axit loãng ho c enzyme. mì. Khi th y phân raffinose t o thành glucose. Chúng ñư c tìm th y trong s k t h p v i các lo i ñư ng khác như là thành ph n c a heterpglycan. là s n ph m phân gi i t cellulose. b phân gi i b i enzyme vi sinh v t. Tinh b t có trong t nhiên d ng h t v i kích c và hình thù khác nhau. heteroglycan và lignin. tuy nhiên r t khác nhau v c u trúc hóa h c tr m t s trư ng h p. Glucan Tinh b t là m t glucan có nhi u trong th c v t như là ngu n d tr cacbon hydrat. Nó có lư ng nh trong c c i ñư ng và hình thành trong r m t trong khi ch bi n ñư ng saccharose. Ngư i ta có th ki m tra nhanh ch t lư ng tinh b t thông qua ph n ng v i iôt: Amylose cho màu xanh ñ m và amylopectin cho màu violet ho c màu ñ tía. Nó không ph i là ñư ng kh và th y phân t o thành hai phân t galactose. Liên k t này không b b gãy b i enzyme tiêu hóa c a ñ ng v t có vú. Arabinan và xylan Arabinan và xylan là polyme c a arabinose và xylose.Tinh b t là h n h p c a hai polysaccharide khác nhau: amylose và amylopectin.4 và có m t nhóm ho t ñ ng. Cellobiose cũng ch có m t nhóm ho t ñ ng..COOH). nhi t ñ 1500C lactose chuy n thành màu vàng. g m có homoglycan. Chúng ñ u không ph i là ch t kh và khi th y phân cho ba phân t ñư ng hexose: C18H32O16 + H2O = 3C6H12O6 Raffinose là nhóm ñư ng ph bi n nh t. Trisaccharide Raffinose và cestose là hai ñ i di n c a nhóm trisaccharide. thóc.3. Khác cơ b n là tr ng lư ng phân t cao. T l c a các nhóm trong tinh b t ph thuôc vào ngu n nhưng amylopectin là thành ph n ch y u chi m kho ng 70-80%. có m t h u h t trong th c v t b c cao. Nhi u lo i homoglycan có trong th c v t như tinh b t (nguyên li u d tr ) và cellulose (ch t li u c u t o).

Glycogen là cacbon hydrat d tr ñ ng v t và ñóng vai trò quan tr ng trong trao ñ i năng lư ng. Glycogen có nhi u trong gan. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 60 . Glycogen là nh ng glucan có c u trúc tương t amylopectin vì v y có thu t ng riêng cho glycogen là "tinh b t ñ ng v t". cơ và các mô khác c a ñ ng v t. Glycogen Glycogen là thu t ng ñ ch nhóm polysaccarrit m ch nhánh ñư c tách ra t ñ ng v t hay vi sinh v t.4). cellulose liên quan ch t ch v c lý tính và hóa tính v i các thành ph n khác. là c u trúc v ng ch c cho màng t bào. glycogen c a gan chu t có kh i lư ng phân t 1 . H t tinh b t khoai tây trương ph ng to và v ra.1. ñ c bi t là hemicellulose và lignin. Cellulose Cellulose là polyme ñơn ph bi n trong th c v t. Trong th c v t. Callose. Amylopectin có c u trúc ph c t p hơn bao g m liên k t α-(1→4) là chính và c liên k t α-(1→6). C u trúc cellulose và chitin phát tri n nh t ñ nh.3) và β-(1. trong khi ñó glycogen cơ là 5 x 106. Trong th c t chăn nuôi. Liên k t α-(1→6) chi m t l r t nh trong amylose. còn tinh b t h t c c thì ch trương ph ng. d ng mô cơ và tr ng thái sinh lý.1). S có m t dextrin trong th c ăn ngũ c c hình thành nh ng tính ch t như c ng.5 x 108.Amylose có c u trúc th ng. Kh i lư ng phân t glycogen r t khác nhau tùy theo lo i ñ ng v t. Callose là thu t ng ch nhóm polysaccharide ch a liên k t β-(1. Ví d . Trong các t bào th c v t. D ng thu n c a cellulose ñư c tìm th y trong s i bông. Cellulose thu n là m t homoglycan có kh i lư ng phân t cao ñư c hình thành t các ñơn v cellobiose (hình 6. Các β-glucan này có m t trong th c v t b c cao như là thành ph n c a màng t bào ch xu t hi n trong m t s giai ño n Hình 6. gia súc ñư c cho ăn m t kh i lư ng l n tinh b t c a h t c c và s n ph m ph c a h t c c. nư ng ñư c và cháy t ng ph n. Dextrin Dextrin là s n ph m trung gian c a quá trình th y phân tinh b t và glycogen: Tinh b t dextrin → maltose → glucose Glycogen Dextrin tan trong nư c và t o thành dung d ch gi ng như gôm (dính). chu i cellulose ñư c hình thành theo tr t t nh t ñ nh thông qua c u n i hydro c trong và ngoài phân t . ñó là liên k t gi a α-D-glucose v trí cácbon 1 và cácbon 4 c a phân t glucose khác. H t tinh b t không tan trong nư c l nh nhưng khi khu y ñ u và ñun nóng thì b trương ph ng và d o.

lá và h t c a nhi u loài th c v t.050. Chitin phân b nhi u trong ñ ng v t b c th p và ñ c bi t có nhi u trong Crustacae (giáp xác). B ng 6. Kh i lư ng và s lư ng phân t glucose trong c u trúc polysaccharide khác nhau Polysaccharide Amylose Amylopectin Glycogen Cellulose Kh i lư ng phân t 16. h t c a nhi u cây b ñ u như c clover.Fructan Fructan là nguyên li u d tr trong r .3.000 .8. Lignin Lignin không ph i là carbohydrate nhưng có liên k t ch t ch v i nhóm này ñ c u t o màng t bào và làm cho cây c ng cáp.972.296. pectin. hemicellulose có thành ph n chính là D-glucose. M t phân t lignin bao g m nhi u ñơn v phenylpropanoit ñan chéo nhau thành liên k t ph c h p. fructan ch có trong các loài cây ôn ñ i. Hemicellulose cũng có th ch a axit uronic.4.200 . Trong khi ñó.1. Fructan tan trong nư c l nh và có kh i lư ng phân t th p.000 . D-mannose. Hemicellulose Hemicellulose là polysaccharide trong màng t bào tan trong dung d ch ki m và có liên k t ch t ch v i cellulose.200 48.000 972. Dgalactose.1) và là polysaccharide ph bi n trong t nhiên sau cellulose. 61 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Toàn b fructan ñ u ch a các m nh β-D-frutose liên k t v i nhau qua c u n i 2.000 . Trong h Gramineae.6 ho c 2. Fructan có th chia làm ba nhóm: Fructan nhóm levan v i ñ c trưng liên k t 2. trong n m và vài lo i t o xanh.6. nhưng ch y u hai h Compositae và Gramineae. (chuäøsaccharose) i nhóm inulin ch a liên k t 2. V c u trúc.25. Heteroglycan Heteroglycan là m t lo i polysaccharide. và nhóm fructan có nhánh tìm th y trong c Agropyron repens. trong ñó g m nhi u lo i hương v m t s ch t khác. D-xylose và L-arabinose liên k t v i các thành ph n khác và n m trong liên k t glucoside.000 S lư ng phân t glucose 100 .000 972. coniferil và sinapyl.6.600 300 . Nh ng heteroglycan có ý nghĩa trong dinh dư ng bao g m: hemicellulose. Mannan là thành ph n chính c a thành t bào h t cây c và d a. thân. Lignin là m t polyme b t ngu n t ba d n xu t c a phenylpropal: rư u coumaryl. mucopolysaccharide và glycopotein.97.600 . trefoil và medicago ch a galactan.000 6.000 Glucosamine Chitin là ñi n hình c a homoglucan ch a glucosamine. Nhóm này ch a c hai lo i liên k t trên.000 . Galactan và mannan Galactan và mannan là polyme c a galactose và mannose có m t trong thành t bào th c v t.000 6.1. Chitin có c u trúc gi ng v i cellulose (hình 6.1.

cơ và não và t ñó làm gi m lư ng ñư ng trong máu. lư ng lignin tích t càng l n. trong ñó alanine. th y r ng lư ng ñư ng trong máu tăng lên r t cao và kéo dài. cá có kh năng ti t ra insulin (sau b a ăn hàm lư ng insulin tăng trong kho ng 5-48mg/ml plasma. carbohydrate làm gi m sinh trư ng.4). thêm m t lư ng l n th c ăn ch a glucose s d n ñ n s gia tăng ñ t ng t và lâu dài glucose plasma c a cá. Nhóm cá h i ăn ñ ng v t.1. R1 = OCH3 Rư u sinapyl: R = R1 = OCH3 Trong dinh dư ng ñ ng v t. Các axit amin ñ u có th ñư c chuy n hoá t o ra glucose. 62 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .4. Insulin có tác d ng bi n glucose thành glycogen d tr gan. Lignin chi m t i kho ng 13-15% trong ch t khô c a cây c hòa th o. ði u này cho k t lu n là kh năng chuy n hoá glucose c a cá ch m hơn ñ ng v t trên c n. Lignin còn liên k t v i OH nhi u polysaccharide và protein màng t bào ngăn tr quá trình tiêu hóa các h p ch t ñó. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ 6. cá con ñư ng s n sinh glucose (glucogenesis) t protein và lipid là con ñư ng quan tr ng. n u tăng s l n cho ăn thì th y tăng kh năng s d ng glucose. Tuy nhiên. cá bơn (Pluronectus platessa) và cá chép thì b sung tinh b t làm tăng t c ñ sinh trư ng. m t. 6. lignin r t ñáng quan tâm vì nó không R1 R b tiêu hóa b i enzym c a cơ th v t ch . serine và glycine có ưu th hơn axit glutamic và axit aspartic. cá rô phi thi u “ch t nh n” glucose do insulin ñem ñ n và ñã có ph n ng ch m và không hi u qu ñ i v i insulin.Rư u coumaryl: R = R1 = H Rư u coniferil: R = H. Tuy nhiên. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ α Tinh b t Dextrin Maltose Lactose Sucrose α α Lactase sucrase Dextrin + Maltose + Glucose Glucose + Maltose Glucose + Glucose Glucose + Galactose Glucose + Fructose Cá có kh năng h p thu t t glucose. ð i v i triglyceride thì sau khi thu phân.3. Tinh b t Tinh b t là ngu n năng lư ng r ti n hơn protein và lipid và ñư c các nhà s n xu t ñưa vào kh u ph n v i nh ng t l khác nhau tuỳ theo loài cá. khác v i ñ ng v t có vú có hàm lư ng ñư ng trong máu r t th p và n ñ nh. nhưng khi nh n ñói ch có 1-3mg/ml). CH CH. Các nghiên c u g n ñây cho th y. Theo dõi trên cá ăn kh u ph n giàu tinh b t hay glucose. Lignin ch b phân gi i b i enzyme c a m i. glycerol s ñư c phosphoryl hoá t o ra dihydroxyacetone phosphat r i hình thành pyruvat và ñi vào chu trình Krebs ñ t o năng lư ng. c khô và rơm r t giàu lignin nên t l tiêu hóa th p tr khi ñư c x lý hóa h c ñ b gãy liên k t gi a lignin v i các hydrat cacbon khác. Th c ra.4.CH2OH 6. nhưng kh năng s d ng glucose thì kém hơn ñ ng v t trên c n... Tuy nhiên. Còn các axit béo s theo con ñư ng oxy hoá t o nên acetyl-CoA ñi vào chu trình Krebs. G . Th c v t càng già. T l tiêu hoá tinh b t c a cá chép trong kho ng 40-80% ph thu c vào ngu n tinh b t (b ng 6. quá trình chuy n glucose thành glycogen còn ph thu c vào các “ch t nh n” (receptor) có trong t bào và m i tương quan v i glucagon.

Xơ trong kh u ph n làm tăng s n xu t phân.3 46. Ch t xơ Ho t tính enzyme cellulase r t y u trong ñư ng tiêu hoá c a cá. gi m t l tiêu hoá.75 Lư ng tinh b t có th s d ng t i ña trong kh u ph n c a m t s loài cá ghi b ng 6. B ng 6. B ng 6.6).8 – 30. T l tinh b t có th s d ng t i ña trong th c ăn m t s loài cá Cá nư c ng t % tinh b t Cá bi n % tinh b t Chép 40-45 Cá măng bi n 35-40 Cá da trơn M 30-35 Cá ch m 20-25 Cá h i 25-30 Cá bơn Atlantic 15-20 Cá rô phi 35-40 Cá chình 25-30 (Ngu n: Halver và Hardy. T l xơ trong kh u ph n cá thư ng ñư c khuy n cáo t 8-10%. 1985.9 (Ngu n: Werner Steffens.4. có th s d ng xơ như ch t pha loãng và ñ ñi u ch nh t l P:E khi ph i h p kh u ph n.6. 6.6 34. 2002) ð tăng hi u qu s d ng tinh b t trong th c ăn thu s n nên áp d ng các bi n pháp như sau: h hoá tinh b t qua bi n pháp n u chín. N u xơ không nh hư ng ñ n t l tiêu hoá và ñ l i d ng c a các ch t dinh dư ng khác.4 10 66 379 1. và tăng s l n cho ăn ñ tránh glucose tăng ñ t ng t sau b a ăn.5 T l tiêu hoá 74 75 84 58 45 56 65 51 46 .1 22.5. ñ i v i tôm thì không quá 5%. 1973) Lo i th c ăn ð i m ch (barley) Y n m ch (oats) M ch ñen (rye) Lúa mì (wheat) ð u peas ð u lupins Khô l c (groundnut meal) Khô ñ u tương (soyabean meal) Th c ăn h n h p Hàm lư ng carbohydrate (%) 55.8 15.0 37.5.0 25. T l tiêu hoá các carbohydrate khác nhau c a cá chép 2 năm tu i (Scerbina.2. thí nghi m trên cá h i) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 63 .B ng 6. nh hư ng c a xơ thô ñ n t l tiêu hoá VCK kh u ph n Xơ thô (%/CK) T l tiêu hoá VCK (%) Th i gian r ng d dày (phút) T l kh i lư ng d dày/WB 0 71 782 1.8 20 59 412 1. tăng kh i lư ng ng tiêu hoá (b ng 6.4 14.8 43. C n chú ý r ng nh ng nhóm cá s d ng ñư c tinh b t n u tăng tinh b t trong kh u ph n thì làm tăng hàm lư ng lipit cơ th . ép viên hay ép ñùn ñ tăng t l tiêu hoá tinh b t.4.

1977. and Lim. Phân lo i carbohydrate và ý nghĩa c a nó? 2. Seattle. 108 pp.G. 2001. pp. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 64 . Halver.M. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Lê Văn An. cá có s d ng ñư c ch t xơ không? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng.267. H Chí Minh. R.H. Nhà XBNN. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). Webster. Nhà XBNN. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. C. University of Washington Press. UNDP. N. K. Imprint of Elsevier Science.D. E. 1987. J.. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture. Vai trò c a tinh b t ñ i v i cá và s l i d ng tinh b t c a cá? 3. Hà N i. L i Văn Hùng. Hà N i. CAB international. FAO. Ling. C. E. Cao ðăng Nguyên. Nhà XBNN. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. ð Quý Hai. Malang. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. A.. Zonneveld. 2002. 2006. 2002..W. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Fish Nutrition. 2002. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview. Washington.H. 2004. Nguy n Th L c. B n ch t c a ch t xơ. Ti ng Anh De Silva.A. 1989. 823pp.CÂU H I: 1. Hà N i. and Bouwmans. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Rome. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Academic Press.. Indonesia. New. 3rd Eds. H Trung Thông.W. Lê ð c Ngoan. Hardy.M. 402 tr. 241 . (eds). S. In: Huisman. Michael B. Nhà XBNN.

Công th c c u t o CH3 CH3 CH3 CH3 CH2-OH CH3 Các d n xu t c a Vitamin A. xantophyl là m t s c t ñáp ng ch y u cho lòng ñ tr ng. B6. Trong các ti n vitamin thì β-caroten có phân b r ng rãi và ho t ñ ng nh t. B2. 7.1. Thông thư ng.300 microgram retinol = 0. ðơn v tính là ñơn v qu c t 1UI = 0. Vitamin A có các d n xu t sau: retinol. nhu c u và ngu n cung c p m t s vitamin quan tr ng ñ i v i cá.1. cryptoxanthin có m t th c v t b c cao và myxoxanthin có m t trong t o l c và t o lam. K) và vitamin hoà tan trong nư c (g m vitamin B1. retinoic. axit folic.CHƯƠNG VII DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN Cá ñư c nuôi hàng nghìn năm nay nhưng nh ng bi u hi n thi u vitamin ch m i phát hi n g n ñây khi cá ñư c nuôi thâm canh b ng th c ăn công nghi p. retinilacetat. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 65 . E. T t c ti n vitamin ñ u không tan trong trong nư c nhưng tan trong d u và dung môi h u cơ. Tinh th β-caroten có màu vàng ñ và dung d ch có màu vàng cam. retinilpalmitat.440 microgram retinilpalmitate Các ch t ti n vitamin A. Không ph i t t c các caroteneoit là ti n vitamin A. nhưng có m t ti n vitamin d ng các caroteneoit. VITAMIN A 7.). D. B5. retinilpropionat. PP. γ. s chuy n ñ i thành vitamin A trong cơ th ñ ng v t. retinaldehyd. B12. Có ít nh t 80 ti n vitamin ñư c bi t bao g m các α-. Có hai nhóm vitamin là vitamin hoà tan trong m (g m vitamin A.1. vitamin C. nh ng vitamin khác thì ñư c ghi trong b ng tóm t t. biotin. ñ c bi t là nhi t ñ cao c a không khí. B sung vitamin cho cá trong ñi u ki n nuôi thâm canh không nh ng thúc ñ y ñư c tăng trư ng c a cá mà còn ngăn chăn ñư c nh ng r i lo n b nh lý do thi u vitamin. vitamin b sung trong th c ăn ch chi m 1-2%.. β-caroten r t d b oxy hoá. Vitamin A không có th c v t.. Th c ăn phơi dư i ánh sáng m t tr i hàm lư ng β-caroten m t r t nhi u. nhưng chi phí l i chi m t i 15% t ng giá ti n th c ăn.344 microgram retinilacetate = 0. β-. Ví d .caroten. cholin. Dư i ñây trình bày vai trò dinh dư ng.

7. Tóm t t như sau: + VitaminA → T bào Cuboidal. Vai trò v i niêm m c thư ng bì. 7.2 tri u UI/kg dư i d ng retinyl palmitat) làm cho cá ch m tăng trư ng. Vai trò sinh h c Vitamin A ñóng vai trò quan tr ng trong th giác.4mg caroten/kg th c ăn. m t l i. quá nhi u vitamin A (2. Trên t bào võng m c m t có m t quang ch t tên là rhodopsin. Vitamin D2 và vitamin D3: H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO 7-dehydro cholesterol Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 66 . Như v y cùng v i hi n tư ng s ng hoá. bi n d ng cu ng ñuôi. s s n sinh kháng th b gi m th p.VitaminA → T bào Squamous (gi ng v y cá) Vai trò liên quan ñ n s c ñ kháng c a cơ th . Công th c Trong t nhiên có hai vitamin D ph bi n là vitamin D2 và D3 (còn có tên là ergocalciferol và cholecalciferol). columna và t bào goblet). có hi n tư ng cá ch m tăng trư ng. rhodopsin b phân gi i thành retinol và opsin. th n xu t huy t. còn n u kh u ph n thi u vitamin A. Cá trơn c a M nuôi b ng kh u ph n có 0. kh năng ngăn c n s xâm nh p c a vi khu n b gi m (hình 7. gi m ho t ñ ng c a h th ng kháng th ñã làm cho s c ch ng b nh c a cơ th b suy gi m. Thi u vitamin A. Dư i ñây là công th c c a ti n vitamin D3.2.2. columna và goblet Basal cells (t bào g c) . T bào thư ng bì do t bào g c bi t hoá mà thành. l p thư ng bì. thi u máu. Cá chép thi u vitamin A s có màu nh t nh t. xu t huy t da và vây. ti n c a vitamin D2 là ergosterol và ti n vitamin D3 là 7dehydrocholesterol. lo i t bào này ti t ít niêm d ch. t bào g c ch y u bi t hoá hình thành t bào v y cá. bi n d ng n p mang.1. Tuy nhiên.2).1. VITAMIN D 7. Bi u hi n chung c a s thi u vitamin A cá là: xu t huy t h m t. Rhodopsin t o nên kích thích th n kinh và gây ph n x nhìn. ti n vitamin D bi n thành vitamin D.2. Khi kh u ph n có ñ y ñ vitamin A.1). Dư i tác ñ ng c a tia t ngo i. s ng hoá. khi có ánh sáng. Khi kh u ph n thi u vitamin A ñ ng v t b b nh quáng gà (hình 7. g c mang cá. trong t i thì có quá trình tái t ng h p ngư c l i. t bào g c bi t hoá hình thành t bào ti t niêm d ch (ñó là các t bào cuboidal. n p mang b xo n l i. niêm m c s khô.

H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D3 H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO Ergosterol H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D2 .025 microgram vitamin D3 tinh th . Ho t tính sinh h c c a D3 trên các loài cá h i và cá trơn M g p 3 l n vitamin D2. nó kích thích thành ru t ti t m t protein v n chuy n (BP = binding protein).1UI = 0. khi ñ n th n nó l i b thu phân ti p ñ bi n thành 1. nh protein này ion Ca ñư c h p thu vào máu cũng như v n chuy n Ca vào xương và các s n ph m khác cùng v i phospho (sơ ñ 7. gan ñư c thu phân thành 25hydroxy cholecalciferol (vi t t t 25 (OH)-vitamin D3). Vai trò vitamin D3 trong h p thu Ca 67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Ca ++ + BP Máu CaBP Ca BP ++ + BP CaBP BP Xương Ca++ S a Tr ng T ch c Ru t Sơ ñ 7.3. 7.25(OH)2-vitamin D3.3).25(OH)2vitamin D3 có ho t tính m nh nh t. Vai trò sinh h c Vitamin D3 (cholecalciferol) h p thu vào máu ñ n gan.2.25(OH)2-vitamin D3 ho c 24. S n ph m thu phân 1.2.

γ-tocopherol và δtocopherol. 7.3.5 41 0. n u ho t tính c a α-tocopherol là 100. Cá ăn kh u ph n b sung vitamin E có h s thành th c là 14. cơ thoái hoá.9 35.1. 1989) Vitamin E (mg/kg) Se (mg/kg) Tăng tr ng (%) FCR (kg/kg TT) Vitamin E: . Ngoài ra. Hi n t i ngư i ta v n chưa hi u rõ hoàn toàn nhu c u vitamin D c a cá. γ và δ l n lư t là 30-40. tuy nhiên v i th c ăn viên ngư i ta thư ng ñưa vào 2000-3000 IU vitamin D3/kg th c ăn.Ch c năng sinh hoá c a vitamin D là thúc ñ y s h p thu Ca (và c P) ru t ñ duy trì s khoáng hoá bình thư ng c a xương.63 2. ngư i ta ghi nh n vitamin E làm tăng kh năng sinh s n. Thi u vitamin E thư ng d n ñ n t n thương gan.2.4 21. Thi u vitamin D3: sinh trư ng kém. gan nhi u m .Steffens.06 2322 1.0 0.62 16.06 3125 1.1% thay vì 3.0 36.3. B ng 7.89 1. ngăn c n s oxy hoá các axit béo không no PUFA và HUFA có trong màng t bào. β-tocopherol. ngư i ta th y nhu c u vitamin D r t nh . CH3 HO H3 C O CH3 CH3 -CH2-CH2 -CH2 -CH-CH2 -CH2-CH2-CH-CH2-CH2 -CH2 -CH CH3 CH3 CH3 CH3 α -Tocopherol 7.9 2. Vai trò sinh h c Vai trò sinh h c chính c a vitamin E là ch t ch ng oxy hoá sinh h c. Trên cá chép. nhóm cá h i.8 3.3 51.6 20. cơ ch homeostasis ñ i v i Ca b c n tr (bi u hi n co c ng cơ xương). 1985. vitamin E còn giúp nâng cao t l n c a tr ng.0 0. d n theo W. Cá trao ñ i Ca tr c ti p v i nư c qua mang.8 30. Thông thư ng ngư i ta b sung d u th c v t thì cũng có ñ vitamin D. và cơ quan sinh d c b nh hư ng.9 2976 1. Tác d ng c a vitamin E và Se b sung vào th c ăn cá (Bell et al.6 41 0. VITAMIN E 7.53 15.Gan (microg/g) T l h ng c u v (%) 2. Công th c Vitamin E có nhi u ñ ng phân như α-tocopherol.Máu (microg/ml) . th m chí kh u ph n không ch a calciferol thì rainbow trout cũng không bi u hi n m t tri u ch ng nào c .1.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 68 . thì các tocopherol β .7 2.3% trên kh u ph n không b sung vitamin E.3. cho nên vùng nư c nào nghèo Ca thì m i ph i b sung Ca cùng v i vitamin D. 10 và 1.9 3137 1.

Vitamin E có vai trò ngăn c n s hình thành peroxit. Ho t tính c a vitamin K3 l n hơn 2 l n K1 ho c K2.4.1. FCR và ñ b n c a huy t c u (b ng 7. Công th c Cho ñ n nay ngư i ta bi t vitamin K có 3 d ng hoá h c như sau: Vitamin K1 có trong th c v t có tên là phytokinon. còn Se tham gia vào m t enzyme có tên là glutathion peroxidase (GSH-Px). 7. có tác vai trò xúc tác s phân gi i peroxit thành nư c: GSH-Px 2 GSH + H2O2 GSSH + H2O B sung vitamin E và Se vào th c ăn cá có tác d ng làm tăng t c ñ sinh trư ng.Vitamin E và Se có quan h h tr nhau trong vi c ngăn tr s oxy hoá nh ng axit béo không no. VITAMIN K 7.1). O CH3 CH3 CH3 CH2-CH=C-CH2 -(CH2-CH2-CH-CH2)3 H O Vitamin K1 O CH3 CH3 (CH2-CH=C-CH2)nH O Vitamin K2 O CH3 H O Vitamin K3 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 69 . vitamin K2 do vi sinh v t t o ra có tên là menakinon và vitamin K3 t ng h p b ng con ñư ng hoá h c có tên là menadinon.4.

VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) Vitamin C còn g i là axit ascorbic. B12.1 mg/kg trong th c ăn ñ ñ duy trì s ñông máu bình thư ng trên các loài cá h i. G n ñây.. thu c di t côn trùng ch a hydrocacbon chlorinate (Mayer et. Bi n d ng c u trúc cũng th y cá da trơn. Thi u vitamin C cá h i và trout có bi u hi n bi n d ng c u trúc (v o xương-scoliosis. chúng thư ng xu t hi n nh ng tri u ch ng b nh lý nh hư ng ñ n s c kh e c a v t nuôi và thi t h i ñáng k ñ n hi u qu s n xu t.2. Vitamin C r t d b phá h y trong quá trình d tr và ch bi n. S d ng cá s ng làm th c ăn s thi u B1 vì trong th t cá s ng có thiaminase gây vô ho t thiamin Kém ăn. kém ăn. B ng 7. Ch c năng Vitamin K tham gia vào m t enzyme ho t hoá protrombin.6. Ngoài ra. nh t màu. Vitamin C khi s d ng cho cá thư ng d ng b c v i ethylcellulose hay b c v i m .2. rôphi. Nh ng d u hi u này x y ra trư c c nh ng d u hi u không ñ c trưng như gi m ăn và y u t. Axit ascorbic là m t ñ ng y u t tham gia vào quá trình hydroxin hóa prolin và lysine ñ hình thành hydroxyprolin và hydroxylysine trong procollagen (ti n collagen). 7. hi n tư ng th n kinh. ư n lưng-lordosis. d ng phosphorylated ascorbic là d ng khá b n nhưng ñ t ti n cho nên cũng it ñư c dùng. Môi trư ng ô nhi m kim lo i n ng (Yamamoto et. t l ch t cao. Th c ăn ñ ng v t như b t cá là ngu n cung c p quan tr ng c a vitamin K2. ngư i ta cũng th y b sung vitamin C cho cá da trơn và rainbow trout ñã có tác d ng tăng ñáp ng mi n d ch (tăng ho t tính th c bào c a t bào h th ng mi n d ch). c n cho s ñông máu c a ñ ng v t trên c n và cá. Như v y.5. VITAMIN NHÓM B Vitamin nhóm B thu c nhóm vitamin tan trong nư c g m có các lo i vitamin B1.al. Vitamin K3 b n khi không tr n vào th c ăn h n h p ho c trong premix (vì cholin chlorid và các ion kim lo i xúc tác phân hu chúng). mô s o và khung protein xương.. mang và vây b t thư ng).al.7. Chúng ñóng vai trò quan tr ng trong quá trình s ng c a ñ ng v t th y s n. ch m l n. axit ascorbic c n cho vi c hình thành mô liên k t. xu t huy t n i.. s n m t. 1978) làm tăng nhu c u vitamin C c a cá. chép. kém linh ho t (anorexia và lethargy).2. trình bày nhu c u c a cá ñ i v i vitamin nhóm B và các tri u ch ng khi thi u nhóm vitamin này B ng 7. ch y máu da và vây. 1985). do v y ngư i ta ph i b o v nó trư c khi b sung vào th c ăn cá. ch m l n.. B2. h u h t các loài cá không t t ng h p ñư c vitamin này trong cơ th (ngư i. hi n tư ng th n kinh.4. Khi thi u vitamin nhóm B.5 10-20* 4-7 15-20* Tri u ch ng thi u Ch y máu vây. 7. s ánh sáng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 70 . B6. vitamin C cùng v i vitamin E tham gia vào quá trình h n ch s hình thành peroxit lipit trong mô cá. chu t bi n cũng không t ng h p ñư c vitamin C trong cơ th ). kh . Vitamin Thiamin (B1 Riboflavin (B2 Tóm t t nh ng tri u ch ng thi u vitamin nhóm B c a cá Nhu c u (mg/kg) 0.5 . Vitamin C giúp cho s t ñư c h p thu t t do ñó ngăn ng a ñư c hi n tư ng thi u máu hay g p cá do thi u vitamin C. Lư ng vitamin K 0.

thi u máu.01 300 1000 50 M c thêm vào th c ăn 6000 2000 300-500 10 15 25 15 50 180 0.3. ** : dùng lo i vitamin C b n 7. * Tăng 30 giai ño n hương và 50% giai ño n gi ng 7.Pyridoxin Pentothenic axit Nicotinic axit Biotin Folic axit Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C 4-5 8-12* 30-50 40-50* 28 80-120* 1-2. gi m ho t ñ ng Ch m l n.7.5 0.03 130 1000 150** R* : có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng. ch m l n.80%.5-1* NR NR 440 100-150 4000 800-1200 NR 300-500 Kém ăn.6 8 0. l ñ . NR: Không có nhu c u (dư i ñi u ki n thí nghi m). ch m ch p.7. S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ ð b n c a vitamin D3 trong ñi u ki n b o qu n như vitamin A b ng 75 . xu t huy t vây. ch y máu da và vây. m t niêm m c da.8. NHU C U VITAMIN C A CÁ Nh ng nghiên c u v nhu c u vitamin h u h t th c hi n trên cá h i và nh ng k t qu nghiên c u này ñư c ch p nh n cho nh ng loài cá khác (b ng 7. Tinh th axit ascorbic c c kỳ nh y c m v i s Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 71 . bi n d ng c t s ng. Ch m l n.15 1 0. l i m t Ch y máu da. ch m l n.3). Nhu c u vitamin c a nhóm cá h i (mg/kg th c ăn) Vitamin Vitamin A (IU) Vitamin D3 (IU) VitaminE Vitamin K3 Thiamin (B1) Riboflavin (B2) Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C NRC (1993) 2500 2400 50 R* 1 4-7 3-6 20 10 0. B ng 7. gan nhi m m . Các d ng vitamin khác và ñ b n c a nó trong th c ăn viên (ép ñùn) và trong premix ghi b ng 6. r i lo n th n kinh Kém ăn. Ch m l n. Tuy nhiên. ñ u và da. t l ch t cao Ch m l n. ch y máu da. c n lưu ý ñ n ñ b n c a vitamin C.

ngư i ta s d ng asorbate-2-monophosphate (s n ph m này có ascorbate-2-monophosphate và m t lư ng nh ascorbate-2-polyphosphate.100 90 .85 70 . trong nang ch a m t cái khung b ng gelatin có c u trúc liên k t chéo. Công th c vitamin D vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 3. H u h t. Thư ng trong viên gelatin ngư i ta thêm c vitamin D3.100 80 . D ng vitamin này ch m t 15 % ho t tính trong viên ép ñùn và d tr 3 tháng nhi t ñ trong phòng.4.100 65 . Các vitamin t ng h p ñư c s n xu t ra dư i d ng khác nhau và ñư c b o v ñ ch ng l i s phân hu trong quá trình ch bi n và d tr . trong khi viên vitamin C b c m hay ethylcellulose m t t i 70-90% ho t tính trong cùng ñi u ki n. vitamin b sung vào th c ăn cá ñư c s n xu t b ng con ñư ng hoá h c ho c vi sinh v t ho c k t h p c hai ch không ph i chi t t th c ăn t nhiên. toàn b ho t tính vitamin m t h t.80 90 . B ng 7. G n ñây. Ví d : Vitamin A dư i d ng vitamin A acetate ch a trong viên nang. ð b n c a vitamin trong premix và trong viên ép ñùn sau 3 tháng d tr trong phòng (F. trong viên ho t tính vitamin C ch còn l i 20% sau khi s lý nhi t và d tr . Công th c vitamin E vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 4. Vai trò vitamin C ñ i v i cá và nh ng chú ý khi b sung vitamin C trong th c ăn cá.70 50 .100 80 .90 75 . Trong 3 ngày d tr nhi t ñ thư ng.100 90 . vitamin phân tán kh p trong cái khung này cùng v i ch t ch ng oxy hoá và ñư c b c m t l p v b o v b ng tinh b t ngô. Khi s d ng vitamin ñ tr n vào th c ăn ph i chú ý ñ n ñ b n c a vitamin.80 90 . Các d ng vitamin khác nhau và cách b o v khác nhau thì có ñ b n khác nhau. 1988) Vitamin D ng s d ng nhi t ñ Ho t tính còn sau 3 tháng d tr nhi t ñ trong phòng (%) Trong premix Trong viên ép ñùn 70 . Công th c vitamin A.90 50 .65 40 .70 60 .Hoffmann-La Roche.100 50 .90 80 .100 40 . ho t tính acid ascorbic là 33% và 35 % l n lư t).70 70 .100 80 .100 90 . Nh ng chú ý khi s d ng vitamin trong th c ăn tôm và cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 72 .100 90 .90 80 . vì các vitamin chi t t ngu n t nhiên r t ñ t và hi u qu th p.oxy hoá.90 80 .30 Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Vitamin B1 Vitamin B2 Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Cholin Inositol Ascorbic acid Vitamin A acetate Cholecalcalciferol dl-a tocoferol acetate Mu i menadione (K3) Thiamin mononitrate Tinh th Pyridoxine hydrochoride Calcium d-pantothenate Niacinamide và nicotinic acid D-Biotin Tinh th Dung d ch 1% Mu i chloride Ascorbate-2-polyphosphate Tinh th CÂU H I: 1.80 100 100 90 10 .100 70 . vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 2.80 không thêm 100 90 30 .

62. and Shimma. M..au/factsheets). Vitamin 49. Imprint of Elsevier Science. Arai. 2002. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture NRC (National Research Council). Hardy.. Nhà XBNN. Ellis Horwood Limited. Thailand. Washington. Academic Press. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c).. 823pp. 1981.W. 18pp. Bangkok. W. 2002. T. E. Primary Industries and Resources SA (www. Hà N i. J. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. T. 2002. 2000. Network of Aquaculture Centers in Asia. and Lim. L i Văn Hùng.TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. 1975. 1989. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 73 .. Watanabe. Nutrient Requirements of Fish. Fish Nutrition. England Webster. Nhà XBNN.D. R. S. Halver.. Willy Verstraete.gov. Yamakawa. (eds). USA. Y. 3rd Eds. Progress report of the Regional Project RAS/76/003. C. Water quality in freswater aquaculture ponds . Patrick Sorgeloos. CAB international. Ti ng Anh Boonyaratpalin. H Chí Minh. Geert Rombaut. Laurent Verschuere. Vitamin E requirement for Japanaese eel.FS No. 2001. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.pir. 1993. National Academy Press. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Nhà XBNN. DC. Hà N i. 2004.. 60/01 Steffens. Principles of Fish Nutrition.. Lê ð c Ngoan. C. Vitamin Requirement in Snakehead Diets.sa.

Cr.6 1. Mn. Khoáng ñư c chia làm hai nhóm căn c vào nhu c u c a ñ ng v t: nhóm khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng. ñ i v i nh ng ch t khoáng mà cơ th c n v i s lư ng r t nh thì không th ki m soát ñư c s có m t c a chúng trong nư c u ng. Cl. khoáng ña lư ng là nh ng ch t mà ñ ng v t có nhu c u l n hơn 100mg/kg kh u ph n như Ca. F. Fe. Co. M t s tài li u khác cho r ng.5 0. Se. Sn và Va. KHÁI NI M CHUNG M c dù h u h t các ch t khoáng tìm th y trong t nhiên ñ u có m t trong các mô c a ñ ng v t vì chúng có trong th c ăn nhưng không ph i ch t khoáng nào cũng có vai trò trong trao ñ i ch t c a cơ th . Cl. khoáng vi lư ng: nhu c u nh hơn 100mg/kg kh u ph n như Fe. và S. I.02-0. Ph n l n các nghiên c u v dinh dư ng khoáng ñ u s d ng phương pháp trên. Si.5 0. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 74 . 13 ch t ñư c coi là khoáng thi t y u. ð n năm 1970.1. P. ð nh n bi t m t ch t khoáng là thi t y u hay không thì khi con v t ăn m t ph n không có ch a ch t khoáng y và gây ra nh ng tri u ch ng b nh lý ch có th ñi u tr ho c phòng ng a b ng chính ch t ñó. Mn. Trong cơ th ngư i.2). bao g m Ca. ngư i ta b sung thêm Mo. Zn và Co. Li. Pb. Se. Mo. K. ch t khoáng thư ng x p vào hai nhóm tùy theo n ng ñ là khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng. Mg. Bo. Mg. Cu. Ngay c m t s ch t khoáng c n thi t ñ i v i ñ ng v t th y s n nhưng ñư c cung c p v i lư ng vư t m c nhu c u cũng gây ñ c cho cơ th .3-0. Ngoài ra. chu ng tr i. máng ăn. Thu t ng khoáng thi t y u (Essential mineral element) dùng ñ di n t nh ng ch t tham gia vào quá trình trao ñ i ch t c a cơ th . Ni. Thông thư ng nh ng ch t khoáng ñư c g i là vi lư ng khi chúng có m t trong cơ th ñ ng v t không l n hơn 50 mg/kg. K. Trong chương này chúng tôi ñ c p ñ n vai trò sinh h c c a m t s khoáng ña lư ng và vi lư ng là nh ng nguyên t h t s c quan tr ng ñ i v i cá 8. các d ng c v sinh. b ng 8. Hàm lư ng m t s nguyên t khoáng trong cơ th ñ ng v t ða khoáng Ca P K Na Clo S Mg g/kg th tr ng 15 10 2 1. b i trong không khí.2-0. Zn. Fl. M t s ch t khoáng v i hàm lư ng r t th p có th còn gây ñ c cho cơ th . Cr.1 1. ñ ng v t và cá ch t khoáng chi m t l r t th p so v i các ch t h u cơ khác (b ng 8.1. S.1 ð n năm 1950. Na. Tuy nhiên. Cu. As. B ng 8.CHƯƠNG VIII DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG Trong t nhiên có ít nh t 22 ch t khoáng mà cơ th ñ ng v t c n.1.6 0. P.4 Vi khoáng Fe Zn Cu Mo Se I Mn Co mg/kg th tr ng 20-80 10-50 1-5 1-4 1-2 0. Na. Có kho ng trên dư i 40 ch t khoáng tham gia vào quá trình trao ñ i ch t trong cơ th ñ ng v t. I. và Ni.

1 0. Thành ph n ch t khoáng trong cơ th cá (Shearer.1.0 0. Trao ñ i khoáng 8.2.8 25 Cá chép (170-1150g) 6. Nư c Máu Mô (cơ th ) Kh u Phân. CANXI.6.85 20 1. cá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 75 .5 .2:1 và c a toàn b cơ th là 0. vây.2 1.1. Tuy nhiên.340-3300mg) như sau: C t s ng: 80g/kg (69-96g/kg) Cơ : 124mg/kg (57-410mg/kg) Gan : 38mg/kg (21-155mg/kg) T l Ca/P c a xương và vây là 1. Kirchgessmer và Shwarz. ngoài th c ăn.25 2. ph n Nư c ti u Sơ ñ 8. môi trư ng xung quanh (nư c) là ngu n cung c p khoáng quan tr ng.2. 1984.3 12 1. PHOSPHO. N ng ñ Ca c a nư c là 200mg/l ñáp ng ñ nhu c u Ca cho cá h i.2. Hàm lư ng Ca c a cá chép (kh i lư ng . MAGIE 8.33 3. N u lư ng Ca c a nư c th p (5mg/l) thì cá ph i l i d ng Ca c a kh u ph n.8 0. S trao ñ i khoáng c a cá th hi n sơ ñ 8.2 4.7-1. 1986) Các lo i khoáng ph bi n Khoáng ña lư ng (g/kg WB) Ca P Mg K Na Khoáng vi lư ng (mg/kg WB) Fe Cu Mn Zn Cá h i (10-1800g) 5. Canxi (Ca) Ca c a cơ th cá phân b t p trung xương.7 63 V cơ b n ngư i ta ch p nh n r ng nhu c u khoáng c a cá tương ng v i ñ ng v t b c cao.1.1 0.2 1.1 5.B ng 8.

Cá da trơn có th tr ng 6-24g s ng trong nư c có hàm lư ng Ca là 56mg/l ñáp ng sinh trư ng t i ưu khi kh u ph n ch a 8g Ca/kg (+8g photpho h u d ng) nhưng sinh trư ng gi m khi Ca kh u ph n là 20g/kg.8mg/l. Thi u Mg g n v i m c Ca 26-40g/kg kh u ph n ñã làm tăng nephrocalcinosis (nephocalcinosis: Ca l ng ñ ng th n). khó xác ñ nh ñư c nhu c u Ca c a cá. cazein. Magiê (Mg) Mg gi vai trò quan tr ng trong ph n ng photphoryl hoá và m t vài enzyme. Ơ cá chép thi u Mg làm gi m thu nh n th c ăn.2. cá chép l i d ng t t P trong n m men và cazein. Cowey et.5 thư ng không có cá (Howell et al. Cá h i có th tr ng ban ñ u là 1. ñi và tri-canxi thì kém hơn.3-3. H p thu P t nư c tăng khi nhi t ñ tăng và n ng ñ Ca nư c gi m. natri trong cơ cũng tăng. al. Ca th p và Al cao làm gi m t l s ng c a cá rõ r t. làm cho th t nát..3. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 76 . n m men ñ u ñư c rainbow trout l i d ng t t. Nh ng h nư c axit. pH nh 4. tăng tr ng và FCR t t khi kh u ph n ch a 1000mg/kg so v i kh u ph n 26-63mg/kg.Như v y. nghèo sinh trư ng và inertia. 8. Phospho (P) Cá l y P t nư c kém hơn Ca. H p thu P t nư c cũng ph thu c vào nhi t ñ nư c và hàm lư ng Ca nư c. Ngư i ta cũng th y hàm lư ng nhôm trong máu cao làm gi m s h p thu Ca. 8.vì cơ th t ch a nhi u nư c.2. Ví d . ph i b sung m t lư ng thích ñáng vào kh u ph n. ngu n P kh u ph n ñ i v i cá quan tr ng hơn là ngu n P t nư c.3. cá chép thích h p v i kh u ph n 18-22g/kg Ca.. pH th p. Nh ng h nào có hàm lư ng Ca nh hơn 0. nhu c u c a cá trong kh u ph n là bao nhiêu? Nói chung. Trong m t thí nghi m ngư i ta th y m c Mg là 52mg/kg ñã làm tăng t l t vong t ñó ngư i ta th y nhu c u t i thi u Mg ph i là là 400-700mg/kg kh u ph n. + Ngu n Photpho: Phospho phytic không l i d ng ñư c vì cá không có enzyme phytase.2. Thí nghi m cá h i non th y 200-300mg/kg thì ñ cho sinh trư ng n u nư c ch a 1.7% kh u ph n ph thu c vào: + C u t o ng tiêu hoá: loài cá có d dày h p thu P t t hơn cá không có d dày. cá h i (cá gi ng) h p th P t nư c ch b ng 1/400 so v i Ca t nư c. Sinh trư ng c a cá h i và cá chép (g) theo ñ l i d ng c a photpho kh u ph n Monocanxi photphat Dicanxi photphat Tricanxi photphat Cá h i (11 tu n) 640-710 610 494 Cá chép (4 tu n) 270-287 150 112 P trong b t cá. B ng 8. nh t là cá chép (b ng 8.7mg/lít. 1983). Nư c bi n ch a 1. V y. photpho monocanxi có ñ l i d ng cao nh t. sinh trư ng c a cá ph thu c vào n ng ñ Ca và pH c a nư c.4g Ca/kg và hàm lư ng Ca nư c là 20-30mg/l. ngay c khi ngu n P có ñ l i d ng kém. Nhu c u P kh u ph n c a cá n m trong ph m vi 0. M c Mg trong nư c ng t không ñáp ng ñ nhu c u Mg c a cá. aureus thích h p kh u ph n 8g Ca/kg trong ñi u ki n nư c không có Ca.3).4-0. Gi ng như ñ ng v t trên c n. Cá h i châu Âu.3g Mg/lít thì ñáp ng ñ nhu c u Mg cho cá bi n. Cá h i O.2 g không th y bi u hi n sinh trư ng khác nhau khi kh u ph n ch a 0. Như v y. (1977) làm thí nghi m v i cá h i n ng kho ng 30g th y r ng tính ham ăn.

carboxypeptidase. tyrosinase. nhi u enzyme khác 200mg/kg th c ăn c a cá chép. 20mg/kg th c ăn c a cá da trơn. thi u máu. superoxid dismutase. Cu Tham gia vào các enzym có ñ ng như Ch m l n. th p Hb và hematocrit. Viêm cata. cacbonic anhydrase.1% CaCO3 0. th i vây và ph n c a nhi u metaloenzyme như da. feroxydase. Tóm t t vai trò dinh dư ng c a m t s nguyên t vi lư ng Nguyên t Ch c năng Bi u hi n thi u và nhu c u Fe C u t o Hb.0686% axit citric Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 77 .6-2. Ch m l n.081% ZnCO3 8. axit béo và oxy t vong cao. s lư ng h ng c u gi m. trơn . ribonuclease và DNApolymerase. trao ñ i axit amin. 13mg/kg th c ăn c a cá chép Zn Cofactor c a m t s enzyme và thành Ch m l n.4mg/kg th c ăn c a cá da hoá glucose. alkali 15-30mg/kg th c ăn c a cá chép photphatase.25mg/kg th c ăn c a cá da trình oxy hoá m trơn I Thành ph n hormon thyroxin 0. 3mg/kg th c ăn c a cá chép.3.4. viêm cata.2CuCO3 0. 2. tim y u. m c khuy n cáo 1 . 30mg/kg th c ăn c a cá da trơn.558% MnCO3 73. malic dehydrogenase.034% Cu (OH)2.1% K2HPO4 6.5% CaHPO4. c t s ng ng n. B ng 8. t vong cao.4 sau ñây tóm t t ch c năng c a các nguyên t vi khoáng. kém ăn. CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC B ng 8.8% K2SO4 0. cytocrome oxidase.1% NaCl 0.8mg/kg th c ăn c a cá h i Gi i thi u h n h p khoáng dùng cho cá (premix): 2.5% MgO 0.6mg/kg th c ăn.8. cytocrome và Ch m l n.002% NaF 0. superoxide dismutase 5mg/kg th c ăn c a cá da trơn Mn Coenzym c a m t s enzyme t ng h p Ch m l n.020% CoCl2 2.2H2O 0. t l ure. viêm cata. Co Thành ph n c a vitamin B12 Ch m l n. myoglobin.001% KI 3. viêm cata. Se Thành ph n c a glutathion peroxidase. M c phân gi i peroxid sinh ra trong quá khuy n cáo 0.

Nguy n Th Lương H ng. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). T. bi n pháp khăc ph c? 3. C. UNDP. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Ti ng Anh Halver. R. Lê ð c Ngoan. P. England Webster. Rome. New. Principles of Fish Nutrition. Nhà XBNN. T i sao kh năng l i d ng P dư i d ng axit phytic cá r t th p. Washington. 1987. Fish Nutrition. 2004. Fishing News. và nhu c u c a cá. E. Nutrient Requirements of Fish.. H Chí Minh. DC. Mg. National Academy Press. 2002. Steffens. Hardy.590. Farnham.. and Lim. Nose. Imprint of Elsevier Science.A. W. In: Pillay.D. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Academic Press. CAB international. Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan. 3rd Eds. J. pp. Cho ví d v m t công th c khoáng h n h p c a cá và cho ý ki n nh n xét v công th c khoáng này? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng.CÂU H I: 1. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Hà N i.V. Sơ ñ chuy n hoá khoáng c a cá? 2. Nhà XBNN. 2002. L i Văn Hùng. 1993. USA. FAO.W. England. C. 823pp. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. 1997. 1989. Nhà XBNN. Ellis Horwood Limited. Vai trò c a Ca. 1979.R and Dill. Tôn Th t Sơn. (eds) Advances in Aquaculture. 584 . and Arai. Hà N i. NRC (National Research Council).. (eds). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 78 . 2002.. T. W. Michael B. S.

trong nhóm này có các lo i khô d u l c. trong nhóm này có bã rư u. ch t lư ng protein th p (thi u lysine). xơ trung bình 6%. PHÂN LO I TH C ĂN Ngư i ta x p th c ăn cho ñ ng v t thu s n thành 5 nhóm d a vào thành ph n dinh dư ng và cách s d ng: + Th c ăn thô xanh: bao g m th c ăn xanh như rau c xanh. ð i v i nhóm ñ i tư ng ăn thiên v ñ ng v t. hàm lư ng khoáng th p và không thích h p cho ñ ng v t th y s n. b t cá. monocanxiphosphat. rơm. . các thu c phòng b nh.. khô d u l c nghèo axit amin ch a S. Thành ph n hoá h c: tinh b t chi m 2/3 kh i lư ng h t. Tùy vào ñ i tư ng th y s n nuôi c th mà ta có th s d ng các ngu n th c ăn này khác nhau. các lo i b t c và ph ph m nông nghi p như cám g o.2.20% (tùy lo i cám) do ñó ít ñư c s d ng làm th c ăn cho tôm. dicanxiphosphat… + Th c ăn b sung: g m th c ăn b sung dinh dư ng như vitamin..1%). nhưng khác nhau nhi u gi a các lo i h t và ph ph m c a h t. + Th c ăn giàu năng lư ng: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein nh hơn 20% và xơ nh hơn 18%. … Hàm lư ng protein c a các lo i khô d u này t 42 – 46%. bã m ch nha.2. cám mì… n m trong nhóm th c ăn này. T l xơ c a nhóm th c ăn này th p hơn nhóm Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 79 . khô d u bông. acid amin thi u và không cân ñ i. m 2 – 4%. Nhóm th c ăn protein ngu n g c th c v t có hai nhóm nh : . ñó là protein ngu n g c ñ ng v t như b t th t. thân cây ngô … T l xơ trong th c ăn thư ng l n hơn 18%. gluten ngô … + Th c ăn giàu khoáng như b t ñá. bã bia. s c ch t.2. Th c ăn giàu năng lư ng Các lo i h t ngũ c c và ph ph m c a ngũ c c. + Th c ăn giàu protein: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein l n hơn ho c b ng 20%. và protein ngu n g c th c v t như khô d u ñ tương. 9. ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN 9.9-2. b t lông vũ thu phân. khô c i d u.1. Cám g o có hàm lư ng xơ t 11. ch có khô ñ tương là có ch t lư ng khá hoàn toàn. khô d u lanh và khô d u bông nghèo lysine. 9. ð c ñi m chung c a nhóm th c ăn giàu năng lư ng là t l protein th p. th c ăn thô khô như c khô. axit amin.. Ch t lư ng protein cao hơn nhóm th c ăn trên. t l xơ cao. xơ tương ñ i cao (12 – 15%). Th c ăn giàu protein Có hai nhóm là th c ăn protein có ngu n g c th c v t và ngu n g c ñ ng v t. protein 9 – 12%.1. khô ñ tương. Tuy nhiên. nhưng protein l i r t th p (0. B t s n là ngu n th c ăn gi u tinh b t (60-70% trong ch t khô). hàm lư ng protein 25 – 27%.. khô d u bông.Nhóm th c ăn có 20 – 30% protein thô. lư ng tinh b t không nên s d ng quá 20%.CHƯƠNG IX ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N 9.Nhóm th c ăn ch a 30 – 45% protein. ña s có hàm lư ng Lipid th p (tr cám g o có 10-15% lipid). khô hư ng hư ng dương. khô d u lang. ch t khoáng. và th c ăn b sung phi dinh dư ng (feed additives) như ch t ch ng oxy hoá.. B t s n là ngu n th c ăn cung c p năng lư ng t t nh t.2.

45%) nhưng h n ch methionine và cystine.5 6. và vitamin B. không th y có ch t ñ c. ð c bi t trong thành ph n lipid c a b t cá có nhi u acid béo cao phân t không no (HUFA). B ng 9. arginine và leucine.1.… Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn này ghi b ng 9. threonine (4.6 43. methionine (3. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 80 . còn chi t d u b ng dung môi h u cơ thì ch t béo ch còn 1 – 2%. gi u vitamin B1. Ca. Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn protein th c v t trình bày b ng 9.1 Khô d u d a 90 21. Glucoside b n ñ i v i nhi t. xơ cao ( 16%). b t cá. b t th t xương. ph ph m s a. làm m t cân ñ i axit amin và vi khoáng kh u ph n. niloticus có th thay hoàn toàn b t cá b ng khô ñ tương n u b sung thêm 0. P. Ngoài ra.8%. n u l y d u b ng cách ép thì ch t béo c a s n ph m còn 6.25% methionine. Năng lư ng thô c a b t cá t 4100 . Khô d u bông: 40 – 45% protein.9 28.2% gossypol là ch t ñ c gây c ch enzym tiêu hoá và làm gi m ñ ngon c a khô d u bông. nghèo lysine. nghèo methionine. ch a 0. lysine. giàu lysine (7. t o thành phytat không hoà tan. Ca. Trong b t cá có hàm lư ng vitamin A và D cao và thích h p cho vi c b sung vitamin A trong th c ăn.7% so v i CP).1 6. Cá r t nh y c m v i ñ c t aflatoxin.2 17. Protein gi ng khô d u ñ tương. Khô d u l c. nhưng thi u lysine. Nhóm th c ăn giàu protein ngu n g c ñ ng v t g m có b t th t.1 4. tryptophan (1.5 13. Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn giàu protein có ngu n g c th c v t Thành ph n V t ch t khô % Protein % Lipid % D n xu t không ñ m % Khoáng % Năng lư ng thô (MJ/kg) Năng lư ng tiêu hóa (MJ/kg) Khô ñ u tương 88 45-48 1.5 17. riêng khô ñ tương r t th p (5%).2.8% so v i CP). Khô d u c i d u.5% so v i CP). methionine.5 Khô d u bông 91 41 1. Ch a axit phytic d k t h p v i ch t khác như axit amin. li u gây ñ c cá là 1 ppb trong khi gà con là > 50 ppb. 45 – 50% protein. ñ c bi t là aflatoxin. Kh u ph n nuôi cá O. giàu lysine (2. b t máu.5 1.003 – 0. B t cá làm cho th c ăn tr nên có mùi h p d n và tăng tính ngon mi ng c a th c ăn. ð c ñi m m t s th c ăn giàu protein ngu n ñ ng v t B t cá: B t cá là ngu n cung c p protein t t nh t cho các ñ i tư ng nuôi th y s n.trên (9 – 11%).0 16. methionine+cystine (4.5 - ð c ñi m dinh dư ng c a m t s lo i khô d u Khô ñ u tương. 40% protein. vi khoáng. d tr trong ñi u ki n nóng m s s n sinh mycotoxin.9 9. Ch t béo c a nhóm khô d u ph thu c vào cách l y d u.4200 kcal/kg. Hàm lư ng khoáng trong b t cá luôn l n hơn 16% và là ngu n khoáng ñư c ñ ng v t th y s n s d ng hi u qu . l n con ≥ 50 ppb.1. cystine.3% so v i CP). P.9 7. cystine. m t s nghiên c u cho th y trong b t cá có ch a ch t kích thích sinh trư ng. 42 – 48% protein. ch a glucozit làm gi m sinh trư ng c a cá chép.1 Khô d u l c 89 45-48 1. Khô d u v ng.4 29..9% so v i CP). bê > 200 ppb. hàm lư ng protein thô bi n ñ ng t 45% ñ n 70% ph thu c vào ngu n cá. Khô d u hư ng dương: 35 – 40% protein. cách ch bi n. B t cá ch a ñ y ñ các acid amin c n thi t cho ñ ng v t th y s n. không h p thu ñư c. giàu methionine.

Ch bi n m: Cá tươi ñem h m hơi sau ñó ép ñ tách nư c và d u. ch a ñ y ñ các axit amin thi t y u. tuy nhiên. cholesterol. Trong ch bi n th c ăn cho ñ ng v t th y s n ch s d ng b t cá nh t (ñ mu i <5%). Có hai phương pháp ch bi n b t cá: . b t các lo i khoai c ho c ch c n v i r m t.3 0. tr n v i b t s n và r m t theo t l 5 kg cá + 3 kg b t s n + 2 kg r m t. Có th thay b t s n b ng b t g o. cá mòi và cá cơm. ðây là cách b o qu n b ng phương pháp lên men sinh h c trong môi trư ng axit. làm b n b t b ng các ch t ch ng oxy hoá.0 4. có th dùng 15% b t lông vũ thu phân B t tôm. cô ñ c r i cho thêm vào b t ñ b sung vitamin và protein hoà tan.8 Nghèo lysine hơn b t cá da trơn.0 0.9 0. Trong quá trình . th nh tho ng khu y ñ u. ñ tươi c a nguyên li u tươi.ñây là nguyên nhân chính khi thay th b t cá b ng các ngu n protein ñ ng v t khác k t qu không hoàn toàn ñ t ñư c như s d ng b t cá. Thành ph n dinh dư ng c a nhóm th c ăn protein ngu n g c ñ ng v t Th c ăn t th t t th t xương t máu t cá 50% protein 70% protein 65% protein S a : B t s a kh m Váng s a ( whey) B t tôm Ph ph m gia c m B B B B B t lông vũ thu phân Protein% 53 51 80 53 74 68 34 14 49-74 60-65 80-85 Béo% 10 10 2 4 1 1 1 1 15-20 Khoáng (%) Na P 8.2 1. B t cá cũng có th ch bi n theo phương pháp chi t b ng dung môi. Ch t lư ng c a b t ñ u tôm r t bi n ñ ng ph thu c vào nguyên li u. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 81 . phương th c ch bi n và b o qu n. axit lactic ñư c hình thành. khoáng và ch a c ch t d n d . Cá ñã băm nh ñ t vào các thùng nh a kín. Ch t lư ng b t cá ph thu c vào loài. asthaxanthin. pH xu ng dư i 4. b t ngô.03 10.5 nh v y. B t tôm là ph ph m c a nhà máy ch bi n tôm ñông l nh bao g m ñ u tôm và v tôm. B t ñ u tôm có th thay 20-30% b t cá và không nên b sung quá 15% trong kh u ph n ăn c a tôm. . bã ñư c s y khô nghi n thành b t. Cá ư p (fish silage). B t cá ñư c chia làm hai lo i: b t cá nh t và b t cá m n. Cá hay ph ph m cá ñư c ch t nh .2. Ngoài ra.07 0. Có ñi u ki n thêm axit h u cơ như axit formic hay ch ph m lên men lactobacillus.Ch bi n khô: Cá sau khi n u chín (ho c h m chín) r i làm khô không tách m .22 1. phương th c ch bi n và b o qu n. B t cá ch bi n theo phương pháp này r t gi u protein (80%) và ít m . Hàm lư ng protein 30-40%. methionine axit amin là gi i h n m t. s n ph m ñư c b o qu n vài tháng không hư h ng. B t cá thư ng ñư c làm t cá trích. b t ñ u tôm giàu chitin (15-23%) là ch t c n thi t cho quá trình hình thành v c a tôm. M c ñích b sung b t ñ u tôm vào th c ăn nh m c i thi n mùi v h p d n c a th c ăn.0 5. B ng 9. D ch ép ñư c chi t m . B t ñ u tôm là ngu n cung c p axit béo n3.

B t th t bao g m ph ph ph m lò m g m t t c nh ng ph n không dùng làm th c ăn cho ngư i như: ru t già. Hai lo i s c t s d ng trong th c ăn c a cá h i (làm ñ da. Kh năng tiêu hóa b t máu c a ñ ng v t thu s n th p. tuỳ theo nguyên li u ñem và có nhi u axit amin quý như lysine. Nhìn chung giá tr protein c a c hai lo i b t này ñ u không cao.2. r t giàu lysine (9-11%). BHT (Butylaled hydroxy anisole) v i li u 200ppm. ñ i v i ho t ch t là vi khoáng thì ch t mang là b t ñá.3. ch t d n d . Ca 4. . lipit 8-11%.ch t mang ph i tương ñương nhau. ñ i v i ho t ch t là vitamin.Ch t ch ng oxy hoá: trong công nghi p th c ăn thu s n. axit amin t ng h p. ch t k t dính. ch t h p ph mycotoxin. t o. th i gian b o qu n tương ñ ng và không phá ho i nhau. . 82 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . ð i v i cá tra hay basa ngư i tiêu dùng ưa thích th t cá tr ng không vàng. Premix là m t h n h p ch a ho t ch t và ch t mang. vi khoáng.Cá ư p có hàm lư ng protein t 30 – 50% so v i v t ch t khô. S c t có nhi u trong th c ăn t nhiên như rong. ch t t o m u. th c ăn b sung lo i này ñư c s n xu t dư i d ng premix.2 dihydro-6 cthoxy-2. polypropilene glycol.5-5% và P 8-10%. ð cho các ho t ch t tr n ñ u vào ch t mang thì kh i lư ng riêng và kích thư c c a ho t ch t. B t th t. Hàm lư ng protein cao t i 80-85% nhưng không cân ñ i axit amin (nghèo lysine. Hàm lư ng dinh dư ng bi n ñ i nhi u tuỳ theo ngu n ph ph m. móng và lông. t l tiêu hoá protein bi n ñ ng t 40-80% tuỳ theo phương pháp s y. B t máu có hàm lư ng protein cao t i 85-90%.. còn ch t mang thì tuỳ lo i ho t ch t mà có th khác nhau. 9. . B t lông vũ thu phân.. các s c t t ng h p thư ng chi t rút t các ngu n th c v t trên. Các s c t trên cũng dùng cho cá c nh. enzyme. ñ i v i loa cá này ngư i ta không dùng s c t hay nh ng lo i th c ăn t nhiên ch a s c t như ngô vàng hay rau xanh. Hàm lư ng b t máu ph i tr n trong kh u ph n ăn cho tôm không nên quá 10%. Thông thư ng. nguyên t vi lư ng. Th c ăn b sung phi dinh dư ng bao g m ch t ch ng oxy hoá. ngăn ng a s phát tri n c a m t s n m m c s n sinh mycotoxin. như v y. Protein và acid amin trong b t máu d b phân h y trong quá trình s y. ngư i ta thư ng s d ng các ch t ch ng oxy hoá là Ethoxyquin (1. Ho t ch t có th là axit amin. cơ và vây) là asthaxanthin và cathaxanthin. B t lông vũ th y phân có th thay 30% b t cá trong kh u ph n cá rô phi và cá trê. thì ho t ch t là tr u hay cám mì nghi n m n. BHT (Butylated hydroxy toluene) v i li u 200ppm. Hàm lư ng b t th t xương ñư c ñ ngh s d ng trong th c ăn cho tôm không quá 15%. B t máu. th c ăn trong d dày. histidine và tryptophan). móng. axit amin. Ví d . gân.. Mycofix-plus. t o mùi. protein t 30-60%. rau c xanh. Thành ph n protein ch y u là keratin nên t l tiêu hóa r t th p (kho ng 50%).S c ch t: cá không th sinh t ng h p ñư c các s c t nên ph i ñư c cung c p t th c ăn.Ch t ch ng n m: có các lo i như potassium sorbate.. tuy nhiên thi u Isoleusine và Methionin.. methionine. Asthaxanthin cũng dùng ñ t o màu cho tôm hùm. B t máu r t d b hư trong quá trình t n tr .4 trimethyl quinoline) v i li u 150ppm. ñó là th c ăn b sung dinh dư ng và th c ăn b sung phi dinh dư ng: Th c ăn b sung dinh dư ng bao g m th c ăn b sung vitamin.. aluminiumsilicat. vitamin.2. hàm lư ng methionin th p nên hi u qu s d ng không cao khi làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n. Th c ăn b sung (feed additives) Có hai nhóm th c ăn b sung.

3. giáp xác râu ngành. 9. m c dù có nhi u k thu t tiên ti n trong s n xu t th c ăn nhân t o cho u trùng.6. quy t ñ nh s thành công trong ương nuôi nhi u loài ñ ng v t th y s n. Zooplankton Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 83 .Ch t k t dính: Ch t k t dính làm cho th c ăn b n trong nư c. luân trùng.1 5835 Cladocera 9.9 20.Ch t d n d : Các axit amin t do như glycine. k thu t nuôi m t s lo i th c ăn tươi s ng cho ñ ng v t th y s n ñã ñư c nhi u nhà nghiên c u quan tâm. ñ c bi t là giai ño n u trùng.5 19.2.2. alanine. Các ch t này hi n di n trong b t tôm. nh t là nhóm axit amin ch a lưu huỳnh..8 56. Các ch t k t dính khác ñư c dùng nhi u trong công nghi p th c ăn thu s n là alginate.6 5537 Ostracoda 35. v n ñư c xem là th c ăn vô cùng quan tr ng và có ti m năng r t l n trong s n xu t gi ng.5 10.5 5683 Copepoda 10.2 64.6 49. nhu c u con gi ng ngày càng gia tăng. kháng sinh và các hoá ch t dùng làm th c ăn b sung (feed additives) trong th c ăn cho ñ ng v t nuôi trên c n và ñ ng v t nuôi dư i nư c ñư c ki m soát ngày càng ch t ch (xem ph l c: Kháng sinh c m s d ng). Probiotic trong nuôi tr ng thu s n Do yêu c u v v sinh an toàn th c ph m ngày càng cao..3 7. 9. Ch t k t dính thư ng dùng là tinh b t ngũ c c.3 19. Các ñ i tư ng ch y u ñang ñư c quan tâm nghiên c u như: vi t o. Vi c nuôi và s d ng các sinh v t làm th c ăn này ñã có m t l ch s lâu ñ i nhi u nư c và ngày nay ñang ñư c áp d ng r ng rãi tên toàn th gi i. Trong s n xu t gi ng u trùng. vi khu n và các protozoa làm nhi m v phân hu ch t h u cơ. cá bi n và nhuy n th ñang ngày càng phát tri n m nh. nhưng nh ng th c ăn tươi s ng như t o.7 5445 Ngh nuôi giáp xác.0 41.2 4866 Artemia 11. Ngày nay. trùng ch . nhưng n u k chung v i t p ñoàn sinh v t công sinh thì giá tr dinh dư ng c a mùn bã h u cơ tăng lên nhi u l n. . Chi ti t v th c ăn t nhiên ñư c trình bày chương ti p theo. Nghiên c u ñ c ñi m sinh h c.7 4800 Malacostraca 24.5. m t s peptid như betain có tác d ng h p d n tôm.3 19. 9.4.3 6..3 20. ñ c bi t sinh kh i vi khu n là ngu n cung c p axit amin thi t y u. b t m c. glutamate. vì th . bentonite. gelatin. vì chúng có giá tr dinh dư ng cao (b ng 9. Lư ng protein trong mùn bã h u cơ ch kho ng 10%. tinh b t s n có th dùng 5% trong h n h p th c ăn viên. Th c ăn t nhiên Th c ăn t nhiên ñóng vai trò r t quan tr ng.3) B ng 9. giáp xác râu ngành. CMC (carboxyl methyl cellulose). 1988) Thành ph n dinh dư ng (% v t ch t khô) VCK CP EE Tro GE kcal/kg Rotifier 11. th c ăn và k thu t cho ăn là v n ñ r t quan tr ng.1 1. chitosan. Artemia.3 7. các lo i này có th tr n vào th c ăn m c 1-5%. b t cá. b t các loài nhuy n th hay trong các s n ph m thu phân c a nh ng th c ăn này. cá. Artemia. Mùn bã h u cơ có giá tr dinh dư ng th p nhưng g n trên mùn bã h u cơ là nh ng t p ñoàn n m.0 61.2. Thành ph n dinh dư ng c a m t s zooplankton nư c bi n và nư c ng t (Hepher. luân trùng.3 52. Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n Mùn bã h u cơ là s n ph m phân gi i ch t h u cơ có ngu n g c t ñ ng v t ho c th c v t.

Na Uy gi m lư ng kháng sinh trong NTTS t 50 t n vào năm 1987 xu ng còn 746.. C ng ñ ng Châu Âu ñã c m s d ng t t c các lo i kháng sinh làm th c ăn b sung trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. FAO cũng coi vi c nghiên c u probiotic cùng v i các ch t kích thích mi n d ch (immunostimulant). axit h u cơ hay diacetyl. Probiotic Bacteria.. Ngày nay. Nh ng vi khu n cung c p ch t dinh dư ng không h tr cho con v t ch hay không có m i quan h tương tác v i vi khu n khác.). Bacillus và Pseudomonas. loài ngư i ñã t n hàng t ñô la ñ nghiên c u và tìm ra nh ng lo i kháng sinh m i thay th kháng sinh cũ ñã m t tác d ng di t khu n.5kg năm 1997.Kho ng 20 năm trư c ñây.. tuy nhiên cũng chưa có nh ng lý gi i ñư c ch p nh n hoàn toàn. kháng sinh ñã b h n ch s d ng làm ch t kích thích sinh trư ng và phòng b nh trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. Các vi khu n bi n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 84 . l n ñ u tiên s d ng vi khu n như m t ngu n th c ph m và như m t tác nhân sinh h c ñ kh ng ch b nh c a cá vào năm 1980.. Tác ñ ng này có th th c hi n trên b m t (trên da) và trong ru t ñ ng v t ch hay trong môi trư ng nuôi c y vi khu n. S d ng probiotic trong NTTS còn r t m i. có th s n sinh bactericins là ch t ưc ch trư ng c a vi khác (ch y u là vi khu n gram (+). bactericins. 2003): Probiotic s n sinh các ch t c ch Vi khu n probiotic có th s n sinh m t s hoá ch t có tác d ng di t khu n hay c ch ho t ñ ng c a vi khu n b nh dư i d ng ñơn hay h n h p như kháng sinh. t ñó c i thi n kh năng s d ng th c ăn. Ki u tác ñ ng c a probiotic. 1998). Vi khu n Vibrio alginolyticus ñư c dùng như m t probiotic cho tôm Ecuador vào năm 1992. hàng năm lư ng kháng sinh s n xu t ra lên t i 27 ngàn t n. v i môi trư ng s ng c a con v t ch thì không bao g m trong ñ nh nghĩa này. trên c u trúc b m t ñ ng v t ch và trong môi trư ng nuôi. nhưng s n lư ng cá v n tăng t 50 ngàn t n lên 350 ngàn t n. siderophores. các ch t nâng cao kh năng mi n d ch (immune enhancers) như m t trong các bi n pháp ch y u ñ c i thi n ch t lư ng môi trư ng nuôi thu s n. B t ñ u t năm 2006. nâng cao kh năng ch ng b nh c a v t ch và c i thi n ch t lư ng môi trư ng xung quanh” D a trên ñ nh nghĩa này chúng ta th y r ng. hydrogen peroxid. H u h t probiotic ñư c dùng như m t tác nhân ki m soát sinh h c trong nuôi tr ng thu s n thu c v vi khu n lactic (Lactobacillus. Kháng sinh ñã t o ra nh ng dòng vi kháng sinh. nh v y s n lư ng tôm ñã tăng 35% trong khi toàn b lư ng dùng kháng sinh gi m 94% trong th i gian t 1991 ñ n 1995. Nhi u bi n pháp ñã ñư c áp d ng ñ thay th kháng sinh.). Probiotic là gì? Theo Laurent Verschuere và ctv (2000). Vibrio (Vibrio alginolyticus. kháng sinh dùng v i m t lư ng r t l n. nh ñó ngăn ch n b nh và h n ch s c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng c a nh ng vi khu n có h i. probiotic ñư c ñ nh nghĩa như sau: “Probiotic là nh ng vi khu n s ng có nh hư ng t t cho v t ch nh vào s bi n ñ i h vi khu n g n v i v t ch hay xung quanh con v t ch . trong s các bi n pháp này probiotic ñã có tác d ng l n và có nhi u tri n v ng. Có nhi u nghiên c u v cơ ch tác ñ ng c a probiotic. Beneficial Bacteria. Probiotic còn có các tên khác là: Probiont.. Các nhà vi sinh h c ñã ñưa ra các b ng ch ng sau: Lactobacillus sp. vi c s d ng probiotic trong nuôi tôm Mexico cũng tr ph bi n. Yasuda và Taga. proteases. Sau ñây là tóm t t nh ng ki u tác c a probiotic (Verschuere và ctv. 2000 và Jenn-Kan Lu. 90% s lư ng này b sung vào th c ăn chăn nuôi (International Poultry Production. probiotic có th bao g m nh ng vi khu n ngăn ng a b nh sinh (pathogen) phát tri n trong ng tiêu hoá. Carnobacterium. lysozymes. Ngày nay.

anguillarum (hai vi khu n này thu c vi khu n gram (-) thư ng nhi m trong nư c. phân l p t nư c bi n g n b c a Nh t s n sinh monastatin có tác d ng c ch ho t tính protease c a Aermonas hydrophila và V. Alteromonas sp. gi m ñu c BOD (Biochemical Oxygen Demand: nhu c u oxy sinh hoá) và gi m ñ c amonia. anguillarum (dòng VL4335). Siderophores là chelat s t ba kh i lư ng phân t th p (<1500) do vi khu n probiotic sinh ra và có th hoà tan s t k t t a ñ cho vi khu n s d ng. Tuy nhiên. mykiss) nuôi b ng th c b sung vi khu n probiotic là Camobacterium. Cơ ch này xãy ra mô và ñư c th c nghi m v i V. trong ñ t và th c ph m). tr n probiotics vào th c ăn. K t qu th c nghi m trên cá Cá h i ð i Tây dương (Atlantic salmon) và cá h i nư c ng t (O. cũng c n lưu ý r ng trong m i tương tác v i vi t o thì vi khu n probiotic l i c ch s phát tri n c a vi t o. S lư ng A. Ngoài các ki u tác ñ ng trên ngư i ta cũng th y r ng vi khu n probiotic còn góp thêm enzym cho con v t ch cũng như cung c p các nguyên t ña vi lư ng cho con v t ch . t c là k thu t b sung thêm t o ñơn bào cho u trùng. artemia) v i probiotic. anguillarum và A. Vi khu n probiotic h n ch s phát tri n c a t o là ñi u không mong mu n trong nuôi u trùng b ng k thu t nư c xanh (green-water technique). Có 3 cách s d ng probiotic trong nuôi tr ng thu s n: ðưa tr c ti p vào nư c ñ vi khu n probiotic khu trú trư c trong nư c. Tranh dành dinh dư ng và năng lư ng v i nh ng vi khu n khác T t c các vi khu n ñ u yêu c u Fe ñ tăng trư ng. Tranh giành v trí bám dính v i vi khu n có h i Vi khu n probiotic có th ngăn tr s khu trú c a b nh sinh theo cơ ch tranh giành trí bám dính trên vách ru t hay trên b m t các mô khác. Nâng cao ñáp ng mi n d ch c a ru t Kháng nguyên c a probiotic kích thích t bào niêm ru t s n sinh kháng th ch ng l i b nh. kh ng ch ñư c vi khu n b nh. nitrit và hydrogen sulfide. thư ng nhi m trong h i s n và gây ñ c c p tính cho ngư i).salmonicida trong phân t 105 CFU/g gi m còn 102 CFU/g phân sau khi dùng probiotic trong 3 ngày. các khu n h i không có kh năng này cho nên thi u s t cho tăng trư ng c a chúng. B n thân vi khu n có h i b lo i b thì cũng có nghĩa là lo i b ñư c ñ i th c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng dùng cho vi khu n probiotic và cho con v t ch . Năng l c c nh tranh bám dính và sinh trư ng trong ru t hay niêm d ch ñã ñư c ch ng minh in vitro trên vi khu n probiotic Carnobacterium dòng K1 ñ i v i V. ương nuôi th c ăn t nhiên (rotifier. parahaemolyticus là vi khu n hi u khí gram (-). Trong th c nghi m ngư i ta th y ñ ng v t thí nghi m ñư c b sung vi khu n lactic ñã tăng kh năng ch ng l i b nh truy n nhi m ñư ng ru t khá rõ r t. giúp con v t ch s d ng th c ăn hi u qu hơn và tăng trư ng t t hơn. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 85 . Trong s 41 dòng vi khu n th nghi m có t i 23 dòng c ch sinh trư ng c a t o ñơn bào Pavlova lutheri nh ng m c ñ khác nhau. C i thi n ch t lư ng nư c X lý nư c nuôi thu s n b ng probiotic ñã th y gi m ñư c ch t h u cơ trong nư c c a ao nuôi. ng d ng probiotics trong nuôi tr ng thu s n. Vi khu n bám dính trên niêm m c ru t nh cơ ch ñ c trưng (d a vào ch t bám dính c a vi khu n và các phân t receptor c a thư ng bì ru t) và cơ ch không ñ c trưng (d a vào nh ng y u t hoá v t lý h c). hydrophila.s n sinh enzyme phân gi i vi khu n ch ng l i Vibrio parahaemolyticus (V. Ch t c ch c a probiotic ti p t c nâng cao hi u qu c a kháng th c a con v t ch . ñ c bi t t o ñ .dòng B-10-31. vi khu n b nh ñư c dùng trong th c nghi m là Aeromonas salmonicida.

alginolyticus hàng ngày ñưa vào b nuôi u trùng tôm (b 2560 t n) ñã làm t l nuôi s ng và kh i lu ng c a tôm cao hơn tôm ñ i ch ng hay tôm dùng oxytetracycline. Vi khu n probiotic (ch y u là Nitrobacter) có vai trò thúc ñ y quá trình nitrit hoá nh ñó làm gi m b t n ng ñ NH3 trong nư c. Thông thư ng ngư i ta ph i h p probiotic v i prebiotic (prebiotic là nh ng ch t h tr vi khu n có l i phát tri n và lo i b nh ng vi khu n có h i như manan oligosacharide và glucan oligosacharide). Vi khu n proboiotic là V. crôm và selen h u cơ cùng v i ch t h p ph amoniac chi t rút t cây yucca dùng cho tôm r t hi u qu (năng su t và t l nuôi s ng tăng 10%. salmonicida do cơ ch tranh giành s t. dung tích b 200m3. hi u su t chuy n hoá th c ăn tăng 20%. K t qu th c nghi m trên cua. Ví d . Shrimp-604TM c a hãng Alltech (M ) là s n ph m ph i h p c a manan oligosacharide. trong khi ñó t t c nh ng ao nuôi không dùng Bacillus ñ u th t b i do Vibrio ñã gi t ch t tôm trư c 80 ngày nuôi. Có m i tương quan âm gi a s có m t c a PM-4 v i m t ñ c a Vibrio spp. Vi khu n P.Vi khu n Pseudomonas fluorescens cũng có tác d ng h n ch A. Diatom và rotifier v i dòng vi khu n PM-4 r i ñưa vào b nuôi u trùng cua (Portunus trituberculatus) trong 7 ngày. fluorescens tác ñ ng bên ngoài cơ th cá. t c ñ tăng trư ng tăng 30%). ñã c i thi n t l nuôi s ng c a tôm Penaeus monodon khi cho nhi m Vibrio harveyi. n ng ñ NH3 trong nư c s cao và có h i cho s s ng c a ñ ng v t nư c. cũng thư ng ñư c s d ng ñ x lý nư c. Thông thư ng.8%. u trùng không phát tri n. trong 6/9 thí nghi m không có PM-4. Ngày nay probiotic ñã ñư c dùng khá ph bi n trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. ngư i ta dùng ch t h p ph (như zeolite hay De-Odorase chi t t cây Yucca) ñ gi m lư ng NH3 trong môi trư ng nuôi. Quá trình phân gi i hình thành NH3 nhanh hơn quá trình l y NH3 ñ t ng h p protein. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 86 . Artemia ương nuôi b ng môi trư ng b sung Bacillus sp. Trong 7 thí nghi m. Probiotics dùng trong x lý nư c. amoniac tham gia vào quá trình nitrit hoá bi n thành nitrit (NO2-) r i thành nitrat (NO3-) nh nhóm vi khu n t dư ng mà ch y u là Nitrosomonas và Nitrobacter theo ph n ng tóm t t như sau: Nitrosomonas 2NH3-N + 3O2 2NO2--N +2H2 + 2H2NO2 -N + O2 - Nitrobacter 2NO3--N Nitrate l i ñư c th c v t và t o bi n thành nitrit r i ñư c chloroplast chuy n thành NH4+ ñ sinh t ng h p protein. Vi khu n có h i V. H p ch t h u cơ trong nư c. K t qu th c nghi m trên các loài giáp xác (crustaceans) K t qu th c nghi m trên tôm.2%. t l s ng c a u trùng cua b sung PM-4 là 27. dư i tác d ng c a h u h t vi khu n. Indonesia ngư i ta dùng Bacillus cho ao nuôi tôm ñã giúp tôm phát tri n 160 ngày không có v n ñ gì. Sau 10 ngày nuôi nhóm tôm thí nghi m có t l nuôi s ng là 100% còn nhóm ñ i ch ng là 26%. b phân gi i thành amoniac. Protein l i b vi khu n phân gi i thành NH3. b cũng ñã nuôi diatom và rotifier. paraheamolyticus không phát hi n th y trên tôm dùng probiotic. t l s ng ch ñ t 6. v i vi khoáng và v i ch t h p ph amoniac. trong khi ñó phát hi n th y 10% m u tôm có vi khu n gây b nh này trên tôm nh n kháng sinh hay trên tôm ñ i ch ng. Nhóm vi khu n Bacillus sp.

Giáo trình th c ăn gia súc. K tên và nêu vai trò c a nh ng th c ăn b sung dinh dư ng và phi dinh dư ng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 87 . ð c ñi m dinh dư ng c a nhóm th c ăn gi u năng lư ng và protein 2. FAO. E. Vì sao ngư i ta ñánh giá cao giá tr dinh dư ng c a th c ăn t nhiên. Nhà XBNN.SRAC Publication No. G. Vi n chăn nuôi. 1997.R. Nguy n Th Lương H ng. 2002. UNDP. CAB international. 1996. L. Canberra 2004 Halver. 2000. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. W. Aquaculture Training Manual. Australian Centre for International Agricultural Research.W. 2004.CÂU H I: 1. England Stumn. Academic Press.SRAC Publication No.. and Lim. A Wiley-Interscience Publication. Nhà XBNN. Ti ng Anh Gerald M. Principles of Fish Nutrition. W. Laurent Verschuere. 2002.. and Allan. Lê ð c Ngoan. 2000. Hà N i. 3. R. 2002.J. Steffens. Granvil D. Edwards. and Morgan. J. Treece. 1999. 2005. u trùng tôm cá thích lo i th c ăn nào? 4. Imprint of Elsevier Science. 1985. 701 Granvil D. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. P.. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. H Chí Minh. Ludwig. 2000. Hà n i. Nhà XBNN. C. sinh h c và các ch t kháng dinh dư ng trong th c ăn c a cá và tác h i c a chúng. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. 2004. Treece and D. Các ch t ñ c ngu n g c hóa h c. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . New. C. 1987. 3rd Ed. 1989. Willy Verstraete. Dư Thanh H ng. Fish Nutrition. Rome. 700.. Geert Rombaut. TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. England Webster. Nguy n Th Hoa Lý.D. (eds). Nhà XBNN. Fishing New Books Ltd. Patrick Sorgeloos. 702. Hardy. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. J. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture... L i Văn Hùng. Allen Davis. Hà N i. Swift. 3rd Eds. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . (eds). Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Ellis Horwood Limited. Tôn Th t Sơn. D. 823pp.

túi lòng ñ cũng nh và cung c p th c ăn n i sinh ch ñ trong kho ng 3 ngày.9 .4.0 . VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N Th c ăn t nhiên hay th c ăn s ng (natural food.1. Phiêu sinh có hai nhóm. Zooplankton là ngu n th c ăn quan tr ng c a u trùng tôm và cá trong t nhiên hay nuôi tr ng.20.3.0 Turbo (Scophthalmus maximus) 0.0 12.1.2 . ñó là phiêu sinh th c v t (phytoplankton) và phiêu sinh ñ ng v t (zooplankton).0 Cá h i vân (Onchorhyncus mykiss) 4. Ví d : tr ng cá h i Atlantic thư ng l n hơn tr ng Gilhead seabream ít nh t 4 l n (b ng 10. Kích thư c tr ng và chi u dài u trùng lúc n c a m t s loài cá* Loài ðư ng kính tr ng (mm) Chi u dài u trùng (mm) Cá h i Atlantic (Salmo salar) 5.0 .5 . Nh ng y u t này h n ch vi c l a ch n và s d ng th c ăn thích h p trong nh ng pha nuôi dư ng ñ u tiên c a u trùng. còn như u trùng Gilthead seabream ch ăn ñư c nh ng ti u ph n có kích thư c 0.6. Zooplankton ñư c coi là sinh v t d dư ng.0.84 1.9 .0 Gilthead seabream (Sparus aurata) 0.2.0 1.2 2.4 .6.4 Grey mullet (Mugil cephalus) 0.0 Cá chép (Cyprinus caprio) 0.1.9 .1.2 .7 Milkfish (Chanos chanos) 1.2. u trùng cá h i khá l n và túi lòng ñ cũng l n ñ cung c p th c ăn n i sinh trong 3 tu n phát tri n ñ u tiên.8 .1. t sau khi k thu t s n xu t u trùng t ñàn b m tr nên ph bi n thì hàng t u trùng cá.0 15.1).0 Sole (Solea solea) 1.9 . Phytoplankton ñư c coi là sinh v t t dư ng.1.0 . B ng 10. u trùng cá h i có th ăn ñư c nh ng ti u ph n th c ăn có kích thư c 1mm. K t qu là lúc n .25.8.1 .2 .0.77 .6 4.2.25 3.1. live food ) là các phiêu sinh (plankton). u trùng là nh ng sinh v t còn r t nh .78 .2 3. u trùng thân m m và giáp xác ñã ñư c s n xu t trong các tr i gi ng trên toàn th gi i. Tuy nhiên.4 Greasy grouper (Epinephelus tauvina) 0. 1981 (d n theo Patric Lavens và Patric Sorgelooos.1mm. Trong nh ng năm 70.1.1996) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 88 . chúng ăn nh ng sinh v t t dư ng và các sinh v t d dư ng khác.4 3.0 * Ngu n: Jones và Houde. giác quan và h th ng tiêu hoá chưa hoàn thi n.3. b i vì chúng có th s d ng ngu n cacbon. Phiêu sinh chính là chu i th c ăn sơ c p và th c p cho h u h t ñ ng v t nư c. còn như u trùng cá Gilhead seabream thì r t nh .4 .4 7.90 1.2 Seabass châu Âu (Dicentrarchus labrax) 1.1.4 Bream (Acanthopagrus cuvieri) 0. Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u Kích thư c mi ng c a u trùng pha ñ u gi i h n kích thư c c a các ti u ph n th c ăn mà u trùng có th ăn.7 .CHƯƠNG X TH C ĂN T 10. 10. s n xu t c a các tr i cá và tôm h u như d a ch y u vào vi c ñánh b t nh ng cá gi ng (giai ño n cá b t) s ng trong t nhiên. pha ñ u.1. chúng là ñi m xu t phát c a chu i th c ăn.8 .0 .1.3. y u ñu i và chưa phát tri n ñ y ñ v m t sinh lý như kích thư c mi ng còn nh .0 . Nói chung. nitơ ñơn gi n và ánh sáng m t tr i ñ sinh trư ng và phát tri n. kích thư c mi ng có liên quan v i kích thư c cơ th và kích thư c cơ th l i b chi ph i b i ñư ng kính c a tr ng và th i kỳ nuôi dư ng n i sinh (t c là th i kỳ tiêu th túi lòng ñ ).

+ Brachionus plicatilis s d ng cho giáp xác (crustaceans). Moina spp. copepods. ngoaì t bào hình nón còn có t bào hình g y v i nhi u s c ch t th giác trên võng m c. Ngày nay. cladocerans. rotifer. cá. nh v y năng l c th giác t t hơn. Trong vài năm g n ñây ngư i ta ñ t ñư c k t qu r t t t trong vi c nuôi tôm b ng m t s s n ph m b sung và thay th th c ăn s ng. postlarrvae tôm và tôm b m . ch có m t s enzyme ho t ñ ng ñ u pha nuôi dư ng.10. Ví d : võng m c m t c a u trùng cá ch ch a t bào hình nón. nhưng võng m c m t c a cá giai ño n l n hơn (giai ño n cá hương). khi n cho năng l c th giác kém.. cilliates vv. Nói chung. ng tiêu hoá Tình tr ng phát tri n c a h th ng tiêu hoá c a u trùng pha ñ u cũng cho bi t u trùng có th tiêu hoá ñư c th c ăn ăn vào hay không. bao g m Brachionus rubens. (ii) ch a enzyme cho phép th c ăn t phân gi i. v giác và ñư ng bên r t quan tr ng ñ i v i vi c phát hi n th c ăn. giúp cho u trùng có nhi u cơ h i g p ñư c th c ăn. 10. tr ng Artemia kh v cho cá nư c ng t và u trùng tôm và sinh kh i Artemia cho u trùng tôm hùm. Tuy v y.1. Ngư c l i. flagellates vv. u trùng decapod. Kh u ph n t nhiên c a h u h t các loài cá nuôi g m nh ng loài phytoplankton (diatoms. th c ăn cho u trùng c a m t s loài giáp xác và th c ăn cho m t s loài cá giai ño n sinh trư ng ñ u. Ví d : u trùng cá h i pha ñ u ñã có ng tiêu hoá phát tri n t t v i h th ng enzyme cho phép tiêu hoá ñư c th c ăn ñ p v n (feed crumble). kh u giác. u trùng cá Gilhead seabream (gi ng như u trùng nhi u loài cá khác) không có d dày hoàn ch nh.. VI T O (MICRO-ALGAE) Vi t o là ngu n th c ăn cho t t c các giai ño n sinh trư ng c a ñ ng v t hai m nh v . và (iii) cung c p ñ y ñ các ch t dinh dư ng quan tr ng mà u trùng yêu c u. Ngoài ra. th c ăn ph i ch không ñáp ng ñư c t t c các yêu c u cho u trùng các loài cá nh như Gilhead seabream và k t qu là u trùng nghèo sinh trư ng và có t l ch t cao.) và zooplankton khác nhau (copepods. th y r ng u trùng c a nh ng cá này ch có th s d ng ñư c nh ng ngu n th c ăn (i) d tiêu hoá (như th c ăn ch a m t s l n axit amin t do và oligopeptide thay cho nh ng phân t protein ph c h p).. m t s lo i th c ăn s ng khác cũng ñư c dùng v i m c ñ h n ch hơn. ng tiêu hoá thì ng n. Tuy nhiên. S phong phú và ña d ng c a th c ăn s ng v i nh ng kích thư c và thành ph n dinh dư ng khác nhau ñã cho u trùng cá nh ng cơ may tuy t v i ñ tăng trư ng và phát tri n. cá bi n + Artemia spp.2. th c ăn s ng còn có tác d ng kích thích s phát tri n các giác quan c a u trùng. (meta-)nauplii cho giáp xác. rotifers. ñ i v i vi c nuôi cá bi n giai ño n ñ u b ng lo i th c ăn này thì k t qu còn r t h n ch . tôm he (penaeid shrimp). T ñó. cá bi n giai ño n cá hương. th c ăn s ng thì có th ñáp ng ñư c t t c các tiêu chu n c n thi t c a u trùng các loài cá nh . Bên 89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . daphnids. M t khác t o l i là ngu n th c ăn c a zooplankton và chính zooplankton l i là ngu n th c ăn cho u trùng c a cá và giáp xác giai ño n u trùng và giai ño n cá hương. Trái l i. ba nhóm th c ăn s ng dùng ph bi n ñ nuôi u trùng quy mô công nghi p (industrial larviculture) là: + Nh ng loài vi t o có kích thư c 2 ñ n 20μm s d ng cho hai m nh v (bivalves). cá Ngoài các nhóm trên. Các giác quan c a u trùng như th giác. Ngoài ra.. nh kh năng bơi c a th c ăn s ng mà th c ăn ñư c phân b ñ u trong c t nư c. giúp cho giác quan u trùng phát tri n. Th c ăn s ng thư ng có ñ tương ph n t t hơn th c ăn nhân t o và nh v n ñ ng liên t c mà có hi u qu kích thích. các cơ quan này l i phát tri n chưa hoàn thi n khi u trùng còn non..).2.

MR BL. BS. BS PL BP BP BS BS PL. ML. Monochrysis lutheri và Chorella spp. BP. BL.1). cung c p dinh dư ng cho u trùng và kh ng ch vi khu n (hình 10. B ng kê các loài t o trong b ng bao g m các loài diatoms. BP. t o ñư c dùng tr c ti p trong các tank u trùng và chúng ñóng vai trò làm n ñ nh ch t lư ng nư c. 10. BS BL. ML.c nh ñó. C.2. Cheatoceros gracilis. BP.) (hình 10. BL.1.2. vi c nuôi u trùng cá bi n theo k thu t nư c xanh (green water technique). t o xanh chlorococcalean và t o xanh hình roi (flagellated). BS PL. Calcitrans). BP. H u h t nh ng loài t o dùng thư ng xuyên trong nuôi bi n là diatoms (Skeletonema costatum. t o roi (Isochrysis galbana. t o xanh hình s i có kích thư c t vài micromet ñ n hơn 100μm. BL. BP. MR PL. BL. B ng 10. B ng 10. 1988) L p Bacillariophyceae Gi ng Skeletonema Thalassiosira Phaeodactylum Chaetoceros Cylindrotheca Bellerochea Actinocyclus Nitzchia Cyclotella Isochrysis Pseudoisochrysis Dicrateria Monochrysis (Pavlova) Tetraselmis (Platymonas) Pyramimonas ng d ng PL. ML BP BL. BP 90 Haptophyceae Chrysophyceae Prasinophyceae Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Tetraselmis suecica. BL. BS. BP.2). Thalassiosira pseudonana. BP PL. Các l p và gi ng vi t o ch y u ñư c nuôi tr ng (De Pauw và Persoone. BL. AL.2 cho bi t 8 l p chính và 32 gi ng t o nuôi tr ng ñang ñư c dùng ñ nuôi dư ng nh ng nhóm ñ ng v t nư c quan tr ng. BP PL.Các loài t o nuôi tr ng ch y u Ngày nay 40 loài vi t o khác nhau ñư c phân l p t kh p nơi trên th gi i ñư c nuôi tr ng theo phương th c thâm canh.

BS. BP BL. EPA có nhi u trong các loài diatom (Chaetoceros calcitrans. C. MR. MR AL: u trùng bào ngư MR: rotifers nư c m n (Brachionus) BS: Tôm nư c m n (Artemia) SC: copepods nư c m n FZ: zooplankton nư c ng t 10. BS.3. B ng 10. (b) Dunaniella spp. BS BP BP BP BP.2.2.11 . Hàm lư ng chlorophyl a (Chl a). FZ. S. 20:4n-6) và docosahexaenoic acid (DHA. gracilis.1. BP. Hình 10. MR PL. lipid và carbohydrate bi u th b ng % ch t khô n m trong ph m vi 12-35.3). 7. 22:6n-3) gi vai trò quan tr ng trong vi c ñánh giá giá tr dinh dư ng ñ i v i v i m t loài t o dùng ñ nuôi ñ ng v t bi n. 1991) Các acid béo chưa no HUFA. pseudomonas) và prymnesiophyte Platymonas lutheri. (Laing. T.6-23. l n lư t. ði u ki n nuôi tr ng cũng nh hư ng nhi u ñ n giá tr dinh dư ng c a vi t o.2. còn DHA thì có nhi u trong prymnesiophytes (P. arachidonic acid (ARA. (c) Chaetoceros spp. t l tiêu hoá. nhưng hàm lư ng protein.2-23 và 4.) và Chroomonas salina. Isochrysis sp.. lutheri. Tuy bi n ñ ng khá r ng tuỳ theo các l p và các loài. M t vài lo i t o bi n dùng làm th c ăn trong nuôi tr ng thu s n: (a) Tetraselmis spp. Vi t o cũng là m t ngu n gi u vitamin C (0. Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o phát tri n dư i nh ng ñi u ki n xác ñ nh và thu ho ch pha log ñư c trình bày ñ th 10. BP. carbohydrtae (CHO) và lipid c a 16 gi ng vi t o dùng ph bi n trong nuôi thu s n (% theo ch t khô) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 91 . ñ c bi t eicosapentaenoic acid (EPA.Cryptophyceae Cryptophyceae Xanthophyceae Chlorophyceae Cyanophyceae Ghi chú: PL: u trùng tôm he BL: u trùng nhuy n th hai m nh v ML: u trùng tôm nư c ng t BP: h u u trùng nhuy n th hai m nh v Micromonas Chroomonas Cryptomonas Rhodomonas Chlamydomonas Chlorococcum Olisthodiscus Carteria Dunaliella Spirulina BP BP BP BL. Giá tr dinh dư ng c a vi t o Giá tr dinh dư ng c a vi t o ph thu c vào kích thư c t bào.62 %/ch t khô). protein.3. costatum. ch t ñ c và thành ph n sinh hoá (b ng 10. 20:5n-3)..

6 8.4 35.9 21.34 24.1 83.34 0.4 2.63 0.7 5.63 0.cell-1) 11.080 0.5 15.0 5.1 45.7 20.5 3.8 102.04 0.8 29.5 12.1 CHO Lipid 0.48 32.01 1.3 74.37 0.5 0.86 29.2 % theo v t ch t khô 11.5 14.8 76.8 76.83 1.2 3.2 Chl a Protein (pg.7 52.73 0.80 34 12 26 30 25 34 20 30 29 6.1 0.8 8.2 5.9 12.8 5.29 6.5 6.cell-1) 3.95 1.3 74.8 7.0 5.2 13 14 10 19 15 21 12 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 92 .98 0.2 23.0 4.7 9.4 4.78 0.4 99.3 0.1 16 7.4 122.3 11.7 16.9 1.0 4.41 0.2 30.8 12.4 99. Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylumtricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Ch t khô (pg.4 52.8 9.53 1.7 93.30 8.21 0.4 2.8 9.7 52.1 9.1 269.0 168.L p và gi ng vi t o Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylum tricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff.1 6.0 9.9 1.2 10.27 1.68 2.5 2.2 28.0 6.5 20.0 23.9 21.7 0.73 0.4 122.0 13.054 3.0 6.5 1.0 0.2 28.0 11.

Vi c dùng Chlorella vào trong s n xu t ñó là phương pháp nư c xanh ñư c áp d ng r ng rãi trong s n xu t gi ng tôm càng. nhanh hơn so v i t o D.1 12. Chlorella cũng ñư c chú ý nhi u trong s n xu t gi ng cua Scylla serrata. Cohen (1976) th y r ng s hi n di n c a th c v t phiêu sinh có th thúc ñ y s tăng trư ng c a u trùng tôm thông qua vi c lo i b NH3 và m t s ch t ñ c khác.0 7. u trùng cua ñư c ương trong môi trư ng có b sung Chlorella. P. T.0 9. Dunaliella ñóng vai trò trong ch ñ dinh dư ng c a nhuy n th nhưng v i m c ñ khác nhau tùy theo loài nhuy n th . Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina 6.7 102. t c ñ tăng trư ng và s c sinh s n trung bình c a luân trùng cao nh t khi cho ăn Chlorella.).9 6. Thêm Chlorella vào môi trư ng ương. Trong nuôi th y s n. Thalassiosira fluviatilis. loài D. chi m 20% tr ng lư ng khô (Kranzfelder.. Aranda (1994) th y r ng quá trình tiêu hóa t o Tetraselmis chuii. Bên c nh nh ng loài Chlorella bi n. k t qu cho th y t l s ng và 93 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Nh t B n. Trong các loài thu c gi ng Dunaliella.98 0. I. Quan sát quá trình tiêu hóa c a u trùng Strombus gigas v i 8 lo i t o khác nhau (Isochrysis galbana.98 35 31 31 29 23 29 26 7. T o Dunaliella T o Dunaliella có ch a hàm lư ng glycerol và β-caroten cao nên ñư c xem là ñ i tư ng nuôi ñ y tri n v ng. 1992). 1991). cung c p nh ng h p ch t vi lư ng mà th c ăn ban ñ u và th c ăn b sung không có.Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff.42 0.5 29. salina có hàm lư ng β-caroten cao nh t (Borowithzka. V i hàm lư ng HUFA cao. T. ti p theo là loài Isochrysis galbana (Nagata và Whyte. Galbana. 1990). t l s ng c a cua tăng cao.1 269.Khi ương u trùng Mytilus galloprovincialis v i các loài t o Dunaliella tertiolecta. dùng làm th c ăn không ch trong ngh nuôi th y s n mà còn nhi u lĩnh v c khác. và Chaetoceros sp. loài Chlorella nư c ng t. seucica. và Chlorella sp. nhanh hơn so v i 5 loài t o còn l i. Chlorella còn là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi luân trùng và ñ ng v t phiêu sinh khác.1 0.3 93. tricornutum.0 168. Tetraselmis chuii. Chlorella vulgairs.0 12.8 12. Dunaliella tertiolecta. Ngoài ra. ðài Loan.2 30. d ng ñơn l hay h n h p. seucica. Chlorella sp.97 0. Khi ương u trùng tôm càng xanh. cũng ñư c th nghi m thành công làm th c ăn cho luân trùng.89 1. Theo m t s báo cáo.4 18 17 10 23 20 12 12 T o Chlorella Chlorella ñư c bi t ñ n nhi u b i vai trò quan tr ng c a nó v dinh dư ng cũng như là nhân t môi trư ng trong nuôi tr ng th y s n. m t s loài cá và hai m nh v . Joshep (1977) cũng ghi nh n s b sung t o s làm cho môi trư ng nư c tr nên giàu dinh dư ng. Chlamidomonas cocoides.. Chaetoceros sp. Chlorella không ch là th c ăn quan tr ng c a luân trùng mà còn ñư c dùng ñ làm giàu acid béo cho luân trùng và m t s ñ ng v t phù du khác trư c khi dùng chúng làm th c ăn cho cá và các loài nuôi th y s n khác..98 0. và Chlorella sp. tertiolecta. S tiêu hóa t o Chaetoceros sp.84 0.

Các loài t o (vi t t t): C. Pepal meal. hi u qu chuy n ñ i th c ăn và hi u su t s d ng protein. (c) (n-3) and (n-6) PUFA. THAL: Thalassiosira pseudonana. Tuy nhiên. (b) 20:5n-3 and 22:6n-3.. 10. So v i nh ng lo i t o có kích thư c l n ñư c thí nghi m trư c ñó thì loài Spirulina nh hư ng t t nh t ñ n s tăng trư ng và s d ng th c ăn c a cá Red sea beam. 1989). gracilis. C. Mustafa và ctv. DUN: Dunaliella tertiolecta. Ông th y r ng tương ng v i các lo i th c ăn trên. CHRO: Chroomonas salina. CAL: Chaetoceros calcitrans. Vi t o trong nuôi tr ng th y s n T o Spirulina Cùng v i Chlorella và Dunaliella.3. acid amin thi t y u. Spirulina cũng là loài t o r t giàu protein. Galbana (Moskera và ctv. màu s c c a cá rô phi thay ñ i theo th t nâu ñ . cho Artemia và ñ ng v t phiêu sinh khác. mossambicus. 1989). thành ph n protein có trong th t cá không b nh hư ng x u. (Tahitian). lam. ISO: Isochrysis sp. thay 75% Spirulina thì có nh hư ng b t l i. M t 94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .GRA: C. (1994) thông báo Spirulina ñư c thêm vào làm th c ăn b sung cho Pagrus major v i t l 5% ñã làm tăng t c ñ tăng trư ng c a cá.& C18-polyunsaturated fatty acids (PUFA). acid béo. Ghi chú: (a) C16. TET: Tetraselmis suecica. vàng lam. g m: Spirulina marigold.s c tăng trư ng c a u trùng th p nh t nghi m th c cho ăn h n h p T. b t ngh và th c ăn ñ i ch ng.. khoáng. El (1994) cũng cho bi t t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn c a cá Silver sea beam khác nhau không có ý nghĩa gi a nghi m th c có b sung 50% Spirulina trong kh u ph n ăn v i nghi m th c ñ i ch ng 100% b t cá. Boonyarapalin và ctv (1989) nghiên c u v s thay ñ i màu s c c a cá rô phi ñ Oreoromic niloticus v i các ngu n b sung s c t khác nhau. Dunaliella không ch có vai trò quan tr ng trong ương nuôi nhuy n th mà chúng còn dùng làm th c ăn cho m t s loài cá bi n. ð th 10. seucica và I. SKEL: Skeletonema costatum. Spirulina cũng ñư c ñ ngh thay th m t ph n b t cá trong ch ñ ăn c a cá rô phi O. PAV: Pavlova lutheri. vitamin và các h p ch t carotenoid nên chúng ñư c xem là ngu n dinh dư ng r t t t trong nuôi th y s n.2. cam và hơi cam. b t ñ u tôm. Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o (Volkman et al. NAN: Nannochloris atomus.3.

dài hơn có ý nghĩa so v i th c ăn ñ i ch ng ch dùng b t ñ u nành. cũng ñư c nghiên c u làm ngu n th c ăn cho u trùng tôm. Utama và ctv (1992) nh n th y gi m m t ñ t o t 50. t o khuê còn ñóng vai trò quan tr ng trong nuôi nhuy n th .000 t bào/ml.. nhưng m t ñ t o không th th p hơn 5. Trong thí nghi m so sánh v s nh hư ng c a 9 lo i th c ăn nhân t o dùng thay cho t o khuê (Chaetoceros) làm th c ăn cho u trùng tôm. Trong quá trình phát tri n c a lĩnh v c s n xu t tôm gi ng. ch ñ t 1% (Liao. Tuy nhiên. Nên cho tôm ăn v i kh u ph n ch a 3% Spirulina trong 1 tháng trư c khi thu ho ch. Spirulina.000 xu ng còn 5. T o khuê Trong l p t o khuê. t l s ng c a u trùng tôm gi a các nghi m th c v n không khác nhau. t l s ng giai ño n Mysis ñ t 30%. Hơn n a. 1984). ñ n nay t o khuê v n ñư c xem là th c ăn tươi s ng r t quan tr ng c a u trùng tôm. Vi c b sung Artemia không làm c i thi n ñư c t l s ng c a u trùng tôm.000 t bào/ml do vi c thay th t o b ng th c ăn nhân t o v n cho k t qu t t.. th y r ng u trùng nghêu cho ăn t o khô có s c tăng trư ng b ng ho c cao hơn so v i cho ăn d ng tươi s ng. Thlasiosira.. cao hơn r t nhi u so v i ñ i ch ng (11%). nhi u loài t o khuê khác như Chaetoceros sp. Chu (1991) cũng nh n th y u trùng tôm Metapenaeus ensis và Penaeus chinese cho ăn th c ăn nhân t o b ch m l n và t l s ng luôn th p hơn so v i tôm cho ăn Chaetoceros garcilis và Artemia. Laing và ctv (1990) nghiên c u v giá tr dinh dư ng c a t o khô loài Nannochloris sp. nhưng th p hơn so v i lô ñ i ch ng. T k t qu ñó. 1983). ñ t kích c 663-757 µm. T l tôm s ng c a nghi m th c trên ñ t 48-53%. Ngu n cung c p s c t khác là Marigold petal ch cho s bi n ñ i màu nh (Wutiporn-Phromkunthong. Okauchi (1990) thí nghi m tìm hi u v vai trò c a t o ñ i v i spat c a trai (Pintctada fucata) và th y s c tăng trư ng c a spat cho ăn ch có t o Isochrysis aff galbana th p hơn so v i spat cho ăn k t h p Isochrysis galbana và Chaetoceros garcilis. K t qu thí nghi m c a Chu (1989) cho th y ch dùng m t loài t o Chaetoceros gracilis có th cung c p ch ñ ăn ñ y ñ dinh dư ng cho u trùng tôm Metapenaeus ensis t giai ño n Zoea ñ n PL6 v i t l s ng ñ t 35-63%. cao hơn r t nhi u so v i các k t qu trư c ñây. và Tetraselmis seucica so v i lô ñ i ch ng g m h n h p t o Chaetoceros calcitral và T-ISO dùng làm th c ăn cho u trùng nghêu Manila (Tapes philipinarum). ngư i ta ñã ch bi n ra nhi u lo i th c ăn nhân t o ñ thay th m t ph n ho c toàn b t o khuê. Nghiên c u v nh hư ng c a các ngu n protein khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm th (Penaeus indicus).. Bên c nh ñó. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 95 .nghiên c u khác cũng cho bi t s c t c a cá chép tr nên ñ m hơn khi cho cá ăn kh u ph n có b sung 10% Spirulina. Phaffia và krill oil. Gu và ctv (1989) th y r ng u trùng ñư c cho ăn Spirulina apletensis và S. platensis c ng v i b t ñ u nành. Tùy theo t ng loài t o và ñ c ñi m c a chúng mà m i loài ñ u có nh ng ưu ñi m và như c ñi m riêng ñ i v i u trùng tôm. Ali (1992) phát hi n Spirulina và ñ u ph ng cho s c tăng trư ng c a tôm t t hơn so v i bánh d u d a. Isochrysis. Các tác gi nghiên c u s d ng các ngu n b sung carotenoid khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm t β-caroten. H nh n th y Spirulina cho k t qu t t nh t v s gia tăng hàm lư ng caroten trong v c a tôm. loài Skeletonema costatum ñư c phân l p l n ñ u tiên b i Masue (1941) ñã ñư c dùng r ng rãi và là th c ăn r t quan tr ng c a âu trùng tôm bi n. Hudinaga ñã ñ t ñư c thành công ñ u tiên trong vi c s d ng t o này làm th c ăn cho u trùng tôm. hi u qu s d ng protein thô và giá tr sinh h c c a Spirulina cao hơn so v i ñ u ph ng. S bi n ñ i màu s c c a tôm sú nuôi cũng ñư c Okada và ctv nghiên c u. Khi ương u trùng tôm he (Penaeus) t gia ño n Zoea 1 ñ n Mysis 2.

trong ph m vi t 15 ñ n 25oC tu i con cái ñ l n ñ u. u trùng trư ng thành sau 0. nhóm loài nư c m n và nhóm loài nư c ng t. 2 nhi m s c th ).1.3.5 ngày và sau ñó thì con cái ñ tr ng c 4 gi m t l n.4. tr ng s n thành con cái amictic. con cái sinh s n 96 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . có t i 90% loài s ng môi trư ng nư c ng t. rotifer dùng trong nuôi u trùng bi n thư ng là rotifer ki u nh (có tên là Brachionus rotundiformis) và ki u l n (có tên là Brachionus plicatilis). hình thái và các lo i gai cho phép phân bi t s khác nhau gi a các loài. ð u mang cơ quan v n ñ ng. Cơ th c a t t c các loài g m m t s t bào c ñ nh (ví d các loài Brachionus ch a kho ng 1000 t bào) (xem hình 10.5 . Rotifer có m t l p v keratin ñư c g i lorica.4). Thân ch a ng tiêu hóa. Chi u dài lorica c a rotifer ki u l n trung bình là 239m/m (130-340m/m).3. con ñ c nh hơn và kém phát tri n hơn con cái. giúp con v t v n ñ ng xoay tròn (vì th rotifer có tên g c là Rotatoria). Trong nhóm loài nư c m n. sinh s n vô tính (asexual) và h u tính (sexual). M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Rotifer có hai nhóm loài. Nói chung. có vai trò nghi n nh ng ti u ph n th c ăn ñã ăn vào (xem hình 10. ð i s ng c a rotifer nư c m n kéo dài kho ng 3. Trong s hơn 1000 loài ñã ñư c nh n bi t. con cái s n sinh tr ng amictic (diploid.3. cơ quan bài ti t và sinh s n.6 mô t sơ lư c m t s loài rotifer nư c m n và nư c ng t). LUÂN TRÙNG (ROTIFERS) 10. Năng l c sinh s n c a Brachionus ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng. ñó là các lông hình khuyên. Trong sinh s n ñơn tính. thân và chân. Cơ quan ñ c trưng c a rotifer là mastax.4 . m t cơ quan ñã ñư c canxi hóa vùng mi ng. còn c a ki u nh là 160m/m ( 100-21-m/m). 10. Hình thái Rotifer thu c v l p ñ ng v t ña bào nh nh t. Rotifer nư c ng t thư ng dùng trong nuôi u trùng nư c ng t là các loài Brachionus calyciflorus và Brachionus rubens.2. Trong vòng ñ i c a Brachianus plicatilis thư ng có hai ki u sinh s n. Cơ th rotifer có 3 ph n là ñ u.10.1. kho ng cách gi a hai l n ñ và tu i th càng ng n khi nhi t ñ càng cao và s tr ng ñ ñư c trong c ñ i cũng nh hơn khi nhi t ñ tăng. Ngư i ta cho r ng con cái có th sinh ra 10 th h trư c khi ch t.4 ngày 25oC. Trong ñi u ñi u ki n môi trư ng nào ñó. Chi u dài cơ th c a rotifer kho ng 2mm.

Giá tr dinh dư ng c a rotifer Rotifer r t giàu protein (52-59% CP) và ch t béo (13% EE). Tuy không phân bi t ñư c v hình thái. 10. sinh trư ng v i m t ñ cao và sinh s n nhanh. pH. H u h t các cơ s ương nuôi rotifer s d ng ñ m n 10-20 ppt. hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng t o Chlorella sp. ðây là nh ng tr ng ngh mà s ch phát tri n và n ra nh ng con cái amictic sau khi ti p xúc v i môi trư ng thu n l i (xem hình 10. Protein Selco: PS. Nhi t ñ t i ưu cho rotifer ki u l n th p hơn ki u nh . nói chung tăng nhi t ñ trong ph m vi thích h p thì tăng kh năng sinh s n.. ð th 10. sinh ra con cái mictic và amictic. Tr ng mictic th tinh thì có kích thư c l n hơn và có m t l p v h t dày b c ngoài. nhi t ñ .1% n-3 HUFA). bơi ch m.3. u trùng n ra t tr ng mictic không th tinh thì phát tri n thành con ñ c haploid.4. Hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong các môi trư ng khác nhau (CHL: Chlorella sp. 1987). môi trư ng Selco: CS và Super Selco: SS) 10.5).3. có kích thư c nh ch b ng kho ng 1/4 kích thư c c a con cái. nhưng con cái mictic thì s n sinh ra tr ng haploid (n nhi m s c th ).3. ði u ki n s ng c a rotifer ph thu c vào ñ m n. Rotifer là th c ăn lý tư ng c a u trùng tôm và cá vì chúng có kích thư c nh . vi khu n. Nhi t ñ t i ưu thích h p v i h u h t các nhóm rotifier là 28-32oC. Ví d . ð m n thay ñ i 5 ppt có th c ch kh năng bơi và gây ch t. HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng c a hãng Selco có th tăng 5-10 l n so v i môi trư ng t o Chlorella hay t o k t h p men bánh mì (ñ th 10. Rotifer trong nuôi tr ng th y s n Wendy (1991) t k t qu nghiên c u c a Nagata (1989) cho bi t Brachionus plicatilis ñư c s d ng r t r ng rãi trên th gi i trong ương nuôi u trùng c a trên 60 loài cá bi n và 18 loài giáp xác. như v y vi c thay ñ i ñ m n ph i th c hi n t t và th n tr ng. oxy hòa tan. Zheng và ctv.4). vitamin C. Giá tr dinh dư ng c a rotifer ph thu c vào môi trư ng.h u tính.4. hàm lư ng NH3. Brachianus plicatilis có th s ng trong môi trư ng có ñ m n t 1 ñ n 97 ppt. Nuôi rotifer dư i nhi t ñ t i ưu thì làm ch m s tăng trư ng c a qu n th . men bánh mì hay các môi trư ng nhân t o khác c a hãng Selco ñã thay ñ i r t nhi u theo v i các môi tru ng khác nhau. ñ c bi t là các HUAF (3. Men bánh mì: BY.. tuy nhiên kh năng sinh s n t t nh t khi ñ m n dư i 35 ppt (Lubzens. protein . không có ng tiêu hóa và bong bóng nhưng có m t d ch hoàn ch a ñ y tinh trùng. (1994) nghiên c u s d ng rotifer cho tôm he cũng kh ng ñ nh Brachionus plicatilis là m t trong nh ng lo i th c ăn thích 97 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Ngư i ta có th tăng giá tr dinh dư ng c a rotifer b ng cách nuôi rotifer trong các môi trư ng ñư c làm gi u các ch t dinh dư ng như acid béo omega-3...

ng tiêu hóa th ng. khi bư c vào giai ño n bung dù (phôi treo dư i v r ng) thì có nghĩa là nauplii ñã phát tri n hoàn toàn. các cyst này n i trên m t nư c. ARTEMIA Trong các kh u ph n nuôi u trùng tôm và cá.4. cyst n ra nh ng nauplii bơi t do và có th tr c ti p ñem nuôi các lo i u trùng ñ ng v t bi n hay nư c ng t. b o v r t hi u qu phôi s ng bên trong và ch ng l i ñư c các ñi u ki n b t l i như khô. g i là “cyst”. ñó là ngu n th c ăn tuy t v i c a u trùng tôm cá. cyst bi n thành hình c u bên trong ch a phôi. ho c rotifer ho c th c ăn ch bi n. Sau 24 gi p trong nư c bi n. phôi xu t hi n v i màng b c bên ngoài. b c x năng lư ng cao và m t s dung môi h u cơ. nauplii bư c vào giai ño n bơi t do (hình 10. Sau khi màng ngoài c a nauplii v ra. có râu anten và 11 c p ñ t ng c. Khi chín tr ng tr nên tròn và ñi vào t cung theo ng d n tr ng (hình 10. t c ñ tăng trư ng hàng ngày và năng su t cao hơn so v i cá b t ch cho ăn m t lo i th c ăn.7). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 98 .100oC. Cyst khô có th d tr hàng tháng hay hàng năm mà không nh hư ng ñ n ñ n .1. Merguiensis Cruz và ctv (1989) báo cáo cá b t rô phi cho ăn k t h p th c ăn ch bi n v i rotifer ñ t ñư c tr ng lư ng cu i. Artemia s n sinh cyst. Hàng năm trên 2000 t n cyst khô Artemia ñư c bán trên th trư ng.8). Trong môi trư ng t nhiên. ñ m phá ven bi n hay nh ng ru ng mu i trên kh p th gi i. Con cái có t cung ngay sau c p ñ t ng c s 11. nhưng l i làm tăng t c ñ tăng trư ng và năng su t cá b t.h p nh t cho u trùng tôm he giai ño n Mysis 3. Sau 20 gi v ngoài c a cyst v ra. có hai m t kép. Vi c s d ng rotifer làm th c ăn cho cá b t m c dù không làm tăng t l s ng c a cá. Khi ngâm vào nư c bi n. P. Cyst có m t l p v c ng. 10. nhi t ñ chênh l ch t 0 . t hình tròn lõm hai m t. Tr ng phát tri n trong hai bu ng tr ng xoang b ng. indicus và P. Brachionus plicatilis còn là ngu n th c ăn t t cho ương u trùng tôm Penaeus monodon. Cyst có quanh năm v i s lư ng l n d c theo b các h nư c m n. ñó là nauplii.4. Nauplii phát tri n qua nhi u giai ño n. Con ñ c có cơ quan giao c u (penis) ph n sau c a vùng thân. M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Artemia trư ng thành có kích thư c trên dư i 1 cm. Tính ch t duy nh t c a Artemia là hình thành nh ng phôi ng . nauplii c a Artemia ñư c dùng nhi u nh t. màu nâu ñ m. 10.

là d ng r t b n nhưng có ñ l i d ng sinh h c kém. Thành ph n acid amin c a nauplii Artemia (mg.000 nauplii n ra t 1 g cyst ch t lư ng cao. giai ño n này nh n ñư c th c ăn có kích thư c 1-50 microns như t o ñơn bào. instar I ch s ng b ng ch t d tr trong túi lòng ñ ). Bình thư ng.. Ph acid béo c a cyst và nauplii gi ng nhau nhưng khác nhau v m cViatmin C trong cyst d ng ascorbic acid 2-sulfate (AAS). 200.4.2. Trung qu c). CA-USA 141 60 77 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 99 . Cyst c a Artemia gi u protein (50%).. M và Tien-tsin. Sau 15 l n l t xác (t instar I ñ n instar XV). B ng 10. nhóm ch a nhi u PUFA (20: 5ω3) và DHA (22: 6ω3). Brazil 110 52 45 Great Salt Lake. vitamin C ñư c th y phân thành d ng t do.5). Artemia ñư c chia làm hai nhóm: nhóm ch a nhi u EFA. sau 8 gi thì vào giai ño n instar II. T l acid amin t do so v i protein t ng s c a nauplii cao hơn cyst. 10.g-1 protein) (Seidel et al.4. giai ño n ñ u g i là instar I (kích thư c 400-500 microns. 1980) Aspartic acid Threonine Serine Macau.5. ðiêù ki n t i ưu cho cyst n : nhi t ñ > 250C (t t nh t 280C). ch t béo (14%). ñ m n 5 ppt. Trong quá trình cyst n thành nauplii.4). m t ñ không quá 5 g cyst/lit nư c. pH = 8. Greatlake. UT-USA 113 48 54 San Pablo Bay.Th c ra phôi phát tri n qua nhi u giai ño n.000. nư c s c khí và tu n hoàn t t. ánh sáng ñ y ñ . Thành ph n dinh dư ng c a cyst Artemia b v và nauplii instar I (% ch t khô) H Nư c L cysts ± 50 ± 14 ±9 n nauplii 41-47 21-23 11 10 V nh San Francisco Cysts nauplii ± 57 47-59 ± 13 16-27 11 ±5 6-14 Protein Lipid Carbohydrate Tro B ng 10.. có ñ b n th p nhưng có ñ l i d ng sinh h c cao ñ i v i u trùng tôm cá. nauplii có hàm lư ng protein th p hơn m t chút nhưng hàm lư ng ch t béo l i cao hơn (b ng 10.300. vi khu n. phù h p v i u trùng cá nư c ng t (có Nam M ). hàm lư ng acid amin c a nauplii khác nhau nhi u theo vùng ñ a lý (b ng 10. u trùng tr thành Artemia thành th c. Giá tr dinh dư ng Căn c thành ph n axit béo. phù h p v i u trùng cá nư c m n (có h Saskachewan Canada.

7 C20:5 Eicosapentaenoic (EPA) 4. Tuy nhiên. Tuy nhiên u trùng tôm nư c ng t l i có th s d ng t t nauplii c a Artemia. nauplii m i n thư ng cung c p cho tôm lúc kh i phát giai ño n mysis ñ u. Gi i pháp thu n ti n là dùng nauplii ñã làm ch t (b ng cách ngâm nhanh nauplii vào nư c nóng 80oC hay làm l nh -100C) hay s d ng cyst Artemia kh v . u trùng c a nhi u loài cá bi n như cá bơn (turbot). Artemia b t ñ u cho ăn khi u trùng ñ t ñ n giai ñoaün Mysis1 hay ngay c Zoa E2-3.5 C20:3 Eicosatrienoic 2.1 C20:4 Arachidonic 4.1 C18:4 Octadecatetra 11.Glutamic acid Proline Glycine Alanine Valine Methionine Isoleucine Leucine Tyrosine Phenylalanine Pistidine Lysine Arginine C18:0 131 57 60 46 53 22 56 89 105 51 49 117 115 135 59 60 49 52 37 68 100 66 85 27 93 97 102 49 74 42 55 26 54 84 77 104 35 87 98 B ng 10.1 C22:6 Docosahexaenoic (DHA) 0. Tuy v y.0 Artemia ñư c dùng ñ nuôi u trùng tôm penaeid giai ño n u trùng sau và postlarval.2 C18:3 Linoleic 9. Hàm lư ng axit béo c a cyst Artemia (vùng H l n. thêm Artemia quá s m trong chu kỳ s ng c a tôm s x y ra hi n tư ng c nh tranh t o gi a Artemia (Artemia không ñư c tôm ăn) v i tôm. Nhi u nghiên c u ñã cho th y r ng. th i kỳ ăn Artemia c a u trùng cá bi n tương ñ i dài (20-40 ngày) cho nên cyst Artemia v n là lo i th c ăn s ng ñư c tiêu th nhi u nh t c a u trùng cá bi n (ñ s n xu t 1000 fry c n 200-500 g cyst Artemia). Amat 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .2 C20:0 Arachidic 1.1 T ng Omega-3 Fatty Acids 4.6. penaeid thư ng ăn t o trư c khi ăn Artemia. thành ph n dinh dư ng c a nh ng ngu n Artemia khác nhau và ngay c nh ng ñ t s n xu t khác nhau là khác nhau. San Francisco) Stearic 9. cá mú (grouper) ch có th s d ng Artemia sau th i kỳ ăn nh ng m i nh như rotifer.0 mg/g C18:1 Oleic 27. u trùng Macrobrachium có th cho ăn nauplii m i n ngay t giai ño n ñ u. Artemia làm th c ăn cho tôm bi n: Artemia là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi u trùng và h u u trùng tôm bi n.

ñ ng v t phù du ñư c gây nuôi b ng cách bón phân. Calcanoid có râu anten th nh t r t dài (kho ng 16-26 ñ t). Tigriopus japonicus. u tôm càng xanh có th b t ñ u cho ăn t giai ño n ñ u v i Artemia m i n . CÁC ZOOPLANKTON KHÁC 10.1. S phát tri n t tr ng ñ n khi trư ng thành có th kéo dài m t tu n ñ n m t năm. ð i v i cá nư c ng t. cơ th hình ng. Harpacticoid Tsibe holothuriae giai ño n nauplii ch có kích thư c 55 micron ñ n khi trư ng thành thì có kích thư c 180 micron. K t qu s n xu t gi ng cá bi n ñư c nâng cao r t có ý nghĩa khi Artemia ñư c làm giàu hóa HUFA. Nh kích thư c khác nhau mà ñ m b o ñư c th c ăn cho u trùng tôm cá trong t t c các giai ño n phát tri n. Ngoài ra. c u trùng Artemia và Artemia trư ng thành ñ u ñư c s d ng cho m c ñích s n xu t gi ng hay nuôi. ñó là ng c và b ng. Tuy nhiên. Tuy nhiên. và vì th Artemia là th c ăn r t quan tr ng cho s n xu t gi ng nh ng loài cá này. Tisbenta elongata có kích thư c t 150 ñ n hơn 750 micron. vi c b sung các ngu n th c ăn nhân t o hay làm giàu Artemia là ñi u r t c n thi t và r t ph bi n. 10. Không như tôm bi n. Schizopera elatensis có kích thư c 50-500 micron.. khi giao ph i con ñ c ôm l y con cái b ng râu anten r i phóng tinh vào c a c a l ti p nh n tinh c a con cái. ð u có m t và râu anten khá dài.5. M c dù Artemia có giá tr dinh dư ng r t cao và có m t s loài có th d a vào ngu n th c ăn là Atermia ñơn ñ c. u trùng cá s s d ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao như t o. Schizopera elatensis).nghiên c u nh hư ng c a các ngu n Artemia khác nhau lên u trùng m t s loài tôm bi n ñã cho th y r ng k t qu t t nh t tôm ăn Artemia có thành ph n HUFA cao nh t. trong s n xu t gi ng. ph n trư c phình to hơn ph n sau. Tisbenta elongata. Calcanus finmarchius & C. ñ u l n vào ñ t th nh t c a ph n ng c có. cũng có nhi u loài cá c n ñư c ương nuôi trên b như cá Basa. r t nhi u loài cá ñư c ương nuôi tr c ti p ao sau khi h t giai ño n noãn hoàng. song. trong ngh nuôi nuôi cá c nh. Calcanoid ñ tr ng vào nư c. Lư ng Artemia c n cho s n xu t gi ng cá thư ng t n hao nhi u hơn so v i s n xu t gi ng tôm bi n và tôm càng xanh. Dư i nh ng ñi u ki n không thu n l i. Con ñ c nh hơn con cái.5. Thân g m hai ph n rõ r t.. Kích thư c c a copepod ph thu c vàp loài và s phát tri n c a cá th . cũng gi ng như tôm bi n. cá lăng . tr ng n thành nauplii r i sau 5-6 l n l t xác u trùng tr thành copepodite. copepode có th s n sinh tr ng ngh (cyst). sau ñó c a ñư c b t l i b i m t lo i ch t g n ñ c bi t. Sau 5 l n l t xác n a copepodite bư c vào giai ño n trư ng thành. còn harpacticoid thì râu anten ng n hơn (kho ng 10 ñ t). trong ương nuôi u trùng tôm càng xanh. m t là calcanoid (Acartia tonsa. helgolandicus. trong s n xu t gi ng. Copepod Copepod có hai nhóm. Pseudocalcanus elongatus) và hai là harpacticoid (Tsibe holothuriae. ngoài Artremia c n b sung thêm các ngu n th c ăn nhân t o khác ñ tăng cư ng dinh dư ng và nâng cao t l s ng c a u trùng. Artemia thư ng ñư c b t ñ u cho ăn m t tu n sau khi cho ăn b ng rotifer v i kích c nh . Vi c s n xu t gi ng tôm càng xanh cũng ph thu c căn b n vào ngu n Artemia. ð i v i cá bi n. Eurytemora affinis. cá tra. H u h t copepod trư ng thành có chi u dài trong kho ng 1-5m/m. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 101 . Tu i th c a copepod kéo dài t 6 tháng ñ n m t năm. Tr ng thư ng ñư c bao b ng m t túi tr ng và g n vào ñ t b ng ñ u tiên c a con cái.

th i gian l t xác c a m i th i kỳ ph thu c ch y u vào nhi t ñ (11 ngày 10oC hay 2 ngày 25oC) và vào th c ăn.3% tính theo ch t khô. khi th c ăn phong phú. Hàm lư ng EPA và DHA l n lư t là 6% và 17% c a Tisbe trư ng thành cho ăn t o Dunaliella và l n lư t là 18% và 32% khi nuôi b ng t o Rhodomonas.5. ngư i ta th y harpacticoid ít nh y c m và dung n p t t ñ i v i ñi u ki n môi trư ng hơn calcanoid (ñ m n: 15-70 g/lit nhi t ñ 17-30oC) và như v y harpacticoid d nuôi thâm canh hơn. 1984. trong ñó ch có 6 loài có vùng ñ t th p nhi t ñ i. kích thư c c a ñ u cũng bi n ñ i t tròn chuy n sang b u d c vào mùa xuân và gi a hè. copepodite… . protein trong ph m vi 44-52%. (n-3) HUFA c a nauplii thì cao hơn Tisbe trư ng thành. M t con cái có th s n xu t vài tr ng. Không nh ng v y. Kích thư c c a Daphnia trư ng thành khác nhau nhi u tùy thu c vào th c ăn.Ch t lư ng dinh dư ng c a Copepode ñư c cho là cao hơn Artemia.2. copepod có m t s ưu ñi m trong nuôi u trùng cá bi n như sau: . có th x y ra do nh ng y u t n i t i hay do m i tương tác gi a các y u t di truy n và môi trư ng. Hi n t i có 50 loài ñư c báo cáo trên toàn th gi i. 10. V giáp b c toàn thân. Thành ph n acid béo khác nhau nhi u theo ñi u ki n nuôi tr ng. chúng có th ch u ñư c nhi t ñ th p (35oC) dài t i 9-15 tháng.Copepod ñư c cho là có hàm lư ng enzyme tiêu hóa cao hơn Artemia (Pedeson.Trong nuôi tr ng copepod. tr ñ u và gai ñuôi (apical spine) (hình 10. l n lư t. Nhi u loài copepod ôn ñ i có th s n sinh cyst gi ng như Artemia. .Chuy n ñ ng zic-zac c a copepod có tác d ng kích thích th giác c a nhi u loài cá. Bình thư ng. Daphnia sinh trư ng t nauplii t i khi thành th c ph i tr i qua 45 l n l t xác.Copepod có th ñem nuôi u trùng cá các giai ño n khác nhau như nauplii. . con trư ng thành có v giáp (carapace) dài g p hai l n các cá th m i thành th c.9). Cyst có th dung n p ñư c ñi u ki n làm khô 25oC và ñông l nh -25oC. Các loài Daphnia sinh s n ñơn tính h u như ch sinh ra con ñ c. Ví d : (n-3) HUFA c a Tisbe trư ng thành nuôi b ng t o Dunaliella (th p HUFA) hay t o Rhodomonas (cao HUFA) là 0. V m t th c ăn và ch t lư ng dinh dư ng. kh o sát trên u trùng cá herring ñã th y r ng copepod ñư c tiêu hóa t t hơn Artemia). Tr ng ñơn tính n u ñư c s n sinh theo ki u không gi m phân thì k t qu cho 102 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Tr ng ñư c s n sinh trong túi tr ng v i 200 t i vài trăm tr ng. S bi n d ng này ñư c g i là bi n hình theo chu kỳ (cyclomorph).8% và 1. t l acid amin cân ñ i tr methionine và histidine. Daphnia và Moina Daphnia Daphnia thu c v phân b Cladocera s ng h u như duy nh t nư c ng t. nhưng t gi a hè tr ñi thì ñ u l i tr v hình tròn.

ñó là các tr ng ngh (cyst). Môi trư ng nuôi c y hàng tu n ñư c b sung 0.9 4.9 1. Nematode Nematode.7 1. nhi u ñ c ñi m sinh h c gi ng như Daphnia.8 11. Panagrellus redivivus ñư c ch ng minh là th c ăn t t ñ nuôi thành công u trìng cá chép.9 5.9 6.7 3. cá h i và các u trùng cá nư c ng t hay nư c m n khác. Giá tr dinh dư ng c a Daphnia ph thu c nhi u vào thành ph n hóa h c c a ngu n th c ăn. sau ñó gi m b ng cách phun nư c.5 g men/100cm2.5 48. M t khác P.0 6.0 11.3. Con ñ c nh hơn con cái.4 3.3 61.7 7.5 6. là ngu n enzyme ngo i sinh t t trong ru t c a u trùng cá. redivivus Artemia Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 103 .2 4. redivivus l i có th nuôi tr ng r t ñơn gi n trong các khay ch a 70 g b t mì (lo i 10. profile acid amin tương t như c a Artemia (b ng 10.7 2. khay c n che ñ y b ng v i m ng ñ tránh côn trùng.3 1.7 8.7).9 8. nhưng EPA DHA thì cao hơn c a Artmia. Moina phát tri n m nh ao và nh ng h nư c.3 4.5.8 6.9 6. tuy nhiên Daphnia ch a m t ph r ng enzyme tiêu hóa như protease.6 2.0 12. Th i kỳ ñ ñ t thành th c sinh s n c n 5 ngày nhi t ñ 26oC. Nematode có th thu h ach hàng ngày trong kho ng 53 ngày trên cùng m t môi trư ng. Moina nh hơn Daphnia nhưng có hàm lư ng protein cao hơn. S n lư ng t i ña có th ñ t 75-100 mg/100cm2 sau 3 tu n nuôi. B ng 10.4 7.7. peptidase.6 Amino acids ARG HIS ALA ASP GLU GLY PRO SER 6.8% protein)/100cm2. Sinh kh i c a moina thư ng dùng ñ nuôi u trùng cá h i vân.4 5. con cái thành th c sinh d c ch mang hai tr ng n m trong ephippium.2 12. S phát tri n c a phôi cladoceran x y ra trong túi p (broodpouch) và u trùng là phiên b n nh c a con trư ng thành.9 5. redivivus and Artemia (% t ng s amino acid) (Watanabe & Kiron. lipase và cellulase. nhưng ñôi khi cũng xu t hi n con ñ c. Nói chung Daphnia nghèo acid béo quan tr ng.4 2. cá silver carp và tôm Penaeus blebejus.8 8. 10.2 4.9 3. Trong ñi u ki n không thu n l i tr ng ñã th tinh hình thành l p v b o v phôi bên trong. So sánh hàm lư ng protein và amino acid c a P.1 7. Panagrellus redivivus là lo i th c ăn s ng t t vì nó có kích thư c nh (ñu ng kính 50 micron). Moina micrura cũng ñư c báo cáo là có tác d ng t t khi thay th m t ph n Artemia trong nuôi u trùng tôm Macrobrachium rosenbergii. Moina Moina cũng thu c phân b Cladocera.7 P. 1994) P.ra nh ng con cái. Khay nuôi c n gi nơi thoáng khí có nhi t ñ 2023oC. redivivus Artemia Protein Amino acids ILE LEU MET PHE TYR THR TRY VAL LYS 5.

t ng ñáy (benthic zone). và Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 104 . Hình 10. Y u t sinh h c Y u t sinh h c liên quan ñ n các sinh v t s ng trong ao thông qua chu trình sau: Vi khu n → Phytoplankton → Zooplankton → Cá & Tôm → Ch t h u cơ l ng c n → Vi khu n → Phytoplankton … Các pha phát tri n sinh v t như sơ ñ cho th y. Phân vô cơ và h u cơ và ch t lư ng nư c ao nuôi có nh hư ng ñ n chu trình phát tri n h sinh v t trong ao (hình 10. tính ch t ñ t có nh hư ng quan tr ng ñ n ch t lư ng nư c. cây thu sinh nh hư ng ñ n lư ng oxy hoà tan (DO) c a nư c trong ao.11.4. u trùng bánh xe có th thay th rotifer. d mua. sinh v t nư c s ng vùng này và các s ño v ch t lư ng nư c th c hi n t i ñây.10. t ng gi a (limnetic zone). s n có. Sơ ñ Chu trình phát tri n h vi sinh v t trong ao nuôi (Boyd. phân vô cơ ho c phân h u cơ k t h p v i phân vô cơ.6.6.5. t ng m t (littoral zone).11). hoá h c và sinh h c. u trùng bánh xe (Trochophora larvae) M t s loài cá bi n như cá bơn. cá hanh… thì rotifer thì quá l n cho pha nuôi dư ng ñ u c a u trùng.10).1. Ưu ñi m c a phân vô cơ ñó là thúc ñ y sinh v t t dư ng (P là ngu n th c ăn r t cơ b n c a phytoplankton). 10. bơi ch m và có giá tr dinh dư ng cao ñ i v i u trùng cá bi n ( u trùng trocophora ch a 15% EPA và DHA so v i t ng acid béo. pha trư c có nh hư ng ñ n pha sau.12. Hình 10. Sơ ñ lát c t các vùng ao nuôi 10. QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN Ch t lư ng nư c c a ao nuôi cá nư c ng t ph thu c vào các y u t : v t lý. thành ph n tương ñ i n ñ nh.6. u trùng bánh xe có kích thư c kho ng 50 micron (xem H.2.12). 10. 1998) Gi i pháp phát tri n zooplankton b ng vi c bón phân h u cơ. 10. Y u t v t lý Khác nhau theo các vùng trong ao nuôi (hình 10.

th i ti t thay ñ i ph i theo dõi hi n tư ng cá n i ñ u.Sau khi thu ho ch cá l i th c hi n vi c x lý ao như trình bày trên: vét bùn.6. phát quang b i r m quanh ao. có th dùng phân h u cơ như phân chu ng. . Nh ng ngày có mưa giông ph i ki m tra b ao. M c nư c l y vào ch c n 0.D n t y ao trư c khi th cá. sau 2 tu n tháo nư c ñáy và thêm nư c m i vào t ng m t. t ñó có nh hư ng ñ n năng su t và hi u qu nuôi cá.. Bón lót phân chu ng (50kg/100m2 ñáy ao). bón phân. khô ñ tương. ñ m b o m c nư c sâu t 1 – 1..Sau khi bón lót.. ñ p b . cho nư c vào ao.3. l p kín các hang h c.. ph i tháo c n ñ b t h t cá. Boyd. Bón lót b ng phân chu ng và phân xanh m i th 30-40 kg/100m2.. v a ki m soát ñư c ô nhi m môi trư ng do chăn nuôi. nhi t ñ .8. s a c ng c p thoát nư c. T y vôi v i 8-10kg/100m2 ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày. N u là ao cũ ñã nuôi cá.Thêm nư c m i vào ao nuôi cá m i tu n m t l n (dâng cao kho ng 0. Trong khi. giúp làm gi m ñ ñ c. . ñ u nh hư ng ñ n phát tri n c a h sinh v t trong ao nuôi.Nh ng ngày tr i oi b c. ngâm ao 2-3 ngày.5m. và có nh hư ng lâu b n. phân xanh và phân vô cơ như ñ m. 1998 ñưa ra hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi ñư c trình bày b ng 10. tăng pH.3m nư c)..t n ít công và d d tr . ch t dinh dư ng. lân. Cày b a ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày. B a san ph ng ñáy ao 1-2 lư t.2-2 mg/l 0. Y u t hoá h c Các y u t hoá h c là: oxy hoà tan. và thúc ñ y s phân gi i c a ch t h u cơ.) làm thúc ñ y phát tri n sinh v t t dư ng (autotrophic organism) và d dư ng (heterotrophic organism). B ng 10. Hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi Nguyên t Oxy Nitơ Nitơ Nitơ Carbon Mg D ng t n t i trong nư c O2 N2 NH3 NO2 CO2 Mg2+ Hàm lư ng thích h p 5-15 mg/l B o hòa <0. ñ bư c vào m t v nuôi cá m i.. 10. ñ ki m và ñ c ng. c ng . Trư c khi th cá ph i l y ñ nư c. n u cá b thi u oxy thì ph i x lý k p th i.Sau khi th cá ph i chú ý ñ n vi c bón phân cho ao. vét b t bùn th i.7 m. l c nư c qua ñăng ch n. T y vôi v i 10-12kg/100m2 ñáy ao. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 105 . N u là ao m i ñào thì ph i d n nư c vào – ra vài l n ñ r a ao. phân h u cơ (phân gia súc. d n t y ao. . Sau ñây là m t ñi m c n chú ý: . ñ m n. amoniac. .3 mg/l 1-10 mg/l 5-100 mg/l Nguyên t Hydro Nitơ Nitơ Sulfur Ca D ng t n t i trong nư c H+ NH4 NO3 H2S. vôi. SO4 Ca2+ Hàm lư ng thích h p pH 7-9 0.5-0. vi c bón vôi cho môi trư ng ao nuôi cũng có các tác d ng như: kh chua. ñ ñ c.8. nư c ao s có m u xanh nõn chu i. gi i phóng CO2 cung c p cho th c v t.. Ngoài ra.1 mg/l <0. tăng ñ hoà tan c a phosphor. khô d u bông. b t c alfalfa. Nuôi cá k t h p v i chăn nuôi (h thông VAC) v a có ngu n phân h u cơ cho cá.2-10 mg/l 5-100 mg/l 5-100 mg/l Qu n lý ao nuôi trư c và sau khi th cá có nh hư ng r t quan tr ng ñ n s phát tri n ngu n th c ăn t nhiên. pH.

NRC (National Research Council). 823pp. Imprint of Elsevier Science. Nguy n Th Hoa Lý.J. 1985.SRAC Publication No.Câu h i 1. G. C... 2000. 1989. USA. Patrick Sorgeloos. Nhà XBNN. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture .. 3rd Ed. 2004. P. England Webster. L. 2005. W. Fishing New Books Ltd. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 106 .D. 2002. Nhà XBNN. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. R. Giáo trình th c ăn gia súc. Ellis Horwood Limited. Washington. (eds). Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . 2004. 700. and Morgan. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Vai trò c a th c ăn s ng ñ i v i nuôi tr ng th y s n? 2. Hardy. CAB international. 702. New. 3rd Eds. Rome. Treece and D. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B. Steffens.. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Geert Rombaut. and Allan.. Dư Thanh H ng. Allen Davis. W. Lê ð c Ngoan. Canberra 2004 Halver. D. 1987. 2002. Academic Press. 2000.W. Laurent Verschuere. and Lim. 1993. S d ng Rotifer và Atermia trong NTTS? 4. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. C. A Wiley-Interscience Publication.SRAC Publication No.R. Swift. Principles of Fish Nutrition. Willy Verstraete. England Stumn. Gi i pháp phát tri n ngu n th c ăn t nhiên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. Các loài t o thư ng s d ng trong NTTS? 3. Fish Nutrition. E. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. J. Ludwig. DC.. J. 1999. 1996. 701 Granvil D. Ti ng Anh Gerald M. Granvil D. UNDP. Nutrient Requirements of Fish. Aquaculture Training Manual. Edwards. Hà N i. FAO. 2000. H Chí Minh. (eds). Treece. Australian Centre for International Agricultural Research. National Academy Press.

Nhi t ñ ñun nóng càng cao. vào hàm lư ng nư c t do. trong khi ñó amylose ch kho ng 106.640C.720C. Dextrin hóa có th th c hi n b ng phương pháp x lý tinh b t b ng nhi t ñ và ñ m. R n ñanh là quá trình trong ñó các h t tinh b t t tr ng thái trương ph ng ho c gelatin hóa tr v tr ng thái qu n t thành t ng ñám và không hòa tan.CHƯƠNG XI CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P 11. Tác ñ ng c a enzyme amylase lên tinh b t. tinh b t h t ngũ c c ch a 20 – 30% amylose (g o ngon ch a 25 – 30% amylose. ð i phân t tinh b t có hai c u t là amylose và amylopectin. Dư i tác d ng c a cơ.6-glucoside ph n ngo i vi c a ñ i phân t tinh b t. th y phân tinh b t thành maltose và glucose. Amylose là m t polyme m ch th ng do các phân t α-glucose liên k t v i nhau theo ki u 1. C u trúc h t tinh b t khá ñ c bi t. Nhi t ñ gelatin hóa khác nhau ph thu c vào ngu n g c tinh b t: tinh b t ñ i m ch 59 . tinh b t cao lương 67 . Tính ch t v t lý. m t s dung d ch ki m hay axit cũng có tác d ng thúc ñ y quá trình gelatin hóa. nhi t ñ . c .2.800C). nhi t ho c hóa ch t.1. Khi tinh b t ñư c ngâm trong nư c và nhi t ñ nư c tăng d n lên t i 550C. hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n S gelatin hóa. S r n ñanh c a tinh b t làm gi m hi u qu tác ñ ng c a enzyme. chuy n chúng thành ñư ng maltose và dextrin m ch th ng ho c m ch nhánh.1. n u ngâm nư c và ñun nóng nhi t ñ cao hơn (60 . Tinh b t có c u trúc tinh th . h t tr l i bình thư ng. M c ñ r n ñanh ph thu c vào b n ch t. b ng dung d ch axit ho c mu i. S r n ñanh (retrogradation) và dextrin hóa. t l này cao hơn hay th p hơn ñ u làm thay ñ i ñ ngon).4-α-glucoside. Trong lư ng phân t c a amylopectin là hàng ch c tri u.1.4 và α. liên k t hydro gi a các ñ i phân t amylose và amylopectin b phá v . Gelatin hóa có th xu t hi n khi nghi n ho c cán m ng các h t ngũ c c. c u trúc t nhiên c a h t b bi n ñ i.1. Các β-amylase g n vào các m ch α. X lý b ng tia h ng ngo i (micronizzing). Tuy nhiên.1. qu . dư i tác d ng c a nhi t hay axit. ðây là quá trình gelatin hóa. S trương ph ng này là quá trình thu n ngh ch. tinh b t ngô 62 . ð i v i các c u t amylopectin.4 và 1. hóa h c c a tinh b t Tinh b t là polysaccharide d tr trong h t. t l tiêu hóa tinh b t tăng lên rõ r t. α107 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . các h t tinh b t hút nư c và trương ph ng lên. Chính nh nh ng v t n t này mà enzym tiêu hóa d thâm nh p t o ñi u ki n d dàng cho s phân gi i. CH BI N TH C ĂN H T 11. Các α-amylase có th g n vào m t ñi m b t kỳ bên trong c a chu i tinh b t m ch th ng và b g y chúng thành các ño n có kích thư c nh hơn.770C.670C. Thông thư ng.6α-glucoside. xung quanh r n h t là các vòng ñ ng tâm (còn g i là vòng sinh trư ng). c u trúc tinh th b phá v 11.1. càng kéo dài và có s rung ñ ng m nh thì c u trúc tinh th cũng b phá v nhi u. Amylopectin là m t polyme m ch nhánh do các glucose liên k t v i nhau qua m ch 1. Các h t tinh b t các lo i c không có v t n t này cho nên khó tiêu hóa hơn. n b ng (poping) là các phương pháp dextrin hóa ñi n hình. Các h t tinh b t ngũ c c thư ng có các v t n t hình thành do s m t nư c nhanh c a ngũ c c trong quá trình thành th c. Dextrin hóa là quá trình c t phân ño n các c u t amylose và amylopectin. tinh b t lúa mỳ 65 . sau khi làm l nh và khô. các h t tinh b t m t ñi c u trúc tinh th . K t qu c a quá trình này là liên k t hydro gi a amylopectin ñư c ph c h i. do ñó là gi m t l tiêu hóa. m i h t có m t r n h t (hilum). Bi n ñ i v t lý.

nhưng m c ñ bung n khác nhau nhi u tùy theo lo i h t và ñ m c a h t. 11. Trong quá trình . Tóm t t các phương pháp ch bi n th c ăn h t Ch bi n khô Khô l nh Nghi n búa Nghi n tr c lăn Khô nóng N b ng (Poping) X lý tia h ng ngo i (Micronizing) Rang chín (Roasting) Ép ñùn (Dry extruding) Ch bi n ư t Ư t l nh Ngâm ư t (Soaking) h tư t X lý ki m (Alkali treatment) X lý axit (Acid treatment) Ư t nóng H p cám (Steam rollring) H p và làm v (Steam flaking) Làm giãn n (Expanding) N u chín (Cooking) Các phương pháp ch bi n khô. Ngô. các enzym có s n trong h t s tác ñ ng ñ n tinh b t. nhi t ñ c a h t tăng nhanh trong kho ng 140-180oC v i th i gian vài ch c giây thùy theo lo i h t. cao lương. K thu t ch bi n Th c ăn h t thư ng ñư c ch bi n theo các k thu t sau (b ng 11.1). Ch t lư ng c a s n ph m ch bi n s ph thu c vào lo i h t. bên trong là m t tr c có rãnh xo n. ñ m c a h t. vitamin ñư c b o toàn. B ng 11.1. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 108 . g o. Phương pháp dùng sóng c c ng n (micronizing): nh tác ñ ng c a vi sóng. t o thành các h c hình nón. Phương pháp h t ư t: h t ñư c ngâm nư c ñ t hàm lư ng nư c 25-30% sau ñó ñem y m khí 20 ngày. ñ m c a h t. y n m ch không th c hi n ñư c. kích c m t sàng.1. Nghi n b ng tr c lăn: h t ñư c làm v . Phương pháp rang chín: h t ñư c quay trong m t khoang kim lo i chuy n ñ ng theo chu kỳ. t c ñ dòng h t lưu chuy n. tinh b t h t ñư c ñư c gelatin hóa. Nghi n b ng búa: trong máy nghi n. Ép ñùn (extruding): h t ñư c ép qua m t syranh trơn. Tinh b t ñư c gelatin hóa và ch t kháng dinh dư ng cũng b phá h y. b cán m ng và nghi n nh b i các tr c lăn trong máy nghi n. Nhi t ñ n b ng thư ng là 150oC. xói mòn các h t và làm cho chúng hòa tan hoàn toàn. Ngâm nư c: h t ñư c ngâm nư c trong kho ng th i gian 12-24 gi . N b ng (popping): ñây là phương pháp làm giãn n và phá v các h t b ng nhi t ñ và áp su t cao. Nhi t ñ c a h t trong quá trình rang ñ t kho ng 150oC. h t ñư c ñ p v b ng h th ng búa ñ p. ð nh c a h t ph thu c vào lo i h t. trư c h t nh ng ch gãy hay nh ng vùng không hoàn h o v c u trúc. ð nh c a h t ph thu c vào kích c và c u trúc. h t ng m m t lư ng nư c. nhi t ñ môi trư ng và t l nư c trong h t. các ch t dinh dư ng ñư c b o toàn. lúa mì có th áp d ng n b ng nhưng ñ i m ch. Các phương pháp ch bi n ư t. L c ma sát t o ra nhi t ñ kho ng 95oC.amylase ñ u tiên tác ñ ng vào các liên k t g n các ñi m phân nhánh và b g y chúng thành các oligosaccharide có liên k t phân nhánh. sau ñó lan t a ra các vùng xung quanh. V ñ i th các amylase tác ñ ng lên b m t h t tinh b t. t c ñ c a vòng quay c a con lăn và các y u t khác như lo i h t.3.

viên th c ăn ñư c hình thành khi chui qua các rãnh c a thành syranh. Phân lo i th c ăn h n h p: th c ăn h n h p có 2 lo i. ñ m càng cao lư ng axit càng nhi u. Nhi t ñ h t ñ t ñư c kho ng 100oC khi ñưa vào tr c lăn. ñáp ng nhu c u dinh dư ng c a tôm và cá.2 sau ñây cho bi t m i quan h gi a hàm m c a th c ăn ñ n s phát tri n c a vi sinh v t và côn trùng. H p và làm v (steam flaking): theo phương pháp này h t ñư c phun m t lư ng hơi nư c nóng trong kho ng th i gian sao cho ñ m c a h t nâng lên 18% (v i ngô m t 12 phút. Ưu ñi m c a phương pháp x lý axit là không c n có h m kín ( h t ñã ng m axit có th b o qu n trong túi polyetylen. Cũng có th s d ng dung d ch amoniac. d ng ư t. th i gian b o qu n có th kéo dài t i m t năm. TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P 11. B ng 11. Ép viên (pelleting): thông thư ng ngư i ta ñưa hơi nư c nóng vào kh i nguyên li u ñ ñưa nhi t ñ lên kho ng 60-94oC. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 109 . Dư i áp su t và nhi t ñ cao. v i h t cao lư ng m t 25 phút).5-4% ph thu c vào lo i h t. Phương pháp h p cán (steam rolling): trư c h t h t ph i ch u tác ñ ng b i hơi nư c nóng trong kho ng th i gian t 3-5 phút.1. h t b trương ph ng sau ñó giãn n ñ n m c t i ña. 11.1). trong ñó l i chia làm d ng b t hay viên.5-3% tính theo kh i lư ng h t. trong thùng g ). Phân lo i th c ăn công nghi p ð nh nghĩa: Th c ăn công nghi p là m t h n h p th c ăn bao g m m t s nguyên li u ñã qua ch bi n và ph i h p theo công th c c a nhà ch t o.2. Tùy theo ñ m c a h t mà t l axit ñư c dùng t 0. sau ñó h t ñư c nghi n b ng tr c lăn. Hàm lư ng m c a TACN (d ng khô) r t quan tr ng vì ñ m c a th c ăn có quan h ñ n s phát tri n c a vi sinh v t t ñó nh hư ng ñ n th i h n s d ng.2. nhi t ñ này m t ph n tinh b t ñư c gelatin hóa. ch t khoáng… Các d ng th c ăn h n h p: Có nhi u d ng th c ăn công nghi p cho tôm và cá như d ng khô.2. formic. khi cho ăn không ph i b sung thêm b t c m t ch t dinh dư ng nào khác (dùng trong h th ng nuôi công nghi p). Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p ð m. d ng m nh hay h t... propionic. tuy nhiên phương pháp này ñóng vai trò b o qu n nhi u hơn là làm thay ñ i tính ch t v t lý.2. hóa h c c a h t. Tác d ng b o qu n c a h t v n còn duy trì khi ñưa h t ra kh i nơi b o qu n. H n h p hoàn ch nh: ñ y ñ các ch t dinh dư ng. Nh s c ép c a tr c lăn trên syranh. X lý axit (acid treatment): x lý axit thư ng áp d ng cho h t c c tươi.X lý ki m (alkali treatment): h t ñư c ngâm ho c phun b ng dung d ch xút n ng ñ 2. izobutyric. m i d ng ñòi h i m t công ngh s n xu t riêng (sơ ñ 11. 11. Phương pháp làm giãn n (expanding): theo phương pháp này h t ñư c h p chín trong ñi u ki n có hơi nư c áp su t và nhi t ñ cao (15kg/cm2. axit ñư c dùng là axetic. H n h p b sung: b sung thêm m t s ch t dinh dư ng c n thi t như vitamin. 200oC trong 20 giây). Sau khi h p chín nguyên li u ñư c làm mát cho ñ n khi nhi t ñ còn 90oC và hàm m gi m còn 20% trư c khi cán và nghi n b ng tr c lăn. H p chín áp su t cao (pressure cooking): h t ñư c p chín nhi t ñ 143oC và áp su t 2 3kg/cm . benzoic nhưng ph bi n là axit axetic ho c propionic ho c h n h p c a hai axit này.

Ca.0 2. . Th c ăn ph i có m u ñ c trưng c a nguyên li u trong h n h p có mùi thơm. ch t xơ. 110 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . hư ng d n s d ng. P…) và hàm lư ng t i ña các ch t dinh dư ng (ñ i v i các ch t dinh dư ng gây nh hư ng x u ñ n sinh trư ng và hi u su t s d ng th c ăn c a ñ ng v t như tro. mg/kg h n h p).4 1. axit amin. th i h n s d ng. m t s nư c b t bu c ph i ghi trên nhãn hàng ch “có s d ng thu c” (MEDIATED). các thu c (như kháng sinh…).B ng 11.0 Tiêu chu n c m quan. hàm m ñư c quy ñ nh là <14%.25 0. tên và ñ a ch nhà s n xu t.50 0.Các quy ñ nh v nhãn hàng: nhãn hàng ph i ghi tên thương ph m (ñ i v i nh ng h n h p có b sung thu c.Các ch tiêu v sinh an toàn: bao g m các ch tiêu vi sinh v t gây b nh và n m m c ñ c h i (như aflatoxin…). ch t béo và axit béo n-3.8 0.8 – 1.Hàm lư ng t i thi u ch t dinh dư ng (ñ i v i cá ch t dinh dư ng quý như protein. Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p Th c h n h p là m t lo i hàng hóa cho nên ph i tuân th nh ng quy ñ nh pháp lu t c a lo i hàng hóa này.0 – 20.02 – 0. các ch t hóa ch t ñ c h i (như kim lo i n ng Pb. kh i lư ng t nh.2. t l P/E.25 – 1. ñ i tư ng s d ng. . P…).4 – 2. nh ng quy ñ nh này ph i ñư c th hi n trên nhãn hàng. cát s n (khoáng không hòa tan trong axit HCl). 11. Nh ng quy ñ nh này g m: . Hg. ch t béo. Cd…).8 5. Các tiêu chu n thư ng ñư c quy ñ nh là năng lư ng (DE ho c ME tính theo MJ hay Mcal/kg h n h p). M i quan h gi a hàm m c a th c ăn v i s phát tri n c a côn trùng và vi sinh v t ð th c ăn (%) ð m (RH%) không khí H u qu 0–8 0 – 30 Không có ho t ñ ng sinh h c 9 -14 30 –70 Nhi m côn trùng khi RH>60% 14 – 20 70 -90 Nhi m côn trùng và m c 20 – 25 90 – 95 M c và vi khu n phát tri n >25 >95 Vi khu n tăng và n y m m Kích thư c. m t s vitamin ( các ch t này ñư c tính theo % hay g.4 – 0. Kích thư c tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá (b ng 11. các phân tích ñ m b o (guaranteed analysis).3.00 1. m t s ch t khoáng (Ca.2.3) B ng 11.Hàm lư ng m: ñ i v i h n h p khô. không có mùi m c ho c hôi th i… Tiêu chu n dinh dư ng. Tiêu chu n này tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá. protein và m t s axit amin. .50 – 5.3.8 – 4. Kích thư c viên c a th c ăn công nghi p cho cá Cá Rô phi Kich c /tu i Kích c viên Hương 1-24 gi liquify Hương 2-10 ngày 500 microns Hương 10-30 ngày 500 –1000 microns Juvenille 500 –1500 microns 1 –30 g 1 – 2mm 20 – 120 g 2 mm 125 – 25 g 3 mm >250 g 4 mm Cá da trơn Kích c (g) Kích c viên (mm) 0. các nguyên li u trong h n h p (ch ghi tên nguyên li u không c n kh i lư ng hay t l ).

r i ti n t i tr n cơ khí. Công ngh th c ăn h n h p Công ngh ch bi n th c ăn h n h p xu t hi n t nh ng năm 50. ch không ph i “k thu t”. (Ví d : máy nghi n công su t 22 KW/gi . t l tiêu hoá có th gi m. khó b o qu n. Không ñi sâu vào các công ño n trên. cân. ð i v i quy mô nh . Nghi n làm cho nhi t ñ nguyên li u tăng lên ( 10 – 200C) do v y máy nghi n ph i có thi t b làm mát (qu t.1): ðây là công ño n t n nhi u năng lư ng nh t. Các công ño n c a ch bi n th c ăn h n h p g m : nh p kho. Thư ng trư c khi nghi n ngư i ta ph i lo i b kim lo i và nh ng t p ch t khác.1). tr n không ñ u làm cho lư ng th c ăn ăn vào bi n ñ ng. Th c ăn b sung khi ñưa vào h n h p ph i tr n trư c ( d ng premix) và ñ m b o kh i lư ng không dư i 1 kg tính cho 100 kg h n h p. cân th c ăn b sung ph i chú ý vì kh i lư ng nh và ñ t ti n. vi c tr n ñ u càng c n thi t vì hàng ngày cá ăn ít. M c ñích c a tr n là làm cho h n h p ñ ng nh t. n u ngô ñem nghi n m n. (2). (3). Kích thư c nghi n ph thu c vào công th c ăn cho t ng lo i cá. ñây ch nh n m nh nh ng ñi m sau: (1). vi c cân chính xác nguyên li u là r t quan tr ng. ngày nay công ngh này ngày càng hi n ñ i. Máy tr n có hai lo i (hình 11. viên. Cân nguyên li u: ð ph i h p ñúng công th c. m i gi nghi n ñư c 200kg. có m t s nguyên li u c n ph i nghi n trư c khi cân.2.4. Chi phí năng lư ng cho vi c nghi n th c ăn thu s n thư ng g p 5-6 l n so chi phí năng lư ng cho vi c nghi n nguyên li u làm th c ăn cho ñ ng v t trên c n. Tuy nhiên nghi n quá nh thì không t t vì b m t ti p xúc tăng. tr n liên t c và bây gi máy tính ñã ki m soát vi c tr n và viên. ð i v i th c ăn cá.Nghi n (hình 11. th c ăn h n h p ch ñư c tr n b ng tay trên sàn kho.2): 111 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . giai ño n ñ u. Tr n: Tr n là m t “ ngh thu t”. b o qu n (sơ ñ 11. ñ tr n ñ u ngư i ta ñưa thêm ch t màu vào ñ làm ch t ch th .11. nghi n nh giúp d tr n và tăng t l tiêu hoá. còn nghi n thô thì ñư c t i 2000kg). tr n. nghi n. …). làm ngu i. bao gói.

ðóng bao: Th c ăn h n h p r i hay viên ñư c bao gói b ng túi polyetylen. ñ chín và ñ b n v i nư c khi s d ng. th i gian tr n kéo dài 10 – 15 phút.+ Máy tr n ñ ng (vertical mixers) : Tr n b ng vít xo n t c ñ 100 – 200 vòng/phút. (4). (5). Viên nóng (conditioner pelleting) : H n h p th c ăn ñư c làm nóng b ng hơi nư c khô nh m t b ph n t o hơi nư c nóng. Viên th c hi n b ng cách ép ñùn cho nên trong quá trình viên nhi t ñ tăng lên 60 – 700C. nhi u nư c (>15%) làm gi m ch t lư ng viên (gi m ñ c ng). ñ m không khí ñ u có nh hư ng ñ n ch t lư ng viên th c ăn.Th c ăn nhi u xơ viên c ng hơn th c ăn ít xơ. + Máy tr n n m ngang (horizontal mixers) : Th i gian tr n ng n hơn ( 3 – 6 phút). V nguyên li u. thi t b và công ngh viên. áp xu t viên là 75-600 kg/cm2). Máy tr n ñ ng khi ph i tr n th c ăn cùng v i ch t l ng thì ít hi u qu vì ch t l ng có khuynh hư ng t o thành nh ng c c nh ch không bám ñ u vào nguyên li u khô. . bên ngoài b ng bao d a. Trong công nghi p th c ăn h n h p c n chú ý ñ n ch t lư ng viên th c ăn. H n h p nguyên li u có kh i lư ng riêng (klr) 0.3): Viên ngu i th c ăn ñã tr n. ñ bóng.5-0. .Kh i lư ng riêng. sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i. tránh chu t b xâm h i. máy này ñ t hơn máy tr n ñ ng. ðưa ñ m c a kh i th c ăn lên 15 – 16%. sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i ñ n nhi t ñ trong phòng. lư ng hơi nư c vào khuôn. k t c u và thành ph n hoá h c nguyên li u. ñưa vào máy d p viên nhi t ñ trong phòng. D tr nơi khô ráo. Ch t lư ng viên (ch xét v khía c nh v t lý) th hi n ñ c ng. t c ñ th c ăn ña vào bu ng nguyên li u.4 g/cc khi ñư c ép thành viên có klr 0. H n h p th c ăn ñư c ép b ng máy d p khuôn ñ t o viên. . thoáng mát.6 g/cc (v i khuôn vòng.Th c ăn nhi u m (>8-10%). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 112 . Quan h gi a ñư ng kính x ñ dài khuôn viên. ñ gelatin hoá. V công ngh . t c ñ quay c a khuôn. Ch t lư ng viên ph thu c vào nguyên li u ñưa vào ép viên. máy này cũng thích h p v i vi c tr n 8% ch t l ng trong h n h p. Viên (hình 11.

11.2.5. Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p cho tôm và cá Gi i thi u nh ng thi t b c n thi t ñ s n xu t các lo i th c ăn h n h p khác nhau cho tôm và cá (b ng 11.4 và sơ ñ 11.1. và 11.2). B ng 11.4. Các thi t b c n thi t ñ s n xu t th c ăn h n h p khô cho tôm và cá B t Máy nghi n (grinder) +(*) Máy tr n khô (dry mixer) + Máy nâng (elevator) ? Băng t i (conveyor) ? Máy ép viên (pelleter/dies) N i n u hay máy ép ñùn (cooker/extruder) Surge bins Máy làm ngu i/làm khô (cooler/dryer) Máy phun m (fat sprayer) N i hơi (steam boiler) Máy ñ p m nh (crumbler) Máy nâng (sifter) Máy khâu bao (bag sewer) + Cân (scales) + *(+): c n; (-): không c n; (?): có th c n Viên n i + + + + + + + ? + + + + Viên chìm + + ? ? + + + + + + + H t + + ? ? + + + ? + + + + +

CÂU H I: 1. Nh ng bi n ñ i v t lý, hoá h c c a tinh b t khi ch bi n? 2. K thu t ch bi n th c ăn h t? 3. Cho bi t ñ c ñi m các lo i và các d ng th c ăn h n h p cho tôm và cá? 4. Các khâu chính trong công ngh s n xu t th c ăn h n h p cho tôm và cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng, Nguy n Th Lương H ng, Tôn Th t Sơn, 1997. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i. L i Văn Hùng, 2004. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nhà XBNN, H Chí Minh. Lê ð c Ngoan, Nguy n Th Hoa Lý, Dư Thanh H ng, 2005. Giáo trình th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

113

Vi n chăn nuôi, 2002. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà n i. Ti ng Anh De Silva, K.H.G.M, 1989. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. In: Huisman, E.A., Zonneveld, N. and Bouwmans, A.H.M. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture, Malang, Indonesia, pp, 241 - 267. FAO. 1995. Farm-made Aquafeed. FAO Fisheries Technical Paper 343. Rome. Edwards, P. and Allan, G. L. (eds), 2004. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Australian Centre for International Agricultural Research, Canberra 2004 Halver, J. E., Hardy, R.W., 2002. Fish Nutrition. 3rd Eds. Academic Press, Imprint of Elsevier Science, 823pp. Laurent Verschuere, Geert Rombaut, Patrick Sorgeloos, Willy Verstraete, 2000. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture. Michael B. New, 1987. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture), UNDP, FAO, Rome.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

114

CHƯƠNG XII TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N
M i loài ñ ng v t khác nhau yêu c u khác nhau v các ch t dinh dư ng, tuỳ theo ñ c ñi m riêng c a t ng loài, gi ng và kh năng s n xu t c a chúng. Trong t ng loài, gi ng tuỳ theo giai ño n phát tri n mà nhu c u dinh dư ng khác nhau. Cân ñ i các ch t dinh dư ng c n thi t trong kh u ph n so v i nhu c u c a ñ ng v t là bi n pháp r t quan tr ng nh m tăng năng su t và hi u qu trong nuôi tr ng th y s n. 12.1. KHÁI NI M 12.1.1. Tiêu chu n ăn Tiêu chu n ăn ñư c xác ñ nh d a trên nhu c u các ch t dinh dư ng (ph n này ñã ñ c p trong các chương trư c). Như ñã bi t, nhu c u dinh dư ng là kh i lư ng ch t dinh dư ng mà tôm, cá c n ñ duy trì ho t ñ ng s ng và t o s n ph m (tăng tr ng, ñ tr ng..) trong ngày ñêm. Tiêu chu n ñư c xây d ng trên cơ s nhu c u. Vì v y, có th khái ni m tiêu chu n ăn là kh i lư ng các ch t dinh dư ng (ñư c tính b ng ñơn v kh i lư ng ho c tính b ng ph n trăm trong th c ăn h n h p) mà tôm, cá yêu c u trong m t ngày ñêm. Tiêu chu n ăn có th hi u như sau: Tiêu chu n ăn = Nhu c u + S dư an toàn S dư an toàn là s lư ng ch t dinh dư ng c n thêm vào ngoài Ví d 1: nhu c u c a tôm, cá ñư c xác ñ nh Nhu c u dinh dư ng c a cá chép: thông qua các th c nghi m. Trong Lipit: 18% tr lên th c t , xác ñ nh nhu c u dinh Protein: 25-38% dư ng ñư c ti n hành trong phòng Lisine: 5,7% c a th c ăn thí nghi m (on-station) v i nhi u cá Methionine: 3,1% c a protein (không có cystine) th và giá tr thu ñư c là trung bình Photpho h u d ng: 0,6-0,7%. s h c c a các quan sát. Giá tr v DE kcal/kg: 2700-3100. nhu c u dinh dư ng (ví d : 10 MJ Nhu c u c a cá rôphi (Jaucey, Ross, 1982): ME) là giá tr trung bình c a các giá Lipit: 10% (t hương ñ n 0,5g) tr thu ñư c trên ho c dư i giá tr 8% (t 0,5 ñ n 35g) 6% (t 35g ñ n bán) trung bình nói trên (có th 9-11 MJ Protein: 50% (t hương ñ n 0,5g) ME). Có nghĩa, n u áp d ng giá tr 35% (t 0,5 ñ n 35g) trung bình trên ñ xác ñ nh nhu c u 30% (t 35 ñ n bán) thì m t s cá th không ñáp ng nhu Lysine: 4,1% protein th c ăn c u ch t dinh dư ng (nh ng quan Methionine + 50% Cystine: 1,7% protein th c ăn sát trên 10 MJ ME). Do ñó, ngư i ta Carbohydrate tiêu hoá: 25% m i s d ng khái ni m s dư an Xơ thô: 8 – 10% toàn. DE (kcal/kg): 2500 – 3400 Tiêu chu n ăn ñư c qui ñ nh b i m t s ch tiêu cơ b n, nh ng ch tiêu này ph thu c vào s phát tri n nuôi tr ng th y s n c a m i nư c.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

115

12.1.2. N i dung tiêu chu n ăn - Nhu c u năng lư ng (ví d 1): Bi u th b ng kcal (Mcal) hay kJ (MJ) c a DE, ME tính cho m t ngày ñêm hay tính cho 1 kg th c ăn. Khi nhu c u năng lư ng tính trên 1 kg thì g i là m t ñ năng lư ng hay m c năng lư ng. - Nhu c u protein và axít amin (ví d 1): Nhu c u protein có th th hi n b ng kh i lư ng (g; kg) cho m t ngày ñêm hay t l (%) protein thô hay protein tiêu hóa trong kh u ph n. Axit amin cũng ñư c tính theo kh i lư ng (g) cho m t ngày ñêm hay t l (%) so v i v t ch t khô ho c t l (%) so v i protein. - Nhu c u m và axit béo (ví d 1): Nhi u nư c ñã s d ng các axit béo thi t y u trong tiêu chu n ăn c a v t nuôi (Anh, M , Australia..). - Nhu c u các ch t khoáng (ví d 1): + Khoáng ña lư ng: Ca, P, Mg, Na, Cl ,K, S (g/con ngày ho c % th c ăn). + Khoáng vi lư ng: Fe, Cu, Co, Mn, Zn.. (mg/con ngày). - Nhu c u vitamin: A, D, E (UI), VTM nhóm B, C, K (mg); B12 (µg). 12.1.3. Kh u ph n ăn ð hi n th tiêu chu n ăn b ng các lo i th c ăn c th thì ngư i ta s d ng khái ni m “kh u ph n ăn”. Kh u ph n ăn là kh i lư ng các lo i th c ăn cung c p cho con v t ñ tho mãn tiêu chu n ăn. Kh u ph n ăn ñư c tính b ng kh i lư ng trong m t ngày ñêm Ví d 2. Kh u ph n cho cá da trơn kg ho c t l ph n trăm trong th c ăn h n B t cá thương ph m 15,17 h p. Khô ñ tương 8,50 Ví d , ñ ñ m b o tiêu chu n Khô l c 8,50 ăn cho cá da trơn v i yêu c u là B t mì 18,70 protein thô 34,5; lipit 10,8; khoáng M l n 5,11 11,9; Ca 1,0 và P 1,2% thì kh u ph n Dicanxiphotphat 1,04 như ví d 2. Mu i ăn 2,00 12.2. NGUYÊN T C PH I H P Ch t k t dính 2,00 KH U PH N ĂN (Cacboxymethyl celulose) Premix vitamin 0,92 T i ưu hoá kh u ph n ăn hay Nư c 38,56 còn g i là l p kh u ph n ăn ñ tho T ng c ng 100,00 mãn nhu c u dinh dư ng c a gia súc gia c m v i giá thành th p nh t là r t quan tr ng ñ nâng cao hi u qu kinh t trong chăn nuôi. Có hai nguyên t c ñ l p kh u ph n ăn là nguyên t c khoa h c và nguyên t c kinh t . 12.2.1. Nguyên t c khoa h c Kh u ph n ăn ph i ñáp ng ñ y ñ nhu c u dinh dư ng, thoã mãn ñư c tiêu chu n ăn. ð m b o ñư c s cân b ng các ch t dinh dư ng: axit amin, khoáng, vitamin... Kh i lư ng kh u ph n ăn ph i thích h p v i s c ch a c a b máy tiêu hoá. ð kh ng ch kh i lư ng kh u ph n ăn ngư i ta dùng lư ng th c ăn (% v t ch t khô) có th thu nh n tính theo t l kh i lư ng cơ th . Ví d , kh i lư ng th c ăn nuôi tôm kho ng 2-3% kh i lư ng tôm.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

116

ch t béo.3.8 8. giá c c a các lo i th c ăn d ki n s s d ng trong kh u ph n ăn (chú ý gi i h n t t ña % c a t ng lo i nguyên li u). vitamin.0 Có th s d ng b ng “Thành ph n dinh dư ng th c ăn cho tôm. Trong b ng có ghi thành ph n protein thô.3. B ng 12.. ð kh u ph n th c ăn v a ñ m b o nhu c u dinh dư ng cho tôm. làm gi ng.Tiêu chu n ăn ñ i v i các ch t dinh dư ng như: năng lư ng.1. ch t chi t không N.) + ð c ñi m cơ b n c a h th ng nuôi dư ng.2.. tiêu chu n c a Nh t B n.error).1. tiêu chu n cho tôm. Ân ð .0 2.sai (trial . Phương pháp ph i h p thông thư ng Phương pháp này áp d ng tính toán cho các kh u ph n th c ăn ch bao g m m t vài nguyên li u và yêu c u tính m t vài ch t dinh dư ng ch y u trong kh u ph n. 12. cá” c a ADCP (Aquaculture Developpement and Coordination Programe .. . protein. New (1987.5 9. PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM. cá và v a t i ưu v m t kinh t cho ngư i nuôi. kcal/g) 3. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 117 .1 Năng lư ng tiêu hoá (DE. Tính toán giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) cho cá Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i cây b ñ u) Carbohydrate (cây b ñ u) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo Năng lư ng thô (GE. phương pháp l p phương trình ñ i s … Nhìn chung.12.. ñ m c a môi trư ng. kcal/kg). b ng12.5 5. các phương pháp có các bư c như sau: Bư c 1: Xác ñ nh nhu c u dinh dư ng. 12. ăn t do hay h n ch + Nhi t ñ .2. P.. cá tính trên cơ s giá tr DE c a 1g các ch t dinh dư ng trong th c ăn theo khuy n cáo c a Michael B. Met + Cys. lysine (tính trên cơ s ch t khô c a th c ăn) và năng lư ng tiêu hoá (DE. hàm lư ng lipit. cá. phù h p v i khí h u và các vùng sinh thái khác nhau.25 3. ..1).. Nhu c u dinh dư ng theo tiêu chu n Vi t nam (TCVN) ho c tham kh o tiêu chu n NRC (M ).FAO) ph n ph l c.0 4. kcal/g) 4.1 4. cá m t cách khoa h c và h p lý chúng ta c n bi t: . Hà Lan. khoáng. và môi trư ng nuôi tr ng th y s n. Nguyên t c kinh t Kh u ph n th c ăn ph i có giá c h p lý và r . ARC (Anh).Thành ph n hoá h c và giá tr dinh dư ng. xơ thô. khoáng. khi l p kh u ph n ăn ph i chú ý các v n ñ sau ñây: + Tính s n có. axit amin. DE c a th c ăn cho tôm. phương pháp hình vuông Pearson. ch t lư ng và giá c c a ngu n nguyên li u th c ăn + ð c tính sinh h c c a tôm cá và cách cho ăn + M c tiêu nuôi (th t. CÁ Mu n ph i h p kh u ph n ăn cho tôm.000 kcal năng lư ng (tiêu hoá hay trao ñ i) và 100 gam protein thô trong th c ăn. Các phương pháp kinh ñi n ñư c s d ng ñ xây d ng kh u ph n như: Phương pháp th .Giá c c a các nguyên li u làm th c ăn có th tính cho 1 kg hay cho 1.1 5. Ca.

20x + 0.5/100 25 B t cá 60 5 (5/40) x 100 = 12.60x = 35/3 = 11.60y = 25 (1) x + y = 100 (2) Gi i phương trình trên ta ñư c x = 87.3. . Ph i bi t giá tr dinh dư ng và giá thành các nguyên li u th c ăn ñó. .5 kg khô d u d a.2. chúng ta s có m t h n h p ch a kho ng 25% protein thô. H n h p cu i cùng ch a protein ñ ng v t không quá 1/3 lư ng protein kh u ph n. c n ph i h p 12.5/100 Như v y. 4% m và 2% ch t k t dính.. 12.n ñ nh kh i lư ng m t s lo i th c ăn giàu protein ho c th c ăn giàu năng lư ng (tham kh o khuy n cáo trên). Phương pháp gi i phương trình Ví d 2: L y l i thí d 1.Xác ñ nh kh i lư ng các lo i th c ăn b sung như khoáng vi lư ng . ngu n th c ăn cho th y s n ph i ñ m b o hàm lư ng protein cao. ta có phương trình 2 n s : 0..3. Gi i: G i x: kg b t cá trong 100kg th c ăn h n h p y: kg cám trong 100kg th c ăn h n h p z : kg ñ tương trong 100kg th c ăn h n h p Các ch t b sung ñã có trong h n h p: 4 premix + 4% m + 2% ch t k t dính = 10% Gi i h n protein ñ ng v t: 0.Tính toán giá tr dinh dư ng c a kh u ph n d ki n. Phương pháp hình vuông Pearson Ví d 1: hãy ph i h p 1 h n h p có 25% protein cho cá lóc. Phương pháp này thư ng theo các bư c chính sau ñây: . g m khô d u d a (ch a 20% protein) và b t cá (ch a 60% protein). Nói chung.3. premix vitamin. khô d u ñ tương 45%CP. Ví d 3: Ph i h p 1 kh u ph n có 35% protein thô (CP) b ng các nguyên li u sau cho cá rô phi: B t cá 60%CP.5 kg b t cá và 87. . D a vào tiêu chu n ăn ñ ñi u ch nh và b sung các ch t dinh dư ng cho phù h p v i nhu c u c a tôm. . cá. Nguyên li u th c ăn ph i b o ñ m ch t lư ng t t và ph i phù h p v i tôm.Bư c 2: Ch n l a các nguyên li u th c ăn ñ l p kh u ph n ăn. Ta có th xác ñ nh kh i lư ng c a t ng lo i th c ăn này b ng 2 phương pháp: phương pháp Pearson ho c phương pháp dùng phương trình ñ i s . g i x là kg khô d u d a và y là kg b t cá trong 100 kg th c ăn. cá.ði u ch nh và b sung.5 kg và y = 12. cám g o 10%CP. H n h p ch a 4% premix vitamin khoáng. Các lo i th c ăn này thư ng chi m t l th p trong kh u ph n (b ng 10…).5 kg. 12. Khô d u d a 20 35 (35/40) x 100 = 87. Bư c 3: Ti n hành l p kh u ph n.67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 118 .Trên cơ s th c ăn ñã n ñ nh tính toán kh i lư ng các lo i th c ăn còn l i.

1 y + 0.10) = 11.1y + 0. t n tr các công th c.00 kg Ch t k t dính 2. Feedmania… Các ph n m m chuyên bi t ngoài vi c tính toán công th c th c ăn còn có th có ch c năng so sánh giá tr dinh dư ng c a các ngu n nguyên li u.45 y = 42.6 x T (3) ta có x = 11.00 kg 100.56 (5) Gi i phương trình ta ñư c: x = 19.42 Tóm l i kh u ph n ăn ch a: B t cá 19.42 kg Premix 4. Feedlive.43 (4) y + z = 70. phương pháp ph i h p kh u ph n b ng các chương trình ph n m m trên máy vi tính cũng ñã ñư c áp d ng nhi u.03 z = 38. ph n m m ñơn gi n nh t s d ng chương trình trên ph n m m Excel ñ thi t l p b ng tính v i nh ng công th c thích h p ho c các ph n m m chuyên bi t như: UFFDA. ta có phương trình: 0.45 y + z = 35 = (100 .45 z = 23.6 = 19.03 kg Khô ñ tương 38.45z x+ 0. Tùy theo kh năng mà có th s d ng các ph m m m khác nhau.45 kg Cám 42.67/0. tính toán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 119 . d li u ñ gi m b t th i gian tìm ki m.6 x + 0.67 (1) (2) (3) Thay giá tr c a x vào (1) và (2).00 kg M 4.00 kg Ngoài các phương pháp trên.Ta l p ñư c phương trình: 0.

S. Hà n i. and Lim. FAO Fisheries Technical Paper 343. Nhà XBNN. G. 2004. 1985. Washington. 1993. Y. Tôn Th t Sơn. 1999. 2004. L i Văn Hùng. National Academy Press. Nutrient Requirements of Fish. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . Hà N i. Hardy. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc.CÂU H I: 1. Cho bi t nhu c u dinh dư ng c a m t s loài tôm và cá? 3. 1980. 1997. (eds). 823pp.SRAC Publication No. R. Hà N i. FAO. 2005.. 345-353. England Takeuchi. Rome.. Australian Centre for International Agricultural Research. Nhà XBNN. (eds). Academic Press. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 120 . NRC (National Research Council). Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Rome. 2002. cho ví d ? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Aquaculture Training Manual. C. CAB international. T. Farm-made Aquafeed. Edwards. kh u ph n ăn là gì? Cho ví d ? 2. Lê ð c Ngoan. and Allan. C. D. 2002. Gerald M. Nguy n Th Hoa Lý. L.. P. Ti ng Anh FAO. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Webster. DC.. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. T. 1987.. Dư Thanh H ng. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. 700. 1995. Fishing New Books Ltd. 3rd Eds. Vi n chăn nuôi. Swift.. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Watanabe. J.W.D. Arai. UNDP.. Nhà XBNN. Tiêu chu n. Fish Nutrition. Nhà XBNN.R. H Chí Minh. Giáo trình th c ăn gia súc. and Shimma. Imprint of Elsevier Science. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. 2002. Nguy n Th Lương H ng. E. Cho bi t các nguyên t c và phương pháp ph i h p kh u ph n. Ludwig. USA. Canberra 2004 Halver. New. Michael B. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries.

cá hương.1. Kh u ph n v i giá thành th p ñư c s d ng nh m cung c p các ch t dinh dư ng thích h p t các lo i th c ăn s n có. Hình th c nuôi và kh u ph n th c ăn trong nh ng giai ño n phát tri n khác nhau c a cá chép (Cyprinus carpio) (Kafuku. lúa mì n u chín ð I TƯ NG TÔM.5 tri u t n vào năm 1998. ao nư c ch y. Cá Chép (Cyprinus carpio) 3% trong h cá chép ñư c nuôi theo các h th ng chuyên canh (Tacon. hình th c nuôi và cách cho ăn ñư c trình bày b ng 13. Trong t nhiên. Cá chép ñư c nuôi truy n th ng trong ao ho c trong ru ng lúa. ñ t kho ng 2. ho c theo hình th c nuôi hi n ñ i trong ao ch ñ ng nư c. thì ch kho ng Hình 13. Môi trư ng s ng c a chúng thư ng là vùng nư c nhi u c d i và ñáy bùn. CÁ 13. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 121 . ăn hơn 5 l n/ngày Th c ăn t ch bi n. tr giá 2. M t t l l n t ngu n cá chép nuôi châu Á. nhưng khi trư ng thành thì chúng là nh ng ñ i tư ng ăn ñáy. Ao l y nư c su i Ao tu n hoàn L ng lư i Th c ăn/cho ăn 70% th c ăn xanh và 30% th c ăn ñ ng v t ñã ñư c làm giàu vitamin và khoáng Daphnia và ñ ng v t phù du khác Th c ăn t ch bi n Th c ăn viên. 1993). Nh ng loài trong h cá chép ñã ñư c nuôi t r t lâu ñ i cho ñ n nay. B ng 13. Nhi u k thu t nuôi ñã ñư c áp d ng trong nuôi v cá b m . cá gi ng và cá thương ph m.1. cá chép s ng vùng trung và h lưu các con sông có dòng ch y ch m ho c trong các ñ m l y. Cá chép là m t ñ i tư ng nuôi quan tr ng c a h cyprinids.CHƯƠNG XIII DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S 13. Các giai ño n. ñây là h cá có xương quan tr ng nh t c a ngh nuôi cá nư c ng t trên toàn th gi i. ñ c bi t là Trung Qu c. h th ng nuôi nư c ch y và nuôi l ng lư i trong h . Th c ăn c a cá hương là ñ ng v t phù du như rotifer và copepods. ch sau cá mè tr ng và cá tr m c .1. S n lư ng hi n nay c a cá chép ñ t ñ n hơn 13 tri u t n m i năm. Gi i thi u Cá chép (Cyprinus carpio) thu c h Cyprinidae. 1992) Giai ño n Cá b m Cá hương Cá gi ng Cá thương ph m Hình th c nuôi Ao nuôi v Ao không lưu thông nư c Ao không lưu thông nư c Ao nư c ch y m t ph n Ao ru ng Ao ru ng. Trong khi h u h t s n lư ng cá chép t hình th c nuôi t nhiên. nh ng t m Rau c .8 t USD.1. th c ăn c a chúng là ñ ng v t và các lo i sinh v t khác.1. s n lư ng c a nó ñã tăng g p ñôi so v i 1 th p niên trư c ñây.1.

khoáng.75% (5. carbohydrates. 1995). 1980). CSD là m t enzyme tham gia vào quá trình sinh t ng h p Taurine t cysteine và. 1995. gi thi t r ng cá có th tích lũy ñư c 0. Nhu c u t i ưu c a cá chép v protein thô là: 30-38% (Jauncey. Nhu c u lysine giai ño n cá gi ng là 2. Ogino. ði u này cũng ñư c nh n th y các ñ i tư ng khác. N u kh u ph n ch a 35% protein. Nhìn chung.13.58g protein/100g kh i lư ng cơ th m i ngày. axit béo. Wantanabe. Takeuchi. 1980). M t s nghiên c u cho bi t nhu c u protein hàng ngày c a cá chép kho ng 1g/kg kh i lư ng cơ th cho duy trì và 12g/kg kh i lư ng cơ th cho tích lũy protein t i ña (Ogino và Chen. B ng 13. N u ñ năng lư ng tiêu hóa có trong kh u ph n. Nhu c u dinh dư ng Nhu c u dinh dư ng c a cá chép trong kh u ph n v protein. Tuy nhiên.2. Nhu c u dinh dư ng c a cá chép (Ciprinus carpio) Thành ph n dinh dư ng Protein Lipit Acid béo no thi t y u Linoleate Linolenate Năng lư ng tiêu hóa Carbohydrate (như tinh b t) Nhu c u 30–35 g /100g 5-15 g /100g (tùy theo m c năng lư ng) 1 g/100g 1 g/100 g 13-15 MJ/ kg (310-360 kcal) 30-40 g/100g Amino acid c u trúc cơ th cá chép không b nh hư ng b i s bi n ñ ng các thành ph n khác nhau trong kh u ph n ho c b i tu i c a cá (Schwarz và Kirchgessner. Nhu c u v s lư ng các amino acid ñư c thi t l p thông qua các nghiên c u khác nhau và ñư c ch ra b ng 13. 1994. m c tích lũy này không Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 122 . Oma. 1982). 1995. 1988). 2001). vitamin. De Silva và Anderson. 1992.1. 1999). có nghĩa là nhu c u taurine c a cá chép ph i ñư c cung c p thêm trong kh u ph n.25% c a kh u ph n (6% c a protein) và gi m xu ng 1. cysteine và tyrosine có th dư ho c l n lư t thay th m t ph n c a methionine và phenylalanine kh u ph n. 1988). Nh ng nghiên c u hi n nay v amino acid có ch a lưu huỳnh cho th y r ng ho t l c enzyme cysteinsulphinate decarboxylase (CSD) gan c a cá chép khá y u so v i cá h i nư c ng t (Oncorhynchus mykiss) và cá rô phi (Oreochromis niloticus) ñ n 50 l n (Yokoyama và c ng s . m c protein thô này ñư c xác ñ nh b i vi c s d ng kh u ph n g m m t ngu n ñơn protein có ch t lư ng cao. Protein và amino acid. 1991.4% c a protein) giai ño n th t. năng lư ng và protein/năng lư ng ñã ñư c ki m nghi m b i nhi u nhà khoa h c và các nhà nghiên c u (Satoh. Nhu c u amino acid có th ư c tính t s li u v thành ph n amino acid và ngu n protein tích lũy hàng ngày c a cơ th (Ogino. Ta bi t r ng cơ c a cá chép có ch a m t lư ng l n Taurine. Mư i amino acid thi t y u (EAA) tương t cho h u h t các lo i cá cũng ñ u c n thi t cho quá trình sinh trư ng c a cá chép.2. m c protein t i ưu có th gi 30-35 % (Watanabe. amino acids. t l tiêu hóa (TLTH) protein là 80%. Tuy nhiên. n u như ho t ñ ng c a nó y u. như casein. hi u qu s d ng N cho quá trình tăng trư ng cao nh t khi lư ng protein ăn vào 7-8 g/kg kh i lư ng cơ th / ngày. 1973. Kaushik. còn ñ i v i methionine thì không có s thay ñ i. protein tr ng gà ho c b t cá.3. lipid. 1982. ñ nh m c cho ăn 3% kh i lư ng cơ th . C n chú ý là có nh ng thay ñ i nh trong nhu c u ñ i v i t ng amino acid tùy theo t ng giai ño n sinh trư ng (Baloguma. Song.

4 2. Nhu c u protein và lipit liên quan ñ n năng lư ng tiêu hóa.7 2. Akiyama và c ng s (1997) ñã so sánh t l amino acid/năng lư ng (A/E. Murai và c ng s .83. Cá chép là loài cá ăn t p và có th s d ng hi u qu c lipid và carbohydrates như ngu n năng lư ng t kh u ph n.0 3. 548 và 721 kJ/kg kh i lư ng cơ th tương ng v i m c cho ăn 1.5 2. 31. Như ñã mô t các loài cá xương khác. 4% b t th t. 1979). c t l chuy n hóa năng lư ng và nhu c u năng lư ng duy trì ñ u b nh hư ng b i nhi t ñ nư c.6% cho duy trì và ho t ñ ng và 24. Nhu c u năng lư ng c a cá chép r t ít thông tin so v i lư ng thông tin v các ch tiêu dinh dư ng khác.4 1.3 5.5% m t qua ph n th i khác. 1992.17% c a kh i lư ng cơ th /ngày. và gi a cá chép v i cá catla (Catla catla).2 2.3 3. nhu c u năng lư ng tiêu hóa cho sinh trư ng tôí ña là 285. Các tác gi cũng khuy n cáo r ng. 10% b t ñ u nành và 8% b t ngô. 1983. G n ñây.5 3.6 1.9 1.0 3.8 5. 3.1 0. Nhu c u v amino acid c a cá chép (Cyprinus carpio) Các amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Cystein Phenylalanine Tyrozine Threonine Valine Tryptophan Nose (1979) % protein trong % kh u ph n kh u ph n 4.6 2.4 2. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 123 .4 0.4 0.4 1.1% cho s n xu t).3. 1983.8 3. Giá tr t i ưu c a năng lư ng tiêu hóa/protein cho sinh trư ng t i ña là 97-116 (Takeuchi và c ng s .3 Ogino (1980) % protein trong kh u ph n 4. 1995). B ng 13.3 1.2 2.8 0. Năng lư ng. Lipid và acid béo.7% năng lư ng thu n (bao g m 12. Nhu c u v acid amin c a cá chép ñư c trình bày b ng 13.tính ñ n các ñư ng chuy n hóa c a amino acid không d n ñ n quá trình t ng h p protein. K t qu nghiên c u cho th y t l năng lư ng vào kho ng 40 kJ/g N ăn vào (Chakraborti và c ng s . ñ t bi t là m ru t (Zeitler và c ng s .1 0. ði u ñó có nghĩa là vi c làm giàu thêm thành ph n t o năng lư ng tiêu hóa t 13 ñ n 15 MJ/ kg kh u ph n b i thêm vào 5-15% lipid không làm c i thi n t c ñ sinh trư ng và s d ng protein thu n (Takeuchi và c ng s .9% năng lư ng m t qua phân. Hơn n a.5 0. và vì v y năng lư ng tiêu hóa quan tr ng hơn so v i lipid trong kh u ph n.9 3. 1985). 1986).8 6.3. T l chuy n hóa kém tích c c nhi t ñ dư i 170C là khá th p (Kaushik.9 3. Tương quan tuy n tính gi a nitrogen (N) ăn vào và s gia tăng nhi t ñ th c ăn cũng ñã ñư c ñ c p. c hai ñ u thu c h Cyprinidae.6 4.8 Dabrowski (1983) mg/kg/ngày 506 145 255 429 458 105 254 190 213 305 - T l h p thu các amino acid r t khác nhau ph thu c vào ngu n protein và kho ng th i gian sau khi ăn (Dabrowshi.8 0. liên quan ñ n t l c a t ng EAA/t ng c a EAA) gi a các loài cá. Nghiên c u chuy n hóa năng lư ng c a kh u ph n th c t bao g m 25% b t cá. ch u nh hư ng b i c kh u ph n và kích c cá. m t m t tiêu c c c a vi c tăng t l lipid trong kh u ph n là có th làm tăng tích lũy m trong cơ th .6 1. Ohta và Wantanabe (1996) cho th y.60 và 5.0 1. 1979).9% m t do sinh nhi t và 36. 1995).8 2. 29. 1.3 1. Kaushik.

1995). phosphatidylinositol liên quan ch t ch t i s phát tri n c a u trùng cá chép. ch ng l i s oxi hóa và gi n ñ nh nư c trong các m u th c ăn (Coutteau và c ng s . 1995). 1977). 2000). H u qu c a s thi u h t PL kh u ph n là làm tích lũy các gi t m trong bi u bì ru t trư c. cá tr m c . M t khác. Geurden và c ng s (1998) th y r ng PC quan tr ng ñ i v i s h p thu cao ñ u tiên c a quá trình sinh trư ng. Tuy nhiên. Ư c tính cung c p 1% m i acid béo này ñ m b o t t nh t cho quá trình sinh trư ng và hi u qu cho ăn ñ i v i cá chép gi ng (Takeuchi và Watanabe. Trong các loài cá. Hình 13. ho t ñ ng c a enzyme amylase ru t cao hơn các ñ i tư ng ăn t p. gi ng như “b nh Sekoke”. Trong lúc tricaproin (C6:0). dư ng như ñư c s d ng t t trên 30g/100g c a t ng acid béo kh u ph n. t l ch t cao và m t s c t da.2. nhưng nh ng d u hi u c a nó bi u hi n rõ s lo n dư ng mô cơ (Takeuchi và c ng s . bao g m cá chép. còn tricaprylin (C8:0) thì không. 1999. ñi u này gi i thích vi c s d ng tinh b t t t hơn cá chép. ði m riêng c a tricaprylin trong các MCT khác. 1998). cũng có m t báo cáo khác th p hơn nhu c u này (Kaushik. liên quan ñ n s t n thương t ch c c a h th ng enzyme phân gi i acid béo. Carbohydrate. Trong m t nghiên c u sau này Geurden và c ng s (1999) nh n m nh phân b b o t n c a PL s p s p theo kích c cá nh t ñ nh. còn glucose và maltose ít nh t 4 l n. Ho t ñ ng c a enzyme amylase trong ng tiêu hóa và t l tiêu hóa tinh b t cá thư ng th p hơn so v i sinh v t c n. tri u ch ng thi u h t liên quan ñ n EFA khó có th nh n th y cá chép như là ch m l n. trilaurin (C12:0) và triolein (C18:1) cho th y có nh hư ng m t cách hi u qu v sinh trư ng và t l s ng. Nh ng nghiên c u ñã ñ c p trên cho th y r ng. ñi u ñó gi i thích r ng ch có s tái t ch c có gi i h n là c n thi t. vi c b sung phosphatidylcholine (PC) t lòng ñ tr ng gà ho c t ñ u tương ngăn ch n ñư c thoái hóa ru t và tăng th tích t bào gan (Fontagné và c ng s . s thi u h t th hi n rõ như hi n tư ng cong thân.0. M t vài nghiên c u ñã cho bi t cách s d ng carbohydrate c a cá chép. Vai trò c a chu i triglycerides (MCT) m ch trung bình trong dinh dư ng u trùng cá chép v a m i ñư c nghiên c u g n ñây (Fontagné và c ng s . Murai và c ng s (1983) ñã ki m tra nh hư ng c a các kh u ph n tinh b t khác nhau và vi c thư ng xuyên cho ăn các m u th c ăn s d ng cho cá chép.Cá r t c n các acid béo thi t y u. H ñ ngh r ng thêm PL vào kh u ph n b ng ph i tr n như trong ch t t ng h p c a cơ th u trùng. tricaprin (C10:0). không ph thu c vào kh u ph n. D a trên so sánh m t vài ngu n PL t o thành t lecithin ñ u tương. m t loài g n gũi. PL c n thi t cho vi c h p thu lipid trung tính m c dù hi u qu ph thu c vào ñ c tính nhũ tương hóa c a nó. Cá Tr m c Phosphilipids (PL) có m t s ch c năngtrong th c ăn c a u trùng bao g m nh hư ng b m t.8-2. 1992). làm tăng ch t nh y niêm m c và gi m th tích t bào gan. hơn là các ñ i tư ng ăn ñ ng v t. giá tr này l n hơn 4 l n so v i cá h i và cá chình Nh t (Anguilla japonicus). ði u ñó ch ra Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 124 . ði u ñó cho th y t l chi u dài ru t v i chi u dài cơ th cá chép là 1. S d ng tinh b t trong kh u ph n hi u qu nh t khi cho ăn 2 l n m i ngày. Tuy nhiên. Dù v y. Cá chép và cá tr m (Ctenopharygodon adella) ñòi h i c acid béo n-6 và n-3.

da và vây. 1982). K t qu c a nhi u nghiên c u cho th y. tăng t bào nh y da Choline 500 Ch m l n. ho i t th n s m. như kích c cá. g y mòn. Cá chép thi u 1 acid thi t y u ti t ra t d dày cho tiêu hóa và hòa tan các h p ch t ch a c Ca và P. 1991. h t ho ng. mang xo n.1997). thoái hóa gan. ch m l n. h ng c u d v ra t ng m nh. Cu. lư ng t i ưu c a carbohydrate kh u ph n dao ñ ng 30-40% kh i lư ng th c ăn ñ i v i cá chép. s ng y u.4. bi n d xương cung mang (Dabrowski và CS. lưng cong. Ogino và c ng s (1976) nh n th y r ng. Vitamin và mu i khoáng. P. nhi t ñ nư c và thành ph n th c ăn. xu t huy t da. Nhu c u trong kh u ph n ñ i v i acid folic và vitamin B12. xu t huy t mang. gan nhi m m . cáu k nh. Hàm lư ng P t tricalcium phosphate c a b t cá (FM) ít hơn so v i nhi u mono và dicalcium phosphate hòa tan. Mg. t l ch t cao Biotin 1 Ch m l n. sinh trư ng kém Liên quan ñ n vitamin E.5 7 cá chép và nh ng tri u ch ng thi u (Satoh. tăng trư ng kém. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 125 . 1988). m t s c t da. th n. Hi n nay k thu t ñùn th c ăn ñã ñư c áp d ng nên có th làm thay ñ i kh u ph n và m t vài axit amin có th b m t tác d ng trong quá trình ch bi n. Zn). Mn. xu t huy t da. 1992. ch m l n. B ng 13. cá gi ng và cá chép trư ng thành không có nhu c u v vitamin C b i vì b n thân chúng có th t ng h p vitamin C t Dglucose. m t s c t da Vitamin E 100 Lo n dư ng cơ. xu t huy t gan. 1993) D u hi u thi u h t Tăng trư ng kém. da.5 (cá chép có nhu c u v Co. Takeuchi và c ng s (1979) cũng xác ñ nh giá tr kh u ph n c a carbohydrates như là ngu n cung c p năng lư ng. Nhu c u vitamin cá chép có th b tác ñ ng b i nhi u y u t . s ánh sáng. nhưng m t s vitamin này có th ñư c t ng h p b i các vi khu n ñư ng ru t ñ i v i cá chép và m t s lo i cá nư c ng t khác (Lovell và Limsuwan. Sau ñó. 1098). như v y P t n t i ph thu c vào mu i và thành ph n khác hòa tan trong nư c (Satoh và c ng s . hôn mê. ñ ñ n.r ng. Pantothenate 30 Bi ng ăn. Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Nhu c u (mg/kg) 0. Vitamin C ðã th a mãn Mòn vây ñuôi. Nh ng nghiên c u v dinh dư ng giai ño n ñ u c a u trùng cho th y r ng nhu c u tích lũy t i ña trong mô (270mg vitamin C/1kg) là cao hơn nhu c u cho duy trì và sinh trư ng (45mg vitamin C/kg) (Goullou-Coustans và CS. M c ñ b sung vitamin vào kh u ph n th c ăn cao g p 2-5 l n so v i nhu c u mu i khoáng và nh ng bi u hi n do thi u khoáng ñư c tóm t t b ng 13. ch m l n. các bi u hi n do thi u Vitamin ñư c trình bày b ng 13. u trùng cá chép có nh ng bi u hi n do thi u vitamin C như mòn vây ñuôi. NRC. m t l i. nhu c u có th tăng lên ph thu c vào m c ñ c a axit béo không có kh năng sinh cholesterol trong kh u ph n.4. có s gi m sút trong hi u qu h p thu c a glucose và maltose khi s d ng s lư ng l n cùng m t th i ñi m. m t l i Niacin 28 Bi ng ăn. xu t huy t dư i da Bi ng ăn. Ví d . D và K chưa ñư c nghiên c u. Nhu c u v ch t lư ng và s lư ng Vitamin c a cá chép ñã ñư c xác ñ nh. cá tr m c s d ng tinh b t m t cách hi u qu như là m t ngu n cung c p năng lư ng. m t l i. bi n d xương cung mang giai ño n u trùng. h t ho ng. Tuy nhiên. r ng hóa t bào gan Vitamin A 4000 IU Bi ng ăn.

M t tr ng l c.1. tăng m n i t ng Ch m l n. nh ng nư c ñang phát tri n như Trung Qu c. P. Kh u ph n th c ăn cho cá chép l y b t cá làm nguyên li u cơ b n. Trong m t nghiên c u xem xét s tương tác gi a thi u Zn và lipid. Takeuchi và c ng s (1990) cho r ng.3. Canxi. Trong thi t l p kh u ph n ăn cho cá chép. lư ng khoáng th p toàn cơ th và c t s ng. S d ng th c ăn ñơn l nhanh chóng ñư c áp d ng ñ i v i nhi u ñ i tư ng nuôi. 13.6 ch ra t l tiêu hóa bi u ki n protein và năng lư ng c a m t s lo i th c ăn nhi t ñ nư c khác nhau c a cá chép (Takeuchi. magiê gi m trong xương. m c dù ít hơn nhi u so v i cá h i (Satoh và c ng s . Mg. phương th c cho ăn truy n th ng v i th c ăn thô ñư c ch bi n b ng nh ng nguyên li u s n có ñ a phương chuy n d n sang cách cho ăn th c ăn công nghi p.4 . Mn. trong ñó bao g m c cá chép. nh ng t m và b t máu ñư c áp d ng cho hình th c nuôi thâm canh.0.5 g/kg 150 mg/kg 15-30 mg/kg 13 mg/kg 3 mg/kg 0.B ng 13. xương không bình thư ng. mòn mang và da. như Zn và Mn. Kh u ph n ăn Thay ñ i theo th i gian. b t mì ñã ñư c c i thi n nh x lý ñùn. xương không bình thư ng. Tuy nhiên. 1989). còi c c. Nhu c u mu i khoáng c a cá chép và nh ng tri u ch ng do thi u mu i khoáng (Satoh. 1991). Jeong và c ng s (1992) ñã ñi u tra v nh hư ng c a t l carbohydrate ñư c gelatin hóa trong kh u ph n v i năng lư ng tiêu hóa Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 126 . b t ngô. k m và Mn th p trong xương Ch m l n Ch m l n Vi c b sung mono phosphate vào kh u ph n ch a b t cá là nguyên li u cơ b n ñã mang l i k t qu t t v tăng trư ng c a cá chép. t l ch t cao.1998) Muôi khoáng Ph t pho Magiê S t K m Mangan ð ng Coban Nhu c u 6 – 8 g/kg 0. 1993. 1991. Giá tr tiêu hóa không b nh hư ng b i kích thư c cá có kh i lư ng dao ñ ng t 3-295 g. l ñ và co gi t. ñ c nhân m t. bi ng ăn. lúa m ch.1 mg/kg D u hi u thi u h t Ch m l n. trong lúc kh u ph n bao g m b t cá. huy t tương không bình thư ng Ch m l n. tiêu hóa protein bi u ki n (APD) và năng lư ng m t s thành ph n c a kh u ph n ph thu c vào m i loài và nhi t ñ . ngư i ta ñang c g ng ñ thay th b t cá b ng ngu n protein t th c v t mà v n cho hi u qu t t. NRC. k m th p trong xương Ch m l n.5. t l ch t cao. hi u qu th c ăn kém. th t và b t xương. Kh năng tiêu hóa các thành ph n th c ăn. Hb. cám. Chúng ta bi t rõ r ng. Th c ăn ñơn l có nh ng ñ c ñi m gi ng viên th c ăn ñùn. ngư i dân v n còn áp d ng hình th c nuôi qu ng canh d a vào th c ăn t nhiên. viên th c ăn khô và ñ ng th i có chi phí th p. t l ch t cao. ngư i ta th y các ch t dinh dư ng không ñư c h p thu và liên quan ñ n s tích t lipid ru t (Taneja và Arya. cá chép ph i chú ý r ng m t lư ng gi i h n c a tricalcium phosphate có th ngăn c n s cung c p c a m t s các y u t . Các nghiên c u nh m vào m c ñích gi m giá thành và t o nên m t kh u ph n phù h p hơn cho môi trư ng ñã ñư c ti n hành. ð c bi t là ñ i v i th c ăn xanh. Kim và c ng s . 1994). th c ăn tươi s ng và nh ng th c ăn khô ch bi n ñơn gi n (Song. 1994). làm tăng m c gelatin hóa cũng như năng lư ng. c và th c ăn xanh ñư c s d ng trong nuôi qu ng canh. lư ng canxi cao. Mg và Zn r t c n thi t cho kh u ph n th c ăn c a cá chép. B ng 13. vi c b sung các ch t t bên ngoài như Cu. Kh u ph n ăn ñơn gi n bao g m khô d u d a. carbohydrate t các ngu n như b t khoai tây. Nó cũng cho th y r ng.

3 10.16 TLTH bi u ki Protein 15oC 20oC 94 90 90 90 91 91 87 86 82 88 94 96 92 60 78 93 85 79 n (%) 25 C 92 93 95 88 93 95 94 88 80 o Năng lư ng 15oC 20oC 86 89 87 87 76 79 80 79 73 80 76 79 70 48 49 74 71 73 25oC 88 86 82 82 85 80 77 76 79 Lo i th c ăn t protein ñ u nành cô ñ c (SPC) có h s tiêu hóa bi u ki n (TLTH) protein và lipit 180C cao hơn b t cá trích (HM) (Kim và c ng s .5 11.% % 8.3 15. Ngoài ra.22 0.8 63. 1997).1 31. thay th 60% MPF cho b t ñ u nành (SBM) trong kh u ph n cho tăng tr ng t t hơn kh u ph n ch có WFM. Phương th c ch bi n th c ăn cũng có th làm m t ph n l n hàm lư ng các ch t dinh dư ng trong kh u ph n. Th c ăn ch bi n ñùn ho c gelatin hóa carbohydrate có th làm m t các amino acid b i s oxi hoá và b gi m hàm lư ng m t vài acid amin (như lysine) thông qua ph n ng Maillard. 1996).8 10. TLTH năng lư ng không có s khác nhau gi a SPC và HM.24 0. T l tiêu hóa protein bi u ki n và năng lư ng c a các lo i th c ăn khác nhau trong kh u ph n ăn c a cá chép các m c nhi t ñ khác nhau Thành ph n th c ăn B t cá tr ng B t cá ñ a phương B t th t B t nh ng t m B t Gluten ngô B t ñ tương kh m M m lúa mỳ kh m Cám g o kh m B t mỳ Thành ph n m Protein ñ . ñ c bi t là Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 127 .6.7 MJ/kg) và 20% trong kh u ph n có năng lư ng cao (20. Protein trong b t m ch nha (MPF). Yamamoto và c ng s (1998) ñã so sánh TLTH bi u ki n c a WFM.c a cá chép con nuôi b ng kh u ph n ch a khoai tây và khoai tây ñùn.9% t l tiêu hóa protein th c (TLTHT). bã bia ñư c s d ng như 1 ngu n th c ăn giàu protein.3 13. MPF. Tuy nhiên. cho th y r ng TLTH protein không sai khác gi a các kh u ph n và trong kho ng 78%-90% (Hasan và c ng s . MPF có th thay th 40% ho c 60% b t cá tr ng (WFM) trong kh u ph n cá con. ñùn SBM (ExSBM ).17 0. D u cá ng là ngu n lipit trong kh u ph n th c ăn cá chép (Applfold và Anderson.8 GE.17 0. Trong thi t l p kh u ph n s d ng nhi u ngu n protein.1997).7 45. D u cá có TLTH khác nhau t i các ñi m nóng ch y khác nhau.8 52. Xác ñ nh ñư c TLTH c a các acid amin giúp ta ñánh giá chính xác hơn v s lư ng ch t dinh dư ng c a các nguyên li u ph i tr n trong kh u ph n c a th c ăn ch bi n cũng như th c ăn công nghi p.8 69. ExMPF và b t ngô (CGM). Sinh trư ng ñ t t t nh t khi m c gelatin hóa là 40% trong kh u ph n có năng lư ng th p (19.8 18. SBM. h t c i. Takeuchi và c ng s (1979) nh n m nh r ng vi c tiêu hóa d u cá t i ñi m nóng ch y cao (530C) là th p. Vì v y. MPF cũng là m t l a ch n t t ñ làm ngu n th c ăn giàu protein. 1988).8 63. các d li u v TLTH protein cũng như các amino acid là r t c n thi t.0 7. B ng 13.22 0.8 64.6 11. k t qu cho th y TLTH bi u ki n c a chúng th p hơn x p x 1.17 0. MJ/kg 0. S khác nhau gi a t l tiêu hóa acid amin th c và acid amin bi u ki n cũng gi ng như s khác nhau gi a TLTH protein th c và TLTH protein bi u ki n.9 MJ/kg). Trong nghiên c u khác. h t lanh và d a khô các m c t 25%-75% so t ng s protein trong kh u ph n.16 0. s d ng khô d u ñư c làm t v ng.6 8.3 10.18 0. N u thay th 60% thì c n b sung EAA (axit amin thi t y u) tinh khi t (Yamamoto và c ng s .

6 2.6 1.40 .1 2.5 2. các m c th p hơn ñã ñ t ñư c cá chép có th là do s d ng th p hơn các phân t amino acid ñư c cung c p.7 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .0 4.8 5. Căn c trên photspho t ng s và nitrogen.0 3.7.7 1.5 1. cá chép có th s d ng protein th c v t hi u qu hơn so v i cá h i.1 1.0 3.6 8.2 5.9 2.1.3 1.2 3.1 3.1 6. M t nghiên c u dài h n bao g m c trong phòng thí nghi m và ngoài tr i ñã ch ng minh hi u qu c a b t ñ u nành là nguyên li u chính trong kh u ph n (Noble và c ng s .0 4.3 4.4.50 .4 3.6 4.5 2.2 3.5 7.7 2.0 2.7 4. chú ý ñ n v n ñ tiêu hoá – trao ñ i và ch t th i. 1997) To nư c Kh i lư ng cá (g) 2-5 5-10 10 .30 . CGM và b t th t (MM) ñã ñư c b sung các amino acid t ng h p như lysine.7 1.3 4.7 2.6 6.7 4.4 3.7 và 13.8 9.4 1.0 2.2 3.1 5.0 1.9 1.5 1. 1998).0 3.5 7.3 5.7 4.8 3. 1993).3 4.0 4.9 5.0 6. M c dù xét m t cách t ng quát.7 4.4 3.4 3.0 7. Vi c thay th hòan toàn b t cá nâu (BFM) b ng s ph i h p c a SBM.8 1.2 2. Nuôi dư ng Vi c nuôi thâm canh cá chép không ch ph i chú ý ñ n t l ph i tr n các lo i th c ăn ñ ñ t sinh trư ng t i ưu mà còn ph i ki m soát ñư c ch t th i.7 2.9 2.9 3.1 1.2 1.1 2.5 8.9 0.7 2.7 6.3 1.0 2.3 4.0 128 0.2 3.6 1.3 1. Vì v y.3 4.0 3. 1993). m c dù hương v c a nó cũng h p d n như kh u ph n b t cá (Pongmaneerat và c ng s .5 4.0 1.9 2.9 1. Nhi t ñ và kích c cá nh hư ng l n ñ n t l cho ăn hàng ngày ñ i v i cá chép (b ng 13. Khi ñi m nóng ch y c a d u cá th p hơn (380C) thì nó ñư c s d ng hi u qu (hơn 70%) không tính ñ n kích c cá và nhi t ñ nư c.100(oC) 20 30 40 50 100 200 200400 400600 600800 8001000 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 4.trong tăng trư ng c a v i cá chép dư i 10 g. Nhi t ñ thích h p nh t cho quá trình sinh trư ng c a cá là 30-320C.4 1.6 2.6 4.6 1.8 1.3 2.5 2. B ng 13.4 2.5 1. b t ñ u tương (SBM) ñã ñư c s d ng r ng rãi nh t.6 2.0 4.0 4.8 3.3 1.2 8. Jahan và c ng s (2000) cho r ng t l FM phù h p trong kh u ph n th c ăn c a cá chép là t 20-25%.7 1.7 4.1 1.5 2. 13.20 .2 2.5 3. Nh ng thí nghi m thay th b t cá kh u ph n cũng ñã ch ng minh r ng photspho trong môi trư ng có th gi m xu ng tương ng v i nh ng t l b t cá khác nhau.3 2.0 1.5 1. Pongmaneerat và c ng s (1993) ñ ngh thay th 56% BFM trong kh u ph n c a cá chép b ng 25% SBM và 10% CGM trong kh u ph n ch a 38% protein.8 2.5 6.8 3.4 3.0 6.6 1. ði u này trái ngư c v i m c thay th kho ng 90% m c 44% protein kh u ph n cho cá h i (Pongmaneerat.2 1. lipid trong nguyên li u kém ch t lư ng có th dùng như m t ngu n cung c p năng lư ng mà không có tác d ng ph nào.9 3.1 2.2 2. T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng th c ăn công nghi p (Miyatke.6 4. Trong s t t c các gi i pháp nh m thay th b t cá trong kh u ph n ñã ñư c th nghi m.3 5. methionine và threonine ñã không cho k t qu tương ñương v tăng trư ng và kh năng s d ng th c ăn.0 7.7 1. khi nhi t ñ gi m xu ng trên dư i 100C thì sinh trư ng s ch m l i.5 1.4 1.8 1.9 5.3 2.2 2. Cũng nên ki m tra Taurine n u như Taurine là m t amino acid thi t y u như ñã ñ c p trên ñây.7 4. nên s d ng các công th c ph i ch kh u ph n và cách cho ăn thích h p.7 5.1 3.9 5.4 2.3 2.8).4 1. Do v y.

9 6.40 1.05 1.7 2.85 0.81 8.0 1.59 1.94 3.04 1.5 5.1 6.62 4.9 5.69 0.26 1.92 5.8.2 B ng 13.26 27 28 29 30 10.9 4.84 0.44 1.80 4.11 2.93 1.1 10.2 5.96 2.30 1.91 2.26 3.17 6.60 11.8 1.17 2.4 8. 1997) To nư c (oC) 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 >=25 Kh i lư ng cá (g) 1-5 5-10 10-50 50 -100 100-200 200-400 400-600 600-800 800-1000 4.45 1.02 3.95 2.9 5.9 7.7 6.58 1.28 1.72 1.16 1.73 6.41 1.65 10.40 2.2 5.16 2.0 6.34 2.77 0.14 1.7 4.2 2.84 0.76 1.6 7.88 3.5 10.6 2.5 9.74 1.1 8.76 1.2 10.9 7.19 3.37 0.8 6.00 4.33 7.60 2.75 1.45 6.40 1.9 3.61 4.55 1.05 1.40 2.7 3.78 8.75 13.9 8.3 13.9 2.2 6.66 2.1 2.55 1.9 11.66 5.29 1.15 1.26 1.6 3.59 1. T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng kh u ph n nghèo protein nhưng giàu năng lư ng do Kasumigaura ñi u ch nh (Miyatke.9 5.65 5.59 2.72 1.0 4.3 3.93 2.04 1.02 7.17 5.11 0.95 1.13 2.62 9.3 4.43 1.8 3.35 7.3 4.4 7.0 9.1 3.95 1.0 2.4 2.04 7.57 1.27 3.6 6.21 4.42 3.39 2.90 2.17 1.6 12.3 3.02 4.15 5.66 0.5 6.4 4.65 9.95 3.94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 129 .2 2.53 0.6 4.94 1.4 7.9 3.17 2.5 2.0 4.76 0.6 4.65 2.44 4.03 1.1 3.

M t s cá trôi v i kích c nh và trung bình phát tri n t t trong các ao nuôi nư c ng t.2. Trong 2000 t n thu s n c a Án ð .1. Nhu c u v ch t lư ng amino acid c a cá trôi cũng ñư c thi t l p b i ñ ng v C14. 1998). trên th gi i ñã có nhi u công trình ph i h p nghiên c u v dinh dư ng th c ăn và nuôi dư ng trên ñ i tư ng cá trôi n ð . S n ph m Cá Trôi t n ð ñ ng hàng th hai trên Hình 13. Ch t lư ng và s lư ng v nhu c u amino acid c a cá trôi n ð ñư c xác ñ nh b i nh ng nghiên c u v sinh trư ng thông qua phương pháp nuôi dư ng. nên ch s d ng trong trư ng h p không có thông tin v nhu c u amino acid kh u ph n. ph n l n là các s n ph m cá trôi nuôi. Bangladesh. Trong nh ng năm g n ñây.3. Catla (Catla catla). Nh ng nghiên c u v nhu c u kh u ph n ăn c a cá trôi ñã cho Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 130 .2. Gi i thi u (INDIAN MAJOR CARP) Cá trôi n ð là m t ñ i tư ng nuôi kinh t n ð và các ti u l c n ð . h u h t cá trôi nuôi ñư c tiêu th n i ñ a. 1991). DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð 13. Nhu c u c a cá gi ng và cá hương là 35% và 40% protein kh u ph n cho sinh trư ng t t (Sen và c ng s . 1986). Theo báo cáo c a Mondal và c ng s (2000). Cho ñ n nay. Cá trôi n ð trư ng thành cũng gi ng như nh ng ñ ng v t khác. Sri Lanka và các nư c lân c n. Cá trôi không ch ñư c nuôi n ð mà còn ñư c nuôi các nư c lân c n như Pakistan.2. hình th c nuôi này s d ng ch y u ngu n th c ăn có s n trong t nhiên nh ng m c khác nhau ñ ñ t ñư c năng su t t i ña trên m i ñơn v di n tích (Jhingran. Renukaradhya và Varghese. Nepal. th t fillet cá trôi và các s n ph m khác c a nó ñư c xu t kh u ñ n các nư c Trung ðông. Khi ngu n năng lư ng như lipid và cacbohydrate ñư c cung c p ñ y ñ trong kh u ph n. h u h t protein tiêu hoá ñư c s d ng cho quá trình t ng h p protein.2. Cá trôi n ð trư ng thành c n 30% protein kh u ph n cho nhu c u duy trì và sinh trư ng. không có nhu c u v protein nguyên ch t nhưng l i ñòi h i h n h p th c ăn cân ñ i v các amino acid thi t y u và không thi t y u (Murthy và Varghese. 1978.13. Cá Trôi n ð th gi i sau Trung Qu c. 13. Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid.5% kh u ph n. Ph n l n cá trôi n ð ñư c nuôi ghép. Cá trôi nuôi n ð ñã t vài th k trư c. Rohu (Labeo rohita) và Mrigal (Cirrhinus mrigala) là 3 loài ch y u trong nhóm cá trôi n ð . nhu c u protein c a cá hương cho duy trì và sinh trư ng t i ưu là 38. Thành ph n các amino acid c a cơ th ch giúp ta ư c tính m t cách sơ lư c v nhu c u. Nhu c u protein kh u ph n t i ưu nh hư ng b i giá tr dinh dư ng c a protein th c ăn và năng lương t ngu n khác protein trong kh u ph n.

86 3.43 1.71 4. 13.25 2.00 Murthy và Varghese (1996) Threonine 1.10 1.85 1.65 0.80 2.08 3.55% protein kh u ph n) ** T ng s amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 2.27 1.95 0. Nhu c u v s lư ng amino acid kh u ph n c a cá Catla.28 Murthy và Varghese (1996) Tryptophan 0.15 2.00 4.35 3.50 4.85 4.9.75 4.13 1.23 3.00 4.70 4.10 0. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Cirrhinus mrigala Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine % kh u ph n 2.70 2.60 4.90 2.88 3. B ng 13.60 1.13 2.03 3.25 5. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Labeo rohita Amino acid % kh u ph n % protein KP Ngu n Arginine 2. Cysteine có giá tr thay th kho ng 50% ñ i v i cá trôi n ð .18 4.th y.95 3.50 3.75 Murthy và Varghese (1995) Histidine 0.35 1.63 Murthy và Varghese (1997a) Lysine 2.50 1.31% (5.11.38 2.10.25 Murthy và Varghese (1995) Isoleucine 1. Rohu và Mrigan ñ i v i 10 amino acid ñư c trình bày trong b ng 13.75 Murthy và Varghese (1997) * T ng s amino acid g c Sulfua (Methionine + Cysteine) là 1.55 3.9.10 và 13.55 Cá hương/trư ng thành 5.11.60 B ng 13.13 Murthy và Varghese (1997) Valine 1.20 3.45 2.70 6. chúng c n t t c 10 amino acid thi t y u (EAA). Nhu c u amino acid kh u ph n c a Catla catla (% protein kh u ph n) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine Cá b t 4.63 2.00 Murthy và Varghese (1996a) Leucine 1.40 % protein KP 5.42% (3.30 5.75 4.38 6.58 Murthy và Varghese (1997) Methionine* 1.88 Murthy và Varghese (1998) Phenylalanine** 1.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 131 .27 5.77% protein kh u ph n) B ng 13.45 1.

b sung m t lư ng Riboflavin 10mg/kg th c ăn ho c hơn nh m lo i tr lư ng vitamin m t khi hoà tan trong nư c ho c qua quá trình l c. Hơn n a. g o là nh ng ngu n tinh b t ñư c s dung trong ph i h p kh u ph n. 1997). Nhìn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 132 . Nhu c u v Riboflavin cá trôi n ð vào kho ng 6-8mg/kg th c ăn. S d ng các d ng ít b phân hu c a vitamin C. Carbohydrates. Nhu c u v pantothenic acid ñ i v i cá trôi n ð là kho ng 9-11 mg/kg th c ăn. Chưa có m t nghiên c u nào v nhu c u thiamine trong kh u ph n th c ăn c a cá trôi n ð . Tuy nhiên. 1993). Khi t l tinh b t vư t quá 35% c a kh u ph n thì s làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn th p. kho ng 10-12mg niacin/kg th c ăn ñ m b o cho quá trình sinh trư ng bình thư ng. Ư c lư ng. cá trôi n ð trư ng thành d dàng tiêu hoá m t lư ng l n tinh b t trong kh u ph n. Nhu c u lipid t ng s ñ i v i cá trôi n ð trư ng thành là 7-8% c a kh u ph n. Nh ng nguyên li u này cũng ñóng vai trò là ch t k t dính t nhiên trong kh u ph n. Tuy nhiên. Tuy nhiên. Kh năng ñ kháng. Cơ th cá trôi n ð trư ng thành ch a m t t l l n acid béo n-3 cũng như acid béo n-6. Cá con có nhu c u v lipid và protein cao hơn cá trư ng thành. Tuy nhiên vai trò c a các acid béo m ch dài chưa bão hoà (HUFA). D u và m (g i chung là lipid) là ngu n cung c p năng lư ng và các acid béo thi t y u. Acid béo và phospholipid giúp duy trì c u trúc màng t bào. Riboflavin c n thi t cho cá trôi ñã trư ng thành. ư c lư ng t 812mg/kg th c ăn ñ m b o ñ nhu c u. M t vài nghiên c u v nhu c u ascorbic acid c a cá trôi n ð trư ng thành ñã ñư c th c hi n. cám. như ascorbate 2-monophosphate ho c ascorbate 2-sulphate trong th c ăn cá trôi vì vitamin C d dàng b phân h y và m t qua l c. Trong kh u ph n th c ăn công nghi p. b ăn. ðã có nh ng nghiên c u sâu v nhu c u acid béo kh u ph n c a cá trôi n ð . s thi u h t Riboflavin d n ñ n h u qu mòn c t vây. ñ i v i 3 loài cá trôi n ð . m c 300mg ascorbic acid/kg trong kh u ph n th c ăn là ñ cho quá trình sinh trư ng và s ng bình thư ng c a u trùng và cá hương Rohu và Mrigan. ngư i ta thư ng cho vitamin này v i m t lư ng cao ñ tr bù t l hao h t qua quá trình ch bi n và b o qu n. C 3 loài các trôi n ð trư ng thành ñ u sinh trư ng t t khi kh u ph n ch a 1% acid béo n-3 và 1% acid béo n-6.Lipid và acid béo. trong th c ăn công nghi p. m t s c t và ñ c m t cá. ph thu c vào t ng giai ño n s ng. M c 22-30% tinh b t trong kh u ph n cho k t qu sinh trư ng t i ưu ñ i v i cá trôi n ð . ñ c bi t là ñ i v i vi khu n Aeromonas hydrophyla ñư c tăng lên b i vi c b sung vitamin C và gi m thi u t l ch t khi cá Rohu ñư c b sung 600 mg vitamin C/ kg th c ăn và Mrigan là 1000 mg/kg th c ăn (Sobana và c ng s . các bi u hi n thi u vitamin C ho c các d u hi u sinh trư ng không bình thư ng so v i vi c không b sung vitamin C (Hasan và c ng s . Thiamine là m t trong nh ng vitamin c n thi t cho quá trình sinh trư ng và t n t i c a m t s loài cá nư c ng t. S thi u h t tinh b t trong kh u ph n c a cá trôi có th d n ñ n vi c huy ñ ng protein ñ s d ng như m t ngu n năng lư ng. Carbohydrate là lo i th c ăn tinh và là ngu n cung c p năng lư ng r ti n nh t ñ i v i cá trôi. Vitamin và mu i khoáng. như là eicosapentaenoic acid (EPA) (20:5n-3) và docosahexaenoic acid (DHA) (22:6n-3) v n chưa ñư c nghiên c u trên cá trôi n ð . Là sinh v t ăn th c v t/ ăn t p. b t s n. Trong th c t . Chưa có báo cáo nào v nh hư ng c a vi c b sung Vitamin C ñ n t l ch t. Ngư i ta ñã làm các thí nghi m tăng các m c vitamin C l n lư t trong kh u ph n ăn lên ñ n 1000mg/kg th c ăn cho c cá Rohu và Mrigan. lipid còn ñóng vai trò v n chuy n các vitamin hoà tan trong m .

1 mg cobalt/ kg th c ăn ñ i v i cá hương trong ao ương. 1980). l i m t. bánh khô d u ñư c ngâm trong nư c sau vài gi r i tr n v i cám g o ñ t o thành h n h p th c ăn b t. Jeychandran và Paulraj. ch m l n. d ng cobalt chloride. là ngu n protein có giá tr cao cho cá trôi (Varghese và c ng s . Mahajan và Agarwal.. 1980. nhưng m c 4000-5000 mg canxi/ kg ñư c khuy n cáo b sung. nh ng t m.5-1mg/kg th c ăn. cong c t s ng. 1976. m t s c t da. 1997). bơ 133 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Thi u photspho d n ñ n hi u su t s d ng th c ăn kém. Các bi u hi n do thi u Pyridoxine cá là b ăn. Nhu c u pyridoxine: 6-8mg pyridoxine/ kg th c ăn.000 mg/kg th c ăn ñ m b o an toàn cho chúng. khô d u. ho i t vây. ph ph m ch bi n tôm. T l s ng trung bình c a cá trôi n ð trư ng thành trong giai ño n ñ u khá th p (kho ng 30% t tr ng lên cá hương) và x p x 50% t cá hương lên cá gi ng. ch m l n.000-6. Khi b sung 0. 3 l n m i ngày cho xu ng ao ương.001-0. vitamin K dao ñ ng 5-10 mg/ kg th c ăn.500UI. Không có nghiên c u nào v nhu c u vitamin D cá trôi n ð trư ng thành. 1987). choline 500-600 mg/kg th c ăn. Vi c thi u h t vitamin D s d n ñ n gi m quá trình sinh trư ng và teo cơ trong vây cá. d ng th c ăn chưa n u chín. b ăn. Kh u ph n và nuôi dư ng Vi c b sung dinh dư ng là c n thi t ñ tăng s n lư ng cá hương trong ao. kh u ph n này không ph i là m t kh u ph n cân b ng dinh dư ng.12. bi n d ng s và nh ng r i lo n khác cá trôi. M c 5. 13. Nhu c u v vitamine B12 v n chưa ñư c xác ñ nh cá trôi n ð . Kh u ph n cân b ng dinh dư ng ñư c s d ng cho cá trôi gi ng và cá trôi trư ng thành do ph i h p nhi u nguyên li u như trình bày b ng 13. gi m s khoáng hoá xương.01 mg/kg. m t s c t trên da cá. loãng d ch màng m t. Kh u ph n truy n th ng là s d ng cá v n tr n v i cám g o và bánh d u theo t l b ng nhau ñ nuôi cá trôi n ð trư ng thành.2. K t h p c a b t nh ng t m. ho i t . Tuy nhiên. Lall và c ng s . nhưng khuy n cáo b sung 0. 1985). 1977. b sung 100-150 mg ascorbic acid/kg th c ăn là phù h p cho quá trình sinh trư ng bình thư ng c a cá trôi n ð trư ng thành. Kh u ph n th c ăn có t l 1:1 cám g o và bánh khô d u thư ng ch a 25-28% protein thô. 1981). tăng s c s ng và t l tăng trư ng (Alikunhi. t l ch t cao. S thi u h t ascorbic acid s d n ñ n vi c b ăn. xu t huy t dư i da. vitamin E là 40 -50 g/ kg th c ăn. V mu i khoáng.chung. Jayaram và Shetty. Nhu c u vitamin A c a cá trôi n ð trư ng thành là 1. biotin 5-8mg/kg th c ăn. b n lo n và ng t th . 1980). S thi u h t Vitamin A (retinoic acid) gây nên các hi n tư ng như: thay ñ i v trí c a th u kính m t. M c Magiê 500 mg/kg th c ăn là t t nh t cho cá trôi. tuy nhiên m c vitamin D t 200-500 UI ñã ñư c khuy n cáo. lư ng cho ăn ng v i 10-20% kh i lư ng cá. Nhu c u inositol dao ñ ng t 300 ñ n 350 mg/kg th c ăn. acid folic là 0. trong khi ñ ng là 3-4 mg/ kg th c ăn v n chưa ñ nhu c u c a nó. nhu c u canxi kh u ph n c a cá trôi n ð ñ n nay v n chưa ñư c nghiên c u. Khi cá có t l ch t cao c n cung c p ñ y ñ th c ăn cân ñ i dinh dư ng và qu n lý t t. 1976. Thông thư ng. thi u máu ngo i vi và thi u máu hypochronic cá trôi n ð (Sabana. Bi u hi n do thi u canxi v n chưa ñư c phát hi n cá trôi (Ogino và Takeda. r i lo n th n kinh. Nhu c u các mu i khoáng khác trong kh u ph n c a cá trôi n ð v n chưa ñư c nghiên c u. Vi c ñi u ch nh các mu i khoáng cũng ñóng vai trò r t quan tr ng. k c cá trôi. cong c t s ng cá Mrigan (Agarwal và Mahajan. nh t là Ca và P. Ngu n b t cá.3. B t c a bèo khô và b p c i ñư c ph i h p trong kh u ph n nhưng không cho k t qu như mong mu n (Devaraj và c ng s .

5 40. 1988) và b t c a bèo Nymphoides và Spirodella (Patnaik và Das.3 15.4 73. ñ n khi kích thư c ñ t 10-20mm thì ăn ñ ng và th c v t phù du có kích thư c nh . cám g o v i b t cá (Swamy và c ng s . Pistia và Salvinia. Cá Catla hương cũng ñư c nuôi các kh u ph n khác nhau t b t ñ u nành. cho th y r ng. th c ăn ch a Pistia có hi u qu hơn h n 2 kh u ph n kia.1 Cá hương c a Catla. Murthy và Devaraj (1990. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 134 . b t t o tr n v i b t cá (Singh và Bhanot.0 4. Công th c c a h n h p th c ăn ñư c trình bày b ng 13. Mohanty và c ng s .4 64.4 5.3 11.5 1. 1990).0 M thô (%) 17.0 11.3 2.4 10.1 1.6 10.2 8. protein th c v t và g o (Chakraborthy và Kar.0 7. Kh u ph n th c ăn cho cá trôi hương ñư c ch bi n t khô ñ u l c.0 31.1991) nghiên c u s d ng 3 lo i th c v t thu sinh d ng b t là Eichhornia.5 1.0 67. là nh ng nguyên li u ít ñ t ti n và cho ăn 2% kh i lư ng cơ th / ngày.3 1.7 75. B ng 13.13. cây keo d u (Leucena leucocephala) và nh ng t m s y khô ñã ñư c ñánh giá như là các nguyên li u t t cho th c ăn cá trôi hương (Vijayakumaraswamy và Devaraj.5 12.3 9.th c v t. kh u ph n này còn làm tăng s c sinh s n và ch t lư ng tr ng t t hơn.2 2.6 12.3 2.9 3.8 2.0 3. b t ñ u nành (Chakraborthy và c ng s 1973).3 4.5 14.1 15. 1987). Các nguyên li u này ñư c tr n ñ u. 1975).3 1.0 18. Nuôi cá b t và hương b ng th c ăn n i ñư c ch bi n t cám g o.5 72. M t s lo i th c ăn thư ng g p trong kh u ph n c a cá trôi Thành ph n th c ăn G o ñánh bóng T mg o Cám g o kh m Cám mỳ T m mỳ B t mỳ Khô d u l c Khô d u hư ng dương B t ñ u nành B t ngô Ngô h t H t cao lương *: Không có s li u mñ (%) 12.5 3. ð gi m giá thanh. Trong nh ng nghiên c u g n ñây. Hơn nũa. cá và b t ñ u tôm (Mahajan và Yadav 1974).5 42.8 0.7 7.2 25.0 nð DXKð (%) 36.6 10.2 23.5 4.0 2.2 12. n u chín và rây qua d ng c có kích c m t lư i là 300 -400µm và cho ăn vài l n trong 1 ngày sau khi tr ng cá trôi n (Alikunhi.2 39. b t cá và cám g o (Mondal và c ng s . 1979). Kh u ph n này giúp cho cá trôi n ð thành th c nhanh và tăng kh năng sinh s n sau 1-2 tháng. 1994).8 Xơ thô (%) 7.5 1.1 Khoáng (%) -* 10. ñ u l c ho c tép.3 4.12. b t lá c a cây dâu t m.5 19. d u cá mòi và b t cá Cassia tora trong công th c th c ăn làm tăng s c s ng và t c ñ tăng trư ng cu cá trôi n ð trư ng thành (Manissery và c ng s 1988).8 13.3 9.0 Protein thô % 14.7 4.0 0.0 46. 1988.0 8.0 12.5 10. nên s d ng các nguyên li u s n có ñ a phương như nh ng t m. 2000) có t l s ng cao hơn và FCR t t hơn khi nuôi v i th c ăn công nghi p ch a 39% protein.8 11.7 13.1 7.6 9. Rohu và Mrigal có kính thư c t 5-10mm s d ng ch y u t o ñơn bào. H n h p th c ăn brood-stock này ch a 25-30% protein thô ñư c ph i tr n t nh ng nguyên li u s n có t i ñ a phương.

Tuy nhiên. Th c ăn ñư c cho ăn m i ngày m t l n v i t l dao ñ ng t 2 -4% kh i lư ng thân. Cách cho ăn: tr n 1/2 ñ m v i nhi u kích thư c và hình d ng ñư c vãi kh p b m t ao hay cho th c ăn vào túi treo. 1989) và 1ppm cho cá Catla và Rohu (Deb và Varghese.5 ppm trong kh u ph n cho cá chép (Basavaraja và c ng s . tăng sinh trư ng và s c s ng.5. túi ñư c ñưa lên.2 cm) ñáy túi. Các lo i hormon.B ng 13.13. như 17α-methyl-testosterone. S d ng nh ng lo i hormone khác. T l ph i tr n các lo i th c ăn trong h n h p th c ăn brood-stock Thành ph n nguyên li u Cám g o Khô d u l c B t cá Ngô G ov ð u ng a ð u ñen Vitamin và mu i khoáng T l ph i tr n % 25 25 10 10 10 10 10 <1 Hormone thư ng ñư c s d ng trong kích thích sinh s n cá trôi. M t s hormone tương t v i m c s d ng th p trong kh u ph n l i nâng cao kh năng sinh trư ng c a cá. Th c ăn ñư c cho vào trong m t túi nh a r ng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 135 . hormone chorionic gonadotropic ngư i v i m c 5ppm cho cá trôi (Keshavanath và Matty. ñ c bi t là nh ng tr i nuôi cá quy mô nh . 1996). làm tăng t c ñ sinh trư ng so v i lô ñ i ch ng. r i ñư c nh n xu ng nư c. 1989). khi ph i h p 2. hi n nay v n ñ s d ng hormone cũng như kháng sinh tr n vào th c ăn nh m tăng t c ñ sinh trư ng và phòng b nh không ñư c khuy n khích (m t s lo i b c m s d ng) vì m c ñích an toàn v sinh thưc ph m và s c kh e c a con ngư i Phương pháp cho ăn ph bi n nh t trong nuôi cá trôi n ð là cho ăn b ng tay (cho ăn th công). vì v y mà ph n ñáy c a túi n m dư i m t nư c. 1988). r a s ch và phơi khô trư c khi s d ng cho ngày k ti p. 1994) và 15 µg/g th c ăn cho cá Labeo fimbriatus (Jayaprakas và Sherly. có m t vài l (ñư ng kính 1. như 19norethyl-stillboestrol cá chép (Nanjundappa và Vargadhara. Toàn b th c ăn sau khi ñã ñư c tiêu th h t trong 2-3 gi . Sau khi h t th c ăn. Túi cho th c ăn ñ y ñư c treo vào m t c c tre.

c n ph i xác ñ nh ñ c cái trong nuôi cá rô phi và ki m soát gi i tính thông qua vi c phân lo i. th c ăn b sung bao g m các nguyên li u s n có ñ a phương. Oreochromis mossambicus và Tilapia zill. aurenus. ñ m b o cân b ng dinh dư ng và qu n lý t t vi c cho ăn là 2 y u t quan tr ng nhât quy t ñ nh ñ n s thành công c a vi c nuôi cá.48% trong t ng s ao nuôi cá năm 1995 (Tacon. bao g m c cá rô phi. sinh trư ng c a cá rô phi cái ch m nên hình th c nuôi ñơn rô phi ñ c ñư c ưa chu ng hơn. 1982): Tilapia và Oreochromis. Protein là ch t dinh dư ng không th thi u trong c u trúc và ch c năng c a t t c các cơ th s ng. protein luôn luôn c n ñ s s ng cho duy trì. 1989).1. Cá không có nhu c u chính xác v protein. thư ng ñư c s d ng như th c ăn b sung cho th c ăn t nhiên (Lim.2. t 186. là các th c ph m r ti n.000 tri u t n. Vì v y. H u h t cá rô phi nuôi ñ u thu c 2 Hình 13.13. bã bia và/ ho c h n h p c a chúng. ð tăng t l ñàn gi ng. ðây là loài cá có t c ñ sinh trư ng cao. ch ng ch u t t v i b nh t t và quá trình v n chuy n. Nhu c u dinh dư ng Protein và các amino acid. v i t l tăng trư ng hàng năm vào kho ng 11. cà phê l ng. 1983). Vì v y. Cá rô phi gi ng (Trewavas. Loài nuôi chính là Oreochromis niloticus. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và nuôi thâm canh. chuy n ñ i gi i tính b ng x lý hormone ho c lai t o. vi c s d ng giá t i thi u. con lai O. B i vì.4. S n ph m mang tính ch t toàn c u c a rô phi tăng lên hơn g p 3 l n t năm 1984. 13.) 13. dao ñ ng t 30% ñ n 60% trong toàn b chi phí. Gi i thi u Cá rô phi là loài cá ch y u s ng trong ao h và thích nghi t t v i môi trư ng nư c tù ñ ng. là ngu n cung c p liên t c các amino acid.544 ñ n 659. Oreochromis aureus. th c ăn là thành ph n chi m t l chi phí cao nh t. 1999). sinh trư ng và tái s n xu t.3. thành ph n th c ăn t nhiên gi m và c n nhi u hơn th c ăn ñ y ñ các thành ph n dinh dư ng.3. như cám g o. ch m t ph n s ñư c s d ng cho các ph n ng sinh hoá t o mô m i và ph n còn l i chuy n hoá tr l i thành năng lư ng (NRC. 136 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Trong s phát tri n m nh m c a công nghi p và k thu t công ngh . ð i v i gi ng Oreochromis. niloticus O. Vi c thi u h t protein kh u ph n có th d n ñ n ngưng tr ho c làm gi m quá trình sinh trư ng c a cá và ñưa ñ n vi c gi i phóng d n d n protein tích lu các mô ñ duy trì các ch c năng s ng c a chúng. b t cùi d a.5% (El-Sayed. hình th c nuôi rô phi truy n th ng d n ñư c thay th b i hình th c nuôi bán công nghi p và công nghi p. Các sinh v t t nhiên trong ao là ngu n dinh dư ng duy nh t cho s phát tri n c a cá hình th c nuôi qu ng canh. N u protein ñư c cung c p quá nhi u. hình th c nuôi bán thâm canh. b t ngô.3. Cá rô phi ñư c nuôi r ng rãi vùng nhi t ñ i và c n nhi t ñ i và là nhóm cá nuôi ñ ng th 3 v s lư ng trong các ao nuôi. chi m 4. 1997). nhưng nó c n h n h p cân b ng các amino acid thi t y u và không thi t y u. d dàng tái s n xu t qu n ñàn ngay c trong ñi u ki n nuôi nh t và có th ch u ñ ng nh ng bi n ñ i l n c a ñi u ki n môi trư ng.

024 2. mossambicus O.0 Clark. 1980. protein kh u ph n dao ñ ng t 36 ñ n 50% cho tăng trư ng t i ña (Davis và Stickney. 1992). ñ i v i cá gi ng.4 De Silva và Perera (1985) 28.5 3. Siddiqui và c ng s . 1988. ð i v i cá hương.838 40 24 0. 1980.niloticus x O.niloticus x O. 1978. 1979. 1977.3-0.15. Jauncey và Ross.0 Shiau và Huang (1989) 20.Nhi u nhà nghiên c u ñã s d ng th c ăn tinh ch và bán tinh ch ñ ñánh giá m c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi. tu i và dao ñ ng t 28% ñ n 50% (b ng 13. 1985). 29-40% protein kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu (Cruz và Laudensia.5-7.E. Teshima và c ng s . 1979.1 21 nư c ng t (% kh u ph n) Nhu c u 29-38 50 40 30-35 40 36 30 40 30 27. B ng 13.15).aureus Kh u ph n ăn c a cá rô phi thư ng ch a 25-35% protein thô.16 1. 1982.2-3.7 1.88 10. Mazid vac. 1991.5-1. El-Sayed và Teshima. tuy nhiên.6 các ñ m n khác nhau Nhu c u Ngu n (%) 30.5 Cá b t 0. et al (1990) ð m n (ppt) 0 5 10 15 32-34 37 O. Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng Kích c cá (g) 1. 1978. niloticus O. Wee và Tuan. Santiago và Laron. Jauncey và Ros. Lovell.6-1.65 0. Jauncey. ð m n c a nư c cũng nh hư ng ñ n nhu c u protein.0 6-30 1.14).aureus Rô phi ñ Florida Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 137 .0-2. Kubaryk. M c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi ph thu c vào kích c .0 28. 1998). cá có th ăn th c ăn t nhiên giàu protein. Wannigama và c ng s .4 30. Twibell và Brown. aureus Tilapia zillii O. 1982.14.7 0. 1988. A.5 0. vì v y m c protein trong kh u ph n gi m xu ng 20-25% ñã ñ m bào ñ nhu c u (Newman vac.5-35 45 36 40 35-40 35 32 28 Ngu n Cruz và Laudencia (1977) Jauncey và Ross (1982) Jauncey (1982) Kubaryk (1980) Wang et all (1085) Siddiqui et al (1988) Wee và Tuan (1988) El-Sayed và Teshima (1992) Davis và Stickney (1978) Santiago và Laron (1991) Teshima et al (1978) Mazid et al (1979) Shiau và Peng (1993) Twibell và Brown (1998) O. 1982. nhu c u này s th p ñi n u ñ m n càng cao (b ng 13. niloticus O.012 0.0 24.8 1. B ng 13. Trong ao nuôi. Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng C cá (g) 0.

Cá rô phi cũng có nhu c u v 10 amino acid thi t y u (arginine, histidine, isoleucine, leucine, lysine, methionine, phenylalamine, threonin, tryptophan và valine) như các loài cá khác và các ñ ng v t c n. S lư ng nhu c u các amino acid thi t y u cho s phát tri n c a cá rô phi Nile nh (O. niloticus) ñư c xác ñ nh b i Santiago và Lovell (1988) qua b ng 13.16. B ng 13.16. Nhu c u các amino acid thi t y u c a cá rô phi Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine* Phenylalanine** Threonine Tryptophan Valine Nhu c u (% protein kh u ph n) 4,20 1,72 3,11 3,39 5,12 2,68 3,75 3,75 1,00 2,80

* T ng s nhu c u amino acid g c Sulfua (Methionine + Cystein) là 3,21% protein kh u ph n ** T ng s nhu c u amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 5,54% protein kh u ph n

Các amino acid không thi t y u có th ñư c cá t ng h p nhưng s có m t c a chúng trong kh u ph n v n có ý nghĩa dinh dư ng b i vì gi m ñư c nhu c u t ng h p chúng. Hai ví d ñi n hình d gi i thích là chuy n ñ i c a methionine thành cysteine và phenylalanine thành tyrosine. Nh ng AA không thi t y u này ch có th ñư c t ng h p t nh ng AA thi t y u ti n thân (NRC, 1983). Cá rô phi th c ra v n có nhu c u v các amino acid nhân sulfua nhưng có th th a mãn ho c ch cung c p methionine ho c cung c p h n h p thích h p methionine và cystein. Cystein kh u ph n có th thay th hơn 50% t ng s nhu c u amino acid ch a lưu huỳnh ñ i v i O. mossambicus (Jauncey và Ross, 1982). M t quan h tương t t n t i gi a các amino acid thơm, s hi n di n c a Tyrosine trong kh u ph n s làm gi m nhu c u v phenylalanine (NRC, 1993). Nhìn chung, các ngu n protein có ch a các AA thi t y u v i hàm lư ng g n v i nhu c u AA thi t y u là nh ng th c ăn có giá tr dinh dư ng cao. B t cá ñư c s d ng như ngu n protein chính trong kh u ph n th c ăn thu s n. ðã có nh ng c g ng nh m thay th t ng ph n ho c toàn b b t cá v i chi phí th p nh t b ng ngu n protein có s n ñ a phương cho cá rô phi. B t ñ u nành ñã ñư c nghiên c u r ng rãi và có nhi u m c ñ thành công khác nhau. Các y u t , như kháng dinh dư ng (Tacon, 1993), amino acid gi i h n (Jackson và c ng s , 1982; Tacon và c ng s , 1983; Viola và Arieli, 1983; Téhima và Kanazawa, 1988; Shiau và c ng s ,1989), mu i khoáng (Viola và c ng s , 1986, 1988), m c nhu c u protein (Shiau và c ng s , 1989; Viola và c ng s , 1994) ñã ñư c nghiên c u và th o lu n. M t ñánh giá toàn di n v vi c ch n l a ngu n protein kh u ph n, bao g m các s n ph m ph ñ ng v t, d u th c v t, th c v t thu sinh, protein ñơn bào, h t rau màu và protein th c v t, ñ i v i cá rô phi cũng ñã ñư c th c hi n (El-Sayed, 1999). Năng lư ng. Năng lư ng không ph i là dinh dư ng nhưng nó là thu c tính c a dinh dư ng ñư c t o thành trong su t quá trình oxy hoá protein, carbohydrate và lipid. Thông thư ng, protein dư c coi là ưu tiên hàng ñ u trong thi t l p kh u ph n cho cá, vì nó là

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

138

thành ph n ñ t nh t trong s các nguyên li u ph i h p kh u ph n. Tuy nhiên, năng lư ng là y u t dinh dư ng ñư c ch n l a ñ u tiên khi cá rô phi cũng như các lo i cá khác ăn vào ñ th a mãn nhu c u năng lư ng c a chúng. N u như luôn thi u năng lư ng phi protein thì m t ph n c a protein s ñư c s d ng như là ngu n cung c p năng lư ng. Tuy nhiên, th a năng lư ng thì s t o thành m cá, làm gi m s thu nh n kh u ph n ăn (gi m t ng lư ng protein ăn vào) và h n ch m c s d ng thích h p các lo i th c ăn khác. Kubaryk (1980) quan sát th y r ng, khi năng lư ng tiêu hóa (DE) trong kh u ph n tăng thì lư ng ăn vào c a cá rô phi gi m, còn s lư ng protein trong kh u ph n thì ñã không nh hư ng ñ n lư ng ăn vào. Nhu c u v năng lư ng c a cá rô phi ñư c ñưa ra dư i d ng năng lư ng t ng s hay còn g i là năng lư ng thô (GE), năng lư ng tiêu hóa (DE) hay năng lư ng trao ñ i (ME) trong s tương quan v i m c protein kh u ph n (b ng 13.17). Nhìn chung, t l protein/năng lư ng (P/E) ñư c yêu c u cho tăng trư ng t i ña c a cá s gi m khi kh i lư ng cơ th cá càng tăng. ð i v i cá b t (cho ñ n 0,5g) và cá hương (t 0,5g ñ n 5g), t l P/E là 95,3-123 mgP/Kcal DE, ñ i v i cá trư ng thành (t 5-50g) là 99,48 - 108 mg P/Kcal DE. Shiau và Huang (1990) k t lu n r ng tăng trư ng c a cá rô phi O.niloticus nuôi nư c bi n (ñ m n 32-34ppt) ñ t t i ña khi protein kh u ph n là 21 và 24% v i t l P/ME là 67,74 và 104,35 mg P/Kcal ME. B ng 13.17. T l Protein/Năng lư ng t i thích cho cá rô phi Gi ng cá rô phi O. mossambicus O. niloticus O. aureus Tilapia zillii O. niloticus x O. aureus C cá (g) 1,80 5,19 0,012 1,70 2,50 7,50 1,65 50,00 0,16 P/E 116,6 mg P/Kcal ME 99,48 mg P/Kcal DE 110 mg P/Kcal GE 120 mg P/Kcal DE 123 mg P/Kcal DE 108 mg P/Kcal DE 95,3 mg P/Kcal DE 103 mg P/Kcal DE 111 mg P/Kcal DE Ngu n Jauncey (1982) El-Dahhar và Lovell (1995) El-Sayed và Teshima (1992) Kubaryk (1980) Winfree và Stickney (1981) Winfree và Stickney (1981) Mazid et al (1979) El-Sayed (1987) Santiago và Laron (1991)

Lipit và acid béo. Lipid là ch t dinh dư ng c n thi t ñư c s d ng ñ gi m chi phí kh u ph n ăn và t i ưu hóa tích lũy nitơ. Lipid là ngu n axit béo thi t y u c n cho s tăng trư ng và phát tri n bình thư ng c a cá. Chúng cũng là ch t mang quan tr ng và h tr cho vi c h p thu các vitamin hòa tan trong m . Lipid, ñ c bi t là phospholipid, có vai trò quan tr ng trong kh năng linh ho t và tính th m c a màng và c u trúc t bào. Tăng kh u ph n lên ñ n 15% ñã làm c i thi n m t cách có ý nghĩa t l hi u d ng protein (Protein Efficiency Ratio - PER) và giá tr s n xu t protein (Protein Production Values – PPV) c a cá Tilapia zillii (Teshima, 1978, El-Sayed và Garling, 1988). Teshima (1985) cũng tìm th y k t qu tương t khi nghiên c u trên ñ i tư ng cá O. Nilotcus. Hanley (1991) cho r ng, cá rô phi có th tích tr m t lư ng lipid có ý nghĩa thân th t và n i t ng c a chúng nhưng không th s d ng ngu n năng lư ng này cho tăng trư ng. Tuy nhiên, thí nghi m này ñư c ti n hành ‘ngoài tr i’ nên năng su t t nhiên trong h th ng nuôi có th dã nh hư ng t i k t qu nghiên c u. Lipid kh u ph n có tác d ng là ti t ki m vi c s d ng protein, m c protein kh u ph n c a cá O. Niloticus có th gi m t 33,2%

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

139

xu ng 25,7% b ng cách tăng lipid t 5,7 ñ n 9,4% và b t ñư ng t 31,9% lên 36,9% (Li, 1991). M c lipid kh u ph n vư t quá 12% s kìm hãm t c ñ sinh trư ng c a con lai O. aureus và O. noliticus (Jauncey và Ross, 1982). S phát tri n c a O. aureus có th ñư c c i thi n m t cách ch c ch n khi b sung d u cá mòi ho c d u cá 7,5-10% kh u ph n so v i m c lipid kh u ph n th p. Tuy nhiên, hi u su t t t nh t ñ t ñư c ñ i v i d u cá mòi là 10% kh u ph n (Stickney và Wurts, 1986). M c lipid t i ưu trong kh u ph n cá rô phi ñư c xác ñ nh b i Chou và Shiau (1996). Các ch t 5-isoenerdetic và isonitrogenous ñư c tinh ch t kh u ph n ch a 0-20% lipid (d u ngô, d u gan cá và m l n t l 1 :1 :1) v i 5% lư ng ph gia dùng ñ nuôi con lai gi a O. niloticus và O. aureus giai ño n cá con. K t qu nghiên c u cho th y r ng, 5% lipid kh u ph n ñ cho nhu c u t i thi u c a các rô phi giai ño n chưa trư ng thành, nhưng m c 12% m i cho k t qu sinh trư ng t i ưu. Cá s ng trong môi trư ng nư c l nh có nhu c u v n-3 acid béo m ch dài không no (PUFA) cao hơn, trong khi cá vùng nư c m hư ng ñ n nhu c u v n-6 acid béo. M t vài nghiên c u cho th y r ng nhu c u acid ñ i v i nhi u loài cá rô phi là khác nhau. Ranozawa và c ng s (1980) ñã ch ra r ng T.zilli có kh năng bi n ñ i nhi u 18:2n-6 thành 20:4n-6. Tuy nhiên, Kanazawa và c ng s (1980) ñ ngh r ng nh ng loài g n nhau ch c ch n bi n ñ i ñư c 18:2n-6 thành 20:4n-6. Stickney và McGeachin (1985) ñã ch ra r ng s phát tri n c a cá rô phi xanh, O. aureus, không b nh hư ng v i m c kh u ph n ch a 2% linoleic acid. Khi cá rô phi xanh ăn th c ăn ch a d u ñ u nành, s phát tri n c a nó ñư c c i thi n theo t l tăng c a linoleic acid (Stickney và c ng s , 1985). Takeuchi và c ng s (1983) ñã nh n th y r ng t c ñ sinh trư ng c a cá rô phi O. aureus gi m ñáng k khi s d ng th c ăn chưa d u cá (pollock liver oil) so v i d u ngô ho c d u ñ u nành. Ramachandran Nair và Gopakumar (1981) ñã ch ng minh có hàm lư ng cao 22:6n-3 trong tr ng cá O.mossambica, khuy n cáo m t vài vai trò quan tr ng c a docosahexaenoic acid trong giai ño n phát tri n phôi. Tuy nhiên, Santiago và Reyes (1993) cũng ch ra r ng, m c dù d u cá (cod-liver oil) có 22:6n-3 cao thúc ñ y tăng tr ng t i ña ñ i v i cá rô phi sông Nile, nhưng khi s d ng d u tương t v i d u cá này thì ñã cho k t qu gi m ch t lư ng sinh s n. Cá rô phi xanh có t c ñ sinh trư ng t t khi s d ng th c ăn ch a 10% d u ñ u nành, v i t l 20:5n-3 và 22:6n-3 cao (Stickney và McGeachin, 1983). Tác gi Stickney và Hardy (1989), tuy nhiên, ñã cho r ng nhu c u c a O. aureus có th gi m khi có m t n-3 acid béo. Stickney và Wurts (1986) khi so sánh kh u ph n ch a các m c d u cá da trơn và d u mendahen khác nhau ñã th y r ng, s phát tri n t t nh t cá rô phi s d ng 10% d u menhaden kh u ph n. Nh ng nghiên c u này ñã cho nh ng k t qu trái ngư c nhau v nhu c u n-3 và n-6 PUFA ñ i v i cá rô phi. G n ñây, Chou và Shiau (1999) ñã ch ng minh r ng c n-3 và n-6 acid béo m ch dài chưa no ñ u ñóng vai trò quan tr ng trong phát tri n t i ña c a cá lai (O.niloticus ×O. aureus). Cho ñ n nay, vi c ti p t c nghiên c u ñ xác ñ nh s lư ng c a acid béo thi t y u cho nhu c u c a các loài cá rô phi và cá lai là c n thi t. Carbohydrate. Carbohydrate là thành ph n r ti n nh t trong năng lư ng kh u ph n th c ăn c a con ngư i và v t nuôi, nhưng vi c s d ng chúng có s thay ñ i ñ i v i ñ ng v t thu s n và còn c n ph i nghiên c u thêm. Cá nói chung s d ng kém ngu n carbohydrate kh u ph n. Nhu c u v carbohydrate cá v n chưa ñư c ch ng minh. Vi c s d ng tinh b t cho k t qu tăng trư ng cao hơn m t cách có ý nghĩa so v i s d ng glucose ñ i v i cá rô phi (Anderson,1984; Tung và Shiau, 1991; Shiau và Chen, 1993; Shiau và Lin, 1993). Báo cáo cũng ch ra r ng cá rô phi s d ng disacharide t t hơn gluco nhưng l i kém hơn tinh b t. ð i v i disacharide thì m c ñ h p thu t t nh t là ñư ng

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

140

maltose ti p ñ n là sucrose và lactose (Shiau và Chuang,1995). Báo cáo c a Lin và Shiau (1995) cho r ng enzyme malic, glucose-6-phosphat dehydrogennase (G-6-PD) và phosphogluconate ñehdrogenase (PGD) ho t ñ ng cao hơn trong kh u ph n th c ăn tinh b t hơn là kh u ph n th c ăn ch a glucose. Vi c thay ñ i th c ăn t tinh b t sang gluco s làm tăng lư ng enzyme malic, G-6-PD và PGD ho t ñ ng, trong khi ñó vi c thay ñ i th c ăn ch a glucose sang tinh b t s làm tăng ho t ñ ng c a các enzym trong gan cá. Các tác gi này cho r ng ho t ñ ng c a enzyme lipogenic gan cá rô phi có th h p thu ñư c carbohydrate kh u ph n. Tung và Shiau (1991) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c s d ng carbohydrate h ng ngày ñ i v i cá rô phi. Kh u ph n ch a 44% glucose dextrin và tinh b t ñư c s d ng cho cá ăn 3 ho c 6 l n/ngày. Tác gi nh n th y r ng cá s d ng ngu n carbohydrate 6 l n/ngày cho tăng tr ng cao hơn, hi u qu s d ng protein kh u ph n, protein và năng lư ng tích lu m t cách có ý nghĩa hơn là nuôi 2 l n/ ngày. Nghiên c u này cũng ñã ch ng minh r ng, n u vi c cho ăn ñư c tăng t 2 l n/ ngày lên 6 l n/ ngày, thì cá ăn tinh b t và dextrin cho tăng trư ng t t hơn là ăn glucose, nhưng s khác nhau này không có ý nghĩa th ng kê. Nó cũng ch ra r ng t c ñ tăng trư ng c a cá rô phi ăn th c ăn ch a glucose 6 l n/ngày cao hơn cá ăn tinh b t ho c dextrin 2 l n / ngày. Hi u qu c a chi n lư c cho cá rô phi ăn carbohydratee ñã ñư c Shiau và Lei (1999) xác nh n g n ñây, khi h ñánh giá l i hi u qu c a vi c cho ăn carbohydratee liên t c và 2 b a/ ngày ñ i v i cá rô phi. K t qu này cho th y vi c cho ăn thư ng xuyên trong ngày tăng hi u qu s d ng carbohydrate. Shiau và c ng s (1988) ñã nghiên c u nh hư ng c a carboxymethycellulose (CMC) lên t c ñ tăng trư ng, tiêu hóa và th i gian r ng d dày c a cá rô phi. Trong nghiên c u này, CMC ñư c b sung v i m c 2, 6, 10 và 14% kh u ph n. Dextrin cũng ñư c s d ng như m t ngu n carbohydrate. C vi c tăng tr ng lư ng và tiêu t n th c ăn ñ u b gi m khi tăng m c CMC kh u ph n. Shiau và c ng s (1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a 5 kh u ph n d ng s i (guar gum, agar, carrageenan, CMC và cenllulose) ñ i v i vi c s d ng dextrin và gluco cá rô phi. M i d ng s i ñư c b sung 10% vào kh u ph n. K t qu cho th y r ng tr ng lư ng tăng lên ch có ít ý nghĩa ñ i v i cá rô phi ăn th c ăn có thành ph n d ng s i hơn là th c ăn có thành ph n dextrin ho c glucose. Vi c h p th carbohydrate ru t th p hơn so v i cá ăn th c ăn có thành ph n d ng s i, dù là lo i th c ăn d ng s i nào. G n ñây, Shiau và Yu (1999) ñã ch ng minh r ng vi c b sung chitin ho c chitosan làm gi m t c ñ tăng trư ng cá rô phi dù là b sung m c ñ nào (2 - 5 và 10%). Niacin là ti n ch t c a m t vài coenzyme c n cho quá trình chuy n hoá carbohydrate. Shiau và Suen (1992) ñã ch ng minh ñư c s lư ng niacin c n cho cá rô phi thay ñ i theo ngu n carbohydrate trong kh u ph n. H ch ra r ng m c niacin thích h p ñ m b o cho cá rô phi gi ng tăng trư ng t i ña là 26mg/kg th c ăn cá ăn th c ăn ch a gluco và 121mg/kg cá ăn th c ăn ch a dextrin, và cũng ch ra r ng nhu c u niacin trong th c ăn c a cá rô phi ph thu c vào d ng carbohydrate trong kh u ph n. Shiau và Peng (1993) ñã ti n hành nghiên c u nh m ñánh giá hi u qu v s d ng ti t ki m protein c a carbohydrate cá rô phi. 3 kh u ph n protein v i m c (32, 28, 24%) ñã ñ t ñư c b ng vi c thay th 3 m c (33, 34, 41%) và 3 ngu n (glucose, dextrin, tinh b t) c a carbohydrate kh u ph n. Nh ng k t qu nghiên c u cho th y hi u qu ti t ki m s d ng protein c a carbohydrate (dextrin ho c tinh b t) ch x y ra khi m c protein kh u ph n dư i m c t i ưu. Shiau và Liang (1995) ñã báo cáo r ng vi c s d ng carbohydrate c a cá rô phi ch u nh hư ng c a ngu n protein trong kh u ph n th c ăn.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

141

. màu s c cơ th khác thư ng. G n ñây. Trong c 2 trư ng h p. Nhu c u riboflavin trong kh u ph n là 6 mg/ kg th c ăn cho cá O. Amonia th i ra trong th c ăn ch a glucose gi m khi m c carbohydrate t ng s tăng.Nh ng ch t dinh dư ng khác. biotin. s chuy n hoá insulin trong vi c s d ng carbohydrate cá rô phi v n chưa ñư c làm sáng t . Shiau và Chen (1993) cũng có nh ng báo cáo ngay sau ñó v vi c c i thi n vi c s d ng gluco b i cá rô phi ăn th c ăn b sung chromic oxide trong vi c s d ng các kh u ph n ch a gluco thay ñ i. choline.p. Vi c b sung vitamin thư ng không bao g m th c ăn dùng trong ao nuôi cá gi ng có bón phân v i m t ñ v a ph i. riboflavin.t ñ mu i (Lim et al.4 mg chromic/ kg th c ăn. T ng s oxy tiêu th là cao hơn cá ăn th c ăn ch a tinh b t hơn so v i cá ăn th c ăn ch a gluco. tinh b t) cho 2 kích c cá rô phi khác nhau (4.mossambicus × O. 1991). Tung và Shiau (1993) ñã so sánh vi c s d ng 2 lo i carbohydrate (glucose. Tác gi ñã nh n th y r ng cá có kích c l n tăng tr ng nhanh hơn cá có kích c nh khi ăn th c ăn có ch a gluco.p. Nhu c u vitamin hoà tan trong nư c c a cá rô phi ñã ñư c xác ñ nh như sau: Thiamine. Amonia th i ra và vi c tiêu th oxy c a cá rô phi ch u tác ñ ng b i d ng carbohydrate ăn vào. aureus chưa trư ng thành phát tri n trong môi trư ng nư c ng t (Soliman và Wilson. (Lim và LeaMaster. ch m l n. cá ăn th c ăn tinh b t. H nh n xét. lư ng oxy tiêu thu cao hơn ñã ñư c quan sát m c 37% và 41% hơn là m c 33%.5 mg/ kg th c ăn ñ m b o cho s tăng trư ng t i ña và ngăn ng a các bi u hi n do thi u thiamine. niacin. M c thiamine c n b sung trong kh u ph n là 2.t ñ mu i) ñã làm gi m quá trình sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn. 1992) và 5mg/kg th c ăn cho cá ñiêu h ng (O. Các y u t sinh h c có th nh hư ng t i vi c s d ng carbohydrate cá rô phi. B ng 13. cũng ñư c báo cáo v tác ñ ng c a vi c s d ng carbohydrate cho cá. 37 và 41%) trong 8 tu n . mossambicus × O.18 trình bày nhu c u vitamin các ñ i tư ng rô phi khác nhau.55 và 0. h th ng nuôi thâm canh h n ch ho c không có ngu n th c ăn t nhiên thì c n ph i b sung vitamin. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 142 . mòn vây. pyridoxine.niloticus) nuôi 32 p. amonia th i ra là th p hơn m c 41% hơn là 33 và 37%. Lin và c ng s (1995) ñã ch ra r ng n ng ñ isulin huy t tương cá rô phi ñã ăn vào v i glucose là cao hơn so v i ăn vào v i tinh b t và cơ c u insulin huy t tương c a cá rô phi tương t như ngư i. Tuy nhiên. niloticus) nuôi nư c bi n (32 p. 1993). D u hi u ñ c trưng do thi u riboflavin cá rô phi ăn kh u ph n không có riboflavin là chán ăn. còi c c. Cá ăn gluco kh u ph n ch a 5g chromic oxide/ kg th c ăn thì tăng tr ng t t hơn cá s d ng 20 g chromic oxide/ kg th c ăn. báo cáo c a Shiau và Shy (1998) cho th y s sinh trư ng t t ña và vi c s d ng gluco cá rô phi lai s ñ t ñư c v i m c kh u ph n ch a 204. vitamin B12. Vi c thi u h t thiamin cá rô phi ñ gi ng (O. con s này l i tương ñương cá l n l n cá nh hơn khi ăn tinh b t. Vitamin và mu i khoáng.46g). như chromium. cá ăn th c ăn ch a tinh b t th i ra ít amonia hơn ăn th c ăn ch a gluco c ba m c ñó. Shiau và Lin (1993) l n ñ u tiên ch ng minh r ng vi c b sung chromium trong công th c th c ăn c a chromium chloride ñã c i thi n có ý nghĩa v vi c s d ng gluco nhưng không c i thi n ñ i v i vi c s d ng tinh b t cá rô phi. pantothenic acid và ascorbic acid. Tuy nhiên. Shiau và Cheng (1999) cho cá rô phi ăn kh u ph n ch a 3 m c carbohydrate (gluco và tinh b t) (33. ñ c th thu tinh. vi c sinh trư ng cá rô phi càng ch m khi ăn kh u ph n ch a lư ng chromic oxide càng cao có th là do nh hư ng c a ñ c t có trong chromium kh u ph n. t l ch t cao.

ho t ñ ng l ñ .niloticus ×O. aureus có th ñ m b o Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 143 .18. xu t huy t. aureus giai ño n chưa trư ng thành nuôi nư c ng t là 1. M c 10mg calcium-pantothenate/kg th c ăn ñ m b o ngăn ng a ñư c các d u hi u do thi u pantothenic acid (Soliman và Wilson. mòn vây. ch m l n và t l ch t cao.8 IU/kg) 42-44 (5%lipid) 60-66 (12%lipid) - Cá ăn th c ăn không b sung pyrodoxine s xu t hi n nh ng d u hi u th n kinh b t bình thư ng. aureus 6 Không c n 6-10 Không c n 10 (3%L) 25 (6%L) O.06 1000 0.00937 (374. Niacin là m t thành ph n quan tr ng trong kh u ph n ñ i v i cá lai O. ch ng t nhu c u pyridoxine t i ưu trong kh u ph n c a cá lai O.B ng 13.niloticus Không c n 50-100(5%L) 500 (10-15%L) O.niloticus ×O. aureus. Nhu c u biotin trong kh u ph n cho cá lai O.7-9.7-9.5 (36%CP) Không c n thi t 121 0.06 mg/kg th c ăn (Shiau và Chin. Tăng tr ng và ho t ñ ng c a enzyme v n chuy n axit amin alanine gan có tương quan phi tuy n tính. 1990. aureu là 1000 mg/kg th c ăn. Cá thi u niacine có hi n tư ng xu t huy t. Trong khi nhu c u v methionine có th ñư c ñ m b o m t ph n t choline. aureu sinh trư ng t i ña là 0.5 5 3 - O. mi ng t n thương (Shiau và Suen. nhu c u choline kh u ph n t i ưu ñ i v i cá lai O. 1993). t l ch t cao.mossambicus x O. M c pyroxidine trong kh u ph n là 3 mg/ kg th c ăn ñã ñư c xác ñ nh ñ i v i con lai O.mossambicus × O. thi u máu và tăng s n t bào bi u bì tơ mang cá O. Tuy nhiên. aureus 1. 1992). vây. Khi thi u Pantothenic acid có th gây ra hi n tư ng ch m l n. 1997). 1992).5 (28%CP) 15-16. b ăn.niloticus ×O. 1999). O. co gi t. 1982. mi ng bi n d ng.niloticus 2.5 mg/ kg th c ăn và 15.niloticus ×O.niloticus x O. M c t i ưu trong kh u ph n cho sinh trư ng t i ña ñã ñư c nghiên c u là 26 mg/kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a glucose và 121 mg/ kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a dextrin. aureus nhưng nhu c u thay ñ i ph thu c vào ngu n carbohydrate cung c p.6 th c ăn ch a 28% và 36% protein theo th t (Shiau và Hsied. Sugita và c ng s . niloticus s d ng th c ăn ch a 38% protein và nuôi trong môi trư ng nư c bi n. t n thương mi ng. Cá rô phi có kh năng s n xu t ra vitamin B12 trong ng tiêu hoá thông qua quá trình chuy n hoá c a vi khu n nên không c n cung c p thêm vitamin này qua th c ăn (Lovell và Limsuwan. Shiau và Lung. mang ho i t và da.0-16. Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Pyridoxin Vitamin B12 Niacin Biotin Folic acid Inositol Choline Pantothenic acid Vitamin A Vitamin D Vitamin E Viatmin K các ñ i tư ng rô phi khác nhau (mg/kg th c ăn) O.

2001). 1990). aureus là 10-25 mg D. 1980).niloticus ñư c xác ñ nh là 50-100 mg/kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 5% lipit.003% Zn (Eid và Ghonim. Có r t ít thông tin v nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi. ceroid gan. Trong nư c ch a ít Ca.niloticus là dư i 0.niloticus ×O. trong khi nhu c u c a Mg là 0.19). Ca. 1984. C1 d phân hu . Nhu c u ñ ñ m bào sinh trư ng t i ưu c a Oreochromis spilurus trong nư c bi n ñã ñư c ch ng minh là trong kho ng 100 ñ n 200 mg C2S/ kg th c ăn (Al-Amoundi và c ng s . L-ascrobic acid (C1) d b phân hu .niloticus ×O. aureus. vi c b sung 7. Nhu c u v vitamin C ñ i v i O. Trong t t c các nghiên c u. Cá gi ng c n 79mg ascorbic acid/kg th c ăn ñ ñ m b o cho sinh trư ng t i ña (Shiau và Jan. L-ascorbyl-2-sunphate (C2S) có ho t ñ ng ñ i kháng v ascorbic v i L-ascorbyl-2-monophosphate-magnesium (C2MP-Mg) ñ i v i cá lai O. 1987). thoái hoá cơ.6% lipit ho c 3-4 mg α-tocopheryl acetate cho m i % kh u ph n c a lipit (Roem và c ng s .077% (Dabrowska và c ng s .9% kh u ph n (Wantanabe và c ng s . G n ñây. Nhu c u P cho quá trình sinh trư ng t i ña và khoáng hoá bình thư ng c a xương ñ i v i O. các nhà khoa h c ñã ch ra nhu c u c a cá rô phi v c n-3 acid béo m ch dài chưa no và n-6 acid béo ñ u c n cho quá trình phát tri n t i ña (Chou và Shiau. niloticus. M t s d n xu t c a C1 có các ho t ñ ng ñ i kháng v i ascorbic ñ i v i rô phi.8 UI/kg th c ăn (Shiau v à Hwang. L-ascrobic acid ñư c s d ng như m t ngu n vitamin C.0g (5%) P/ kg th c ăn ñáp ng ñ nhu c u cho quá trình sinh trư ng bình thư ng và khoáng hoá c a xương c a O.1999). xu t huy t dư i da. 1990). aureus làm xu t các bi u hi n chán ăn. Qua báo cáo c a O’Connell và Gatlin (1994) cho th y vitamin D3 không ph i là vitamin thi t y u ñ i v i O.niloticus là 420 mg/kg th c ăn (Soliman và c ng s . Nhu c u t i ưu v vitamin D3 (cholecalciferol) cho t c ñ sinh trư ng t i ña c a con lai O. aureus . màu da có màu b t thư ng.ñư c nhu c u pantothenic acid khi nuôi b ng vi khu n trong h th ng tái tu n hoàn (Roem và c ng s .002% Zn (McClain và Gatlin. s t gi m lư ng h ng c u. lá lách và da. Zn và K ñã ñư c xác ñ nh v nhu c u c a chúng ñ i v i cá rô phi (b ng 13.L-α-tocopheryl acetate/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 3. Nhu c u v K ñ i v i con lai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 144 . aureus) là 50mg ascorbic acid/kg th c ăn (Stick và c ng s . 1989) và 0. Nhu c u v vitamin E c a O. ð i v i aureus. 5 mu i khoáng chính. nhu c u v vitamin E c a cá rô phi ñã ñư c ñánh giá l i là 42-44 mg/kg và 60-66 mg/kg trong kh u ph n ch a 5% ñ n 12% lipit (Shiau và Shiau. Nhu c u v vitamin E tăng lên theo m c tăng lipit trong kh u ph n. 1993). 1987).1992). 1992). Mg.05% (Reigh và c ng s . 1994) ñã ñư c báo cáo ñ i v i O. m c magnesium 0. Do ñó. 1994). Nhu c u ñ i v i O. Nhu c u vitamin C ñ m bào sinh trư ng bình thư ng ñ i v i cá lai (O. S thi u h t vitamin E O.059-0. 1993). 1988) ñáp ng ñư c cho quá trình sinh trư ng t i ưu. 1984). 1991) và 0. aureus (Robinson và c ng s . Chưa có nghiên c u nào v nhu c u c a cá vitamin A và K ñ i v i cá rô phi.0g (7%) Ca và 5. Kho ng 75% lư ng C1 b sung ban ñ u trong th c ăn th y s n có th m t qua quá trình ch bi n và b o qu n nhi t ñ phòng (Shiau và Hsu. nên vi c s d ng d ng ascorbic acid khó phân hu hơn là c n thi t. gi m tăng tr ng và gi m hi u qu s d ng th c ăn. Cá rô phi có nh ng d u hi u ñ c trưng do thi u vitamin C khi ăn kh u ph n không có th c ăn t nhiên. và tăng lên 500 mg/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 10-15% lipit (Satoh và c ng s . B i vì d ng nguyên thu . Nh ng thông tin v vitamin hoà tan trong d u ñ i v i cá rô phi ch bao g m vitamin D và vitamin E.niloticus ×O. aureus l à 374. P. nh t là qua các khâu ch bi n th c ăn và m t d n trong quá trình b o qu n.

vì v y m c protein này ñư c công nh n là ñ cao (Lim. hình th c nuôi thâm canh. Vì v y.niloticus xO.3. viên chìm hay n i. d ng b t và d ng nhão.0003-0. T l cho ăn theo kích c cá rô phi ñư c th hi n qua b ng 13. Th c ăn t nhiên trong ao ñóng góp m t ph n protein ñáng k .0004% là nhu c u c a O.3. d ng b t. Kích c viên th c ăn ñ i v i cá rô phi ñư c ñ ngh b i Jauncey và Ross (1982).aureus 0.21-0. 1988). Công th c th c ăn ch bi n thư ng bao g m ch 3 ho c 4 lo i th c ăn. T m quan tr ng c a các y u t vi lư ng b sung trong kh u ph n ñ i v i th c ăn cho cá rô phi nuôi ao v n chưa ñư c bi t ñ n nhi u. Kh u ph n th c ăn O. cá rô phi hoàn toàn d a vào th c ăn ch bi n như là ngu n dinh dư ng duy nh t. c n ph i có kh u ph n ñ y ñ t t c các ch t c n thi t v i nhu c u c a cá. Cá rô phi s ít s d ng th c ăn khi th i ti t l nh hơn th i ti t m. Luquet (1991) khuy n cáo không nên cho cá rô phi ăn khi nhi t ñ nư c xu ng dư i 160C. Vì s bi n ñ ng c c l n trong nuôi tr ng. C ph bi n nh t là viên có ñư ng kính 3-4mm và dài 6-10mm.4. Nhi t ñ nư c cũng nh hư ng ñ n t l chuy n hoá và tiêu hao năng lư ng. 1989). có ít nghiên c u so sánh nh ng công th c th c ăn khác nhau cho mô hình nuôi cá rô phi thâm canh và bán thâm canh.0012% và c a ñ ng là 0. aureus là x p x 0.003 O. Nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi (% kh u ph n) Mu i khoáng Ca P Mg Zn K 13. như cám g o. cũng như h n ch s hao h t ñ i v i các ch t dinh dư ng hoà tan trong nư c và ch t th i. M c kh u ph n c a Mg là 0.077 0.05 0.059-0. Cá rô phi dư ng như ưa thích th c ăn d ng viên nh hơn cá da trơn và cá h i có cùng kích c . công th c ph i tr n kh u ph n b sung ch t dinh dư ng m t cách hi u qu ñ i v i th c ăn t nhiên là không th áp d ng ñư c. ch y u là th c v t. tuy nhiên. niloticus <0. 20% lúa mì và 45% cao lương ñã ñư c s d ng r t hi u qu Israel trong phương th c nuôi này (Viola và Arieli. Th c ăn viên ch a 25% protein ph i h p t 15% b t cá.19.5 0. B ng 13.7 0. Trong hình th c nuôi bán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 145 . 13.3. 1983). như nuôi l ng bè ho c nuôi nư c ch y.002 O.O. Các lo i th c ăn thô có th không kinh t khi t o viên cho cá rô phi nuôi ao.2-0. aureus 0.niloticus ×O. Cá rô phi có th s d ng nhi u kh u ph n khác nhau. vì v y mà có nh hư ng l n ñ n t l cho ăn. 2001). Nuôi dư ng Nhìn chung t l cho ăn/kh i lư ng cơ th ñ i v i cá nh l n hơn cá l n. Công th c th c ăn công nghi p ñ i v i cá rô phi thư ng ch a 24-28% protein. 20% ñ u nành. trong khi các thành ph n th c ăn h u h t ñư c ch bi n dư i d ng viên. Tuy nhiên.33 Cá rô phi ñã ñư c nuôi r t thành công v i công th c th c ăn dành cho các ñ i tư ng khác như cá chép và cá da trơn.3% (Shiau và Hsieh. niloticus (Wantanabe và c ng s .20.9 0. Th c ăn b t ho c bóp v n ñư c s d ng cho cá b t và cá gi ng. Thành ph n th c ăn thô. cho ăn t ng thành ph n riêng r . kh u ph n ăn có ch t lư ng cao nên ñư c ch bi n thành viên ñ h n ch làm tách r i các thành ph n.

2-3 l n ñ i v i giai ño n trư ng thành. Vì thói quen ăn liên t c và kh năng ch a c a d dày nh . phương pháp cho ăn này khó kh thi trong nh ng trang tr i quy mô l n. Tuy nhiên. s lư ng th c ăn ñư c s d ng nên ít hơn v i cá nuôi thâm canh. Gía thành th c ăn có th gi m nhưng ñã không làm gi m m t cách có ý nghĩa ñ n s tăng trư ng khi cho ăn 70% m c t do. Có th cho cá ăn b ng tay. máy th i.20. Dư i ñi u ki n này. cho ăn t ñ ng ho c máy ăn theo nhu c u. cá rô phi ñáp ng t t v i vi c cho ăn nhi u l n hơn là cá da trơn và cá h i. Cho ăn 3 ñ n 4 l n m t ngày ñ i v i cá giai ño n nh . Cách cho ăn t ñ ng. cho phép ngư i công nhân ñ t trư c s lư ng th c ăn ñ cho ăn vào các th i gian khác nhau. J. Clark J. Phương pháp ph bi n nh t ñ cho ăn ñ i v i ao có di n tích l n là cho th c ăn trên b m t phát tán theo hư ng gió b ng cách s d ng các thi t b qu t. Thông thư ng s l n cho ăn ph thu c vào kích c cá.H và c ng s (1990) ñã ch ra r ng máy ăn theo nhu c u là phương pháp t t nh t ñ cho cá rô phi ăn trong nuôi l ng bi n ñ t ñư c s sinh trư ng và chuy n ñ i th c ăn t t v i vi c gi m chi phí lao ñ ng. Clark.H và c ng s (1990) ñã ñ t ñư c sinh trư ng t i ña c a cá ñiêu h ng Florida Oreochromis urolepis hornorum× O. Kèm v i c ng là m t tay ñòn có ñ u chìm vào nư c nơi mà nó có th ñư c kh i ñ ng b i cá. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 146 . Cá càng l n thì s l n cho ăn trong ngày s gi m. B ng 13. Máy cho ăn theo nhu c u g m có ph u ñ u trên ñ ñưa th c ăn vào và m t ñáy m như m t c ng di chuy n ñ phân ph i th c ăn. Nó cho phép ngư i cho ăn quan sát ho t ñ ng b t m i và các hành vi c a cá và vì v y ñi u ch nh ñư c lư ng th c ăn nh m ngăn ng a vi c cho ăn quá m c. 1980). Cho ăn b ng tay tuy t n lao ñ ng nhưng có thu n l i hơn các cách cho ăn khác. Khi mà cá v n còn ti p t c tác ñ ng vào ng. ñư c ñi u khi n b i ñ ng h h n gi ho c thi t b ñi n.thâm canh. mossambicus nuôi l ng trên bi n v i t l cho ăn g n như tho mãn (90%). th c ăn t nhiên cũng góp ph n quan tr ng ñ i v i nhu c u dinh dư ng c a cá. thì th c ăn s ti p t c ñư c ch y xu ng. vi c cho ăn t do (cho ăn m c nhi u nh t mà cá có th ăn) có th t t hơn so v i cho ăn h n ch theo t l cho ăn / tr ng lư ng thân như ñã trình bày. Cá Oreochromic niloticus gi ng l n nhanh khi ăn 4 l n/ngày hơn 2 l n/ngày nhưng không l n nhanh hơn khi cho ăn 8 l n/ngày (Kubaryk. T l và s l n cho ăn v i các kích c khác nhau c a cá rô phi Kích c cá 2 ngày tu i ñ n 1 g 1–5g 5 – 20 g 20 – 100 g > 100 g T l cho ăn/ngày (%P thân) 30 – 10 10 – 6 6–4 4–3 3-2 28oC S l n cho ăn trong ngày 8 6 4 3–4 2-3 Do có nhi u y u t nh hư ng ñ n vi c tiêu th th c ăn c a cá.

Vi t Nam và Thái Lan (Wee. các loài khác như Channa micropeltes (cá lóc bông) và Hình 13.2. 1981).13. 1994). Malaysia. n ð . Nhu c u lipid cho sinh trư ng và t n t i cá hương là 6% (Boonyaratpalin. Các acid béo c n thi t cho cá chưa có thông tin nhi u. ñ kháng v i d ch b nh và có s c ch u ñ ng t t khi ch t lư ng nư c kém và b nuôi nh t. Cá qu b t ñ u ñư c nuôi t năm 1955 Thái Lan và m r ng ra các nư c khác bao g m H ng Kông.4. Cá Pangasius là loài cá có t c ñ sinh trư ng nhanh và s c ch u ñ ng v i ñi u ki n môi trư ng t t hơn cá qu . Cá da trơn Pangasius. Cá lóc bông Channa marulius cũng ñưa vào nuôi (De Silva. Cá qu . 13. Cá Pangasius có giá tr cho ch bi n do th t cá có lư ng th t cao hơn so v i cá nheo M (Ictalurus punctatus).4.1 kcal năng lư ng tiêu hóa (DE)/g th c ăn v i 43% protein. Nó ñư c bi t nhi u như là m t loài cá th thao. trong khi ñó cá 1 tháng tu i yêu c u m c năng lư ng như trên ch a trong th c ăn 36% protein. Nh ng loài cá này ñư c nuôi ph bi n vì chúng có t c ñ sinh trư ng r t nhanh. 1989).5. t thâm canh cho s n ph m thương m i ñ n nuôi qu ng canh cho s n ph m tiêu th trong gia ñình. ngo i tr acid Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 147 . Nhu c u dinh dư ng Cá qu . Burma. Loài nuôi ph bi n là Channa striatus.1. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS) 13. Theo Boonyaratpalin (1980) thì cá qu b t ăn 3. Nó còn có tên g i là cá chu i ho c cá ñ u r n. C hai loài cá qu và cá Pangasius thư ng ñư c nuôi trong l ng và h . Cá qu thu c h Channidae. Malaysia. 1982. M c nhu c u protein cao hơn so v i các loài cá nư c ng t khác. Chưa có nghiên c u nào v nhu c u ñ i v i vitamin. ðài Loan và Vi t Nam. Theo th ng kê. Campuchia. Gi i thi u Cá qu Ophiocephalus và cá Pangasius phân b Nam Phi. Tuy nhiên. 1977). Burma. Chuapohuk. 1989).4. n ð . Indonesia. Có hai loài thu c Pangasids ñư c nuôi khá nhi u các nư c ðông Nam Á: Pangasius sutchi (cá tra) và Pangasius lamaudii (black-ear catfish). Nhu c u v dinh dư ng c a cá qu r t ít ñư c bi t ñ n. ch t lư ng th t ñư c ñánh giá là b i b s c kh e. ñ c bi t là h i ph c s c kh e cho ngư i b b nh và ngư i l n tu i. Campuchia. s n lư ng cá qu và cá Pangasius ư c tính chi m kho ng 15% t ng s n lư ng cá nuôi nư c ng t Thái Lan v i giá tr hàng năm 18 tri u USD (Jantrarotal. 1994). Cá qu là loài cá ăn th t và thư ng ăn các lo i th c ăn có ngu n g c là ñ ng v t. cá qu và cá Pangasius là hai loài trong s 27 loài nư c ng t ñư c nuôi v i s lư ng l n. Cá qu có mùi v thơm ngon và là loài cá ph bi n nh t Nam Á và ðông Nam Á (De Silva. Chúng ñư c tìm th y các dòng sông n ð . Thái Lan. ðây là loài cá có giá tr . Indonesia. Các acid béo m nh dài n-6 ho c n-3 ñư c làm giàu cho lipid và ñư c cá qu s d ng t t. Campuchia và Thái Lan (Ling.

sutchi và th y r ng lư ng protein có th gi m còn 18% nhưng không làm gi m t c ñ sinh trư ng và h s th c ăn n u ngu n protein có ch t lư ng cao ñư c s d ng trong th c ăn và t l năng lư ng/protein là 13kcal/g. b t ngô. Thành ph n th c ăn s d ng cũng tương t như các lo i th c ăn khác bao g m b t cá. cám g o. b t ñ u l c.5 7 17 1 Th c ăn công nghi p cho cá da trơn s n xu t t i Thái Lan dùng cho cá b t. b t s n mì. Chuapoehak (1994) ñã ti n hành m t nghiên c u v th c ăn cá P. 35%.pantotheic. ð i v i cá qu . 1994) Cá t p Cám g o Công th c 3 (S. Cá Pangasius là m t loài ăn t p và có nhu c u v protein th p hơn cá qu .5 7. 30% và 25% protein.lamaudii gi ng hàm lư ng protein là 20% (Chutjareyaves et al. Công th c th c ăn t ch bi n cho cá qu nuôi Thành ph n Công th c 1 (Somseub. lamaudii giai ño n cá hương. b t ñ u tương. Boonyaratpalin (1981) cho r ng kh u ph n có pantothenate là r t c n thi t cho sinh trư ng bình thư ng và t l s ng cao c a cá qu . Trong nh ng nghiên c u g n ñây. cá trư ng thành và ch a tương ng 40%.sutchi giai ño n gi ng có nhu c u 27 .Koonsomboon cung c p thông tin) Cá t p B t cá B t ñ u tương G ot m Cám g o Vitamin và ch t khoáng Thái Lan Hàm lư ng (%) 90 10 80 20 50 17. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 148 . So v i cá qu . vitamin. (1998) ñã k t lu n hàm lư ng protein 35% thích h p cho P.21.3. B ng 13. Chưa có nghiên c u nhu c u v các ch t dinh dưõng khác c a cá Pangasius. Tuy nhiên. Thành ph n th c ăn ngư i nuôi s d ng cho cá qu ñư c trình bày b ng 13. ngư i dân cũng th nh tho ng s d ng th c ăn công nghi p khi các ph ph m ñ a phương không có s n.22 ñưa ra các công th c th c ăn cho cá Pangasius sp. Kh u ph n ăn Th c ăn t ch bi n và th c ăn công nghi p thư ng ñư c s d ng Thái Lan và nh ng nư c lân c n.th c ăn công nghi p. Chutjareyaves et al. 1994) Cá t p Cám g o Công th c 2 (Somseub. ngư i nuôi thư ng t ch bi n th c ăn.21 B ng 13. Còn giai ño n cá P.29% protein cho sinh trư ng bình thư ng. Th c ăn công nghi p cho cá Pangasius nuôi thương ph m ch a hàm lư ng protein t 15% ñ n 26%. ngư i nuôi cho cá ăn b ng th c ăn công nghi p s n xu t cho cá da trơn .. 1999). Th c ăn t ch bi n cho cá Pangasius sp thư ng là h n h p c a vài lo i s n ph m có s n ñ a phương.4. Jantrarotai et al (1992) cho r ng cá P. g o t m. 13. nhu c u dinh dư ng c a cá Pangasius ít ñư c bi t hơn nhi u. các ch t khoáng và ch t k t dính. Cá Pangasius. ðôi khi. cá gi ng.

Lư ng cho ăn hàng ngày kho ng 10% tr ng lư ng thân t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 149 . 13.22. Giai ño n cá b t (15g) lên cá gi ng (50g) cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày.7 tháng ñ t kích c kho ng 1 kg. M t ñ nuôi 25 con cá gi ng/m2.lamaudii. Di n tích h nuôi cá qu thư ng t 1600 .2000m2 và ñ sâu 2 . ph ph ph m khác t các nhà máy ch bi n trái cây (như ph ph m t d a. rau c . Công th c th c ăn cho cá Pangasius (P. K ho ch cho ăn d a trên tính s n có c a các nguyên li u trong vùng hơn là s quan tâm ñ n k thu t cao. Trong 2 tháng ñ u.3m. Nuôi cá qu hoàn toàn ph thu c vào ngu n protein ñ ng v t ñ c bi t là cá t p. H n h p các thành ph n ñư c băm nh b ng máy băm th t và ñư c ñ t trên t m g d c theo h (S. Cá t p ñư c băm nh trư c khi cho ăn. Ph n l n các h có h th ng ch a nư c và ñư c làm ñ y b ng nư c mưa ho c b ng máy bơm t h bên c nh. Cá sau 6 .B ng 13. g o t m n u chín.500 con/m3.12 tháng nuôi cá ñ t kích c 1 kg.ngư i cung c p thông tin).sutchi và P. Campuchia và Burma (New et al. cá qu cho ăn hoàn toàn cá t p băm nh và lư ng cho ăn tho mãn nhu c u. g o t m và m t lư ng nh cá t p. nh ng vùng cá t p có s n. Di n tích h nuôi cá Pangasius kho ng t 600 . Khi cá ñ t kích c cá gi ng.3200 m2 và có ñ sâu 2-3m. Nuôi dư ng Cá qu . còn l ng thư ng dùng ñ nuôi P.Koonsomboon . NRC (1993) ñã công b nhu c u m t s vitamin và ch t khoáng cho các loài cá nư c ng t khác vùng nhi t ñ i. L ng nuôi cá qu có th tích 15 .4. T tháng nuôi th 3 tr ñi. M t s ngư i nuôi dùng h n h p cám g o. P. H s chuy n ñ i th c ăn c a cá qu nuôi trong h và l ng kho ng 4:1 (Nuov và Nandeesha. Cá da trơn Pangasius. là kích c thương ph m thông d ng nh t Thái Lan.200m3. Cá có kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 400 . Tuy nhiên. 1994).striatus thư ng ñư c nuôi trong l ng.Rimteerakul) Thành ph n % Cá gi ng (30% protein) B t cá 30 Cám g o 45 B t ñ u tương 24 Vitamin và ch t khoáng 1 Cá trư ng thành (25% protein) B t cá 15 B t ñ u tương 15 ð u ph ng 24 Cám g o 30 G ot m 15 Vitamin và ch t khoáng 1 Thông tin v nhu c u vitamin và ch t khoáng c a cá qu và cá Pangasius chưa có nhi u. cá r ti n và m t s th khác có s n Thái Lan. 1994). Hai loài cá qu C. Sau 8 . tuỳ theo t ng vùng nuôi và d a trên thành ph n th c ăn có s n m i ñ a phương mà các kh u ph n th c ăn cho cá khác nhau. Cá gi ng kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 3 t /ha. T c ñ sinh trư ng ph thu c vào kh u ph n th c ăn và m t ñ nuôi. Loài Pangasius ñư c nuôi c trong l ng và h . bao lá t trái ngô…).sutchi thư ng ñư c nuôi trong h . cá t p. cá ñư c cho ăn cám g o. lư ng cá t p gi m xu ng 80% và thêm vào 20% cám g o ho c g o t m ñư c n u chín.4.micropeltes và C. Ví d .

Thư ng nuôi v i m t ñ 5 .4g/100g cá và cao hơn cá h i (Oncorhynchus mykiss) và cá chép (Cyprinus carpio) là 1. chúng s sinh trư ng th p hơn so th c ăn ñ i ch ng có ñ y ñ các amino acid.6.5 t n/ha (theo P. cá chình cũng yêu c u có ñ y ñ 10 amino acid thi t y u. Khi cá chình thi u arginine. Anguilla anguilla Châu Âu. K t ñó. Cá Chình 13. M t ñ nuôi k t h p là 1250 gà ho c v t ho c 30. leucine. Cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày trong 8 . Gi i thi u Cá chình là m t trong nh ng ñ i tư ng nuôi tr ng thu s n chính. Trong các loài ñó thì A. S n lư ng thu ñư c Thái Lan là 25.2.giai ño n cá b t ñ n cá hương và gi m xu ng còn 5% giai ño n cá gi ng và cá trư ng thành. Cá chình là loài ăn ñ ng v t và có nhu c u v protein cao hơn các loài ăn th c v t và ăn t p cùng kích c khác. B n loài chính ñư c nuôi ñó là Anguilla japonica Châu Á. Tuy nhiên. histidine. 1980). Hình 13.10kg/m3 giai ño n cá gi ng (75 .23).6:1. m t s thông tin m i cũng ñư c trình bày. Sau 8 . Ti n hành nuôi l ng cá Pangasius các h l n ho c sông.16g/100g cá (Ognio. 1994). trytophan và valine trong th c ăn. phenylalanine.0 -37.anguilla sinh trư ng cao nh t kho ng 1. Cho ăn cá t p và th nh tho ng b sung thêm th c ăn viên công nghi p.5. japonica là ñ i tư ng chính và ñư c nuôi nhi u Trung Qu c và Nh t B n.5. lysine. G n ñây.12 tháng. threonine. H s chuy n ñ i th c ăn 4 .) 13. Nose và Arai (1972) cho r ng khi kh u ph n th c ăn s d ng cazein tinh ch thì A. Arai và c ng s (1972) ñã xác ñ nh nhu c u v ch t lư ng các amino acid c a cá A. khi cá ñ t 35 -65 kg/m3 ti n hành thu ho ch. khi b sung ñ y ñ các amino acid thì cá h i ph c tăng trư ng. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP.100g). L ng có kích c t 20 900m3. anguilla khi s d ng th c ăn thi u các amino acid c n thi t. 13.60 con l n v i 12. De la Higuera và c ng s (1989) cho r ng lư ng protein ăn vào hàng ngày t t nh t cho A. Tibbets và c ng s (2000) ư c tính m c protein t i ưu cho cá chình Châu M giai ño n gi ng (A.12 tháng nuôi cho ñ n khi ñ t 1-1. Nose (1979) ñã ti n hành nghiên c u ñ xác ñ nh nhu c u v s lư ng m i amino acid ñ i v i cá chình Nh t B n (b ng 13. Như v y. cá nheo Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 150 . japonica giai ño n chưa trư ng thành c n hơn 45% protein trong th c ăn. Nhu c u protein c a cá chình (45-47%) tương ñ i cao hơn nh ng loài cá khác. Tuy nhiên.000 t n. nhu c u v isoleucine và leucine l i cao hơn cá chép. s n lư ng toàn c u trong năm 1997 ư c tính ñ t trên 200. japonica và A. Nhu c u v arginine c a cá chình th p hơn cá h i Sinuc (Oncorhynchus tshawytscha). cũng như các loài cá khác. Arai (1991) ñã nghiên c u nhu c u dinh dư ng c a cá chình. Anguilla rostrata B c M và Anguilla australis Úc và New Zealand.5kg. Pangasius còn ñư c nuôi k t h p v i các loài khác trong h (Somsueb.5.Rimteerakul). isoleucine. Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid.1. Nh ng nghiên c u g n ñây cũng ñã t p trung vào ñ c ñi m dinh dư ng cơ b n c a cá chình. methionine. rostrata) là 47% khi trong kh u ph n s d ng thành ph n chính là cá trích.500 con cá/ha.

(Ictalurus punctatus) và cá rô phi Nile (Oreochromis niloticus). Hơn th n a, nhu c u v trytophan cao hơn các loài khác ngo i tr cá rô phi. G n ñây, Akiyama et al (1997) ñã ti n hành so sánh nhu c u các amino acid thi t y u v i t l m i amino acid thi t y u ch a trong t ng các amino acid (t l A/E) gi a các loài cá và k t lu n r ng nhu c u các amino acid trong th c ăn c a cá chình Nh t B n tương t cá măng s a (Chanos chanos); nhưng m t khía c nh khác nó l i x p g n v i cá rô phi Nile. B ng 13.23. Nhu c u amino acid c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng (Nose, 1979) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine T l % trong kh u ph n protein* 4,5 2,1 4,0 5,3 5,3 3,2 5,8 4,0 1,1 4,0 T l % trong v t ch t khô 1,7 0,8 1,5 2,0 2,0 1,2 2,2 1,5 0,4 1,5

* Th c ăn trong thí nghi m ch a 38% protein

B t cá ch t lư ng cao ñư c xem là thành ph n chính trong kh u ph n c a cá chình nh m kích thích tăng trư ng và tăng mùi v th c ăn, trung bình hàm lư ng b t cá chi m 75% c a kh u ph n (Gallagher và Degani, 1988). Các ngu n protein có th s d ng thay th b t cá cho cá chình châu Âu: th t gà tươi t t hơn máu gà và th t gà, và ch t th i c a gà (Degani và c ng s , 1984). G n ñây, Lee và Bai (1997) cho th y r ng, trong kh u ph n ăn c a cá chình Nh t B n có th thay th b t haemoglobin ñ n 50% mà không c n b sung 3 lo i amino acid thi t y u là methionine, isoleucine và arginine. Schmitz và c ng s (1984) ñã nghiên c u kh năng tiêu hoá protein có thành ph n là cazein, gelatin, cá, protein vi khu n, ñ u tương, dung d ch protein ñ u tương v i các k t qu theo th t là 99, 94, 94, 89, 96 và 94%. Lipid và các acid béo. Cũng như các loài cá h i và cá chép, cá chình cũng c n các acid béo c n thi t. Arai và c ng s (1971) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c b sung lipid lên t c ñ tăng trư ng c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng s d ng th c ăn có cazeingelatin tinh ch , và tìm th y m t h n h p d u b p và d u gan cá v i t l 2:1 là thích h p cho sinh trư ng cá chình. Sau ñó, Takeuchi và c ng s (1980) ñã xác ñ nh nhu c u các acid béo c n thi t cho cá chình Nh t B n khi s d ng th c ăn ch a các methyl esters c a acid béo. H cũng cho r ng nhu c u v hai acid linoleic (18:2n-6) và linolenic (18:3n-3) cũng như cá chép nhưng th p hơn còn 0,5% hơn là 1% ñ i v i m i lo i. Lipid có vai trò r t quan tr ng, là m t ngu n năng lư ng trong kh u ph n c a cá, ñ c bi t ñ i v i nh ng loài ăn t p như cá chình khi ngu n năng lư ng carbohydrates b h n ch . Lư ng lipids thêm vào có th làm cho vi c s d ng th c ăn protein t t hơn. Burgos và c ng s 1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c thay th t ng ph n protein b ng ch t béo. Các tác gi cho r ng gi m lư ng protein trong kh u ph n không làm gi m tăng tr ng c a cơ th , nhưng khi tăng lư ng ch t béo thì tr ng lư ng thân ch tăng ñ n m t m c nh t ñ nh, như v y ch t béo ch có th thay th protein trong m t gi i h n nh t ñ nh. Theo

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

151

Degani và c ng s (1987), cá chình (40-120g) sinh trư ng t t khi th c ăn ch a t l protein/năng lư ng (P/E) trên 16,7g/MJ. Ngoài ra, Gallego et al. (1993) ñã nghiên c u nh hư ng d tr c a lipid khi s d ng protein. K t qu sinh trư ng t t nh t khi cá s d ng kh u ph n ch a 30% protein và 20% lipid, c th là t l protein/năng lư ng (P/E) là 16,1g/MJ năng lư ng thô và năng lư ng thô 19MJ/kg th c ăn. Tibbets et al (2000) ư c tính t l protein/năng lư ng t i ưu cho cá chình Châu M là 22g/MJ. D u cá là ngu n lipid chính trong th c ăn c a cá chình. Trong nghiên c u c a Gallagher và Degani (1988) ñã ch ng minh ñi u ñó. H ñã th dùng gia c m và d u gia c m thay cho cá và d u cá trong kh u ph n c a cá chình và th y r ng nh ng lo i th c ăn ñư c b sung 10% d u cá có s tăng tr ng cao hơn là nh ng lo i thêm 5% d u cá ho c 510% d u gia c m. Carbohydrate. Như ñã ñ c p trên, cá chình là loài ăn th t và kh năng s d ng carbohydrate có gi i h n. M c dù nh ng thông tin v ñi u này còn r t h n ch , có báo cáo cho r ng kh năng tiêu hóa gelatin tinh ch t là khá cao t 78 - 98% khi trong th c ăn ch a 20 -60%. Gelatin tinh ch t gi vai trò quan tr ng như là ch t k t dính trong th c ăn c a cá chình. Nó là thành ph n không th thi u, ngay khi có s hoài nghi v t l s d ng th p ñ i v i cá chình. Degan (1987) ñã ñánh giá nh hư ng c a các ngu n carbohydrate khác nhau lên ho t ñ ng c a enzyme và glucose ch a trong cơ và gan c a cá chình. H cho r ng cá chình ăn 30% b t mì ho c tinh b t ngô thì có m c glucose trong cơ và gan cao, và ho t ñ ng c a aldolase cao khi cá ăn h t lúa mì, b t mì ho c tinh b t. Garcia - Gallego và c ng s (1991) ñánh giá kh năng c a m c carbohydrate cao trong th c ăn công nghi p cho cá chình và ñ ngh t l cho phép s d ng t t nh t m c 40% và cao hơn. Vitamin. Arai và c ng s (1972) ñã ñưa ra nhu c u ñ i v i các vitamin hoà tan c a cá chình A. japonica giai ño n non và các tri u ch ng khi thi u vitamin (b ng 13.24). B ng 13.24. D u hi u thi u vitamin Vitamin Thiamine cá chình (Arai và c ng s , 1972) D u hi u thi u vitamin Cong thân, m t ñi u hoà, xu t huy t và sung huy t vây, màu s c t i s m, bơi l ñ Riboflavin Xu t huy t và sung huy t vây, viêm da, n i t ng m t (thích sáng) và bơi l ñ Pyridoxine R i lo n th n kinh, co gi t, bơi lung tung (như ñ ng kinh) Pantothenic acid Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, ch t, xu t huy t bi u bì và viêm da. Niacin Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, thi u máu, xu t huy t bi u bì và viêm da. Biotin Bơi d thư ng, màu s c t i s m Folic acid Màu s c t i s m, ch m l n Cyanocobalamin Ch m l n Choline Ru t tr ng xám Inositol Ru t tr ng xám Ascorbic acid Xu t huy t vây, ñ u và da, mi ng dư i b ăn mòn p-aminobenzoic Không α-tocopherol Xu t huy t vây và da và viêm da Cá chình Nh t B n c n 11 vitamin, tuy nhiên, s thi u h t không rõ ràng trong th c ăn c a cá chình ngo i tr acid p-aminobenzoic. Trong các lo i vitamin, s thi u h t v

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

152

pyridoxine, acid pantothenic và choline ñã gây ra nh hư ng s m hơn các lo i khác, s bi u hi n các d u hi u c a chúng có ý nghĩa quan tr ng. Ph n l n nh ng d u hi u s bi n m t s m sau khi cho ăn ñ y ñ các vitamin. Yamakawa và c ng s (1975) ñã mô t d u hi u c a s thi u h t vitamin E và xác ñ nh s lư ng nhu c u α-tocopherol dùng vitamin t do cazein như là ngu n protein và acid béo methyl esters như là ngu n lipid. D u hi u quan sát ñư c là b ăn và sinh trư ng kém, xu t huy t và sung huy t vây và viêm da. Nhu c u t i thi u ñ i v i α-tocopherol cho sinh trư ng c a cá chình con là 200mg/kg th c ăn. Ch t khoáng. Nose và Arai (1979) ñã xác ñ nh ñư c nhu c u ch t khoáng c a cá chình Nh t B n trong th c ăn tinh ch . Cá chình ăn th c ăn thi u canxi và photpho thì d n d n chúng s chán ăn sau m t tu n cho ăn và ti p ñó s gi m tăng trư ng. Tuy nhiên, khi th c ăn thi u magiê và s t, cá s b ăn sau 3-4 tu n. Cá chình ăn thi u s t, b b nh thi u máu. Lư ng t i ưu ñ i v i canxi, magiê, photpho và s t cho cá chình con ñư c ư c tính l n lư t là 2700, 400, 2500-3200 và 170 mg/kg th c ăn. Theo Park và Shimizu (1989) m c b sung nhôm và k m t i ưu cho th c ăn cá l n lư t là 15 và 50 - 100mg/kg. 13.5.3. Kh u ph n ăn Th c ăn công nghi p dùng cho cá chình Nh t B n ñã ñư c s n xu t g n 35 năm trư c. G n ñây, s ñ i m i các d ng th c ăn (d ng viên, d ng dính, d ng n i) ñã tăng hi u qu s d ng th c ăn c a cá. M t s thông tin v thành ph n c a th c ăn công nghi p ñ i di n cho cá chình Nh t B n trình bày b ng 13.25. Th c ăn công nghi p lo i B ch a 56% lipid có ngu n g c t cá. Th c ăn t t cho sinh trư ng và hi u qu th c ăn cao khi tăng lư ng d u trong th c ăn ñ n 15% (Tsuda, 1997). B ng 13.25. Thành ph n (%) c a th c ăn công nghi p cho cá chình (Tsuda, 1997) Lo i th c ăn Lo i dính (nhão) Lo i A Kích c cá chình (g) Cá chình con (sau n ): 0,2 – 0,5 Cá chình con: 0,4 – 1,0 Cá chình con: 0,5 - 10 Lo i B Cá chình con 10 - 20 Cá gi ng ñ n trư ng thành 20 -200 N i Cá chình trư ng thành 13.5.4. Nuôi dư ng ð 82 7 7 7 7 7 m Protein 14 65 54 52 49 49 Lipid 0.8 5 5 6 5 16

- Ngày th nh t ñ n ngày th hai cho ăn Cladocera; - Ngày th ba ñ n ngày th tư cho ăn h ng tr n; - Ngày th năm cho ăn h ng tr n nghi n v n tr n v i 10 - 30% th c ăn t ng h p. Sau ñó m i ngày tăng thêm 10% th c ăn t ng h p ñ n ngày th 10 th c ăn t ng h p chi m 80%. T ngày th 15 tr ñi hoàn toàn dùng th c ăn t ng h p. Lư ng th c ăn t ng h p ñư c tính b ng 10 - 15% tr ng lư ng cá trong ao, ngày cho ăn 2 l n vào lúc 7 - 8 gi sáng và 4 - 5 gi chi u. Giai ño n cho ăn h ng tr n, lư ng h ng tr n ñư c tính b ng 30 - 35% tr ng lư ng cá trong ao và ngày cho ăn 3 l n vào sáng, chi u, t i. N u nhi t ñ dư i 15oC ch cho ăn 1 l n ho c không cho ăn. Khi cho ăn không s c khí, t p d n cho cá ch ăn ban ngày và khu v c cho cá ăn không c n che t i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

153

Th c ăn ph i m m cá m i ăn ñư c nhưng không quá m m, d tan trong nư c. Nên thêm d u dinh dư ng vào th c ăn và tr n ñ u r i m i cho cá ăn. T l th c ăn, d u dinh dư ng và nư c ñ tr n th c ăn có quan h m t thi t v i nhi t ñ (b ng 13.26) và t l cho ăn so v i tr ng lư ng thân cá tùy theo các giai ño n phát tri n c a chúng (b ng 13.27) B ng 13.26. T l ph i tr n th c ăn h n h p v i d u và nư c (kg) Nhi t ñ (oC) < 18 18 - 23 > 23 Th c ăn 100 100 100 D u dinh dư ng 0 3-5 5-8 Nư c 130 170 200 các giai ño n Cá thương ph m 150-200 2-2,5

B ng 13.27. T l th c ăn so v i tr ng lư ng thân cá chình C cá Tr ng lư ng cá (g) Th c ăn (%) Cá b t 0,2- 0,8 6-10 Cá hương Cá gi ng 1-1,5 4-6 16-40 3-4

Cá c nh 40-100 2,8-3

13.6. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE 13.6.1. Gi i thi u Hi n nay, s n lư ng ñánh b t tôm x p x ñ t ngư ng t i ña và không th tiên ñoán ñư c b i các hi n tư ng t nhiên x y ra b t thư ng không th lư ng ñư c. Hơn n a, s ô nhi m và các ho t ñ ng khác c a con ngư i ñã phá h y vùng sinh thái cho tôm ñ nhi u khu v c. Nhu c u tiêu t n năng lư ng cho vi c khai thác tôm bi n cao ñ y giá thành tôm lên cao. Do v y, vi c th a mãn nhu c u tiêu th tôm ngày càng tăng trên th gi i ph thu c vào vi c ñ y m nh ho t ñ ng nuôi. Năm 1986, tôm nuôi ao cung c p kho ng 6 – 8% nhu c u tôm trên th gi i , ñ n 1996 theo FAO con s này ñã lên ñ n 43% nhu c u tiêu th trên th gi i. S phát tri n các hình th c nuôi tôm b t ñ u t nh ng năm 1930 khi ngư i Nh t cho ñ và ương nuôi thành công u trùng tôm Penaeus japonicus trong b . T ñó, công ngh tăng nhanh sinh kh i u trùng tôm bi n phát tri n m nh m . Trong vòng 20 năm qua, tôm b m Pennaeus japonicus, P. monodon, P. indicus, P. mergiensis, P. aztecus, P. setiferus, P. schmitti, P. chinensis, P. Hình 13.7. Tôm sú (P. monodon) penicillatus, P. stylirostris và P. vannamei ñã ñư c nuôi v và cho ñ , u trùng c a chúng ñư c ương nuôi trong b .

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

154

V i hình th c này. M t s nghiên c u ñã ñư c th c hi n ñ ñánh giá giá tr dinh dư ng c a các ngu n protein khác nhau.5 con/m2.000-9. Th c ăn nhân t o là ngu n th c ăn cung c p dinh dư ng ch l c cho tôm. các hình th c nuôi thâm canh thay th cho nuôi truy n th ng dùng các ngư c ñ b y và gi tôm t nhiên ñi vào ao ven b m i khi th y tri u dâng nh m ñ t năng su t 24 t n/ha/v nuôi.000 kg/ha/v . Vì v y. ch t lư ng protein. Kh i lư ng trung bình c a tôm khi thu ho ch bi n ñ ng t 16-36 con/kg tùy thu c vào m t ñ nuôi. B t cá là ngu n th c ăn ch t lư ng cao cho cá nhưng dư ng như có giá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 155 . m t ñ nuôi post ho c gi ng (juvenile) th p hơn 2. Hình th c l y gi ng t nhiên vào ao lúc nư c tri u dâng v n còn áp d ng m t s nư c châu Á.2. Bón thêm phân vô cơ và h u cơ ñ tăng s lư ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao. v i hình th c qu ng canh. t l s c khí và trao ñ i nư c cao cùng v i kh u ph n ăn ñ y ñ dinh dư ng.000 kg/ha/v . Hình th c nuôi thâm canh ñòi h i công ngh qu n lý ph c t p. m c năng lư ng phi protein. ch t lư ng nư c và lư ng th c ăn t nhiên s n có trong ao. th c ăn chi m ñ n 50% t ng chi phí s n xu t. Nghiên c u trong phòng thí nghi m Enrique Ensenot Panama cho th y th c ăn ch a 25% protein cho năng su t tôm tương ñương v i th c ăn ch a t l protein cao hơn trong nuôi bán thâm canh có bón phân v i m t ñ 5 con/m2. Tôm ñư c nuôi trong b ho c ao v i m t ñ 20-40 con/m2. môi trư ng và qu n lý ao nuôi. Th c ăn t nhiên ñóng vai trò ch l c trong nuôi qu ng canh trong khi th c ăn nhân t o ñóng vai trò ch y u trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh. bán thâm canh và thâm canh.3. Nhìn chung. năng su t ñ t t 150-500 kg/ha/v .Do các trang tr i tôm ngày càng tăng.6. R t ít khi cho thêm th c ăn b sung mà ch y u d a vào ngu n th c ăn t nhiên có s n trong ao. 13. 13. Protein th c ăn trong nuôi bán thâm canh bi n ñ ng t 25-35%. năng su t ñ t 6002. 2-2. V i hình th c nuôi này.5 v /năm.6. Phân bón ñư c s d ng ngay t ban ñ u ñ tăng kh năng sinh trư ng c a th c ăn t nhiên trong ao. nhu c u v s lư ng protein ñư c tính cho tôm nh nuôi trong thùng ch a ho c b không có th c ăn t nhiên.Thông thư ng. H u h t tôm nuôi cung c p trên th gi i ñư c nuôi ao ñ t b ng hình th c bán thâm canh. T l protein trong th c ăn công nghi p nuôi thâm canh kho ng 35% ho c cao hơn. Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p M c protein trong kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu c a tôm dao ñ ng t 28 – 60% tùy vào gi ng. m t ñ th gi ng t 3-15 con/m2 ho c g p ñôi m t ñ n u th post. kích c . Các hình th c nuôi Nhìn chung. Năng su t bi n ñ ng t 2. Tôm tăng trư ng cho ñ n kích c thu ho ch ao có nhu c u ít protein hơn so v i s cung c p trong tài li u. Nư c ñư c bơm thêm vào ao hàng ngày t 2 – 10% khi cho ăn. tính ngon mi ng. hình th c nuôi thâm canh ñư c áp d ng. H p tác nghiên c u gi a trư ng ð i h c Auburn và trang tr i Granjas Marinas Honduras cũng cho k t qu tương t . t l cho ăn. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh. Giá bán khác nhau ph thu c vào kích c c a tôm l n hay nh . Qu n lý ngu n nư c d a vào s bi n ñ ng c a th y tri u. có 3 hình th c nuôi tôm he là hình th c nuôi qu ng canh. B sung thêm th c ăn công nghi p cùng v i th c ăn t nhiên. vi c s d ng th c ăn cân b ng dinh dư ng và giá r cùng v i vi c cho ăn t t là nh ng y u t cơ b n cho vi c nuôi tôm thành công. H u h t. ch t lư ng c a d ng viên th c ăn. nuôi thâm canh trong b Nh t có th ñ t t i 24 t n/ha/v . nh ng nơi giá ñ t xây d ng ao nuôi quá cao ho c không có ñ t và khi giá tôm lên cao.

54 1. Deshimaru (1982) cho r ng t l t o thành arginine d ng t do vào trong protein cơ ít hơn 1% so v i s t o thành 90% arginine d ng protein.41% gossyfol t do) không nên b sung quá 26% (ho c 1100 ppm gossyfol t do) trong kh u ph n c a tôm gi ng P.21 5. tryptophan và valine là các acid amin thi t y u ñ i v i tôm Panaeus japonicus. Hàm lư ng các acid amin thi t y u c a protein trong cơ th t tôm. B ng 13.92 3.89 7. ñây cũng là ngu n protein t t cho tôm.51 0. không th thay th m t cách ngang b ng cho b t ñ u tương ñư c. sò. Tuy nhiên.76 Nh ng n l c b sung trong các kh u ph n thi u acid amin b ng các acid amin t ng h p ñã không thành công ñ i v i tôm.tr dinh dư ng th p hơn ñ i v i tôm.97 2.68 5.04 7.japonicus 7.34 2. B t ñ u tương là ngu n protein th c v t ñư c s d ng ph bi n nh t cho cá. azteus và P. Trong ñi u ki n thi u thông tin v nhu c u s lư ng này thi có th áp d ng nhu c u acid amin thi t y u như c a gia súc. Tuy nhiên. Vai trò quan tr ng c a b t cá trong kh u ph n nuôi tôm là ñ tăng tính ngon mi ng. 1973).vannamei 8.87 Ngu P. m c.62 0.69 1.28 6. b t tôm.48 3.76 3.01 4.28 sau ñây li t kê hàm lư ng acid amin thi t y u trong cơ c a tôm P. vannamie lên ñ n 56% trong kh u ph n. b t gluten (Sick và Andrews. duorarum t t hơn b t cá. histidine. m c.52 2. B t h t bông có th s d ng ñư c cho tôm. b t tôm. B ng 13. và c a m c.38 n protein (%) Sò M c 4. casein. Shigueno (1975) cho r ng.71 3.50 2. b t h t bông (ch a 0. P. ñ c bi t khi cho ăn ch ñơn ñ c ngu n protein này. Kh u ph n nuôi tôm v i t l acid amin thi t y u như trong cơ c a tôm. có th vì do thi u phenylalanine và acid amin căn b n (arginine.30 2. b t ñ u tương v i t l 20 – 50% kh u ph n có th thay th ph n l n b t cá.45 3.40 6. japonicus và P.24 2. isoleucine.75 3.18 2. lysine. histidine và lysine) trong m t s lo i b t cá.52 1.40 1.27 3.46 6. Mai và c ng s (1988) cho r ng con gi ng P. B t ñ u tương cho tăng trư ng c a tôm P. ði u này ñã ñư c xác ñ nh nhi u gi ng. Arginine.47 5.46 1.28.73 3. Lim và Dominy (1990) cho r ng n u tính ngon mi ng và s n ñ nh v nư c ñư c duy trì thì có th s d ng b t ñ u tương cho con gi ng P. ngu n protein ch t lư ng cao ñ i v i tôm.13 2. threonine.66 2. vannamie.45 1. Tôm cũng c n có ñ 10 acid amin thi t y u gi ng như cá và các ñ ng v t trên c n.28 0.50 5.77 1.72 2. leucine.79 4.65 4.86 2. phenylalanine.00 2.83 Tr ng 5.70 2.15 3. casein và tr ng toàn ph n Acid amin thi t y u Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine P.01 5.81 3. vannamei.39 2. monondon.90 3.86 3.30 2.66 Casein 3.50 8. B t h t bông ch a r t ít lysine. b t m c ho c k t h p gi a các lo i này v i nhau ñ nuôi tôm. trái ngư c v i k t qu thu ñư c t cá da trơn và gia súc. do v y. Tuy nhiên nhu c u v s lư ng cho t t c các acid amin thi t y u này chưa ñư c xác ñ nh.27 1.88 4. methionine. orientalis ñã không h p thu ñ ng th i cùng lúc methionine Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 156 . Trong th c t s n xu t.51 4. sò s t o ñư c s tăng trư ng t t c a tôm nuôi.76 7.

indicus. Trong s 15 vitamin ñã ñư c xác ñ nh là c n thi t cho cá thì 14 vitamin ñã ñư c th nghi m thông qua các nghiên c u v xác ñ nh nhu c u cho tôm. S b t l c c a tôm trong vi c s d ng các acid amin d ng t do thay cho acid amin d ng protein là do s h p thu v i t l khác nhau gi a acid amin t do và acid amin d ng protein. tôm bi n còn có nhu c u v phospholipid.5-1%. P.japonicus. t l năng lư ng / protein t i ưu ñ i v i tôm g n gi ng v i cá là 9-11 kcal/g protein. Nh ng nghiên c u v dinh dư ng ch ra r ng acid béo linoleic (n-6) và linolenic (n3) là c n thi t cho tôm P. sterol và phospholipid c n thi t cho s phát tri n bình thư ng c a tôm. M c ph i h p phospholipid t i ưu trong kh u ph n dao ñ ng t 1-3% ph thu c vào gi ng. các vitamin hòa tan trong m . ngu n và ñ c tính c a phospholipid.5%.và lysine t do v i các acid amin d ng g n v i protein. 1979). Tôm không có kh năng phá h y s bão hòa và kéo dài chu i các acid béo 18:3 n-3 thành các acid béo 20:5 n-3 và 22:6 n-3. M c t i ưu trong kh u ph n ñ i v i các acid béo không no n-3. th a năng lư ng trong kh u ph n có th làm gi m s tiêu th th c ăn. Nhi u nghiên c u s d ng các ngu n lipid khác nhau ñã cho bi t vư t quá t l 10% lipid trong kh u ph n có th làm gi m tăng trư ng. chúng cũng s d ng protein như m t ngu n năng lư ng. Lecithin t ñ u tương là m t ngu n cung c p thích h p và r ti n phospholipid cho tôm. sterol. T l ph i tr n các vitamin trong kh u ph n ñ i v i tôm cao hơn so v i cá. Hơn n a. Lipid trong kh u ph n c a tôm không ch cung c p năng lư ng mà còn cung c p các acid béo thi t y u. Tuy nhiên.5% acid béo n-6 và 0. merguiensis tiêu th b kh ng ch b i m c năng lư ng kh u ph n b t ch p hàm lư ng protein có trong kh u ph n. thí nghi m xác ñ nh nhu c u vitamin ñ i v i post và giai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 157 . do ñó gi m lư ng protein và các ch t dinh dư ng khác ăn vào.Có r t ít nghiên c u liên quan ñ n nhu c u năng lư ng c a tôm. Cung c p ñ nhu c u carbohydrate và lipid trong kh u ph n s gi m ñư c nhu c u protein mà v n không làm gi m kh năng tăng trư ng c a tôm nuôi. nhưng tôm không ch u ñư c kh u ph n ch a lư ng lipid cao như ñ i v i cá h i.42 kcal/g (Sedgwick. Sedgwick (1979) cho r ng lư ng th c ăn tôm P. P. stylirostris và P. Bên c nh acid béo thi t y u. do v y chúng c n ñư c cung c p t kh u ph n ăn. các nghiên c u ñã ch ra r ng kh u ph n ch a quá cao t l protein – năng lư ng phi protein làm gi m t l tăng trư ng. Tôm s d ng ngu n năng lư ng t carbohydrate và lipid trong kh u ph n ñ ti t ki m protein. Loài giáp xác không t ng h p sterol t acetate ho c mevalonate như cá. vannamei. M c d u lipid trong kh u ph n có nh hư ng ñ n s s d ng ti t ki m protein. như lecithin. merguiensis ñ t tăng trư ng t i ña khi kh u ph n có ch a 39.5% protein có năng lư ng t ng s là 4. m c t i ưu c a acid béo n-6 kho ng 0. P. Vi c cung c p năng lư ng t i ưu trong kh u ph n r t quan tr ng vì khi thi u h t năng lư ng phi protein. 20:5 n-3 và 22:6 n-3 cho tôm dao ñ ng t 0. Kh u ph n ch a 0.5% acid béo n-3 cho s tăng trư ng t i ña c a nhi u gi ng tôm khác nhau. Cholesterol là sterol ch y u ñư c tìm th y loài giáp xác và là m t ti n hormon gi i tính. Kh u ph n ph i h p có ch a 25 – 35% protein và 4-5% lipid s t o ñư c t l năng lư ng – protein phù h p. Tuy nhiên. và có l là các ch t dinh dư ng khác. m t ph n protein s ñư c s d ng ñ cung c p năng lư ng cho cơ th . Palaemon serratus. Cũng có th do nhu c u trao ñ i c a tôm cao ho c cũng có th là do m t ñi m t lư ng hòa tan vào nư c trong quá trình ăn mà chưa xác ñ nh ñư c. vòng ñ i. Tuy nhiên. hormon l t xác và là m t thành ph n c a l p dư i da loài giáp xác. T l protein thô – năng lư ng t ng s trong thí nghi m này vào kho ng 90 mg/kcal.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 158 . chúng là nh ng b n b t m i cơ h i. Thói quen c a Juvenile b t ñ u là ăn t p sau ñó ñ i thành ăn th t và chúng b t ch y u là nh ng ñ ng v t không xương s ng nh di chuy n ch m ch p. s t.ño n ñ u c a juvenile ñư c thi t l p trong phòng thí nghi m v i các y u t môi trư ng ñư c t i ưu hóa và n ñ nh.4 Khoáng Khoáng vi lư ng (mg) Mangan K m S t ð ng Iod Selen Coban S lư ng/kg th c ăn khô 40 33 ho c 200 60 32 5 0. B ng 13. ñ ng. B ng 13. B sung vào kh u ph n cho tôm các khoáng vi lư ng.6. Se và Mn ñ c i thi n s tăng trư ng (Deshimaru và Yone. giai ño n Zoea và Mys.4. Giai ño n Post. Lư ng vitamin ñ ngh b sung và lư ng t i ña trong kh u ph n ăn c a tôm Các vitamin Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Thiamin Riboflavin Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Acid folic Vitamin B12 Inositol Vitamin C Choline chloride S lư ng/kg kh u ph n B sung T i ña 2000 IU 4000 IU 1000 IU 2000 IU 50 mg 100 mg 10 mg 20 mg 20 mg 50 mg 10 mg 30 mg 30 mg 60 mg 30 mg 80 mg 30 mg 80 mg 0 2 mg 2 mg 5 mg 0. th c ăn là mùn bã h u cơ.29. th c ăn là các sinh v t và mùn bã ñáy.4 0. u trùng ăn vi sinh v t bơi t do. Kh u ph n ăn và nuôi dư ng Th c ăn t nhiên Tôm he trư ng thành là lo i ăn t p.30. Lư ng khoáng c n thi t trong kh u ph n c a tôm Khoáng Khoáng ña lư ng (g) Canxi Photpho Kali Magiê S lư ng/kg th c ăn khô 10 10 6 0. nhưng trong nư c bi n chúng có th h p thu ñ magiê và canxi t nư c.05 mg 50 mg 200 mg 100 mg 200 mg 500 mg 1500 mg Tôm có nhu c u b sung thêm phospho. s ng t ng ñáy. 1978).01 mg 0. k m.4 13.

t o) là ngu n th c ăn chính ñ nuôi u trùng tôm. Năng su t tôm có th ñ t ñ n 500 kg/ha/v trong nh ng ao không cho ăn. T p quán ăn Tôm l y th c ăn ch y u b ng cơ ch nh n bi t hơn là nhìn th y. 3 mm ñ i v i tôm 5-10g và 4mm cho tôm 4-10g và l n hơn n a. Nh ng ph n th c ăn không ñư c tiêu hóa ñi vào ru t sau. Tính c n thi t c a vi c b sung các lo i th c ăn ao khác nhau v i t t c các ch t dinh dư ng như vitamin và các ch t béo c n thi t chưa ñư c hình thành.5-2 g. Trong ñi u ki n ao h . ðư ng kính c a viên th c ăn ñ phù h p v i các c tôm khác nhau nên là 1-2 mm ñ i v i tôm 0. Nh ng cơ quan th quan t p trung các ph n ph phía trư c và râu. d ng viên ñư c s d ng k t giai ño n juvenile cho ñ n c thương ph m. nh ng kh u ph n ăn như th có l là không kinh t l m ñ i v i phương th c nuôi tôm bán thâm canh. Th c ăn vào b ng ñi qua th c qu n và vào túi trư c c a d dày (ru t trư c). nơi có vài s tiêu hóa và là nơi quan tr ng ñ h p thu các ch t dinh dư ng. Ngay khi phát hi n ñư c mùi c a con m i. Ép ñư c s d ng r ng rãi trong s n xu t th c ăn n i cho cá. nơi ch y u t o thành khuôn phân. H u h t các lo i th c ăn công nghi p có ch a h n h p vitamin – khoáng. 2 mm ñ i v i tôm 2-5 g. loài giáp xác và ñ ng v t thân m m nh . kh u ph n ch a hàm lư ng protein cao ñư c s d ng s m trong su t giai ño n post và giai ño n juvenile. nơi nó bi n thành d ng s n s t b i các enzyme tiêu hóa. th y sinh v t s ng và ch t. thô ch y tr c ti p ñ n ru t gi a. B i vì môi trư ng nuôi có nh hư ng l n ñ n nhu c u dinh dư ng c a tôm. vì vây. ngu n th c ăn t nhiên cho tôm là l p m ng ñáy ao nơi bao g m t o. viên th c ăn nên duy trì ñư c trong nư c m t th i gian cho ñ n khi ăn h t. Artemia. nuôi thương ph m hình th c thâm canh và bán thâm canh. Kh u ph n ăn Th c ăn ch bi n công nghi p là ngu n dinh dư ng cho tôm giai ño n ương. B i vì tôm có xu hư ng tiêu th m nh th c ăn t nhiên và s bi n ñ ng l n v kh năng s n có c a th c ăn trong nh ng ñi u ki n qu n lý và môi trư ng nuôi khác nhau nên khó có th ph i tr n ñư c các lo i th c ăn giá r cho tôm nuôi bán thâm canh. th c ăn công nghi p nên ñư c ch bi n thành các d ng viên chìm. Kích c c a viên th c ăn bi n ñ ng tùy thu c vào c tôm. D ch th c ăn ñi xu ng ph n sau c a ru t và cu i cùng ñ n các ng nh c a gan t y ti p t c tiêu hóa và h p thu. Tuy nhiên các mô bào tươi s ng như bã cá. Nh ng h t không m n. tôm di chuy n v phía con m i và nhanh chóng v chúng v i nh ng càng k p. Hai quy trình ch bi n là viên ép ñùn và viên ép h p ñư c s d ng ph bi n trong s n xu t th c ăn cho tôm.chi phí th c ăn cho các hình th c nuôi và qu n lý khác nhau là khó tính toán. sò. D ng v n nát ñư c s d ng trong su t giai ño n post. phân tích l i nhu n . vi khu n. Tôm là con v t có tính ăn ch m và ch n l a. Ch bi n th c ăn Vì tôm có thói quen ăn ñáy.Kh u ph n cho năng su t cao trong nuôi thâm canh ñã ñư c thi t l p. mùn bã và các sinh v t ñáy khác như giun ñ t và giun tơ. m c protein kh u ph n gi m d n trong su t giai ño n nuôi thương ph m. nơi th c ăn tươi s ng (rotifer. M c dù thông tin v nhu c u các ch t dinh dư ng cơ b n c a nhi u gi ng tôm là s n có nhưng thi u s li u nghiên c u v ñ xu t các lo i th c ăn nuôi ao. Tuy nhiên. cũng có th s n xu t th c ăn chìm v i máy ñùn ép có n u b ng cách gi m t l giãn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 159 . Nhìn chung. m c thư ng dùng ñ nuôi v tôm b m . Con m i b nhai nh ra c thích h p trư c khi nu t. tuy nhiên. M c d u tôm ñã ăn m t s lư ng có ý nghĩa các ch t dinh dư ng t ngu n th c ăn t nhiên này hàng ngày nhưng khó bi t ñư c s lư ng hay t l ph n trăm l y ñư c là bao nhiêu so v i nhu c u.

Không như cá. B t cá. tôm thư ng khu trú c ñ nh và không bơi ñi xa ñ b t m i. Nhi u k t qu nghiên c u cho th y.. b t ngũ c c. d b b nh t n công là do môi trư ng t l p bùn c n bã h u cơ dơ b n tích t lâu ngày b 160 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Các ch t k t dính t ng h p như Aqua-firm 1A. ñ i v i các h l n có th cho ăn b ng thuy n. ñang có nguy cơ b ô nhi m nghiêm tr ng. H ñ t các khay cho ăn trong ao và s lư ng th c ăn còn l i trong khay 1 gi . t ng h p) ñư c s d ng làm ch t k t dính cho th c ăn tôm d ng viên h p hơi. m c.5. Môt s nhà s n xu t cho ăn d a theo kinh nghi m c a v nuôi trư c. ð i v i h nh có th cho ăn b ng tay. Do tôm ăn ch m và liên t c nên cho ăn nhi u l n trong ngày. không theo ñúng quy ho ch nên ch t lư ng môi trư ng ngày càng gi m. monodon gi ng là 3 l n/ngày (Lim và Pascual. Các ch t d n d (ch t h p d n) thư ng ñư c s d ng trong th c ăn c a tôm ñ tăng s h p d n và tiêu th th c ăn. ðây có th xem như nh ng hư ng d n cách cho ăn n u như có th ư c tính ñư c kh i lư ng tôm trong ao nuôi. t n su t cho ăn t i ưu ñ i v i tôm P. tôm.. Tuy nhiên.6. 13. acid béo và các ch t chi t c a cá. nhìn chung. Nh ng ch t k t dính công nghi p như lignin và bentonite ñư c dùng ph bi n cho các lo i th c ăn d ng viên cho v t nuôi ñã ñư c xác ñ nh là ít nh hư ng ñ n th c ăn tôm ñòi h i nhu c u n ñ nh lâu trong nư c. Tuy nhiên. m t s nhà s n xu t c g ng tính toán ho t ñ ng b t m i trong ao. Viên th c ăn ñùn ép thư ng có tính n ñ nh trong nư c cao vì có s keo hóa tinh b t. Nh ng ch t khác nhau như acid amin. Các b ng hư ng d n cho ăn ñã ñư c các công ty th c ăn chu n b . sò. gum ñã ñư c th nghi m thành công trong phòng thí nghi m nhưng còn h n ch ñưa ra th trư ng ñ s n xu t th c ăn cho tôm d ng viên vì giá thành quá cao. Ch ph m sinh h c EM trong qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm Ngh nuôi tôm nư c ta ñã ñư c hình thành t lâu nhưng mãi ñ n năm 1990 m i ñư c phát tri n m nh c v s lư ng l n ch t lư ng ñ ñáp ng nhu c u ngày càng tăng s n ph m tôm cho tiêu dùng và xu t kh u. gi m s c ñ kháng. vi c phân ph i th c ăn kh p ñ u trên m t ao ho c nơi tôm khu trú là r t quan tr ng. tính r i ro c a ngh nuôi tôm ngày càng cao. ñư c s d ng như là thành ph n gây s h p d n trong th c ăn cho tôm và cá. máy th i. h u h t các lo i th c ăn cho tôm ñư c ch bi n v i viên nén ñư c thi t k ñ c bi t g n v i máy phun hơi và h th ng ñi u hòa hơi cho phép gia tăng n u h n h p th c ăn. Do vây. do phát tri n t phát. ð tăng hi u qu vi c cho ăn. kích thích s b t m i c a tôm. b t các lo i c là nh ng ch t k t dính t nhiên ñư c s d ng ph bi n nh t trong s n xu t viên th c ăn cho tôm. 2 gi sau khi cho ăn s quy t ñ nh lư ng th c ăn cho ăn vào ngày ti p theo tăng hay gi m. alginate. Lư ng cho ăn không nên vư t quá kh năng c a h th ng ñ tiêu hóa h t nh ng s n ph m th i ra và duy trì ñ lư ng oxy hòa tan trong ao. Nh ng nhà s n xu t kinh nghi m có th quan sát thói quen bơi c a tôm d c theo b 1 ho c 2 gi sau khi cho ăn ñ bi t tôm ñã ăn ñ hay chưa. Có th h n ch t i ña s tan rã th c ăn và vi c m t các ch t dinh dư ng hòa tan trong nư c b ng cách cho ăn nhi u l n trong ngày hơn là cho ăn 1 l n trong ngày. Các hydrocolloid h u cơ như carboxymethyl cellulose. ch bi n. Cho ăn B i vì tôm là loài ăn ch m nên th a mãn vi c cho ăn là khó và có l không th ñ t ñư c. Các ch t khác nhau (có th là t nhiên. 1979). m t trong nh ng nguyên nhân quy t ñ nh làm tôm tăng trư ng ch m. Trong ñi u ki n thí nghi m. B t mì. Aqua-firm 2A ñư c s d ng trong th c ăn cho tôm.n nên viên th c ăn n ng. Nh ng nghiên c u này ñã thành công trong phòng thí nghi m nhưng chưa ñư c ch ng minh trong th c ti n. M t s nhà s n xu t l y m t v c bùn ñáy khu v c cho ăn ñ tìm th c ăn sót l i ho c mùi hôi th i c a th c ăn th i r a.

ñi u hòa hàng lo t các y u t môi trư ng phát sinh trong quá trình nuôi như pH. Chính s phân gi i này ñã t o ra cơ ch t làm th c ăn cho các ch ng vi sinh v t h u hi u. màu nư c trong ao nuôi trong qúa trình nuôi. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 161 . các Enzym ñư c kích ho t và b t ñ u th c s phân gi i r t m nh các ch t h u cơ trong ao. các c n bã h u cơ co s n trong ngu n nư c. cung c p và t o ñi u ki n cho vi sinh v t gây b nh như : Vibrio. ch ph m sinh h c EM có kh năng phân gi i t t các ch t th i h u cơ hòa tan và không hòa tan t u ch t c a tôm. Trong ao nuôi có càng nhi u ch t c n bã h u cơ hay th c ph m dư th a. c n l ng. t t nh t là khi m t tr i v a hé sáng. Aeromonas và nh ng m m b nh vi khu n khác. Chính nh ng l p bùn dơ b n ñó là ngu n ch a ñ m i vi sinh v t gây b nh và t o ra các khí ñ c. Strepptomyces. N u th i ti t t t ñi u ki n môi trư ng n ñ nh. các ch t lơ l ng r i k t t l ng xu ng ñáy ao. giúp môi trư ng ao nuôi trong s ch. bi n ñ ng liên t c. sinh sôi n y n càng nhanh và s m gi t ch t tôm nuôi trong ao. li u lư ng bình quân 0.. t t nh t là rãi EM gi ng liên t c hàng ngày v i li u lư ng bình quân 0. Căn c ñi u ki n th i ti t. ngư i ta ñã ng d ng ch ph m sinh h c nh m qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm. NH3. Sacchamyces. phân h y các ch t th i.2-0. t o ñư c s n ñ nh và duy trì ch t lư ng nư c. nhưng chúng là nhân t làm suy y u h th ng mi n d ch c a cơ th tôm. Th c ch t là b n thân các vi sinh v t có trong ao nuôi không gi t ch t tôm nuôi hàng lo t. M t khác do l m d ng vi c s d ng các lo i thu c và hóa ch t ngăn ng a m m b nh.. Penicillium có vai trò "tiêu th " các ch t h u cơ phát sinh trong ao h theo qúa trình nuôi tôm.m t ñ y ao. Lactobacillus. Qúa trình này di n ra liên t c theo chi u hư ng tích c c và có l i cho môi trư ng nuôi tôm. ñ trong. Nên rãi ñ u trên m t nư c ao vào bu i sáng. N u th i ti t th t thư ng. b t ngu n t th c ăn dư th a. rãi EM 1 tu n/ l n. v tôm. tăng nhanh sinh kh i. Aspergillus. K t qu th nghi m cho th y. E coli. ôxy hòa tan. H2S. Nh m t ng bư c kh c ph c và c i thi n d n môi trư ng ph c v cho ngh nuôi tôm.. y u t mùa v vi c s d ng EM gi ng có thay ñ i nh t ñ nh. v i m c tiêu hư ng ñ n m t môi trư ng nuôi tôm b n v ng. Nh ng nhóm vi sinh v t h u hi u có trong ch ph m như: Rhodopreudomonas. t o ñi u ki n cho virus gi t ch t tôm trong ao. nó ch ho t ñ ng m nh trong môi trư ng nư c.1 lít EM gi ng /sào (500m2).5 . t các ch t mùn. Khi g p nư c. ñã d n ñ n vi c tiêu di t các vi sinh v t gây b nh và c vi sinh v t h u ích.. Aeromonas. Ch ph m EM không ho t ñ ng môi trư ng khô.4 lít/sào. Lo i ch ph m sinh h c dư c s d ng có hi u q a nh t là Effective Micro-organism (g i t t là ch ph m EM). rong t o. t th c ăn th a tích t ñáy ao nuôi. c ch kh năng phát tri n c a vi sinh v t gây h i như Vibrio.

Rome. 345-353.. R. and Allan. Hardy. 3rd Eds. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Wee. 2002. 1995. K. FAO Fisheries Technical Paper 343. Vi n chăn nuôi. C. 2002. kh u ph n ăn và nuôi dư ng cá chép.. 2003. Yanong.L. Watanabe. Các gi i pháp dinh dư ng và nuôi dư ng nh m nâng cao năng su t các ñ i tư ng nuôi k trên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng.. IFAS Extension. Rottmann. Edwards. S. 1980. and Lim. Farm-made Aquafeed. Imprint of Elsevier Science.. L.. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.W. and Shimma.F and Roberts. Snakeheads . cá qu . (eds). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 162 .. London. 823pp. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Swift. cá chình.CÂU H I: 1. Scott Graves. Rome. J. Ti ng Anh FAO. 1982. England Takeuchi. New.. Arai. Michael B. cá trôi n ð .Their Biology and Culture. D. 2002. R. CAB international. ð c ñi m v dinh dư ng. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. 2004. Fish Nutrition. Australian Centre for International Agricultural Research.213. Craig Watson and Roy P. Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida. 179 . T. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. E. 2004. Hà n i. 1987. In: Muir. pp.. Webster. cá rô phi.D. Fishing New Books Ltd. Croom Helm. J. UNDP. T.W. G. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. 1985. H Chí Minh. Aquaculture Training Manual. (eds). P. C. tôm he? 2. Academic Press. J. R.E. Canberra 2004 Halver. Nhà XBNN. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. Nhà XBNN.R..J (eds) Recent Advances in Aquaculture. Y. FAO.

ñ c bi t lysine (Riesen et al. l n. 1961).1. Nh ng th c ăn có ngu n g c th c v t thư ng ñư c s d ng ph bi n là h t ñ tương. cá h i (rainbow trout). Nhi t ñ không ñ không ho t hóa ñư c I-trypsin s c ch tiêu hóa protein (Dabrowska. Evans và Butts. 1979). Tuy nhiên. H còn ch ra r ng b t cá ch a m t s ch t kích thích sinh trư ng chưa ñ nh rõ tên mà trong ñ tương không có. nhưng quá nhi t làm gi m m t s axit amin s n có trong ñ tương. chu t.1. Nó không làm phình to t y bê. Nó làm ch m sinh trư ng c a gà. n u thay th hoàn toàn s tăng chi phí b sung axit amin và tăng m c lipid. 1951). k t lu n r ng khô ñ tương có m c năng lư ng và hàm lư ng lysine th p hơn 10 -15% so nhu c u.. Tuy nhiên. cũng nhóm tác gi này Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 163 . Viola et al. m t v n ñ c n ñ i m t khi s d ng ngu n th c ăn này là các ñ c t làm c n tr ñ n kh năng tiêu hóa các ch t dinh dư ng có trong các lo i th c ăn này. 1980). X lý nhi t có th gi m ho t tính c a I-trypsin. 1976). ðây là nh ng lo i th c ăn ñư c nhi u nhà khoa h c trên th gi i và trong nư c nghiên c u nh m thay th v i t l thích h p các lo i th c ăn có ngu n g c ñ ng v t trong kh u ph n ăn c a ðVTS. ði u ki n nhi t và m và th i gian khi x lý ñ tương ph thuôc lo i v t. Robinson et al (1981) m khám t y cá da trơn nuôi b ng khô ñ tương các m c I-trypsin khác nhau không th y nh hư ng gì. cá da trơn. Các tác gi ñ ngh ch nên thay th m t ph n b t cá b ng ñ tương. (1982) nghiên c u trên cá chép. 14. cá tăng nhanh m t cách rõ r t. Kozak. 1947. B ng ch ng ñó cho th y cơ ch gi m sinh trư ng do ñ tương r t ph c t p không ñơn gi n ch có c ch tiêu hóa protein. Ngày nay. l c và các s n ph m ph t công nghi p ch bi n như bã ñ u nành. Ch t c ch trypsin là m t protein hình c u có kh i lư ng phân t 21.9 TIU (trypsin inhibitor unit)/mg m u. ð tương thư ng ñư c b sung d ng viên trong kh u ph n ăn c a cá da trơn và các lo i cá khác v i m t lư ng h n ch do có ch a nhi u ch t c ch (anti-metabolites) mà ch y u nh t là ch t c ch trypsin. ph i h p kh u ph n ăn cho cá ch y u d a vào các th c ăn có ngu n g c t ñ ng v t (Law et al. ð c t có ngu n g c th c v t Th i xa xưa. Nhưng.500 (Liener và Kakade. do s hi u bi t v dinh dư ng ngày càng tăng. 1980). cá chép và các lo i khác. Robinson et al (1981) th nghi m nh hư ng x lý nhi t lên I-trypsin trong kh u ph n cá da trơn và cho th y làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn khi kh u ph n ch a trên 1. Andrew và Page (1974) phát hi n th y khi thay th b t cá b ng ñ tương cùng m c N làm gi m ñáng k sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn cá da trơn. giá th c ăn có ngu n g c ñ ng v t v a tăng cao l i v a không ñ cung ng k p th i nên vi c s d ng th c ăn có ngu n g c th c v t ph i h p trong kh u ph n ăn cho tôm. Ch t c ch trypsin (Trypsin inhibitor . ðÔC T T NHIÊN TRONG TH C ĂN TH Y S N ð c t t nhiên ch nh ng ch t và h p ch t ñ c h i có t nhiên trong th c ăn.CHƯƠNG XIV ð CT 14... ñ ng v t và vi sinh v t. và gây ra tri u ch ng phình to t y gà và chu t do t y tăng cư ng ho t ñ ng quá m c ñ ñáp ng nhu c u cao vi c cung c p enzyme trypsin c n thi t cho cơ th (Sandholm et al. ð c t có th có t ngu n g c th c v t. khô d u bông. chó (Liener và Kakade. khô d u l c.I-trypsin) trong ñ tương ð tương là m t trong nh ng ngu n protein th c v t quan tr ng thay th b t cá.1.

chuy n hóa protein và ch c năng tuy n giáp. bông. Trên cơ s kinh t và ưu ñi m sinh h c. Glucosinolate (GL) Glucosinolate (thioglucoside) ñư c hình thành t nhiên trong các th c v t d ng hình ch nh t như b p c i. Gossypol H t bông là ngu n b sung protein cho v t nuôi và cá v i lư ng h n ch vì ch a nhi u ñ c t tư nhiên. Phytic acid Phytic acid . súp lơ. phytate gây nh hư ng ñáng k ñ n sinh trư ng ñ c bi t khi có m c Ca cao trong kh u ph n (Moris và Ellis 1980).(1985). nitrite h u cơ. Tookey et al 1980). GL t ngu n c i d u gây cư ng năng tuy n giáp và gi m thyroxine (T4) huy t thanh cá h i (Yurkowski et al 1978). và tăng t l ch t cá (Richardson et al. ð c ñi m th tư là r t ít các nghiên c u trên cá v nh hư ng c a I-trypsin lên t y. Các tuy n s c t ch a 2. ði u này có th gi i thích l i ích c a b sung khoáng dư i d ng kh u ph n ch a ñ tương (Ketola 1975). T t c các s n ph m th y phân GL là nh ng h p ch t antithyroid (Van Etten 1969. 1985. nên dùng nguyên h t ñ tương (không ép d u) sau khi x lý nhi t ñ làm th c ăn.8% c a h t và gossypol 39-50% kh i lư ng tuy n (Berardi và Goddblatt 1980). c i d u. Van Etten và Tookey 1983). và nh t là P có trong th c v t thành h p ch t không thích h p cho ñ ng v t (Smith 1977). Mg và Zn. ð c ñi m th hai là x lý nhi t khô ñ tương thương m i không có quy trình chu n nên có m c I-trypsin khác nhau gi a các m u phân tích. trong khi cá chép n m v trí trung gian. ngoài ch t GL. GL tr nên ñư c chú ý ñ c bi t khi s d ng khô c i d u . ð c ñi m th nh t là ñ nh y c m v i I-trypsin khác nhau các ñ i tư ng th nghi m. khô c i d u còn ch a các h p ch t ñ c khác như axit erucic.hexaphosphate c a myo-inositol là thành ph n c a h u h t các s n ph m h t c c và khô d u như ñ tương. c i xoăn… GL bao g m 5-vinyloxazolidinethione.6 TIU trong m t thí nghi m khác. X lý nhi t. và ch t lư ng khô ñ tương. cá da trơn có s c kháng hơn. isothiocyanate và ino thiocyanate (R-N=C=S). Phytate có kh năng k t h p v i các cation như Ca. Hơn n a.ngu n protein r ti n trong kh u ph n ăn c a cá h i. Cá h i (Rainbow trout) nh y c m hơn. oliu… chu t. m h t bông Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 164 . I-trypsin và axit phytic. ð c ñi m th ba là b sung amino acid và khoáng cho k t qu kh quan có th do sai khác các gi ng. ít nh t cho lo i cá h i này (Smith 1977). ð c t ñư c bi t nhi u nh t là gossypol trong tuy n s c t màu vàng.4-4. Satoh et al. tannin và các phenolic khác. h ñã không tìm th y nh hư ng c a I-trypsin cá da trơn khi nuôi kh u ph n ch a 3. Các nghiên c u trên phát hi n nhi u ñ c tính quan tr ng v nh hư ng c a I-trypsin trong nuôi tr ng th y s n. GL không t gây ñ c nhưng khi th y phân b i enzyme myrosinase t o các h p ch t làm suy y u ch c năng tuy n giáp và gây các nh hư ng có h i khác (Tookey et al 1980. 1983). Nhi u nghiên c u ch ra r ng hàm lư ng axit phytic cao kìm hãm sinh trư ng.

Ch t alkaloide ñơn gi n ñư c t ng h p s m nh t vào năm 1886 là ch t coniine. Khi khoai tây m c m m thì solanin có th lên ñ n 1. Ví d : cây vông nem (Erythrina sp) có ch a trên 60 lo i alkaloid.piperidine (C5H10NC3H7).34g/kg c . ngư i ta tìm th y có g n 6000 ch t alkaloid khác nhau và có kho ng 30 trong s này ñã ñư c s d ng r ng rãi trong y h c và ñư c nghiên c u k . Tùy theo gi ng khoai tây mà hàm lư ng solanin có khác nhau. Ví d : ch t nicotine trong cây thu c lá ñư c s d ng ñ làm thu c tr sâu.propyl . ch v i m t li u r t nh cũng t o ra tác d ng sinh h c r t m nh trên cơ th . Ngày nay. Li u gây ch t ngư i c a salonin t 0. Alkaloid có ch a nhi u trong h t Erythrina americana. và m c gossypol vư t quá ngư ng ñ kháng làm gi m sinh trư ng. tiêu ch y r i sau ñó táo bón. cá rophi.alkaloids). Phương pháp ch bi n hi n nay có th lo i tr 80-90% gossypol. Tri u ch ng ng ñ c trên ngư i th nh là ñau b ng. ðây là ch t mà ngày xưa ngư i x u s d ng ñ ñ u ñ c nhà tri t h c vĩ ñ i Socrates. nhóm alkaloid gi (Pseudo .30 . Thí nghi m c a Dorsa et al (1982) trên cá da trơn cho ăn khô d u bông và gossypol acetate thì sinh trư ng gi m 17% kh u ph n khô d u bông. trung bình 0. k t qu TN c a Roehm et al (1967) không th y nh hư ng ñ n tăng tr ng c a rainbow khi ăn 250ppm gossypol acetate trong 18 tháng li n. 1970). Th n ng thì giãn ñ ng t và li t nh hai chân. Alkaloid là nh ng h p ch t h u cơ có ch a nitơ và có tính ki m nh . E. Trên ñ ng v t: Trong th c ti n chăn nuôi trên ñ ng c chăn th có m t s loài th c v t h ñ u như c ngôi sao hoa tr ng (Lupinus albus) ho c hoa vàng (Lupinus luteus) có Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 165 . Gi ng khoai tây Rosevall Angieri có ch a ñ n 0.alkaloids) và nhóm ti n alkaloid (Proto .0. 1997).18% không nh hư ng tăng tr ng. Khi khu th n kinh b tê li t d n ñ n ng ng hô h p. 1930). ngư i ta còn bi t ñư c trong m t s cây nhi t ñ i cũng có nhi u alkaloid. cocaine trong cây coca ñ làm hưng ph n th n kinh. nh hư ng c a gossypol v i các loài cá khác chưa ñư c bi t rõ. tên hóa h c là 2 . ng ng tim và t vong.2 .chuy n gossypol t do thành liên k t và không gây ñ c cho ñ ng v t.0. tích lũy mô và thay ñ i mô b nh. Thí nghi m xác ñ nh nh hư ng c a gossypol trên rainbow cho th y cá ch m sinh trư ng khi hàm lư ng 290ppm gossypol t do trong kh u ph n (Herman. Tuy nhiên. S c kháng gossypol r t khác nhau các loài cá như cá h i. vì v y ngư i ta g i nó ñúng nghĩa hoá h c là các glucoside cũng ñư c. 1973). Ph n c khoai tây tr i lên trên m t ñ t có v xanh và ph n c khoai tây có ch a ch t solanin. Các gi ng khác có hàm lư ng solanin th p hơn.alkaloids).22g/1kg v c . Tilapia aurea ñ kháng v i gossypol và v i m c dư i 0. morphine trong nh a cây á phi n ñư c s d ng ñ làm thu c gi m ñau.04 . cafein trong h t cà phê. Nh ng alkaloid ñư c bi t rõ nh t là trong cây khoai tây và trong c lupin. atropin ñư c tìm th y trong cây cà ñ c dư c (belladonna) ñ làm thu c giãn ñ ng t (Encarta.55 g/kg v c . ña s có ngu n g c t th o m c. Trong khi. reserpine trong cây d a c n làm thu c gi m ñau. McRosoft. Khi th y phân nó gi i phóng ra ñư ng. Trên ngư i: hi n tư ng ng ñ c solanin thư ng x y ra do ăn c khoai tây m c m m. breviflora (Sotelo.4 g/1kg th tr ng ngư i. Alkaloid Alcaloid là nhóm ñ c t th c v t l n và ña d ng. Hi n nay. như v y s d ng khô d u cotton làm th c ăn cho v t nuôi khá an toàn ngo i tr m t s lo i quá m n c m như l n (Singleton và Kratzer. cá da trơn.49g solanin/1kg ru t c và 1.07 g/kg ru t c và 0.0. Theo tài li u c a Petterson (1991) thì alkaloid ñư c chia ra làm 3 nhóm: nhóm alkaloid th c (True .

ngư i ta còn bi t có m t lo i tannin khác g i là "ellagitannins" n u c t liên k t ra ta thu ñư c axit ellagic. làm thay ñ i trao ñ i ch t trong d c và gây h i cho ñ ng v t. có lo i ít. N u ñem th y phân ra ta thu ñư c ñư ng glucose và m t thành ph n khác không ph i ñư ng.13%) nhưng vì có ch a tannin nên kh năng tiêu hóa kém. ñã hóa g thì tannin càng nhi u. S có m t c a tannin trong m t vài cây c làm th c ăn gia súc quan tr ng không nh ng làm gi m kh năng tiêu hóa. thư ng là m t ph c h p c a axit phenolic ho c axit oxyphenolic. Trong các lo i cây cao lương. ñó là axit gallic và m .1962) B c M . b o v ch t ñ m ch ng l i s lên men phân gi i c a vi khu n.. như th ta g i là "gallotannins". Sau này. tiêu hóa kém. trư c ñây ngư i ta g i tên b nh do lo i c này gây ra là lupinozis.oak (Quereus havardi) gây t n th t l n cho ñ ng v t chăn th trong mùa nó phát tri n gia súc ph i s d ng lo i cây này (Pigeon et al. có phân t lư ng >500. Tannin phân b r t r ng trong các lo i th c v t. Tri u ch ng b nh xu t hi n trên h th n kinh d n ñ n b i li t ngư i ta g i là b nh latirizmus. Bi n pháp phòng ng a: ngâm nư c và r a nhi u l n có th làm gi m chút ít alkaloid. dư i tác ñ ng c a tannin làm cho nó k t t a. Nh ng gi ng cao lương c i ti n có hàm lư ng protein khá cao (11 . xác ñ nh trong cây c Lupin có ch a nhi u lo i alkaloid mà trong ñó có ch t kinolizidin là r t ñ c gây h i cho gan. Th c v t càng già. Ngoài ra. Tuy v y. 1975). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 166 . protein bao b c xung quanh h t tinh b t. mà còn làm gi m tính ngon mi ng c a gia súc. T xa. làm thoái hoá và m hoá gan. ngư i ta c g ng tuy n ch n gi ng có hàm lư ng alkaloid th p. M t hư ng khác. do ñó s ng ñ c trên gia súc thư ng x y ra khi cho bò ăn c Lupin khô. ngư i ta còng s d ng tannin ñ làm se niêm m c ru t tr các b nh tiêu ch y. Nhóm ch t tannin Tannin là m t h p ch t ester gi a ñư ng glucose và m t nhóm ch t khác. ñó là m t lo i cây châu Úc: Terminalia oblongata (Evereist. ð c t c a nó còn có cây Acacia salicina. Alkaloid trong lo i c này không b phá h y b i qúa trình phơi và s y. nh ng gi ng nguyên th y hàm lư ng tannin r t cao. t ñó t l tiêu hóa tinh b t còng kém theo. Theo Kumar và D’Mello (1995) thì tannin là nh ng h p ch t có ch a phenolic hòa tan. Trong th c v t có 2 lo i tannin: m t lo i tannin có kh năng th y phân g i là hydrolysable tannin (HTs) và m t lo i không có kh năng th y phân g i là condensed tannin (CTs).m t lo i ch t ñ c gây b nh cho gia súc trên ñ ng c x ôn ñ i.digallic. tuy nhiên có lo i th c v t ch a nhi u. N u cao lương ñư c h p hơi ho c ép d p làm khô cho gia súc ăn s tiêu hóa t t hơn r t nhi u. Cơ ch tác ñ ng c a tannin trong dinh dư ng ñ ng v t: ph n ng v i protein gây k t t a và bi n tính protein làm cho nó tr nên khó tiêu hóa. Tannin còn có nh hư ng như m t ch t kháng dinh dư ng. Payner. ñi u quan tr ng là v m t di truy n. 1974. Ch t gallotannin có nhi u trong lá cây non cây Shin . M t d n ch ng khác v lo i ñ c t này ñã gây thi t h i kinh t khá l n trong chăn nuôi. ngư i ta bi t s d ng tannin ñ thu c da. Trong m t s c h ñ u thu c gi ng Medicago sativa sau m t th i gian dài tr ng ñ l y h t c già tích lũy ch t ñ c ñư c bi t là ch t latirin còn là lo i alkaloid gây ng ñ c cho gia súc ăn nhi u. Theo tài li u c a Humphreys (1988) thì s ng ñ c do lo i c này x y ra bò s a mang thai kỳ cu i ho c m i ñ còn gây ra b nh ketosis cho bò. có kh năng k t t a v i gelatin và các protein trong môi trư ng nư c.

lư i và ngón tay. N u kh u ph n chi m 20-30% khô d u bông . Khô d u bông ch a các CPFA nói trên. Chưa th nghi m trên cá.2. Dinogunellin Dinogunellin là lipoprotein ñ c. ch có 7-10% axit sterculic h u hi u có trong kh u ph n cá h i. b t máu. malvalic là các axit trong th c v t h Malvale. Hàm lư ng CPFA trong d u bông kho ng 0. 1970). ch t này gây tê cóng môi.. CPFA còn có trong khô d u lo i b d u nhưng hàm lư ng ph thu c d u còn l i. bi n ñ i ho t tính c a oxidase ch c năng trong gan và các enzyme khác (Eisele et al. Kh năng gây ñ c cho th y s n là r t th p vì t l s d ng th p. 1966). tăng t l kh i lư ng gi a gan và cơ th (Hendricks et al. ñư c s d ng v i m t lư ng nh trong kh u ph n. Như v y. b t th t. M t s nh hư ng khác lên cá rainbow là làm bi n ñ i trao ñ i lipid (Truthers et al.Các axit béo cyclopropene Các axit béo cyclopropene (CPFA). m t c m giác cơ.6-1. v i t l b t cá r t th p trong kh u ph n cho cá thì ñ ñ c hi m khi x y ra. b t lông vũ. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 167 . Tuy nhiên.. nôn m a. H u h t cá ch a ñ c t trên t n ð dương và Tây Thái Bình dương. 1969) và cá rainbow (Roehm et al.01% khi ch bi n b ng phương pháp hi n ñ i (Levi et al.. Tuy nhiên. nh hư ng c a ñ c t lên th c ăn cá là chưa ñư c hi u rõ. Ch t này không ñ c như tetrodotoxin nhưng gây a ch y. D u bông ch a 0... 1974). 1974). M c này không ñ gây nh hư ng sinh trư ng cá.thì CPFA có 20-30ppm.. Nhìn chung. 1975). M t trong các nh hư ng c a CPFA ñ n ñ ng v t có vú và l p chim là c ch h th ng enzyme desaturase axit béo (Raju và Reiser. Kh u ph n này ch a kho ng 90ppm axit sterculic.. Johnson et al. ñư c s n sinh trong tinh d ch c a hai loài cá (Stichaeus grigorgjewi và Scorpaenichthys marmoratus). 1974.. ñ c bi t cá l n. kho ng 0. nhưng ñ i v i ngư i và ñ ng v t thí nghi m. 1985). 1980).5% làm cho 30% cá có kh i u trong gan lúc 12 tháng. gan và bu ng tr ng cá có ch a 2 ñ c t t nhiên có th nh hư ng khi s d ng làm th c ăn. 1983). axit sterculic. th c ăn có ngu n g c ñ ng v t như b t cá. 1967. bi n ñ i thành ph n và c u trúc lipid (Scarpelli et al. 1978. b t ñ u tôm. ho i t gan và lách trên ngư i (Fuhrman. 1967) và t l gi a axit sterculic và malvic là 2:1. Tetrodotoxin Kho ng 80 lo i thu c h Tetraodontiformes (cá puffer hay globefish) s n sinh và ch a tetrodotoxin – r t ñ c ñ i v i tât c ñ ng v t xương s ng tr loài s n sinh ñ c t trên (Fuhrman. 14. m t c m giác hô h p và ch t..1.thư ng dùng cho cá h i .. ñó là tetrodotoxin và dinogunellin.2% (Bailey et al.35% CPFA ñư c s d ng trong kh u ph n 7. ð c t có ngu n g c ñ ng v t Trong th y s n. các lo i này không có ñ c t .

lactone không bão hoà có trong phân t aflatoxin làm cho h p ch t này có ho t tính gây ung thư. nó không ph i là h p ch t có trong nguyên li u th c ăn do s t ng h p c a th c v t hay ñ ng v t. Tuy nhiên. Cơ ch gây b nh c a aflatoxin là do kh năng liên k t c a ch t này v i DNA trong nhân t bào.. Các lo i nông s n d nhi m aflatoxin bao g m: h t l c.M b oxy hóa M c a cá bi n ch a nhi u các axit béo không no (PUFA) và thư ng b oxy hóa b i oxy trong không khí (Watanabe. Nó gây tác h i r t l n cho v t nuôi th y s n và c cho s c kh e con ngư i. nh hư ng c a m b oxy hóa ñã ñư c nghiên c u trên các nhóm cá nuôi như cá h i. các h t c c (b p). s liên k t này gây c ch enzyme polymerase c a RNA làm h n ch s t ng h p RNA và c ch polymerase t . ðây là nguyên nhân làm gi m sút s t ng h p protein trong t bào. các tri u ch ng nói trên có th kh c ph c khi b sung vitamin E vào kh u ph n có m b oxy hóa..RNA. tăng t l ch t. 1983). là h p ch t h u cơ có nhân ña m ch vòng có 16 d n xu t hóa h c khác nhau. trong ñó có 4 lo i có tính ñ c l n nh t: B1. Aspergilus parasiticus sinh ra.1). B2. Các ch t ñ c này nh hư ng tr c ti p hay gián ti p ñên cá. Ví d . lo i n m này s n sinh các aflatoxin. Aflatoxin gây thương t n gan và cú Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 168 . 1982). da trơn và h cá chép. Aflatoxin có trong t nhiên Aflatoxin là nhóm ñ c t thư ng g p trong th c ăn gia súc. 14. g o và ñ i m ch. do ñó. Aflatoxin do n m Aspergillus flavus. khô d u l c. h t h ñ u.3. h t hư ng dương (b ng 14. lúa mì. β . khô cùi d a. Nó xu t hi n trong nguyên li u sau quá trình thu ho ch. Ngư i ta còn ch ng minh r ng α . 1979).1. ví d thông qua s thi u h t các vitamin. ñ c bi t vitamin E (Hardy et al. n m Aspergillus flavus có trong khô d u bông gây b nh ung thư gan cho cá h i (rainbow trout). b o qu n và ch bi n do các lo i n m m c t o ra. trong ñó aflatoxin B1 (AFB1) là ch y u. l c. ít có nghiên c u trên các lo i cá khác. n m Aspergillus có th lây nhi m qua khô d u bông. ð c t có ngu n g c vi sinh v t ð c t có ngu n g c vi sinh v t là ch t ñ c sinh ra t n m m c.. Trong th c t . G1 và G2. S d ng m b oxy hóa ho c m trong kh u ph n ñ lâu ngày b oxy hóa gây ra ñ c. làm r i lo n s tăng trư ng bình thư ng c a t bào. Như ñã bi t. tuy nhiên. Nhi u nghiên c u nh hư ng c a AFB1 trên cá h i ñã ñư c công b . các s n ph m ngô. ñ ng th i cũng lactone này gây c ch t ng h p DNA nhân t bào. nh hư ng bao g m ngưng sinh trư ng. thi u máu và thoái hóa m gan cá h i (Smith. lo n dư ng cơ cá chép (Hashimoto et al. 1966).

Vi t Nam N 25 2 1 3 3 7 4 29 1 28 Hàm lư ng trung bình aflatoxin (ppb) 205 22 50 29 8 17 12 1200 40 105 Hàm lư ng t i ña aflatoxin (ppb) 600 25 50 55 10 50 50 5000 40 500 Các lo i mycotoxin khác Ochratoxin là nhóm ñ c nh t.44-0. 1969. trong khi ñó các lo i khác không gây ñ c.. (ii) Nhi m trong kho trong khi ch bi n.. v i li u LD50 4. h t tiêu. do n m Aspergillus ochraceus s n sinh ra khi ngô và lúa mì b nhi m (Shotwell et al. ngô. th n ñ ng v t. b o qu n. 1968). 1969). 1972). r t ñ c v i ñ ng v t nhưng chưa th nghi m trên cá (Scott. li u LD50 là 5-10 mg/kg AFB1 (Halver et al. 1977). Nó còng làm gi m kh năng ñ tr ng. t. Ngoài ochratoxin. Ít có nghiên c u ñ c t này trên cá. AFG2: 4. lúa mì. s c ñ kháng cho gia súc và gia c m. 1967. cá này ñ kháng t t và chưa tìm th y li u LD50. nh hư ng khác nhau c a AF trên các ñ i tư ng là không gi ng nhau. 1977). ñ i m ch và y n m ch (Scott. Scott et al. Gi a b n lo i trên thì lo i aflatoxin B1 và G1 chi m s lư ng nhi u nh t và còn gây tác h i nhi u nh t trên cá h i (Halver.0 mg/kg. Rubratoxin A và B ñư c s n sinh do Penicellium rubrum. ti t s a. có 3 ngu n nhi m quan tr ng: (i) Nhi m ngoài ñ ng lúc thu ho ch: ði u này ñư c nh n bi t rõ nh t là ngô. giá tr LD50 ñã ñư c xác l p cho AFB1 là 0. 1969). và sinh s n r t nhanh trên các lo i th c ăn h t c c (Scott.. cá Zebra thì nh y c m hơn. d tr th c ăn. 1970). do chênh l ch nhi t ñ ngày ñêm làm cho nư c ngưng t b m t l p th c ăn gây ra hi n tư ng m c c b . Trong khi ñó.58 mg/kg và AFG1: 0. Các s li u trên còn cho th y. li u trên 5 ppm có th gây t n h i ñ n gan và ru t. 1991. ñ u nành.2 mg/kg (Abedi. Ochratoxin A gây ch t ngư i. Các lo i th c v t d nhi m là g o.90 mg/kg (Bauer et al. Hàm lư ng aflatoxin trong m t s th c ăn dùng cho chăn nuôi Tên th c ăn Ngô h t G o và t m ð u nành h t Cám g o Khô d u m Khô d u d a Khô d u ñ u nành Khô d u l c B t s n lát Th c ăn h n h p Ngu n: Tr n Văn An. McKinley.81 mg/kg và AFG1 là 1. t o ñi u ki n t t cho n m phát tri n. Các giai ño n và ngu n gây nhi m ñ c t n m Trong th c t s n xu t. patulin ñư c s n sinh t nhi u lo i n m Penicillium và Aspergillus..83 mg/kg. lúa m ch. ð c t này gây h i ñ n gan.. AFB2: 1. Nguyên nhân ch y u là do m ñ trong th c ăn còn cao (>14%). ho i t ng lư n g n và ti u c u th n.. Mu n kh c ph c tình tr ng này thì khi thu ho ch không nên ñ lâu ngoài ñ ng mà ñem v s y. Citrinin ñư c s n sinh do Penicillium và Aspergillus và phát tri n nhanh trên lúa mì. Th nghi m nh hư ng AFB1 trên cá da trơn cho th y. 1969). sau ñó ñem d tr ho c do m ñ không khí trong kho cao h p thu vào nguyên li u. Nó gây thoái hóa gan. B ng 14. cao lương. v i giá tr li u LD50 ñ i v i AFL1: 0. (iii) Nhi m khi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 169 . gi m s c ñ kháng và gây ung thư ngư i.1. Nhóm này g m ochratoxin A và B và có hai ho t ch t a và b (Doster et al. Ngoài ra.th gây ung thư. phơi khô li n.75-0. 1977). 1965.67 mg/kg. ð i v i cá h i coho. Bauer et al. cafe. v i n ng ñ l n hơn 1 ppm làm gi m s n lư ng tr ng gà ñ .

. lactic. Nhưng thư ng xãy ra trong môi trư ng chăn nuôi khi th c ăn ti p xúc v i máng ăn. như sau: Ki m tra ñánh giá tình tr ng nguyên li u trư c khi d tr .2). khóang trong nguyên li u và d ng nư c t do d dàng bay ra ho c h p thu vào nguyên li u.0 ð u các lo i 15. n u c n thi t ph i x lý thêm nhi t ñ duy trì tình tr ng t t v i s cung th m nhi t và hút m. Ki m tra. và ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng (b ng 14. hô h p sinh ra nư c làm cho môi trư ng tr th c ăn ngày càng m thêm.5 Lúa 15. Chính vì v y. v a làm tăng ñ m nguyên li u và v a mang m m vi sinh như bào t n m gây lan truy n n m m c r t mau l . sâu m t có th làm tăng s phát tri n c a n m m c lên t 10 . Nơi d tr ph i có c u trúc h p lý ñ duy trì môi trư ng n ñ nh và ph i ngăn ch n không cho côn trùng.0 L c nhân 7. Gi m thi u t i ña tình tr ng hô h p c a h t và m m vi sinh v t có trong nguyên li u d tr . B ng 14.0 Lư ng nư c trong nguyên li u có 2 d ng: d ng k t h p. các loài g m nh m xâm nh p vào kho. ði u này có th gi i thích b i 2 lý do sau ñây: Ho t ñ ng trao ñ i ch t c a côn trùng s d ng ch t h u cơ trong nguyên li u. N u ñ sâu m t phát tri n v a làm t n th t ch t dinh dư ng. S cân ñ i ñ m nguyên li u và m ñ không khí (70%) nhi t ñ 27oC Nguyên li u S cân ñ i m ñ nguyên li u ñ m không khí 70% Ngô 13. t ñó s n sinh ra ñ c t gây h i cho ngư i và ñ ng v t. Thiramtan. Ph i s y khô nguyên li u trư c khi ñưa vào kho d tr . Chính lư ng nư c này có th gây ra tình tr ng m c c b cho nguyên li u. kh ng ch ñ m và nhi t ñ th ch h p. ta c n ph i ki m tra ñ nhi m côn trùng ñ có bi n pháp ki m tra ñ nhi m côn trùng. 1. sorbic. S d ng hóa ch t. sâu m t. Nh ng gi i pháp phòng ng a mycotoxin Có 3 n i dung quan tr ng và ñơn gi n c n th c hi n khi ti n hành d tr th c ăn. Theo tài li u c a FAO (1979) thì côn trùng.0 G o 13. Mu n gi nguyên li u t t ta c n có qui ñ nh tình tr ng h t trong ñi u ki n d tr c th . sâu m t trong kho b i.cho ăn: trư ng h p này ít x y ra v i nuôi tr ng th y s n vì th i gian th c ăn ti p xúc v i môi trư ng nhi m b n ng n. sâu m t di chuy n trong nguyên li u mang trên mình nó nh ng bào t n m phát tán nhanh trong nguyên li u. benzoic và axetic ñ tr n vào th c ăn kh ng 170 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . 2. n n chu ng nhi m b n. Côn trùng. Ngư i ta nh n th y có m i liên h gi a s phá ho i c a sâu m t. ta g i là nư c ho t ñ ng (free water hay active water). liên k t ch t v i ch t h u cơ. t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n. Ngư i ta s d ng nhi u lo i hóa ch t như Aureofugin. côn trùng trong nguyên li u và s phát tri n n m m c. ð m và nhi t ñ có liên quan nhau. Có s cân ñ i gi a m ñ không khí và m ñ nguyên li u. H t d tr trong kho qua m t th i gian. các axit: propionic.2. t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n. Có s liên quan gi a n m và sâu m t. 3.30%. Ki m soát và tr kh côn trùng.

NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 171 . Ví d . C hai phương th c ô nhi m này ñ u nh hư ng ñ n cá nuôi hay cá t nhiên (Nadeau. n m Aspergillus flavus nhi m trên ngô h t có th b kh ng ch b i ammonia 2% hay axit propionic 1%. Davis. Phương pháp nhi t như rang. như ñ u tương. Toxaphane ñ c hơn DDT ñ i v i các lo i cá chép nhưng ít ñ c hơn cá h i (Macek.2. nh hư ng c p tính c a PCB ñã ñư c phát hi n trên nhi u lo i cá thong qua ñư ng nư c (Stalling. Nhi u phương pháp v t lý ñ lo i tr n m mycotoxin trong th c ăn như lo i b h t b nhi m ñ s d ng h t không nhi m. gia súc và c cá. Toxaphene Toxaphene là h n h p ch a 67-69% chlorine. ng n h n. xâm nhi m m c th p thông qua môi trư ng tích lũy d n vào th c ăn. Làm m t hi u l c aflatoxin b i ch t h p ph b m t: Ngư i ta ch n các ch t h p ph aflatoxin trong ñư ng tiêu hóa. 1985). ñư c s d ng r ng rãi ñ phun cho cây tr ng khi DDT b nghiêm c m. ngô. 4. có m t kh p nơi và gây nhi u nh hư ng ñ n ngư i. nhi m m c cao t rũi ro công nghi p hay ch t th i. Mayer. 1970). Làm m t hi u l c aflatoxin. Ngày nay. CÁC H P CH T KHÔNG T 14. bong và l c tr ng vùng có s d ng toxaphene thì có ti m năng nhi m r t cao. Wolke. ngư i ta ñ ch ra h th ng l c h p ph ñ tách aflatoxin ra kh i d u 95 . McAllister. Hàm lư ng PCB trong d u cá bi n th p nhưng n u kéo dài th i gian cho ăn d u này thì hàm lư ng trong cá nuôi s cao. Tùy t ng lo i n m và ngu n lây nhi m mà s d ng hóa ch t cho h p lý. Nói chung. 5. Làm m t hi u l c aflatoxin b i ánh sáng: Ánh sáng còn ñư c dùng ñ phá h y aflatoxin. M t trái c a ch t h p ph b m t là n u không ch n l c k thì ch t h p ph có th gây ra s h p ph vitamin và m t s ho t ch t sinh h c khác th i ra ngoài. Ngu n PCB lây nhi m ch y u t d u h cá trích ho c t m th t cá và tôm. M t trong s ngu n nhi m PCB trong kh u ph n cá là d u cá làm ngu n b sung lipid. ngư i ta th y khi ñem g o nhi m aflatoxin n u dư i áp su t hơi nư c có g n 70% aflatoxin b phá h y. nư ng nh nhi t ñ cao có th làm gi m aflatoxin. Như v y. Th c ăn. n ð . lo i b aflatoxin trong d u. song nó ñư c coi là m t phương pháp thành công và ñư c s d ng m c công nghi p v i nh ng ñ m b o c n thi t.ch nhi m ñ c n m. t ñó không gây tác h i cho cơ th .2. ánh sáng m t tr i có tác d ng t t ñ phá h y aflatoxin. PCB là ngu n lây nhi m ñ i v i cá nhưng không nguy hi m.100%. M c dù còn m t s ñi m liên quan ñ n kh năng gây bi n tính c a s n ph m chưa ñư c làm rõ. Bi n pháp v t lý. 1976. làm cho nó không h p thu ñư c vào cơ th mà theo phân th i ra ngoài. Murchelano. Toxaphene ñã ñư c th y trong cá v i hàm lư ng cao do s tích lũy sinh h c. 14. Hóa ch t h u cơ Các ch t h u cơ xâm nhi m vào th c ăn dư i 2 con ñư ng: dài h n. 1972). Polychlorinated Biphenyls (PCB) PCB là h p ch t hóa h c b n. Làm m t hi u l c aflatoxin b i nhi t ñ : Nguyên lý c a phương pháp là bi n ñ i thành ph n hóa h c c a aflatoxin ho c thay ñ i nhóm ho t ñ ng trong phân t aflatoxin.1. Làm m t hi u l c aflatoxin b i NH3 dư i áp su t cao.

. Anderson.14. goitrin. Th y ngân Thí nghi m nuôi cá h i v i các m c Hg 4. 8. hai m c cao nh t làm tăng hematocrit và tăng sinh bi u mô mang nhưng không ch t. 1985). cadmium (Cd) và chì (Pb).3. nh hư ng c a kim lo i n ng trong nư c ñ n cá ñã ñư c ñ c p r t rõ ràng. ví nh hư ng trên cá mang (chelator) du. Gi m lư ng ăn vào và h n ch sinh trư ng nh hư ng s n sinh thyroxin và Keo d u sinh trư ng c a cá Khi th y phân sinh ra ion C i d u thiocynate. Pb. 1975) cho th y. Khô l c X lý X lý nhi t Gossypol Mimosine Glucosinonate Phytic acid Không th x lý nhi t ho c ngâm trong nư c Ngâm nư c X lý nhi t. NRC... Không dùng TĂ ñã b nhi m Không x lý ñư c Mycotoxin Erucic acid Kim lo i n ng Axit béo không no gây tích lũy C i d u m và ho i t tim. Cá thư ng ng ñ c m t s kim lo i n ng như th y ngân (Hg).2. ñ ch trypsin và chrysotrypsin tương. Tuy nhiên.) và h tb ñ u Gi m ch t lư ng protein. As. Mn. ngâm nư c Không có phương pháp x lý h u hi u. 1995.2. Cu. Cadmium Cd gây ho i t gan. Al. T l ch t cao c hai trư ng h p (Rhodes et al. Tóm t t m t s ch t kháng dinh dư ng và ñ c t trong th c ăn (De Silva. Phytate gi m cây tr ng khác availability c a protein. mát. bông. s ng ñ c này ít khi x y ra. S d ng enzyme phytase hay b sung khoáng Nên d tr th c ăn nơi khô. 1993) Ho t ch t Kháng trypsin Mô t nh hư ng Ngu n th c ăn Các ch t c ch trao ñ i protein. ð tương và nhi u d ng phytate. trong khi PCB làm gi m tác ñ ng t n thương lên cá. nitrate làm gi m ho t ñ ng tuy n giáp 70% phospho trong ñ tương. ñ c H t bông bi t lysine. Cd. 16 và 24 ppm dư i d ng methyl HgCl trên 105 ngày (Wobeser. B ng 14. Zn. Cu và Fe M c trên các lo i th c ăn d tr m m c. Nhi u lo i nhưng ch y u c khô d u (l c. Hg. kim lo i ñ h n chê ñ c khi b sung vào TĂ Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 172 . Kim lo i n ng Trong lĩnh v c ñ c t h c th y s n. Zn. Hg ñã tích t trong cơ dư i 30 ppm. H u h t h t c c. mang và th n Kim lo i n ng v a là ch t dinh Th nh tho ng gây T o ra ch t dư ng nhưng v a ch t ñ c.. da.

1991. Washington. Ti ng Anh AOAC. New. 2002. CRC Press. 2002. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 173 . CAB international. 2005. R. 1985. Fish Nutrition. Dư Thanh H ng. 1990. DC.. Aquaculture Training Manual.CÂU H I: 1.. C. Academic Press. 2004. E. USA. Hà N i.Arai. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. J. Boca Raton. Giáo trình th c ăn gia súc. R. 69-75. Eel. 823pp.P. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture.W. TP H Chí Minh. England Webster. H Chí Minh. Hãy so sánh các nhóm ñ c t trong th c ăn th y s n? 2. In: Wilson. 438 tr. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. (eds). Imprint of Elsevier Science. 1987. S. 2002. Florida. Nguy n Th Hoa Lý. ð c ñi m và nh hư ng c a nhóm ñ c t mycotoxin? 3. Nh ng bi n pháp lo i b nh hư ng c a nhóm mycotoxin? 4. Michael B. Th c ăn và dinh dư ng ñ ng v t.D. Hardy. UNDP. NRC (National Research Council). D. Dương Thanh Liêm. Bùi Huy Như Phúc. Dương Duy ð ng. Rome.. Lê ð c Ngoan. Nhà XBNN.R. and Lim. Official Methods of Analysis.. Fishing New Books Ltd. Swift. 3rd Eds. Nhà XBNN.. FAO. Nutrient Requirements of Fish. Halver. Nhà XBNN. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). ð c ñi m c a nhóm ñ c t t các ch t ph gia trong kh u ph n và bi n pháp gi m thi u nh hư ng? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. DC. 1993. National Academy Press. Anguilla spp. 150 tr. pp. 15th Ed. Washington. C.

Indian Carps) (Chow. rôphi.0 MnSO4. Rome.7H2O MnSO4. FAO.1 0.2.2% trong kh u ph n m B ng 1.7H2O 35. PREMIX KHOÁNG. H n h p khoáng s 1 (cá h i.5H2O 25.1% trong kh u ph n ppm trong kh u ph n cu i cùng Cu = 10 Fe = 100 Mn = 50 Zn = 50 Co = 0.7H2O 0.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 174 .05 I = 0.3. H n h p khoáng s 2 (Cá da trơn . chép.1% kh u ph n mg/g premix 50 3 0. 1982) Ch t khoáng Fe Cu Co Mn Zn I Se Premix dung v i m c 0.0 NaCl Premix dùng v i m c 1.0 MgSO4 223.H2O ZnSO4. Michael B. CÁ (Feed and Feeding of Fish and Shrimp. 1982) Ch t khoáng S lư ng ( g ) 150. da trơn) (Chow.1.0 CaCO3 15.01 20 30 0. VITAMIN CHO TÔM. 1987) B ng 1.1 KI (ho c KIO4) 1000.PH L C I H N H P TH C ĂN.0 CuSO4.0 2.0 FeSO4. 1982) Ch t khoáng CuSO4.5H2O FeSO4.0 NaH2PO4 50.6H2O KI Dùng m c 0.Catfish) (Halver.1 B ng 1.H2O ZnO CoCl. H n h p khoáng s 3 (Cá chép n ð . New.

7775 127.5000 60.18 0.02 1 90 0.5.C .H2O MgSO4.5000 2.7H2O CoSO4. chép. 2 Dùng m c 1% trong kh u ph n B ng 1.B2 Axit panthothenic Niacin Vitamin B6 Biotin Axit folic Cholin chloride Vitamin B12 Ethoxyquin mg/kg kh u ph n khô 1000 IU 200 IU 10 IU 2 40 4 4 10 20 4 0.7H2O MnSO4.K .5375 0.1275 Trong kh u ph n cá bi n (g/kg premix)2 510.00 151.14 1.7850 0.7H2O NaCl KCl FeSO4. H n h p khoáng s 4 (Tilapia) (Jauncey và Ross.15 3.0000 50.51 Dùng m c 4% trong kh u ph n.E .00 200.91 1.7H2O Ca(IO3).00 10.B1 .6H2O 1 Trong kh u ph n cá nư c ng t (g/kg premix)1 727.7H2O ZnSO4.B ng 1.11 100.4.4775 0. 1982) Vitamin Vitamin A .2950 0.0000 25.00 22. 1982) Ch t khoáng CaHPO4. H n h p vitamin (Cá h i.4H2O CuSO4. rôphi.0000 5.D3 . da trơn) (Chow.004 16 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 175 .6H2O CrCl3.

0 B ng 1.0 B t máu (80%CP) 5.1 B2 0.Viên khô) (Thái Lan.001 Axit Nicotinic 2. H n h p cho cá chép.60 Premix khoáng 0.0 Premix K+V 1. da trơn và rôphi (Chow.0 Distillers solubles khô 8. 1982) Nguyên li u Th c ăn cho cá sinh trư ng (Mehico) ð tương ép d u 54.35 B t ñá vôi 2.34 Cao lương 15.3 Pyridoxine 0.0 T m lúa mì 10.5 Basfin (Ch t k t dính) 0.Viên khô) B t cá (60% CP) 12.2 Vitamin B12 0.6 Axit Folic 0. H n h p vitamin (Tôm bi n.B ng 1.0 D u cá 4.4 Mu i iot 1.0 mg/kg th c ăn (Kanazawa.8.0 B t lông vũ 5.0 Khô ñ tương chi t ly 22.0 Premix vitamin 0. Công th c th c ăn h n h p cá da trơn (catfish) (Lee.5 Cám g o 12.6.00 M tr 5.00 Calcium orthophosphat 2.5 Khô l c 12.6 B t c alfalfa (17%CP) 3.07 Khô m m ngô 7. 1981) Channel Catfish Catfish (Clarias&Ophicephalus) (USA.00% Khô d u hư ng dương 11. 1982) Vitamin A 500 IU D3 100 IU B1 0.05 Vitamin K 0.0 Cám g o 20.0 Calcium Panthothenate 0.7.0 B t cá 56.10 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 176 .2 Vitamin C 5.00 Cám lúa mì 3.54 Premix vitamin 0.0 Khô d u bông b v 12. Tacon và Beveridge. 1984) 5000 IU 1000 IU 120 40 120 0.02 150 100 5 40 5000 B ng 1.0 TC: 100. 1981). tôm nư c ng t ) Vitamin mg/g premix (Chow.5 TC: 100.0 Tinh b t (alpha) 14.

B ng 1.45 8 1 0. 1982) Nguyên li u B t cá B t lông vũ B t th t Khô ñ tương Khô l c Khô d u bông Cám g o B ng bia rư u Premix vitamin Premix khoáng Lipit b sung T ng c ng Lo i th c ăn B t cá Khô ñ tương B t tôm.5 0.5 .35 g (%) 10 5 5 12 12 20 20 10 2 4 100 35g – cá b t (%) 5 3 5 4 10 20 37 10 2 4 100 27% protein 10 34.5 0. H n h p cho rô phi nư c ng t (Jauncey và Ross.05 Cá gi ng 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-60 18-30 6-12 Cá con 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-55 18-30 6-12 B ng 1.10. 2000) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .5 0. b t m c B t mì D u cá bi n Premix vitamin Premix khoáng Ch t ch ng oxy hóa H t c c hay ph ph m Hemicellulose viên D u Dicalcium phosphate Cá b t Lo i th c ăn (%) B t cá 35-60 S n ph m ñ tương 0 Gluten 0-15 H t ngũ c c 8-15 D u 10-15 Khác 3-5 Thành ph n dinh dư ng (%) Protein 50-60 M 18-25 Tinh b t 6-12 Hương 0.9.5 Trư ng thành 25-50 0-15 5-20 10-18 20-30 3-5 35-55 30-40 7-15 V béo 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 35-55 20-40 7-15 Brood stock 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 50-60 20-35 7-15 177 B ng 1. M t s công th c th c ăn cho cá măng – Chanos chanos (Lim. M t s công th c th c ăn cho cá h i Atlantic (Storebakken.11.5 48 3 2 1. 1991) 40% protein cho cá gi ng 30 20 15 25.5 g (%) 30 15 5 5 10 5 10 10 2 4 4 100 0.

14. M t s công th c th c ăn t s n xu t cho u trùng cá da trơn và rôphi Thái Lan (Supis Thongrod et al.0 10. 2002 trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture.12.000 36.0 4.000 2.000 (%) 27. M t s công th c th c ăn t ph i ch cho cá roophi và các lo i cá ăn c Thái Lan (Supis Thongrod et al.000 20.0 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 178 .0 5. 2002.B ng 1.monodon merrguiensis (Malaysia) Nguyên li u B t cá B t th t xương Khô ñ tương Khô v ng ép Khô l c ép Ngô Khô d a & P.000 10.0 10.000 12. H n h p cho tôm bi n (Kanazawa.5 2500 ð n cá thương ph m 2 22 30 0 25 20 0 1 2 26 2500 B ng 1.13. 1984).. FAO) Nguyên li u ph i tr n S n khô Khô d a Cám g o Khô ñ tương B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) Cá gi ng ñ n 2-4 tháng tu i 23 0 15 35 25 4 1 2 31 2700 ð n cá thương ph m (nuôi l ng) 23 0 20 25 25 4 1 2 27.5 2700 ð n cá thương ph m 1 35 0 15 25 20 2 1 2 24. 1983) Viên khô cho P. Kh u ph n th c hành ( USA ) Nguyên li u B t cá (61%CP) Khô ñ tương chi t ly B t ñ u tôm B t mì gi u gluten Cám g o M ao (%) 15. trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture.0 15.5 3000 u trùng rôphi 15 30 0 47 5 1 2 0 30 2800 u trùng rôphi ñơn tính 0 30 0 68 0 0 2 0 41 2700 B ng 1. NRC. FAO) Nguyên li u th c ăn Tinh b t s n Cám g o Gluten mì B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Ch t mang (binder) Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) u trùng cá da trơn 1 0 0 25 50 7 1 2 15 45 3000 u trùng cá da trơn 1 15 3 0 72 7 1 2 0 40 3000 u trùng cá da trơn/rôphi 15 10 0 65 7 1 2 0 37..0 5.

0 3.1976) Viên khô (Thái Lan) Công th c 1 2 D u cá 3.0 T ng: 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 179 .000 0.0 B t tôm 25.0 Guar Gum 1.0 G o nghi n 25.0 Tapioca 5.02%BHT và Ethoxiquin) 10.0 8.0 5.0 Premix K+V 1.015% 100 Ch t k t dính Premix vitamin Premix khoáng Dicalcium Phosphate Vitamin C (b c) 2.0 2.0 T ng: 100.0 100 Viên khô (Indonesia) B t cá 20.0 1.0 4.15. 1982).0 1.5 39.0 Cám g o 45.038 100 B ng 1.0 10. H n h p cho tôm nư c ng t (New-Singholka.0 B t cá 10.Cám g o ñã l y d u B t xanh Tapioca Premix vitamin (+0.0 39.0 Khô l c 5.0 2.0 0.000 0.0 Khô d a 20.0 Cám g o 25.0 Khô ñ tương 5.500 1. Manik.0 Khô ñ tương 9.500 0.

Phe + Tyr .4 Cá h i (Rainbow Trout) 3600 38 34 1.75 0. Nhu c u dinh dư ng c a m t s loài cá (NRC.64 1.6 NT NT 3 NT 150 13 Rô phi 3000 32 28 1.05 0.33 1.40 0.55 1.05 0.9 E 0.70 1.17 1.Valin n-3 fatty acids (%) n-6 fatty acids (%) Ch t khoáng: Ca (%) Cl (%) Mg (%) P (%) K (%) Na (%) Cu (mg/kg) I (mg/kg) Fe (mg/kg) Mn (mg/kg) 3000 32 28 1.8 1.1. vitamin và khoáng ñư c xác ñ nh v i kh u ph n tinh ch có ñ l i d ng sinh h c g n 100%.5 NT NT R NT NT R 180 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .56 0.5 0.76 1.1 NT R Cá chép 3200 35 28 1.6 E 3 1.0 R R 0.42 0.1 E 30 2.95 1.84 0.61 0.Tryptophan .48 0.1 60 13 Cá h i Pacific 3600 38 34 2.0 1. 1993) Cá da trơn DE (kcal/kg) Protein thô (%) Protein tiêu hoá (%) Axit amin (%): .6 .2 1.24 1.8 NT NT 0.78 0.43 0.43 0.75 1.Lysine .94 1.Histidine .87 0. Nhu c u axit amin.1 R NT 0.90 1.98 1.6 0.73 0.45 R R 5 1.Met + Cys .1.Arginine . Trong th c t s n xu t nh ng nhu c u này ph i ñư c thêm m t s dư an toàn (margin of safety) ñ bù ñ p cho nh ng m t mát khi ch bi n và d tr .2 0.8 0.18 0.4 1.7 0.74 0.1 1 1 NT NT 0.2 1 1 1E 0.9 1.PH L C II B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ Nh ng giá tr v nhu c u dinh dư ng trình bày trong b ng dư i ñây là nhu c u t i thi u c a cá trong ñi u ki n thí nghi m.98 1.04 0.7 0.31 0.06 0.Threonine .1.05 0.64 0.73 0.36 1.09 1-2 NT NT NT 0.04 0.5 . s chênh l ch v kh năng l i d ng sinh h c c a các ch t dinh dư ng và chênh l ch v nhu c u do tác ñ ng c a môi trư ng.Leucine . axit béo.Isoleucine .8 0.28 0. B ng 2.14 0.5 .00 1.6 0. N u n ng ñ năng lư ng hay protein kh u ph n cao hơn hay th p hơn các giá tr ghi trong b ng thì nhu c u các ch t dinh dư ng khác cũng ph i thay ñ i theo .19 0. ñi u này c n ñư c xem xét khi kh u ph n ñư c ph i h p t th c ăn t nhiên có ñ l i d ng sinh h c kém hơn.

Zn (mg/kg) Se (mg/kg) Vitamin: A. mg/kg Choline. 2002. 2002.3 2500 2400 50 R 4 20 10 0. rôphi và cá da trơn châu Á (Jantrarotai. macrocephalus 35 27-29 Cá gi ng Pangasius hypothalmus >18 Juvenile 43 Cá b t Cá lóc 30 Cá gi ng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 181 . mg/kg Myoinositol. mg/kg Riboflavin. mg/kg Niacin.5 6 NT 440 R 20 NT NT NT 50 NT 6 10 NT NR NT NT NT NT NT NT 50 Ghi chú: R: có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng NR: không th y có nhu c u khi xác ñ nh trong ñi u ki n thí nghi m. mg/kg Folate.15 1. 2002) Loài Nhu c u (%) Kích c Cá chép 30-38 Cá gi ng Tr m c 28-35 Cá gi ng Cá mè 37-42 Cá b t và gi ng 45 Cá b t Rôphi 30-36 Cá gi ng 28-35 Juvenile Cá da trơn: Clarias 40 C. Takeuchi et al.25 1000-2000 500 50 R 9 15 14 R 400 R 1. mg/kg Thiamin. Paripatananont. NT: không th E: ư c tính B ng 2. mg/kg Biotin. mg/kg Pantothenic acid. UI/kg K. Murthy. Shiau. Nhu c u protein cho cá chép..0 1 3 300 50 R R 2500 NT 50 R 7 20 R R 800 R 2 R 6 300 50 30 NT 4000 NT 100 NT 7 30 28 NR 500 1 NR 0.01 E 1000 0. 1996. 2002. UI/kg D.5 1 3 NR 25-50 30 0. mg/kg Vitamin B6. mg/kg Vitamin B12.2. mg/kg 20 0. UI/kg E. mg/kg Vitamin C.

08 Gi ng 14 49 2.8 0.2 5.8 0.34 20 2.7 4.19 0.5 3.48 0.9 2.36 15 2.4 3.6 Leu 3. % Ca.1 Met 3.8 0. 2002) Axit amin Cá chép Catla catla Labeo rohita Rô phi Ictalurus Agr 4.6 3.06 V béo 10 47 2.1 1.67 0.31 25 2 0.8 5. Nhu c u axit amin thi t y u (g/16 g N) c a cá chép.0 B ng 2.9 0.0 4.07 Sinh trư ng 6 35 2.8 2.B ng 2.07 Sinh trư ng 12 45 2. 2002.8 0.1 2.8 4. % min Lys. Jantrarotai. % min Lys.24 40 2 0.6 3. % max P.78 0.1 5. % min(*) Protein thô. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 16 52 3.2 4.4.94 0.3 2.4 3.75 0.26 40 2 0. % min(*) Protein thô.5. 1990) Cá b t M thô.31 0.7 1.33 25 2 0. Murthy. % min Mg.29 30 2.5 Lys 5.8 3.2 4.5 Iso 2.9 5. % max P.06 V béo 5 37 2. Shiau.7 4.78 0. % min Mg. rô phi và da trơn (NRC.0 0.1 2. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 8 42 2.5 1 0.07 Juvenile 7 37 2. % min Met Cys Carbohydrate.9 0.5 Val 3.7 2.0 Try 0.1 3.5 0.26 40 2 0.6 5.6 2.3 1. 1993.07 Juvenile 14 47 2.6 3.5 2. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn th t (Tacon.07 0. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn t p (Tacon.3 Phe 6.08 1 0.87 0.71 0.7 0. 1996.8 2.3.3 3.5 1 0.07 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 182 .0 3.4 3.07 B ng 2. 1990) Cá b t M thô. % Ca. % min Met Cys Carbohydrate.7 0.8 0.0 Thr 3.0 1.66 0.27 35 2.81 0.8 5.5 0.8 0.4 His 2.7 6.0 3.08 Gi ng 7 39 2.9 0.33 25 2 0.71 0.19 0.8 1.

30 3.17 P 0.05 0.70 10.86 0.30 7.05 0.70 2.05 0.32 0.61 0.51 47.70 1.19 89.04 0.05 0.03 6.00 4.70 31.60 4.43 7.70 89.30 1.05 0.10 8.97 5.56 0.20 1.80 28.33 24.50 2.57 2.20 13.58 0.13 0.02 33.01 87.60 6.60 4.70 13.17 0.04 0.30 13.14 0.81 0.22 1.05 0.70 0.01 1.60 10.70 0.90 2.96 7.21 1.80 2.57 45.07 10.00 4.56 24.00 88.91 5.11 0.96 11.00 0.72 7.30 0.30 0.54 0.18 0.07 0.74 10.86 5.02 0.20 0.50 1.70 77.77 11.60 0.25 31.20 37.08 0.5 88.53 1.99 0.04 0.70 0.60 23.12 0.47 2.30 1.60 1.90 12.46 90.PH L C III THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U CHO CÁ VI T NAM (%) Khoáng t ng s D n su t không ñ m Protein thô Ch t khô Lipt thô Lo i th c ăn C t nhiên h nh p Bèo cái Bèo dâu Bèo t m Bèo tây Rau mu ng C Ghi-nê Cây Trichantera C Ruzi Thân lá Stylô C s nb v C s nb v khô C s nc v C s nc v khô Cây b p c ilá già H tñ u tương Khô d u bông Khô d u ñ u tương Khô d u l c nhân Cám b i Cám g o n p Cám g o t gi chày Cám g o t lo i I Xơ thô Ca 0.26 0.6 81.10 2.56 4.00 8.73 10.26 0.40 2.54 9.50 23.60 1.39 0.49 86.40 6.04 0.80 17.07 1.79 5.00 3.51 0.53 0.40 89.87 27.91 4.20 5.40 2.40 0.20 0.39 17.60 7.06 0.00 46.68 22.10 11.60 0.90 2.70 2.61 12.90 1.00 87.50 7.00 37.60 1.50 1.48 91.05 0.27 31.76 0.16 0.54 42.11 6.37 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 183 .05 0.19 24.10 6.50 1.30 0.98 0.70 16.30 13.40 3.37 1.54 5.30 1.43 24.11 0.18 2.06 0.09 0.60 8.54 7.38 0.11 0.50 1.40 1.08 2.19 0.13 0.80 7.03 0.60 7.91 2.62 6.29 0.65 26.36 27.39 7.20 1.

50 31.00 38.60 26.52 4.34 5.09 2.17 0.20 42.90 2.97 0.50 1.90 5.00 0.88 0.50 52.19 51.10 28.50 6.80 0.10 0.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 184 .50 89.25 10.52 10.26 87.58 35.80 1.54 24.10 4.03 22.00 87.52 1.80 10.50 96.01 2.53 3.30 64.79 1.67 2.40 4.55 57.91 10.50 5.B t cá l 50% protein B t cá nh t 40% protein B t cá nh t 45% protein B t cá nh t 50% protein B t cá nh t 55% protein B t tôm S ab t 89.00 1.34 5.80 38.50 26.71 88.06 2.98 90.89 13.60 0.35 7.37 1.

00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20. không l n hơn .7 0.2.0. 22 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu. Phân lo i Th c ăn viên cho tôm càng xanh g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau.0 mm.1.20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0.20.2. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .7 .1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).00 -10.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4.1.2 S 5 2.2. Ch tiêu S 4 2.0.1.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm càng xanh. hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4. Yêu c u k thu t 3.3.Ðư ng kính viên 0.5 .5 S 6 3.00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10.5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5.1 ð i tư ng và ph m vi ng d ng 1. s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm càng xanh thương ph m.4 . Ch tiêu lý.00 g/con 4.1.1.01 .5 (ho c m nh) tính b ng 1. hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 S 3 Kích c : 0. không có mùi men m c và mùi l khác.00 . b m t m n.9 1.00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 2 .Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát.1.Tiêu chu n ngành 28 TCN 190 : 2004 4. 3.Compound pellet feed for Giant freshwater prawn . B ng 4.0 TT 11 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 185 . 1. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4. B ng 4.PH L C IV TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N 4. tính b ng 2 t l % kh i lư ng.20 -2.2. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm càng xanh .2 Các ch tiêu lý.2. 4. 33 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .

tính b ng t l % kh i lư ng. không l n hơn Hàm lư ng canxi.7 0 .7 0 .5 0 3.84 1.72 1. tính b ng t l % kh i lư ng. không nh hơn Hàm lư ng methionin.5 1.5 2.4. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 186 . tính theo s gi quan sát.3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 5 không l n hơn Ð b n.8 0 . không l n hơn Hàm lư ng lysine.72 1. không l n hơn Hàm lư ng tro. không nh hơn Hàm lư ng lipid thô.3. tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn. tính b ng t l % kh i lư ng.3 1. không nh hơn Hàm lư ng xơ thô. không l n hơn T l canxi/ phospho n m trong kho ng Hàm lư ng natri clorua (t l % kh i lư ng).76 1. tính b ng t l % kh i lư ng. 3. tính b ng t l % kh i lư ng. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4. không l n hơn Hàm lư ng protein thô. không nh hơn Năng lư ng thô.8 0 .0 . không nh hơn Ð m.89 1. tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng.1. không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%).89 .6 0 .3. không nh hơn 2 3100 11 35 5 3 16 2 32 5 3 30 5 4 27 4 4 25 4 5 23 4 5 3000 2860 2800 2750 2700 2.

3.3. 4.13 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281.3.B ng 4.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4. 4.3.2 Cách th : .3.3.3.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam (TCVN) 4325-86.3.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. 4.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4.90. 4.86.Ðũa th y tinh 4.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993 4.3. 4.C c th y tinh dung tích 50 ml .3.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.1 D ng c th : .4.1993.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 . hóa 4.3. 187 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .14 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 .3 Th các ch tiêu lý.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.3.4.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 .2. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên TT 1 2 3 4 5 Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .3.1993.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .3.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 . 4.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. 4.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001.4. 4.3. 4. 4. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.3.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng 4. 4. 4. Phương pháp th 4.3.1. .86. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4.4. 4. 4.3. 4. Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4.4.L y kho ng 5. Sau ñó.90.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p 4. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã. 4.3.89.

2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm Sú thương ph m. 5. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). 4. 5.1.2.1. 5.Compound pellet feed for tiger shrimp (Penaeus monodon).1. th i h n b o qu n g. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE.1. 5. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. b o qu n và v n chuy n 5.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. Hư ng d n b o qu n.2. ch t béo thô.1. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. tránh va ñ p m nh. ho c bao PP.3 B o qu n 5.3. th i h n s d ng. ñ m. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. ho c bao gi y 3 l p. c. s ch. 5.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n.2. b.. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm sú .2. s ch.5.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. ñ trên b c kê cao ráo.4.4 V n chuy n 5. Tên hàng hoá b.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y.4. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. hàm lư ng khoáng .Tiêu chu n ngành 28 TCN 102 : 2004 4.2.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. Bao gói. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. kín. ghi nhãn. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d. s l n cho ăn.1.2 Ngoài các n i dung b t bu c. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. 5. không rách.4. 5. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1. ñư c che mưa n ng.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. Ngày s n xu t.. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5.1 Bao gói 5. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 188 .4.2 Ghi nhãn 5. không có ch t ñ c h i. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n). ñã ñư c t y trùng. 4.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành. ch t xơ thô. thoáng mát và ñư c t y trùng. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn.) e.3. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i.

2 Các ch tiêu lý.2.3. không l n hơn Ð b n. Yêu c u k thu t 3.4. Phân lo i Th c ăn viên cho tôm sú g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm PL15 có kh i lư ng: 0.2.2 S 4 1.0.5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4.20.00 g/con 4.5 . Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr ho c m nh ñ u nhau.Ðư ng kính viên (ho c m nh) tính b ng mm.01 . B ng 4. hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4. b m t m n.20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0. Ch tiêu lý.8 1.2. 3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . % Lo i th c ăn S 1 S 2 0. 3.8 S 5 2.4.00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 1 . không nh hơn Năng lư ng thô.3. tính theo s gi quan sát.00 .6 0.1.4. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch . B ng 4. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm sú.2. không l n hơn .5 S 3 1. 4. tính b ng t l % kh i lư ng.00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10. không có mùi men m c và mùi l khác.20 -1.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát (% kh i lư ng).00 -10. không nh hơn Ð m.00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20. hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : . 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu.5 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2 1 3400 11 42 40 39 38 37 35 3400 3200 3200 3000 3000 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 189 . tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn.3.2 S 6 2.

80 1. % 2. hóa 4. 4.8 6-8 lư ng. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.10 2.5 kh i lư ng.1 D ng c th : .70 0.3. Phương pháp th 4. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.70 1.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.3. không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1. % kh i 6 .5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua.3.4.80 0. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4. không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin.70 0. 4. không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p.C c th y tinh dung tích 50 ml . không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi. t l % kh i lư ng.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86.Ðũa th y tinh.3. % kh i 3 3 lư ng.10 lư ng.2 Cách th : Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 190 . trong kho ng 8 Hàm lư ng xơ thô.3.3.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993. Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4.5.80 0. TT 1 2 3 4 5 5-7 4 15 2 5-7 4 15 2 4-6 5 16 2 4-6 5 16 2 1. 4.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng. không > 14 Hàm lư ng lyzin.2.90 0. % 0.3 Th các ch tiêu lý.1.3. % kh i 2.90 kh i lư ng. không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 1 1 trong HCl 10%). 4. không nh hơn 3.80 1.kh i lư ng. không l n hơn 9 Hàm lư ng tro.70 a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu B ng 4.0 . % kh i 2. % 14 14 kh i lư ng. 4.3 lư ng.3.5.

14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 .2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001. 4. 4.89.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. Bao gói.3.86. b o qu n và v n chuy n 5. 4. 4.1.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d. 4.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001. 4.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. 4. . Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 . c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.3.4.4. 4.. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. ñ m.3. 4.1993. th i h n b o qu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 191 .. 4.3.3.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a.1.4. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. 5. 4. hàm lư ng khoáng .8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .3. ho c bao gi y 3 l p.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001. kín. Tên hàng hoá b.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. ch t xơ thô.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 . 5.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n.90. 4.4.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn. ho c bao PP.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 . Ngày s n xu t. không rách. ghi nhãn.1993.) e.3.1 Bao gói 5.3.2. Sau ñó.4.5.13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281.3.L y kho ng 5. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001. 4. 4.2. 4.. ch t béo thô.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 .2. ñã ñư c t y trùng. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4.5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001. th i h n s d ng.90. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.2 Ghi nhãn 5.3.86.4. 5.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t.1. 4. 4.3.

5. Th c ăn h n h p d ng viên cho cá tra và cá ba sa (Compound pellet feed for Pangasianodon hypophthalmus and Pangasius bocourti) .3.2.4. s ch.3. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n. s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Tra và cá Ba sa thương ph m.3. 4. thoáng mát và ñư c t y trùng. không có ch t ñ c h i.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa. b.2 Ngoài các n i dung b t bu c. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1. s l n cho ăn.3. 5.2.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô.1.3.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên). 5. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn. b m t m n.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5. ñư c che mưa n ng. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày.6. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002.3.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4. Phân lo i Th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: < 1 g/con S 2: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: 1 .4.20 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20 . trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. 4.500 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: >500 g/con 4. 5.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2. Hư ng d n b o qu n.1.4 V n chuy n 5.200 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200 . s ch. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 192 . ñ trên b c kê cao ráo. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. B ng 4. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). 1.3 B o qu n 5. c. tránh va ñ p m nh. Yêu c u k thu t 3.Tiêu chu n ngành 28 TCN 188 : 2004 4.g.6.5 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5 . Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau.3.

hóa c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4. % kh i lư ng.2 Các ch tiêu lý.7 1. B ng 4. không l n hơn Hàm lư ng protein thô. % kh i lư ng.0 .1. không l n hơn Hàm lư ng lysine. % kh i lư ng. t l % kh i lư ng. tính b ng % kh i lư ng. không l n hơn . tính b ng t l % kh i lư ng. kcal/1 kg th c ăn.5 S 4 5. không nh hơn Năng lư ng thô. không nh hơn Hàm lư ng lipid thô. không nh hơn Hàm lư ng natri clorua.0 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 1 2.8 0. t l % Kh i lư ng.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát. tính theo s phút quan sát. không có mùi men m c và mùi l khác.0 1.0 0.8 1. tính b ng t l % kh i lư ng.Ðư ng kính viên tính b ng mm. không nh hơn Hàm lư ng xơ thô. t l % kh i lư ng. không nh hơn Lo i th c ăn S 1 S 2 1. không nh hơn Ð m.5 2. % kh i lư ng.0 S 6 12.0 S 5 10.4 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 193 .1 0.3 0. không l n hơn Ð b n.7. không l n hơn Hàm lư ng phospho. không l n hơn Hàm lư ng tro.9 0.9 1. Ch tiêu lý.7. 3.2 3 Màu s c Mùi v Nâu vàng ñ n nâu. không nh hơn Hàm lư ng methionine.5 0. % kh i lư ng.6 1.5 S 3 2. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .5 2 30 3300 11 40 8 6 16 2 35 6 6 14 30 5 7 12 26 5 7 10 22 4 8 10 18 3 8 10 2800 2400 2100 1800 1500 1. Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : . không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%).5 0.

7.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát. 4. 4. 4.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. 4. 4.10 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.2 Cách th : .8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 . . Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong B ng 4.3.3.3.12 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281.8.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.3. 4.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86. 4.4.3 Th các ch tiêu lý. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.86.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.11 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .3.3.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4. 4. TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 194 . Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993.1 D ng c th : .6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.13 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 .2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993. 4.3.3. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.3.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng.3. Phương pháp th 4. Sau ñó.3.3.4. 4.3.3.1993.4. 4. 4.90.8.3. 4.Ðũa th y tinh 4. 4.C c th y tinh dung tích 50 ml .4. 4. 4. 4.3.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p. hóa 4. 4.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .3.90. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4.1993.3.3. B ng 4.3.5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86.L y kho ng 5.

Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5. 4. không rách. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. không có ch t ñ c h i. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a.1. 5.4. th i h n b o qu n g.2. 5.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t.4. Ngày s n xu t. s l n cho ăn.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên). Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. ho c bao PP. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1. ñ m. c.2. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. th i h n s d ng.4 V n chuy n 5. 5.2 Ghi nhãn 5. ghi nhãn. 5.1.3..3.2. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002.Tiêu chu n ngành 28 TCN 189 : 2004 4. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. 4.4. ñư c che mưa n ng.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô.89. 5. hàm lư ng khoáng .1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. ñã ñư c t y trùng.2 Ngoài các n i dung t bu c.3 B o qu n 5. Th c ăn h n h p d ng viên cho cá Rô phi (Compound pellet feed for Oreochromiss sp) .5. thoáng mát và ñư c t y trùng. Bao gói.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. b o qu n và v n chuy n 5.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng trong th c ăn theo các quy ñ nh hi n hành 4..3.1. s ch.4. s ch. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn. ñ trên b c kê cao ráo. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n. ho c bao gi y 3 l p. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.) e. b. ch t xơ thô.1.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. Hư ng d n b o qu n.4. kín. Tên hàng hoá b.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n.1. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 195 .4. 5.4. ch t béo thô.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 . 5. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i.1 Bao gói 5. tránh va ñ p m nh.

Ðư ng kính viên tính 1.li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng.2 Các ch tiêu lý.20. Phân lo i Th c ăn viên cho cá Rô phi g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: nh hơn 5.4. 3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . B ng 4. 3.10.0 S 6 6. ñ u nhau. không nh hơn Năng lư ng thô.0 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 10. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2.0 .0 .9.1.0 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200.0 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: l n hơn 500. không có mùi men m c và mùi l khác.0 S 4 4. 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu. B ng 4.5 b ng mm. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr /hình tròn (ho c m nh).0 S 5 4.0 1.10. 4. không l n hơn Ð b n.0 -10.5 .0 . không l n hơn Hàm lư ng protein thô.0 .500. hóa c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4.4. Ch tiêu lý.3. % 40 35 Ch tiêu S 3 2. tính theo s phút 30 quan sát.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát.2.200. tính b ng t l % 11 kh i lư ng. s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Rô phi thương ph m. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch . không l n hơn . không nh hơn Ð m.0 g/con 4.9. % kh i 2 lư ng. 1.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Rô phi. b m t m n.0 g/con S 2: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5.0 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20. Yêu c u k thu t 3. hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 Kích c : 1.0 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2860 2800 2750 2700 30 27 25 20 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 196 . kcal/1 kg 3200 3000 th c ăn.

không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô.11. Phương pháp th 4.3.8 0. 197 TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .C c th y tinh dung tích 50 ml .L y kho ng 5.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng.4 1.3. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4.3.3.1 0. hóa 4.3 1. không nh hơn 8 Hàm lư ng xơ thô.6 1.4. % kh i lư ng. không l n hơn 9 Hàm lư ng tro. không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin. Sau ñó.6 0. 4.kh i lư ng. % kh i 2.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.3.9 lư ng.0 .1 D ng c th : .7 1. % 2. 4. 4.3.5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua.3. không < 3.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút.2 Cách th : . 4.5 lư ng.Ðũa th y tinh 4. không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi.3 Th các ch tiêu lý.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p. không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1.11. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n. % kh i 5 5 6 6 7 7 lư ng. % kh i 6 6 5 5 4 4 lư ng.5 kh i lư ng. không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 2 trong HCl 10%). B ng 4. % 16 kh i lư ng.4.7 0.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86. không l n hơn 14 Hàm lư ng lyzin.1. % 1.3.0 0. 4. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.5 kh i lư ng.9 0. % kh i 1. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.

3.1 Bao gói 5. Bao gói. Ngày s n xu t. ñã ñư c t y trùng. 4.13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n). 4. ch t béo thô.4. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .3. ho c bao gi y 3 l p.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. 4. 4. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. Hư ng d n b o qu n.3.3. 4. 4.5. 4. 4. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.1.90. 4.4. 5.4. 4.3.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.86.2.1.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 ..1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. hư ng d n s d ng (khuy n cáo v m t ñ nuôi. không rách.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 . ch t xơ thô.3.3.4.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 .1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. 5. s l n cho ăn.4. ho c bao PP.3. 4.2. hàm lư ng khoáng . th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. 4.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4.. ñ m.1.90.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993.9.89.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 . Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ.3. kín. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h.) e.1993. 4. 4.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001. 4. 4.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành. 4.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.2 Ghi nhãn 5. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 198 . .9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .3. lư ng cho ăn. ghi nhãn.4. 5.86. Tên hàng hoá b. th i h n s d ng. th i h n b o qu n g.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong B ng 4.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát.3.5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001. b o qu n và v n chuy n 5.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.1993.

s ch. 5.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002.4. ñ trên b c kê cao ráo. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành).2.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. ñư c che mưa n ng.4 V n chuy n 5. tránh va ñ p m nh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 199 .1. 5. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i.5. không có ch t ñ c h i. 5. c. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. thoáng mát và ñư c t y trùng. s ch.3. 5.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.2 Ngoài các n i dung b t bu c. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000.3.3 B o qu n 5.4. b.

PH L C V TÊN KHOA H C C A M T S Ti ng Anh Anabantids Climbing perch Gour Carp. common Chinese Grass Mud Silver Catfish African Brackish water Channel Malaysian Walking Eel Japanese European Rabbit fish Salmonids Atlantic salmon Pink salmon Lake trout Rainbow trout Bass Black sea European sea Giant sea perch Snakehead Tilapia Blue Java Nile Whitefish Yellow perch Yellowtail Milkfish Snapper Tên latin Anabas testudibneus Osphronemus goramy Cyprinus carpio Parabramis pekinensis Ctenopharyngodon idella Cirrhina molitorella Hypophthalamichthys molitrix Clarias gariepinus Chrysichthys nigrodigitalus Ictalurus punctatus Pangasius pangasius Clarias batrachus Anguilla japonica Angiulla anguilla Siganus spp Salmo salar Oncorhynchus gorbuscha Salvelinus namaycush Oncorhynchus mykiss H cá vư c Centropristis striata Dicentrarchus labrax Lates calcarifer Ophicephalus spp Oreochromis discolor O. cá ch vàng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 200 . H cá chình Cá chình Nh t B n Cá chình châu Âu Nhóm cá dìa H cá h i LO I CÁ Ti ng Vi t Cá chép Cá chép Trung Qu c Cá tr m c Cá trôi Cá mè H cá da trơn Cá lóc H cá rôphi Cá cam Cá măng Cá hanh. niloticus Coregonus clupeaformis Perca flavescens Seriola quiqueradiata Chanos chanos Lujanus spp. aureus O.

Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Arai.100. Gallagher. Dư Thanh H ng.. Giáo trình dinh dư ng gia súc. M. S. Nhà XBNN. CRC Press. 2001..TÀI LI U THAM KH O CHÍNH Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture. 1972.. Gerald M. Rome. 2000. Hà N i. Oohara. Allen Davis. Bangkok. Nhà XBNN. S. Giáo trình th c ăn gia súc. Indonesia. Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38. Boonyaratpalin.. Boca Raton.. 1995. and Bouwmans. In “Fish nutrition. 2004. Washington. Halver. Vitamin Requirement in Snakehead Diets. 753 . 2005.japonica. (1998). Nose.A. Illinois FAO.SRAC Publication No. Lê ð c Ngoan.759. B. 1991. and Hashimoto.M. Lê ð c Ngoan. Nhà XBNN. C. 1989. Zonneveld. T. H Chí Minh.284.L.. Vi n chăn nuôi. Y. Ludwig. D. Nguy n Th Hoa Lý. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. Hà N i. pp. INC. In: Huisman. pp. 1999.. Florida. DC. F. pp. 272 . ed). 69-75.H. T. New York.E. 1990.. M. D. 259 . B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. FAO Fisheries Technical Paper 343.. 1997. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. Network of Aquaculture Centers in Asia. L i Văn Hùng. Degani. Hà N i. S.. Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11. and Owen. AOAC. Tôn Th t Sơn. (J. In: Wilson. 53. K. Amino acids essential for the growth of eels.H. M. Fish Biol. Treece and D. and Walton. Official Methods of Analysis. M. Malang.P. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . Hà n i. E. 700. C. 9th Edition. De Silva.267. Anguilla spp. Nhà XBNN. Fisheries Science 63. Nguy n Th Lương H ng. 1997.. G. Granvil D. I.G.” 2nd ed. Eel. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla). N.. 18pp.J.. 241 . 15th Ed. 1981. J. G. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. Ti ng Anh Akiyama. Hà N i. and Levanon. Progress report of the Regional Project RAS/76/003. R. Animal Science. Ensminger. 1987. 701 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 201 . E. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). Dinh dư ng và th c ăn gia súc.M. Anguilla anguilla and A.Arai. Cowey.329. Nhà XBNN. Vũ Duy Gi ng. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. 963-970. Farm-made Aquafeed. Nhà XBNN. (1989). Interstate Publishers.. T. F. 2002. Carter. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). 2002. Houlihan. 95 . and Yamamoto. A. Thailand. Acedemic Press. 1991.

1984. Yanong. 2004. Lupianez. IFAS Extension. 60/01 Robert R.. Fish Nutrition.FS No. 2000.. Steffens. University of Washington Press. Nutrient Requirements of Fish. and Harwood. Geert Rombaut. Encyclopedia of Aquaculture. Rottmann..375. 2002. W. London. E. T. Imprint of Elsevier Science. (1991). 584 . J. E. National Academy Press.au/factsheets). Y. Fishing New Books Ltd. 2000.l. and Morgan..sa.” vol. Edward. M.W..D. 3rd Ed. Washington. M. Primary Industries and Resources SA (www. p. (eds) Advances in Aquaculture.. Heenemann.. and Halver. 6th Ed. Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida. Ellis Horwood Limited. Australian Centre for International Agricultural Research. R. Stickney. D. Cardenete. S.. Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A. G. England Takeuchi. T. In “Lipid Biochemistry. Longman Scientific & Technical. Schmitz. Academic Press. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Ling. and Lim. I. C.. 2002. 1993. (eds).Granvil D. 1989. W. A. Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan. 2002. UNDP..E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology. DC. T. 93. pp. A Wiley-Interscience Publication. T.W. 1980.. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview. Michael B. Craig Watson and Roy P. and Shimma. 823pp.V. 702. Rome. and de la Higuera.. 3rd Eds. 108 pp. Summary report the requirements of essential amino acids for carp.gov. and Arai. Aquaculture 41. 1996. Animal Nutrition. Berlin. Garzon. W. L. R. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. Chapman and Hall. England. anguilla. G. 2003. 1979. J.). Webster.J. Patrick Sorgeloos. Willy Verstraete.. Seattle. Principles of Fish Nutrition. Swift. 1987. S. USA. preagon. pp. P. (eds). M.SRAC Publication No.. Fishing News. L. Treece. Water quality in freswater aquaculture ponds . K. J. CAB international.590. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). S. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture ... J. Watanabe. and Allan. Hidalogo. 1979. FAO. Arai. Washington.pir. T. Aquaculture 124. 1977. Gurr. 2000. J. Hardy. In: Tiews. 145-146 NRC (National Research Council). Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. Aquaculture Training Manual. O. McDonald. England Stumn. A. C. 1985. 345-353. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries.R. Laurent Verschuere. J.R and Dill. Scott Graves.21-30. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Greenhalgh và Morgan.. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 202 . and Peffer. Farnham..E.A. Canberra 2004 Halver.. New. J.. Nose.W. 64 (abstr). In: Pillay. Greuel. Nose.. E. Edwards.(1994).

T. Vitamin 49.L. 62. and Shimma.Wee.. T. 1975.. Croom Helm. 179 .. Snakeheads . R. Arai.J (eds) Recent Advances in Aquaculture. Watanabe. K. 1982.213. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 203 .Their Biology and Culture.. Vitamin E requirement for Japanaese eel. London. Y. In: Muir. S. Yamakawa. pp.F and Roberts. J.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful