B GIÁO D C VÀ ðÀO T O TRƯ NG ð I H C NÔNG NGHI P HÀ N I TRƯ NG ð I H C NÔNG LÂM HU

LÊ ð C NGOAN, VŨ DUY GI NG, NGÔ H U TOÀN

GIÁO TRÌNH

DINH DƯ NG VÀ TH C ĂN THU S N
Giáo trình ñi n t (version 1)

HÀ N I 2009

L I NÓI ð U ðào t o ñ i h c ngành nuôi tr ng th y s n c a trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu b t ñ u t năm 1995. Nh ng năm g n ñây, ñào t o k sư nuôi tr ng th y s n c a trư ng nói riêng và c nư c nói chung ñã và ñang ñư c phát tri n ñáng k v s lư ng l n ch t lư ng. ð ph c v vi c nâng cao ch t lư ng ñào t o, nhà trư ng luôn khuy n khích các gi ng viên, cán b khoa h c tham gia biên so n giáo trình, bài gi ng và tài li u tham kh o. „Giáo trình dinh dư ng và th c ăn th y s n" ñư c GS.TS. Vũ Duy Gi ng (trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i), PGS.TS. Lê ð c Ngoan và TS. Ngô H u Toàn (trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu ) biên so n nh m góp ph n vào công tác ñào t o và nghiên c u c a nhà trư ng. Chúng tôi mong r ng quy n sách này là tài li u tham kh o t t cho các trư ng ñ i h c, cao ñ ng khác trong c nư c. Giáo trình ñư c nhóm tác gi biên so n công phu, tham kh o nhi u tài li u trong, ngoài nư c và thông tin c p nh t. Giáo trình bao g m 14 chương và 5 nhóm ph l c, ñã ñư c TS. L i Văn Hùng – trư ng khoa Nuôi ttr ng th y s n, gi ng viên lâu năm v môn h c này t i ð i h c Nha Trang- góp ý và ph n bi n. Trong khuôn kh th i lư ng c a m t môn h c thu c chương trình ñào t o ngành nuôi tr ng th y s n v i 3 tín ch , ch c ch n n i dung và thông tin trong giáo trình này chưa th bao trùm nh ng v n ñ chuyên sâu v lĩnh v c dinh dư ng và th c ăn cho t t c các ñ i tư ng nuôi tr ng th y s n. Chúng tôi mong mu n nh n ñư c s ñóng góp ý ki n xây d ng t quý th y cô giáo, các nhà nghiên c u, các sinh viên và ñ c gi ñ tài li u có th hoàn ch nh hơn trong l n tái b n sau. Chúng tôi xin trân tr ng cám ơn TS. L i Văn Hùng v nh ng góp ý có giá tr khoa h c và d án Nghiên c u phát tri n nông thôn b n v ng (RDVIET) do Sida/SAREC tài tr ñã tr giúp in n trong l n xu t b n năm 2008. Giáo trình ñư c biên so n l i d ng ñi n t , có b sung và s a ch a. PGS. TS. Tr n Văn Minh Hi u trư ng, Ch t ch H i ñ ng Khoa h c - Giáo d c

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

2

M CL C
M ð U ...................................................................................................................9

ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N .......................................9 I. M T S KHÁI NI M .......................................................................................9 1.1. Th c ăn .......................................................................................................9 1.2. Dinh dư ng .................................................................................................9 1.3. L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n ..............................10 II. NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N ................10 III. QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N .....................................................................................................................11 CHƯƠNG I.............................................................................................................13 SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ............................................................................13 1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ.............................13 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ..........13 1.2.1. D ch v (d dày - gastric secretion) .......................................................13 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) .............................................................14 1.2.3. D ch m t (bile secretion) .......................................................................14 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion)................................................................14 1.3. S TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG ...............................................15 1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme .....................................................................15 1.3.2. S tiêu hoá do vi sinh v t .......................................................................17 1.4. S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG.................................................17 1.5. T L TIÊU HOÁ TH C ĂN......................................................................18 CHƯƠNG II ...........................................................................................................21 CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG CÁ........................21 2.1. M ð U.......................................................................................................21 2.2. CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE...........................................................21 2.2.1. S thu phân glucose .............................................................................22 2.2.2. T ng h p carbohydrate..........................................................................23 2.2.3. Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate............................................23 2.2.4. Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate ...............................................23 2.3. CHUY N HÓA LIPID..................................................................................23 2.4. CHUY N HOÁ AMINO ACID ...................................................................25 2.5. CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T........27 2.5.1. nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian ..........................27 2.5.2. Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t ..........................................................27 2.5.3. Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t ....................................................28 CHƯƠNG III..........................................................................................................30 NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG...............................................30 3.1. TRAO ð I NĂNG LƯ NG ........................................................................30
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

3

3.1.1. Khái ni m chung ....................................................................................30 3.1.2. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn .....................................................30 3.2. NHU C U NĂNG LƯ NG .........................................................................33 3.2.1. Nhu c u năng lư ng duy trì ...................................................................33 3.2.2. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng ...............................................34 CHƯƠNG IV..........................................................................................................36 DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID ..................................................36 4.1. PROTEIN......................................................................................................36 4.1.1. Phân lo i................................................................................................36 4.1.2. Vai trò c a protein .................................................................................36 4.1.3. Nhu c u protein c a cá ..........................................................................37 4.1.4. T l năng lư ng/protein........................................................................37 4.1.5. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn.....................................................38 4.2. AMINO ACID...............................................................................................40 4.2.1. Các amino acid thi t y u........................................................................40 4.2.2. Nhu c u amino acid ...............................................................................41 4.2.3. V n ñ b sung amino acid công nghi p vào kh u ph n.......................42 CHƯƠNG V ...........................................................................................................44 DINH DƯ NG LIPID...........................................................................................44 5.1. KHÁI NI M, PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG ..........................................44 5.1.1. Khái ni m ...............................................................................................44 5.1.2. Phân lo i................................................................................................44 4.1.3. Ch c năng..............................................................................................49 5.2. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO ................................................50 5.2.1. Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n.................................50 5.2.2. Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ......................................................................................................................................51 5.2.3. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u .....................................................51 CHƯƠNG VI..........................................................................................................55 CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ.............................................55 6.1. KHÁI NI M..................................................................................................55 6.2. PHÂN LO I CARBOHYDRATE ...............................................................55 6.2.1. Monosaccharide.....................................................................................57 6.2.2. Oligosaccharide.....................................................................................58 6.3. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ .............................................................62 6.4. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ ...............................................62 6.4.1. Tinh b t ..................................................................................................62 6.4.2. Ch t xơ...................................................................................................63 CHƯƠNG VII ........................................................................................................65 DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN .........................................................65

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

4

...88 10......4....................... VITAMIN D.......................................................................2..............................................3...1...........6.....................................................................79 ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N .............3............79 9................................................................. VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) .. VITAMIN A..... ng tiêu hoá.....2............................................................. Công th c c u t o......... Vai trò sinh h c...............70 7..................................... VITAMIN NHÓM B ..........................75 8............................................................................ Vai trò sinh h c................................................................................................................................................... Phospho (P) ..................................2........................................................74 8........................66 7.............1.......................2.................... Canxi (Ca)..................74 8...................69 7.......................................1..........................68 7............................4..... ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN ......................2.......................70 7....................................2...................................... PHOSPHO.............82 9.......................... Th c ăn b sung (feed additives) ....................................2......................83 CHƯƠNG X ........................5..................1..........................3..............................................66 7............... VITAMIN E ........................ MAGIE ...... Công th c............................................... Ch c năng..........71 CHƯƠNG VIII..2...67 7.....................83 9..............................74 DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG................... Th c ăn t nhiên .................................... VITAMIN K.................................2........................................................2................. NHU C U VITAMIN C A CÁ .......................4......................1....... Công th c.....................................7.......................................................................................................2...........75 8.................1...2......79 9....6....4.........................................................2........2.............................................70 7........1............89 10........1............66 7..............................................2..79 9...65 7......................... Vai trò sinh h c.................................................................. VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N............ CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC ...............................................79 9... Công th c....... Th c ăn giàu năng lư ng...........................79 9...................68 7.............. VI T O (MICRO-ALGAE).............................. Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n ......83 9......68 7.................88 10.............. KHÁI NI M CHUNG ......................................................2....7.....2.................2.... CANXI..............................2............1.....1.........1.................... S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ......1........71 7......................................76 8.................................................3.........................................77 CHƯƠNG IX.............................................3........................ PHÂN LO I TH C ĂN ...........1.........................2.......................... Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u.....76 8............................89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 5 .5...............69 7. Th c ăn giàu protein.2.2......1.....................88 TH C ĂN T NHIÊN..... Magiê (Mg) .......................................................................................8....................................................................1.................................................................... Probiotic trong nuôi tr ng thu s n ..........................................................3.................88 10...65 7..............................

....3...................................................................1................................3.................113 CHƯƠNG XII .... Giá tr dinh dư ng ......1........5..116 12........................2.......3........................................................117 6 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .........2.............................4................................................107 11.............6..............3.....................5.......................1............3...............................................115 12.............1.............................107 11..................................................5............................98 10..................... CH BI N TH C ĂN H T ...................................................117 12.98 10......111 11. Nguyên t c kinh t .......97 10............... u trùng bánh xe (trochophora larvae) ........ PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM..2.............................................................5...............110 11.104 10..........3........2....................................103 10. Daphnia và Moina .... Y u t sinh h c..4..1.......2... Rotifer trong nuôi tr ng th y s n..115 12......................................6........3.....................2..3............................................ Hình thái ............................... Y u t v t lý..1...........2.2.................................. M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng.......1........................1....104 10..................Các loài t o nuôi tr ng ch y u 82 10........108 11.....................96 10......... Kh u ph n ăn...... Tiêu chu n ăn.....................116 12...2........................................3........104 10....117 12..........107 11....................... CÁC ZOOPLANKTON KHÁC............4....3.........1..............6............................. ARTEMIA..... Nematode ...................................107 11............1.................2............................. Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p ............2...............1....................................4..96 10... Tính ch t v t lý........................... K thu t ch bi n ........101 10........4...2.......................1............................115 12..2.................. LUÂN TRÙNG (ROTIFERS)................. CÁ........2...................97 10........... Công ngh th c ăn h n h p.............104 10............................... hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n...........2.......... M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng....................... QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN................ KHÁI NI M.....................................1............2..................99 10...................3..............109 11..................................116 12............3.......................................2.... Giá tr dinh dư ng c a vi t o.................2..........94 10.............1........................................2................5.....................................96 10...................................................................... Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p .. Y u t hoá h c................. NGUYÊN T C PH I H P KH U PH N ĂN.......109 11..1.............107 CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P .....116 12................1.1...........102 10................................................................3................................................................... Bi n ñ i v t lý..........................1...... Nguyên t c khoa h c.....................2.........................................5......3........... Phương pháp ph i h p thông thư ng . hóa h c c a tinh b t...................... TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P ...6..............91 10......................2..................115 TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N .................101 10.....105 CHƯƠNG XI...................... Giá tr dinh dư ng c a rotifer ......................4................................ Phân lo i th c ăn công nghi p ............ Vi t o trong nuôi tr ng th y s n .........109 11...................... N i dung tiêu chu n ăn ............................10.. Copepod ................................ Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p..............

...................................3.....................................................................................4.. Gi i thi u ..154 13..................2................150 13... Gi i thi u ....163 14....... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE.... Gi i thi u ...158 CHƯƠNG XIV................................. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP...........................................................................136 13.......130 13......3....155 13.................. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP...................3.........................121 13........122 13................. Nhu c u dinh dư ng...4...........................................5.................6.................................... Các hình th c nuôi.............6...............................................3..............155 13...................1.... Nhu c u dinh dư ng....................2...................................147 13......2...............................................................136 13.......2..........................................................148 13.... Gi i thi u ...........................................................................3......................... Phương pháp gi i phương trình ....3......1... Phương pháp hình vuông Pearson.....3...........1.........................6..1...................................................................1........................ Kh u ph n ăn...........................2.........................3...........5..145 13............... Hóa ch t h u cơ.1.......................................................................................5.................4................... Nuôi dư ng ......150 13..136 13......... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð (INDIAN MAJOR CARP) ..... ð c t có ngu n g c th c v t .................133 13......121 13........2...........118 12......4....130 13....3.............................4......................................................3............1..........................................................2.....150 13...................................................................................3.........2................................................1.....................12...................... ð c t có ngu n g c vi sinh v t ........... Nhu c u dinh dư ng...............................163 14.2......... Gi i thi u .. ð c t có ngu n g c ñ ng v t .......1..............................5............ Kh u ph n th c ăn...............171 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 7 ........1.........3.............167 14...........121 DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S ð I TƯ NG TÔM..............................154 13.......................3....................................................4.........................................................171 14.................130 13............... Gi i thi u ...............................................3..............1............................................................147 13.....153 13..................118 CHƯƠNG XIII.......1..................1.2..............................168 14.......................................................................................4.................2...........153 13........................ Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p ....................) .............1........1........ Kh u ph n và nuôi dư ng................. Nhu c u dinh dư ng................................................. Nuôi dư ng ............................................ Nhu c u dinh dư ng.......................149 13........................... Nuôi dư ng ............................5....4....121 13....................................................4............................... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS).......1.....................4..147 13........... Kh u ph n ăn................... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) .........3....................................... Kh u ph n ăn.....128 13............163 14................... CÁC H P CH T KHÔNG T NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N.......... CÁ.. Kh u ph n ăn và nuôi dư ng...............................145 13.......... Nuôi dư ng .........................2......................1.......................6..126 13..............................2...................163 ð CT TRONG TH C ĂN TH Y S N ........................................2..6.......) ................................. ðÔC T T NHIÊN ..................................

................................2......................................................201 Ti ng Vi t .200 TÊN KHOA H C C A M T S LO I CÁ............................................................................................................................................................................. VITAMIN CHO TÔM...................... Kim lo i n ng............................2..............................................185 PH L C V ...............185 TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N ....................................................180 B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ.....14..........................................201 Ti ng Anh ..............................................................172 PH L C I................................................................................183 PH L C IV...........................................................................200 TÀI LI U THAM KH O CHÍNH............................................ CÁ ..................................................201 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 8 .............................................183 THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U ...................................................................................174 PH L C II ................................. PREMIX KHOÁNG................174 H N H P TH C............................................................................................................................................................180 PH L C III ...................................................................183 CHO CÁ VI T NAM (%) ...........................

phương pháp ti t ki m chi phí th c ăn bao g m gi m ñơn giá th c ăn và gi m lư ng th c ăn tiêu th . cua… Th c ăn t ch (home-made food): th c ăn do ngư i nuôi t ph i ch ch y u t các ngu n nguyên li u s n có v i qui trình ñơn gi n nh m gi m giá thành và ch ñ ng khi s d ng. giai ño n phát tri n cơ th này nhưng chưa h n ñã là th c ăn c a loài cá khác. c. Th c ăn nhân t o (man-made food) còn ñư c g i là th c ăn công nghi p (commercial food) hay th c ăn viên (pellet food). Dinh dư ng Dinh dư ng là các quá trình ho t ñ ng sinh lý và hoá h c ñ chuy n hóa nh ng ch t dinh dư ng có trong th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng cho cơ th s d ng. Lo i th c ăn t ch này thư ng d ng m và s d ng ngay sau khi ch bi n. giai ño n phát tri n cơ th khác. tiêu hóa và h p thu ñ duy trì s s ng và tích lũy trong các mô cơ th . Gi m giá th c ăn bao g m ch n nguyên li u ñ u vào h p lý v ch t dinh dư ng và giá. sinh trư ng phát tri n t t và có hi u su t l i d ng th c ăn cao nh t). M T S KHÁI NI M ð U ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N 1. tiêu hoá h p thu th c ăn. Gi m lư ng th c ăn tiêu th c n ph i hi u bi t rõ v nhu c u dinh dư ng ñ cân ñ i dinh dư ng kh u ph n. natural food): như các loài rong t o và các sinh v t phù du ñ ng v t là nh ng cơ th sinh v t s ng và phát tri n trong h th ng nuôi ho c sinh v t s ng ñư c nuôi có th dùng làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n. M c ñích c a dinh dư ng h c ñ ng v t thu s n là nghiên c u cơ s khoa h c và th c ti n ñ cho quá trình chuy n nh ng ch t dinh dư ng c a th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng c a cơ th hi u qu nh t (con v t kho m nh. chuy n hoá và bài ti t các ch t dinh dư ng kh i cơ th .M I. V nguyên t c. dùng làm th c ăn cho tôm. Trong th c ăn công nghi p. Th c ăn là v t ch t ch a ch t dinh dư ng mà ñ ng v t có th ăn. cá như: tôm cá t p. sinh trư ng hay duy trì quá trình s ng bình thư ng.2. Th c ăn t nhiên (live food. còn tươi. 1. Th c ăn Trong nuôi tr ng th y s n (NTTS). nó còn ñư c chia ra g m th c ăn viên chìm (sinking food) s d ng ch y u nuôi giáp xác và th c ăn n i (floating food) s d ng nuôi cá. Có 4 quá trình trong quá trình dinh dư ng: thu nh n th c ăn. Trong t nhiên. ðó cũng th hi n ñ c tính loài. m t lo i v t ch t có th là th c ăn c a loài cá này. Ti t ki m chi phí th c ăn làm tăng ñáng k l i nhu n trong nuôi tr ng. th c ăn ñóng vai trò quan tr ng vì chi m t l cao trong chi phí (60-80% t ng chi phí). Môn h c nghiên c u các quá trình trên g i là dinh dư ng h c. S khác bi t ñó ho c là do ñ c ñi m dinh dư ng khác nhau theo loài. mà nguyên nhân chính là kh năng thu nh n và tiêu hóa các lo i th c ăn khác nhau theo loài ho c do s khác bi t v m c ñ hoàn thi n b máy tiêu hóa theo giai ño n phát tri n cơ th . Ch t dinh dư ng là các nguyên t hay h p ch t hóa h c có trong kh u ph n làm th a mãn s sinh s n.1. Sáu nhóm ch t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 9 .. Th c ăn tươi s ng (fresh food): là các lo i ñ ng v t chưa qua ch bi n.

Cr. Th c ăn nhân t o cho ñ ng v t thu s n b t ñ u áp d ng t th p niên 50 và cu i th p niên c a th k trư c. giáp xác (crustacean) và nhuy n th (mollusca). th n kinh. protein và amino acid. Cu. cá l i nh y c m v i stress c a môi trư ng. Mo. Hg. Mo. F. và m t s ch t b n thân có th t ng h p ñư c g i là “ch t dinh dư ng không thi t y u”. Cd. Se. V và VIII). lipit. các h p ch t t o màu.3. các v t li u. Nh ng nghiên c u ñ u tiên v dinh dư ng th y s n ñư c th c hi n t i Corland (Ohio. Si. Không thi t y u: Ag.dinh dư ng ñã ñư c phân lo i như sau: nư c. Ge. Pb. hormone. II. các h p ch t c u trúc (da. carbohydrate và t các s n ph m kh amin c a các amino acid. Mg. Rb. g i là nhi t ñ môi trư ng tiêu chu n (SET: Standard Environmental Temperatures). L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n Dinh dư ng h c thu s n ch m i phát tri n g n ñây. K. Nhóm ch t dinh dư ng thi t y u bao g m: các amino acid thi t y u. Co. Vô cơ: Thi t y u: Ca. ð ng v t c n hơn 40 ch t dinh dư ng khác nhau và ñư c l y t kh u ph n th c ăn và có nh ng ch t b n thân cơ th không t ng h p ñư c g i là ”ch t dinh dư ng thi t y u”. Ni. Các ch t dinh dư ng cung c p cho t bào: nư c. Nư c Carbohydrate Lipit TH C ĂN H u cơ Protein và axit nucleic Axit h u cơ V t ch t khô Vitamin Lignin h n h p. mùi và v . xương. NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N Cá có c u trúc ng tiêu hoá và ch c năng tiêu hoá r t khác nhau và ña s ñ ng v t thu s n ñ u trãi qua giai ño n u trùng. Bi. Tuy nhiên. I. Do v y. cơ. Pb. Sn. Chúng có nh ng ñ c ñi m dinh dư ng khác v i các ñ ng v t trên c n. m ) và ch t ñi u ch nh quá trình trao ñ i ch t trong cơ th . Zn. Fe. carbohydrate. do v y nghiên c u v dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n khó hơn so v i ñ ng v t trên c n. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 10 . th c ăn viên ñư c dùng ph bi n t i M và Châu Âu. Cá là ñ ng v t bi n nhi t (poikilotherms) nên có nhu c u năng lư ng th p hơn ñ ng v t máu nóng vì không tiêu t n năng lư ng vào vi c ñi u ti t thân nhi t. axit h u cơ. các axit béo thi t y u và các khoáng thi t y u (s trình bày c th trong các chương IV. nhưng hi n ch có kho ng 20 loài ñư c nghiên c u v dinh dư ng và ñ i b ph n t p trung vào nh ng loài cá ôn ñ i. Năng lư ng mà t t c ñ ng v t ñ u c n ñư c l y t m .. giai ño n này nhu c u dinh dư ng c a chúng bi n ñ i r t l n. Cl. 1. F. S lư ng các loài cá r t phong phú. ð c: As. nhu c u dinh dư ng thư ng ñư c xác ñ nh kho ng nhi t ñ nư c thích h p nh t ñ nh.Se.Sb. ð ng v t thu s n ch y u bao g m các loài cá có xương (finfish). vitamin và các nguyên t khoáng. Al. Mn. M ) vào nh ng năm 40 và phát tri n nhanh sau nh ng năm 60 c a th k XX. Hg.. Au. S. V. P. Ti. Na. Si. ñ c bi t là nhi t ñ nư c.

g m (như cá ñ i).. V hi u su t s d ng th c ăn. l c (như cá mòi.). th c ăn ph i ñư c ch bi n và cho ăn theo phương th c l y th c ăn c a cá. do cá không t t ng h p ñư c trong cơ th . tuỳ phương th c s n xu t. Hai tam giác ngư c chi u nhau (th c ăn nhân t o và th c ăn t nhiên) ch rõ m c ñ ñóng góp c a các ngu n th c ăn khi thay ñ i các phương th c nuôi tr ng th y s n. th c ăn t nhiên là quan tr ng.bài ti t amoniac).7/1. Nhu c u vitamin cũng cao hơn. hút. th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o chi m v trí khác nhau. khi phương th c qu ng canh ñư c thay d n b ng bán thâm canh ho c thâm canh thì th c ăn nhân t o thay th d n cho th c ăn t nhiên. Hi u su t s d ng (HSSD) th c ăn c a cá cao hơn ñ ng v t trên c n. QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N Trong nuôi tr ng thu s n. có th l c 6 gallons nư c/phút qua mang). không m t nhi u năng lư ng trong chuy n hoá protein (vì v y.1. Có nhi u phương th c như b t m i (cá h i). không t n nhi u năng lư ng ñ v n ñ ng. Nhu c u ch t khoáng th p hơn vì cá có th l y ch t khoáng t môi trư ng nư c. III. H u h t các loài cá có nhu c u v axit béo nhóm -3 (hay n-3) và các nhóm ñ ng v t thu s n khác nhau thì có nhu c u axit béo này khác nhau.2 . Th c ăn t nhiên Nuôi qu ng canh Th c ăn nhân t o Nuôi bán thâm canh Nuôi thâm canh Sơ ñ 1. ký sinh (như cá mút ñá . vì v y nhu c u vitamin ph thu c nhi u vào th c ăn. ñ c bi t vitamin C. Trình ñ thâm canh càng cao thì th c ăn nhân t o càng gi vai trò quan tr ng (sơ ñ 1). Do ñó. cá ñư c x p vào nhóm ammoniotelic.. HSSD c a cá trong kho ng 1. Trong nuôi qu ng canh.Ví d : theo NRC thì SET c a m t s lo i cá như sau: Cá h i (chinook salmon): 59o F (15o C) Cá h i vân (rainbow trout): 50oF (10oC) Cá da trơn M (channel catfish): 86oF (30oC) Nhu c u năng lư ng c a ñ ng v t thu s n th p hơn ñ ng v t trên c n (vì không m t năng lư ng ñ ñi u hoà thân nhi t. V phương th c l y th c ăn c a cá. M i quan h gi a th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o trong nuôi tr ng thu s n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 11 . trong khi ñó HSSD c a l n là 3/1 và c a gà là 2/1).

Nêu nh ng ñ c ñi m dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n? 3. New (1987). Dinh dư ng gia súc. Tp H Chí Minh. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 12 . Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. C. (eds) (2002).CÂU H I 1. Ti ng Anh Michael B. Nutritient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture.D. CAB international. Lê ð c Ngoan (2002). Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentation of compound feed for shrimp and fish in aquacultue). Nhà XBNN. Rome. Hà N i. Quan h gi a th c ăn v i các hình th c nuôi tr ng th y s n? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. L i Văn Hùng (2004). UNDP. Webster. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Hà N i. and Lim C. Nhà XBNN. Nhà XBNN. Nguy n Th Lương H ng. Tôn Th t Sơn (1997). Th nào là th c ăn và dinh dư ng? 2. FAO.

CHƯƠNG I SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ
1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ ng tiêu hoá cá có 4 ph n: ph n ñ u, ru t trư c, ru t gi a và ru t sau (sơ ñ 1.1 và 1.2). Ph n ñ u g m xoang mi ng và mang. Ru t trư c g m th c qu n, d dày, h v . M t s loài cá không có d dày (kho ng 15% loài cá không có d dày) thì ru t trư c ch có th c qu n và m t ño n ru t b t ñ u t cu i ng th c qu n kéo ñ n c a ng d n m t. Ru t gi a là ño n ru t t sau van h v ñ n ñ u ño n ru t sau. G n van h v có túi mù h v (pylorus caecae), cá chó có 5-8 túi , cá h i nư c ng t có 35-100 túi. Ru t sau g m k t tràng và l th i phân. Niêm m c ru t là các lông nhung, kích c lông nhung bi n ñ i theo th i ti t và th c ăn (cá s ng môi trư ng l nh có lông nhung dài và dày hơn so v i cá s ng môi tr ng nóng, tuy nhiên t ng s lông nhung thì không bi n ñ i). ð c ñi m chung v ng tiêu hoá t t c các loài cá là: c u t o gi i ph u bi n ñ i theo t p tính ăn. Ru t c a loài ăn th c v t (herbivores) dài hơn loài ăn ñ ng v t (carnivores). Chi u dài ru t/dài thân c a carnivores, omnivores và herbovores l n lư t là 0,2-0,5/1; 0,68,0/1 và 0,8-15/1. 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ng tiêu hoá c a cá ch a nhi u lo i d ch như d ch v , d ch tu và d ch ru t, trong ñó có ch a các enzyme gi vai trò quan tr ng trong quá trình tiêu hoá các ch t dinh dư ng. 1.2.1. D ch v (d dày gastric secretion) D ch v có tính axit có h u h t các loài cá, tr cá không có d dày. Thành ph n d ch v g m: axit hydrochloric,
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

13

ti t ra t d dày khi có th c ăn, nh ñó pH d ch d dày có th ñ t t i 2 sau khi ăn vài gi ; enzyme: pepsin ñư c hình thành t pepsinogen trong môi trư ng axit. Pepsin phân c t các peptide thành nh ng m ch ng n hơn, nó phân gi i ñư c h u h t protein nhưng không phân gi i ñư c mucins, spongin, conchiolin, keratin hay nh ng peptide phân t lư ng th p. Dich v cũng ch a m t s enzyme không phân gi i protein, ñó là các enzyme: amylase ( cá trích), lipase (cá rô phi), esterase (pH = 5,3 - 8,0), chitinase (Coryphaenoides sp), hyaluronidase (Scomberjaponicus), cellulase (trong m t vài loài cá c a sông và cá nư c ng t) - enzyme này có ngu n g c vi sinh v t ch không ph i c a cá. 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) D ch t y do tuy n t y ngo i ti t ti t ra, bao g m: bicarbonate ti t ra ñ trung hoà HCl ti t ra t d dày và các nhóm enzyme khác nhau. Nhóm protease Trypsin: hình thành do thu phân trypsinogen, phân gi i liên k t peptide có nhóm carboxyl ñ n t arginine hay lysine. Ho t ñ ng t i ưu pH=7. Chymotrypsin: hình thành do trypsin tác ñ ng vào chimotrypsinogen, phân gi i liên k t peptide có ch a nhóm carboxyl c a axit amin m ch nhánh (tyrosine, tryptophan, phenylalanine). Elastase ñư c hình thành khi pro-elastase ñư c ho t hoá b i trypsin, nó phân gi i dây n i peptide c a elastin. Carboxypeptidase hình thành t procarboxypeptidase sau khi ñư c trypsin ho t hoá, nó thu phân các m ch peptide cu i cùng c a cơ ch t. Amylase: tuy n tu là ngu n ch y u c a amylase c a cá, pH t i ưu cho ho t ñ ng c a nó là 6,7. Chitinase: có nhi u loài cá, ñ c bi t các loài cá ăn côn trùng và giáp xác. Enzyme này ho c sinh ra t tu (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 8-10) ho c t d dày (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 1,25-3,5). Lipase: thu phân m triglyceride, phospholipide và sáp. Carbonic anhydrase: th y ru t cá r n san hô, ngư i ta cho r ng enzyme này dùng ñ phân gi i calcium carbonate. 1.2.3. D ch m t (bile secretion) V cơ b n, m t cá gi ng m t ñ ng v t có vú, nhưng vì mô gan và mô tu c a m t vài loài cá tr n l n nhau cho nên d ch m t có ch a enzyme c a tu . D ch m t có tính ki m y u, ch a mu i m t, cholesterol, phospholipides, s c ch t m t, anion h u cơ, glycoproteins và ion vô cơ. D ch m t là tác nhân nhũ hoá m trong quá trình tiêu hoá m . 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion) D ch ru t ch a nhi u lo i enzyme như amino-di-tripeptidase; alkali và axit nucleosidase (phân chia nucleoside); polynucleotidase (phân chia axit nucleic); lecithinase (phân chia phospholipid); lipase và nh ng esterase khác (phân chia lipid); amylase, maltase, isomaltase, sucrase, lactase, trehalase và laminarinase (tiêu hoá carbohydrate). Ho t tính amylase ru t cá chép cao hơn cá h i vân. Laminarinase trong ru t cá rô phi (Tilapia macrochira) nuôi b ng vi sinh v t phù du. Laminarinase phân gi i laminarin (β-1,3-glucan), có nhi u trong nhóm t o Laminariaceae.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

14

1.3. S

TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG

1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme Nhóm enzyme protease và peptidase ñ ng v t d dày ñơn, tiêu hóa protein x y ra trong ng tiêu hoá, b t ñ u d dày trong nh ng loài cá có d dày. Protein b phân c t thành nh ng m nh polypeptide sau ñó thành dipeptide và amin acid (sơ ñ 1.3). Các poly, di-peptide ti p t c ñư c tiêu hoá ru t. Dư i tác ñ ng c a nhóm enzyme protease t d ch v , d ch t y và d ch ru t. Protein b phân gi i theo sơ ñ : Protein pepton, polypeptide peptide ñơn gi n amino acid Như ñã bi t, protein có nhi u m c c u trúc nên c n có lư ng l n enzyme protease và peptide và m i lo i enzyme có ch c năng chuyên bi t ng v i c u trúc protein. Protease có vai trò như protease n i thì c t gi a chu i peptide, n u là protease ngo i thì c t ñ u các chu i peptide t do. Ví d , aminopeptidase là m t peptidase ngo i c t các amino acid t ñ u cu i có nhóm amin c a chu i peptide t ng l n m t. Protease là nhóm enzyme quan tr ng ñ ho t hóa các ti n enzyme c a nhi u enzyme tiêu hóa thành enzyme ho t ñ ng. M t ví d kinh ñi n là trypsinogen ñư c ho t hóa b i enterokinase. Trypsin l i ho t hóa các ti n enzyme tiêu hóa khác như chymotrypsin, elastase, collagenase và lipase. Ho t tính enzyme tiêu hoá protein c a cá ph thu c y u t sau: - Loài: ho t tính proteolytic c a loài ăn ñ ng v t l n hơn loài ăn th c v t. - Tu i: ho t tính enzyme peptic và tryptic tăng m nh trong 20 ngày tu i ñ u, sau ñó ho t tính tryptic tăng m nh hơn peptic (40 ngày tu i ho t tính tryptic tăng 10 l n còn ho t tính peptic tăng 4 l n). - Thành ph n th c ăn trong kh u ph n: kh u ph n ch a nhi u tinh b t và xơ làm gi m ho t tính proteolytic. - Nhi t ñ nư c: enzyme proteolytic ti t nhi u và có ho t l c cao nhi t ñ cao o (40-50 C), nhi t ñ t 5oC ñ n 20oC, ho t l c proteolytic gi m 30-40% giá tr ban ñ u. - pH: ñ i v i nhóm ăn l c, pH t i ưu cho pepsin d dày là 3, cho trypsin và chimotrysin là 8,2 và 7,8; ñ i v i nhóm ăn t p nh ng con s tương ng là 2,5-3,3 ñ i v i pepsin (nhi t ñ 40-50oC) và là 7,6 ñ i v i trypsin (nhi t ñ 46oC). - Th i gian sau khi ăn: ho t tính protease d ch ru t cá chép ñ t t i ña sau khi ăn 5 gi , ho t tính amylase gi m sau khi ăn 1 gi , nhưng sau 5-6 gi l i tăng lên. 15

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

Nhóm enzyme lipase Nhìn chung, lipid ñư c th y phân ngoài t bào (Higg và Dong, 2000) ru t non và manh tràng (sơ ñ 1.4) b i nhi u nhóm enzyme lipase và colipase (Sargen et al., 1989). Hi u chung nh t, các acid béo m ch ng n (2-10 carbon) và glycerol ñư c h p thu trưc ti p qua lông nhung c a niêm m c ru t. Các acid béo m ch dài (trên 12 carbon) ñư c c t ng n b i lipase và nh hóa do mu i m t thành các micelle. Micelle ñư c chuy n v n t ng tiêu hóa vào lông nhung, ñó tách kh i mu i m t và acid béo khu ch tán qua màng bi u mô. Các acid béo tái este và nhóm v i protein thành chylomicron. cá, lipid quan tr ng nh t là triaglycerole, cholesterol và phospholipid (Sargen et al., 1989). Các ch t này b th y phân thành các acid béo, glycerol, 2monoacylglycerol và lysophospholipid. Các h p ch t này ñư c h p thu qua màng ru t (Higg và Dong, 2000). Lipid cũng ñư c h p thu d ng h t nh (Smith, 1989). Nhóm enzyme carbohydrase Enzyme tiêu hóa carbohydrate có r t nhi u nhóm và ñư c ti t ra các ño n khác nhau c a ñư ng tiêu hóa. Amylase và maltase ti t ra ch y u ño n ru t gi a, saccharase ti t ch y u ño n ru t sau. Tuy nhiên, cá chép amylase ti t ra ch y u tu và h u như không ti t ra ru t. Cá con (6,5 g) có ho t tính amylase và maltase cao hơn cá l n (400 g); kh u ph n giàu tinh b t làm tăng ho t tính c a amylase và maltase; nhi t ñ thích h p cho carbohydrase ho t ñ ng thì tương ñ i r ng (20-40oC). Nói chung, carbohydrate b th y phân ngoài t bào d dày, ru t và manh tràng (Divakaran et al., 1999). S n ph m c a th y phân là polysaccharide và monosaccharide. ñ ng v t có vú, monosaccharide ñư c h p thu ch ñ ng qua t bào lông nhung ru t non (Lentner, 1981). ð i v i cá, cơ ch này chưa rõ ràng. Kh năng tiêu hóa và s d ng carbohydrate khác nhau r t l n các loài (Chan và Horn, 1999; Divakaran et al., 1999). S sai khác v t l tiêu hóa do khác nhau v s lư ng và ch ng lo i carbohydrate tìm th y các loài ñó (Chan và Horn, 1999). H u h t các loài s d ng tinh b t s ng (chưa n u) r t kém (Hemre et al., 2000). Ngư c l i, tinh b t n u chín và polysaccharide ñơn gi n ñư c tiêu hóa r t t t cá. Nhi u nghiên c u cho th y có m i tương quan dương gi a ñ chính v i t l tiêu hóa tinh b t (Jeong et al., 1992; Podoskina et al., 1997). M t khác, carbohydrate có ho c không th ñư c ñ ng hóa t t các loài cá. Cá h i (Oncorhynchus mykiss) s d ng carbohydrate r t kém.
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

16

1. 1997). Chitinase có th không b tiêu hóa do vi sinh v t và ký sinh trùng các nơi khác (Lundblad et al. 1999). mu i m t.. H p thu ch ñ ng c n năng lư ng và quan tr ng hơn th m th u cũng như th c bào. th m th u. Th m th u là do chênh l ch n ng ñ trong và ngoài t bào. 1993). Lindsay không tìm th y tương quan nào 29 loài cá. Met. 1989 nt nt nt 17 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . 1993).). ch t mang Na Chu i nhánh l n hay chu i ch t thơm H u h t amino acid trung tính. trao ñ i ion. 1989 nt Mercer et al.Chitin b phân gi i thành ñư ng và N-acetylamin nh enzyme chitinase.3. Ít nhât có hai nhóm enzyme quan tr ng cá và ñ ng v t có xương s ng tham gia h p thu ch ñ ng là alkaline phosphatase và gama-glutamyltransferase. ch t mang H u h t amino acid. Smith. Gama-Glutamyltransferase xúc tác th y phân các liên k t peptide gama-glutamyl và tham gia v n chuy n protein qua màng (Baumrucker et al. Tuy nhiên. H p thu ch ñ ng (active transport) là s l a ch n và c n gradient Na ñ bơm ch t dinh dư ng (ví d . amylolytic. (Smith. Th c bào (pinocytosis) có th v n chuy n lư ng l n các h p ch t s ñư c tiêu hóa n i bào ho c s d ng cho h mi n d ch hay các d ch ti t tiêu hóa (enzyme. h p thu ch ñ ng. khu ch tán. như th c bào.. 1989). B ng 1. 1979. 1. m t ti t ra t d dày và m t ti t ra t t y (Smith. Orn) Amino acid anion (Asp. Lys. Ho t tính c a enzyme này ch phát hi n d dày (pH th p) và ru t và manh tràng (pH trung tính). ñi u này ch ra r ng có it nh t hai nhóm chitinase. Moe và Place (1999) cho th y tương quan gi a ho t tính chitinase và lo i kh u ph n 8 loài cá bi n ñánh b t. có ph n cu i ño n ru t nơi ti p giáp tr c tràng.. vi khu n ch ñóng m t vai trò nh trong quá trình tiêu hoá chitin và cellulose. 1989 Baumrucker et al. ch t mang Na Phe. Tuy nhiên. amino acid) qua màng t bào lông nhung (Storelli và Verri. S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG S v n chuy n các ch t dinh dư ng t ng ru t non vào t bào b i nhi u con ñư ng khác nhau. 1989).2. 1999). chitinase. ñ c bi t ñ i v i các amino acid thi t y u (Verri. lecithinase và cellulase.. Phosphatase kh phospho các ch t dinh dư ng và có vai trò trong h p thu lipd và protein như là ch t xúc tác cho ph n ng chuy n phospho (Villanueva et al.1.. S tiêu hoá do vi sinh v t Vi sinh v t trong ñư ng tiêu hóa c a cá g m: vi khu n và protozoa. Glu) Proline.4.. chúng ti t ra các enzyme proteolytic. ch t mang Na Amino acid cation (Arg. ch t mang Na V trí Thành ru t nt nt nt nt nt nt Ngu n Baumrucker et al. Các h th ng v n chuy n các ch t dinh dư ng H th ng v n chuy n Amino acid Alanine (A) Leucine (l) LNBB Phenylalanine Cation Anion Imino Cơ ch t.

T L TIÊU HOÁ TH C ĂN ð xác ñ nh kh năng tiêu hóa th c ăn. Amino acid ñư c h p thu theo gradient n ng ñ sau khi k t h p v i ion vô cơ. Giá tr 75% có nghĩa là n u cho cá ăn 1 kg th c ăn thì ch có 750 g ñư c tiêu hóa ñ h p thu. m t cá tr m c ăn h t 400 g c tươi (ch a 10% v t ch t khô. Ý nghĩa: T l tiêu hóa nói lên kh năng tiêu hóa c a v t nuôi v i m t lo i th c ăn. còn 250 g th i qua phân. Glucose ñư c h p thu niêm m c ru t theo cơ ch h p thu tích c c và theo gradient n ng ñ . trao ñ i P b c ch b i Fe và Mn Bơm năng lư ng chuy n các Ion quan màng Ti n trình ph c t p.Khoáng Ca P Na/K/Clo Fe Vit D có vai trò quan tr ng trong h p thu ru t. trong m t ngày. T l tiêu hóa bi u ki n (Apparent Digestibility) và t l tiêu hóa th c (True Digestibility). TLTH có th bi u th b i h s hay ph n trăm. Riêng ñ i v i ch t khoáng không áp d ng công th c trên vì lư ng khoáng trao ñ i th i qua phân khá l n. ngư i ta s d ng khái ni m t l tiêu hóa. Nh ng s n ph m hoà tan c a tiêu hoá lipid ñư c h p thu ch y u niêm m c ru t trư c và c các túi mù h v . có th tóm t t s h p thu ba nhóm ch t dinh dư ng như sau: Protein. bi u mô. lipid.5. mang Lall. H p thu gi m do xơ. M c dù v y. Mg và phytate Phosphate hòa tan. Ví d . axít amin. thì TLTH v t ch t khô s là 0. T l tiêu hoá (TLTH) th c ăn ñư c xác ñ nh b ng t l c a ch t dinh dư ng tiêu hoá so v i ch t dinh dư ng ăn vào. Ch t th i trong phân không ch có th c ăn không tiêu hóa mà còn có các ch t dinh dư ng (ngo i tr xơ) th i qua phân có ngu n g c n i sinh.1). 1. protein. Lipid. da Ru t. tương ng 10 g ch t khô th i phân). Zn. carbon hydrate. Fe ñư c h p thu qua h th ng protein và chuy n vào máu qua protein khác Mang. mang và da Mang.75 (hay là 75%).Ch t dinh dư ng trong phân Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t dinh dư ng ñư c ñ nh nghĩa như là năng lư ng. Nh ng ch t dinh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 18 . TLTH = Ch t dinh dư ng ăn vào . kh u ph n hay m t ch t dinh dư ng nào ñó. 1989 nt nt nt ñ ng v t có vú có b y h th ng v n chuy n ch ñ ng amino acid trong lông nhung ch t nh y ru t (b ng 1. M t s tác gi cho r ng các h th ng này cá tương t v i ñ ng v t có vú nhưng ñ n nay chúng v n chưa ñư c nghiên c u chi ti t trên cá. Ru t Ruôt. tương ng 40 g ch t khô ăn vào) và th i ra 50 g phân (ch a 20% v t ch t khô. nh ng peptide ñơn gi n ñư c h p thu b ng cơ ch th c bào (pinocytosis). Carbohydrate.

Sau khi cho ăn m t th i gian.dư ng này là nh ng ch t có trong t bào ru t và các ch t ti t c a ñư ng tiêu hóa. tuy nhiên có m t phương pháp ph bi n trong nghiên c u dinh dư ng cá là phương pháp dùng ch t ñánh d u. Tính t l tiêu hóa bi u ki n (theo công th c trên) s luôn luôn cho giá tr th p hơn t l tiêu hóa th c c a th c ăn. ngư i ta cũng xác ñ nh t l c a oxit crom trong phân. Vì v y ngư i ta ñã ñưa ra khái ni m TLTH bi u ki n (bao g m c ph n n i sinh) ñ phân bi t v i TLTH th c (không bao g m các ch t n i sinh). lipid và carbohydrate và k t qu tác ñ ng c a nh ng enzyme này trong quá trình tiêu hoá th c ăn ? 4. TLTH bi u ki n ñ i v i các ch t khoáng g n như không có ý nghĩa.có ngu n g c t cơ th v t ch . T l tiêu hóa và cách xác ñ nh ? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 19 . H p thu protein. A: % ch t ñánh d u có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) B: % ch t ñánh d u có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) a: % ch t dinh dư ng có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) b: % ch t dinh dư ng có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) CÂU H I 1. có nhi u phương pháp khác nhau. cho nên trong dinh dư ng ñ ng v t thu s n ngư i ta thư ng ch s d ng TLTH bi u ki n. Nh ng ñ c ñi m c u t o ng tiêu hoá c a cá ? 3. TLTH th c ñư c xác ñ nh r t khó khăn ví khó ñ tách bi t các ch t có ngu n g c th c ăn và ngu n g c t cơ th . lipid và carbohydrate c a cá ? 5. ngư i ta l y m u phân c a cá. ð xác ñ nh t l tiêu hoá m t ch t dinh dư ng nào ñó trong th c ăn. Trong th c t . Oxit crom ñư c tr n vào th c ăn theo t l 1-2%. Các ch t n i sinh này không th phân bi t v i ch t không tiêu hóa trong th c ăn ñư c. S gi ng và khác nhau gi a th c ăn và ch t dinh dư ng ? 2. Ch t ñánh d u thư ng dùng là oxit crom (Cr2O3). ch t này h u như không b tiêu hoá h p thu trong ñư ng tiêu hoá. Công th c tính như sau: TLTHt = Ch t dinh dư ng ăn vào . TLTH bi u ki n và TLTH th c ñang ñư c s d ng r ng rãi trong các tài li u. Hi n nay. áp d ng công th c sau ñ tính TLTH bi u ki n: TLTH = 100 . Nh ng enzyme tiêu hoá protein. Cùng v i vi c ñ nh lư ng t l c a các ch t dinh dư ng trong th c ăn.ñư c g i là N trao ñ i trong phân. T l tiêu hóa th c (TLTHt) là t l ch t ăn vào ñư c h p thu t ñư ng tiêu hóa.[ 100 A x b ] B a Trong ñó.(Ch t dinh dư ng trong phân + Ch t n i sinh) Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t n i sinh c a cơ th th i qua phân ch y u là Nitơ . M t trong các phương pháp ñ xác ñ nh N trao ñ i là nuôi cá v i kh u ph n không ch a N và N thu ñư c trong phân chính là N có ngu n g c t cơ th . không tính ñ n lư ng n i sinh so v i lư ng ăn vào. Sau ñó.

Lê Văn An. J. H Trung Thông. Principles of Fish Nutrition. and Hardy. (2002). Fish Nutrition. W. R. (1989). ð Quý Hai. England. Imprint of Elsevier Science. TP H Chí Minh. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nhà XBNN.W. Ellis Horwood Limited. Cao ðăng Nguyên. Nhà XBNN.TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004).E. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 20 . Steffens. Academic Press. Nguy n Th L c. Ti ng Anh Halver. Hà N i. 402 tr. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. 3rd Ed. 2006.

Nét ñ c trưng khác n a là s có m t c a enzyme chitinase ho t ñ ng trong nhi u loài v i kh năng tiêu hoá và s d ng 2-aminoglucose polymer có m t trong v c a côn trùng và giáp xác. cá bài ti t ch y u nitơ là k t qu c a quá trình d hoá amino acid và chuy n hoá các h p ch t ch a nitơ khác vào nư c như amoniac qua mang. T t c các loài cá ch c n chuy n hoá protein thành amino acid cho ñ ng hoá ñ sinh trư ng. Cowey (1989) ñã tóm t t ho t ñ ng c a Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 21 . trái ngư c v i ñ ng v t trên c n. ð ng v t trên c n l i d ng kh năng t dư ng c a th c v t. Chương này s gi i thi u các con ñư ng dinh dư ng chính và nh n m nh s khác nhau gi a các loài cá và gi a cá và ñ ng v t trên c n. Vì v y. Như v y. bi n ñ i năng lư ng ánh sáng m t tr i vào trong lá và h t m t cách tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn. Các loài cá khác nhau t loài ăn th t ñ n ăn t p và ăn th c v t s ng trong gi i h n nhi t ñ nư c khá r ng t 00C ñ n 400C. M ð U CÁ S chuy n hoá các ch t dinh dư ng c a cá là t ng h p các ph n ng hoá sinh trong su t quá trình s ng. thích ng v i kh năng s d ng ngu n carbohydrate. chúng ph i bài ti t các h p ch t ch a nitơ d ng urea ho c acid uric. nhưng cũng thích ng t t v i vi c s d ng protein và lipid như ngu n năng lư ng hoàn h o. r t thu n l i ñ ti p xúc tr c ti p v i dung môi t t cho s h p thu ch t bài ti t. West et al. Như v y. (1966) và Kaneko (1989). t t c các loài cá ñư c nghiên c u có h th ng enzyme phân gi i protein phát tri n t t và m t vài loài có c enzyme tripsin có tính acid và base. h u h t cá có h th ng enzyme thích nghi v i môi trư ng nhi t và “isozymes di truy n” c a chúng. Không có loài cá nào gi ng v i ñ ng v t nhai l i. Cá h i và ph n l n các loài cá nư c m n s d ng protein và lipid như m t ngu n năng lư ng chính và các s n ph m trung gian s d ng cho sinh trư ng. Nh ng nét cơ b n v con ñư ng chuy n hoá dinh dư ng c a các loài ñ ng v t s ng trên c n ñã ñư c nêu ra trong nh ng nghiên c u c ñi n v sinh hoá c a Lehninger (1979). CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE Các loài cá ăn th t tiêu hoá polysaccharide không t t l m. Cá s ng trong môi trư ng nư c.2. ðó là m t phương th c ti t ki m năng lư ng ñư c gia tăng b i giá tr năng lư ng chuy n hoá mà cá nh n t chuy n hoá protein. Cá nư c ng t vùng nư c m thư ng s d ng nhi u carbohydrate trong kh u ph n và cá ăn th c v t phát tri n t t trong ñi u ki n s d ng th c ăn th c v t. Nh ng nhóm cá khác nhau có kh năng tiêu hoá và s d ng polysaccharide ph c h p làm ngu n năng lư ng là khác nhau. protein và lipid ñ t o năng lư ng và các ch t trao ñ i cho quá trình ñ ng hoá x y ra mô cơ.1. Ph n l n cá s ng trong vùng nóng và t c ñ trao ñ i ch t c a chúng b chi ph i b i nhi t ñ nư c. Ph n l n các loài cá ñ u s d ng t t lipid mà không phát sinh ñ c gan và béo phì. S khác nhau chính v dinh dư ng gi a ñ ng v t trên c n và ñ ng v t dư i nư c là kh năng s d ng các loài th c v t làm th c ăn.CHƯƠNG II CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG 2. nó cũng phù h p v i các loài ñ ng v t bi n nhi t như cá. M t vài loài cá s d ng tr c ti p th c v t nư c nhưng ph n l n là các sinh v t phù du (plankton) bao g m c th c v t phù du (phytoplankton) và ñ ng v t phù du (zooplankton) cũng tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn. Vì th . m t s loài thu c h cá chép h n ch s d ng kh u ph n ch a lipid cao. 2. cá s d ng ngu n protein có hi u qu hơn ñ ng v t n nhi t trên c n.

ðó là b ng ch ng cho th y s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t t s d hoá các amino acid trong su t th i kỳ nh n ñói.. T t c các enzyme c a chu trình ñư c tìm th y trong các cơ quan c a cá (Tarr. vì v y. hi u su t sinh h c theo lý thuy t là 38% (252/686). ngay c trong su t th i kỳ dài nh n ñói và di trú. glucose 6-phosphate ñư c hình thành.1. ñư c phân chia thành hai phân t glyceraldehydes 3 . M i mol (phân t ) ATP thu phân trong t bào mang l i 7 kcal năng lư ng cho các ph n ng ñ ng hoá và d hoá. Con ñư ng chuy n hóa glucose thành acetyl .Meyerh c ñi n v s chuy n hoá glucose t n t i trong cá như các ñ ng v t trên c n.coenzyme A (acetyl . sơ ñ : 2. 1972). nó ñư c bi n ñ i thành fructose 1.amylase.CoA). Theo ñó. 2. s thu phân glucose b i enzyme cho 36 ATP x 7 kcal thành 252 kcal. b t ñ u t s hình thành glucose 1-phosphate. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 22 . S thu phân glucose Con ñư ng c a Emden .phosphate và sau ñó hình thành hai phân t pyruvate có th ñi vào chu trình tricaboxylic acid (TCA.CoA kèm theo s hình thành năng lư ng liên k t cao năng adenosine triphosphate (ATP) t adenosine diphosphate (ADP).2. glycogen trong gan ho c cơ c a cá h i cũng ch m t r t ít (French et al.1) như acetyl .6-diphosphate. 1983). K t qu là t 1 mol glucose t o thành 36 mol ATP. pepsin và trypsin trong cá chép và cá tráp cao g p 10 l n ho t ñ ng c a amylase trong cá chép vùng nư c m so sánh v i cá tráp bi n. Hi u su t sinh h c c a chuy n hoá hi u khí c a glucose có th ñư c tính t các năng lư ng liên k t liên quan như sau: C6H12O3 + 6O2 6CO2 + 6 H2O + 686 kcal Trong khi. Glycogen ch là d ng carbohydrate d tr chính trong gan và cơ c a cá.

Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate là m t ph n nh c a t ng h p phân t ribose và niacin adenine diphosphate (NADP) ñã ñư c Walton và Cowey (1982) mô t cá như sau: D. Cowey và Walton (1989) ñã th o lu n v nh ng ph n ng không thu n ngh ch và các nhân t ñi u ch nh có th có trong s thu phân và s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t và ngoài ph m vi c a enzyme glycolytic trong cá h i (Walton và Cowey.5 kcal Glucose: 4. glucose ñư c chuy n hóa thành lactate và ch 2 mol ATP.0 kcal Cellulose: 0. Buhler và Halver (1961) cho r ng cá h i s d ng hexoses ñơn d dàng và disaccharide t t nhưng s d ng polysaccharide kém trong nư c l nh nơi mà cá h i cư ng .0 kcal Saccharose: 4. Kh u ph n ch a carbohydrate cao ñ i v i cá da trơn làm tăng m c enzyme glucose-6-phosphate dehydrogenase trong gan (Likimandi và Wilson.5 . Hai enzyme glycolytic cho th y m c ñ ho t ñ ng cao.3 kcal Dextrin: 3 . Giá tr năng lư ng tiêu hoá ñư c tính theo các h s sau: Tinh b t thô: 1.Trong ñi u ki n k khí cơ cá.0 kcal/g 2.2.2 kcal/g Tinh b t n u chín: 2. glycogen cơ và gan ph i cung c p cho glucose máu c n thi t cho quá trình s ng.Glucose 6-phosphate + 2 NADP + H2O → D-ribose 5-phosphate + CO2 + + 2 NADPH + 2 H+ Các ch t sau ph n ng kh này có th ñư c dùng ñ t ng h p lipid. (1977) cho th y. ð t ng h p 1 mol glucose c n 2 mol pyruvate và s d ng 6 liên k t phosphate cao năng. 2.2. tương t như cá ăn kh u ph n có lư ng protein cao. 1982).1 kcal Dư i ñây là giá tr năng lư ng tiêu hoá c a protein và lipid tiêu hóa (Smith. CHUY N HÓA LIPID Nh ng ch t béo ñơn gi n ñư c tiêu hoá b i enzyme lipase. 2. nhưng s chuy n ñ i k khí c a glucose thành lư ng pyruvate ch c n 2 mol ATP.3. S hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t x y ra như cá.3. Ngoài ra. 1982).4. Nh ng acid béo b th y phân thành 2 ñơn v carbon t i m t th i ñi m trong Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 23 . gi i phóng ra acid béo và glycerol.5 . K t qu thí nghi m c a Cowey et al. lactate c n th i gian ñáng k ñ bài ti t t cơ v i ñ lư ng oxy ra môi trư ng nư c. Tarr (1972) ñã li t kê danh sách các enzyme liên quan ñ n s thu phân glycogen trong mô cá.0 kcal/g Lipid tiêu hoá: 8. T ng h p carbohydrate T ng h p carbohydrate là m t quá trình r t t n năng lư ng trong mô cá.1989): Protein tiêu hoá: 5.2. Ngoài ra. 2. kh u ph n có ch a protein cao cá nh n ăn có t c ñ th y phân glycogen cao.3. ñ c bi t trong su t th i kỳ nh n ñói và di trú kéo dài. cá h i s d ng 60% protein và không có carbohydrate d tiêu trong kh u ph n có lư ng thu phân glucogen cao hơn ñáng k so v i cá h i nuôi kh u ph n th p protein và v i 50% carbohydrate. Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate S cân b ng trong kh u ph n nh hư ng ñ n s chuy n hoá carbohydrate.2.

Năng lư ng thu n thu ñư c như sau: Acid Palmitic t o ra palmityl-CoA→ 2ATP 7 Palmityl-CA sinh ra 8 acetyl-CoA 7 FADH t o ra 7 FP (7x2) → + 14 ATP 7 DPNH t o ra 7 DPN (7x3) → + 21 ATP 8 Acetyl-CoA t o ra 16 CO2 + 8 HOH + 8 CoASH (8x12) → + 96 ATP Ư c tính năng su t sinh h c: 129 ATP (96 + 14 + 21 – 2) x 7 kcal = 903 kcal Nhưng. Ví d . hi u su t sinh h c là 39% (= 903/2340). biotin và acid ascorbic trong bư c 3.2). Chu trình dinh dư ng và ATP). quá trình β-oxy hoá l p l i các bư c trên ñ sinh ra acetyl-CoA nhi u hơn. 7 flavin adenine dinucleotie (FADH) và 7 diphosphopyridine nucleotide (DPNH) ñư c sinh ra d ng kh .2. Các ch t này gi ng như tác nhân tiêu di t vi khu n khi b phân gi i b i quá trình β-oxy hoá t o ra acid propionic 3 cacbon. riboflavin như flavin adenine diphosphate trong bư c 2. acetyl-CoA sinh ra chu chuy n vào chu trình TCA và sinh ra các liên k t phosphate cao năng trong ATP (sơ ñ 2. Do ñó.S-CoA Kh nư c ñ t o thành β-dehydro acid béo . Chu i oxy hoá chính ñư c th hi n công th c sau: Acid béo + ATP và S-CoA → Acid béo . acid palmitic (C16) t o thành palmityl-CoA và sinh ra 8 phân t acetylCoA. M t vài vitamin tham gia trong các bư c khác nhau c a quá trình oxy hoá: acid pantothenic trong CoA bư c 1.CoA Hydrat hoá t o thành β-hydroxy acid béo .bư c oxy hoá v trí β-c ñi n. acid pantothenic l n n a trong bư c 5 và acid lipoic trong su t chu trình TCA ñ s d ng “acetate ho t hóa” sinh ra ATP ñ m b o nhu c u năng lư ng chuy n hoá trong t bào (sơ ñ 2. Hi u su t sinh h c c a quá trình oxy hoá t bào acid béo x p x như carbohydrate ho c lipid ho c protein tiêu hoá. Quá trình oxy hoá acid béo m ch dài có s carbon l Acid béo m ch dài có s carbon l có m t lư ng nh trong ch t nh t trên da cá và trên b m t c a l p v côn trùng và giáp xác. niacin và pyridoxine trong bư c 4. Trong chu trình ñó. Ch t 24 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .CoA Oxy hoá t o thành β-keto acid béo CoA S tiêu (lysis) b ng CoA-SH t o thành acid béo-CoA m i và acetyl-CoA Sau ñó. M i vòng như v y làm gi m 2 cacbon c a c chu i cacbon c a acid béo trong th c ăn. quá trình oxy hoá hoàn toàn c a acid palmitic t o ra CO2 và H2O sinh ra 2340 kcal. riboflavin.

Nh ng enzyme ñ c hi u cho quá trình kh methyl cá tương t như ñã tìm th y ñ ng v t trên c n (Nicolaides và Laves.lưu huỳnh có t 2 ñ n 8 nguyên t s t và s các nguyên t sulfur acid không b n tương ng. Quá trình trao ñ i các acid béo liên quan ñ n lo i 1 nguyên t carbon kh i acid béo và do v y sinh ra m t acid béo m ch dài có s carbon ch n có th sau ñó β-oxy hoá s n sinh năng lư ng. So v i chu t. cá không th tích lũy hơn 55% N kh u ph n. các electron ñư c chuy n t các ch t cho electron ñ n m t ch t oxy hoá ho c ch t nh n electron. cá ph thu c nhi u hơn vào amino acid th c ăn ñ ñáp ng cho quá trình chuy n hoá. Các amino acid dùng cho nh ng m c ñích trên ñư c cung c p t th c ăn và các amino acid trong protein mô cơ.. 1958. T ng h p ure và acid uric t amoniac tiêu t n năng lư ng. ñ ng v t có vú và chim nh n ít năng lư ng chuy n hoá t s d hoá amino acid hơn cá. Như ñã bi t. khi mà nguyên t s t Fe2+ ñ i thành Fe3+ như v y là m t electron ñã b chuy n ñi. do v y. ði u ñ c bi t có th gi i thích t i sao trong ñi u ki n thí nghi m. Flavin dehydrogenase ch a flavin mononucleotide (FMN) ho c dinucleotide (FDA). Có 4 nhóm enzyme chính: Pyridine dehydrogenase xúc tác di chuy n thu n ngh ch c a electron t cơ ch t ñ n niacin adenine dinucleotide (NAD) ho c phosphate NAD t o thành NADH ho c NADPH. CHUY N HOÁ AMINO ACID Cá và t t c các ñ ng v t c n m t ngu n n ñ nh các amino acid k t h p ñ t ng h p protein mô cơ và cùng v i quá trình trao ñ i ch t ñ t ng h p protein các mô và t ng h p các h p ch t liên quan ñ n quá trình trao ñ i ch t như hormone. 1974). c n cung c p thư ng xuyên các amino acid cho chuy n hoá c n thi t ñ b o t n s s ng c a cá. Amoniac chi m kho ng 70-90% t ng lư ng ch t th i có ch a nitơ cá (Mommsen và Walsh. ph n l n các amino acid trong cơ th là nh ng h p ch t c a protein mô cơ. 1976). các amino acid còn ñ cung c p năng lư ng trao ñ i cho cơ th . Dioxygenase chèn hai nguyên t oxy vào cơ ch t. Như ñã ñ c p trên. 2. Cytochrome P450 là m t ñ ng t ho t ñ ng trong quá trình hydroxy hoá b ng enzyme (enzymatic hydroxations). 1992). Oxy phân t có th ñư c s d ng trong h th ng có h p ch t h u cơ hydroxyl hoá. năng lư ng t do có th chuy n ñ i b i quá trình phosphoryl hóa (phosphorylation) ADP thành ATP ñ sinh ra liên k t cao năng. M c amino acid t do trong mô thư ng th p. Nh ng h p ch t này ch a ph c s t . Cowey và Luquet (1983) ư c tính d hoá protein mô cá cung c p kho ng 50% amino acid ñ s d ng cho quá trình trao ñ i ch t. S v n chuy n electron t NADH ñ n oxygen g n v i vi c gi m năng lư ng t do. trong khi ñ ng v t có vú ho c chim là ure ho c acid uric.này không b phân hu b i ph n l n các vi khu n.porphyrin và có th th c hi n ph n ng thu n ngh ch chuy n Fe2+ thành Fe3+ và ngư c l i.kh . Cytochrome ch a ñ ng cũng tham gia vào con ñư ng chuy n hóa này. Gurr và Harwood. 1991). Chuy n b c electron Trong ph n ng oxy hoá . v i 5Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 25 . trong khi các ñ ng v t có vú tích lũy N cao hơn trong ñi u ki n lý tư ng (NRC. trong khi monooxygenase ch chèn m t nguyên t oxy. Các cytochrome v n chuy n electron t flavoprotein ñ n oxygen. d dàng s d ng như m t ngu n năng lư ng cho ñ ng hoá và d hoá trong mô. ñ ng có th ñư c dùng cho v n chuy n electron t tr ng thái Cu+ ñ n Cu+2.4. Các flavin oxidase quan tr ng nh t là succinic dehydrogenase vàác Các protein ph c s t . trong khi v i chu t con s này kho ng 70% (Millward et al. cá bài ti t nitơ t quá trình d hoá amino acid t o nên ch y u là amoniac. các h p ch t purine và các enzyme chuy n hoá. Như v y. Ngoài ra.

1981. nó ñư c xem như là nh ng con ñư ng và các ph n ng ñã tìm th y ñ ng v t cũng t n t i cá. Chúng ñư c bài ti t b ng khu ch tán tr c ti p t máu ñ n nư c. Ph n l n cá có xương bài ti t amoniac. Cơ ch này t n t i trong th n c a b cá nhám và giúp thi t l p gradient chemiosmotic c n cho s hình thành ATP. cá nhám góc có gai (Squalus acanthias).8 gi sau b a ăn. gan. Ngư c l i. acid glutamic lo i b nhóm amino (NH2) hình thành α-ketoglutarate và NH3.5 – 7 mg/l). B i vì amoniac là ch t ñ c. 1980. ph thu c vào loài cá (Dosdat et al. Gi thuy t ñó cho r ng. t c là các ph n ng kh amin có s tham gia c a các enzyme aminotranferase x y ra cytosol và mitochondria. S n ph m ñã lo i nhóm amin (deaminated) có th sau ñó ñư c chuy n hoá thông qua con ñư ng oxy hoá ñ s n sinh năng lư ng. Nh ng loài nư c ng t có m c nitơ trong huy t tương cao sau b a ăn (6. ure có th làm k t t a protein. hơn 90% s n ph m bài ti t nitơ là ure ñư c bài ti t qua mang (Wood et al. Cơ ch nào chi m ưu th còn ph thu c vào môi trư ng s ng c a cá nư c m n hay nư c ng t. ñư c chuy n thành α-ketoglutarate t o thành acid glutamic. Ure là ch t ít ñ c hơn amoniac. Hi u su t sinh h c thu n thu ñư c c a chuy n ñ i protein thành năng lư ng là kho ng 40%. ðây là ph n ng liên quan ñ n các enzyme transaminase trong t bào ch t. khu ch tán tr c ti p NH3 và/ho c s trao ñ i Na+/NH4+ ch c năng. N ng ñ amoniac huy t tương có liên quan ñ n protein ăn vào (Kaushik. ñó nó ñư c chuy n ñ i thành NH3. ph thu c vào loài cá. cá bơn) ñ u th p gi ng nhau (3. và s n ph m bài ti t nitơ ch y u c a chúng là ure (Walsh. B cá nhám và cá vây tay là cá th m th u ure và có th duy trì s ñi u ch nh th m th u b ng cách duy trì m c ure cao trong mô cá. h u như toàn b nitơ bài ti t qua mang. n ng ñ ure trong huy t tương nh ng loài nư c m n không liên quan ñ n protein ăn vào và loài nư c m n cao hơn 7 ñ n 8 l n so v i loài nư c ng t (4459 so v i 6. Quá trình d hoá amino acid x y ra ch y u trong gan do ph n ng kh amin. Kikuchi và c ng s .. ch a nitơ. s khuy ch tán NH3 là cơ ch chính ñ bài ti t. cá tráp. V n ñ này chưa ñư c nghiên c u nhi u cá. 1986). cá.15% bài ti t d ng urea. và nh ng thông tin này v n còn s d ng ñ n ngày nay. Nhóm amino. m t ph n s n ph m bài ti t nitơ c a chúng dư i d ng ure. Bư c ñ u tiên trong s d hoá amino acid là vi c di chuy n c a nhóm amino (transdeamination) t o ra h p ch t trung gian có th xúc ti n s chuy n hoá trong chu trình TCA ñ sinh ra năng lư ng ho c s d ng như cơ ch t cho t ng h p các h p ch t khác. Glutamine ñư c chuy n vào mitochondria. B cá nhám.5 mg/l) hơn nh ng loài nư c m n (cá vư c. Acid glutamic ñư c v n chuy n vào mitochondria và bi kh amin b i glutamate dehydrogenase và t o ra NH4+ thoat ra kh i mitochondria (Walsh. Jobling. và ch t lư ng c a protein trong th c ăn (Dosdat và c ng s . nhưng m c tìm th y các loài cá th m th u ure. protein ăn vào. Cowey và Walton (1989) ñã li t kê các enzyme và con ñư ng d hoá cho m i amino acid. 1997). nó ph i ñư c bài ti t m t cách nhanh chóng ñ ngăn ch n s tích lu l i mô. 1991) và b t ñ u tăng 3 . 1996).. nh ng loài nư c ng t. cá vây tay và m t s loài cá xương khác s ng trong môi trư ng ñ c bi t là bài ti t ure. B n thân cá t làm m t tác d ng này b i trimethylamine oxide (TMAO) t n t i v i hàm lư ng cao và trung hoà nh hư ng c a ure và làm n ñ nh protein (Somero. 1995). Kho ng 80-90% nitơ bài ti t qua mang. 1996). 1997).5mg/l). S n ph m bài ti t nitơ cao nh t xu t hi n 3-5 gi sau b a ăn ñ i 26 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . và sau ñó luân chuy n qua h th ng tu n hoàn c a máu ñ n mang. ph n NH4+ trong “con thoi” amoniac do enzyme glutamine t ng h p t bào ch t ñ hình thành glutamine. M i m t amino acid có con ñư ng d hóa riêng v i s tham gia c a enzyme ñ c hi u và cho s n ph m cuôi cùng riêng bi t.

tích lũy protein ñư c t ng h p cao hơn. còn mang thì ch có 4%. nhưng hi u su t protein sinh trư ng l i ñư c xác ñ nh b ng t c ñ c a s thoái bi n protein. Protein th c ăn ăn vào ít nh hư ng ñ n ho t tính c a các enzyme d hoá amino acid. ngoài ra Facuconneau và c ng s (1995) cũng quan sát th y ñ i v i các cá “rainbow trout” (lo i cá h i có ñ m ñen và hai v t hơi ñ kéo t mõm ñ n ñuôi). trong khi trong cơ. ñ i v i cá l n (100g) là 5-8 gi sau b a ăn. kích c cá và loài.38% lư ng nitơ ăn vào ñư c bài ti t trong 24 gi cá h i. S d ng phương pháp này. Cá sinh trư ng nhanh hơn khi có t l thoái bi n protein th p.. và các ng d ng có l i khác. protein và acid amin s d ng cho tái s d ng và t ng h p trong cơ th (cho sinh trư ng) l n hơn nhi u so Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 27 . 1996). G n ñây. N u có m t phương pháp tương t ñ ño t c ñ thoái bi n protein. không có thay ñ i ñáng k t l t ng h p protein trong gan.v i cá nh (10g). Kho ng 30 . nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian Lysine trong kh u ph n ăn nh hư ng ñ n t c ñ (t l ) t ng h p và thoái bi n protein trong gan và cơ c a cá h i (Garzon và c ng s . năng l c t ng h p và t c ñ t ng h p protein th p hơn. 1980). Cá ăn kh u ph n thi u lysine tăng t c ñ c a s thoái bi n protein. 2.1. 1994).5. Carter và c ng s (1993) cho th y có m t m i tương quan gi a protein ăn vào. b ng cách tiêm (Garlick et al. Cách xác ñ nh s tích lũy và thoái bi n c a protein Các phương pháp m i và nh y ñã ñư c phát tri n ñ ño t c ñ t ng h p và thoái bi n protein trong mô s d ng li u flooding [3H] phenylalanine. M t s nghiên c u khác cũng ñã xác nh n các enzyme amino acid transferase khác nhau có ho t tính cao hơn cá ăn kh u ph n ch a protein cao so v i cá ăn kh u ph n ch a protein th p. Houlihan và c ng s (1986) ñã x p h ng t c ñ t ng h p và thoái bi n protein các mô cơ cá “rainbow trout” như sau: mang > tâm th t > cơ ñ > cơ tr ng. CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T 2. vi c s p x p d a trên t ng lư ng protein t ng h p m i ngày như sau: cơ tr ng = mang > cơ ñ > tâm th t. Nhi u nghiên c u cho r ng. Tuy nhiên. Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t Lư ng ăn vào xác ñ nh t c ñ t ng h p protein cá ng ð i Tây Dương (Houlihan và c ng s . 76% protein t ng h p trong cơ tr ng cho sinh trư ng.5. các nhà nghiên c u ñã hi u b n ch t c a quá trình chuy n hoá liên quan tích lũy protein trong mô cơ. Houlihan và c ng s (1988) cho r ng t c ñ t ng h p protein khác nhau gi a các mô cơ: gan > mang > ru t > lá lách > tâm th t > d dày > tuy n sinh d c > cơ tr ng cá tuy t. 1989). 2. lư ng protein t ng h p vư t quá lư ng tích lũy cho sinh trư ng”. S bi n ñ i giá tr này ph thu c protein th c ăn ăn vào. t ng h p protein và hi u su t tích lũy protein (t l protein tích lũy/protein ăn vào) trong cá tr m c . Houlihan (1991) ñã tóm t t như sau: “M t ñi u rõ ràng r ng. ho t tính RNA cao hơn.5. Overturf và Hardy (2001) gi i thi u phương pháp ñánh giá t c ñ t ng h p protein (cơ) b ng cách ño hàm lư ng mRNA mô liên quan v i t ng h p myosin. thi u lysine làm tăng ñáng k t l thoái bi n protein và t c ñ t ng h p protein. 1995). Cơ tr ng cá tuy t có hi u su t s d ng protein cao nh t và tính ñư c kho ng 40% c a t ng protein tích lũy trong cơ th m i ngày. Carter và c ng s (1993). thì có th hi u sâu hơn v các nhân t ñi u ch nh hi u su t tích lũy protein và cung c p công c ñ thi t l p kh u ph n và ch n l c di truy n c a gi ng cá sinh trư ng nhanh và kinh t . cá vư c và cá tráp nhưng ñ i v i cá bơn giá tr này ch là 21% (Dosdat và c ng s . Các tác gi ñã k t lu n r ng. ngoài ra còn có s khác nhau c a các mô cơ.2. nhưng nh hư ng này không ñ ng nh t (Cowey và Walton.

giá tr sinh h c c a amino acid. Ph n l n các amino acid c n thi t cho s thành th c c a bu ng tr ng b t ngu n t cơ tr ng và ñư c hình thành như là m t k t qu c a s thoái bi n protein. bu ng tr ng có nhu c u l n nh t v năng lư ng và amino acid c a cá trong su t th i kỳ này. bao g m lư ng th c ăn ăn vào. m c amino acid. 1998). làm cho m t s cá h i tích lũy protein m t cách hi u qu hơn. M t vài nét chính c a dòng dinh dư ng. s d ng protein (nitơ) các loài cá nuôi ñư c nâng cao mà không nh hư ng ñ n m c lipid cao trong kh u ph n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 28 . 1999).3. Rõ ràng.v i protein b oxy hoá và th i ra ngoài. G n ñây. hi u su t tích lũy protein b nh hư ng b i m t s nhân t n i sinh và ngo i sinh. chính là 15N. s d ng và chuy n hoá cá ñư c ch ra sơ ñ 2. m c protein và năng lư ng th c ăn. Hơn m t th p k qua. cá l n nhanh có t c ñ t ng h p và thoái bi n protein th p (Carter và c ng s . 2. Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t Trao ñ i protein trong th i kỳ thành th c khác v i các giai ño n phát tri n khác trong vòng ñ i c a cá.3. s khác nhau gi a các cá th v t c ñ sinh trư ng liên quan ñ n protein thoái bi n. Nâng cao hi u su t tích lũy protein (protein retention efficiency) Như ñã th o lu n trên. L i ích c a phương pháp ti p c n này có th s d ng trong nh ng lĩnh v c ho c tình hu ng s d ng ch t ñ ng v phóng x có gi i h n. giai ño n sinh trư ng và t c ñ ñi u ch nh v m t di truy n c a protein thoái bi n. s d ng k thu t li u ch y tràn v i ch t ñ ng v phóng x c a amino acid dùng ñ xác ñ nh nh ng thông tin nói trên ñã ñư c s d ng (Owen và c ng s .5. k thu t s d ng các ch t ñ ng v . Martin và c ng s (1993) cho r ng có s quay vòng protein ñáng k và s phân ph i l i các amino acid trong su t giai ño n nh n ñói và thành th c cá h i ð i Tây Dương. cá bơn.

nhưng ñi u ñó b gi i h n b i chuy n hoá thu n c a protein. and Hardy. thành ph n ñ t ti n nh t trong công th c th c ăn cho cá. Academic Press.W. STEFFENS.E. Ti ng Anh Halver. Nhà XBNN. m c protein trung bình trong kh u ph n cá h i ð i Tây Dương nuôi là 22-25%. Có th . Trình bày s 4. Cu i năm 1980. và ngoài ra làm tăng hi u qu s d ng protein trong kh u ph n. vi c tăng protein thêm n a là có th . (2002). Các y u t chuy chuy chuy nh hư n hóa carbohydrate? n hóa lipid? n hóa amino acid? ng ñ n s trao ñ i các ch t dinh dư ng? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004). ELLIS HORWOOD LIMITED. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. ENGLAND Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 29 . J. PRINCIPLES OF FISH NUTRITION. m t s loài cá nuôi khác. 402 tr. Lê Văn An. Năm 2000. H Trung Thông. m c protein ñư c tăng lên trên 45% do s thay ñ i m c năng lư ng trong kh u ph n (v i 35% lipid) và s c i thi n ch t lư ng protein. Nâng cao hi u su t tích lũy protein các loài cá nuôi r t c n thi t ñ gi m nh hư ng ñ n môi trư ng nuôi tr ng. Cao ðăng Nguyên. Trình bày s 2. Imprint of Elsevier Science. ð i v i cá h i ð i Tây Dương. Trình bày s 3. Nguy n Th L c. ti m năng cho vi c nâng cao tích lũy protein ñó là l a ch n c p b m có t c ñ tích lũy protein cao do t c ñ thoái bi n protein th p. Nhà XBNN. W. Hà N i. 3rd Ed. 2006. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. Fish Nutrition. ð Quý Hai. v i hơn 75% lư ng nitơ ăn vào b bài ti t. CÂU H I: 1. R. (1989). nhưng ti m năng t t hơn c là c i thi n vi c tích lũy protein thông qua vi c l p kh u ph n “protein lý tư ng” b i tăng m c năng lư ng kh u ph n.như cá h i ð i Tây Dương. cơ h i ñ nâng cao hi u su t s d ng protein có th liên quan ñ n lipid cao trong kh u ph n. TP H Chí Minh.

Joule cũng có các b i s tương ng là kJ (1. t o ch t th i & bài ti t) Năng lư ng cho duy trì (NE for Maintenence = NEm) (Trao ñ i cơ b n. năng lư ng chính là nhi t lư ng s n sinh ra trong quá trình ñ t cháy các h p ch t h u cơ và bi u th b ng calori.1. Thu t ng này không áp d ng tr c ti p trong dinh dư ng ñ ng v t. Khái ni m chung Năng lư ng là ñ i lư ng v t lý ñ c trưng cho kh năng sinh ra công c a v t ch t (T ñi n ti ng Vi t. 1 cal = 4.50C). ð i v i dinh dư ng ñ ng v t.000 cal) và megacalori (Mcal = 1.000 kcal). Vì v y.1.000 kJ). 2002) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 30 . Có th chuy n ñ i calori sang joule (J). ho t ñ ng b t bu c. 1998). Joule (J) cũng là ñơn v bi u th năng lư ng và hi n nay ñang ñư c nhi u nư c s d ng (1 Joule là 1 kg-m2/s2). t o SP tiêu hóa. T t c kh u ph n th c ăn cho ðVTS ñ u ph i ñư c ph i tr n không nh ng ñáp ng ñ các nhu c u v dinh dư ng mà còn th a mãn ñư c nhu c u v năng lư ng cho t ng giai ño n phát tri n c a ñ ng v t th y s n. h p thu.GE) Năng lư ng tiêu hóa (DE) Năng lư ng phân (FE) Năng lư ng trao ñ i (ME) Năng lư ng nư c ti u (UE) Năng lư ng th i qua mang (GEE) (Metabolisable energy) (Urine Energy) (Gill Excretion Energy) Năng lư ng thu n (NE) Sinh nhi t (HE= Heat Energy) (Tiêu hóa. Ngu n năng lư ng này có ngu n g c t các ch t dinh dư ng c a các lo i th c ăn ph i tr n trong kh u ph n. Lim.1. ñi u ch nh thân nhi t) Năng lư ng tích lũy (NE for Production = NEp) Sơ ñ 3.2.CHƯƠNG III NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG Năng lư ng m c dù không ph i là ch t dinh dư ng nhưng là y u t quan tr ng trong kh u ph n th c ăn c a ñ ng v t th y s n (ðVTS).1. Calori có các b i s là kilocalori (kcal = 1.239 cal. Calori (cal) s d ng trong dinh dư ng là calori 150C (tương ñương lư ng nhi t c n thi t ñ làm nóng 1 g nư c t 14. 3.5 ñ n 15. c n ph i xác ñ nh giá tr năng lư ng ñ i v i chúng. 3. và nhu c u năng lư ng c a cá. TRAO ð I NĂNG LƯ NG 3. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th ñ ng v t (Webster.1 như sau: Năng lư ng th c ăn (Năng lư ng thô .184 J hay 1 J = 0.1.000 J) và MJ (1. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn Năng lư ng các ch t h u cơ c a th c ăn ñư c chuy n hóa trong cơ th cá theo sơ ñ 3. Chương này ñ c p ñ n s chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th và các phương pháp ư c tính giá tr năng lư ng c a th c ăn.

400 kcal). N và S. Như v y. Giá tr năng lư ng thô c a m t s ch t dinh dư ng và th c ăn như sau (MJ/kg ch t khô): Các tinh ch t: Glucose 15.5 MJ/kg (4.2 Mêtan 55.8 Butyric 24. Mêtan có giá tr năng lư ng thô cao vì ch có cacbon và hydro.9 Khô d u ôliu 21.6 Propionic 20.0 S n ph m lên men: Axit axetic 14.5 Casein 24. th c t ch có 39 mol ATP mà thôi.GE) Năng lư ng hóa h c có trong th c ăn chuy n ñ i thành nhi t năng nh ñ t cháy b i có m t ôxy. th c ăn ch a nhi u m và d u th c v t thì năng lư ng thô cao còn th c ăn ch a nhi u tinh b t thì th p năng lư ng.Năng lư ng thô (Gross Energy .5 MJ/kg.6 Tinh b t 17.5 C khô 18. Nhi t lư ng s n sinh ra do ñ t cháy hoàn toàn m t ñơn v kh i lư ng th c ăn g i là năng lư ng thô. Trong khi ñó.9 Lactic 15. tuy nhiên.9 Xác ñ nh năng lư ng thô c a các ch t h u cơ thông qua kh năng oxy hóa c a chúng và bi u th quan h gi a t l cacbon + hydro so v i ôxy. M trung tính có hàm lư ng ôxy th p r t nhi u so v i cacbon và hydro nên giá tr năng lư ng thô cao hơn nhi u (39 MJ/kg) so v i carbohydrate.5 D u 39.1). T t c carbohydrate có t l này như nhau nên giá tr năng lư ng thô x p x 17.digestible Energy) và trao ñ i (ME .0 Mô cơ th : N c 23. Gi ng như t t c các ñ ng v t khác. H u h t các lo i th c ăn thông thư ng có giá tr năng lư ng thô kho ng 18.Metabolisable Energy) Năng lư ng tiêu hóa (DE = GE – FE) ph thu c kh năng tiêu hóa th c ăn c a cá. Protein có giá tr năng lư ng thô cao hơn carbohydrate vì có ch a y u t ôxy hóa.7 Xelulose 17. Giá tr DE và ME c a m t s lo i 31 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . năng lư ng trao ñ i ch ph thu c năng lư ng c a N bài ti t qua mang d ng NH3 (ch không ph i ure). V lý thuy t. chu i cacbon càng ng n (các axit béo bay hơi) thì năng lư ng thô càng th p. Oxy hóa hoàn toàn 1 mol glucose t o ra 686 kcal và th y phân 1 mol ATP cho 8 kcal. Năng lư ng thô c a t ng axit béo khác nhau do s chu i cacbon.5 M 38.6 M 39. ph n còn l i m t qua nhi t vào môi trư ng nư c. Năng lư ng tiêu hóa (DE. Chu trình Krebs là nơi s n xu t ATP kh i ñ u và th y phân ATP cho các t bào có năng lư ng.5 Rơm 18. Vì m t ít năng lư ng th i qua mang nên chênh l ch gi a DE và ME cá nh hơn ñ ng v t có vú (b ng 3. Năng lư ng thô ñư c xác ñ nh b ng máy ño năng lư ng (Bomb calorimeter). th y phân 1 mol glucose cho ra 85 mol ATP (686/8). cá c n năng lư ng ñ s ng.3 Th c ăn: H t ngô 18.4 S a (4% m ) 24.

1 9. 3.5 9.5 10.8 8.4.1 11.8 GE (kJ/g) 23.5-14.th c ăn trên m t s ñ i tư ng nuôi có th tham kh o các b ng 3.8-137 9.4 B ng 3.3.3 12.8 11.9 84.1 36. Giá tr DE và ME c a m t s lo i th c ăn cá Cá h i 12.8 17.2-9.2 17.7 16.1 DE (kcal/g) 3.25 3.4.9 37.5 14.3 và 3.0 3.0 DE (kJ/g) Cá chình 22.9 62.4 ñư c ghi ph l c 3 “Thành ph n hoá h c m t s lo i th c ăn tôm . S sai khác gi a giá tr năng lư ng tiêu hóa (DE) và năng lư ng trao ñ i (ME) cá h i Rainbow trout Ch t dinh dư ng Glucose Tinh b t chín B t s ng Ch t dinh dư ng Protein M Cacbohydrate Nguyên li u Cá da trơn Ngô (extruded) 30% kh u ph n 60% kh u ph n B t ngô Lúa mì B t ñ tương Khô d u bông B t cá B tc D u ñ ng v t B t ph ph m gia c m 4. Giá tr GE và DE c a m t s ch t dinh dư ng Rô phi 18.8 Cá chép 16.1 5. B ng 3.6 ME (kJ/g) 13.2.2 ±% 83.2.4 15.5-10.3 6.6-19.2 Trong s n xu t.00 4.7 10.5-17. Giá tr DE c a m t s ch t dinh dư ng dùng ñ ư c tính DE c a th c ăn thu s n (ADCP.cá’’.6 8.7 11.1. B ng 3. ñ d ư c tính giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) c a th c ăn.7 ME (MJ/kg) (Cá h i) 10.8 5. ADCP (1983) ñ ngh s d ng nh ng giá tr DE sau ñây cho các ch t dinh dư ng (b ng 6.2 2. vi c nghiên c u v năng lư ng trên cá chưa ñư c ñ c p nhi u Vi t Nam.5 B ng 3. Tuy nhiên.00 2.5 DE (kJ/g) 15.6 10.0 11.00 32 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .8 33.6 4.8 DE (MJ/kg) Rô phi 13.2 16.9 39. 1983) Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i rau c ) Carbohydrate (rau c ) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo GE (kcal/g) 4.3 5.1-10.5 7. Giá tr năng lư ng tiêu hoá c a m t s lo i th c ăn tính toán trên cơ s các s li u b ng 6.80 8.2 11.3 14.2 33.4).

ð ng v t trên c n ph i m t năng lư ng ñ gi v trí cơ th kh i tác ñ ng v i tr ng l c. nhi t ñ cá g n gi ng nhi t ñ môi trư ng nư c xung quanh. ñ ng v t có vú ph i dùng năng lư ng ñ t o urea và gia c m thì t o acid uric. Kích c cá có nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a chúng. ngư i ta ti n hành phương pháp cân b ng cacbon hay cân b ng năng lư ng ho c b ng phương pháp nuôi dư ng. 3. Vì v y. ðVTS s ng trong nư c nên h n ch t i thi u năng lư ng m t ñi ñ duy trì thăng b ng trong kho ng không. l n tr n kh i k thù hay stress.5. 1999 theo Lê Thanh Hùng. khi nhi t ñ nư c gi m dư i ngư ng t i ưu thì t c ñ trao ñ i ch t gi m. Như ñã bi t. protein là ngu n ñ t nh t trong kh u ph n th c ăn. kích c . Nhi t ñ nư c là y u t nh hư ng l n nh t ñ n nhu c u năng lư ng c a cá.4 kcal GE/gram. B ng 3. carbohydrate là ngu n năng lư ng ch y u. tuy nhiên. Nhu c u năng lư ng duy trì Nhu c u năng lư ng duy trì là nhu c u năng lư ng ch ñ ñ cho cá không thay ñ i th tr ng trong th i gian thí nghi m. t c ñ sinh trư ng. Th hai. ñ ngon mi ng. Nhi u loài cá có bong bóng nh m duy trì v trí cơ th trong các t ng nư c nên cơ c a chúng ít ho t ñ ng ñ gi yên v trí c a chúng. ð xác ñ nh nhu c u năng lư ng. Ngư c l i. protein không ph i là ngu n năng lư ng chính trong kh u ph n. vì v y.2. cá không dùng ngu n này nhi u như ñ ng v t trên c n. ðVTS có nhu c u cao v protein hơn các ñ ng v t khác và nhu c u năng lư ng thì l i th p hơn. vì v y nó là ngu n th c ăn ch y u cho các loài cá ăn c và ăn t p.6 kcal GE/gram. gi ng loài và th c ăn tiêu th .1 kcal GE/gram và là ngu n năng lư ng r nh t. cá s d ng r t m nh. ð i v i h u h t ñ ng v t trên c n. Tương t .3. Lipid ch a kho ng 9. t c ñ sinh trư ng và ho t ñ ng. Ho t ñ ng cơ h c bao g m bơi. Nguyên nhân th nh t là ðVTS không c n năng lư ng ñ duy trì nhi t ñ cơ th như v t nuôi. lipid và carbohydrate là ngu n năng lư ng làm tăng m t ñ năng lư ng kh u ph n.2. 2000) Nhóm cá Cá chép Nhóm cá da trơn Nhóm cá h i Kh i lư ng cá (g) 80 80 10-20 100 150 300 Nhi t ñ (0C) 10 20 25 25 18 15 Duy trì (kJ/kg cá/ngày) 28 67 84 72 85-100 60 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 33 . là ngu n năng lư ng ph thêm trong th c ăn th y s n. nhi t ñ . cá nh nhu c u năng lư ng trên ñơn v th tr ng cao hơn cá l n. Nhu c u NL duy trì c a ba nhóm cá (Guillaume. cá l n nhanh c n nhi u năng lư ng hơn cá ch m l n. Tuy nhiên. Carbohydrate ch a 4. L n có th tiêu hóa 90% carbohydrate trong khi ñó cá tr m c ch tiêu hóa 55-60% mà thôi. Nhi u y u t nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a cá như: ho t ñ ng cơ h c. NHU C U NĂNG LƯ NG Trong th c t .1. khi nhi t ñ nư c g n nhi t ñ t i ưu cho t ng lo i cá thì tăng trao ñ i ch t. Protein ch a 5. Nguyên nhân th ba là cá th i kho ng 85% ch t th i trao ñ i dư i d ng NH3 tr c ti p qua mang vào môi trư ng nư c và c n r t ít năng lư ng. M t khác.

CÂU H I 1. Nhà XBNN. 17-24% cá h i. Nhà XBNN. Nhu c u năng lư ng duy trì so v i t ng nhu c u năng lư ng hàng ngày chi m t l 14-17% cá chép.99 2.8 Tăng (% so v i BW ñ u) 148 16. cung c p th c ăn m c 2% kh i lư ng cơ th . H Chí Minh. tăng t l protein có th không làm làm tăng t c ñ sinh trư ng (b ng 3. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Nguy n Th Lương H ng.2.150 20. Nhà XBNN.14 Các k t qu trên cho th y s quan tr ng c a vi c duy trì t l năng lư ng/protein trong kh u ph n c a cá. sinh trư ng c a cá.8 257 18. Hà N i.01 2.5 218 22. Nhu c u năng lư ng cho duy trì.9 320 m t m c năng lư ng.9-18.Lư ng năng lư ng cho duy trì chính là ph n m t mát t i thi u qua nhi t. cá không có cơ ch ñi u ti t thân nhi t.6 392 20. còn ñ ng v t có vú t l này là 30-59%. Nhu c u năng lư ng duy trì cho cá bình quân 70 kJ/kg th tr ng hay 50 kJ/kg W0. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng Kh u ph n ñ protein.8 283 24.1 41. t0: 240C) DE (MJ/kg th c ăn khô) 18.75 (khi nhi t ñ nư c 20-240C). nh hư ng c a năng lư ng và protein kh u ph n ñ n t c ñ sinh trư ng c a cá (cá chép W=170g.3 20.Tuy nhiên.5 cho bi t nhu c u năng lư ng c a m t s nhóm cá.6. phương pháp nghiên c u này ti n hành r t khó khăn. Tôn Th t Sơn. Nhu c u năng lư ng duy trì c a cá th p hơn ñ ng v t trên c n vì cá tiêu hao ít năng lư ng cho s v n ñ ng và gi thăng b ng cơ th .6) B ng 3. công th c tính? 2.4 2. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 34 . Hà N i.15 Protein (% v t ch t khô) 46. 2004. ví d : GE (MJ/kg th c ăn khô) 13. cá bài ti t amonia mà không bài ti t ure hay axit uric.01 2. tăng năng lư ng thì tăng sinh trư ng.2. B ng 6.5 1. Lê ð c Ngoan.3 2. Giáo trình dinh dư ng gia súc.2 380 . L i Văn Hùng.17 51. 3. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Công th c P/E và cho m t s ch tiêu P/E thích h p c a m t s loài cá? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Các d ng năng lư ng c a th c ăn. 2002. 1997. nh ng y u t chi ph i nhu c u năng lư ng cho sinh trư ng? 3.

. CRC Press. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. 1997. Michael B. p. 2006. Halver. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 35 . A.J. In: Wilson. and Yamamoto.. 2002. ð Quý Hai. New. Academic Press.375.Arai. ed). Nguy n Th L c. Cowey. Anguilla spp. 3rd Eds. 2002. C. Lupianez. Aquaculture 124.l. 64 (abstr). Ti ng Anh Akiyama.. Hà N i. 1991. J. G. DC. E. London. S. and Harwood. Rome. 93. FAO Fisheries Technical Paper 343. A.(1994). FAO. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. M. Webster. M. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture... M. 259 . Farm-made Aquafeed. and de la Higuera. Florida. 1995.H Trung Thông. Fisheries Science 63. CAB international. pp.. Cardenete. FAO. Hidalogo. Cao ðăng Nguyên. J.. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). and Lim.. Eel.D. Imprint of Elsevier Science. I. Washington..329. Boca Raton. 963-970. (1991). 15th Ed. R. Garzon. Gurr.” vol. J. (eds). Chapman and Hall.P. 1987. (1989). (J. Hardy. In “Lipid Biochemistry. Rome. pp. UNDP. Fish Nutrition. B. T. Oohara.W. AOAC. T. and Walton. preagon. I.. C. 69-75. New York. Acedemic Press. Lê Văn An.. In “Fish nutrition. R. J. 402 tr. M. 823pp. Nhà XBNN. Official Methods of Analysis.. C. 1990.” 2nd ed. E. Halver.

Protein hình c u (globular protein): là các enzyme. Lipoprotein là thành ph n chính c a màng t bào. th c ăn h t ch a 10% nitơ phi protein. alkaloid (nicotine.1. asparagine. amid (urea. 4. máu. Photphoprotein như cazein c a s a và photphovitin c a lòng ñ .1. cadaverine.keratin là protein c a lông và tóc và β .. Keratin có hai lo i là α. chu i polipeptid c a elastin giàu alanine và glycine. Phân lo i V khía c nh ch c năng ngư i ta chia protein thành nhi u lo i sau: Protein ñơn gi n là protein ch cho axit amin khi th y phân.1. bao g m hai nhóm là protein s i và protein c u. Th c ăn th c v t non ch a nhi u h p ch t nitơ phi protein hơn th c v t trư ng thành ( 25-30% nitơ t ng s ). ð c ñi m: hòa tan trong dung d ch mu i và không b ngưng t b i nhi t. PROTEIN 4. protein thô ñư c tính b ng công th c: Protein thô = N x 6.CHƯƠNG IV DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID 4. strichnine. ví d protein lông ch a t i 4 % lưu huỳnh. glutamine. máu. Chromoprotein như hemoglobin. elastin và keratin. hormone Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 36 . Vai trò c a protein Protein ngoài vai trò c u trúc (nguyên li u t o các mô và các s n ph m) còn có nh ng vai trò quan tr ng sau: T o các ch t xúc tác (enzyme). Globulin protein có trong s a. là m t axit amin quan tr ng c a protein này.. Protein này không hòa tan và b n v i các enzyme tiêu hóa. histamine. morphine.2. photphoprotein và chromoprotein. amin (putresine. lipoprotein. keratin r t giàu axit amin ch a lưu huỳnh.).1. Elastin c u t o gân và m ch máu. antigen và hormon. th c ăn xanh ch a t i ña 50-60% nitơ phi protein. ñ c ñi m: hòa tan trong nư c. Theo quy ư c c a ngành th c ăn chăn nuôi và cá. protamin giàu arginine nhưng không có tyrosine. khi th y phân cho ra nhi u arginine và lysine. Các protein hình c u chính. tr ng. tryptophan hay axit amin ch a lưu huỳnh. ngưng t b i nhi t Histone: có nhân t bào.25 (N: hàm lư ng N) H p ch t N phi protein là nh ng h p ch t ch a N nhưng không có c u trúc protein như: axit amin t do. Glycoprotein là thành ph n c a niêm d ch có tác d ng bôi trơn. cocaine. da…. g m: Albumin: có s a. cytochrome ho c flavoprotein. nitrate. Protein s i (fibrous protein): gi vai trò c u t o các mô liên k t như collagen.). tr ng.). th c v t. cũng có trong lòng tr ng tr ng. Protein ph c t p lo i protein này ngoài các axit amin còn có nhóm không ph i protein như glycoprotein. ngư i ta chia protein thành hai lo i: Protein thô g m c protein và các h p ch t ch a nitơ không ph i protein. ñây nó g n v i deoxyribonucleic.. collagen có hydroxyproline.keratin là protein c a lông vũ. Protamin: là protein ki m g n v i axit nucleic có nhi u trong tinh trùng c a ñ ng v t có vú. V khía c nh dinh dư ng. ovalbumin.

B ng 3. nhưng v i nh ng kh u ph n gi u năng lư ng protein ch c n 30% (chú ý cá h i s d ng m t t hơn carbohydrate).1. protein kh u ph n ph i ñ t 50%. + Ch t lư ng protein kh u ph n và cân ñ i năng lư ng: Kanko (1968) ñã th y kh u ph n cá h i ch a 40% protein s cho t c ñ sinh trư ng t i ưu khi b t cá tr ng là ngu n protein chính. cá hương và cá thương ph m th y r ng nhu c u protein cao nh t giai ño n cá b t. tương ng v i nhi t ñ môi trư ng là 100C. lúc 6 – 8 tu n gi m còn 40% ñ i v i salmon và trout và 35% ñ i v i salmonid giai ño n nuôi thương ph m. Ví d : cá h i (O. mykiss) yêu c u protein là 40 và 43. n ng ñ O2.5% khi ñ m n l n lư t là 100/00 và 200/00. Nhu c u protein c a cá Ngư i ta chia nhu c u làm hai lo i: nhu c u duy trì và nhu c u s n xu t: .2 sau ñây cho bi t nh ng k t qu nghiên c u v nhu c u protein c a cá (các thí nghi m xác ñ nh nhu c u protein c a cá thư ng làm trên cá gi ng có kh i lư ng t 5 .Nhu c u protein cho s n xu t (cho tăng trư ng) cũng cao hơn ñ ng v t có vú 4 l n. + Tính bi t: ví d cá chép cái l n nhanh hơn cá chép ñ c + Tu i và kh i lư ng cơ th : nhu c u protein tính cho m t ñơn v kh i lư ng cơ th con v t non cao hơn con v t trư ng thành. 4. ho c là t l năng lư ng/protein (E/P). nhưng nhi t ñ nư c 140C nhu c u protein s là 55% tính trên cơ s kh u ph n v t ch t khô.Nhu c u protein cho duy trì cá cao hơn ñ ng v t có vú. ho c là t l protein/năng lư ng (P/E): Năng lư ng c a kh u ph n (KJ ho c MJ/kg) E/P = -------------------------------------------------Protein thô c a kh u phàn (%) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 37 .5 kcal năng lư ng ( cá). 4. tshawytscha) yêu c u kh u ph n ch a 40% protein khi nhi t ñ nư c là 80C. ñ m n. Protein có axit amin cân ñ i và có t l tiêu hoá cao s t o cho nhu c u protein th p hơn so v i lo i protein không cân ñ i axit amin.1. sau ñó gi m d n.3.1 và 3.50g).Th c hi n ch c năng v n chuy n như hemoglobin Tham gia ch c năng cơ gi i như colagen Ch c năng b o v như kháng th Ch c năng thông tin như protein th giác Protein còn có vai trò t o năng lư ng.1. + M t ñ ñàn: s lư ng cá trên ñơn v di n tich m t nư c. gà 2 l n và ph thu c vào: + Loài cá: ví d cá rô phi l n nhanh hơn hai l n so v i cá mè hoa. Ví d cá h i (O.3 và 97. 1g protein s n sinh ra 4. ch t ñ c ho c ch t chuy n hóa (như NH3 hay nitrite). Ví d : cá h i vân (Oncorhynchus mykiss) n ng 100g có nhu c u protein duy trì hàng ngày là 52. 69. 150C và 200C.4. Thí nghi m nuôi dư ng cá giai ño n cá b t. Cá là lo i Aminotelic (th i amoniac) khác v i ñ ng v t có vú là lo i Ureotelic và chim là Uricotelic. . Do b nh ng y u t trên chi ph i cho nên khó có ñư c m t hư ng d n chung v protein cho c kỳ sinh trư ng c a cá. giai ño n cá b t. ánh sáng. T l năng lư ng/protein Có hai công th c. + M c ñ ho t ñ ng. + Y u t môi trư ng: nhi t ñ .7 mg/ngày. + ð m n cao thì yêu c u v protein cũng cao. ñ i v i các lo i này 1g protein ch cho 4 kcal năng lư ng.

T. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn Protein c a các lo i th c ăn khác nhau có ch t lư ng khác nhau.5.3 15.6* DP/DE (mg/kJ) 22.5 33 42 40 32 28 DE (kJ/g) 9.1 17. 1992 El Sayed.5 23.8 27.7 22. 1979 Cho&Kaushik. DE kh u ph n là 16.2 28. 1993) Loài Cá h i Atlantic Cá da trơn Cá chép Cá tr m c Cá h i vân (Rainbow trout) Cá lóc Cá rô phi Cá chình Nh t T l protein trong kh u ph n (giai ño n juvenile) 45 32-36 31-38 41-43 40 52 30-34 44.3 12.8 11. Khuy n cáo c a NRC v nhu c u protein c a m t s loài cá ghi b ng 4.2.1973 Garling&Wilson.T..4 30 31. Nhu c u protein m t s loài cá (NRC.8 22. 1989 Machiels&Henken.S mg (ho c g) protein T l P/E = -----------------------------------------------Năng lư ng kh u ph n KJ (MJ) T l E/P t i ưu cho cá chép 450-500 (tính theo DE).1 12.2 20.6 13. 1999 Hung L.9 .0 24.5** 18.5 B ng 4.1.5 19. Như v y th c ăn v i m c 2% th tr ng.Nn Năn vào – ( Nphân – Ntrao ñ i) i sinh) x 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 38 .0 27. 1976 Mangalik.8 12.6 25. 1999 Cá rô phi ðài Loan Cá chép Cá h i Salmo gairdneri Cá trê phi Cá tra Cá basa * DE: năng lư ng tiêu hoá.0 25. 1985 Cho&Woodward. T l P/E ho c E/P cho tăng trư ng t i ưu c a m t s loài cá Gi ng loài Cá trơn M Kh i lư ng (g) 526 34 10 266 600 50 20 90 94 15 20 Protein tiêu hóa (%) 22. 1986 Li&Lovell. B ng 4. GE: năng lư ng thô 4.20.2 18.1 21.7 12.6** 14.4** Tác gi Page&andrews. 1987 Takeuchi et al.1 MJ/kg và protein thô c a kh u ph n là 30-42%.1.Nphân = Năn vào–( Nphân-Ntrao ñ i)–( Nnư c ti u. ngư i ta ño ch t lư ng protein theo các ch tiêu sau: Protein tích lũy Năn vào–( Nphân+Nnư c ti u) Giá tr SVH (BV) = = x 100 Protein tiêu hóa Năn vào .1. 1986 Mangalik.3 24. 1985 Hung L.

b t cá h p 1270C trong 3.87 1.3 gi i thi u giá tr SVH (BV) c a các protein khác nhau thí nghi m trên cá chép th tr ng t 50 – 100g v i kh u ph n ch a 10% protein.46 28. FCR PER PPV % 1 19 1. Giá tr BV m t s protein th c ăn cá (Ogino và Chen.4.41 1.4.1 9 101 2. PPV khi nuôi cá chép con ( kh i lư ng ban ñ u là 40g) ñư c trình bày b ng 4. B ng 4.1 Thang giá tr hóa h c (CS: chemical score) ð xác ñ nh CS c a m t th c ăn nào ñó c n bi t hàm lư ng các axit amin c a nó. Ví d . PPV = Lư ng protein c a mô ñã tăng(g) Protein tiêu th (g) x 100 Ví d : S liên quan gi a lư ng th c ăn cung c p ( tính theo % th tr ng cá).S li u b ng 4.2 3 81 1.46 22.7/7.5 gi có BV gi m 10 – 20% so v i b t cá h p trong 25 phút.80 30. Ví d : T l c a lysine lúa mì so v i lysine c a tr ng gà: (2. ñem so sánh hàm lư ng t ng axit amin c a th c ăn v i hàm lư ng axit amin tương ng c a tr ng gà t ñó tính CS.14 1. B ng 4. Hi u qu chuy n hóa th c ăn và hi u qu l i d ng protein theo các kh u ph n Tăng tr ng.79 Nh n xét X lý Ethanol và Ete không có vitamin C Kh m BV ph thu c vào loài.3 5 117 1.2) x 100 = 37.5% Kh u ph n th c ăn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 39 .3.10 18.74 12. tăng tr ng trong 4 tu n ( tính theo % th tr ng ban ñ u c a cá). Hi u qu protein (PER: protein efficiency ratio): PER = Tăng tr ng(g) Protein tiêu th (g) Ho c m t ch tiêu tương t có tên là Giá tr protein s n xu t (PPV:productive protein value). k thu t ch bi n.76 0.8 7 128 1.41 1. 1973) Lo i th c ăn Lòng ñ tr ng khô Cazein B t cá tr ng Gelatin B t gluten ngô B t ñ tương N m men t d u h a BV 89 80 76 23 55 74 73 . PER.

60.2 2.24 . AMINO ACID Amino acid là thành ph n c a protein.0 8.3 6.5 B ng 4.48..84 5.5 7.24.3 3.2 CS . Cystine có th thay th m t ph n (60%) methionine.4 3.5. Cysteine (Cys) Phenylalanine (Phe) Tyrosine (Tyr) Threonine (Thr) Serine (Ser) Tryptophan (Try) Ornitine (Orn) Valine (Val) Chú ý:Phenylalanine có th ñư c thay th m t ph n b ng tyrosine (thay th ñư c 5% phenylalanine cá da trơn)..36.00 .8 1.2. ae 1 ae 2 ae n a1…an: amino acid c a protein th c ăn( g/100g protein) ae1…aen: amino acid c a protein tr ng gà(g/100g protein) 4.81 . Thang giá tr hóa h c c a lúa mì Axit amin Arg His Lys Try Phe Met Met + cys Thr Leu Ils Val Lúa mì (%) 4.29 .2 5.57 .31 .7 2.5 5.a 2 100a n x x.55 . Các axit amin thi t y u B ng 4. Protein t nhiên có kho ng 23 axit amin.6 4.37.7 2.6.7 1.22 . Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 40 . 4.20. Hydroxyproline Lysine (Lys) Methionine (Met) Cystine.CS c a lysine lúa mì: 37.5 4.2.1.9 5.00 .40.5 8. thí nghi m cá da trơn..5 Tr ng (%) 6..3 5. Có hai lo i amino acid là amino acid thi t y u và không thi t y u.21.7 6..1 2... ð i v i tôm và cá có 10 lo i amino acid ñư c coi là amino acid thi t y u.62.5 – 100 = .22. Các axit amin thi t y u c a tôm và cá Amino acid thi t y u Amino acid không thi t y u (Essential amino acids) (Non-essential amino acids) Arginine (Arg) Alanine (Ala) Histidine (His) Acid aspartic (Asp) Isoleucine (Ils) Acid glutamic (Glu) Leucine (Leu) Glycine (Gly) Proline (Pro).45.8 3.12 Ch s amino acid thi t y u (EAAI = Essential Amino Acid Index) EAAI = n 100.a 1 100.

96 Isoleucine 0. c: có 0. Nhu c u histidine cho sinh trư ng c a h i giai ño n hương là 0.5% tyrosine.71 Valine * a: không có cystine. hàm lư ng cao hơn làm gi m sinh trư ng.8 0. tăng isoleucine thì cũng tăng nhu c u leucine. tyrosine chi m 1% nhu c u phenyalanine.8 1.5 0. M i tương tác gi a isoleucine và leucine cũng th y cá da trơn. Histidine ñư c dùng ñ hình thành dipeptit carnosine và ansezine.76 1.1.4.5b 1.5%.18 Arginine 1.15% cystine.30g/kg kh u ph n. Kh cacboxyl histidine thành histamine.2a 0. ð i v i cá h i (O.1g/16gN hay 9 g/kg kh u ph n). Nhu c u isoleucine nhóm cá h i giai ño n cá b t ph thu c vào hàm lư ng leucine trong kh u ph n. th i loét vây và ch t. methionine có nhi u trong protein ñ ng v t nên nh ng kh u ph n có quá ít protein ñ ng v t.6 Histidine 0.48 0.5 1.8 0.95 Leucine 2.85 . Nhu c u lysine c a cá h i (O.87 1.5 0. sinh trư ng c a cá gi m m nh. s li u trong b ng cho th y: B ng 4. th a methionine cũng d n ñ n c ch sinh trư ng.72f 1. Nhu c u arginine c a cá nư c m n th p hơn cá nư c ng t. mykiss) giai ño n hương thì cao hơn (6. Nhu c u amino acid Nhu c u axit amin c a cá ghi b ng 4.5 1. Tuy nhiên.3.0 1. f: có cystine Nhu c u arginine c a nhóm cá h i giai ño n hương g n gi ng như gà nhưng l n hơn c a l n và chu t r t nhi u.8g/16gN) s cho sinh trư ng t t.2 2. Axit amin ch a S r t quan tr ng ñ i v i dinh dư ng cá.64 0.2 . Cung c p lysine thi u s d n ñ n sinh trư ng kém.05 1. mykiss) có nhi u histamine làm cho thành d dày b loét gi ng gia c m. keta) ñ i v i axit amin này là 1.05d 2.7% tính theo ch t khô kh u ph n (1.12 Tryptophan 1. các giai ño n sau thì m c lysine t i thi u là 25 .7 1.28 0.0 0.5 0.lysine cá. nhưng ñ có sinh trư ng và hi u qu l i d ng th c ăn cao thì lysine c n 2.3 0. Nhu c u amino acid m t s loài cá (% v t ch t khô)* Cá chình Cá da trơn Cá h i Nh t b n 1.2a 2.3 1. e: có 0.9% lysine/CK kh u ph n (4.7.6 0. b: không có tyrosine.24 1. d: có 0.2 0. Thu tinh th b ñ c sau 2 .9 0. c a cá h i (O.3% tyrosine. mykiss) sinh trư ng s tho mãn khi kh u ph n ch a methionine + cystine ít nh t là 13 . mykiss) là 2. Không có s ñ i kháng arginine . n u có. Kh u ph n ăn cá h i (O. 1.15g/kg VCK kh u ph n (0.2b 1. Thi u methionine (không thi u cystine) d n ñ n viêm cata thu tinh th m t ngoài hi n tư ng gi m sinh trư ng.75c Methionine 1. Axit amin Cá chép Cá rô phi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 41 .2e Phenylalanine 1. ð i v i cá h i giai ño n cá hương.2g/16gN (8g/kg VCK kh u ph n).4 0. ñ ng v t có vú và gia c m.05% kh u ph n).3 0.2.6 0.6g/16gN).12 Lysine 2.0 1. cơ th có th t ñáp ng ñư c m t ph n arginine nhưng cá thì không.36 Threonine 0.7.4 1.78 1.4 0.43 2.4 0.2%/VCK kh u ph n (3g/16gN).24 1.3 tháng tuỳ theo m c ñ thi u.2. Threonine: nhu c u c a cá h i (O.

2002. Vai trò protein trong dinh dư ng th y s n? 2. nhưng thêm arginine. Fisheries Science 63. Hà N i. Cao ðăng Nguyên. L i Văn Hùng.. cystine hay lysine và h u h t nh ng axit amin gi i h n ñ u không c i thi n ñư c tăng tr ng. Nhà XBNN. 2006.3. T. I. 150 tr. Cách ñánh giá giá tr protein (BV. H n h p th c ăn có ngu n protein ch y u t b t cá ñư c thay b ng ñ tương và b sung thêm methionine. Tăng arginine vào kh u ph n gelatin c a cá da trơn t 11g lên 17g/kg làm tăng tr ng tăng lên rõ r t.creatinsulphate (0. CS. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 42 . Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. keta) giai ño n hương. thi u tryptophan gây viêm cata thu tinh th m t. H Trung Thông. EAAI) và ng d ng? 4.. vai trò axit amin thi t y u ñ i v i cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. ð Quý Hai.3g/kg kh u ph n) gi m s bi n d ng c t s ng c a cá h i (O. Nhà XBNN. K tên 10 axit amin thi t y u ñ i v i tôm và cá. Tuy nhiên h cá h i (salmonids) l i có th s d ng ñư c axit amin t do cho sinh trư ng. nhưng không ngăn ng a ñư c b nh (chú ý cá da trơn không th y có s quan h gi a scoliosis v i tryptophan). Ti ng Anh Akiyama.2. Hà N i. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). Lê ð c Ngoan. Lê Văn An. cho th y sinh trư ng tăng rõ r t so v i kh u ph n này không b sung 2 axit amin trên. 2001. Nguy n Th L c. Cá da trơn cũng không l i d ng ñư c axit amin t do b sung vào kh u ph n ăn c a chúng. and Yamamoto. PER. Oohara. 963-970. nhóm cá h i. 1997. 402 tr. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. V n ñ b sung axit amin công nghi p vào kh u ph n Cá chép (Cyprius carpio) giai ño n chưa trư ng thành không th sinh trư ng ñư c khi cho ăn kh u ph n th c ăn mà protein ñư c thay th b ng h n h p axit amin công nghi p có thành ph n tương t . Giáo trình dinh dư ng gia súc. tryptophan hay methionine vào kh u ph n ch a cazein không làm thay ñ i tăng tr ng và hi u su t s d ng th c ăn. B sung lysine. CÂU H I: 1. tryptophan vào kh u ph n cazein – gelatin. cystine. V o xương có th liên quan ñ n m c serotonin não. Cho u ng serotonin . 2004. 4. TP H Chí Minh. nhu c u các axit amin này. Nhu c u protein ph thu c vào nh ng y u t nào? Cho bi t nhu c u protein c a m t s loài cá? 3. Nhà XBNN. Hà N i. Nhà XBNN.Tryptophan: thi u làm tăng ch ng v o xương (scoliosis) nhóm cá h i (v o xương là b nh bi n d ng c t s ng do thi u serotonin). Hi n tư ng này x y ra nghiêm tr ng khi nhi t ñ gi m th p (t 20oC xu ng 10oC). T.25 .

M. R. Anguilla anguilla and A. (1989). pp.” 2nd ed. E. and Peffer. 1972. Nose.). Cowey. Hardy. T. Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A. Amino acids essential for the growth of eels.W. Fish Nutrition. 1979. Heenemann. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla). Berlin. Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38. and Walton. B. Gallagher. 259 .. Degani. 1987.. C. E. In: Tiews. anguilla. O.. and Levanon. L. D. J. 3rd Eds. G. 95 .. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 43 . New York. and Hashimoto... E. Acedemic Press..E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology.japonica. Nose. Academic Press. J.100. 145-146 Schmitz.. Halver.J. 823pp. 753 . In “Fish nutrition. T. S.L. and Halver.759..329. 2002. K. Summary report the requirements of essential amino acids for carp. Aquaculture 41.21-30. Y. Greuel. Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11. Imprint of Elsevier Science. ed). (J. 1984. Halver. pp. M. E.Arai..

Là ngu n cung c p axit béo thi t y u . Thu t ng ch t lipit hay ch t béo (fat) dùng ñ ch c hai nhóm. Chúng có b n ch c năng chính sau ñây: . ðó là ñ c ñi m cơ b n ñ nh n bi t d u và m . và có các ch c năng sinh lý. cloroform.Thành ph n quan tr ng c a màng t bào. KHÁI NI M. và ngu n d tr . khi b oxy hóa sinh ra năng lư ng cao g p 2. chúng tôi xin tóm t t m t s n i dung liên quan ñ n khía c nh dinh dư ng hơn là sinh lý và sinh hóa c a lipit 5. C u t o d u và m D u.Là ch t v n chuy n các vitamin tan trong d u và v n chuy n ñi n t và các cơ ch t trong các ph n ng c a enzyme . terpen Không có glycerol b ng 5. 5.Cung c p năng lư ng cho các ch c năng duy trì và s n xu t.1. sáp. steroit. Phân lo i lipid (MacDonald et al. Khái ni m Lipid hay ch t béo (ether extract -EE) là các h p ch t h u cơ không tan trong nư c nhưng tan trong nhi u dung môi h u cơ như benzen. 1988) Lipid Có glycerol ðơn gi n Glycolipit Ph c t p Phosphoglycerit Sphingomyelin.1.. có cùng c u trúc và tính ch t hóa h c nhưng khác nhau v c u trúc v t lý. cerebrosit. Trong chương này. ñi u ki n nhi t ñ bình thư ng chúng d ng l ng.. D u. Quá trình ph n ng như sau: Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 44 ..2. sinh hóa quan tr ng trong cơ th th c v t và ñ ng v t. m Glycolipit Glactolipit Lecithin Cephalins D u và m M và d u có trong thành ph n cơ th c a ñ ng v t và th c v t.1. m là este c a axit béo v i glycerol-là m t rư u no ba ch c. còn m thì ngư c l i.1. ði m nóng ch y c a d u th p.CHƯƠNG V DINH DƯ NG LIPID Lipid ñóng vai trò quan tr ng trong dinh dư ng ñ ng v t.1. Khi t t c ba nhóm rư c ñư c este v i axit béo thì t o thành m t h p ch t g i là triglyxerit hay triacylglycerol. PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG 5. ete.25 l n so v i carbohydrate và protein .1. Phân lo i Căn c c u t o và ch c năng mà lipit ñư c phân thành các lo i B ng 5.

13.2.16.O.COOH -14.9.15.10. 17 (n-3.15 Linolenic (octadectienoic): 18:3 hay n-3.COOH -5 9.COOH 13 Linoleic (octadecadienoic): 18:2 9.COOH 31.CO .3 Capric (decanoic) C9H19.R3 Nhi u b ng ch ng cho th y ñ nh d ng c a triacylglycerol c a d u m có th nh hư ng ñ n kh năng tiêu hóa. axit linoleic ñư c phát hi n là có hi u qu ng a ñư c nhi u ch ng b nh c a chu t cho ăn kh u ph n thi u m như da có v y.COOH 43.R1 CH . M t s axit béo thư ng g p trong các d u m t nhiên Tên axit Công th c Nhi t ñ nóng ch y (0C) Axit béo no (-anoic) (Saturated Fatty Acids – SFA) : Butyric (butanoic) C3H7. N u các axit béo khác nhau ñư c n i vào các g c rư u c a glycerol thì công th c chung c a triacylglycerol s là: CH2. chúng là các axit béo no ho c chưa no.12. V trí các axit béo quy t ñ nh ñ c tính v t lý c a các triacylglycerol.COOH Docosahexaenoic: 22:6 4.8.R Glycerol Axit béo Triglycerit Triacylglycerol (Triglycerit) khác nhau do ñ c tính và v trí c a các axit béo. sinh s n và có th Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 45 .OH CH. 2 và 3 thì t l tiêu hóa th p hơn phân b v trí 2.O.15-20:4 C19H31.7 Stearic (octadecanoic) C17H35.2 Caprylic (octanoic) C7H15.COOH 76. M t vài axit béo quan tr ng có trong t nhiên ñư c trình bày b ng 5.9.COOH 16.12 hay n-6.15) C20H33.OH + 3R-COOH => CH2.O.CO .12.3 Axit béo chưa no (-enoic)(Unsaturated Fatty Acids .1 Palmitic (hexadecanoic) C15H31.14. Ph n l n các axit béo có trong t nhiên có m t nhóm carboxyl và m t chu i cacbon không phân nhánh.18) C22H35.O.9 Myristic (tetradecanoic) C13H27.6.19 (n-3.USFA) Palmitoleic (9-hexadecenoic): 16:1 9 hay n-7-16:1* C15H29.R2 CH2.7.12.9 Caproic (hexanoic) C5H11.CO .COOH 54.9-18:2 C17H31.CO .6.12. Ví d như.R CH.CO .COOH 62.2.COOH -49.R + 3H2O CH2.COOH -3.9-18:3 C17H29.OH CH2.O.9.COOH 69.COOH -7.5 Eicosapentanoic: 20:5 5.11.O.5 Arachidonic (eicosatetraenoic): 20:4 5.11.CO .8.ñây là v trí thích h p cho tác ñ ng c a enzyme pancreatic lipase. ch ñi m có liên k t ñôi Axit béo thi t y u (Essential Fatty Acid) Năm 1930. Các triacylglycerol ch a nhi u axit béo m ch ng n và axit béo không no thì có nhi t ñ nóng ch y th p.6.COOH 0 9 Oleic (octadecenoic): 18:1 hay n-9-18:1 C17H33. B ng 5. ch m tăng trư ng.COOH * Công th c vi t t t theo 2 cách khác nhau. palmitat (hexadecanoat) phân b ng u nhiên các v trí 1.CH2.2 Lauric (dodecanoic) C11H23.6 Arachidic (eiocosanoic) C19H39.14 hay n-6.

CH. Sphingolipit ph bi n nh t là sphingomyelin. còn có tên là cephalin). và γ-linolenic có ho t tính cao hơn 1. Cơ ch chính xác v ho t ñ ng duy trì ch c năng bình thư ng c a cơ th c a các axit béo thi t y u chưa ñư c bi t rõ ràng.5 l n so v i axit linoleic. Các tri u ch ng trên cũng ñư c phát hi n nhi u lo i ñ ng v t và c ngư i. phosphotidyl serine (PS). glycerol. l n. axit arachidonic ñư c ch ng minh có vai trò như axit linoleic và có th m nh hơn các axit linoleic. ñ ng v t. Glycerolphospholipid g m phosphatidyl cholin (PA. Lecithine và cephalin là hai ñ i di n c a nhóm lipit này. phosphatidyl ethanolamine (PE. Các axit arachidonic và γ-linolenic ñ u ñư c t ng h p t axit linoleic trong cơ th và không hoàn toàn là axit béo thi t y u. th n và mô th n kinh. Chúng có trong các cơ tim. m t trong s các bư c t ng h p.CH.CH:CH.CH2-OOH NH-CO. c u và dê. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 46 . Photpholipid là h p ch t có ch a axit béo.CH:CH. Axit béo c a galactolipit c a c h u h t (95%) là axit αlinolenic và m t ít linoleic (2-3%). Sau ñó. phosphatidyl glycerol (PG). hai nhóm rư u c a glyxerol ñư c k t n i v i axit béo còn m t nhóm n i v i ñư ng.ch t. Tuy nhiên. là m t ch t gi ng như hormon ñi u hòa nhi u ch c năng t bào bao g m trong vi c ñông máu. ð ng v t h p thu axit linoleic vào cơ th có th chuy n hóa thành axit arachidonic.OH OH NH2 C u trúc thông thư ng c a glycolipit c a ñ ng v t là: CH3.R Photpholipid Photpholipid là thành ph n ban ñ u c u t o nên ph c h p lipoprotein c a các màng sinh h c.CH2. x y ra r t h n ch nên hàm lư ng các axit trên có th th p và c n ph i b sung t bên ngoài.(CH2)12. glycolipid có ch y u trong não và th n kinh. phosphatidyl inositol (PI). Các axit béo này ñư c xem là axit béo thi t y u (EFA) c n thi t cho gà. ñư ng ñây là galactose. nhưng có th t p trung vào hai lĩnh v c: (1) thành ph n quy t ñ nh c a c u trúc lipit-protein c a màng t bào và (2) thành ph n quan tr ng c a nhi u h p ch t g i là eicosanoit có vai trò ñi u ch nh vi c ti t các hormon tuy n yên và tuy n dư i ñ i. Tr ng và ñ u nành ch a r t nhi u photpholipid. axit béo và glycerol. axit phosphoric và base nitơ. chúng là thành ph n dùng ñ t ng h p prostaglandin và thromboxan. Axit αLinolenic có ho t l c th p hơn linoleic nhưng không th t ng h p trong cơ th và ñư c coi là m t axit béo thi t y u khác ngoài axit linoleic.CH. Lipit c a hòa th o và h ñ u ch a ch y u galactolipit (kho ng 60%). Ví d . myelin c a axon th n kinh ch a g n 55% photpholipit. Glycolipid Trong c u trúc phân t .CH. Vi sinh v t d c có kh năng phân gi i galactolipit thành galactose. Gi ng như các axit béo chưa no khác. Glycerol ñư c thay b ng sphingosin bazơ ch a N: CH3. còn có tên là lecithin). ñi u hòa huy t áp và ñáp ng mi n d ch. δ-6 desaturation.(CH2)12.

penicillatus (Jenn. Chúng có ñơn v c u trúc cơ b n chung là nhân phenanthren n i v i vòng cyclopentan.N+(CH3)3 Phosphatidylcholine Phospholipid có m t vai trò r t quan tr ng trong dinh dư ng vì nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng cơ b n và g i vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p th lipid và tham gia vào các quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t.OH OH Axit phosphatidic CH2. 1989).C15H31 CH. Phospholipid có vai trò quan tr ng trong dinh dư ng cho ñ ng v t th y s n.CO. ngu n cung c p phospholipid ch y u là lecithin t d u ñ u nành.CH2.3.CO. gi vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p thu lipid. Thư ng ñ i v i th y s n. monodon) 1985 P. PC.O.R1 CH. Teshima và Kavazawa (1986) nghiên c u nh hư ng c a hàm lư ng lecithin lên sinh trư ng tôm he Nh t b n ñã k t lu n r ng: t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn s gi m khi ch b sung lecithin dư i 3%. 1990). Nhu c u lecithin c a m t s ñ i tư ng giáp xác Lo i tôm Tôm hùm (gi ng) Ngu n phospholipid Lecithin ñ u nành (H n h p d u ñ u nành.CO.CO. 1993). B ng 5. các axit m t. Các h p ch t ñơn l ch khác nhau s lư ng và v trí n i ñôi cũng như ñ c tính c a chu i n i v i cacbon v trí 17. stylirostris Lecithin ñ u nành 1. tôm P. 1985). 1985) và P. u trùng tôm bi n giai ño n mysis ch t 100% n u cho ăn kh u ph n th c ăn không có lecithin (Kazanawa và ctv.PO3.5 Bray và ctv (1990) * PC: phosphostidylcholine. monodon (Piedad-Pascula. PE: Phosphatidylethanolamine Steroit Steroit là nhóm ch t g m sterol. (P.R2 O CH2.O.5 Conklin và ctv (1980) He Nh t B n 3 Teshima và ctv (P. Lecithin l y t ñ u nành và phosphostidylcholine (PC) ñã ñư c ch ng minh là c n thi t cho s sinh trư ng c a tôm P. Piedad-Pascula (1985) cho bi t tăng tr ng c a tôm sú gi ng tăng khi b sung 2% lecithin k t h p v i d u cá Tuy t trong kh u ph n ăn c a chúng. 1980). chinensis (Kazanawa.CH2. tham gia vào quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t. hormôn thư ng th n và hormone sinh d c.O. ð i v i tôm hùm tri u ch ng c a vi c thi u h t phospholipid là tôm không có kh năng l t xác hoàn toàn (b nh "molt death: b y l t xác). PE và m t s lo i khác)* Lecithin ñ u nành (h n h p PC (24%).O. japonicus) (1983) Tôm sú 2% Piedad-Pascula. T t c các loài giáp xác ñ u c n lecithin trong su t quá trình phát tri n ñ c bi t là giai ño n u trùng (Harrison. ñ c bi t là giáp xác. b nh này kéo dài ñ n 90 ngày tu i làm gi m t l s ng c a u trùng (Coklin và ctv.O. Nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng t bào cơ b n.O.CH2.P. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 47 . PE (30%) và m t s lo i khác) Lecithin ñ u nành M ct i Tác gi ưu (%) 7.C17H33 CH2.

2. 1971. áp l c thành ñ ng m ch và áp su t máu. Cholesterol cũng là ti n ch t c a các steroids khác như hormone sinh d c. TXA là thromboxan. khi có nhi u trong máu trong th i gian dài chúng s tích t trên vách thành m ch. cortisol. Eicosanoit Eicosanoit là nhóm h p ch t g m prostaglandin. 1983). aldosterone. 7-dehydrocholesterol và ergosterol. Sơ ñ 5. Vì cholesterol có ñ hoà tan r t th p.. Teshima và Kanazawa. Giáp xác ph i l y sterol t th c ăn. có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u khi n ñ nh t.ð i di n c a nhóm sterol là cholesterol. isofucosterol. Thí nghi m c a Teshima và ctv (1982) trên tôm P. Nhu c u cholesterol c a tôm sú P. Castell và ctv. throboxan và prostacyclin b t ngu n t axit béo C20. hormone c a tuy n v thư ng th n (estrogen. d n d n c ng l i t o thành nh ng plaque atherosclerotic. stigmasterol. M t s loài giáp xác như cua và tôm hùm s chuy n hoá cholesterol ngo i sinh thành cholesteryl esters. 1971). M i liên h gi a các axit béo và nhóm eicosanoit Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 48 . và kích thích t l t xác (Kanazawa. Trong ñó cholesterol ñư c xem như là lo i có nh hư ng l n nh t ñ n sinh trư ng và t l s ng c a nhi u lo i giáp xác (Teshima và Kanazawa. 1975). mà duy nh t là t lipid c a th c ăn (Kanazawa và ctv. và ñư c t ng h p t cholesterol. ðây chính là nguyên nhân c a c a nh i máu cơ tim và nh ng cơn ñau tim. corticosterone) và axit m t. 1985. N ng ñ bình thư ng c a cholesterol trong máu là 1. Nhóm h p ch t eicosanoit liên quan t i các axit béo thi t y u theo sơ ñ 5.5%. dung n p c a ti u c u. aldosteron và corticosteron. kích thích t sinh d c. Nhóm hormon thư ng th n có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u ch nh trao ñ i glucose và m . khi b sung 1% cholesterol vào th c ăn cho loài tôm này ñã làm gia tăng t l s ng cũng như t c ñ tăng trư ng. progesteron. PGI là prostacyclin. corticoids. Prostaglandin thư ng dư i d ng PGF2 ñư c s d ng trong kích thích ñ ng d c hàng lo t c u và bò và ñi u khi n th i gian ñ c a l n nái. Các prostaglandin và các ch t trao ñ i c a chúng nh hư ng ñ n s co cơ. japonicus cho th y. Nhóm hormone g m oestrogen. Nó cũng là m t thành ph n chính c a màng t bào ñ ng v t.1 sau: KH U PH N Axit linoleic Axit arachidonic Axit linolenic γ-linoleic Axit dihomogammalinoleic PGE1 PGF1a PGE2 TXA2 PGE2 PGF2a Axit Eicosapentaenoic PGE3 TXA3 PGI3 PGF3a Ghi chú: PGE và PGF là các prostaglandin. monodon ñư c ñ ngh b i Wu (1986) là 0.6 g/lit. androgen. Chúng kìm ch ti t d ch v và s n sinh các axit béo t các mô m và là ch t gây viêm nhi m. progesterol. androgen. phytosterol.. Các axit m t (axit glycocholic) khác v i nhóm trên chu i n i g m 5 cacbon và cu i là nhóm cacboxyl.1.3 . M t vài d ng c a sterol là Cholesterol.

al. Như v y.. ðây là m t vai trò khá quan tr ng c a ch t béo trong kh u ph n.al. Ơ m t s loài cá như cá s n.0 38. (1978) cho bi t sinh trư ng c a cá h i vân (rainbow trout) không b nh hư ng khi protein kh u ph n gi m t 48% xu ng 35% n u lipid tăng t 15% lên 20%.57 49 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… .2 35. chúng là thành ph n c a d u lemon và camphor. Steffens et.Sáp Sáp là este c a m t axit chu i dài và m t g c rư u chu i dài.98 D u hư ng dương 9.7 40. Ch c năng th c v t lipit hai d ng c u trúc và d tr . Terpenes Terpenes ñư c t o nên t nh ng ñơn v isoprene liên k t v i nhau thành chu i th ng hay vòng. các lo i d u khác nhau cũng cho k t qu khác nhau (b ng 5. Lipit d tr th c v t ch y u trong qu và h t d ng d u.6 169.. Lipit còn là thành ph n màng c a ty th . Lipit trên b m t t bào ch y u là ch t sáp. axit béo và cutin. 1 kg m ôxy hóa hoàn toàn cho 39 MJ trong khi ñó glycogen cho 17 MJ mà thôi.1 313 1.CH :CH2 CH3 Nhi u isoprene th y trong th c v t có mùi v r t m nh.7 261 1. khi xây d ng kh u ph n cho tôm và cá không ch ñ m b o cân ñ i t l P/E mà còn c n có m t t l lipid nh t ñ nh (ñ i v i nhi u loài cá t l này là t 20% tr lên).3. B ng 5. lipit là ngu n d tr năng lư ng ch y u dư i d ng m và có th lên ñ n 97% trong mô m c a gia súc béo phì. Kh u ph n cá vùng nư c l nh c n nhi u lipid hơn cá vùng nư c m vì năng l c s d ng carbohydrate ñ l y năng lư ng kém hơn. 4. nh hư ng c a b sung d u ñ n tăng tr ng và FCR c a cá Không thêm d u Kh u ph n: -M % .1 324 1. quá nhi u lipid có th làm m t cân b ng E/P và th a m tích lu mô và ph t ng. ñ ng v t isoprene có trong coenzyme như coenzyme nhóm Q. Lipit c u trúc trong mô c a ñ ng v t ch y u là phospholipit (0.7% lên 9%. lipit có các tác d ng như c i thi n tính ch t lý h c c a th c ăn như làm b t ñ b i. Trong kh u ph n.2 38.28 D u gan cá thu 8. t o mùi v thơm ngon nên gia súc d ăn hơn. kh o sát nh hư ng c a vi c b sung thêm d u vào kh u ph n cá h i vân ñã th y sinh trư ng và chuy n hoá th c ăn c a cá tăng lên khi lipid kh u ph n tăng t 4.2 169.6 382 1.3.1.2 141. sáp là m t thành ph n ñáng k c a lipid và nh ng loài cá nh thư ng có kh năng oxy hoá sáp như là ngu n năng lư ng.6 34. Tuy nhiên.5 127.Protein % Th tr ng ban ñ u (g) Th tr ng cu i (g) Tăng % FCR (kg/kg tăng tr ng) 4.5-1% trong mô cơ và mô d tr ) và 2-3% trong gan. Isoprene là h p ch t 5 cacbon có công th c: CH2 :C. lipit có trong thành ph n c a màng t bào và b o v l p b m t c a t bào và chi m ñ n 7% lá c a th c v t b c cao. Takeuchi et.9 38.46 D u cá 8. Lipit có nh hư ng ñ n các ch t dinh dư ng khác như làm gi m s s d ng carbohydrate và protein. Năng lư ng t m cao hơn nhi u so v i carbohydrate.3).1 35.. ñ ng v t. d ng c u trúc.3 39. màng nguyên sinh ch t. d ng glycolipit (40-50%) và photpholipit.

→ CH3CH2CH2COO. 5.1.→ CH3CH2CH2CH2CH2CH2… T t c các loài ñ ng v t cũng t ng h p ñư c các axit béo chưa no b ng cách thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm cacboxyl nhưng không có th thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm methyl (tr th c v t). Sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n Như v y. cá mú 13-14%. rô phi <10%. 22:3n6 ñư c g i là PUFA (Polyunsaturated fatty acid). n9 có th ñư c cá sinh t ng h p t các ti n ch t là các axit béo no. các axit béo h n5.M c s d ng t i ña lipid trong th c ăn trên cá nươc ng t thư ng th p hơn cá bi n. trê phi và cá trơn M 7-10%.2.2. n7. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 50 . các ti n ch t này không có trong cơ th mà hoàn toàn ph i l y t th c ăn. cá h i 1820%.3 bi u th nh ng con ñư ng t o axit béo chưa no và kéo dài chu i carbon t ti n ch t là axit linolenic và axit linoleic c a Dave A. hai axit béo linolenic và linoleic là hai axit béo thi t y u.Higgs và Faye M. Như v y.Dong (2000) cu i chương. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO 5. Các axit linolenic và linoleic ñư c g i là HUFA (highly unsaturated fatty acid) và nh ng axit béo trong hai h trên có chu i carbon dài trên 20 như 20:3n3. Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n T t c ñ ng v t ñ u có th t ng h p ñư c các axit béo no chu i dài t axetat: n CH3COO.2. 20:2n6. 22:4n3. cá v n bi n 12-15%. Xem thêm sơ ñ 4. m c này ñ i v i cá chép là 12-15%. cá ch m 13-18%. các h n3 và n6 sinh ra t ti n ch t là axit linolenic (18:3n3) và axit linoleic (18:2n6). Sơ ñ sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n như sau: Acetate 14:0 (myristic acid) 16:0 (palmitic acid) 18:0 (stearic acid) 14:1n5 16:1n7 18:1n9 16:1n5 18:1n7 20:1n9 22:1n11 Linolenic acid 18:3n3 20:3n3 22:4n3 18:4n3 20:4n3 20:5n3 22:5n3 22:6n3 20:0 (arachidic acid) 20:1n11 Oleic acid 18:1n9 20:1n9 18:2n9 20:2n9 20:3n9 Linoleic acid 18:2n6 20:2n6 18:3n6 20:3n6 22:3n6 20:4n6 22:4n6 22:5n6 Sơ ñ 5.

1 0. Cá vùng ôn ñ i thư ng ch a nhi u PUFA trong thành ph n axit béo hơn cá vùng nhi t ñ i.14 0.10 0.8 35. tuy nhiên ngư i ta th y r ng m t khi có lư ng axit béo dư th a nó có th c ch s h p thu và tích lu các axit béo khác.2 7. trong khi cá bi n ch a nhi u axit béo có chu i carbon dài hơn như C20 và C22. Mùa v .2 3.0 23. T l n-6/n-3 thay ñ i t 0.8 0.04 0. Tuy nhiên.03 Nhi t ñ . kh u ph n ch a m t n ng ñ t i ưu n-3-HUFA trong 3 tu n s làm cho kh năng sinh s n.0 36. triglyxerite và phospholypide là ngu n năng lư ng chính và axit béo h n-3 (n3-HUFA) cũng gi vai trò quan tr ng. cá có khuynh hư ng thay ñ i t l n-6/n-3 trong cơ th b ng cách tăng t l n-6/n-3 và ngư c l i khi cho cá ăn th c ăn giàu axit béo n-3. Cũng trên loài cá này. cá h i.6 4. Lư ng lipit t ng s và ch s i t c a ñ u cá mòi có ch s i t h th p nh t vào tháng giêng và tăng cao vào tháng sáu hàng năm.2.4.15 l n lư t ñ i v i cá nư c ng t và cá nư c bi n. (1996) ñã th y r ng kh u ph n ñ y Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 51 .20:5n3) và DHA và arachidonic acid không thích h p có nh hư ng x u ñ n t t c kh năng sinh s n c a tôm và cá.8 23. t l ch t tăng cao trong vòng 19 ngày (thí nghi m trên cá tráp).2 31. Khi cho cá ăn th c ăn ch a nhi u n-6 như m bò. Như v y.4 16. bao g m t l ñ . Thành ph n c a axit béo thay ñ i khi cá di cư Axit béo No Mono n-6 n-3 n-6/n-3 Plecoglosus altivelis Bi n Nư c ng t TG PL TG PL 34.0 1.8 27. Thành ph n axit béo trong cá thay ñ i theo mùa.2 43.34 và 0. thành ph n axit béo trong cơ th là k t qu c a s ñi u ch nh cân b ng gi a axit béo th c ăn và axit béo t ng h p t các ngu n ch t trong cơ th . t s n-6/n-3 gi m theo s gi m nhi t ñ .1 53.7 49. kh u ph n thi u h axit béo này.9 0.5 39. tăng t l ch t.4 2. c n chú ý r ng kh u ph n th a n3-HUFA hay t l EPA (eicosapentaenoic acid chưa este hoá. Axit béo 18:2 có th ngăn c n s tích lu và s d ng axit béo 16:1 và 18:1.4). cá bi n ch a m t t l cao các h axit béo n-3 hơn h n-6 so v i cá nư c ng t.5 31.2.9 31.9 4. t l n và ch t lư ng u trùng ñư c c i thi n rõ r t.30 0.3. Thomson et al.0 39.6 43.2 4. d u th c v t.0 18. Th c ăn. Cá có kh năng ñi u hoà s lư ng axit béo trong cơ th . B ng 5. cá tráp).9 6.1 32. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u Vai trò dinh dư ng..10 Onchorhynchus masu c ng t Bi n PL TG PL 37.0 35.1 19. 5.10 0. Thi u các axit béo thi t y u (EFA) có th gây nh ng r i lo n sau: th i loét v y và vây.46 Nư TG 31. Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ð m n. Thành ph n axit béo kh u ph n cũng có nh hư ng ñ n kh năng mi n d ch c a cơ th . Ngoài ra. Trong m t nghiên c u trên cá h i. Cá nư c ng t ch a nhi u axit béo C16 và C18. viêm cơ tim.5.9 18. (1995) báo cáo r ng. T l axit béo n-6/n-3 thay ñ i r t l n theo t l n-6/n-3 c a th c ăn. gi m sinh trư ng… Trong quá trình phát tri n c a tr ng và u trùng cá.2. T l n-6/n-3 cũng th y khác nhau ñ i v i loài cá di cư t bi n vào sông hay ngư c l i (b ng 5. gi m kh năng sinh s n (cá chép. Fernandez Palacios et al.4 23.

m l n. d u bông.7% EPA và DHA hay 1. (1989) Gatesoupe et al.75 EPA Satoh et al.5. (1977) Deshimaru and Kuroki (1983) Ngu n th c ăn EFA. (1983) 1% linoleic acid hay 1% arachidonic Kanazawa et al. b ng 5.8% EPA và DHA 2% EPA và DHA Yone et al.5 linoleic acid và 0. d u ngô. m bò. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 52 . Nhu c u EFA c a cá khác nhau theo loài và cho ñ n nay cũng chưa ñư c hi u bi t m t cách ñ y ñ . (1982) 1-2% linoleic acid hay 0.5% EPA 1% EPA và DHA 1. (1980) acid 1% linolenic acid Gastell et al. c u nhi u axit béo h ω6. (1989) và DHA 1% linoleic acid và 1% linolenic acid Takeuchi &Watanabe (1982)Yu & Sinnhuber (1979) 1-2. Nói chung. (1980) acid 0.5% linolenic Takeuchi et al.5% EPA và DHA hay 0.5%linolenic acid Watanabe et al.7% DHA 0. (1975). d u c i d u). Nhu c u EFA c a cá.ñ axit béo n-3 nhưng t l n-3/n-6 th p thì s c ñ kháng v i b nh Aeromonas salmonicida và Vibrio anguillarum kém hơn kh u ph n có t l n-3/n-6 cao. d u th c v t (d u l c. Nhu c u các axit béo quan tr ng (EFA) c a cá Loài Cá nư c ng t Ayu Cá da trơn Cá h i Chum Cá h i Coho Cá chép Cá chình Nh t B n Cá h i (Rainbow trout) Rô phi Nile Rô phi Zillii Cá vư c Cá bi n Cá tráp h ng Cá pecca (cárô bi n) Cá s c v n Cá bơn Cá cam Nhu c u EFA Ngu n tài li u 1% linoleic acid hay 1% EPA Kanazaw et al.8% linolenic acid Watanabe et al. còn d u cá bi n (cá h i. cá sardin) nhi u axit béo h ω-3. (1974) 20% lipid dư i d ng linolenic acid Takeuchi&Watanabe(1977) ho c 10% lipid dư i d ng EPA và DHA 0. 1% linoleic acid và 1linolenic acid Takeuchi & Watanabe (1977) 0. (1971) Buranapanidgit et al(1989) Watanabe et al. d u lanh. B ng 5. cá thu.5% linoleic acid Takeuchi et al. d u d a. (1972) 0.5-0.5% EPA và DHA Webster & Lovell (1990) 0.5 gi i thi u nhu c u axit béo thi t y u c a m t s loài cá.

EPA nonesterified) non-esterified) Cyclooxygenase Lipoxygenase Elongase 2-series prostanoid 4-series leukotrienes & lipoxins 3-series prostanoid 5-series leucotrienes & lipoxins 22: 5n-3 (Docosapentaeinoic acid) 22: 4n-6 (Docosatetraeinoic acid) Elongase Eicosanoids 24:4n-6 (Docosahexaenoic acid. Con ñư ng chuy n hoá axit béo h n6 và n3 (Dave A. Vai trò lipid ñ i v i cá. Cho m t s con s v nhu c u lipid c a m t s loài cá? 2. DHA) 22: 5n-6 24:5n-3 22: 6n-3 Desaturase 24: 5n-6 β-oxidation 24: 6n-3 β –oxidation Sơ ñ 5. Vai trò và nhu axit béo chưa no n3 và n6 c a m t s loài cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 53 .Higgs và Faye M. Phân lo i.3.18: 2n-6 (Linoleic acid) Desaturase 18: 3n-6 (γ linolenic acid) Elongase 20: 3n-6 (Diomo γ linolenic acid) 18: 3n-3 (Linolenic acid) 18: 4n-3 (Octadecatetraeinoic acid) 20: 4n-3 (Eicosatetraeinoic acid) Desaturase 1-series prostanoic 20: 4n-6 (Arachidonic acid. AA 20: 5n-3(Eicosapentanenoic acid.Dong. ð c ñi m chuy n hoá axit béo c a cá. T axit linoleic và axit linolenic s cho nh ng axit béo nào trong h n6 và n3? 4. 2000) CÂU H I: 1. cách g i tên và ký hi u c a axit béo no và không no? 3.

C. Watanabe. Hà N i. Webster.” vol. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. Nhà XBNN. Rome. and Harwood. Y. Takeuchi. Michael B. 93. Nhà XBNN. H Trung Thông.375.TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. C. Cao ðăng Nguyên. 345-353. and Lim. p.. (1991). 2006. Nhà XBNN. In “Lipid Biochemistry.D. 2002. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. 1980. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 54 . London. S. T. Hà N i.. New. J. 2002. (eds). H Chí Minh. 2004. Lê ð c Ngoan. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. Ti ng Anh Gurr. 402 tr. CAB international. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture.. Lê Văn An. Nguy n Th L c. ð Quý Hai. 1987. T.l. M. Giáo trình dinh dư ng gia súc. and Shimma.. Arai. UNDP. I. Chapman and Hall. FAO.

H. Thu t ng “ñư ng” gi i h n v i carbohydrat ch a ít hơn 10 ñơn v monosaccharide. ð nh nghĩa trên không th t chính xác khi phát hi n ra nh ng carbohydrate có ch a không nh ng C. tetrose.2. bao g m glycolipit và glycoprotein. Kh i lư ng phân t c a polysaccharide r t khác nhau t 8. Chúng ñư c phân thành 2 nhóm: nhóm homoglycan ch a m t ñơn v monosaccharide và nhóm heteroglycan khi th y phân cho ra nhi u ñơn v monosaccharide. tuy v y. 6.000 trong m t vài lo i fructan c a th c v t ñ n 100 tri u trong amylopectin c a tinh b t. th c ăn ñ ng v t có hàm lư ng carbohydrate th p. rư u ho c axit hay nh ng d n xu t ñơn gi n c a các h p ch t k trư c ñó và b t c h p ch t nào mà ñ u có th b th y phân cho ra chúng. hexo và heptose. tri ho c tetra-polysaccharide. Hơn n a. carbohydrate chi m t l l n hơn b t c ch t dinh dư ng nào khác. KHÁI NI M Tên carbohydrate b t ngu n t ti ng Pháp hydrate de carbone. hydro và oxy. còn g i là glycan là các polyme c a các ñơn v monosaccharide. nitơ và hưu huỳnh. và t l hydro và oxy gi ng như c u t o c a phân t nư c. Polysaccharide. ph thu c vào s nguyên t cacbon trong phân t . Trong th c ăn th c v t. Quá trình th y phân polysaccharide thành ñư ng ch u nh hư ng b i ho t ñ ng c a các enzyme ñ c hi u ho c axit. pentose. Carbohydrate ph c t p ch a carbohydrate k t h p v i phân t không ch a carbohydrate.5%. m t s h p ch t như là deoxyribose (C5H10O4) không có t l hydro và oxy như trong phân t nư c. chúng gi vai trò không kém ph n quan tr ng. O mà còn có phospho. ñ ng th i thu t ng oligosaccharide (oligos ti ng Ai C p là m t vài) dùng ñ ch các lo i ñư ng tr monosaccharide. xeton. Quan ñi m hi n t i ñ ñ nh nghĩa carbohydrate là nh ng polyhydroxy aldehyt. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 55 . Monosaccharide liên k t v i nhau ñ t o thành di. Ph n l n carbohydrat có công th c c u t o chung là (CH2O)n trong ñó n t 3 tr lên.1. Carbohydrate là ngu n cung c p năng lư ng ch y u và là ngu n năng lư ng ban ñ u cho các ho t ñ ng c a cơ th .CHƯƠNG VI CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ 6. Khác v i th c ăn th c v t. chi m kho ng 1-1. PHÂN LO I CARBOHYDRATE Carbohydrate có th phân chia theo b n ch t hóa h c thành 2 nhóm chính: nhóm các lo i ñư ng và nhóm không ch a ñư ng (B ng 6. Nhóm ñư ng ñơn gi n nh t bao g m các monosaccharide chia làm các nhóm ph triose. Glycogen ñư c hình thành t nhi u phân t glucose làm nhi m v d tr năng lư ng trong cơ th . là h p ch t trung tính có ch a carbon.1).

B ng 6.1. Phân lo i carbohydrate Triose C3H6O3 Treose (C4H8O4) Pentose (C5H10O5) Glyceraldehyte Dihydroxyacetone Erythrose Arabinose Xylose Xylulose Ribose Ribulose Glucose Galactose Mannose Fructose Sedoheptulose Succarose Lactose Maltose Cellobiose Raffinose Kestose Stachynose Arabinan Xylan Homoglycan Glucan Fructan Polysaccharide Galactan Mannan Glucosamine H p ch t không ch a ñư ng Heteroglycan H p ch t pectic Hemicellulose Gum Các ch t nh y axit Axit hyaluronic Chondroitin Tinh b t Dextrin Glycogen Cellulose Callose Inulin Levan Monosaccharide ðư ng Hexose (C6H12O6) Heptose (C7H14O7) Disaccharide Oligosacharide Triasaccharide Tetrasaccharide Carbohydrate Carbon ph c t p Glycolipit Glycoprotein Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 56 .

ðư ng có nhóm amino. Este quan tr ng nh t là v i glucose v trí nguyên t cácbon 1 ho c 6 ho c c hai. Heptose. ð c tính kh c a ñư ng th hi n ch : kh ion kim lo i như Zn ho c Cu trong môi trư ng ki m. Công th c c a glucose có th vi t 1CHO CHO d ng th ng như sau: 1CH2OH 2C=O HO3CH H4COH H5COH CH 2OH O=C H2COH HO3CH H4COH H5COH HOCH HCOH HOCH HCOH HOCH HOCH HOCH 6CH2OH D-Glucoz CH2OH 6CH2OH D-Fructoz CH2OH L-Glucoz L-Fluctoz Rõ ràng là phân t monosaccharide có ch a nhóm aldehyte (CHO) và ñư ng ch a nhóm này thu c nhóm aldose. glucose trong máu). Nhóm aldehyt hay xeton có th b kh b i hóa h c ho c b i enzyme ñ hình thành rư u c a ñư ng tương ng. Pentose. 57 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . 8 d ng D và 8 d ng L. Trong t nhiên t n t i hai nhóm quan tr ng là D-glucosamine là thành ph n chính c a chitin (trong v tôm. ð c tính chung c a monosaccharide là ho t ñ ng như nh ng ch t kh do s có m t các nhóm aldehyt hay xeton..1. ðư ng quan tr ng nh t c a hydrat cacbon trong th c ăn và trong cơ th ñ ng v t là ñư ng 6 carbon g i là hexose. Do s có m t c a 4 nguyên t cacbon trong aldohexose nên có 16 ñ ng phân l p th . Este c a axit photphoric v i ñư ng có vai trò quan tr ng trong các ph n ng trong cơ th s ng. ví d trư ng h p c a fructose. ðư ng pentose (ñư ng ñơn có 5 nguyên t cacbon trong phân t có arabiose và xylose. fructose và mantose. ð i di n c a ñư ng 6 carbon có: glucose.) và D-galactosamine là thành ph n polysaccharide c a s n. D n xu t quan tr ng nh t c a ñư ng hexose là ñư ng amino (thành ph n c a mucopolysaccharide và glycoside). Công th c chu i c a hexose có th ch a m t nhóm xêton (CO) thay vì nhóm aldehyte. ðư ng heptose xu t hi n d ng photphat hay ch t trung gian trong con ñư ng chuy n hóa photphat pentose. Các nhóm monosaccharide quan tr ng Hexose. Trong th c v t. Chúng là nh ng ñơn v cơ b n ñ c u trúc nên ñư ng pentose lo i ñư ng này có nhi u vách t bào th c v t. ch có m t s th c v t và mô cơ ñ ng v t. Monosaccharide t n t i d ng t do. D-sedohetulose là ví d quan tr ng c a monosaccharide ch a 7 carbon. D n su t c a monosaccharide Este axit photphoric. châu ch u. ðư ng hexose t n t i d ng t do r t ít (ví d . fructose có trong nư c hoa qu . monosaccharide là ti n thân c a polysaccharide (ñư ng ñơn và ñư ng ña).2. Monosaccharide C u trúc. galactose.6. N u nhóm hydro nguyên t cacbon s 2 c a aldohexose ñư c thay th b i nhóm amino (-NH2) thì h p ch t m i là m t ñư ng có nhóm amino. ho c ñư ng ribose và deroxyribose là ñơn v cơ b n c a axit nucleotic và các enzym.

ñ u Java và h t lanh khi b th y phân (hydrolysis) t o thành HCN. S a bò ch a 4348 g/kg. Lactose tan trong nư c không nhanh và không ng t như glucose. còn mannose và fructose ñ u thành mannitol. s n và h t lanh Acetone Vicianin Vicia angustfolia Arabinose. M t s glycoside quan tr ng có trong t nhiên trình bày b ng 6. D n xu t c a ribose. maltose.và tetrasaccharide. Tương t như v y. Tương ng. N u hydro c a nhóm hydroxyl b t kỳ c a glucose ñư c thay b i este hay alcohol hay phenol hình thành nên glucoside. và chúng là thành ph n c a heteropolysaccharide. xu t hi n oligosaccharide.. linamarin (còn g i phaseolunatin) có trong s n. c c i ñư ng ch a 15-20%. B n thân glycoside không gây ñ c và ph i th y phân chúng trư c khi gây ñ c. deoxyribose là thành ph n c u t o c a axit deoxyribonucleic (DNA). Glycoside. glucose thành sorbitol. Lactose b lên men m t cách nhanh chóng do vi sinh v t. lactose và cellobiose khi th y phân cho hai phân t hexose: C12H22O11 + H2O = 2C6H12O6 ðư ng saccharose có nhi u trong mía và c c i ñư ng. Oligosaccharide có ba nhóm: di-. glucanic và glucoronic.2.ðư ng deoxy.2. c ba lá Methylethyl xeton tr ng (Trifolium repens) 6. d n xu t c a galactose là fucose và mannose là rhamnose. d a và qu c a Benzaldehyte Rosaceae Dhurrin Lá kê (Sorghum vulgare) p-hydroxy-benzaldehyt Lotaustralin Trefoil (Lotus australis). Mannitol xu t hi n trong c silô do ho t ñ ng c a vi khu n phân gi i fructose. ch y u là Streptococcus lactis. Nhóm vi sinh v t này làm Tên Ngu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 58 . Rư u t ñư ng. glucose và acetone. Glycoside cyanogenetic khi th y phân gi i phóng HCN-có tính ñ c nên nh ng th c v t ch a nhóm glycoside trên ñ u ñ c ñ i v i gia súc.2. ví d . Tuy nhiên. M t s glycoside cyanogenetic t nhiên quan tr ng S n ph m khi th y phân ngoài glucose và HCN Linamarin ð u Java. có c u trúc phân t : α-D-glucose + β-D-fructose. Oligosaccharide Nh s liên k t t 2 ñ n 10 monosaccharide và gi i phóng nư c. Các ñư ng ñơn gi n có th b oxy hóa thành rư u polyhydric. glycosit d dàng b th y phân b i enzyme có m t trong th c v t. Thay th nhóm hydroxyl b i hydro hình thành ñư ng deoxy. Ví d . galactose thành dulciol. Axit t ñư ng. ru t qu ñào. axit aldaric và axit uronic.2. Lactose ch a 1 phân t α-glucose liên k t v i m t phân t β-galactose qua liên k t β-(1-4). ðư ng lactose còn g i là ñư ng s a là s n ph m t ng h p t tuy n vú. Oligosaccharide và polysaccharide thu c nhóm glycoside khi th y phân t o thành ñư ng ho c d n su t c a ñư ng. Mía ch a 20% ñư ng saccharose. Các aldose có th b oxy hóa thành axit.. galactose hình thành galactoside và fructose thành fructosit. ð i v i glucose thì có các d n xu t axit sau: gluconic. tri. Disaccharide Nhóm này xu t hi n nhi u trong t nhiên và có nh ng ñư ng quan tr ng sau: saccarose. benzaldehyt Amygdalin M n. B ng 6. trong ñó có các axit quan tr ng sau: axit aldonic.

3. c và r . ð i m ch ho c thóc khi lên m m b kh ng ch và ñem s y ñ làm m ch nha s d ng cho s n xu t bia.. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 59 . Chúng ñ u không ph i là ch t kh và khi th y phân cho ba phân t ñư ng hexose: C18H32O16 + H2O = 3C6H12O6 Raffinose là nhóm ñư ng ph bi n nh t.COOH). Maltose do hai phân t α-D-glucose liên k t v i nhau qua v trí α-1. Homoglycan Nhóm carbohydrate này r t khác v i nhóm ñư ng. fructose và galactose.4 và có m t nhóm ho t ñ ng. Maltose d tan trong nư c và không ng t như saccharose. thóc. T l c a các nhóm trong tinh b t ph thuôc vào ngu n nhưng amylopectin là thành ph n ch y u chi m kho ng 70-80%. Glucan Tinh b t là m t glucan có nhi u trong th c v t như là ngu n d tr cacbon hydrat.chua s a do bi n ñư ng lactose thành axit lactic (CH3.CHOH. mì. Homoglycan không mang ñ c tính ph n ng ñư ng c a aldose và cestose. g i là lactocaramel. Nó có lư ng nh trong c c i ñư ng và hình thành trong r m t trong khi ch bi n ñư ng saccharose. Chúng ñư c tìm th y trong s k t h p v i các lo i ñư ng khác như là thành ph n c a heterpglycan. Nhi u lo i homoglycan có trong th c v t như tinh b t (nguyên li u d tr ) và cellulose (ch t li u c u t o). H t bông ch a kho ng 80 g raffinose/kg. Cellobiose cũng ch có m t nhóm ho t ñ ng. Tetrasaccharide Nhóm này ñư c hình thành t b n monosaccharide. Polysaccharide (Glycan) Polysaccharide ñư c c u t o t các monosaccharide. Matose thư ng có nhi u trong các lo i h t như ñ i m ch. Trisaccharide Raffinose và cestose là hai ñ i di n c a nhóm trisaccharide. có h u h t trong th c v t như là saccharose. Nó có r t nhi u trong h t. Mantose (ñư ng m ch nha) là s n ph m phân gi i tinh b t và glycogen b i axit loãng ho c enzyme. tuy nhiên r t khác nhau v c u trúc hóa h c tr m t s trư ng h p. hình thành t nhi u pentose và hexose. Ngư i ta có th ki m tra nhanh ch t lư ng tinh b t thông qua ph n ng v i iôt: Amylose cho màu xanh ñ m và amylopectin cho màu violet ho c màu ñ tía. Cellobiose không t n t i trong t nhiên như là ñư ng t do. tuy nhiên.Tinh b t là h n h p c a hai polysaccharide khác nhau: amylose và amylopectin. là s n ph m phân gi i t cellulose. 1750C thành màu nâu. heteroglycan và lignin. Cellubiose ñư c t o thành t hai β-D-glucose là s n ph m c a phân gi i celulose liên k t thông qua m ch n i β-(1 4). Khác cơ b n là tr ng lư ng phân t cao. có m t h u h t trong th c v t b c cao.. Cestose cũng như d n su t c a nó có trong t ng ph n c a rau và h t c hòa th o. nhi t ñ 1500C lactose chuy n thành màu vàng. Liên k t này không b b gãy b i enzyme tiêu hóa c a ñ ng v t có vú. qu . Nó không ph i là ñư ng kh và th y phân t o thành hai phân t galactose. Khi th y phân raffinose t o thành glucose. g m có homoglycan. m t phân t glucose và m t phân t fructose: C24H42O21 + 3H2O = 4C6H12O6 2. Tinh b t có trong t nhiên d ng h t v i kích c và hình thù khác nhau. Arabinan và xylan Arabinan và xylan là polyme c a arabinose và xylose. b phân gi i b i enzyme vi sinh v t. Stachyose thu c nhóm này.

còn tinh b t h t c c thì ch trương ph ng. gia súc ñư c cho ăn m t kh i lư ng l n tinh b t c a h t c c và s n ph m ph c a h t c c. H t tinh b t khoai tây trương ph ng to và v ra. chu i cellulose ñư c hình thành theo tr t t nh t ñ nh thông qua c u n i hydro c trong và ngoài phân t . Ví d . Glycogen là nh ng glucan có c u trúc tương t amylopectin vì v y có thu t ng riêng cho glycogen là "tinh b t ñ ng v t". ñ c bi t là hemicellulose và lignin.Amylose có c u trúc th ng. Kh i lư ng phân t glycogen r t khác nhau tùy theo lo i ñ ng v t. Callose là thu t ng ch nhóm polysaccharide ch a liên k t β-(1. là c u trúc v ng ch c cho màng t bào. Các β-glucan này có m t trong th c v t b c cao như là thành ph n c a màng t bào ch xu t hi n trong m t s giai ño n Hình 6. S có m t dextrin trong th c ăn ngũ c c hình thành nh ng tính ch t như c ng. trong khi ñó glycogen cơ là 5 x 106. Cellulose Cellulose là polyme ñơn ph bi n trong th c v t.1). Trong các t bào th c v t. cơ và các mô khác c a ñ ng v t. C u trúc cellulose và chitin phát tri n nh t ñ nh. Glycogen có nhi u trong gan.4). D ng thu n c a cellulose ñư c tìm th y trong s i bông. cellulose liên quan ch t ch v c lý tính và hóa tính v i các thành ph n khác. Trong th c t chăn nuôi. Dextrin Dextrin là s n ph m trung gian c a quá trình th y phân tinh b t và glycogen: Tinh b t dextrin → maltose → glucose Glycogen Dextrin tan trong nư c và t o thành dung d ch gi ng như gôm (dính).5 x 108. ñó là liên k t gi a α-D-glucose v trí cácbon 1 và cácbon 4 c a phân t glucose khác. Glycogen Glycogen là thu t ng ñ ch nhóm polysaccarrit m ch nhánh ñư c tách ra t ñ ng v t hay vi sinh v t. Liên k t α-(1→6) chi m t l r t nh trong amylose. Trong th c v t. H t tinh b t không tan trong nư c l nh nhưng khi khu y ñ u và ñun nóng thì b trương ph ng và d o. Callose. Cellulose thu n là m t homoglycan có kh i lư ng phân t cao ñư c hình thành t các ñơn v cellobiose (hình 6. glycogen c a gan chu t có kh i lư ng phân t 1 . Amylopectin có c u trúc ph c t p hơn bao g m liên k t α-(1→4) là chính và c liên k t α-(1→6). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 60 . d ng mô cơ và tr ng thái sinh lý. nư ng ñư c và cháy t ng ph n. Glycogen là cacbon hydrat d tr ñ ng v t và ñóng vai trò quan tr ng trong trao ñ i năng lư ng.3) và β-(1.1.

1.8. Nh ng heteroglycan có ý nghĩa trong dinh dư ng bao g m: hemicellulose.200 . Lignin là m t polyme b t ngu n t ba d n xu t c a phenylpropal: rư u coumaryl. Chitin phân b nhi u trong ñ ng v t b c th p và ñ c bi t có nhi u trong Crustacae (giáp xác).000 6. Hemicellulose cũng có th ch a axit uronic. 61 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .000 972.050.000 Glucosamine Chitin là ñi n hình c a homoglucan ch a glucosamine.296. Trong h Gramineae.1. trong ñó g m nhi u lo i hương v m t s ch t khác. thân. (chuäøsaccharose) i nhóm inulin ch a liên k t 2. nhưng ch y u hai h Compositae và Gramineae. trefoil và medicago ch a galactan. Hemicellulose Hemicellulose là polysaccharide trong màng t bào tan trong dung d ch ki m và có liên k t ch t ch v i cellulose.000 .25. Lignin Lignin không ph i là carbohydrate nhưng có liên k t ch t ch v i nhóm này ñ c u t o màng t bào và làm cho cây c ng cáp. h t c a nhi u cây b ñ u như c clover. coniferil và sinapyl. lá và h t c a nhi u loài th c v t. trong n m và vài lo i t o xanh. V c u trúc.000 . Kh i lư ng và s lư ng phân t glucose trong c u trúc polysaccharide khác nhau Polysaccharide Amylose Amylopectin Glycogen Cellulose Kh i lư ng phân t 16. Trong khi ñó. pectin. D-xylose và L-arabinose liên k t v i các thành ph n khác và n m trong liên k t glucoside. mucopolysaccharide và glycopotein. Fructan có th chia làm ba nhóm: Fructan nhóm levan v i ñ c trưng liên k t 2.Fructan Fructan là nguyên li u d tr trong r . D-mannose. M t phân t lignin bao g m nhi u ñơn v phenylpropanoit ñan chéo nhau thành liên k t ph c h p.97.000 972.000 S lư ng phân t glucose 100 .6.3. Heteroglycan Heteroglycan là m t lo i polysaccharide.000 .600 300 .4.000 . Chitin có c u trúc gi ng v i cellulose (hình 6.000 6. và nhóm fructan có nhánh tìm th y trong c Agropyron repens.1) và là polysaccharide ph bi n trong t nhiên sau cellulose.972.6 ho c 2. Nhóm này ch a c hai lo i liên k t trên.200 48. Galactan và mannan Galactan và mannan là polyme c a galactose và mannose có m t trong thành t bào th c v t.6. Fructan tan trong nư c l nh và có kh i lư ng phân t th p. B ng 6. Dgalactose.1. Toàn b fructan ñ u ch a các m nh β-D-frutose liên k t v i nhau qua c u n i 2.600 . hemicellulose có thành ph n chính là D-glucose. fructan ch có trong các loài cây ôn ñ i. Mannan là thành ph n chính c a thành t bào h t cây c và d a.

6.. 62 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .3. R1 = OCH3 Rư u sinapyl: R = R1 = OCH3 Trong dinh dư ng ñ ng v t. Lignin ch b phân gi i b i enzyme c a m i. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ 6. Tuy nhiên. Lignin chi m t i kho ng 13-15% trong ch t khô c a cây c hòa th o. c khô và rơm r t giàu lignin nên t l tiêu hóa th p tr khi ñư c x lý hóa h c ñ b gãy liên k t gi a lignin v i các hydrat cacbon khác.. lignin r t ñáng quan tâm vì nó không R1 R b tiêu hóa b i enzym c a cơ th v t ch . nhưng khi nh n ñói ch có 1-3mg/ml). cơ và não và t ñó làm gi m lư ng ñư ng trong máu. Th c ra. n u tăng s l n cho ăn thì th y tăng kh năng s d ng glucose. Tuy nhiên. khác v i ñ ng v t có vú có hàm lư ng ñư ng trong máu r t th p và n ñ nh. cá rô phi thi u “ch t nh n” glucose do insulin ñem ñ n và ñã có ph n ng ch m và không hi u qu ñ i v i insulin. T l tiêu hoá tinh b t c a cá chép trong kho ng 40-80% ph thu c vào ngu n tinh b t (b ng 6. thêm m t lư ng l n th c ăn ch a glucose s d n ñ n s gia tăng ñ t ng t và lâu dài glucose plasma c a cá. Các axit amin ñ u có th ñư c chuy n hoá t o ra glucose. G . lư ng lignin tích t càng l n. ð i v i triglyceride thì sau khi thu phân. Còn các axit béo s theo con ñư ng oxy hoá t o nên acetyl-CoA ñi vào chu trình Krebs. ði u này cho k t lu n là kh năng chuy n hoá glucose c a cá ch m hơn ñ ng v t trên c n. carbohydrate làm gi m sinh trư ng.4. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ α Tinh b t Dextrin Maltose Lactose Sucrose α α Lactase sucrase Dextrin + Maltose + Glucose Glucose + Maltose Glucose + Glucose Glucose + Galactose Glucose + Fructose Cá có kh năng h p thu t t glucose. serine và glycine có ưu th hơn axit glutamic và axit aspartic. cá có kh năng ti t ra insulin (sau b a ăn hàm lư ng insulin tăng trong kho ng 5-48mg/ml plasma.CH2OH 6. Th c v t càng già. nhưng kh năng s d ng glucose thì kém hơn ñ ng v t trên c n. m t.4). cá con ñư ng s n sinh glucose (glucogenesis) t protein và lipid là con ñư ng quan tr ng. CH CH.Rư u coumaryl: R = R1 = H Rư u coniferil: R = H. Các nghiên c u g n ñây cho th y. cá bơn (Pluronectus platessa) và cá chép thì b sung tinh b t làm tăng t c ñ sinh trư ng. Tinh b t Tinh b t là ngu n năng lư ng r ti n hơn protein và lipid và ñư c các nhà s n xu t ñưa vào kh u ph n v i nh ng t l khác nhau tuỳ theo loài cá. quá trình chuy n glucose thành glycogen còn ph thu c vào các “ch t nh n” (receptor) có trong t bào và m i tương quan v i glucagon. th y r ng lư ng ñư ng trong máu tăng lên r t cao và kéo dài. Nhóm cá h i ăn ñ ng v t. Tuy nhiên. trong ñó alanine. Theo dõi trên cá ăn kh u ph n giàu tinh b t hay glucose.1.4. glycerol s ñư c phosphoryl hoá t o ra dihydroxyacetone phosphat r i hình thành pyruvat và ñi vào chu trình Krebs ñ t o năng lư ng. Lignin còn liên k t v i OH nhi u polysaccharide và protein màng t bào ngăn tr quá trình tiêu hóa các h p ch t ñó. Insulin có tác d ng bi n glucose thành glycogen d tr gan.

0 37.3 46.8 20 59 412 1. 2002) ð tăng hi u qu s d ng tinh b t trong th c ăn thu s n nên áp d ng các bi n pháp như sau: h hoá tinh b t qua bi n pháp n u chín.5 T l tiêu hoá 74 75 84 58 45 56 65 51 46 . T l tinh b t có th s d ng t i ña trong th c ăn m t s loài cá Cá nư c ng t % tinh b t Cá bi n % tinh b t Chép 40-45 Cá măng bi n 35-40 Cá da trơn M 30-35 Cá ch m 20-25 Cá h i 25-30 Cá bơn Atlantic 15-20 Cá rô phi 35-40 Cá chình 25-30 (Ngu n: Halver và Hardy. C n chú ý r ng nh ng nhóm cá s d ng ñư c tinh b t n u tăng tinh b t trong kh u ph n thì làm tăng hàm lư ng lipit cơ th .6).8 15. ép viên hay ép ñùn ñ tăng t l tiêu hoá tinh b t.2.9 (Ngu n: Werner Steffens. ñ i v i tôm thì không quá 5%. và tăng s l n cho ăn ñ tránh glucose tăng ñ t ng t sau b a ăn.6. nh hư ng c a xơ thô ñ n t l tiêu hoá VCK kh u ph n Xơ thô (%/CK) T l tiêu hoá VCK (%) Th i gian r ng d dày (phút) T l kh i lư ng d dày/WB 0 71 782 1.5. T l tiêu hoá các carbohydrate khác nhau c a cá chép 2 năm tu i (Scerbina. Ch t xơ Ho t tính enzyme cellulase r t y u trong ñư ng tiêu hoá c a cá.4 14.1 22. có th s d ng xơ như ch t pha loãng và ñ ñi u ch nh t l P:E khi ph i h p kh u ph n.4 10 66 379 1. 1985. gi m t l tiêu hoá. B ng 6.6 34. Xơ trong kh u ph n làm tăng s n xu t phân.8 – 30. N u xơ không nh hư ng ñ n t l tiêu hoá và ñ l i d ng c a các ch t dinh dư ng khác. thí nghi m trên cá h i) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 63 .8 43.4. 1973) Lo i th c ăn ð i m ch (barley) Y n m ch (oats) M ch ñen (rye) Lúa mì (wheat) ð u peas ð u lupins Khô l c (groundnut meal) Khô ñ u tương (soyabean meal) Th c ăn h n h p Hàm lư ng carbohydrate (%) 55.0 25.B ng 6.4.5. T l xơ trong kh u ph n cá thư ng ñư c khuy n cáo t 8-10%. tăng kh i lư ng ng tiêu hoá (b ng 6. 6.75 Lư ng tinh b t có th s d ng t i ña trong kh u ph n c a m t s loài cá ghi b ng 6. B ng 6.

G. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). K. Academic Press. University of Washington Press. 1989.267. Phân lo i carbohydrate và ý nghĩa c a nó? 2. C. Malang. Indonesia. FAO. Cao ðăng Nguyên. Nguy n Th L c. C. and Bouwmans. UNDP.M. H Chí Minh. Lê Văn An. Ling. Vai trò c a tinh b t ñ i v i cá và s l i d ng tinh b t c a cá? 3. Giáo trình dinh dư ng gia súc. 2002. N. Nhà XBNN. A.. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). Nhà XBNN. 108 pp. Nhà XBNN. 402 tr. (eds). 2006. Halver. 3rd Eds. 241 . Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Imprint of Elsevier Science. Hardy. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 64 . In: Huisman. Seattle. Hà N i. Michael B. E. Nhà XBNN. cá có s d ng ñư c ch t xơ không? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. R. CAB international. 823pp. Zonneveld. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview.D.. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition.H. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture. Lê ð c Ngoan. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. B n ch t c a ch t xơ. H Trung Thông. Rome. Ti ng Anh De Silva. Hà N i. 2004.H. L i Văn Hùng.CÂU H I: 1.M. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. Fish Nutrition. 2002. E. Webster. ð Quý Hai.W.W. and Lim. 2002. J. pp. Hà N i. Washington. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture.. 1977. S. 2001. New.A. 1987..

1.440 microgram retinilpalmitate Các ch t ti n vitamin A. xantophyl là m t s c t ñáp ng ch y u cho lòng ñ tr ng. axit folic. γ. vitamin b sung trong th c ăn ch chi m 1-2%. Công th c c u t o CH3 CH3 CH3 CH3 CH2-OH CH3 Các d n xu t c a Vitamin A. B6. Có ít nh t 80 ti n vitamin ñư c bi t bao g m các α-. nhưng chi phí l i chi m t i 15% t ng giá ti n th c ăn. Không ph i t t c các caroteneoit là ti n vitamin A.1. E. nhưng có m t ti n vitamin d ng các caroteneoit. Dư i ñây trình bày vai trò dinh dư ng. ðơn v tính là ñơn v qu c t 1UI = 0.1.caroten. retinilpalmitat. K) và vitamin hoà tan trong nư c (g m vitamin B1.344 microgram retinilacetate = 0. cryptoxanthin có m t th c v t b c cao và myxoxanthin có m t trong t o l c và t o lam. biotin. retinoic. 7. B sung vitamin cho cá trong ñi u ki n nuôi thâm canh không nh ng thúc ñ y ñư c tăng trư ng c a cá mà còn ngăn chăn ñư c nh ng r i lo n b nh lý do thi u vitamin. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 65 . Tinh th β-caroten có màu vàng ñ và dung d ch có màu vàng cam. Vitamin A không có th c v t. s chuy n ñ i thành vitamin A trong cơ th ñ ng v t. Vitamin A có các d n xu t sau: retinol. Thông thư ng. Ví d .300 microgram retinol = 0.CHƯƠNG VII DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN Cá ñư c nuôi hàng nghìn năm nay nhưng nh ng bi u hi n thi u vitamin ch m i phát hi n g n ñây khi cá ñư c nuôi thâm canh b ng th c ăn công nghi p. vitamin C. retinilacetat. B12. retinaldehyd. VITAMIN A 7.).. B5. nh ng vitamin khác thì ñư c ghi trong b ng tóm t t. D. B2. β-. T t c ti n vitamin ñ u không tan trong trong nư c nhưng tan trong d u và dung môi h u cơ. Có hai nhóm vitamin là vitamin hoà tan trong m (g m vitamin A. β-caroten r t d b oxy hoá. PP. Th c ăn phơi dư i ánh sáng m t tr i hàm lư ng β-caroten m t r t nhi u. Trong các ti n vitamin thì β-caroten có phân b r ng rãi và ho t ñ ng nh t. retinilpropionat. cholin. nhu c u và ngu n cung c p m t s vitamin quan tr ng ñ i v i cá. ñ c bi t là nhi t ñ cao c a không khí..

bi n d ng n p mang.4mg caroten/kg th c ăn. Khi kh u ph n thi u vitamin A ñ ng v t b b nh quáng gà (hình 7.2. khi có ánh sáng. g c mang cá. ti n vitamin D bi n thành vitamin D.1).1.7.2 tri u UI/kg dư i d ng retinyl palmitat) làm cho cá ch m tăng trư ng. t bào g c ch y u bi t hoá hình thành t bào v y cá. s s n sinh kháng th b gi m th p. ti n c a vitamin D2 là ergosterol và ti n vitamin D3 là 7dehydrocholesterol. gi m ho t ñ ng c a h th ng kháng th ñã làm cho s c ch ng b nh c a cơ th b suy gi m. bi n d ng cu ng ñuôi. l p thư ng bì. rhodopsin b phân gi i thành retinol và opsin. s ng hoá. có hi n tư ng cá ch m tăng trư ng.1. Trên t bào võng m c m t có m t quang ch t tên là rhodopsin. m t l i. lo i t bào này ti t ít niêm d ch. quá nhi u vitamin A (2. còn n u kh u ph n thi u vitamin A. thi u máu. Cá trơn c a M nuôi b ng kh u ph n có 0. 7.VitaminA → T bào Squamous (gi ng v y cá) Vai trò liên quan ñ n s c ñ kháng c a cơ th . n p mang b xo n l i. Thi u vitamin A. Vitamin D2 và vitamin D3: H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO 7-dehydro cholesterol Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 66 . t bào g c bi t hoá hình thành t bào ti t niêm d ch (ñó là các t bào cuboidal. Vai trò v i niêm m c thư ng bì. th n xu t huy t. Rhodopsin t o nên kích thích th n kinh và gây ph n x nhìn. kh năng ngăn c n s xâm nh p c a vi khu n b gi m (hình 7. niêm m c s khô. Tuy nhiên. Vai trò sinh h c Vitamin A ñóng vai trò quan tr ng trong th giác. T bào thư ng bì do t bào g c bi t hoá mà thành.2. Tóm t t như sau: + VitaminA → T bào Cuboidal. Bi u hi n chung c a s thi u vitamin A cá là: xu t huy t h m t. VITAMIN D 7. xu t huy t da và vây. Công th c Trong t nhiên có hai vitamin D ph bi n là vitamin D2 và D3 (còn có tên là ergocalciferol và cholecalciferol). Khi kh u ph n có ñ y ñ vitamin A. Như v y cùng v i hi n tư ng s ng hoá. Dư i ñây là công th c c a ti n vitamin D3. Dư i tác ñ ng c a tia t ngo i. columna và goblet Basal cells (t bào g c) . trong t i thì có quá trình tái t ng h p ngư c l i. Cá chép thi u vitamin A s có màu nh t nh t. columna và t bào goblet).2.2).

1UI = 0. nó kích thích thành ru t ti t m t protein v n chuy n (BP = binding protein). Vai trò vitamin D3 trong h p thu Ca 67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .25(OH)2-vitamin D3 ho c 24. Ho t tính sinh h c c a D3 trên các loài cá h i và cá trơn M g p 3 l n vitamin D2.3.25(OH)2-vitamin D3. S n ph m thu phân 1.025 microgram vitamin D3 tinh th . Vai trò sinh h c Vitamin D3 (cholecalciferol) h p thu vào máu ñ n gan. gan ñư c thu phân thành 25hydroxy cholecalciferol (vi t t t 25 (OH)-vitamin D3). khi ñ n th n nó l i b thu phân ti p ñ bi n thành 1.H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D3 H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO Ergosterol H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D2 .2.3).2.25(OH)2vitamin D3 có ho t tính m nh nh t. Ca ++ + BP Máu CaBP Ca BP ++ + BP CaBP BP Xương Ca++ S a Tr ng T ch c Ru t Sơ ñ 7. 7. nh protein này ion Ca ñư c h p thu vào máu cũng như v n chuy n Ca vào xương và các s n ph m khác cùng v i phospho (sơ ñ 7.

1% thay vì 3.1. Thông thư ng ngư i ta b sung d u th c v t thì cũng có ñ vitamin D.Steffens.Gan (microg/g) T l h ng c u v (%) 2.06 2322 1. cơ ch homeostasis ñ i v i Ca b c n tr (bi u hi n co c ng cơ xương). Ngoài ra.9 2.3% trên kh u ph n không b sung vitamin E.4 21. Hi n t i ngư i ta v n chưa hi u rõ hoàn toàn nhu c u vitamin D c a cá.9 35. nhóm cá h i. Thi u vitamin E thư ng d n ñ n t n thương gan. CH3 HO H3 C O CH3 CH3 -CH2-CH2 -CH2 -CH-CH2 -CH2-CH2-CH-CH2-CH2 -CH2 -CH CH3 CH3 CH3 CH3 α -Tocopherol 7. Tác d ng c a vitamin E và Se b sung vào th c ăn cá (Bell et al.8 30. n u ho t tính c a α-tocopherol là 100. Công th c Vitamin E có nhi u ñ ng phân như α-tocopherol. B ng 7.6 20.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 68 . Thi u vitamin D3: sinh trư ng kém. th m chí kh u ph n không ch a calciferol thì rainbow trout cũng không bi u hi n m t tri u ch ng nào c .63 2.7 2. Cá trao ñ i Ca tr c ti p v i nư c qua mang.3. ngăn c n s oxy hoá các axit béo không no PUFA và HUFA có trong màng t bào.2. và cơ quan sinh d c b nh hư ng. γ-tocopherol và δtocopherol.5 41 0.0 36. cơ thoái hoá.Ch c năng sinh hoá c a vitamin D là thúc ñ y s h p thu Ca (và c P) ru t ñ duy trì s khoáng hoá bình thư ng c a xương. thì các tocopherol β .89 1. d n theo W. 10 và 1.6 41 0. VITAMIN E 7.8 3. vitamin E còn giúp nâng cao t l n c a tr ng. Vai trò sinh h c Vai trò sinh h c chính c a vitamin E là ch t ch ng oxy hoá sinh h c. Trên cá chép. β-tocopherol.06 3125 1.Máu (microg/ml) . tuy nhiên v i th c ăn viên ngư i ta thư ng ñưa vào 2000-3000 IU vitamin D3/kg th c ăn. cho nên vùng nư c nào nghèo Ca thì m i ph i b sung Ca cùng v i vitamin D.0 0.3.1. Cá ăn kh u ph n b sung vitamin E có h s thành th c là 14.62 16. ngư i ta th y nhu c u vitamin D r t nh . 7.53 15. γ và δ l n lư t là 30-40.9 2976 1. ngư i ta ghi nh n vitamin E làm tăng kh năng sinh s n. 1989) Vitamin E (mg/kg) Se (mg/kg) Tăng tr ng (%) FCR (kg/kg TT) Vitamin E: .3 51. gan nhi u m . 1985.9 3137 1.3.0 0.

còn Se tham gia vào m t enzyme có tên là glutathion peroxidase (GSH-Px). O CH3 CH3 CH3 CH2-CH=C-CH2 -(CH2-CH2-CH-CH2)3 H O Vitamin K1 O CH3 CH3 (CH2-CH=C-CH2)nH O Vitamin K2 O CH3 H O Vitamin K3 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 69 . Vitamin E có vai trò ngăn c n s hình thành peroxit. Công th c Cho ñ n nay ngư i ta bi t vitamin K có 3 d ng hoá h c như sau: Vitamin K1 có trong th c v t có tên là phytokinon. 7. vitamin K2 do vi sinh v t t o ra có tên là menakinon và vitamin K3 t ng h p b ng con ñư ng hoá h c có tên là menadinon.1).Vitamin E và Se có quan h h tr nhau trong vi c ngăn tr s oxy hoá nh ng axit béo không no. VITAMIN K 7. FCR và ñ b n c a huy t c u (b ng 7. có tác vai trò xúc tác s phân gi i peroxit thành nư c: GSH-Px 2 GSH + H2O2 GSSH + H2O B sung vitamin E và Se vào th c ăn cá có tác d ng làm tăng t c ñ sinh trư ng.4.1.4. Ho t tính c a vitamin K3 l n hơn 2 l n K1 ho c K2.

s n m t. Vitamin C r t d b phá h y trong quá trình d tr và ch bi n. 7. chép. kém linh ho t (anorexia và lethargy).5 . xu t huy t n i. Môi trư ng ô nhi m kim lo i n ng (Yamamoto et. B2. h u h t các loài cá không t t ng h p ñư c vitamin này trong cơ th (ngư i.1 mg/kg trong th c ăn ñ ñ duy trì s ñông máu bình thư ng trên các loài cá h i. s ánh sáng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 70 . mang và vây b t thư ng). vitamin C cùng v i vitamin E tham gia vào quá trình h n ch s hình thành peroxit lipit trong mô cá. ngư i ta cũng th y b sung vitamin C cho cá da trơn và rainbow trout ñã có tác d ng tăng ñáp ng mi n d ch (tăng ho t tính th c bào c a t bào h th ng mi n d ch). Th c ăn ñ ng v t như b t cá là ngu n cung c p quan tr ng c a vitamin K2. Ngoài ra. Nh ng d u hi u này x y ra trư c c nh ng d u hi u không ñ c trưng như gi m ăn và y u t. Thi u vitamin C cá h i và trout có bi u hi n bi n d ng c u trúc (v o xương-scoliosis. ư n lưng-lordosis. Vitamin Thiamin (B1 Riboflavin (B2 Tóm t t nh ng tri u ch ng thi u vitamin nhóm B c a cá Nhu c u (mg/kg) 0. ch y máu da và vây. ch m l n. B6. c n cho s ñông máu c a ñ ng v t trên c n và cá.2. Bi n d ng c u trúc cũng th y cá da trơn. 7. kh . Vitamin K3 b n khi không tr n vào th c ăn h n h p ho c trong premix (vì cholin chlorid và các ion kim lo i xúc tác phân hu chúng). Vitamin C khi s d ng cho cá thư ng d ng b c v i ethylcellulose hay b c v i m .2. Axit ascorbic là m t ñ ng y u t tham gia vào quá trình hydroxin hóa prolin và lysine ñ hình thành hydroxyprolin và hydroxylysine trong procollagen (ti n collagen). G n ñây. VITAMIN NHÓM B Vitamin nhóm B thu c nhóm vitamin tan trong nư c g m có các lo i vitamin B1. nh t màu. Khi thi u vitamin nhóm B. t l ch t cao.al. ch m l n...7. Lư ng vitamin K 0.2. thu c di t côn trùng ch a hydrocacbon chlorinate (Mayer et. chu t bi n cũng không t ng h p ñư c vitamin C trong cơ th ). B ng 7. S d ng cá s ng làm th c ăn s thi u B1 vì trong th t cá s ng có thiaminase gây vô ho t thiamin Kém ăn. d ng phosphorylated ascorbic là d ng khá b n nhưng ñ t ti n cho nên cũng it ñư c dùng. B12. axit ascorbic c n cho vi c hình thành mô liên k t. rôphi.6.al. hi n tư ng th n kinh. Chúng ñóng vai trò quan tr ng trong quá trình s ng c a ñ ng v t th y s n. trình bày nhu c u c a cá ñ i v i vitamin nhóm B và các tri u ch ng khi thi u nhóm vitamin này B ng 7. Như v y. do v y ngư i ta ph i b o v nó trư c khi b sung vào th c ăn cá. hi n tư ng th n kinh. kém ăn. mô s o và khung protein xương.. Vitamin C giúp cho s t ñư c h p thu t t do ñó ngăn ng a ñư c hi n tư ng thi u máu hay g p cá do thi u vitamin C.5 10-20* 4-7 15-20* Tri u ch ng thi u Ch y máu vây.4. Ch c năng Vitamin K tham gia vào m t enzyme ho t hoá protrombin. chúng thư ng xu t hi n nh ng tri u ch ng b nh lý nh hư ng ñ n s c kh e c a v t nuôi và thi t h i ñáng k ñ n hi u qu s n xu t.5. 1978) làm tăng nhu c u vitamin C c a cá. 1985). VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) Vitamin C còn g i là axit ascorbic..

3). m t niêm m c da. Nhu c u vitamin c a nhóm cá h i (mg/kg th c ăn) Vitamin Vitamin A (IU) Vitamin D3 (IU) VitaminE Vitamin K3 Thiamin (B1) Riboflavin (B2) Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C NRC (1993) 2500 2400 50 R* 1 4-7 3-6 20 10 0.80%. Tinh th axit ascorbic c c kỳ nh y c m v i s Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 71 . ch y máu da và vây. ch m ch p.15 1 0. Các d ng vitamin khác và ñ b n c a nó trong th c ăn viên (ép ñùn) và trong premix ghi b ng 6. ch m l n. bi n d ng c t s ng.6 8 0. ñ u và da. r i lo n th n kinh Kém ăn.5-1* NR NR 440 100-150 4000 800-1200 NR 300-500 Kém ăn. c n lưu ý ñ n ñ b n c a vitamin C. B ng 7.03 130 1000 150** R* : có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng.8. xu t huy t vây.5 0. NR: Không có nhu c u (dư i ñi u ki n thí nghi m). NHU C U VITAMIN C A CÁ Nh ng nghiên c u v nhu c u vitamin h u h t th c hi n trên cá h i và nh ng k t qu nghiên c u này ñư c ch p nh n cho nh ng loài cá khác (b ng 7. gan nhi m m . l i m t Ch y máu da.3. ch m l n. ch y máu da. Ch m l n.Pyridoxin Pentothenic axit Nicotinic axit Biotin Folic axit Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C 4-5 8-12* 30-50 40-50* 28 80-120* 1-2.01 300 1000 50 M c thêm vào th c ăn 6000 2000 300-500 10 15 25 15 50 180 0.7. S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ ð b n c a vitamin D3 trong ñi u ki n b o qu n như vitamin A b ng 75 . Tuy nhiên. gi m ho t ñ ng Ch m l n. * Tăng 30 giai ño n hương và 50% giai ño n gi ng 7. Ch m l n. ** : dùng lo i vitamin C b n 7.7. t l ch t cao Ch m l n. thi u máu. l ñ .

Khi s d ng vitamin ñ tr n vào th c ăn ph i chú ý ñ n ñ b n c a vitamin. vitamin phân tán kh p trong cái khung này cùng v i ch t ch ng oxy hoá và ñư c b c m t l p v b o v b ng tinh b t ngô.100 80 . D ng vitamin này ch m t 15 % ho t tính trong viên ép ñùn và d tr 3 tháng nhi t ñ trong phòng. G n ñây. ho t tính acid ascorbic là 33% và 35 % l n lư t).oxy hoá.90 75 .65 40 .70 50 .100 90 . trong viên ho t tính vitamin C ch còn l i 20% sau khi s lý nhi t và d tr . Công th c vitamin A.90 80 .100 90 . Nh ng chú ý khi s d ng vitamin trong th c ăn tôm và cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 72 .90 80 .100 40 . Các d ng vitamin khác nhau và cách b o v khác nhau thì có ñ b n khác nhau. Công th c vitamin E vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 4.90 80 . trong khi viên vitamin C b c m hay ethylcellulose m t t i 70-90% ho t tính trong cùng ñi u ki n. B ng 7. Ví d : Vitamin A dư i d ng vitamin A acetate ch a trong viên nang.100 90 . vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 2.100 70 . ngư i ta s d ng asorbate-2-monophosphate (s n ph m này có ascorbate-2-monophosphate và m t lư ng nh ascorbate-2-polyphosphate.Hoffmann-La Roche. Các vitamin t ng h p ñư c s n xu t ra dư i d ng khác nhau và ñư c b o v ñ ch ng l i s phân hu trong quá trình ch bi n và d tr .100 80 . vì các vitamin chi t t ngu n t nhiên r t ñ t và hi u qu th p. H u h t.4.30 Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Vitamin B1 Vitamin B2 Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Cholin Inositol Ascorbic acid Vitamin A acetate Cholecalcalciferol dl-a tocoferol acetate Mu i menadione (K3) Thiamin mononitrate Tinh th Pyridoxine hydrochoride Calcium d-pantothenate Niacinamide và nicotinic acid D-Biotin Tinh th Dung d ch 1% Mu i chloride Ascorbate-2-polyphosphate Tinh th CÂU H I: 1.80 không thêm 100 90 30 .100 65 . vitamin b sung vào th c ăn cá ñư c s n xu t b ng con ñư ng hoá h c ho c vi sinh v t ho c k t h p c hai ch không ph i chi t t th c ăn t nhiên. toàn b ho t tính vitamin m t h t.80 90 . 1988) Vitamin D ng s d ng nhi t ñ Ho t tính còn sau 3 tháng d tr nhi t ñ trong phòng (%) Trong premix Trong viên ép ñùn 70 . ð b n c a vitamin trong premix và trong viên ép ñùn sau 3 tháng d tr trong phòng (F.70 70 .90 50 .85 70 .100 50 .100 90 . Vai trò vitamin C ñ i v i cá và nh ng chú ý khi b sung vitamin C trong th c ăn cá.80 90 . Công th c vitamin D vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 3.100 80 . Trong 3 ngày d tr nhi t ñ thư ng. Thư ng trong viên gelatin ngư i ta thêm c vitamin D3. trong nang ch a m t cái khung b ng gelatin có c u trúc liên k t chéo.80 100 100 90 10 .70 60 .

and Lim. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). Vitamin 49. 2002. R. 1975..FS No. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture NRC (National Research Council). 2002. Imprint of Elsevier Science. 2001. DC. Hà N i. Vitamin E requirement for Japanaese eel. 62. Academic Press. Bangkok.D.. Watanabe. Washington.pir. Arai. E. 18pp. Giáo trình dinh dư ng gia súc. USA. Progress report of the Regional Project RAS/76/003. 3rd Eds. National Academy Press. Vitamin Requirement in Snakehead Diets. Thailand.W. England Webster. Fish Nutrition. 2000. L i Văn Hùng. J. Y. C. T. 823pp. S. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. T.. Hardy. 1993. H Chí Minh.gov. Halver. 1989.sa. and Shimma. 60/01 Steffens. Principles of Fish Nutrition. Ti ng Anh Boonyaratpalin. Yamakawa. M. Nhà XBNN. W.. CAB international. 2004.. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 73 . Hà N i.. Nhà XBNN. 2002. Nutrient Requirements of Fish. (eds). Lê ð c Ngoan. 1981. Laurent Verschuere.au/factsheets). C. Network of Aquaculture Centers in Asia.. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture.TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Ellis Horwood Limited. Primary Industries and Resources SA (www. Water quality in freswater aquaculture ponds . Geert Rombaut. Patrick Sorgeloos. Willy Verstraete. Nhà XBNN.

Mg.6 1. Co.4 Vi khoáng Fe Zn Cu Mo Se I Mn Co mg/kg th tr ng 20-80 10-50 1-5 1-4 1-2 0. Cl.5 0. Mg.02-0. Mn. ñ ng v t và cá ch t khoáng chi m t l r t th p so v i các ch t h u cơ khác (b ng 8. Thu t ng khoáng thi t y u (Essential mineral element) dùng ñ di n t nh ng ch t tham gia vào quá trình trao ñ i ch t c a cơ th . K.1 1. Cu. Tuy nhiên. và Ni. 13 ch t ñư c coi là khoáng thi t y u. Fe. Cr. Khoáng ñư c chia làm hai nhóm căn c vào nhu c u c a ñ ng v t: nhóm khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng.1. I. Ni. Na. P. ch t khoáng thư ng x p vào hai nhóm tùy theo n ng ñ là khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 74 . Li. As. Ngay c m t s ch t khoáng c n thi t ñ i v i ñ ng v t th y s n nhưng ñư c cung c p v i lư ng vư t m c nhu c u cũng gây ñ c cho cơ th . Cu. ð nh n bi t m t ch t khoáng là thi t y u hay không thì khi con v t ăn m t ph n không có ch a ch t khoáng y và gây ra nh ng tri u ch ng b nh lý ch có th ñi u tr ho c phòng ng a b ng chính ch t ñó.2-0. Na.CHƯƠNG VIII DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG Trong t nhiên có ít nh t 22 ch t khoáng mà cơ th ñ ng v t c n. ñ i v i nh ng ch t khoáng mà cơ th c n v i s lư ng r t nh thì không th ki m soát ñư c s có m t c a chúng trong nư c u ng. Mn. ngư i ta b sung thêm Mo. I. Si. Cl. Hàm lư ng m t s nguyên t khoáng trong cơ th ñ ng v t ða khoáng Ca P K Na Clo S Mg g/kg th tr ng 15 10 2 1. Trong chương này chúng tôi ñ c p ñ n vai trò sinh h c c a m t s khoáng ña lư ng và vi lư ng là nh ng nguyên t h t s c quan tr ng ñ i v i cá 8. B ng 8.1. S. khoáng ña lư ng là nh ng ch t mà ñ ng v t có nhu c u l n hơn 100mg/kg kh u ph n như Ca.5 0. Zn. K. F. b i trong không khí. máng ăn. Trong cơ th ngư i. Se. Cr. ð n năm 1970.1 ð n năm 1950. Có kho ng trên dư i 40 ch t khoáng tham gia vào quá trình trao ñ i ch t trong cơ th ñ ng v t.3-0. Sn và Va. chu ng tr i.6 0. khoáng vi lư ng: nhu c u nh hơn 100mg/kg kh u ph n như Fe. bao g m Ca. Bo. M t s tài li u khác cho r ng.1. Mo. các d ng c v sinh.2). Ph n l n các nghiên c u v dinh dư ng khoáng ñ u s d ng phương pháp trên. Ngoài ra. b ng 8. Zn và Co. Pb. KHÁI NI M CHUNG M c dù h u h t các ch t khoáng tìm th y trong t nhiên ñ u có m t trong các mô c a ñ ng v t vì chúng có trong th c ăn nhưng không ph i ch t khoáng nào cũng có vai trò trong trao ñ i ch t c a cơ th . Se. và S. M t s ch t khoáng v i hàm lư ng r t th p có th còn gây ñ c cho cơ th . Fl. Thông thư ng nh ng ch t khoáng ñư c g i là vi lư ng khi chúng có m t trong cơ th ñ ng v t không l n hơn 50 mg/kg. P.

Tuy nhiên.2. Trao ñ i khoáng 8. vây.1 0.1 5. 1984.3 12 1.85 20 1.5 . Kirchgessmer và Shwarz.2 1.33 3.6. 1986) Các lo i khoáng ph bi n Khoáng ña lư ng (g/kg WB) Ca P Mg K Na Khoáng vi lư ng (mg/kg WB) Fe Cu Mn Zn Cá h i (10-1800g) 5. S trao ñ i khoáng c a cá th hi n sơ ñ 8. PHOSPHO.2.1. Hàm lư ng Ca c a cá chép (kh i lư ng . cá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 75 . ph n Nư c ti u Sơ ñ 8.340-3300mg) như sau: C t s ng: 80g/kg (69-96g/kg) Cơ : 124mg/kg (57-410mg/kg) Gan : 38mg/kg (21-155mg/kg) T l Ca/P c a xương và vây là 1.2. N ng ñ Ca c a nư c là 200mg/l ñáp ng ñ nhu c u Ca cho cá h i.1. ngoài th c ăn.2:1 và c a toàn b cơ th là 0.7-1.2 1. Thành ph n ch t khoáng trong cơ th cá (Shearer. Canxi (Ca) Ca c a cơ th cá phân b t p trung xương.25 2. CANXI. Nư c Máu Mô (cơ th ) Kh u Phân.7 63 V cơ b n ngư i ta ch p nh n r ng nhu c u khoáng c a cá tương ng v i ñ ng v t b c cao.1.8 0.B ng 8.0 0.1 0. MAGIE 8. môi trư ng xung quanh (nư c) là ngu n cung c p khoáng quan tr ng.2 4.8 25 Cá chép (170-1150g) 6. N u lư ng Ca c a nư c th p (5mg/l) thì cá ph i l i d ng Ca c a kh u ph n.

. H p thu P t nư c cũng ph thu c vào nhi t ñ nư c và hàm lư ng Ca nư c.2. Cá h i châu Âu. nhu c u c a cá trong kh u ph n là bao nhiêu? Nói chung. cá h i (cá gi ng) h p th P t nư c ch b ng 1/400 so v i Ca t nư c. B ng 8.4g Ca/kg và hàm lư ng Ca nư c là 20-30mg/l. M c Mg trong nư c ng t không ñáp ng ñ nhu c u Mg c a cá. + Ngu n Photpho: Phospho phytic không l i d ng ñư c vì cá không có enzyme phytase. nh t là cá chép (b ng 8. H p thu P t nư c tăng khi nhi t ñ tăng và n ng ñ Ca nư c gi m.3g Mg/lít thì ñáp ng ñ nhu c u Mg cho cá bi n.3). natri trong cơ cũng tăng. Cowey et. n m men ñ u ñư c rainbow trout l i d ng t t. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 76 . Trong m t thí nghi m ngư i ta th y m c Mg là 52mg/kg ñã làm tăng t l t vong t ñó ngư i ta th y nhu c u t i thi u Mg ph i là là 400-700mg/kg kh u ph n. khó xác ñ nh ñư c nhu c u Ca c a cá. Phospho (P) Cá l y P t nư c kém hơn Ca.Như v y. Như v y. ngay c khi ngu n P có ñ l i d ng kém. Ngư i ta cũng th y hàm lư ng nhôm trong máu cao làm gi m s h p thu Ca.4-0.2.5 thư ng không có cá (Howell et al.2. cá chép thích h p v i kh u ph n 18-22g/kg Ca. Nh ng h nư c axit.8mg/l. Ví d . pH nh 4. Magiê (Mg) Mg gi vai trò quan tr ng trong ph n ng photphoryl hoá và m t vài enzyme. Nhu c u P kh u ph n c a cá n m trong ph m vi 0. photpho monocanxi có ñ l i d ng cao nh t. cá chép l i d ng t t P trong n m men và cazein. ph i b sung m t lư ng thích ñáng vào kh u ph n. Ơ cá chép thi u Mg làm gi m thu nh n th c ăn. ngu n P kh u ph n ñ i v i cá quan tr ng hơn là ngu n P t nư c. Nh ng h nào có hàm lư ng Ca nh hơn 0.. làm cho th t nát. sinh trư ng c a cá ph thu c vào n ng ñ Ca và pH c a nư c.3. Gi ng như ñ ng v t trên c n. nghèo sinh trư ng và inertia.2 g không th y bi u hi n sinh trư ng khác nhau khi kh u ph n ch a 0. Sinh trư ng c a cá h i và cá chép (g) theo ñ l i d ng c a photpho kh u ph n Monocanxi photphat Dicanxi photphat Tricanxi photphat Cá h i (11 tu n) 640-710 610 494 Cá chép (4 tu n) 270-287 150 112 P trong b t cá.3. cazein. 1983).3-3. Thi u Mg g n v i m c Ca 26-40g/kg kh u ph n ñã làm tăng nephrocalcinosis (nephocalcinosis: Ca l ng ñ ng th n).7% kh u ph n ph thu c vào: + C u t o ng tiêu hoá: loài cá có d dày h p thu P t t hơn cá không có d dày. aureus thích h p kh u ph n 8g Ca/kg trong ñi u ki n nư c không có Ca. Ca th p và Al cao làm gi m t l s ng c a cá rõ r t. Cá h i có th tr ng ban ñ u là 1. pH th p. V y. tăng tr ng và FCR t t khi kh u ph n ch a 1000mg/kg so v i kh u ph n 26-63mg/kg. ñi và tri-canxi thì kém hơn. Cá h i O. 8. Nư c bi n ch a 1. Cá da trơn có th tr ng 6-24g s ng trong nư c có hàm lư ng Ca là 56mg/l ñáp ng sinh trư ng t i ưu khi kh u ph n ch a 8g Ca/kg (+8g photpho h u d ng) nhưng sinh trư ng gi m khi Ca kh u ph n là 20g/kg. 8. al.vì cơ th t ch a nhi u nư c.7mg/lít. (1977) làm thí nghi m v i cá h i n ng kho ng 30g th y r ng tính ham ăn. Thí nghi m cá h i non th y 200-300mg/kg thì ñ cho sinh trư ng n u nư c ch a 1.

axit béo và oxy t vong cao.002% NaF 0. myoglobin.6mg/kg th c ăn. cacbonic anhydrase. th i vây và ph n c a nhi u metaloenzyme như da. t vong cao.2H2O 0. viêm cata.4mg/kg th c ăn c a cá da hoá glucose. superoxid dismutase. trao ñ i axit amin.081% ZnCO3 8.1% K2HPO4 6. tim y u.558% MnCO3 73.2CuCO3 0.4. c t s ng ng n.001% KI 3. feroxydase. Ch m l n.3. alkali 15-30mg/kg th c ăn c a cá chép photphatase. 20mg/kg th c ăn c a cá da trơn. 2. 13mg/kg th c ăn c a cá chép Zn Cofactor c a m t s enzyme và thành Ch m l n.6-2. malic dehydrogenase.8% K2SO4 0.1% NaCl 0. ribonuclease và DNApolymerase. carboxypeptidase. s lư ng h ng c u gi m.1% CaCO3 0. m c khuy n cáo 1 . thi u máu. viêm cata.5% MgO 0. Cu Tham gia vào các enzym có ñ ng như Ch m l n. kém ăn. nhi u enzyme khác 200mg/kg th c ăn c a cá chép. M c phân gi i peroxid sinh ra trong quá khuy n cáo 0.034% Cu (OH)2.5% CaHPO4.8mg/kg th c ăn c a cá h i Gi i thi u h n h p khoáng dùng cho cá (premix): 2. trơn . 30mg/kg th c ăn c a cá da trơn. cytocrome oxidase. Co Thành ph n c a vitamin B12 Ch m l n. superoxide dismutase 5mg/kg th c ăn c a cá da trơn Mn Coenzym c a m t s enzyme t ng h p Ch m l n. Tóm t t vai trò dinh dư ng c a m t s nguyên t vi lư ng Nguyên t Ch c năng Bi u hi n thi u và nhu c u Fe C u t o Hb. t l ure. B ng 8. 3mg/kg th c ăn c a cá chép.8. Viêm cata. CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC B ng 8.020% CoCl2 2.4 sau ñây tóm t t ch c năng c a các nguyên t vi khoáng. cytocrome và Ch m l n. th p Hb và hematocrit. viêm cata.0686% axit citric Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 77 . Se Thành ph n c a glutathion peroxidase.25mg/kg th c ăn c a cá da trình oxy hoá m trơn I Thành ph n hormon thyroxin 0. tyrosinase.

Giáo trình dinh dư ng gia súc. S. Fish Nutrition. C. H Chí Minh. Rome. (eds). C. T i sao kh năng l i d ng P dư i d ng axit phytic cá r t th p.D.590. and Lim. Principles of Fish Nutrition.. Vai trò c a Ca. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. 3rd Eds. In: Pillay. L i Văn Hùng. UNDP. England.R and Dill. Washington. Cho ví d v m t công th c khoáng h n h p c a cá và cho ý ki n nh n xét v công th c khoáng này? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. National Academy Press. Farnham. Mg. 1987.. 584 . R. P. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Nhà XBNN. New. 2002. J. E. Hardy. pp. 2004.CÂU H I: 1. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Lê ð c Ngoan. Imprint of Elsevier Science. Nguy n Th Lương H ng. DC. W. 2002. and Arai.A. W. T. Steffens. 823pp. Academic Press. Ti ng Anh Halver. Sơ ñ chuy n hoá khoáng c a cá? 2. USA. 1989.. Nhà XBNN. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. CAB international. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 78 . 1979. Fishing News. Nhà XBNN.W. (eds) Advances in Aquaculture. Nutrient Requirements of Fish. NRC (National Research Council). Ellis Horwood Limited. 1993.V. Michael B. và nhu c u c a cá. FAO. Hà N i. Tôn Th t Sơn. 1997.. 2002. Hà N i. Nose. T. bi n pháp khăc ph c? 3. England Webster. Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan.

hàm lư ng protein 25 – 27%. PHÂN LO I TH C ĂN Ngư i ta x p th c ăn cho ñ ng v t thu s n thành 5 nhóm d a vào thành ph n dinh dư ng và cách s d ng: + Th c ăn thô xanh: bao g m th c ăn xanh như rau c xanh. dicanxiphosphat… + Th c ăn b sung: g m th c ăn b sung dinh dư ng như vitamin. t l xơ cao.2. Ch t lư ng protein cao hơn nhóm th c ăn trên.. 9. khô ñ tương. ch có khô ñ tương là có ch t lư ng khá hoàn toàn. khô d u lang. m 2 – 4%. Nhóm th c ăn protein ngu n g c th c v t có hai nhóm nh : . thân cây ngô … T l xơ trong th c ăn thư ng l n hơn 18%. acid amin thi u và không cân ñ i. khô d u bông. bã m ch nha. khô d u l c nghèo axit amin ch a S. s c ch t. khô hư ng hư ng dương. nhưng protein l i r t th p (0.20% (tùy lo i cám) do ñó ít ñư c s d ng làm th c ăn cho tôm. trong nhóm này có các lo i khô d u l c. ñó là protein ngu n g c ñ ng v t như b t th t. B t s n là ngu n th c ăn cung c p năng lư ng t t nh t. Th c ăn giàu năng lư ng Các lo i h t ngũ c c và ph ph m c a ngũ c c. ch t khoáng. . Thành ph n hoá h c: tinh b t chi m 2/3 kh i lư ng h t. ña s có hàm lư ng Lipid th p (tr cám g o có 10-15% lipid).. hàm lư ng khoáng th p và không thích h p cho ñ ng v t th y s n. protein 9 – 12%.CHƯƠNG IX ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N 9. các thu c phòng b nh.2. Th c ăn giàu protein Có hai nhóm là th c ăn protein có ngu n g c th c v t và ngu n g c ñ ng v t. b t cá. th c ăn thô khô như c khô.1. cám mì… n m trong nhóm th c ăn này. gluten ngô … + Th c ăn giàu khoáng như b t ñá. lư ng tinh b t không nên s d ng quá 20%.9-2. Cám g o có hàm lư ng xơ t 11. ð c ñi m chung c a nhóm th c ăn giàu năng lư ng là t l protein th p. xơ tương ñ i cao (12 – 15%). ð i v i nhóm ñ i tư ng ăn thiên v ñ ng v t. b t lông vũ thu phân. Tuy nhiên. và th c ăn b sung phi dinh dư ng (feed additives) như ch t ch ng oxy hoá.1.. T l xơ c a nhóm th c ăn này th p hơn nhóm Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 79 . khô c i d u. rơm. bã bia. nhưng khác nhau nhi u gi a các lo i h t và ph ph m c a h t.2..2. khô d u lanh và khô d u bông nghèo lysine. và protein ngu n g c th c v t như khô d u ñ tương. khô d u bông.Nhóm th c ăn ch a 30 – 45% protein. + Th c ăn giàu protein: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein l n hơn ho c b ng 20%. 9. monocanxiphosphat. + Th c ăn giàu năng lư ng: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein nh hơn 20% và xơ nh hơn 18%. xơ trung bình 6%. axit amin. ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN 9. ch t lư ng protein th p (thi u lysine).Nhóm th c ăn có 20 – 30% protein thô. trong nhóm này có bã rư u..1%). Tùy vào ñ i tư ng th y s n nuôi c th mà ta có th s d ng các ngu n th c ăn này khác nhau. B t s n là ngu n th c ăn gi u tinh b t (60-70% trong ch t khô). … Hàm lư ng protein c a các lo i khô d u này t 42 – 46%. các lo i b t c và ph ph m nông nghi p như cám g o.

b t cá.1 6. P.3% so v i CP). Hàm lư ng khoáng trong b t cá luôn l n hơn 16% và là ngu n khoáng ñư c ñ ng v t th y s n s d ng hi u qu . riêng khô ñ tương r t th p (5%).9 9. ð c bi t trong thành ph n lipid c a b t cá có nhi u acid béo cao phân t không no (HUFA).4 29.5 Khô d u bông 91 41 1.5 17. giàu methionine. B ng 9. B t cá làm cho th c ăn tr nên có mùi h p d n và tăng tính ngon mi ng c a th c ăn. 42 – 48% protein. Khô d u bông: 40 – 45% protein. Năng lư ng thô c a b t cá t 4100 . d tr trong ñi u ki n nóng m s s n sinh mycotoxin. b t th t xương. methionine (3.45%) nhưng h n ch methionine và cystine.. Protein gi ng khô d u ñ tương. n u l y d u b ng cách ép thì ch t béo c a s n ph m còn 6. methionine. l n con ≥ 50 ppb. nghèo methionine. P.… Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn này ghi b ng 9. còn chi t d u b ng dung môi h u cơ thì ch t béo ch còn 1 – 2%. không h p thu ñư c. ph ph m s a. Glucoside b n ñ i v i nhi t. hàm lư ng protein thô bi n ñ ng t 45% ñ n 70% ph thu c vào ngu n cá. ch a 0. Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn protein th c v t trình bày b ng 9.7% so v i CP). bê > 200 ppb.trên (9 – 11%).5% so v i CP). làm m t cân ñ i axit amin và vi khoáng kh u ph n. Khô d u hư ng dương: 35 – 40% protein. nghèo lysine.8% so v i CP). gi u vitamin B1. giàu lysine (7. tryptophan (1. Ca.003 – 0. B t cá ch a ñ y ñ các acid amin c n thi t cho ñ ng v t th y s n. Trong b t cá có hàm lư ng vitamin A và D cao và thích h p cho vi c b sung vitamin A trong th c ăn.2. cystine.5 13. Cá r t nh y c m v i ñ c t aflatoxin.1 4. b t máu.9% so v i CP). m t s nghiên c u cho th y trong b t cá có ch a ch t kích thích sinh trư ng. ñ c bi t là aflatoxin. 45 – 50% protein. xơ cao ( 16%). niloticus có th thay hoàn toàn b t cá b ng khô ñ tương n u b sung thêm 0. methionine+cystine (4.1. ch a glucozit làm gi m sinh trư ng c a cá chép. không th y có ch t ñ c. Ch t béo c a nhóm khô d u ph thu c vào cách l y d u. Ngoài ra. lysine.25% methionine.5 6. nhưng thi u lysine. cystine.5 - ð c ñi m dinh dư ng c a m t s lo i khô d u Khô ñ u tương.1 Khô d u d a 90 21. arginine và leucine. Ca. 40% protein. vi khoáng. Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn giàu protein có ngu n g c th c v t Thành ph n V t ch t khô % Protein % Lipid % D n xu t không ñ m % Khoáng % Năng lư ng thô (MJ/kg) Năng lư ng tiêu hóa (MJ/kg) Khô ñ u tương 88 45-48 1.0 16.9 7. giàu lysine (2. Kh u ph n nuôi cá O.2% gossypol là ch t ñ c gây c ch enzym tiêu hoá và làm gi m ñ ngon c a khô d u bông. threonine (4.8%.5 1. Khô d u v ng. Ch a axit phytic d k t h p v i ch t khác như axit amin. cách ch bi n. Khô d u l c.9 28. và vitamin B.2 17. t o thành phytat không hoà tan.1 Khô d u l c 89 45-48 1. li u gây ñ c cá là 1 ppb trong khi gà con là > 50 ppb.4200 kcal/kg.1. Khô d u c i d u. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 80 . ð c ñi m m t s th c ăn giàu protein ngu n ñ ng v t B t cá: B t cá là ngu n cung c p protein t t nh t cho các ñ i tư ng nuôi th y s n. Nhóm th c ăn giàu protein ngu n g c ñ ng v t g m có b t th t.6 43.

Cá hay ph ph m cá ñư c ch t nh . Thành ph n dinh dư ng c a nhóm th c ăn protein ngu n g c ñ ng v t Th c ăn t th t t th t xương t máu t cá 50% protein 70% protein 65% protein S a : B t s a kh m Váng s a ( whey) B t tôm Ph ph m gia c m B B B B B t lông vũ thu phân Protein% 53 51 80 53 74 68 34 14 49-74 60-65 80-85 Béo% 10 10 2 4 1 1 1 1 15-20 Khoáng (%) Na P 8. ñ tươi c a nguyên li u tươi. Trong ch bi n th c ăn cho ñ ng v t th y s n ch s d ng b t cá nh t (ñ mu i <5%). cholesterol.03 10. b t các lo i khoai c ho c ch c n v i r m t. B t cá thư ng ñư c làm t cá trích. B t cá ch bi n theo phương pháp này r t gi u protein (80%) và ít m . phương th c ch bi n và b o qu n. cô ñ c r i cho thêm vào b t ñ b sung vitamin và protein hoà tan.5 nh v y. B t cá cũng có th ch bi n theo phương pháp chi t b ng dung môi. phương th c ch bi n và b o qu n. Có ñi u ki n thêm axit h u cơ như axit formic hay ch ph m lên men lactobacillus. b t ngô.Ch bi n m: Cá tươi ñem h m hơi sau ñó ép ñ tách nư c và d u. tr n v i b t s n và r m t theo t l 5 kg cá + 3 kg b t s n + 2 kg r m t.2 1.0 4.0 0. Cá ư p (fish silage).3 0. Có th thay b t s n b ng b t g o.22 1.9 0.8 Nghèo lysine hơn b t cá da trơn. M c ñích b sung b t ñ u tôm vào th c ăn nh m c i thi n mùi v h p d n c a th c ăn.07 0. B ng 9. th nh tho ng khu y ñ u. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 81 . b t ñ u tôm giàu chitin (15-23%) là ch t c n thi t cho quá trình hình thành v c a tôm. axit lactic ñư c hình thành. Ch t lư ng c a b t ñ u tôm r t bi n ñ ng ph thu c vào nguyên li u. methionine axit amin là gi i h n m t. ðây là cách b o qu n b ng phương pháp lên men sinh h c trong môi trư ng axit. B t ñ u tôm là ngu n cung c p axit béo n3. Ngoài ra. tuy nhiên. bã ñư c s y khô nghi n thành b t. Cá ñã băm nh ñ t vào các thùng nh a kín. ch a ñ y ñ các axit amin thi t y u. B t cá ñư c chia làm hai lo i: b t cá nh t và b t cá m n. D ch ép ñư c chi t m . Ch t lư ng b t cá ph thu c vào loài. s n ph m ñư c b o qu n vài tháng không hư h ng. Hàm lư ng protein 30-40%.ñây là nguyên nhân chính khi thay th b t cá b ng các ngu n protein ñ ng v t khác k t qu không hoàn toàn ñ t ñư c như s d ng b t cá. Có hai phương pháp ch bi n b t cá: . asthaxanthin. có th dùng 15% b t lông vũ thu phân B t tôm. khoáng và ch a c ch t d n d .0 5. Trong quá trình . làm b n b t b ng các ch t ch ng oxy hoá.2. pH xu ng dư i 4. cá mòi và cá cơm. . B t tôm là ph ph m c a nhà máy ch bi n tôm ñông l nh bao g m ñ u tôm và v tôm.Ch bi n khô: Cá sau khi n u chín (ho c h m chín) r i làm khô không tách m . B t ñ u tôm có th thay 20-30% b t cá và không nên b sung quá 15% trong kh u ph n ăn c a tôm.

móng và lông.. polypropilene glycol.Ch t ch ng n m: có các lo i như potassium sorbate. ch t k t dính. ch t d n d .2. lipit 8-11%. BHT (Butylated hydroxy toluene) v i li u 200ppm. cơ và vây) là asthaxanthin và cathaxanthin. t o. móng. thì ho t ch t là tr u hay cám mì nghi n m n. enzyme. protein t 30-60%. B t máu r t d b hư trong quá trình t n tr . S c t có nhi u trong th c ăn t nhiên như rong.. tuỳ theo nguyên li u ñem và có nhi u axit amin quý như lysine. Ho t ch t có th là axit amin. 82 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Mycofix-plus. Hàm lư ng protein cao t i 80-85% nhưng không cân ñ i axit amin (nghèo lysine.2. r t giàu lysine (9-11%).3. hàm lư ng methionin th p nên hi u qu s d ng không cao khi làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n. B t máu có hàm lư ng protein cao t i 85-90%. Asthaxanthin cũng dùng ñ t o màu cho tôm hùm.5-5% và P 8-10%. t l tiêu hoá protein bi n ñ ng t 40-80% tuỳ theo phương pháp s y. vitamin. B t máu. aluminiumsilicat. Premix là m t h n h p ch a ho t ch t và ch t mang. các s c t t ng h p thư ng chi t rút t các ngu n th c v t trên. BHT (Butylaled hydroxy anisole) v i li u 200ppm. B t th t. Ví d . ð i v i cá tra hay basa ngư i tiêu dùng ưa thích th t cá tr ng không vàng. axit amin. Ca 4. Nhìn chung giá tr protein c a c hai lo i b t này ñ u không cao. Hàm lư ng b t th t xương ñư c ñ ngh s d ng trong th c ăn cho tôm không quá 15%. Các s c t trên cũng dùng cho cá c nh.. Hai lo i s c t s d ng trong th c ăn c a cá h i (làm ñ da. rau c xanh. gân. t o mùi. tuy nhiên thi u Isoleusine và Methionin. ngăn ng a s phát tri n c a m t s n m m c s n sinh mycotoxin.4 trimethyl quinoline) v i li u 150ppm.ch t mang ph i tương ñương nhau. histidine và tryptophan). ñ i v i ho t ch t là vi khoáng thì ch t mang là b t ñá. Protein và acid amin trong b t máu d b phân h y trong quá trình s y.. ch t h p ph mycotoxin.Ch t ch ng oxy hoá: trong công nghi p th c ăn thu s n.S c ch t: cá không th sinh t ng h p ñư c các s c t nên ph i ñư c cung c p t th c ăn. methionine. ch t t o m u. ñó là th c ăn b sung dinh dư ng và th c ăn b sung phi dinh dư ng: Th c ăn b sung dinh dư ng bao g m th c ăn b sung vitamin.2 dihydro-6 cthoxy-2. B t lông vũ th y phân có th thay 30% b t cá trong kh u ph n cá rô phi và cá trê. 9. B t th t bao g m ph ph ph m lò m g m t t c nh ng ph n không dùng làm th c ăn cho ngư i như: ru t già. . ñ i v i loa cá này ngư i ta không dùng s c t hay nh ng lo i th c ăn t nhiên ch a s c t như ngô vàng hay rau xanh. còn ch t mang thì tuỳ lo i ho t ch t mà có th khác nhau. axit amin t ng h p. Kh năng tiêu hóa b t máu c a ñ ng v t thu s n th p.. th c ăn trong d dày. ngư i ta thư ng s d ng các ch t ch ng oxy hoá là Ethoxyquin (1. th i gian b o qu n tương ñ ng và không phá ho i nhau. Thành ph n protein ch y u là keratin nên t l tiêu hóa r t th p (kho ng 50%). Th c ăn b sung phi dinh dư ng bao g m ch t ch ng oxy hoá. Th c ăn b sung (feed additives) Có hai nhóm th c ăn b sung.Cá ư p có hàm lư ng protein t 30 – 50% so v i v t ch t khô. B t lông vũ thu phân. ð cho các ho t ch t tr n ñ u vào ch t mang thì kh i lư ng riêng và kích thư c c a ho t ch t. ñ i v i ho t ch t là vitamin. Hàm lư ng b t máu ph i tr n trong kh u ph n ăn cho tôm không nên quá 10%. Thông thư ng. như v y. nguyên t vi lư ng. th c ăn b sung lo i này ñư c s n xu t dư i d ng premix. . vi khoáng.. . Hàm lư ng dinh dư ng bi n ñ i nhi u tuỳ theo ngu n ph ph m.

8 56.2 64. Artemia. vì chúng có giá tr dinh dư ng cao (b ng 9. Các ñ i tư ng ch y u ñang ñư c quan tâm nghiên c u như: vi t o.1 5835 Cladocera 9.6. 9. 9.7 4800 Malacostraca 24.5 19. b t cá. Nghiên c u ñ c ñi m sinh h c. k thu t nuôi m t s lo i th c ăn tươi s ng cho ñ ng v t th y s n ñã ñư c nhi u nhà nghiên c u quan tâm. ñ c bi t sinh kh i vi khu n là ngu n cung c p axit amin thi t y u. Thành ph n dinh dư ng c a m t s zooplankton nư c bi n và nư c ng t (Hepher.0 61.3.2 4866 Artemia 11. Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n Mùn bã h u cơ là s n ph m phân gi i ch t h u cơ có ngu n g c t ñ ng v t ho c th c v t.Ch t k t dính: Ch t k t dính làm cho th c ăn b n trong nư c.3 7. cá. b t các loài nhuy n th hay trong các s n ph m thu phân c a nh ng th c ăn này.6 5537 Ostracoda 35. b t m c. glutamate.3 20. Các ch t k t dính khác ñư c dùng nhi u trong công nghi p th c ăn thu s n là alginate. Ngày nay.3 7. cá bi n và nhuy n th ñang ngày càng phát tri n m nh. vi khu n và các protozoa làm nhi m v phân hu ch t h u cơ. Trong s n xu t gi ng u trùng. trùng ch .4. m c dù có nhi u k thu t tiên ti n trong s n xu t th c ăn nhân t o cho u trùng.3 19. giáp xác râu ngành. các lo i này có th tr n vào th c ăn m c 1-5%. th c ăn và k thu t cho ăn là v n ñ r t quan tr ng. tinh b t s n có th dùng 5% trong h n h p th c ăn viên. ñ c bi t là giai ño n u trùng. 1988) Thành ph n dinh dư ng (% v t ch t khô) VCK CP EE Tro GE kcal/kg Rotifier 11.3 6. kháng sinh và các hoá ch t dùng làm th c ăn b sung (feed additives) trong th c ăn cho ñ ng v t nuôi trên c n và ñ ng v t nuôi dư i nư c ñư c ki m soát ngày càng ch t ch (xem ph l c: Kháng sinh c m s d ng).7 5445 Ngh nuôi giáp xác. Probiotic trong nuôi tr ng thu s n Do yêu c u v v sinh an toàn th c ph m ngày càng cao.9 20. quy t ñ nh s thành công trong ương nuôi nhi u loài ñ ng v t th y s n. Mùn bã h u cơ có giá tr dinh dư ng th p nhưng g n trên mùn bã h u cơ là nh ng t p ñoàn n m. Ch t k t dính thư ng dùng là tinh b t ngũ c c. luân trùng.Ch t d n d : Các axit amin t do như glycine... nhưng n u k chung v i t p ñoàn sinh v t công sinh thì giá tr dinh dư ng c a mùn bã h u cơ tăng lên nhi u l n.0 41.2. Lư ng protein trong mùn bã h u cơ ch kho ng 10%. 9. bentonite.5 5683 Copepoda 10. Th c ăn t nhiên Th c ăn t nhiên ñóng vai trò r t quan tr ng. CMC (carboxyl methyl cellulose).3) B ng 9. . alanine. Chi ti t v th c ăn t nhiên ñư c trình bày chương ti p theo.2. gelatin. vì th .. nh t là nhóm axit amin ch a lưu huỳnh. Zooplankton Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 83 . nhu c u con gi ng ngày càng gia tăng. Vi c nuôi và s d ng các sinh v t làm th c ăn này ñã có m t l ch s lâu ñ i nhi u nư c và ngày nay ñang ñư c áp d ng r ng rãi tên toàn th gi i. chitosan.2.3 52. giáp xác râu ngành. m t s peptid như betain có tác d ng h p d n tôm.3 19.5 10.1 1. Artemia. nhưng nh ng th c ăn tươi s ng như t o. luân trùng.6 49.5. v n ñư c xem là th c ăn vô cùng quan tr ng và có ti m năng r t l n trong s n xu t gi ng. Các ch t này hi n di n trong b t tôm.

Vi khu n Vibrio alginolyticus ñư c dùng như m t probiotic cho tôm Ecuador vào năm 1992. Na Uy gi m lư ng kháng sinh trong NTTS t 50 t n vào năm 1987 xu ng còn 746. trên c u trúc b m t ñ ng v t ch và trong môi trư ng nuôi. Các vi khu n bi n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 84 . Probiotic còn có các tên khác là: Probiont. bactericins. loài ngư i ñã t n hàng t ñô la ñ nghiên c u và tìm ra nh ng lo i kháng sinh m i thay th kháng sinh cũ ñã m t tác d ng di t khu n. trong s các bi n pháp này probiotic ñã có tác d ng l n và có nhi u tri n v ng. proteases. 1998). S d ng probiotic trong NTTS còn r t m i. nâng cao kh năng ch ng b nh c a v t ch và c i thi n ch t lư ng môi trư ng xung quanh” D a trên ñ nh nghĩa này chúng ta th y r ng. Các nhà vi sinh h c ñã ñưa ra các b ng ch ng sau: Lactobacillus sp. hydrogen peroxid. l n ñ u tiên s d ng vi khu n như m t ngu n th c ph m và như m t tác nhân sinh h c ñ kh ng ch b nh c a cá vào năm 1980. t ñó c i thi n kh năng s d ng th c ăn. nhưng s n lư ng cá v n tăng t 50 ngàn t n lên 350 ngàn t n. v i môi trư ng s ng c a con v t ch thì không bao g m trong ñ nh nghĩa này. 2000 và Jenn-Kan Lu. FAO cũng coi vi c nghiên c u probiotic cùng v i các ch t kích thích mi n d ch (immunostimulant). hàng năm lư ng kháng sinh s n xu t ra lên t i 27 ngàn t n.. kháng sinh ñã b h n ch s d ng làm ch t kích thích sinh trư ng và phòng b nh trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. Sau ñây là tóm t t nh ng ki u tác c a probiotic (Verschuere và ctv.). siderophores.. Carnobacterium. probiotic có th bao g m nh ng vi khu n ngăn ng a b nh sinh (pathogen) phát tri n trong ng tiêu hoá. Có nhi u nghiên c u v cơ ch tác ñ ng c a probiotic. C ng ñ ng Châu Âu ñã c m s d ng t t c các lo i kháng sinh làm th c ăn b sung trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. Beneficial Bacteria. Vibrio (Vibrio alginolyticus.. B t ñ u t năm 2006. axit h u cơ hay diacetyl. Nh ng vi khu n cung c p ch t dinh dư ng không h tr cho con v t ch hay không có m i quan h tương tác v i vi khu n khác.5kg năm 1997. vi c s d ng probiotic trong nuôi tôm Mexico cũng tr ph bi n. nh v y s n lư ng tôm ñã tăng 35% trong khi toàn b lư ng dùng kháng sinh gi m 94% trong th i gian t 1991 ñ n 1995. Probiotic là gì? Theo Laurent Verschuere và ctv (2000). Probiotic Bacteria. H u h t probiotic ñư c dùng như m t tác nhân ki m soát sinh h c trong nuôi tr ng thu s n thu c v vi khu n lactic (Lactobacillus. Yasuda và Taga. Tác ñ ng này có th th c hi n trên b m t (trên da) và trong ru t ñ ng v t ch hay trong môi trư ng nuôi c y vi khu n. Bacillus và Pseudomonas..). tuy nhiên cũng chưa có nh ng lý gi i ñư c ch p nh n hoàn toàn. probiotic ñư c ñ nh nghĩa như sau: “Probiotic là nh ng vi khu n s ng có nh hư ng t t cho v t ch nh vào s bi n ñ i h vi khu n g n v i v t ch hay xung quanh con v t ch . kháng sinh dùng v i m t lư ng r t l n. Ki u tác ñ ng c a probiotic. Ngày nay. có th s n sinh bactericins là ch t ưc ch trư ng c a vi khác (ch y u là vi khu n gram (+). Kháng sinh ñã t o ra nh ng dòng vi kháng sinh.Kho ng 20 năm trư c ñây. 2003): Probiotic s n sinh các ch t c ch Vi khu n probiotic có th s n sinh m t s hoá ch t có tác d ng di t khu n hay c ch ho t ñ ng c a vi khu n b nh dư i d ng ñơn hay h n h p như kháng sinh. 90% s lư ng này b sung vào th c ăn chăn nuôi (International Poultry Production. Nhi u bi n pháp ñã ñư c áp d ng ñ thay th kháng sinh.. Ngày nay. nh ñó ngăn ch n b nh và h n ch s c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng c a nh ng vi khu n có h i. các ch t nâng cao kh năng mi n d ch (immune enhancers) như m t trong các bi n pháp ch y u ñ c i thi n ch t lư ng môi trư ng nuôi thu s n. lysozymes.

kh ng ch ñư c vi khu n b nh. gi m ñu c BOD (Biochemical Oxygen Demand: nhu c u oxy sinh hoá) và gi m ñ c amonia. C i thi n ch t lư ng nư c X lý nư c nuôi thu s n b ng probiotic ñã th y gi m ñư c ch t h u cơ trong nư c c a ao nuôi. Vi khu n bám dính trên niêm m c ru t nh cơ ch ñ c trưng (d a vào ch t bám dính c a vi khu n và các phân t receptor c a thư ng bì ru t) và cơ ch không ñ c trưng (d a vào nh ng y u t hoá v t lý h c). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 85 . nitrit và hydrogen sulfide.s n sinh enzyme phân gi i vi khu n ch ng l i Vibrio parahaemolyticus (V. B n thân vi khu n có h i b lo i b thì cũng có nghĩa là lo i b ñư c ñ i th c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng dùng cho vi khu n probiotic và cho con v t ch . Alteromonas sp. mykiss) nuôi b ng th c b sung vi khu n probiotic là Camobacterium. Trong s 41 dòng vi khu n th nghi m có t i 23 dòng c ch sinh trư ng c a t o ñơn bào Pavlova lutheri nh ng m c ñ khác nhau.salmonicida trong phân t 105 CFU/g gi m còn 102 CFU/g phân sau khi dùng probiotic trong 3 ngày. t c là k thu t b sung thêm t o ñơn bào cho u trùng.dòng B-10-31. Nâng cao ñáp ng mi n d ch c a ru t Kháng nguyên c a probiotic kích thích t bào niêm ru t s n sinh kháng th ch ng l i b nh. Ch t c ch c a probiotic ti p t c nâng cao hi u qu c a kháng th c a con v t ch . Ngoài các ki u tác ñ ng trên ngư i ta cũng th y r ng vi khu n probiotic còn góp thêm enzym cho con v t ch cũng như cung c p các nguyên t ña vi lư ng cho con v t ch . các khu n h i không có kh năng này cho nên thi u s t cho tăng trư ng c a chúng. anguillarum (dòng VL4335). anguillarum và A. giúp con v t ch s d ng th c ăn hi u qu hơn và tăng trư ng t t hơn. K t qu th c nghi m trên cá Cá h i ð i Tây dương (Atlantic salmon) và cá h i nư c ng t (O. trong ñ t và th c ph m). thư ng nhi m trong h i s n và gây ñ c c p tính cho ngư i). ương nuôi th c ăn t nhiên (rotifier. anguillarum (hai vi khu n này thu c vi khu n gram (-) thư ng nhi m trong nư c. ng d ng probiotics trong nuôi tr ng thu s n. phân l p t nư c bi n g n b c a Nh t s n sinh monastatin có tác d ng c ch ho t tính protease c a Aermonas hydrophila và V. ñ c bi t t o ñ . Trong th c nghi m ngư i ta th y ñ ng v t thí nghi m ñư c b sung vi khu n lactic ñã tăng kh năng ch ng l i b nh truy n nhi m ñư ng ru t khá rõ r t. Có 3 cách s d ng probiotic trong nuôi tr ng thu s n: ðưa tr c ti p vào nư c ñ vi khu n probiotic khu trú trư c trong nư c. Tranh giành v trí bám dính v i vi khu n có h i Vi khu n probiotic có th ngăn tr s khu trú c a b nh sinh theo cơ ch tranh giành trí bám dính trên vách ru t hay trên b m t các mô khác. parahaemolyticus là vi khu n hi u khí gram (-). hydrophila. artemia) v i probiotic. Tuy nhiên. Vi khu n probiotic h n ch s phát tri n c a t o là ñi u không mong mu n trong nuôi u trùng b ng k thu t nư c xanh (green-water technique). vi khu n b nh ñư c dùng trong th c nghi m là Aeromonas salmonicida. Năng l c c nh tranh bám dính và sinh trư ng trong ru t hay niêm d ch ñã ñư c ch ng minh in vitro trên vi khu n probiotic Carnobacterium dòng K1 ñ i v i V. tr n probiotics vào th c ăn. S lư ng A. Siderophores là chelat s t ba kh i lư ng phân t th p (<1500) do vi khu n probiotic sinh ra và có th hoà tan s t k t t a ñ cho vi khu n s d ng. cũng c n lưu ý r ng trong m i tương tác v i vi t o thì vi khu n probiotic l i c ch s phát tri n c a vi t o. Cơ ch này xãy ra mô và ñư c th c nghi m v i V. Tranh dành dinh dư ng và năng lư ng v i nh ng vi khu n khác T t c các vi khu n ñ u yêu c u Fe ñ tăng trư ng.

paraheamolyticus không phát hi n th y trên tôm dùng probiotic. Vi khu n probiotic (ch y u là Nitrobacter) có vai trò thúc ñ y quá trình nitrit hoá nh ñó làm gi m b t n ng ñ NH3 trong nư c.2%. crôm và selen h u cơ cùng v i ch t h p ph amoniac chi t rút t cây yucca dùng cho tôm r t hi u qu (năng su t và t l nuôi s ng tăng 10%. t c ñ tăng trư ng tăng 30%). H p ch t h u cơ trong nư c. b phân gi i thành amoniac. cũng thư ng ñư c s d ng ñ x lý nư c. Probiotics dùng trong x lý nư c. Vi khu n P.8%. n ng ñ NH3 trong nư c s cao và có h i cho s s ng c a ñ ng v t nư c. Thông thư ng ngư i ta ph i h p probiotic v i prebiotic (prebiotic là nh ng ch t h tr vi khu n có l i phát tri n và lo i b nh ng vi khu n có h i như manan oligosacharide và glucan oligosacharide). Thông thư ng. trong khi ñó phát hi n th y 10% m u tôm có vi khu n gây b nh này trên tôm nh n kháng sinh hay trên tôm ñ i ch ng. dư i tác d ng c a h u h t vi khu n. alginolyticus hàng ngày ñưa vào b nuôi u trùng tôm (b 2560 t n) ñã làm t l nuôi s ng và kh i lu ng c a tôm cao hơn tôm ñ i ch ng hay tôm dùng oxytetracycline. ñã c i thi n t l nuôi s ng c a tôm Penaeus monodon khi cho nhi m Vibrio harveyi. Artemia ương nuôi b ng môi trư ng b sung Bacillus sp. salmonicida do cơ ch tranh giành s t. dung tích b 200m3. Protein l i b vi khu n phân gi i thành NH3. amoniac tham gia vào quá trình nitrit hoá bi n thành nitrit (NO2-) r i thành nitrat (NO3-) nh nhóm vi khu n t dư ng mà ch y u là Nitrosomonas và Nitrobacter theo ph n ng tóm t t như sau: Nitrosomonas 2NH3-N + 3O2 2NO2--N +2H2 + 2H2NO2 -N + O2 - Nitrobacter 2NO3--N Nitrate l i ñư c th c v t và t o bi n thành nitrit r i ñư c chloroplast chuy n thành NH4+ ñ sinh t ng h p protein. v i vi khoáng và v i ch t h p ph amoniac. trong 6/9 thí nghi m không có PM-4. K t qu th c nghi m trên các loài giáp xác (crustaceans) K t qu th c nghi m trên tôm. Trong 7 thí nghi m. Có m i tương quan âm gi a s có m t c a PM-4 v i m t ñ c a Vibrio spp. Vi khu n có h i V. u trùng không phát tri n. hi u su t chuy n hoá th c ăn tăng 20%. fluorescens tác ñ ng bên ngoài cơ th cá. Ví d . b cũng ñã nuôi diatom và rotifier. t l s ng ch ñ t 6. Ngày nay probiotic ñã ñư c dùng khá ph bi n trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. trong khi ñó t t c nh ng ao nuôi không dùng Bacillus ñ u th t b i do Vibrio ñã gi t ch t tôm trư c 80 ngày nuôi. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 86 . Shrimp-604TM c a hãng Alltech (M ) là s n ph m ph i h p c a manan oligosacharide. Quá trình phân gi i hình thành NH3 nhanh hơn quá trình l y NH3 ñ t ng h p protein. Diatom và rotifier v i dòng vi khu n PM-4 r i ñưa vào b nuôi u trùng cua (Portunus trituberculatus) trong 7 ngày. t l s ng c a u trùng cua b sung PM-4 là 27. Nhóm vi khu n Bacillus sp.Vi khu n Pseudomonas fluorescens cũng có tác d ng h n ch A. ngư i ta dùng ch t h p ph (như zeolite hay De-Odorase chi t t cây Yucca) ñ gi m lư ng NH3 trong môi trư ng nuôi. Indonesia ngư i ta dùng Bacillus cho ao nuôi tôm ñã giúp tôm phát tri n 160 ngày không có v n ñ gì. K t qu th c nghi m trên cua. Vi khu n proboiotic là V. Sau 10 ngày nuôi nhóm tôm thí nghi m có t l nuôi s ng là 100% còn nhóm ñ i ch ng là 26%.

Edwards. Hà N i. 2002. W. Nguy n Th Hoa Lý. 2002. C. 1985. L i Văn Hùng.R. Lê ð c Ngoan. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 87 . Principles of Fish Nutrition. Vì sao ngư i ta ñánh giá cao giá tr dinh dư ng c a th c ăn t nhiên. 2005. Geert Rombaut.. Nhà XBNN. Treece and D. Imprint of Elsevier Science. W. Ludwig.. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Ellis Horwood Limited. Canberra 2004 Halver. Granvil D. G. P. 1996. Các ch t ñ c ngu n g c hóa h c. K tên và nêu vai trò c a nh ng th c ăn b sung dinh dư ng và phi dinh dư ng. Rome. Hà N i. UNDP. 2004.. and Lim. u trùng tôm cá thích lo i th c ăn nào? 4. 1987. Fish Nutrition.. New. 701 Granvil D.W.SRAC Publication No. 1997. Academic Press. Willy Verstraete. D. sinh h c và các ch t kháng dinh dư ng trong th c ăn c a cá và tác h i c a chúng.CÂU H I: 1. Australian Centre for International Agricultural Research.J. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. Dư Thanh H ng. and Morgan. 3. (eds). H Chí Minh. C. Steffens. Laurent Verschuere. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B. 2000. Giáo trình th c ăn gia súc. Nhà XBNN. Nhà XBNN. Allen Davis.D. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. and Allan. 1999.. 2004. 2000. J. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Fishing New Books Ltd. Swift. A Wiley-Interscience Publication. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. 3rd Eds. Dinh dư ng và th c ăn gia súc.SRAC Publication No. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture).. 1989. CAB international. England Webster. Patrick Sorgeloos. 702. (eds). Aquaculture Training Manual. 823pp. Hardy. Nguy n Th Lương H ng. J. 700. Ti ng Anh Gerald M. TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. England Stumn. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . Tôn Th t Sơn. E. Hà n i. Vi n chăn nuôi. Nhà XBNN. 2000. ð c ñi m dinh dư ng c a nhóm th c ăn gi u năng lư ng và protein 2. FAO. 2002. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . 3rd Ed. L. Treece. R. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc.

pha ñ u.2. kích thư c mi ng có liên quan v i kích thư c cơ th và kích thư c cơ th l i b chi ph i b i ñư ng kính c a tr ng và th i kỳ nuôi dư ng n i sinh (t c là th i kỳ tiêu th túi lòng ñ ).2 .0 . Nói chung.0.90 1.1.1.2 2.4 Bream (Acanthopagrus cuvieri) 0. còn như u trùng Gilthead seabream ch ăn ñư c nh ng ti u ph n có kích thư c 0.9 .4 .0 Gilthead seabream (Sparus aurata) 0.1.3.84 1.2.25 3.77 .0 Sole (Solea solea) 1.6 4.3. u trùng thân m m và giáp xác ñã ñư c s n xu t trong các tr i gi ng trên toàn th gi i. Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u Kích thư c mi ng c a u trùng pha ñ u gi i h n kích thư c c a các ti u ph n th c ăn mà u trùng có th ăn.1.0 .2 Seabass châu Âu (Dicentrarchus labrax) 1.78 .6. chúng là ñi m xu t phát c a chu i th c ăn. còn như u trùng cá Gilhead seabream thì r t nh .4 7.4 .1mm.0 .1).8 . nitơ ñơn gi n và ánh sáng m t tr i ñ sinh trư ng và phát tri n.2 .4 Greasy grouper (Epinephelus tauvina) 0. Trong nh ng năm 70. u trùng cá h i có th ăn ñư c nh ng ti u ph n th c ăn có kích thư c 1mm.0 Cá chép (Cyprinus caprio) 0.2 . Phytoplankton ñư c coi là sinh v t t dư ng. giác quan và h th ng tiêu hoá chưa hoàn thi n.1.1996) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 88 . Zooplankton ñư c coi là sinh v t d dư ng.9 .9 .4 Grey mullet (Mugil cephalus) 0. Phiêu sinh có hai nhóm. Zooplankton là ngu n th c ăn quan tr ng c a u trùng tôm và cá trong t nhiên hay nuôi tr ng. Ví d : tr ng cá h i Atlantic thư ng l n hơn tr ng Gilhead seabream ít nh t 4 l n (b ng 10.2. t sau khi k thu t s n xu t u trùng t ñàn b m tr nên ph bi n thì hàng t u trùng cá.1.8 . s n xu t c a các tr i cá và tôm h u như d a ch y u vào vi c ñánh b t nh ng cá gi ng (giai ño n cá b t) s ng trong t nhiên.25. u trùng cá h i khá l n và túi lòng ñ cũng l n ñ cung c p th c ăn n i sinh trong 3 tu n phát tri n ñ u tiên. Nh ng y u t này h n ch vi c l a ch n và s d ng th c ăn thích h p trong nh ng pha nuôi dư ng ñ u tiên c a u trùng.0 12.0 Turbo (Scophthalmus maximus) 0.9 . ñó là phiêu sinh th c v t (phytoplankton) và phiêu sinh ñ ng v t (zooplankton).CHƯƠNG X TH C ĂN T 10.3. 10. VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N Th c ăn t nhiên hay th c ăn s ng (natural food. 1981 (d n theo Patric Lavens và Patric Sorgelooos. u trùng là nh ng sinh v t còn r t nh . b i vì chúng có th s d ng ngu n cacbon. Kích thư c tr ng và chi u dài u trùng lúc n c a m t s loài cá* Loài ðư ng kính tr ng (mm) Chi u dài u trùng (mm) Cá h i Atlantic (Salmo salar) 5.8.1.5 .7 Milkfish (Chanos chanos) 1. Phiêu sinh chính là chu i th c ăn sơ c p và th c p cho h u h t ñ ng v t nư c.0 1.1.4 3.0 * Ngu n: Jones và Houde. Tuy nhiên.0 . túi lòng ñ cũng nh và cung c p th c ăn n i sinh ch ñ trong kho ng 3 ngày.7 . live food ) là các phiêu sinh (plankton).20. B ng 10.2 3.1.0 Cá h i vân (Onchorhyncus mykiss) 4.1 .0 15.0 . y u ñu i và chưa phát tri n ñ y ñ v m t sinh lý như kích thư c mi ng còn nh . K t qu là lúc n . chúng ăn nh ng sinh v t t dư ng và các sinh v t d dư ng khác.6.0.1.1.4.

rotifers. Trái l i. các cơ quan này l i phát tri n chưa hoàn thi n khi u trùng còn non. th y r ng u trùng c a nh ng cá này ch có th s d ng ñư c nh ng ngu n th c ăn (i) d tiêu hoá (như th c ăn ch a m t s l n axit amin t do và oligopeptide thay cho nh ng phân t protein ph c h p). nhưng võng m c m t c a cá giai ño n l n hơn (giai ño n cá hương). daphnids. Ngoài ra. + Brachionus plicatilis s d ng cho giáp xác (crustaceans). Moina spp. v giác và ñư ng bên r t quan tr ng ñ i v i vi c phát hi n th c ăn. ngoaì t bào hình nón còn có t bào hình g y v i nhi u s c ch t th giác trên võng m c. Bên 89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . tr ng Artemia kh v cho cá nư c ng t và u trùng tôm và sinh kh i Artemia cho u trùng tôm hùm. ch có m t s enzyme ho t ñ ng ñ u pha nuôi dư ng. ba nhóm th c ăn s ng dùng ph bi n ñ nuôi u trùng quy mô công nghi p (industrial larviculture) là: + Nh ng loài vi t o có kích thư c 2 ñ n 20μm s d ng cho hai m nh v (bivalves). M t khác t o l i là ngu n th c ăn c a zooplankton và chính zooplankton l i là ngu n th c ăn cho u trùng c a cá và giáp xác giai ño n u trùng và giai ño n cá hương. th c ăn ph i ch không ñáp ng ñư c t t c các yêu c u cho u trùng các loài cá nh như Gilhead seabream và k t qu là u trùng nghèo sinh trư ng và có t l ch t cao. m t s lo i th c ăn s ng khác cũng ñư c dùng v i m c ñ h n ch hơn. nh v y năng l c th giác t t hơn. và (iii) cung c p ñ y ñ các ch t dinh dư ng quan tr ng mà u trùng yêu c u. giúp cho u trùng có nhi u cơ h i g p ñư c th c ăn. VI T O (MICRO-ALGAE) Vi t o là ngu n th c ăn cho t t c các giai ño n sinh trư ng c a ñ ng v t hai m nh v . th c ăn s ng thì có th ñáp ng ñư c t t c các tiêu chu n c n thi t c a u trùng các loài cá nh . cá bi n giai ño n cá hương. Trong vài năm g n ñây ngư i ta ñ t ñư c k t qu r t t t trong vi c nuôi tôm b ng m t s s n ph m b sung và thay th th c ăn s ng.. postlarrvae tôm và tôm b m . Th c ăn s ng thư ng có ñ tương ph n t t hơn th c ăn nhân t o và nh v n ñ ng liên t c mà có hi u qu kích thích. cá Ngoài các nhóm trên. th c ăn cho u trùng c a m t s loài giáp xác và th c ăn cho m t s loài cá giai ño n sinh trư ng ñ u.2. (ii) ch a enzyme cho phép th c ăn t phân gi i. Kh u ph n t nhiên c a h u h t các loài cá nuôi g m nh ng loài phytoplankton (diatoms. 10.. Nói chung. Ngư c l i. th c ăn s ng còn có tác d ng kích thích s phát tri n các giác quan c a u trùng. rotifer. khi n cho năng l c th giác kém.1. (meta-)nauplii cho giáp xác. u trùng cá Gilhead seabream (gi ng như u trùng nhi u loài cá khác) không có d dày hoàn ch nh. giúp cho giác quan u trùng phát tri n. kh u giác.. cladocerans. Ví d : võng m c m t c a u trùng cá ch ch a t bào hình nón. Các giác quan c a u trùng như th giác. copepods. ng tiêu hoá Tình tr ng phát tri n c a h th ng tiêu hoá c a u trùng pha ñ u cũng cho bi t u trùng có th tiêu hoá ñư c th c ăn ăn vào hay không. u trùng decapod. ng tiêu hoá thì ng n. S phong phú và ña d ng c a th c ăn s ng v i nh ng kích thư c và thành ph n dinh dư ng khác nhau ñã cho u trùng cá nh ng cơ may tuy t v i ñ tăng trư ng và phát tri n. Ngày nay.. T ñó. Ngoài ra. Ví d : u trùng cá h i pha ñ u ñã có ng tiêu hoá phát tri n t t v i h th ng enzyme cho phép tiêu hoá ñư c th c ăn ñ p v n (feed crumble).10. bao g m Brachionus rubens. Tuy v y. Tuy nhiên.). cilliates vv. nh kh năng bơi c a th c ăn s ng mà th c ăn ñư c phân b ñ u trong c t nư c.2. ñ i v i vi c nuôi cá bi n giai ño n ñ u b ng lo i th c ăn này thì k t qu còn r t h n ch .) và zooplankton khác nhau (copepods. cá bi n + Artemia spp. flagellates vv.. cá. tôm he (penaeid shrimp).

AL. B ng 10. BS PL BP BP BS BS PL. BS BL. BP PL. B ng kê các loài t o trong b ng bao g m các loài diatoms. Thalassiosira pseudonana. ML. BS. MR PL. BS PL. BP. t o roi (Isochrysis galbana. B ng 10. Tetraselmis suecica. cung c p dinh dư ng cho u trùng và kh ng ch vi khu n (hình 10. BL. BP. BP. Calcitrans).2. 1988) L p Bacillariophyceae Gi ng Skeletonema Thalassiosira Phaeodactylum Chaetoceros Cylindrotheca Bellerochea Actinocyclus Nitzchia Cyclotella Isochrysis Pseudoisochrysis Dicrateria Monochrysis (Pavlova) Tetraselmis (Platymonas) Pyramimonas ng d ng PL.) (hình 10. ML. BL.2). 10. t o ñư c dùng tr c ti p trong các tank u trùng và chúng ñóng vai trò làm n ñ nh ch t lư ng nư c. MR BL. BL. ML BP BL. H u h t nh ng loài t o dùng thư ng xuyên trong nuôi bi n là diatoms (Skeletonema costatum.2. C. BL. BP. BL. Các l p và gi ng vi t o ch y u ñư c nuôi tr ng (De Pauw và Persoone.Các loài t o nuôi tr ng ch y u Ngày nay 40 loài vi t o khác nhau ñư c phân l p t kh p nơi trên th gi i ñư c nuôi tr ng theo phương th c thâm canh.2 cho bi t 8 l p chính và 32 gi ng t o nuôi tr ng ñang ñư c dùng ñ nuôi dư ng nh ng nhóm ñ ng v t nư c quan tr ng. BS. BP PL. vi c nuôi u trùng cá bi n theo k thu t nư c xanh (green water technique). t o xanh chlorococcalean và t o xanh hình roi (flagellated). Monochrysis lutheri và Chorella spp. t o xanh hình s i có kích thư c t vài micromet ñ n hơn 100μm.1.1). BP. BP 90 Haptophyceae Chrysophyceae Prasinophyceae Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . BP. BL.c nh ñó. Cheatoceros gracilis.

. ñ c bi t eicosapentaenoic acid (EPA. S. Isochrysis sp.11 .62 %/ch t khô). Giá tr dinh dư ng c a vi t o Giá tr dinh dư ng c a vi t o ph thu c vào kích thư c t bào. ch t ñ c và thành ph n sinh hoá (b ng 10. BP.2.6-23. BS BP BP BP BP. (b) Dunaniella spp. Tuy bi n ñ ng khá r ng tuỳ theo các l p và các loài. gracilis. MR. l n lư t. MR PL. BP BL. FZ.2. Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o phát tri n dư i nh ng ñi u ki n xác ñ nh và thu ho ch pha log ñư c trình bày ñ th 10. BS. 7.3). (c) Chaetoceros spp. T. 22:6n-3) gi vai trò quan tr ng trong vi c ñánh giá giá tr dinh dư ng ñ i v i v i m t loài t o dùng ñ nuôi ñ ng v t bi n. Vi t o cũng là m t ngu n gi u vitamin C (0. C. 20:5n-3). arachidonic acid (ARA. 1991) Các acid béo chưa no HUFA. M t vài lo i t o bi n dùng làm th c ăn trong nuôi tr ng thu s n: (a) Tetraselmis spp. 20:4n-6) và docosahexaenoic acid (DHA.) và Chroomonas salina. BP.1.3. ði u ki n nuôi tr ng cũng nh hư ng nhi u ñ n giá tr dinh dư ng c a vi t o. carbohydrtae (CHO) và lipid c a 16 gi ng vi t o dùng ph bi n trong nuôi thu s n (% theo ch t khô) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 91 . t l tiêu hoá. costatum. EPA có nhi u trong các loài diatom (Chaetoceros calcitrans.Cryptophyceae Cryptophyceae Xanthophyceae Chlorophyceae Cyanophyceae Ghi chú: PL: u trùng tôm he BL: u trùng nhuy n th hai m nh v ML: u trùng tôm nư c ng t BP: h u u trùng nhuy n th hai m nh v Micromonas Chroomonas Cryptomonas Rhodomonas Chlamydomonas Chlorococcum Olisthodiscus Carteria Dunaliella Spirulina BP BP BP BL. nhưng hàm lư ng protein. Hình 10. lipid và carbohydrate bi u th b ng % ch t khô n m trong ph m vi 12-35.3.. B ng 10. pseudomonas) và prymnesiophyte Platymonas lutheri.2. MR AL: u trùng bào ngư MR: rotifers nư c m n (Brachionus) BS: Tôm nư c m n (Artemia) SC: copepods nư c m n FZ: zooplankton nư c ng t 10. protein. BS.2-23 và 4. (Laing. còn DHA thì có nhi u trong prymnesiophytes (P. lutheri. Hàm lư ng chlorophyl a (Chl a).

0 4.27 1.2 28.5 15.9 1.95 1.53 1.2 % theo v t ch t khô 11.3 74.7 16.34 24.2 Chl a Protein (pg.4 52.78 0.73 0.7 0.8 8.7 52.9 1.2 28.5 2.68 2.1 269.3 74.5 6.1 83. Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylumtricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Ch t khô (pg.7 93.054 3.cell-1) 11.0 5.30 8.0 5.4 122.8 5.4 35.0 6.1 CHO Lipid 0.0 13.83 1.L p và gi ng vi t o Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylum tricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff.cell-1) 3.5 14.2 3.01 1.48 32.2 23.04 0.5 20.0 23.6 8.8 12.2 10.080 0.4 99.8 7.3 11.0 0.4 2.5 12.7 5.37 0.63 0.63 0.8 76.8 29.7 9.5 0.21 0.73 0.1 9.41 0.2 13 14 10 19 15 21 12 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 92 .7 52.98 0.80 34 12 26 30 25 34 20 30 29 6.4 4.1 6.1 16 7.1 0.8 76.8 9.1 45.0 4.0 11.7 20.5 1.9 12.8 9.4 2.29 6.5 3.0 6.2 5.0 9.4 99.9 21.86 29.3 0.2 30.0 168.34 0.4 122.9 21.8 102.

T.1 12. Galbana.97 0.8 12.84 0. và Chlorella sp. Trong các loài thu c gi ng Dunaliella. 1990). Thalassiosira fluviatilis. chi m 20% tr ng lư ng khô (Kranzfelder.5 29. P.). salina có hàm lư ng β-caroten cao nh t (Borowithzka. Dunaliella ñóng vai trò trong ch ñ dinh dư ng c a nhuy n th nhưng v i m c ñ khác nhau tùy theo loài nhuy n th .42 0. S tiêu hóa t o Chaetoceros sp. t l s ng c a cua tăng cao. m t s loài cá và hai m nh v . Thêm Chlorella vào môi trư ng ương. và Chaetoceros sp. cung c p nh ng h p ch t vi lư ng mà th c ăn ban ñ u và th c ăn b sung không có. ðài Loan. Chlorella sp. d ng ñơn l hay h n h p. Chlorella không ch là th c ăn quan tr ng c a luân trùng mà còn ñư c dùng ñ làm giàu acid béo cho luân trùng và m t s ñ ng v t phù du khác trư c khi dùng chúng làm th c ăn cho cá và các loài nuôi th y s n khác. Dunaliella tertiolecta.3 93. dùng làm th c ăn không ch trong ngh nuôi th y s n mà còn nhi u lĩnh v c khác. seucica. Chlorella còn là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi luân trùng và ñ ng v t phiêu sinh khác. nhanh hơn so v i t o D. loài Chlorella nư c ng t. Chlorella vulgairs.. Tetraselmis chuii. Khi ương u trùng tôm càng xanh.1 269.0 12. Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina 6. T. nhanh hơn so v i 5 loài t o còn l i. Chlamidomonas cocoides. tricornutum. seucica.98 0.89 1. Nh t B n. k t qu cho th y t l s ng và 93 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . t c ñ tăng trư ng và s c sinh s n trung bình c a luân trùng cao nh t khi cho ăn Chlorella. u trùng cua ñư c ương trong môi trư ng có b sung Chlorella.0 7. Trong nuôi th y s n. Joshep (1977) cũng ghi nh n s b sung t o s làm cho môi trư ng nư c tr nên giàu dinh dư ng.Khi ương u trùng Mytilus galloprovincialis v i các loài t o Dunaliella tertiolecta.2 30. V i hàm lư ng HUFA cao. cũng ñư c th nghi m thành công làm th c ăn cho luân trùng. ti p theo là loài Isochrysis galbana (Nagata và Whyte. Ngoài ra.9 6.Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff. 1991).98 35 31 31 29 23 29 26 7. Aranda (1994) th y r ng quá trình tiêu hóa t o Tetraselmis chuii. loài D.98 0.0 9.7 102.. Quan sát quá trình tiêu hóa c a u trùng Strombus gigas v i 8 lo i t o khác nhau (Isochrysis galbana.4 18 17 10 23 20 12 12 T o Chlorella Chlorella ñư c bi t ñ n nhi u b i vai trò quan tr ng c a nó v dinh dư ng cũng như là nhân t môi trư ng trong nuôi tr ng th y s n. Theo m t s báo cáo. T o Dunaliella T o Dunaliella có ch a hàm lư ng glycerol và β-caroten cao nên ñư c xem là ñ i tư ng nuôi ñ y tri n v ng. I. Cohen (1976) th y r ng s hi n di n c a th c v t phiêu sinh có th thúc ñ y s tăng trư ng c a u trùng tôm thông qua vi c lo i b NH3 và m t s ch t ñ c khác. tertiolecta.. Chlorella cũng ñư c chú ý nhi u trong s n xu t gi ng cua Scylla serrata. Bên c nh nh ng loài Chlorella bi n. Vi c dùng Chlorella vào trong s n xu t ñó là phương pháp nư c xanh ñư c áp d ng r ng rãi trong s n xu t gi ng tôm càng.1 0.0 168. và Chlorella sp. 1992). Chaetoceros sp.

3. SKEL: Skeletonema costatum. vitamin và các h p ch t carotenoid nên chúng ñư c xem là ngu n dinh dư ng r t t t trong nuôi th y s n. Mustafa và ctv. Ghi chú: (a) C16. lam. gracilis.3. PAV: Pavlova lutheri. El (1994) cũng cho bi t t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn c a cá Silver sea beam khác nhau không có ý nghĩa gi a nghi m th c có b sung 50% Spirulina trong kh u ph n ăn v i nghi m th c ñ i ch ng 100% b t cá. Tuy nhiên. seucica và I.s c tăng trư ng c a u trùng th p nh t nghi m th c cho ăn h n h p T. ð th 10. Vi t o trong nuôi tr ng th y s n T o Spirulina Cùng v i Chlorella và Dunaliella. (Tahitian). acid amin thi t y u. hi u qu chuy n ñ i th c ăn và hi u su t s d ng protein. C. Spirulina cũng ñư c ñ ngh thay th m t ph n b t cá trong ch ñ ăn c a cá rô phi O. M t 94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . màu s c c a cá rô phi thay ñ i theo th t nâu ñ .GRA: C. TET: Tetraselmis suecica. Boonyarapalin và ctv (1989) nghiên c u v s thay ñ i màu s c c a cá rô phi ñ Oreoromic niloticus v i các ngu n b sung s c t khác nhau. khoáng. Các loài t o (vi t t t): C. Pepal meal. (1994) thông báo Spirulina ñư c thêm vào làm th c ăn b sung cho Pagrus major v i t l 5% ñã làm tăng t c ñ tăng trư ng c a cá. g m: Spirulina marigold. DUN: Dunaliella tertiolecta. cho Artemia và ñ ng v t phiêu sinh khác. CAL: Chaetoceros calcitrans. THAL: Thalassiosira pseudonana. CHRO: Chroomonas salina. vàng lam... 10.& C18-polyunsaturated fatty acids (PUFA). Dunaliella không ch có vai trò quan tr ng trong ương nuôi nhuy n th mà chúng còn dùng làm th c ăn cho m t s loài cá bi n. acid béo. NAN: Nannochloris atomus. ISO: Isochrysis sp. thay 75% Spirulina thì có nh hư ng b t l i. b t ñ u tôm. (b) 20:5n-3 and 22:6n-3. cam và hơi cam.2. Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o (Volkman et al. 1989). mossambicus. Spirulina cũng là loài t o r t giàu protein. So v i nh ng lo i t o có kích thư c l n ñư c thí nghi m trư c ñó thì loài Spirulina nh hư ng t t nh t ñ n s tăng trư ng và s d ng th c ăn c a cá Red sea beam. (c) (n-3) and (n-6) PUFA. Ông th y r ng tương ng v i các lo i th c ăn trên. b t ngh và th c ăn ñ i ch ng. 1989). Galbana (Moskera và ctv. thành ph n protein có trong th t cá không b nh hư ng x u.

nhi u loài t o khuê khác như Chaetoceros sp. Hudinaga ñã ñ t ñư c thành công ñ u tiên trong vi c s d ng t o này làm th c ăn cho u trùng tôm. Nghiên c u v nh hư ng c a các ngu n protein khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm th (Penaeus indicus). ngư i ta ñã ch bi n ra nhi u lo i th c ăn nhân t o ñ thay th m t ph n ho c toàn b t o khuê. cũng ñư c nghiên c u làm ngu n th c ăn cho u trùng tôm. Vi c b sung Artemia không làm c i thi n ñư c t l s ng c a u trùng tôm. Hơn n a.000 xu ng còn 5. dài hơn có ý nghĩa so v i th c ăn ñ i ch ng ch dùng b t ñ u nành.. S bi n ñ i màu s c c a tôm sú nuôi cũng ñư c Okada và ctv nghiên c u. hi u qu s d ng protein thô và giá tr sinh h c c a Spirulina cao hơn so v i ñ u ph ng. T o khuê Trong l p t o khuê. ñ t kích c 663-757 µm. t l s ng giai ño n Mysis ñ t 30%. H nh n th y Spirulina cho k t qu t t nh t v s gia tăng hàm lư ng caroten trong v c a tôm. ñ n nay t o khuê v n ñư c xem là th c ăn tươi s ng r t quan tr ng c a u trùng tôm.. Gu và ctv (1989) th y r ng u trùng ñư c cho ăn Spirulina apletensis và S. Nên cho tôm ăn v i kh u ph n ch a 3% Spirulina trong 1 tháng trư c khi thu ho ch. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 95 . Trong thí nghi m so sánh v s nh hư ng c a 9 lo i th c ăn nhân t o dùng thay cho t o khuê (Chaetoceros) làm th c ăn cho u trùng tôm. Trong quá trình phát tri n c a lĩnh v c s n xu t tôm gi ng. T k t qu ñó. Utama và ctv (1992) nh n th y gi m m t ñ t o t 50.. T l tôm s ng c a nghi m th c trên ñ t 48-53%. Isochrysis. cao hơn r t nhi u so v i các k t qu trư c ñây. Spirulina. t l s ng c a u trùng tôm gi a các nghi m th c v n không khác nhau. platensis c ng v i b t ñ u nành. Ali (1992) phát hi n Spirulina và ñ u ph ng cho s c tăng trư ng c a tôm t t hơn so v i bánh d u d a.. Bên c nh ñó. Thlasiosira. Tuy nhiên. Ngu n cung c p s c t khác là Marigold petal ch cho s bi n ñ i màu nh (Wutiporn-Phromkunthong. Phaffia và krill oil. nhưng m t ñ t o không th th p hơn 5. Tùy theo t ng loài t o và ñ c ñi m c a chúng mà m i loài ñ u có nh ng ưu ñi m và như c ñi m riêng ñ i v i u trùng tôm. 1984). t o khuê còn ñóng vai trò quan tr ng trong nuôi nhuy n th . cao hơn r t nhi u so v i ñ i ch ng (11%). 1983). Chu (1991) cũng nh n th y u trùng tôm Metapenaeus ensis và Penaeus chinese cho ăn th c ăn nhân t o b ch m l n và t l s ng luôn th p hơn so v i tôm cho ăn Chaetoceros garcilis và Artemia. K t qu thí nghi m c a Chu (1989) cho th y ch dùng m t loài t o Chaetoceros gracilis có th cung c p ch ñ ăn ñ y ñ dinh dư ng cho u trùng tôm Metapenaeus ensis t giai ño n Zoea ñ n PL6 v i t l s ng ñ t 35-63%. Okauchi (1990) thí nghi m tìm hi u v vai trò c a t o ñ i v i spat c a trai (Pintctada fucata) và th y s c tăng trư ng c a spat cho ăn ch có t o Isochrysis aff galbana th p hơn so v i spat cho ăn k t h p Isochrysis galbana và Chaetoceros garcilis. loài Skeletonema costatum ñư c phân l p l n ñ u tiên b i Masue (1941) ñã ñư c dùng r ng rãi và là th c ăn r t quan tr ng c a âu trùng tôm bi n.nghiên c u khác cũng cho bi t s c t c a cá chép tr nên ñ m hơn khi cho cá ăn kh u ph n có b sung 10% Spirulina. Các tác gi nghiên c u s d ng các ngu n b sung carotenoid khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm t β-caroten.000 t bào/ml. ch ñ t 1% (Liao. và Tetraselmis seucica so v i lô ñ i ch ng g m h n h p t o Chaetoceros calcitral và T-ISO dùng làm th c ăn cho u trùng nghêu Manila (Tapes philipinarum). th y r ng u trùng nghêu cho ăn t o khô có s c tăng trư ng b ng ho c cao hơn so v i cho ăn d ng tươi s ng. Laing và ctv (1990) nghiên c u v giá tr dinh dư ng c a t o khô loài Nannochloris sp.000 t bào/ml do vi c thay th t o b ng th c ăn nhân t o v n cho k t qu t t. Khi ương u trùng tôm he (Penaeus) t gia ño n Zoea 1 ñ n Mysis 2. nhưng th p hơn so v i lô ñ i ch ng.

Chi u dài lorica c a rotifer ki u l n trung bình là 239m/m (130-340m/m). Cơ th rotifer có 3 ph n là ñ u. Thân ch a ng tiêu hóa. LUÂN TRÙNG (ROTIFERS) 10.1.4. Trong nhóm loài nư c m n. nhóm loài nư c m n và nhóm loài nư c ng t. 10.5 ngày và sau ñó thì con cái ñ tr ng c 4 gi m t l n.3. Trong s hơn 1000 loài ñã ñư c nh n bi t. Cơ th c a t t c các loài g m m t s t bào c ñ nh (ví d các loài Brachionus ch a kho ng 1000 t bào) (xem hình 10. con cái sinh s n 96 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Năng l c sinh s n c a Brachionus ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng. Trong vòng ñ i c a Brachianus plicatilis thư ng có hai ki u sinh s n. Chi u dài cơ th c a rotifer kho ng 2mm. tr ng s n thành con cái amictic.4). Nói chung. Ngư i ta cho r ng con cái có th sinh ra 10 th h trư c khi ch t. Hình thái Rotifer thu c v l p ñ ng v t ña bào nh nh t. có vai trò nghi n nh ng ti u ph n th c ăn ñã ăn vào (xem hình 10.1. Trong ñi u ñi u ki n môi trư ng nào ñó.3. con cái s n sinh tr ng amictic (diploid.10. kho ng cách gi a hai l n ñ và tu i th càng ng n khi nhi t ñ càng cao và s tr ng ñ ñư c trong c ñ i cũng nh hơn khi nhi t ñ tăng.4 ngày 25oC.3. còn c a ki u nh là 160m/m ( 100-21-m/m). rotifer dùng trong nuôi u trùng bi n thư ng là rotifer ki u nh (có tên là Brachionus rotundiformis) và ki u l n (có tên là Brachionus plicatilis). sinh s n vô tính (asexual) và h u tính (sexual). hình thái và các lo i gai cho phép phân bi t s khác nhau gi a các loài. có t i 90% loài s ng môi trư ng nư c ng t. giúp con v t v n ñ ng xoay tròn (vì th rotifer có tên g c là Rotatoria). trong ph m vi t 15 ñ n 25oC tu i con cái ñ l n ñ u. cơ quan bài ti t và sinh s n. Trong sinh s n ñơn tính. Rotifer nư c ng t thư ng dùng trong nuôi u trùng nư c ng t là các loài Brachionus calyciflorus và Brachionus rubens. Rotifer có m t l p v keratin ñư c g i lorica. ð u mang cơ quan v n ñ ng.4 .5 . con ñ c nh hơn và kém phát tri n hơn con cái. ð i s ng c a rotifer nư c m n kéo dài kho ng 3. u trùng trư ng thành sau 0. m t cơ quan ñã ñư c canxi hóa vùng mi ng. thân và chân. 2 nhi m s c th ). ñó là các lông hình khuyên.6 mô t sơ lư c m t s loài rotifer nư c m n và nư c ng t). Cơ quan ñ c trưng c a rotifer là mastax.2. M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Rotifer có hai nhóm loài.

vitamin C. Nhi t ñ t i ưu cho rotifer ki u l n th p hơn ki u nh . Zheng và ctv. tuy nhiên kh năng sinh s n t t nh t khi ñ m n dư i 35 ppt (Lubzens. 10. như v y vi c thay ñ i ñ m n ph i th c hi n t t và th n tr ng. Giá tr dinh dư ng c a rotifer Rotifer r t giàu protein (52-59% CP) và ch t béo (13% EE). pH.. Nuôi rotifer dư i nhi t ñ t i ưu thì làm ch m s tăng trư ng c a qu n th . Protein Selco: PS.3. Ví d . u trùng n ra t tr ng mictic không th tinh thì phát tri n thành con ñ c haploid. nói chung tăng nhi t ñ trong ph m vi thích h p thì tăng kh năng sinh s n. Giá tr dinh dư ng c a rotifer ph thu c vào môi trư ng... nhưng con cái mictic thì s n sinh ra tr ng haploid (n nhi m s c th ). Tr ng mictic th tinh thì có kích thư c l n hơn và có m t l p v h t dày b c ngoài.5). Nhi t ñ t i ưu thích h p v i h u h t các nhóm rotifier là 28-32oC. sinh ra con cái mictic và amictic. môi trư ng Selco: CS và Super Selco: SS) 10.1% n-3 HUFA). oxy hòa tan. Rotifer là th c ăn lý tư ng c a u trùng tôm và cá vì chúng có kích thư c nh . ð m n thay ñ i 5 ppt có th c ch kh năng bơi và gây ch t. 1987). có kích thư c nh ch b ng kho ng 1/4 kích thư c c a con cái.4. hàm lư ng NH3. bơi ch m. ðây là nh ng tr ng ngh mà s ch phát tri n và n ra nh ng con cái amictic sau khi ti p xúc v i môi trư ng thu n l i (xem hình 10.3. ð th 10. Tuy không phân bi t ñư c v hình thái. không có ng tiêu hóa và bong bóng nhưng có m t d ch hoàn ch a ñ y tinh trùng. nhi t ñ . Ngư i ta có th tăng giá tr dinh dư ng c a rotifer b ng cách nuôi rotifer trong các môi trư ng ñư c làm gi u các ch t dinh dư ng như acid béo omega-3. Rotifer trong nuôi tr ng th y s n Wendy (1991) t k t qu nghiên c u c a Nagata (1989) cho bi t Brachionus plicatilis ñư c s d ng r t r ng rãi trên th gi i trong ương nuôi u trùng c a trên 60 loài cá bi n và 18 loài giáp xác. sinh trư ng v i m t ñ cao và sinh s n nhanh. Men bánh mì: BY. hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng t o Chlorella sp. ñ c bi t là các HUAF (3.. protein . Brachianus plicatilis có th s ng trong môi trư ng có ñ m n t 1 ñ n 97 ppt. (1994) nghiên c u s d ng rotifer cho tôm he cũng kh ng ñ nh Brachionus plicatilis là m t trong nh ng lo i th c ăn thích 97 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng c a hãng Selco có th tăng 5-10 l n so v i môi trư ng t o Chlorella hay t o k t h p men bánh mì (ñ th 10. men bánh mì hay các môi trư ng nhân t o khác c a hãng Selco ñã thay ñ i r t nhi u theo v i các môi tru ng khác nhau.h u tính. vi khu n.4). Hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong các môi trư ng khác nhau (CHL: Chlorella sp. H u h t các cơ s ương nuôi rotifer s d ng ñ m n 10-20 ppt.4.3. ði u ki n s ng c a rotifer ph thu c vào ñ m n.

1.7). Tr ng phát tri n trong hai bu ng tr ng xoang b ng. cyst n ra nh ng nauplii bơi t do và có th tr c ti p ñem nuôi các lo i u trùng ñ ng v t bi n hay nư c ng t. M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Artemia trư ng thành có kích thư c trên dư i 1 cm.4. nhưng l i làm tăng t c ñ tăng trư ng và năng su t cá b t. Artemia s n sinh cyst.4. P. nauplii bư c vào giai ño n bơi t do (hình 10. Cyst có m t l p v c ng. Con cái có t cung ngay sau c p ñ t ng c s 11. ñó là nauplii. các cyst này n i trên m t nư c. b o v r t hi u qu phôi s ng bên trong và ch ng l i ñư c các ñi u ki n b t l i như khô. t hình tròn lõm hai m t. Con ñ c có cơ quan giao c u (penis) ph n sau c a vùng thân.h p nh t cho u trùng tôm he giai ño n Mysis 3. indicus và P. Sau khi màng ngoài c a nauplii v ra.100oC. Sau 20 gi v ngoài c a cyst v ra. Hàng năm trên 2000 t n cyst khô Artemia ñư c bán trên th trư ng. Nauplii phát tri n qua nhi u giai ño n. Sau 24 gi p trong nư c bi n. Khi ngâm vào nư c bi n. Tính ch t duy nh t c a Artemia là hình thành nh ng phôi ng . khi bư c vào giai ño n bung dù (phôi treo dư i v r ng) thì có nghĩa là nauplii ñã phát tri n hoàn toàn. Brachionus plicatilis còn là ngu n th c ăn t t cho ương u trùng tôm Penaeus monodon. Vi c s d ng rotifer làm th c ăn cho cá b t m c dù không làm tăng t l s ng c a cá. phôi xu t hi n v i màng b c bên ngoài. Trong môi trư ng t nhiên.8). ñó là ngu n th c ăn tuy t v i c a u trùng tôm cá. có hai m t kép. g i là “cyst”. Cyst có quanh năm v i s lư ng l n d c theo b các h nư c m n. nauplii c a Artemia ñư c dùng nhi u nh t. nhi t ñ chênh l ch t 0 . 10. cyst bi n thành hình c u bên trong ch a phôi. có râu anten và 11 c p ñ t ng c. màu nâu ñ m. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 98 . Merguiensis Cruz và ctv (1989) báo cáo cá b t rô phi cho ăn k t h p th c ăn ch bi n v i rotifer ñ t ñư c tr ng lư ng cu i. Cyst khô có th d tr hàng tháng hay hàng năm mà không nh hư ng ñ n ñ n . ng tiêu hóa th ng. t c ñ tăng trư ng hàng ngày và năng su t cao hơn so v i cá b t ch cho ăn m t lo i th c ăn. 10. Khi chín tr ng tr nên tròn và ñi vào t cung theo ng d n tr ng (hình 10. ARTEMIA Trong các kh u ph n nuôi u trùng tôm và cá. b c x năng lư ng cao và m t s dung môi h u cơ. ñ m phá ven bi n hay nh ng ru ng mu i trên kh p th gi i. ho c rotifer ho c th c ăn ch bi n.

pH = 8. Trung qu c).. giai ño n ñ u g i là instar I (kích thư c 400-500 microns. là d ng r t b n nhưng có ñ l i d ng sinh h c kém.2. phù h p v i u trùng cá nư c ng t (có Nam M ). Greatlake. ñ m n 5 ppt. Thành ph n dinh dư ng c a cyst Artemia b v và nauplii instar I (% ch t khô) H Nư c L cysts ± 50 ± 14 ±9 n nauplii 41-47 21-23 11 10 V nh San Francisco Cysts nauplii ± 57 47-59 ± 13 16-27 11 ±5 6-14 Protein Lipid Carbohydrate Tro B ng 10. T l acid amin t do so v i protein t ng s c a nauplii cao hơn cyst. u trùng tr thành Artemia thành th c.5.. phù h p v i u trùng cá nư c m n (có h Saskachewan Canada.4). Trong quá trình cyst n thành nauplii. Bình thư ng. Cyst c a Artemia gi u protein (50%). có ñ b n th p nhưng có ñ l i d ng sinh h c cao ñ i v i u trùng tôm cá. ch t béo (14%). B ng 10. Artemia ñư c chia làm hai nhóm: nhóm ch a nhi u EFA. sau 8 gi thì vào giai ño n instar II. ðiêù ki n t i ưu cho cyst n : nhi t ñ > 250C (t t nh t 280C). Thành ph n acid amin c a nauplii Artemia (mg. vi khu n.000 nauplii n ra t 1 g cyst ch t lư ng cao. 1980) Aspartic acid Threonine Serine Macau. vitamin C ñư c th y phân thành d ng t do. Sau 15 l n l t xác (t instar I ñ n instar XV).000. nauplii có hàm lư ng protein th p hơn m t chút nhưng hàm lư ng ch t béo l i cao hơn (b ng 10.5). Ph acid béo c a cyst và nauplii gi ng nhau nhưng khác nhau v m cViatmin C trong cyst d ng ascorbic acid 2-sulfate (AAS).g-1 protein) (Seidel et al.. 10. M và Tien-tsin. m t ñ không quá 5 g cyst/lit nư c. ánh sáng ñ y ñ . CA-USA 141 60 77 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 99 .4. Brazil 110 52 45 Great Salt Lake.Th c ra phôi phát tri n qua nhi u giai ño n.300. hàm lư ng acid amin c a nauplii khác nhau nhi u theo vùng ñ a lý (b ng 10. Giá tr dinh dư ng Căn c thành ph n axit béo. nhóm ch a nhi u PUFA (20: 5ω3) và DHA (22: 6ω3). nư c s c khí và tu n hoàn t t. UT-USA 113 48 54 San Pablo Bay. giai ño n này nh n ñư c th c ăn có kích thư c 1-50 microns như t o ñơn bào. instar I ch s ng b ng ch t d tr trong túi lòng ñ ). 200.4.

1 T ng Omega-3 Fatty Acids 4.0 mg/g C18:1 Oleic 27. u trùng Macrobrachium có th cho ăn nauplii m i n ngay t giai ño n ñ u. Amat 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .2 C18:3 Linoleic 9.0 Artemia ñư c dùng ñ nuôi u trùng tôm penaeid giai ño n u trùng sau và postlarval. Tuy nhiên u trùng tôm nư c ng t l i có th s d ng t t nauplii c a Artemia.1 C18:4 Octadecatetra 11. cá mú (grouper) ch có th s d ng Artemia sau th i kỳ ăn nh ng m i nh như rotifer. Nhi u nghiên c u ñã cho th y r ng. Artemia b t ñ u cho ăn khi u trùng ñ t ñ n giai ñoaün Mysis1 hay ngay c Zoa E2-3.5 C20:3 Eicosatrienoic 2.1 C20:4 Arachidonic 4. Artemia làm th c ăn cho tôm bi n: Artemia là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi u trùng và h u u trùng tôm bi n. th i kỳ ăn Artemia c a u trùng cá bi n tương ñ i dài (20-40 ngày) cho nên cyst Artemia v n là lo i th c ăn s ng ñư c tiêu th nhi u nh t c a u trùng cá bi n (ñ s n xu t 1000 fry c n 200-500 g cyst Artemia). nauplii m i n thư ng cung c p cho tôm lúc kh i phát giai ño n mysis ñ u. Hàm lư ng axit béo c a cyst Artemia (vùng H l n.6. thêm Artemia quá s m trong chu kỳ s ng c a tôm s x y ra hi n tư ng c nh tranh t o gi a Artemia (Artemia không ñư c tôm ăn) v i tôm. San Francisco) Stearic 9. penaeid thư ng ăn t o trư c khi ăn Artemia. Tuy v y. Gi i pháp thu n ti n là dùng nauplii ñã làm ch t (b ng cách ngâm nhanh nauplii vào nư c nóng 80oC hay làm l nh -100C) hay s d ng cyst Artemia kh v .7 C20:5 Eicosapentaenoic (EPA) 4.1 C22:6 Docosahexaenoic (DHA) 0. Tuy nhiên. thành ph n dinh dư ng c a nh ng ngu n Artemia khác nhau và ngay c nh ng ñ t s n xu t khác nhau là khác nhau. u trùng c a nhi u loài cá bi n như cá bơn (turbot).2 C20:0 Arachidic 1.Glutamic acid Proline Glycine Alanine Valine Methionine Isoleucine Leucine Tyrosine Phenylalanine Pistidine Lysine Arginine C18:0 131 57 60 46 53 22 56 89 105 51 49 117 115 135 59 60 49 52 37 68 100 66 85 27 93 97 102 49 74 42 55 26 54 84 77 104 35 87 98 B ng 10.

5. Eurytemora affinis. ñ u l n vào ñ t th nh t c a ph n ng c có. Artemia thư ng ñư c b t ñ u cho ăn m t tu n sau khi cho ăn b ng rotifer v i kích c nh . Con ñ c nh hơn con cái... Nh kích thư c khác nhau mà ñ m b o ñư c th c ăn cho u trùng tôm cá trong t t c các giai ño n phát tri n. 10. ð i v i cá bi n. Tisbenta elongata. trong ngh nuôi nuôi cá c nh. ð i v i cá nư c ng t. u trùng cá s s d ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao như t o. trong s n xu t gi ng. Schizopera elatensis có kích thư c 50-500 micron. ñ ng v t phù du ñư c gây nuôi b ng cách bón phân.nghiên c u nh hư ng c a các ngu n Artemia khác nhau lên u trùng m t s loài tôm bi n ñã cho th y r ng k t qu t t nh t tôm ăn Artemia có thành ph n HUFA cao nh t.1. M c dù Artemia có giá tr dinh dư ng r t cao và có m t s loài có th d a vào ngu n th c ăn là Atermia ñơn ñ c. Sau 5 l n l t xác n a copepodite bư c vào giai ño n trư ng thành. K t qu s n xu t gi ng cá bi n ñư c nâng cao r t có ý nghĩa khi Artemia ñư c làm giàu hóa HUFA. ð u có m t và râu anten khá dài. Copepod Copepod có hai nhóm. cũng gi ng như tôm bi n. Lư ng Artemia c n cho s n xu t gi ng cá thư ng t n hao nhi u hơn so v i s n xu t gi ng tôm bi n và tôm càng xanh. H u h t copepod trư ng thành có chi u dài trong kho ng 1-5m/m. m t là calcanoid (Acartia tonsa. ngoài Artremia c n b sung thêm các ngu n th c ăn nhân t o khác ñ tăng cư ng dinh dư ng và nâng cao t l s ng c a u trùng. Không như tôm bi n. u tôm càng xanh có th b t ñ u cho ăn t giai ño n ñ u v i Artemia m i n . trong ương nuôi u trùng tôm càng xanh. còn harpacticoid thì râu anten ng n hơn (kho ng 10 ñ t). r t nhi u loài cá ñư c ương nuôi tr c ti p ao sau khi h t giai ño n noãn hoàng. Calcanus finmarchius & C. ph n trư c phình to hơn ph n sau. song. tr ng n thành nauplii r i sau 5-6 l n l t xác u trùng tr thành copepodite. Ngoài ra. Calcanoid ñ tr ng vào nư c. S phát tri n t tr ng ñ n khi trư ng thành có th kéo dài m t tu n ñ n m t năm. và vì th Artemia là th c ăn r t quan tr ng cho s n xu t gi ng nh ng loài cá này. Calcanoid có râu anten th nh t r t dài (kho ng 16-26 ñ t). Schizopera elatensis). cơ th hình ng. khi giao ph i con ñ c ôm l y con cái b ng râu anten r i phóng tinh vào c a c a l ti p nh n tinh c a con cái. cá lăng . Kích thư c c a copepod ph thu c vàp loài và s phát tri n c a cá th . cũng có nhi u loài cá c n ñư c ương nuôi trên b như cá Basa. trong s n xu t gi ng. Tuy nhiên. cá tra. Tr ng thư ng ñư c bao b ng m t túi tr ng và g n vào ñ t b ng ñ u tiên c a con cái. vi c b sung các ngu n th c ăn nhân t o hay làm giàu Artemia là ñi u r t c n thi t và r t ph bi n.5. sau ñó c a ñư c b t l i b i m t lo i ch t g n ñ c bi t. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 101 . helgolandicus. Vi c s n xu t gi ng tôm càng xanh cũng ph thu c căn b n vào ngu n Artemia. copepode có th s n sinh tr ng ngh (cyst). Harpacticoid Tsibe holothuriae giai ño n nauplii ch có kích thư c 55 micron ñ n khi trư ng thành thì có kích thư c 180 micron. Pseudocalcanus elongatus) và hai là harpacticoid (Tsibe holothuriae. Tisbenta elongata có kích thư c t 150 ñ n hơn 750 micron. Tigriopus japonicus. Tu i th c a copepod kéo dài t 6 tháng ñ n m t năm. Tuy nhiên. c u trùng Artemia và Artemia trư ng thành ñ u ñư c s d ng cho m c ñích s n xu t gi ng hay nuôi. Thân g m hai ph n rõ r t. ñó là ng c và b ng. CÁC ZOOPLANKTON KHÁC 10. Dư i nh ng ñi u ki n không thu n l i.

Daphnia sinh trư ng t nauplii t i khi thành th c ph i tr i qua 45 l n l t xác. Daphnia và Moina Daphnia Daphnia thu c v phân b Cladocera s ng h u như duy nh t nư c ng t. tr ñ u và gai ñuôi (apical spine) (hình 10. Bình thư ng.Copepod có th ñem nuôi u trùng cá các giai ño n khác nhau như nauplii. Không nh ng v y. protein trong ph m vi 44-52%. kích thư c c a ñ u cũng bi n ñ i t tròn chuy n sang b u d c vào mùa xuân và gi a hè. . con trư ng thành có v giáp (carapace) dài g p hai l n các cá th m i thành th c. Thành ph n acid béo khác nhau nhi u theo ñi u ki n nuôi tr ng.3% tính theo ch t khô. copepod có m t s ưu ñi m trong nuôi u trùng cá bi n như sau: . l n lư t.2. V giáp b c toàn thân. Cyst có th dung n p ñư c ñi u ki n làm khô 25oC và ñông l nh -25oC. nhưng t gi a hè tr ñi thì ñ u l i tr v hình tròn. 10.Chuy n ñ ng zic-zac c a copepod có tác d ng kích thích th giác c a nhi u loài cá.Trong nuôi tr ng copepod.5.Copepod ñư c cho là có hàm lư ng enzyme tiêu hóa cao hơn Artemia (Pedeson. Nhi u loài copepod ôn ñ i có th s n sinh cyst gi ng như Artemia. Kích thư c c a Daphnia trư ng thành khác nhau nhi u tùy thu c vào th c ăn. copepodite… . Tr ng ñơn tính n u ñư c s n sinh theo ki u không gi m phân thì k t qu cho 102 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . ngư i ta th y harpacticoid ít nh y c m và dung n p t t ñ i v i ñi u ki n môi trư ng hơn calcanoid (ñ m n: 15-70 g/lit nhi t ñ 17-30oC) và như v y harpacticoid d nuôi thâm canh hơn. (n-3) HUFA c a nauplii thì cao hơn Tisbe trư ng thành.8% và 1. . Các loài Daphnia sinh s n ñơn tính h u như ch sinh ra con ñ c. trong ñó ch có 6 loài có vùng ñ t th p nhi t ñ i. t l acid amin cân ñ i tr methionine và histidine. 1984. Hàm lư ng EPA và DHA l n lư t là 6% và 17% c a Tisbe trư ng thành cho ăn t o Dunaliella và l n lư t là 18% và 32% khi nuôi b ng t o Rhodomonas. Hi n t i có 50 loài ñư c báo cáo trên toàn th gi i. có th x y ra do nh ng y u t n i t i hay do m i tương tác gi a các y u t di truy n và môi trư ng. V m t th c ăn và ch t lư ng dinh dư ng. S bi n d ng này ñư c g i là bi n hình theo chu kỳ (cyclomorph). th i gian l t xác c a m i th i kỳ ph thu c ch y u vào nhi t ñ (11 ngày 10oC hay 2 ngày 25oC) và vào th c ăn. chúng có th ch u ñư c nhi t ñ th p (35oC) dài t i 9-15 tháng.9). M t con cái có th s n xu t vài tr ng. Tr ng ñư c s n sinh trong túi tr ng v i 200 t i vài trăm tr ng. Ví d : (n-3) HUFA c a Tisbe trư ng thành nuôi b ng t o Dunaliella (th p HUFA) hay t o Rhodomonas (cao HUFA) là 0.Ch t lư ng dinh dư ng c a Copepode ñư c cho là cao hơn Artemia. kh o sát trên u trùng cá herring ñã th y r ng copepod ñư c tiêu hóa t t hơn Artemia). khi th c ăn phong phú.

ra nh ng con cái. ñó là các tr ng ngh (cyst). cá h i và các u trùng cá nư c ng t hay nư c m n khác. nhưng ñôi khi cũng xu t hi n con ñ c. tuy nhiên Daphnia ch a m t ph r ng enzyme tiêu hóa như protease.5 g men/100cm2. lipase và cellulase. con cái thành th c sinh d c ch mang hai tr ng n m trong ephippium. Con ñ c nh hơn con cái. Th i kỳ ñ ñ t thành th c sinh s n c n 5 ngày nhi t ñ 26oC. peptidase.8% protein)/100cm2.4 2. Moina Moina cũng thu c phân b Cladocera.6 Amino acids ARG HIS ALA ASP GLU GLY PRO SER 6.9 6.9 5. redivivus and Artemia (% t ng s amino acid) (Watanabe & Kiron.7 2. So sánh hàm lư ng protein và amino acid c a P.9 8.4 7.3 1. nhi u ñ c ñi m sinh h c gi ng như Daphnia. Panagrellus redivivus ñư c ch ng minh là th c ăn t t ñ nuôi thành công u trìng cá chép. 1994) P.7 8.7 1. Moina phát tri n m nh ao và nh ng h nư c. redivivus Artemia Protein Amino acids ILE LEU MET PHE TYR THR TRY VAL LYS 5.0 6.5. là ngu n enzyme ngo i sinh t t trong ru t c a u trùng cá.3. Khay nuôi c n gi nơi thoáng khí có nhi t ñ 2023oC.7 3.8 8.7.9 6. Moina nh hơn Daphnia nhưng có hàm lư ng protein cao hơn. Nematode có th thu h ach hàng ngày trong kho ng 53 ngày trên cùng m t môi trư ng.0 11.7 7. khay c n che ñ y b ng v i m ng ñ tránh côn trùng.9 1. B ng 10. S phát tri n c a phôi cladoceran x y ra trong túi p (broodpouch) và u trùng là phiên b n nh c a con trư ng thành.5 6. cá silver carp và tôm Penaeus blebejus. Trong ñi u ki n không thu n l i tr ng ñã th tinh hình thành l p v b o v phôi bên trong. profile acid amin tương t như c a Artemia (b ng 10.5 48.0 12.1 7. sau ñó gi m b ng cách phun nư c.2 4. Giá tr dinh dư ng c a Daphnia ph thu c nhi u vào thành ph n hóa h c c a ngu n th c ăn. S n lư ng t i ña có th ñ t 75-100 mg/100cm2 sau 3 tu n nuôi. Sinh kh i c a moina thư ng dùng ñ nuôi u trùng cá h i vân.8 11. Moina micrura cũng ñư c báo cáo là có tác d ng t t khi thay th m t ph n Artemia trong nuôi u trùng tôm Macrobrachium rosenbergii. redivivus l i có th nuôi tr ng r t ñơn gi n trong các khay ch a 70 g b t mì (lo i 10. redivivus Artemia Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 103 .9 4. nhưng EPA DHA thì cao hơn c a Artmia.6 2.2 4.7 P.3 4.9 3. Nematode Nematode.9 5. Môi trư ng nuôi c y hàng tu n ñư c b sung 0.3 61.4 3.2 12. Nói chung Daphnia nghèo acid béo quan tr ng. 10. Panagrellus redivivus là lo i th c ăn s ng t t vì nó có kích thư c nh (ñu ng kính 50 micron). M t khác P.8 6.7).4 5.

11. d mua.10). Sơ ñ lát c t các vùng ao nuôi 10. s n có.5. bơi ch m và có giá tr dinh dư ng cao ñ i v i u trùng cá bi n ( u trùng trocophora ch a 15% EPA và DHA so v i t ng acid béo. Y u t sinh h c Y u t sinh h c liên quan ñ n các sinh v t s ng trong ao thông qua chu trình sau: Vi khu n → Phytoplankton → Zooplankton → Cá & Tôm → Ch t h u cơ l ng c n → Vi khu n → Phytoplankton … Các pha phát tri n sinh v t như sơ ñ cho th y. cá hanh… thì rotifer thì quá l n cho pha nuôi dư ng ñ u c a u trùng.1.4. cây thu sinh nh hư ng ñ n lư ng oxy hoà tan (DO) c a nư c trong ao.12. 10.6.6. Sơ ñ Chu trình phát tri n h vi sinh v t trong ao nuôi (Boyd. 1998) Gi i pháp phát tri n zooplankton b ng vi c bón phân h u cơ. u trùng bánh xe (Trochophora larvae) M t s loài cá bi n như cá bơn. và Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 104 .6. Ưu ñi m c a phân vô cơ ñó là thúc ñ y sinh v t t dư ng (P là ngu n th c ăn r t cơ b n c a phytoplankton). t ng ñáy (benthic zone). Hình 10. sinh v t nư c s ng vùng này và các s ño v ch t lư ng nư c th c hi n t i ñây. Y u t v t lý Khác nhau theo các vùng trong ao nuôi (hình 10. hoá h c và sinh h c. u trùng bánh xe có th thay th rotifer. thành ph n tương ñ i n ñ nh. 10. t ng m t (littoral zone). 10. t ng gi a (limnetic zone).2. phân vô cơ ho c phân h u cơ k t h p v i phân vô cơ.12). Hình 10.10. tính ch t ñ t có nh hư ng quan tr ng ñ n ch t lư ng nư c.11). QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN Ch t lư ng nư c c a ao nuôi cá nư c ng t ph thu c vào các y u t : v t lý. Phân vô cơ và h u cơ và ch t lư ng nư c ao nuôi có nh hư ng ñ n chu trình phát tri n h sinh v t trong ao (hình 10. pha trư c có nh hư ng ñ n pha sau. u trùng bánh xe có kích thư c kho ng 50 micron (xem H.

N u là ao m i ñào thì ph i d n nư c vào – ra vài l n ñ r a ao. và có nh hư ng lâu b n. M c nư c l y vào ch c n 0. pH...8.8.. ngâm ao 2-3 ngày. . T y vôi v i 10-12kg/100m2 ñáy ao. phân xanh và phân vô cơ như ñ m. T y vôi v i 8-10kg/100m2 ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày.2-2 mg/l 0. phát quang b i r m quanh ao. B a san ph ng ñáy ao 1-2 lư t. Cày b a ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày. vi c bón vôi cho môi trư ng ao nuôi cũng có các tác d ng như: kh chua. t ñó có nh hư ng ñ n năng su t và hi u qu nuôi cá. lân. phân h u cơ (phân gia súc.Sau khi thu ho ch cá l i th c hi n vi c x lý ao như trình bày trên: vét bùn. ñ m n. .D n t y ao trư c khi th cá. amoniac. cho nư c vào ao. l c nư c qua ñăng ch n. Ngoài ra. bón phân. Nuôi cá k t h p v i chăn nuôi (h thông VAC) v a có ngu n phân h u cơ cho cá. B ng 10. Y u t hoá h c Các y u t hoá h c là: oxy hoà tan. ñ m b o m c nư c sâu t 1 – 1. vôi. ñ p b .Thêm nư c m i vào ao nuôi cá m i tu n m t l n (dâng cao kho ng 0. ñ ki m và ñ c ng. . b t c alfalfa. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 105 . ñ u nh hư ng ñ n phát tri n c a h sinh v t trong ao nuôi. và thúc ñ y s phân gi i c a ch t h u cơ. . N u là ao cũ ñã nuôi cá. ph i tháo c n ñ b t h t cá. 10..3 mg/l 1-10 mg/l 5-100 mg/l Nguyên t Hydro Nitơ Nitơ Sulfur Ca D ng t n t i trong nư c H+ NH4 NO3 H2S..3..) làm thúc ñ y phát tri n sinh v t t dư ng (autotrophic organism) và d dư ng (heterotrophic organism). vét b t bùn th i. giúp làm gi m ñ ñ c.6.3m nư c).. s a c ng c p thoát nư c. ñ bư c vào m t v nuôi cá m i. SO4 Ca2+ Hàm lư ng thích h p pH 7-9 0. Sau ñây là m t ñi m c n chú ý: . khô ñ tương. nhi t ñ .5m. có th dùng phân h u cơ như phân chu ng. Bón lót phân chu ng (50kg/100m2 ñáy ao). tăng pH. v a ki m soát ñư c ô nhi m môi trư ng do chăn nuôi. 1998 ñưa ra hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi ñư c trình bày b ng 10. sau 2 tu n tháo nư c ñáy và thêm nư c m i vào t ng m t.2-10 mg/l 5-100 mg/l 5-100 mg/l Qu n lý ao nuôi trư c và sau khi th cá có nh hư ng r t quan tr ng ñ n s phát tri n ngu n th c ăn t nhiên. c ng .1 mg/l <0. Hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi Nguyên t Oxy Nitơ Nitơ Nitơ Carbon Mg D ng t n t i trong nư c O2 N2 NH3 NO2 CO2 Mg2+ Hàm lư ng thích h p 5-15 mg/l B o hòa <0. tăng ñ hoà tan c a phosphor.5-0. ñ ñ c.Sau khi bón lót..t n ít công và d d tr . th i ti t thay ñ i ph i theo dõi hi n tư ng cá n i ñ u. gi i phóng CO2 cung c p cho th c v t. Trư c khi th cá ph i l y ñ nư c. ch t dinh dư ng. Nh ng ngày có mưa giông ph i ki m tra b ao. nư c ao s có m u xanh nõn chu i. Bón lót b ng phân chu ng và phân xanh m i th 30-40 kg/100m2. d n t y ao. Trong khi.Nh ng ngày tr i oi b c.7 m. l p kín các hang h c. Boyd. khô d u bông. n u cá b thi u oxy thì ph i x lý k p th i.Sau khi th cá ph i chú ý ñ n vi c bón phân cho ao.

Các loài t o thư ng s d ng trong NTTS? 3. P.SRAC Publication No. Lê ð c Ngoan. Patrick Sorgeloos. Nutrient Requirements of Fish. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Edwards. NRC (National Research Council).. Nguy n Th Hoa Lý. C. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. and Allan. Willy Verstraete. Principles of Fish Nutrition. FAO. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. 3rd Eds. Aquaculture Training Manual. C.. and Lim. Ti ng Anh Gerald M. Canberra 2004 Halver. 823pp. Nhà XBNN.D. Washington. 2004. Hà N i. A Wiley-Interscience Publication. 2005. Imprint of Elsevier Science. USA. Geert Rombaut.. 1987. 702. W. Swift. Gi i pháp phát tri n ngu n th c ăn t nhiên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. DC. England Webster. 2000. G. Ludwig.. UNDP. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 106 .J. E. D.R. (eds). 2002. Treece and D.. Nhà XBNN. W. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. 700. 2002. Fishing New Books Ltd. 2004. H Chí Minh. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). 3rd Ed. 1993. Academic Press. Allen Davis. 701 Granvil D.W. Laurent Verschuere. Granvil D.Câu h i 1. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B. R. CAB international. Fish Nutrition. S d ng Rotifer và Atermia trong NTTS? 4. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. 1999. Australian Centre for International Agricultural Research. (eds). Treece. Vai trò c a th c ăn s ng ñ i v i nuôi tr ng th y s n? 2. National Academy Press. Giáo trình th c ăn gia súc. Dư Thanh H ng. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . Ellis Horwood Limited.. New. 1989. and Morgan. J. 2000. Hardy. England Stumn. Steffens. 2000.SRAC Publication No. J. 1996. L. Rome. 1985.

tinh b t ngô 62 . Tính ch t v t lý. Dextrin hóa là quá trình c t phân ño n các c u t amylose và amylopectin. m i h t có m t r n h t (hilum). n b ng (poping) là các phương pháp dextrin hóa ñi n hình.4-α-glucoside. tinh b t h t ngũ c c ch a 20 – 30% amylose (g o ngon ch a 25 – 30% amylose. trong khi ñó amylose ch kho ng 106. các h t tinh b t m t ñi c u trúc tinh th .4 và α. m t s dung d ch ki m hay axit cũng có tác d ng thúc ñ y quá trình gelatin hóa. xung quanh r n h t là các vòng ñ ng tâm (còn g i là vòng sinh trư ng). ðây là quá trình gelatin hóa. Tuy nhiên. hóa h c c a tinh b t Tinh b t là polysaccharide d tr trong h t.6-glucoside ph n ngo i vi c a ñ i phân t tinh b t. Các α-amylase có th g n vào m t ñi m b t kỳ bên trong c a chu i tinh b t m ch th ng và b g y chúng thành các ño n có kích thư c nh hơn. sau khi làm l nh và khô. vào hàm lư ng nư c t do. Thông thư ng. Khi tinh b t ñư c ngâm trong nư c và nhi t ñ nư c tăng d n lên t i 550C. Trong lư ng phân t c a amylopectin là hàng ch c tri u. S trương ph ng này là quá trình thu n ngh ch.1.CHƯƠNG XI CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P 11. Nhi t ñ ñun nóng càng cao. chuy n chúng thành ñư ng maltose và dextrin m ch th ng ho c m ch nhánh. n u ngâm nư c và ñun nóng nhi t ñ cao hơn (60 . R n ñanh là quá trình trong ñó các h t tinh b t t tr ng thái trương ph ng ho c gelatin hóa tr v tr ng thái qu n t thành t ng ñám và không hòa tan.4 và 1.720C. Tác ñ ng c a enzyme amylase lên tinh b t. CH BI N TH C ĂN H T 11. tinh b t lúa mỳ 65 .1. Các β-amylase g n vào các m ch α. qu .1. Amylose là m t polyme m ch th ng do các phân t α-glucose liên k t v i nhau theo ki u 1. càng kéo dài và có s rung ñ ng m nh thì c u trúc tinh th cũng b phá v nhi u.1. ð i v i các c u t amylopectin. Các h t tinh b t ngũ c c thư ng có các v t n t hình thành do s m t nư c nhanh c a ngũ c c trong quá trình thành th c. liên k t hydro gi a các ñ i phân t amylose và amylopectin b phá v . Tinh b t có c u trúc tinh th . ð i phân t tinh b t có hai c u t là amylose và amylopectin. t l này cao hơn hay th p hơn ñ u làm thay ñ i ñ ngon). tinh b t cao lương 67 . các h t tinh b t hút nư c và trương ph ng lên. c u trúc t nhiên c a h t b bi n ñ i. Các h t tinh b t các lo i c không có v t n t này cho nên khó tiêu hóa hơn. Chính nh nh ng v t n t này mà enzym tiêu hóa d thâm nh p t o ñi u ki n d dàng cho s phân gi i. c u trúc tinh th b phá v 11. c .770C. Dư i tác d ng c a cơ. C u trúc h t tinh b t khá ñ c bi t. Bi n ñ i v t lý. nhi t ñ .1. Gelatin hóa có th xu t hi n khi nghi n ho c cán m ng các h t ngũ c c. th y phân tinh b t thành maltose và glucose. Nhi t ñ gelatin hóa khác nhau ph thu c vào ngu n g c tinh b t: tinh b t ñ i m ch 59 . nhi t ho c hóa ch t.6α-glucoside. hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n S gelatin hóa.2. α107 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . K t qu c a quá trình này là liên k t hydro gi a amylopectin ñư c ph c h i.670C. X lý b ng tia h ng ngo i (micronizzing).800C). S r n ñanh c a tinh b t làm gi m hi u qu tác ñ ng c a enzyme.640C. h t tr l i bình thư ng. do ñó là gi m t l tiêu hóa. t l tiêu hóa tinh b t tăng lên rõ r t. Dextrin hóa có th th c hi n b ng phương pháp x lý tinh b t b ng nhi t ñ và ñ m. Amylopectin là m t polyme m ch nhánh do các glucose liên k t v i nhau qua m ch 1. b ng dung d ch axit ho c mu i.1. M c ñ r n ñanh ph thu c vào b n ch t. dư i tác d ng c a nhi t hay axit. S r n ñanh (retrogradation) và dextrin hóa.

kích c m t sàng. tinh b t h t ñư c ñư c gelatin hóa. Ép ñùn (extruding): h t ñư c ép qua m t syranh trơn. Nhi t ñ c a h t trong quá trình rang ñ t kho ng 150oC. ð nh c a h t ph thu c vào lo i h t. bên trong là m t tr c có rãnh xo n. t c ñ c a vòng quay c a con lăn và các y u t khác như lo i h t. Phương pháp rang chín: h t ñư c quay trong m t khoang kim lo i chuy n ñ ng theo chu kỳ. N b ng (popping): ñây là phương pháp làm giãn n và phá v các h t b ng nhi t ñ và áp su t cao. y n m ch không th c hi n ñư c. ñ m c a h t. nhưng m c ñ bung n khác nhau nhi u tùy theo lo i h t và ñ m c a h t. b cán m ng và nghi n nh b i các tr c lăn trong máy nghi n. vitamin ñư c b o toàn. Tinh b t ñư c gelatin hóa và ch t kháng dinh dư ng cũng b phá h y.1. Nghi n b ng tr c lăn: h t ñư c làm v . Ngâm nư c: h t ñư c ngâm nư c trong kho ng th i gian 12-24 gi . Trong quá trình . sau ñó lan t a ra các vùng xung quanh. trư c h t nh ng ch gãy hay nh ng vùng không hoàn h o v c u trúc. g o. các enzym có s n trong h t s tác ñ ng ñ n tinh b t. nhi t ñ môi trư ng và t l nư c trong h t. h t ng m m t lư ng nư c. Nghi n b ng búa: trong máy nghi n.1). t c ñ dòng h t lưu chuy n. Phương pháp h t ư t: h t ñư c ngâm nư c ñ t hàm lư ng nư c 25-30% sau ñó ñem y m khí 20 ngày. B ng 11. các ch t dinh dư ng ñư c b o toàn. 11. h t ñư c ñ p v b ng h th ng búa ñ p.amylase ñ u tiên tác ñ ng vào các liên k t g n các ñi m phân nhánh và b g y chúng thành các oligosaccharide có liên k t phân nhánh. Phương pháp dùng sóng c c ng n (micronizing): nh tác ñ ng c a vi sóng. nhi t ñ c a h t tăng nhanh trong kho ng 140-180oC v i th i gian vài ch c giây thùy theo lo i h t. Nhi t ñ n b ng thư ng là 150oC. ñ m c a h t. cao lương. Tóm t t các phương pháp ch bi n th c ăn h t Ch bi n khô Khô l nh Nghi n búa Nghi n tr c lăn Khô nóng N b ng (Poping) X lý tia h ng ngo i (Micronizing) Rang chín (Roasting) Ép ñùn (Dry extruding) Ch bi n ư t Ư t l nh Ngâm ư t (Soaking) h tư t X lý ki m (Alkali treatment) X lý axit (Acid treatment) Ư t nóng H p cám (Steam rollring) H p và làm v (Steam flaking) Làm giãn n (Expanding) N u chín (Cooking) Các phương pháp ch bi n khô.3. K thu t ch bi n Th c ăn h t thư ng ñư c ch bi n theo các k thu t sau (b ng 11. ð nh c a h t ph thu c vào kích c và c u trúc. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 108 .1. V ñ i th các amylase tác ñ ng lên b m t h t tinh b t. Các phương pháp ch bi n ư t. Ngô. Ch t lư ng c a s n ph m ch bi n s ph thu c vào lo i h t. t o thành các h c hình nón. L c ma sát t o ra nhi t ñ kho ng 95oC. lúa mì có th áp d ng n b ng nhưng ñ i m ch. xói mòn các h t và làm cho chúng hòa tan hoàn toàn.

11. Ép viên (pelleting): thông thư ng ngư i ta ñưa hơi nư c nóng vào kh i nguyên li u ñ ñưa nhi t ñ lên kho ng 60-94oC.2. tuy nhiên phương pháp này ñóng vai trò b o qu n nhi u hơn là làm thay ñ i tính ch t v t lý. viên th c ăn ñư c hình thành khi chui qua các rãnh c a thành syranh. propionic. Hàm lư ng m c a TACN (d ng khô) r t quan tr ng vì ñ m c a th c ăn có quan h ñ n s phát tri n c a vi sinh v t t ñó nh hư ng ñ n th i h n s d ng. H p và làm v (steam flaking): theo phương pháp này h t ñư c phun m t lư ng hơi nư c nóng trong kho ng th i gian sao cho ñ m c a h t nâng lên 18% (v i ngô m t 12 phút. Nhi t ñ h t ñ t ñư c kho ng 100oC khi ñưa vào tr c lăn. 200oC trong 20 giây). Phân lo i th c ăn h n h p: th c ăn h n h p có 2 lo i.2. nhi t ñ này m t ph n tinh b t ñư c gelatin hóa. Tùy theo ñ m c a h t mà t l axit ñư c dùng t 0. d ng ư t. v i h t cao lư ng m t 25 phút). 11. Cũng có th s d ng dung d ch amoniac. Sau khi h p chín nguyên li u ñư c làm mát cho ñ n khi nhi t ñ còn 90oC và hàm m gi m còn 20% trư c khi cán và nghi n b ng tr c lăn. m i d ng ñòi h i m t công ngh s n xu t riêng (sơ ñ 11. th i gian b o qu n có th kéo dài t i m t năm.5-3% tính theo kh i lư ng h t. hóa h c c a h t. axit ñư c dùng là axetic. h t b trương ph ng sau ñó giãn n ñ n m c t i ña.1. ch t khoáng… Các d ng th c ăn h n h p: Có nhi u d ng th c ăn công nghi p cho tôm và cá như d ng khô.X lý ki m (alkali treatment): h t ñư c ngâm ho c phun b ng dung d ch xút n ng ñ 2. Dư i áp su t và nhi t ñ cao.5-4% ph thu c vào lo i h t. H n h p b sung: b sung thêm m t s ch t dinh dư ng c n thi t như vitamin. H n h p hoàn ch nh: ñ y ñ các ch t dinh dư ng. Tác d ng b o qu n c a h t v n còn duy trì khi ñưa h t ra kh i nơi b o qu n.2. benzoic nhưng ph bi n là axit axetic ho c propionic ho c h n h p c a hai axit này. sau ñó h t ñư c nghi n b ng tr c lăn. X lý axit (acid treatment): x lý axit thư ng áp d ng cho h t c c tươi. ñáp ng nhu c u dinh dư ng c a tôm và cá. TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P 11. izobutyric. formic. trong ñó l i chia làm d ng b t hay viên. khi cho ăn không ph i b sung thêm b t c m t ch t dinh dư ng nào khác (dùng trong h th ng nuôi công nghi p). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 109 .. Phân lo i th c ăn công nghi p ð nh nghĩa: Th c ăn công nghi p là m t h n h p th c ăn bao g m m t s nguyên li u ñã qua ch bi n và ph i h p theo công th c c a nhà ch t o.2 sau ñây cho bi t m i quan h gi a hàm m c a th c ăn ñ n s phát tri n c a vi sinh v t và côn trùng. ñ m càng cao lư ng axit càng nhi u. B ng 11.2. Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p ð m.. Nh s c ép c a tr c lăn trên syranh. d ng m nh hay h t. Phương pháp làm giãn n (expanding): theo phương pháp này h t ñư c h p chín trong ñi u ki n có hơi nư c áp su t và nhi t ñ cao (15kg/cm2. trong thùng g ). Ưu ñi m c a phương pháp x lý axit là không c n có h m kín ( h t ñã ng m axit có th b o qu n trong túi polyetylen. Phương pháp h p cán (steam rolling): trư c h t h t ph i ch u tác ñ ng b i hơi nư c nóng trong kho ng th i gian t 3-5 phút. H p chín áp su t cao (pressure cooking): h t ñư c p chín nhi t ñ 143oC và áp su t 2 3kg/cm .1).

3. cát s n (khoáng không hòa tan trong axit HCl).4 – 0. Kích thư c tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá (b ng 11.2. hư ng d n s d ng. P…). các ch t hóa ch t ñ c h i (như kim lo i n ng Pb. không có mùi m c ho c hôi th i… Tiêu chu n dinh dư ng. . Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p Th c h n h p là m t lo i hàng hóa cho nên ph i tuân th nh ng quy ñ nh pháp lu t c a lo i hàng hóa này.3. Ca.8 0. kh i lư ng t nh. ch t béo và axit béo n-3.2. m t s ch t khoáng (Ca. M i quan h gi a hàm m c a th c ăn v i s phát tri n c a côn trùng và vi sinh v t ð th c ăn (%) ð m (RH%) không khí H u qu 0–8 0 – 30 Không có ho t ñ ng sinh h c 9 -14 30 –70 Nhi m côn trùng khi RH>60% 14 – 20 70 -90 Nhi m côn trùng và m c 20 – 25 90 – 95 M c và vi khu n phát tri n >25 >95 Vi khu n tăng và n y m m Kích thư c.B ng 11. các thu c (như kháng sinh…). Hg.0 – 20.8 – 4.Các quy ñ nh v nhãn hàng: nhãn hàng ph i ghi tên thương ph m (ñ i v i nh ng h n h p có b sung thu c.4 1.50 0. mg/kg h n h p).8 – 1. m t s nư c b t bu c ph i ghi trên nhãn hàng ch “có s d ng thu c” (MEDIATED).4 – 2. m t s vitamin ( các ch t này ñư c tính theo % hay g. protein và m t s axit amin. 11. hàm m ñư c quy ñ nh là <14%. Kích thư c viên c a th c ăn công nghi p cho cá Cá Rô phi Kich c /tu i Kích c viên Hương 1-24 gi liquify Hương 2-10 ngày 500 microns Hương 10-30 ngày 500 –1000 microns Juvenille 500 –1500 microns 1 –30 g 1 – 2mm 20 – 120 g 2 mm 125 – 25 g 3 mm >250 g 4 mm Cá da trơn Kích c (g) Kích c viên (mm) 0. Các tiêu chu n thư ng ñư c quy ñ nh là năng lư ng (DE ho c ME tính theo MJ hay Mcal/kg h n h p). axit amin.3) B ng 11.8 5.00 1. . các phân tích ñ m b o (guaranteed analysis). 110 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .0 2. ch t xơ.0 Tiêu chu n c m quan.50 – 5.Hàm lư ng t i thi u ch t dinh dư ng (ñ i v i cá ch t dinh dư ng quý như protein.Hàm lư ng m: ñ i v i h n h p khô. Tiêu chu n này tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá. nh ng quy ñ nh này ph i ñư c th hi n trên nhãn hàng. Nh ng quy ñ nh này g m: . ch t béo. tên và ñ a ch nhà s n xu t. t l P/E.02 – 0. ñ i tư ng s d ng. Cd…). .Các ch tiêu v sinh an toàn: bao g m các ch tiêu vi sinh v t gây b nh và n m m c ñ c h i (như aflatoxin…). Th c ăn ph i có m u ñ c trưng c a nguyên li u trong h n h p có mùi thơm.25 – 1. th i h n s d ng. P…) và hàm lư ng t i ña các ch t dinh dư ng (ñ i v i các ch t dinh dư ng gây nh hư ng x u ñ n sinh trư ng và hi u su t s d ng th c ăn c a ñ ng v t như tro.25 0. các nguyên li u trong h n h p (ch ghi tên nguyên li u không c n kh i lư ng hay t l ).

Kích thư c nghi n ph thu c vào công th c ăn cho t ng lo i cá. M c ñích c a tr n là làm cho h n h p ñ ng nh t. giai ño n ñ u. ð i v i th c ăn cá. ch không ph i “k thu t”. (2). ñây ch nh n m nh nh ng ñi m sau: (1).Nghi n (hình 11. Thư ng trư c khi nghi n ngư i ta ph i lo i b kim lo i và nh ng t p ch t khác. cân th c ăn b sung ph i chú ý vì kh i lư ng nh và ñ t ti n. khó b o qu n. Chi phí năng lư ng cho vi c nghi n th c ăn thu s n thư ng g p 5-6 l n so chi phí năng lư ng cho vi c nghi n nguyên li u làm th c ăn cho ñ ng v t trên c n. ñ tr n ñ u ngư i ta ñưa thêm ch t màu vào ñ làm ch t ch th . tr n.11. th c ăn h n h p ch ñư c tr n b ng tay trên sàn kho. b o qu n (sơ ñ 11. tr n không ñ u làm cho lư ng th c ăn ăn vào bi n ñ ng. Cân nguyên li u: ð ph i h p ñúng công th c. (Ví d : máy nghi n công su t 22 KW/gi . Các công ño n c a ch bi n th c ăn h n h p g m : nh p kho. làm ngu i. (3). m i gi nghi n ñư c 200kg. t l tiêu hoá có th gi m. Công ngh th c ăn h n h p Công ngh ch bi n th c ăn h n h p xu t hi n t nh ng năm 50. ð i v i quy mô nh . Nghi n làm cho nhi t ñ nguyên li u tăng lên ( 10 – 200C) do v y máy nghi n ph i có thi t b làm mát (qu t. ngày nay công ngh này ngày càng hi n ñ i. cân. còn nghi n thô thì ñư c t i 2000kg). Tr n: Tr n là m t “ ngh thu t”. r i ti n t i tr n cơ khí. Tuy nhiên nghi n quá nh thì không t t vì b m t ti p xúc tăng.4.2): 111 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . tr n liên t c và bây gi máy tính ñã ki m soát vi c tr n và viên. bao gói. Không ñi sâu vào các công ño n trên. viên. n u ngô ñem nghi n m n.1): ðây là công ño n t n nhi u năng lư ng nh t.1). …).2. Th c ăn b sung khi ñưa vào h n h p ph i tr n trư c ( d ng premix) và ñ m b o kh i lư ng không dư i 1 kg tính cho 100 kg h n h p. vi c tr n ñ u càng c n thi t vì hàng ngày cá ăn ít. Máy tr n có hai lo i (hình 11. vi c cân chính xác nguyên li u là r t quan tr ng. nghi n. nghi n nh giúp d tr n và tăng t l tiêu hoá. có m t s nguyên li u c n ph i nghi n trư c khi cân.

. ñ chín và ñ b n v i nư c khi s d ng. tránh chu t b xâm h i. ñưa vào máy d p viên nhi t ñ trong phòng. Viên th c hi n b ng cách ép ñùn cho nên trong quá trình viên nhi t ñ tăng lên 60 – 700C. H n h p nguyên li u có kh i lư ng riêng (klr) 0. ñ bóng.Kh i lư ng riêng. t c ñ quay c a khuôn. ðưa ñ m c a kh i th c ăn lên 15 – 16%. V nguyên li u. thi t b và công ngh viên. . Ch t lư ng viên (ch xét v khía c nh v t lý) th hi n ñ c ng. V công ngh . Viên (hình 11. áp xu t viên là 75-600 kg/cm2).Th c ăn nhi u xơ viên c ng hơn th c ăn ít xơ. Quan h gi a ñư ng kính x ñ dài khuôn viên.Th c ăn nhi u m (>8-10%). Trong công nghi p th c ăn h n h p c n chú ý ñ n ch t lư ng viên th c ăn. (5). Máy tr n ñ ng khi ph i tr n th c ăn cùng v i ch t l ng thì ít hi u qu vì ch t l ng có khuynh hư ng t o thành nh ng c c nh ch không bám ñ u vào nguyên li u khô.ðóng bao: Th c ăn h n h p r i hay viên ñư c bao gói b ng túi polyetylen. ñ m không khí ñ u có nh hư ng ñ n ch t lư ng viên th c ăn. th i gian tr n kéo dài 10 – 15 phút. sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i. . + Máy tr n n m ngang (horizontal mixers) : Th i gian tr n ng n hơn ( 3 – 6 phút). (4). nhi u nư c (>15%) làm gi m ch t lư ng viên (gi m ñ c ng).6 g/cc (v i khuôn vòng.5-0. Ch t lư ng viên ph thu c vào nguyên li u ñưa vào ép viên. máy này ñ t hơn máy tr n ñ ng. thoáng mát. D tr nơi khô ráo. k t c u và thành ph n hoá h c nguyên li u.3): Viên ngu i th c ăn ñã tr n. H n h p th c ăn ñư c ép b ng máy d p khuôn ñ t o viên. máy này cũng thích h p v i vi c tr n 8% ch t l ng trong h n h p. t c ñ th c ăn ña vào bu ng nguyên li u. ñ gelatin hoá. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 112 . sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i ñ n nhi t ñ trong phòng. Viên nóng (conditioner pelleting) : H n h p th c ăn ñư c làm nóng b ng hơi nư c khô nh m t b ph n t o hơi nư c nóng.4 g/cc khi ñư c ép thành viên có klr 0. bên ngoài b ng bao d a. lư ng hơi nư c vào khuôn.+ Máy tr n ñ ng (vertical mixers) : Tr n b ng vít xo n t c ñ 100 – 200 vòng/phút.

11.2.5. Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p cho tôm và cá Gi i thi u nh ng thi t b c n thi t ñ s n xu t các lo i th c ăn h n h p khác nhau cho tôm và cá (b ng 11.4 và sơ ñ 11.1. và 11.2). B ng 11.4. Các thi t b c n thi t ñ s n xu t th c ăn h n h p khô cho tôm và cá B t Máy nghi n (grinder) +(*) Máy tr n khô (dry mixer) + Máy nâng (elevator) ? Băng t i (conveyor) ? Máy ép viên (pelleter/dies) N i n u hay máy ép ñùn (cooker/extruder) Surge bins Máy làm ngu i/làm khô (cooler/dryer) Máy phun m (fat sprayer) N i hơi (steam boiler) Máy ñ p m nh (crumbler) Máy nâng (sifter) Máy khâu bao (bag sewer) + Cân (scales) + *(+): c n; (-): không c n; (?): có th c n Viên n i + + + + + + + ? + + + + Viên chìm + + ? ? + + + + + + + H t + + ? ? + + + ? + + + + +

CÂU H I: 1. Nh ng bi n ñ i v t lý, hoá h c c a tinh b t khi ch bi n? 2. K thu t ch bi n th c ăn h t? 3. Cho bi t ñ c ñi m các lo i và các d ng th c ăn h n h p cho tôm và cá? 4. Các khâu chính trong công ngh s n xu t th c ăn h n h p cho tôm và cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng, Nguy n Th Lương H ng, Tôn Th t Sơn, 1997. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i. L i Văn Hùng, 2004. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nhà XBNN, H Chí Minh. Lê ð c Ngoan, Nguy n Th Hoa Lý, Dư Thanh H ng, 2005. Giáo trình th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

113

Vi n chăn nuôi, 2002. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà n i. Ti ng Anh De Silva, K.H.G.M, 1989. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. In: Huisman, E.A., Zonneveld, N. and Bouwmans, A.H.M. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture, Malang, Indonesia, pp, 241 - 267. FAO. 1995. Farm-made Aquafeed. FAO Fisheries Technical Paper 343. Rome. Edwards, P. and Allan, G. L. (eds), 2004. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Australian Centre for International Agricultural Research, Canberra 2004 Halver, J. E., Hardy, R.W., 2002. Fish Nutrition. 3rd Eds. Academic Press, Imprint of Elsevier Science, 823pp. Laurent Verschuere, Geert Rombaut, Patrick Sorgeloos, Willy Verstraete, 2000. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture. Michael B. New, 1987. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture), UNDP, FAO, Rome.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

114

CHƯƠNG XII TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N
M i loài ñ ng v t khác nhau yêu c u khác nhau v các ch t dinh dư ng, tuỳ theo ñ c ñi m riêng c a t ng loài, gi ng và kh năng s n xu t c a chúng. Trong t ng loài, gi ng tuỳ theo giai ño n phát tri n mà nhu c u dinh dư ng khác nhau. Cân ñ i các ch t dinh dư ng c n thi t trong kh u ph n so v i nhu c u c a ñ ng v t là bi n pháp r t quan tr ng nh m tăng năng su t và hi u qu trong nuôi tr ng th y s n. 12.1. KHÁI NI M 12.1.1. Tiêu chu n ăn Tiêu chu n ăn ñư c xác ñ nh d a trên nhu c u các ch t dinh dư ng (ph n này ñã ñ c p trong các chương trư c). Như ñã bi t, nhu c u dinh dư ng là kh i lư ng ch t dinh dư ng mà tôm, cá c n ñ duy trì ho t ñ ng s ng và t o s n ph m (tăng tr ng, ñ tr ng..) trong ngày ñêm. Tiêu chu n ñư c xây d ng trên cơ s nhu c u. Vì v y, có th khái ni m tiêu chu n ăn là kh i lư ng các ch t dinh dư ng (ñư c tính b ng ñơn v kh i lư ng ho c tính b ng ph n trăm trong th c ăn h n h p) mà tôm, cá yêu c u trong m t ngày ñêm. Tiêu chu n ăn có th hi u như sau: Tiêu chu n ăn = Nhu c u + S dư an toàn S dư an toàn là s lư ng ch t dinh dư ng c n thêm vào ngoài Ví d 1: nhu c u c a tôm, cá ñư c xác ñ nh Nhu c u dinh dư ng c a cá chép: thông qua các th c nghi m. Trong Lipit: 18% tr lên th c t , xác ñ nh nhu c u dinh Protein: 25-38% dư ng ñư c ti n hành trong phòng Lisine: 5,7% c a th c ăn thí nghi m (on-station) v i nhi u cá Methionine: 3,1% c a protein (không có cystine) th và giá tr thu ñư c là trung bình Photpho h u d ng: 0,6-0,7%. s h c c a các quan sát. Giá tr v DE kcal/kg: 2700-3100. nhu c u dinh dư ng (ví d : 10 MJ Nhu c u c a cá rôphi (Jaucey, Ross, 1982): ME) là giá tr trung bình c a các giá Lipit: 10% (t hương ñ n 0,5g) tr thu ñư c trên ho c dư i giá tr 8% (t 0,5 ñ n 35g) 6% (t 35g ñ n bán) trung bình nói trên (có th 9-11 MJ Protein: 50% (t hương ñ n 0,5g) ME). Có nghĩa, n u áp d ng giá tr 35% (t 0,5 ñ n 35g) trung bình trên ñ xác ñ nh nhu c u 30% (t 35 ñ n bán) thì m t s cá th không ñáp ng nhu Lysine: 4,1% protein th c ăn c u ch t dinh dư ng (nh ng quan Methionine + 50% Cystine: 1,7% protein th c ăn sát trên 10 MJ ME). Do ñó, ngư i ta Carbohydrate tiêu hoá: 25% m i s d ng khái ni m s dư an Xơ thô: 8 – 10% toàn. DE (kcal/kg): 2500 – 3400 Tiêu chu n ăn ñư c qui ñ nh b i m t s ch tiêu cơ b n, nh ng ch tiêu này ph thu c vào s phát tri n nuôi tr ng th y s n c a m i nư c.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

115

12.1.2. N i dung tiêu chu n ăn - Nhu c u năng lư ng (ví d 1): Bi u th b ng kcal (Mcal) hay kJ (MJ) c a DE, ME tính cho m t ngày ñêm hay tính cho 1 kg th c ăn. Khi nhu c u năng lư ng tính trên 1 kg thì g i là m t ñ năng lư ng hay m c năng lư ng. - Nhu c u protein và axít amin (ví d 1): Nhu c u protein có th th hi n b ng kh i lư ng (g; kg) cho m t ngày ñêm hay t l (%) protein thô hay protein tiêu hóa trong kh u ph n. Axit amin cũng ñư c tính theo kh i lư ng (g) cho m t ngày ñêm hay t l (%) so v i v t ch t khô ho c t l (%) so v i protein. - Nhu c u m và axit béo (ví d 1): Nhi u nư c ñã s d ng các axit béo thi t y u trong tiêu chu n ăn c a v t nuôi (Anh, M , Australia..). - Nhu c u các ch t khoáng (ví d 1): + Khoáng ña lư ng: Ca, P, Mg, Na, Cl ,K, S (g/con ngày ho c % th c ăn). + Khoáng vi lư ng: Fe, Cu, Co, Mn, Zn.. (mg/con ngày). - Nhu c u vitamin: A, D, E (UI), VTM nhóm B, C, K (mg); B12 (µg). 12.1.3. Kh u ph n ăn ð hi n th tiêu chu n ăn b ng các lo i th c ăn c th thì ngư i ta s d ng khái ni m “kh u ph n ăn”. Kh u ph n ăn là kh i lư ng các lo i th c ăn cung c p cho con v t ñ tho mãn tiêu chu n ăn. Kh u ph n ăn ñư c tính b ng kh i lư ng trong m t ngày ñêm Ví d 2. Kh u ph n cho cá da trơn kg ho c t l ph n trăm trong th c ăn h n B t cá thương ph m 15,17 h p. Khô ñ tương 8,50 Ví d , ñ ñ m b o tiêu chu n Khô l c 8,50 ăn cho cá da trơn v i yêu c u là B t mì 18,70 protein thô 34,5; lipit 10,8; khoáng M l n 5,11 11,9; Ca 1,0 và P 1,2% thì kh u ph n Dicanxiphotphat 1,04 như ví d 2. Mu i ăn 2,00 12.2. NGUYÊN T C PH I H P Ch t k t dính 2,00 KH U PH N ĂN (Cacboxymethyl celulose) Premix vitamin 0,92 T i ưu hoá kh u ph n ăn hay Nư c 38,56 còn g i là l p kh u ph n ăn ñ tho T ng c ng 100,00 mãn nhu c u dinh dư ng c a gia súc gia c m v i giá thành th p nh t là r t quan tr ng ñ nâng cao hi u qu kinh t trong chăn nuôi. Có hai nguyên t c ñ l p kh u ph n ăn là nguyên t c khoa h c và nguyên t c kinh t . 12.2.1. Nguyên t c khoa h c Kh u ph n ăn ph i ñáp ng ñ y ñ nhu c u dinh dư ng, thoã mãn ñư c tiêu chu n ăn. ð m b o ñư c s cân b ng các ch t dinh dư ng: axit amin, khoáng, vitamin... Kh i lư ng kh u ph n ăn ph i thích h p v i s c ch a c a b máy tiêu hoá. ð kh ng ch kh i lư ng kh u ph n ăn ngư i ta dùng lư ng th c ăn (% v t ch t khô) có th thu nh n tính theo t l kh i lư ng cơ th . Ví d , kh i lư ng th c ăn nuôi tôm kho ng 2-3% kh i lư ng tôm.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

116

lysine (tính trên cơ s ch t khô c a th c ăn) và năng lư ng tiêu hoá (DE.Thành ph n hoá h c và giá tr dinh dư ng. protein. tiêu chu n cho tôm. ARC (Anh). ñ m c a môi trư ng.Tiêu chu n ăn ñ i v i các ch t dinh dư ng như: năng lư ng. kcal/g) 4.12. phương pháp l p phương trình ñ i s … Nhìn chung.8 8.2.. 12.1 5.0 4. ch t chi t không N. cá m t cách khoa h c và h p lý chúng ta c n bi t: . Nguyên t c kinh t Kh u ph n th c ăn ph i có giá c h p lý và r . Ca.3.1 Năng lư ng tiêu hoá (DE. khi l p kh u ph n ăn ph i chú ý các v n ñ sau ñây: + Tính s n có.1.. kcal/kg). hàm lư ng lipit. PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM.sai (trial .1. cá tính trên cơ s giá tr DE c a 1g các ch t dinh dư ng trong th c ăn theo khuy n cáo c a Michael B. Tính toán giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) cho cá Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i cây b ñ u) Carbohydrate (cây b ñ u) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo Năng lư ng thô (GE. 12.3. axit amin. ch t béo. Ân ð .0 2. vitamin. cá. và môi trư ng nuôi tr ng th y s n. DE c a th c ăn cho tôm. tiêu chu n c a Nh t B n. .000 kcal năng lư ng (tiêu hoá hay trao ñ i) và 100 gam protein thô trong th c ăn. cá” c a ADCP (Aquaculture Developpement and Coordination Programe . ð kh u ph n th c ăn v a ñ m b o nhu c u dinh dư ng cho tôm.. Hà Lan. giá c c a các lo i th c ăn d ki n s s d ng trong kh u ph n ăn (chú ý gi i h n t t ña % c a t ng lo i nguyên li u).FAO) ph n ph l c. khoáng. các phương pháp có các bư c như sau: Bư c 1: Xác ñ nh nhu c u dinh dư ng. Met + Cys. . xơ thô. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 117 ..5 9. phù h p v i khí h u và các vùng sinh thái khác nhau.. kcal/g) 3. Nhu c u dinh dư ng theo tiêu chu n Vi t nam (TCVN) ho c tham kh o tiêu chu n NRC (M ). B ng 12.) + ð c ñi m cơ b n c a h th ng nuôi dư ng. Phương pháp ph i h p thông thư ng Phương pháp này áp d ng tính toán cho các kh u ph n th c ăn ch bao g m m t vài nguyên li u và yêu c u tính m t vài ch t dinh dư ng ch y u trong kh u ph n.5 5. CÁ Mu n ph i h p kh u ph n ăn cho tôm.error). P. Các phương pháp kinh ñi n ñư c s d ng ñ xây d ng kh u ph n như: Phương pháp th . cá và v a t i ưu v m t kinh t cho ngư i nuôi. Trong b ng có ghi thành ph n protein thô.25 3.2. làm gi ng.. ăn t do hay h n ch + Nhi t ñ .1 4.. ch t lư ng và giá c c a ngu n nguyên li u th c ăn + ð c tính sinh h c c a tôm cá và cách cho ăn + M c tiêu nuôi (th t. New (1987.1).Giá c c a các nguyên li u làm th c ăn có th tính cho 1 kg hay cho 1. phương pháp hình vuông Pearson.0 Có th s d ng b ng “Thành ph n dinh dư ng th c ăn cho tôm. khoáng. b ng12.

12. 4% m và 2% ch t k t dính. g m khô d u d a (ch a 20% protein) và b t cá (ch a 60% protein). Ta có th xác ñ nh kh i lư ng c a t ng lo i th c ăn này b ng 2 phương pháp: phương pháp Pearson ho c phương pháp dùng phương trình ñ i s . 12.Xác ñ nh kh i lư ng các lo i th c ăn b sung như khoáng vi lư ng . Các lo i th c ăn này thư ng chi m t l th p trong kh u ph n (b ng 10…).67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 118 . cá.Bư c 2: Ch n l a các nguyên li u th c ăn ñ l p kh u ph n ăn. H n h p cu i cùng ch a protein ñ ng v t không quá 1/3 lư ng protein kh u ph n. ngu n th c ăn cho th y s n ph i ñ m b o hàm lư ng protein cao. Phương pháp hình vuông Pearson Ví d 1: hãy ph i h p 1 h n h p có 25% protein cho cá lóc. Ph i bi t giá tr dinh dư ng và giá thành các nguyên li u th c ăn ñó.60x = 35/3 = 11. cám g o 10%CP.60y = 25 (1) x + y = 100 (2) Gi i phương trình trên ta ñư c x = 87. . .. Gi i: G i x: kg b t cá trong 100kg th c ăn h n h p y: kg cám trong 100kg th c ăn h n h p z : kg ñ tương trong 100kg th c ăn h n h p Các ch t b sung ñã có trong h n h p: 4 premix + 4% m + 2% ch t k t dính = 10% Gi i h n protein ñ ng v t: 0.5 kg b t cá và 87. cá. Khô d u d a 20 35 (35/40) x 100 = 87.20x + 0. .5/100 Như v y.3. premix vitamin. ta có phương trình 2 n s : 0. khô d u ñ tương 45%CP.5 kg khô d u d a.ði u ch nh và b sung.3. Phương pháp gi i phương trình Ví d 2: L y l i thí d 1.Tính toán giá tr dinh dư ng c a kh u ph n d ki n.5 kg. g i x là kg khô d u d a và y là kg b t cá trong 100 kg th c ăn. Ví d 3: Ph i h p 1 kh u ph n có 35% protein thô (CP) b ng các nguyên li u sau cho cá rô phi: B t cá 60%CP. . Nói chung.2.5/100 25 B t cá 60 5 (5/40) x 100 = 12.. Nguyên li u th c ăn ph i b o ñ m ch t lư ng t t và ph i phù h p v i tôm.n ñ nh kh i lư ng m t s lo i th c ăn giàu protein ho c th c ăn giàu năng lư ng (tham kh o khuy n cáo trên). chúng ta s có m t h n h p ch a kho ng 25% protein thô. H n h p ch a 4% premix vitamin khoáng.Trên cơ s th c ăn ñã n ñ nh tính toán kh i lư ng các lo i th c ăn còn l i. D a vào tiêu chu n ăn ñ ñi u ch nh và b sung các ch t dinh dư ng cho phù h p v i nhu c u c a tôm. c n ph i h p 12. Phương pháp này thư ng theo các bư c chính sau ñây: .3. Bư c 3: Ti n hành l p kh u ph n.5 kg và y = 12.

phương pháp ph i h p kh u ph n b ng các chương trình ph n m m trên máy vi tính cũng ñã ñư c áp d ng nhi u.1 y + 0.6 x + 0.00 kg Ch t k t dính 2. Feedlive. ph n m m ñơn gi n nh t s d ng chương trình trên ph n m m Excel ñ thi t l p b ng tính v i nh ng công th c thích h p ho c các ph n m m chuyên bi t như: UFFDA.00 kg Ngoài các phương pháp trên.45z x+ 0. d li u ñ gi m b t th i gian tìm ki m.6 = 19.03 kg Khô ñ tương 38.45 y = 42.03 z = 38.6 x T (3) ta có x = 11.67 (1) (2) (3) Thay giá tr c a x vào (1) và (2).1y + 0.67/0.45 z = 23. t n tr các công th c.10) = 11.Ta l p ñư c phương trình: 0. tính toán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 119 . ta có phương trình: 0.56 (5) Gi i phương trình ta ñư c: x = 19.00 kg 100.43 (4) y + z = 70. Tùy theo kh năng mà có th s d ng các ph m m m khác nhau.42 kg Premix 4. Feedmania… Các ph n m m chuyên bi t ngoài vi c tính toán công th c th c ăn còn có th có ch c năng so sánh giá tr dinh dư ng c a các ngu n nguyên li u.45 y + z = 35 = (100 .42 Tóm l i kh u ph n ăn ch a: B t cá 19.45 kg Cám 42.00 kg M 4.

823pp. Fish Nutrition. Washington. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. S. 700.SRAC Publication No. New. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Edwards. National Academy Press. Rome. 1985.D. 2004. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Giáo trình th c ăn gia súc. R.. Arai. 345-353. Swift. CAB international. DC. Ludwig. 2005. USA. kh u ph n ăn là gì? Cho ví d ? 2. 1999. Vi n chăn nuôi. Farm-made Aquafeed. Fishing New Books Ltd. Nhà XBNN. FAO. and Lim. Nguy n Th Lương H ng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 120 . 3rd Eds. Hà N i.. Nutrient Requirements of Fish. G. 2002. T. Gerald M. 2004.R. Hardy. NRC (National Research Council). Nguy n Th Hoa Lý. Canberra 2004 Halver.. Hà n i. Watanabe. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. UNDP.W. Cho bi t các nguyên t c và phương pháp ph i h p kh u ph n. L. Ti ng Anh FAO. Nhà XBNN. Nhà XBNN. Imprint of Elsevier Science. C. T. and Shimma. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . C. Michael B. 1993. Tôn Th t Sơn. L i Văn Hùng. (eds). Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Lê ð c Ngoan.. Y. Cho bi t nhu c u dinh dư ng c a m t s loài tôm và cá? 3. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. Tiêu chu n.CÂU H I: 1. 1987. D. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. Academic Press. Nhà XBNN. Webster.. Rome. 1995. Hà N i. and Allan. H Chí Minh. 1980. Aquaculture Training Manual. England Takeuchi.. (eds). Dư Thanh H ng. cho ví d ? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. 2002. 2002. E. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture).. FAO Fisheries Technical Paper 343. J. 1997. P. Australian Centre for International Agricultural Research.

ao nư c ch y. Gi i thi u Cá chép (Cyprinus carpio) thu c h Cyprinidae. cá hương.1. thì ch kho ng Hình 13.1. Trong khi h u h t s n lư ng cá chép t hình th c nuôi t nhiên. nh ng t m Rau c . B ng 13. Ao l y nư c su i Ao tu n hoàn L ng lư i Th c ăn/cho ăn 70% th c ăn xanh và 30% th c ăn ñ ng v t ñã ñư c làm giàu vitamin và khoáng Daphnia và ñ ng v t phù du khác Th c ăn t ch bi n Th c ăn viên. Nhi u k thu t nuôi ñã ñư c áp d ng trong nuôi v cá b m . CÁ 13. 1993). Th c ăn c a cá hương là ñ ng v t phù du như rotifer và copepods. Cá Chép (Cyprinus carpio) 3% trong h cá chép ñư c nuôi theo các h th ng chuyên canh (Tacon. Môi trư ng s ng c a chúng thư ng là vùng nư c nhi u c d i và ñáy bùn. M t t l l n t ngu n cá chép nuôi châu Á. 1992) Giai ño n Cá b m Cá hương Cá gi ng Cá thương ph m Hình th c nuôi Ao nuôi v Ao không lưu thông nư c Ao không lưu thông nư c Ao nư c ch y m t ph n Ao ru ng Ao ru ng. ñây là h cá có xương quan tr ng nh t c a ngh nuôi cá nư c ng t trên toàn th gi i. Cá chép là m t ñ i tư ng nuôi quan tr ng c a h cyprinids. hình th c nuôi và cách cho ăn ñư c trình bày b ng 13. ch sau cá mè tr ng và cá tr m c . lúa mì n u chín ð I TƯ NG TÔM. Kh u ph n v i giá thành th p ñư c s d ng nh m cung c p các ch t dinh dư ng thích h p t các lo i th c ăn s n có. Trong t nhiên. Cá chép ñư c nuôi truy n th ng trong ao ho c trong ru ng lúa. ñ t kho ng 2. th c ăn c a chúng là ñ ng v t và các lo i sinh v t khác. cá gi ng và cá thương ph m.1. Các giai ño n. nhưng khi trư ng thành thì chúng là nh ng ñ i tư ng ăn ñáy. tr giá 2. Hình th c nuôi và kh u ph n th c ăn trong nh ng giai ño n phát tri n khác nhau c a cá chép (Cyprinus carpio) (Kafuku. ăn hơn 5 l n/ngày Th c ăn t ch bi n.5 tri u t n vào năm 1998. Nh ng loài trong h cá chép ñã ñư c nuôi t r t lâu ñ i cho ñ n nay. ñ c bi t là Trung Qu c.1. h th ng nuôi nư c ch y và nuôi l ng lư i trong h .1. S n lư ng hi n nay c a cá chép ñ t ñ n hơn 13 tri u t n m i năm.8 t USD. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 121 . ho c theo hình th c nuôi hi n ñ i trong ao ch ñ ng nư c.CHƯƠNG XIII DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S 13.1. s n lư ng c a nó ñã tăng g p ñôi so v i 1 th p niên trư c ñây. cá chép s ng vùng trung và h lưu các con sông có dòng ch y ch m ho c trong các ñ m l y.

1992. B ng 13. Ogino. có nghĩa là nhu c u taurine c a cá chép ph i ñư c cung c p thêm trong kh u ph n. carbohydrates. Oma. CSD là m t enzyme tham gia vào quá trình sinh t ng h p Taurine t cysteine và. Ta bi t r ng cơ c a cá chép có ch a m t lư ng l n Taurine. ði u này cũng ñư c nh n th y các ñ i tư ng khác. Nhìn chung. 1982.4% c a protein) giai ño n th t. Takeuchi. lipid. N u kh u ph n ch a 35% protein. như casein. axit béo. 1980). protein tr ng gà ho c b t cá. Protein và amino acid. Mư i amino acid thi t y u (EAA) tương t cho h u h t các lo i cá cũng ñ u c n thi t cho quá trình sinh trư ng c a cá chép. 1988).13.3. 1994. Nhu c u v s lư ng các amino acid ñư c thi t l p thông qua các nghiên c u khác nhau và ñư c ch ra b ng 13. Kaushik. 1973. 1980). Nhu c u dinh dư ng Nhu c u dinh dư ng c a cá chép trong kh u ph n v protein. hi u qu s d ng N cho quá trình tăng trư ng cao nh t khi lư ng protein ăn vào 7-8 g/kg kh i lư ng cơ th / ngày. m c tích lũy này không Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 122 . m c protein thô này ñư c xác ñ nh b i vi c s d ng kh u ph n g m m t ngu n ñơn protein có ch t lư ng cao. 1982). 1999). N u ñ năng lư ng tiêu hóa có trong kh u ph n. ñ nh m c cho ăn 3% kh i lư ng cơ th . cysteine và tyrosine có th dư ho c l n lư t thay th m t ph n c a methionine và phenylalanine kh u ph n. C n chú ý là có nh ng thay ñ i nh trong nhu c u ñ i v i t ng amino acid tùy theo t ng giai ño n sinh trư ng (Baloguma. De Silva và Anderson. Tuy nhiên. M t s nghiên c u cho bi t nhu c u protein hàng ngày c a cá chép kho ng 1g/kg kh i lư ng cơ th cho duy trì và 12g/kg kh i lư ng cơ th cho tích lũy protein t i ña (Ogino và Chen. m c protein t i ưu có th gi 30-35 % (Watanabe.2. Nhu c u lysine giai ño n cá gi ng là 2.1.2. gi thi t r ng cá có th tích lũy ñư c 0. còn ñ i v i methionine thì không có s thay ñ i. năng lư ng và protein/năng lư ng ñã ñư c ki m nghi m b i nhi u nhà khoa h c và các nhà nghiên c u (Satoh. Tuy nhiên. 2001). 1995. t l tiêu hóa (TLTH) protein là 80%. Nhu c u t i ưu c a cá chép v protein thô là: 30-38% (Jauncey. 1995. Nhu c u amino acid có th ư c tính t s li u v thành ph n amino acid và ngu n protein tích lũy hàng ngày c a cơ th (Ogino.75% (5.58g protein/100g kh i lư ng cơ th m i ngày. khoáng. n u như ho t ñ ng c a nó y u. Nh ng nghiên c u hi n nay v amino acid có ch a lưu huỳnh cho th y r ng ho t l c enzyme cysteinsulphinate decarboxylase (CSD) gan c a cá chép khá y u so v i cá h i nư c ng t (Oncorhynchus mykiss) và cá rô phi (Oreochromis niloticus) ñ n 50 l n (Yokoyama và c ng s .25% c a kh u ph n (6% c a protein) và gi m xu ng 1. vitamin. Nhu c u dinh dư ng c a cá chép (Ciprinus carpio) Thành ph n dinh dư ng Protein Lipit Acid béo no thi t y u Linoleate Linolenate Năng lư ng tiêu hóa Carbohydrate (như tinh b t) Nhu c u 30–35 g /100g 5-15 g /100g (tùy theo m c năng lư ng) 1 g/100g 1 g/100 g 13-15 MJ/ kg (310-360 kcal) 30-40 g/100g Amino acid c u trúc cơ th cá chép không b nh hư ng b i s bi n ñ ng các thành ph n khác nhau trong kh u ph n ho c b i tu i c a cá (Schwarz và Kirchgessner. amino acids. 1991. 1988). Song. 1995). Wantanabe.

c hai ñ u thu c h Cyprinidae. K t qu nghiên c u cho th y t l năng lư ng vào kho ng 40 kJ/g N ăn vào (Chakraborti và c ng s . 1983. Nghiên c u chuy n hóa năng lư ng c a kh u ph n th c t bao g m 25% b t cá. Giá tr t i ưu c a năng lư ng tiêu hóa/protein cho sinh trư ng t i ña là 97-116 (Takeuchi và c ng s . ði u ñó có nghĩa là vi c làm giàu thêm thành ph n t o năng lư ng tiêu hóa t 13 ñ n 15 MJ/ kg kh u ph n b i thêm vào 5-15% lipid không làm c i thi n t c ñ sinh trư ng và s d ng protein thu n (Takeuchi và c ng s .8 Dabrowski (1983) mg/kg/ngày 506 145 255 429 458 105 254 190 213 305 - T l h p thu các amino acid r t khác nhau ph thu c vào ngu n protein và kho ng th i gian sau khi ăn (Dabrowshi. ch u nh hư ng b i c kh u ph n và kích c cá. 1.4 1. Lipid và acid béo. Nhu c u v amino acid c a cá chép (Cyprinus carpio) Các amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Cystein Phenylalanine Tyrozine Threonine Valine Tryptophan Nose (1979) % protein trong % kh u ph n kh u ph n 4.17% c a kh i lư ng cơ th /ngày.1 0. Nhu c u v acid amin c a cá chép ñư c trình bày b ng 13.83. ñ t bi t là m ru t (Zeitler và c ng s . 31.3 Ogino (1980) % protein trong kh u ph n 4. Nhu c u protein và lipit liên quan ñ n năng lư ng tiêu hóa. Kaushik.3. c t l chuy n hóa năng lư ng và nhu c u năng lư ng duy trì ñ u b nh hư ng b i nhi t ñ nư c.3. Các tác gi cũng khuy n cáo r ng.2 2.9 1. 548 và 721 kJ/kg kh i lư ng cơ th tương ng v i m c cho ăn 1.0 1. 1995).5 0. Ohta và Wantanabe (1996) cho th y.1 0.4 2. 1986).6 1. Akiyama và c ng s (1997) ñã so sánh t l amino acid/năng lư ng (A/E. nhu c u năng lư ng tiêu hóa cho sinh trư ng tôí ña là 285.3 3.8 3.6 4. 1983. và vì v y năng lư ng tiêu hóa quan tr ng hơn so v i lipid trong kh u ph n. m t m t tiêu c c c a vi c tăng t l lipid trong kh u ph n là có th làm tăng tích lũy m trong cơ th .3 1.3 5.1% cho s n xu t). T l chuy n hóa kém tích c c nhi t ñ dư i 170C là khá th p (Kaushik.9 3.8 0. và gi a cá chép v i cá catla (Catla catla).2 2.4 0.6% cho duy trì và ho t ñ ng và 24. B ng 13.4 2.7% năng lư ng thu n (bao g m 12. Như ñã mô t các loài cá xương khác. 3. 4% b t th t.7 2. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 123 . Hơn n a.6 1.tính ñ n các ñư ng chuy n hóa c a amino acid không d n ñ n quá trình t ng h p protein.60 và 5.5% m t qua ph n th i khác.8 6.0 3.5 3.8 5. Murai và c ng s . 1979). 1992.0 3.5 2.9% năng lư ng m t qua phân. 29. Năng lư ng.3 1. 1979).9 3. Nhu c u năng lư ng c a cá chép r t ít thông tin so v i lư ng thông tin v các ch tiêu dinh dư ng khác.9% m t do sinh nhi t và 36.8 0. 10% b t ñ u nành và 8% b t ngô.8 2.6 2. 1995). liên quan ñ n t l c a t ng EAA/t ng c a EAA) gi a các loài cá.4 1.4 0. Tương quan tuy n tính gi a nitrogen (N) ăn vào và s gia tăng nhi t ñ th c ăn cũng ñã ñư c ñ c p. 1985). Cá chép là loài cá ăn t p và có th s d ng hi u qu c lipid và carbohydrates như ngu n năng lư ng t kh u ph n. G n ñây.

Trong m t nghiên c u sau này Geurden và c ng s (1999) nh n m nh phân b b o t n c a PL s p s p theo kích c cá nh t ñ nh. Ho t ñ ng c a enzyme amylase trong ng tiêu hóa và t l tiêu hóa tinh b t cá thư ng th p hơn so v i sinh v t c n. tricaprin (C10:0). Geurden và c ng s (1998) th y r ng PC quan tr ng ñ i v i s h p thu cao ñ u tiên c a quá trình sinh trư ng.0. Nh ng nghiên c u ñã ñ c p trên cho th y r ng. hơn là các ñ i tư ng ăn ñ ng v t. ho t ñ ng c a enzyme amylase ru t cao hơn các ñ i tư ng ăn t p. 2000). s thi u h t th hi n rõ như hi n tư ng cong thân. S d ng tinh b t trong kh u ph n hi u qu nh t khi cho ăn 2 l n m i ngày. Trong các loài cá. Tuy nhiên. Cá chép và cá tr m (Ctenopharygodon adella) ñòi h i c acid béo n-6 và n-3. 1998). ði u ñó cho th y t l chi u dài ru t v i chi u dài cơ th cá chép là 1. ði u ñó ch ra Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 124 . Carbohydrate. cá tr m c . 1995). tri u ch ng thi u h t liên quan ñ n EFA khó có th nh n th y cá chép như là ch m l n. Hình 13. không ph thu c vào kh u ph n. ñi u này gi i thích vi c s d ng tinh b t t t hơn cá chép. H ñ ngh r ng thêm PL vào kh u ph n b ng ph i tr n như trong ch t t ng h p c a cơ th u trùng. m t loài g n gũi. nhưng nh ng d u hi u c a nó bi u hi n rõ s lo n dư ng mô cơ (Takeuchi và c ng s . trilaurin (C12:0) và triolein (C18:1) cho th y có nh hư ng m t cách hi u qu v sinh trư ng và t l s ng. 1977). t l ch t cao và m t s c t da. Cá Tr m c Phosphilipids (PL) có m t s ch c năngtrong th c ăn c a u trùng bao g m nh hư ng b m t. Ư c tính cung c p 1% m i acid béo này ñ m b o t t nh t cho quá trình sinh trư ng và hi u qu cho ăn ñ i v i cá chép gi ng (Takeuchi và Watanabe. 1995).2.Cá r t c n các acid béo thi t y u. H u qu c a s thi u h t PL kh u ph n là làm tích lũy các gi t m trong bi u bì ru t trư c. M t vài nghiên c u ñã cho bi t cách s d ng carbohydrate c a cá chép. giá tr này l n hơn 4 l n so v i cá h i và cá chình Nh t (Anguilla japonicus). Trong lúc tricaproin (C6:0). liên quan ñ n s t n thương t ch c c a h th ng enzyme phân gi i acid béo. D a trên so sánh m t vài ngu n PL t o thành t lecithin ñ u tương. phosphatidylinositol liên quan ch t ch t i s phát tri n c a u trùng cá chép. còn glucose và maltose ít nh t 4 l n. gi ng như “b nh Sekoke”. Murai và c ng s (1983) ñã ki m tra nh hư ng c a các kh u ph n tinh b t khác nhau và vi c thư ng xuyên cho ăn các m u th c ăn s d ng cho cá chép. vi c b sung phosphatidylcholine (PC) t lòng ñ tr ng gà ho c t ñ u tương ngăn ch n ñư c thoái hóa ru t và tăng th tích t bào gan (Fontagné và c ng s . bao g m cá chép. PL c n thi t cho vi c h p thu lipid trung tính m c dù hi u qu ph thu c vào ñ c tính nhũ tương hóa c a nó. M t khác. ñi u ñó gi i thích r ng ch có s tái t ch c có gi i h n là c n thi t. ch ng l i s oxi hóa và gi n ñ nh nư c trong các m u th c ăn (Coutteau và c ng s . làm tăng ch t nh y niêm m c và gi m th tích t bào gan. còn tricaprylin (C8:0) thì không. Dù v y.8-2. ði m riêng c a tricaprylin trong các MCT khác. Tuy nhiên. 1992). Vai trò c a chu i triglycerides (MCT) m ch trung bình trong dinh dư ng u trùng cá chép v a m i ñư c nghiên c u g n ñây (Fontagné và c ng s . cũng có m t báo cáo khác th p hơn nhu c u này (Kaushik. 1999. dư ng như ñư c s d ng t t trên 30g/100g c a t ng acid béo kh u ph n.

u trùng cá chép có nh ng bi u hi n do thi u vitamin C như mòn vây ñuôi. t l ch t cao Biotin 1 Ch m l n. cá tr m c s d ng tinh b t m t cách hi u qu như là m t ngu n cung c p năng lư ng. Ogino và c ng s (1976) nh n th y r ng. ch m l n. m t s c t da Vitamin E 100 Lo n dư ng cơ. Pantothenate 30 Bi ng ăn. Mg. ch m l n. xu t huy t gan. cáu k nh. r ng hóa t bào gan Vitamin A 4000 IU Bi ng ăn. 1991. m t l i. h ng c u d v ra t ng m nh. th n. Nhu c u trong kh u ph n ñ i v i acid folic và vitamin B12. xu t huy t da. Zn). mang xo n. gan nhi m m . P. thoái hóa gan.4. Tuy nhiên. NRC. ch m l n. Nhu c u v ch t lư ng và s lư ng Vitamin c a cá chép ñã ñư c xác ñ nh. M c ñ b sung vitamin vào kh u ph n th c ăn cao g p 2-5 l n so v i nhu c u mu i khoáng và nh ng bi u hi n do thi u khoáng ñư c tóm t t b ng 13. s ng y u. m t l i. Ví d . tăng trư ng kém. hôn mê. như kích c cá. xu t huy t dư i da Bi ng ăn. 1992. Sau ñó. m t s c t da. ho i t th n s m.5 (cá chép có nhu c u v Co. 1982). Cá chép thi u 1 acid thi t y u ti t ra t d dày cho tiêu hóa và hòa tan các h p ch t ch a c Ca và P. 1988). xu t huy t mang. 1993) D u hi u thi u h t Tăng trư ng kém. lưng cong. bi n d xương cung mang (Dabrowski và CS.4. xu t huy t da. g y mòn. K t qu c a nhi u nghiên c u cho th y. cá gi ng và cá chép trư ng thành không có nhu c u v vitamin C b i vì b n thân chúng có th t ng h p vitamin C t Dglucose. B ng 13. sinh trư ng kém Liên quan ñ n vitamin E. Hi n nay k thu t ñùn th c ăn ñã ñư c áp d ng nên có th làm thay ñ i kh u ph n và m t vài axit amin có th b m t tác d ng trong quá trình ch bi n. Hàm lư ng P t tricalcium phosphate c a b t cá (FM) ít hơn so v i nhi u mono và dicalcium phosphate hòa tan. bi n d xương cung mang giai ño n u trùng. Takeuchi và c ng s (1979) cũng xác ñ nh giá tr kh u ph n c a carbohydrates như là ngu n cung c p năng lư ng. tăng t bào nh y da Choline 500 Ch m l n. Mn. 1098). Nhu c u vitamin cá chép có th b tác ñ ng b i nhi u y u t . Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Nhu c u (mg/kg) 0. D và K chưa ñư c nghiên c u.5 7 cá chép và nh ng tri u ch ng thi u (Satoh. nhu c u có th tăng lên ph thu c vào m c ñ c a axit béo không có kh năng sinh cholesterol trong kh u ph n. da và vây. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 125 . nhi t ñ nư c và thành ph n th c ăn.1997). Cu.r ng. Nh ng nghiên c u v dinh dư ng giai ño n ñ u c a u trùng cho th y r ng nhu c u tích lũy t i ña trong mô (270mg vitamin C/1kg) là cao hơn nhu c u cho duy trì và sinh trư ng (45mg vitamin C/kg) (Goullou-Coustans và CS. lư ng t i ưu c a carbohydrate kh u ph n dao ñ ng 30-40% kh i lư ng th c ăn ñ i v i cá chép. các bi u hi n do thi u Vitamin ñư c trình bày b ng 13. s ánh sáng. Vitamin và mu i khoáng. da. như v y P t n t i ph thu c vào mu i và thành ph n khác hòa tan trong nư c (Satoh và c ng s . nhưng m t s vitamin này có th ñư c t ng h p b i các vi khu n ñư ng ru t ñ i v i cá chép và m t s lo i cá nư c ng t khác (Lovell và Limsuwan. h t ho ng. m t l i Niacin 28 Bi ng ăn. có s gi m sút trong hi u qu h p thu c a glucose và maltose khi s d ng s lư ng l n cùng m t th i ñi m. h t ho ng. Vitamin C ðã th a mãn Mòn vây ñuôi. ñ ñ n.

Nó cũng cho th y r ng. xương không bình thư ng. B ng 13. Kim và c ng s . trong lúc kh u ph n bao g m b t cá.3. mòn mang và da. th c ăn tươi s ng và nh ng th c ăn khô ch bi n ñơn gi n (Song.6 ch ra t l tiêu hóa bi u ki n protein và năng lư ng c a m t s lo i th c ăn nhi t ñ nư c khác nhau c a cá chép (Takeuchi.B ng 13. cá chép ph i chú ý r ng m t lư ng gi i h n c a tricalcium phosphate có th ngăn c n s cung c p c a m t s các y u t . t l ch t cao. Kh năng tiêu hóa các thành ph n th c ăn. carbohydrate t các ngu n như b t khoai tây. nh ng nư c ñang phát tri n như Trung Qu c. nh ng t m và b t máu ñư c áp d ng cho hình th c nuôi thâm canh. còi c c. ngư i ta th y các ch t dinh dư ng không ñư c h p thu và liên quan ñ n s tích t lipid ru t (Taneja và Arya. P.1 mg/kg D u hi u thi u h t Ch m l n. ngư i ta ñang c g ng ñ thay th b t cá b ng ngu n protein t th c v t mà v n cho hi u qu t t.5 g/kg 150 mg/kg 15-30 mg/kg 13 mg/kg 3 mg/kg 0. ñ c nhân m t. 1989). Các nghiên c u nh m vào m c ñích gi m giá thành và t o nên m t kh u ph n phù h p hơn cho môi trư ng ñã ñư c ti n hành. hi u qu th c ăn kém. b t mì ñã ñư c c i thi n nh x lý ñùn. như Zn và Mn. S d ng th c ăn ñơn l nhanh chóng ñư c áp d ng ñ i v i nhi u ñ i tư ng nuôi. Jeong và c ng s (1992) ñã ñi u tra v nh hư ng c a t l carbohydrate ñư c gelatin hóa trong kh u ph n v i năng lư ng tiêu hóa Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 126 . Th c ăn ñơn l có nh ng ñ c ñi m gi ng viên th c ăn ñùn. ð c bi t là ñ i v i th c ăn xanh. Kh u ph n th c ăn cho cá chép l y b t cá làm nguyên li u cơ b n. t l ch t cao.1998) Muôi khoáng Ph t pho Magiê S t K m Mangan ð ng Coban Nhu c u 6 – 8 g/kg 0. vi c b sung các ch t t bên ngoài như Cu. lúa m ch. Mg. huy t tương không bình thư ng Ch m l n. 1993. ngư i dân v n còn áp d ng hình th c nuôi qu ng canh d a vào th c ăn t nhiên. magiê gi m trong xương. 1991. 13. 1991). Mg và Zn r t c n thi t cho kh u ph n th c ăn c a cá chép. t l ch t cao. Trong m t nghiên c u xem xét s tương tác gi a thi u Zn và lipid. bi ng ăn. Canxi.4 . b t ngô. 1994). Takeuchi và c ng s (1990) cho r ng. l ñ và co gi t. Giá tr tiêu hóa không b nh hư ng b i kích thư c cá có kh i lư ng dao ñ ng t 3-295 g. Tuy nhiên. Chúng ta bi t rõ r ng. Trong thi t l p kh u ph n ăn cho cá chép. tăng m n i t ng Ch m l n. lư ng khoáng th p toàn cơ th và c t s ng. Nhu c u mu i khoáng c a cá chép và nh ng tri u ch ng do thi u mu i khoáng (Satoh. c và th c ăn xanh ñư c s d ng trong nuôi qu ng canh. phương th c cho ăn truy n th ng v i th c ăn thô ñư c ch bi n b ng nh ng nguyên li u s n có ñ a phương chuy n d n sang cách cho ăn th c ăn công nghi p. xương không bình thư ng. trong ñó bao g m c cá chép. Mn. cám. k m th p trong xương Ch m l n.5. viên th c ăn khô và ñ ng th i có chi phí th p. NRC. M t tr ng l c. k m và Mn th p trong xương Ch m l n Ch m l n Vi c b sung mono phosphate vào kh u ph n ch a b t cá là nguyên li u cơ b n ñã mang l i k t qu t t v tăng trư ng c a cá chép. 1994). lư ng canxi cao. th t và b t xương. Hb. m c dù ít hơn nhi u so v i cá h i (Satoh và c ng s . tiêu hóa protein bi u ki n (APD) và năng lư ng m t s thành ph n c a kh u ph n ph thu c vào m i loài và nhi t ñ . làm tăng m c gelatin hóa cũng như năng lư ng. Kh u ph n ăn Thay ñ i theo th i gian.0. Kh u ph n ăn ñơn gi n bao g m khô d u d a.1.

Sinh trư ng ñ t t t nh t khi m c gelatin hóa là 40% trong kh u ph n có năng lư ng th p (19. bã bia ñư c s d ng như 1 ngu n th c ăn giàu protein.1997). Xác ñ nh ñư c TLTH c a các acid amin giúp ta ñánh giá chính xác hơn v s lư ng ch t dinh dư ng c a các nguyên li u ph i tr n trong kh u ph n c a th c ăn ch bi n cũng như th c ăn công nghi p.% % 8.17 0. Yamamoto và c ng s (1998) ñã so sánh TLTH bi u ki n c a WFM.c a cá chép con nuôi b ng kh u ph n ch a khoai tây và khoai tây ñùn. Phương th c ch bi n th c ăn cũng có th làm m t ph n l n hàm lư ng các ch t dinh dư ng trong kh u ph n.17 0. 1988).8 63.22 0. Trong thi t l p kh u ph n s d ng nhi u ngu n protein.0 7. MPF cũng là m t l a ch n t t ñ làm ngu n th c ăn giàu protein. ñùn SBM (ExSBM ). MPF có th thay th 40% ho c 60% b t cá tr ng (WFM) trong kh u ph n cá con. ExMPF và b t ngô (CGM).7 45.7 MJ/kg) và 20% trong kh u ph n có năng lư ng cao (20. Tuy nhiên. các d li u v TLTH protein cũng như các amino acid là r t c n thi t.18 0. h t lanh và d a khô các m c t 25%-75% so t ng s protein trong kh u ph n.6.5 11.3 15.16 TLTH bi u ki Protein 15oC 20oC 94 90 90 90 91 91 87 86 82 88 94 96 92 60 78 93 85 79 n (%) 25 C 92 93 95 88 93 95 94 88 80 o Năng lư ng 15oC 20oC 86 89 87 87 76 79 80 79 73 80 76 79 70 48 49 74 71 73 25oC 88 86 82 82 85 80 77 76 79 Lo i th c ăn t protein ñ u nành cô ñ c (SPC) có h s tiêu hóa bi u ki n (TLTH) protein và lipit 180C cao hơn b t cá trích (HM) (Kim và c ng s . B ng 13.8 69. N u thay th 60% thì c n b sung EAA (axit amin thi t y u) tinh khi t (Yamamoto và c ng s . thay th 60% MPF cho b t ñ u nành (SBM) trong kh u ph n cho tăng tr ng t t hơn kh u ph n ch có WFM.3 13.6 8.3 10. MPF. D u cá ng là ngu n lipit trong kh u ph n th c ăn cá chép (Applfold và Anderson. Trong nghiên c u khác. ñ c bi t là Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 127 .1 31. s d ng khô d u ñư c làm t v ng.24 0.8 18. SBM.17 0. Th c ăn ch bi n ñùn ho c gelatin hóa carbohydrate có th làm m t các amino acid b i s oxi hoá và b gi m hàm lư ng m t vài acid amin (như lysine) thông qua ph n ng Maillard.8 GE. T l tiêu hóa protein bi u ki n và năng lư ng c a các lo i th c ăn khác nhau trong kh u ph n ăn c a cá chép các m c nhi t ñ khác nhau Thành ph n th c ăn B t cá tr ng B t cá ñ a phương B t th t B t nh ng t m B t Gluten ngô B t ñ tương kh m M m lúa mỳ kh m Cám g o kh m B t mỳ Thành ph n m Protein ñ . Vì v y.22 0. Takeuchi và c ng s (1979) nh n m nh r ng vi c tiêu hóa d u cá t i ñi m nóng ch y cao (530C) là th p.9% t l tiêu hóa protein th c (TLTHT). 1996). Protein trong b t m ch nha (MPF).16 0. D u cá có TLTH khác nhau t i các ñi m nóng ch y khác nhau. S khác nhau gi a t l tiêu hóa acid amin th c và acid amin bi u ki n cũng gi ng như s khác nhau gi a TLTH protein th c và TLTH protein bi u ki n.8 64. Ngoài ra. h t c i.6 11. 1997).8 63.9 MJ/kg). cho th y r ng TLTH protein không sai khác gi a các kh u ph n và trong kho ng 78%-90% (Hasan và c ng s .8 52.8 10.3 10. MJ/kg 0. TLTH năng lư ng không có s khác nhau gi a SPC và HM. k t qu cho th y TLTH bi u ki n c a chúng th p hơn x p x 1.

cá chép có th s d ng protein th c v t hi u qu hơn so v i cá h i.7 2.1 2. methionine và threonine ñã không cho k t qu tương ñương v tăng trư ng và kh năng s d ng th c ăn.2 5.0 3.3 4.100(oC) 20 30 40 50 100 200 200400 400600 600800 8001000 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 4.1 3.9 5.4 2.5 1.2 8. lipid trong nguyên li u kém ch t lư ng có th dùng như m t ngu n cung c p năng lư ng mà không có tác d ng ph nào. Nhi t ñ thích h p nh t cho quá trình sinh trư ng c a cá là 30-320C. ði u này trái ngư c v i m c thay th kho ng 90% m c 44% protein kh u ph n cho cá h i (Pongmaneerat.4 1.0 2.5 1.1 5.3 2. M t nghiên c u dài h n bao g m c trong phòng thí nghi m và ngoài tr i ñã ch ng minh hi u qu c a b t ñ u nành là nguyên li u chính trong kh u ph n (Noble và c ng s .6 1.9 5.7 2.1.2 3.0 2.2 2.4 1.0 7.0 6.9 2.3 4.6 2. 1997) To nư c Kh i lư ng cá (g) 2-5 5-10 10 .0 2.6 2.4.3 2. Pongmaneerat và c ng s (1993) ñ ngh thay th 56% BFM trong kh u ph n c a cá chép b ng 25% SBM và 10% CGM trong kh u ph n ch a 38% protein.3 1.0 4.3 4.7 5.6 2.2 3.8 2.3 5.8 3.7 1.2 3.5 1.8 3.9 5.1 6.7 1.2 2.4 3.5 2.4 3. nên s d ng các công th c ph i ch kh u ph n và cách cho ăn thích h p.2 1.5 2.5 2. Cũng nên ki m tra Taurine n u như Taurine là m t amino acid thi t y u như ñã ñ c p trên ñây.0 1.8 9. Khi ñi m nóng ch y c a d u cá th p hơn (380C) thì nó ñư c s d ng hi u qu (hơn 70%) không tính ñ n kích c cá và nhi t ñ nư c.3 5.0 3.8 3.4 2. Nhi t ñ và kích c cá nh hư ng l n ñ n t l cho ăn hàng ngày ñ i v i cá chép (b ng 13.7 và 13.9 3. Căn c trên photspho t ng s và nitrogen.0 3. Vi c thay th hòan toàn b t cá nâu (BFM) b ng s ph i h p c a SBM. 1993).8 1.6 1.4 1.5 2.2 3.9 0. 13.20 . 1998).3 4. các m c th p hơn ñã ñ t ñư c cá chép có th là do s d ng th p hơn các phân t amino acid ñư c cung c p.8 1.7 6. 1993). M c dù xét m t cách t ng quát.6 1.7 1.7 4.7 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .5 1. Nh ng thí nghi m thay th b t cá kh u ph n cũng ñã ch ng minh r ng photspho trong môi trư ng có th gi m xu ng tương ng v i nh ng t l b t cá khác nhau.7 4. Vì v y.0 4.1 1.1 2.3 2. B ng 13.7 4.2 1.0 4.5 4.7 1.0 1.0 4.7 4.1 1. Nuôi dư ng Vi c nuôi thâm canh cá chép không ch ph i chú ý ñ n t l ph i tr n các lo i th c ăn ñ ñ t sinh trư ng t i ưu mà còn ph i ki m soát ñư c ch t th i.5 3. m c dù hương v c a nó cũng h p d n như kh u ph n b t cá (Pongmaneerat và c ng s .9 2.3 1.6 4.6 8.0 6.0 4.40 .5 7.4 3.50 .3 1.1 1.5 6.6 6.6 4.4 3.9 2.0 7.9 1.trong tăng trư ng c a v i cá chép dư i 10 g.5 7.3 1.8). Jahan và c ng s (2000) cho r ng t l FM phù h p trong kh u ph n th c ăn c a cá chép là t 20-25%.6 1.7 4.0 1.30 .2 2.1 3.6 4. T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng th c ăn công nghi p (Miyatke.7 2.3 4.5 1.7 4. Trong s t t c các gi i pháp nh m thay th b t cá trong kh u ph n ñã ñư c th nghi m.0 128 0.8 1.4 1.7 2.0 3.5 8. CGM và b t th t (MM) ñã ñư c b sung các amino acid t ng h p như lysine.8 5.3 2.2 2.9 3.1 2.9 1. chú ý ñ n v n ñ tiêu hoá – trao ñ i và ch t th i. b t ñ u tương (SBM) ñã ñư c s d ng r ng rãi nh t. khi nhi t ñ gi m xu ng trên dư i 100C thì sinh trư ng s ch m l i.7. Do v y.4 3.

5 6.55 1.3 3.26 27 28 29 30 10.9 3.6 4.35 7.5 5.76 1.30 1.84 0.05 1.11 0.9 6.9 3.3 4.6 12.6 6.76 0.7 2.88 3.45 6.81 8.44 1.62 4.5 9.9 5.1 2.37 0.9 2.9 5.14 1.7 3.17 2.61 4.95 3.29 1.94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 129 .17 1.34 2.9 7.3 4.03 1.7 6.05 1.95 1.1 10.40 1.04 1.44 4.21 4.27 3.78 8.6 7.94 3.15 5.9 11.4 7.7 4.95 1.9 5.40 1.76 1.8 6.5 10.6 3.6 4.1 3.55 1.0 2.43 1.0 6.02 7.4 2.16 1.9 7.2 2.0 9.66 0.26 3.0 1.8 1.02 4.69 0.84 0.28 1.94 1.19 3.26 1.59 1.4 8.93 1.75 13.04 7.75 1.95 2.65 10.3 13.17 6.39 2.02 3.2 10.2 5.6 2.9 4.1 8.9 8.04 1.40 2. 1997) To nư c (oC) 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 >=25 Kh i lư ng cá (g) 1-5 5-10 10-50 50 -100 100-200 200-400 400-600 600-800 800-1000 4.65 5.15 1.0 4.92 5.65 9.5 2.74 1.77 0.11 2.3 3.59 1.2 B ng 13.58 1. T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng kh u ph n nghèo protein nhưng giàu năng lư ng do Kasumigaura ñi u ch nh (Miyatke.65 2.2 5.62 9.41 1.42 3.8 3.60 2.17 2.85 0.16 2.17 5.72 1.91 2.60 11.1 6.4 4.26 1.40 2.59 2.53 0.2 2.66 2.73 6.1 3.93 2.57 1.8.96 2.4 7.72 1.2 6.90 2.13 2.0 4.33 7.00 4.45 1.80 4.66 5.

h u h t cá trôi nuôi ñư c tiêu th n i ñ a. Theo báo cáo c a Mondal và c ng s (2000). 1991). Cá trôi nuôi n ð ñã t vài th k trư c. không có nhu c u v protein nguyên ch t nhưng l i ñòi h i h n h p th c ăn cân ñ i v các amino acid thi t y u và không thi t y u (Murthy và Varghese. Nepal.5% kh u ph n. trên th gi i ñã có nhi u công trình ph i h p nghiên c u v dinh dư ng th c ăn và nuôi dư ng trên ñ i tư ng cá trôi n ð . DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð 13. hình th c nuôi này s d ng ch y u ngu n th c ăn có s n trong t nhiên nh ng m c khác nhau ñ ñ t ñư c năng su t t i ña trên m i ñơn v di n tích (Jhingran. Nhu c u v ch t lư ng amino acid c a cá trôi cũng ñư c thi t l p b i ñ ng v C14. Bangladesh. Cá Trôi n ð th gi i sau Trung Qu c. Nhu c u protein kh u ph n t i ưu nh hư ng b i giá tr dinh dư ng c a protein th c ăn và năng lương t ngu n khác protein trong kh u ph n. th t fillet cá trôi và các s n ph m khác c a nó ñư c xu t kh u ñ n các nư c Trung ðông.1.2. Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid. 1998). nhu c u protein c a cá hương cho duy trì và sinh trư ng t i ưu là 38. ph n l n là các s n ph m cá trôi nuôi. Rohu (Labeo rohita) và Mrigal (Cirrhinus mrigala) là 3 loài ch y u trong nhóm cá trôi n ð . 1986). Cá trôi n ð trư ng thành cũng gi ng như nh ng ñ ng v t khác. M t s cá trôi v i kích c nh và trung bình phát tri n t t trong các ao nuôi nư c ng t. Catla (Catla catla). Sri Lanka và các nư c lân c n. nên ch s d ng trong trư ng h p không có thông tin v nhu c u amino acid kh u ph n. Cá trôi n ð trư ng thành c n 30% protein kh u ph n cho nhu c u duy trì và sinh trư ng. Nh ng nghiên c u v nhu c u kh u ph n ăn c a cá trôi ñã cho Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 130 . Cho ñ n nay. S n ph m Cá Trôi t n ð ñ ng hàng th hai trên Hình 13. Ph n l n cá trôi n ð ñư c nuôi ghép. h u h t protein tiêu hoá ñư c s d ng cho quá trình t ng h p protein. Renukaradhya và Varghese. Nhu c u c a cá gi ng và cá hương là 35% và 40% protein kh u ph n cho sinh trư ng t t (Sen và c ng s .2. Thành ph n các amino acid c a cơ th ch giúp ta ư c tính m t cách sơ lư c v nhu c u. 13. Cá trôi không ch ñư c nuôi n ð mà còn ñư c nuôi các nư c lân c n như Pakistan.2. Trong nh ng năm g n ñây. Trong 2000 t n thu s n c a Án ð .3. Ch t lư ng và s lư ng v nhu c u amino acid c a cá trôi n ð ñư c xác ñ nh b i nh ng nghiên c u v sinh trư ng thông qua phương pháp nuôi dư ng.13. Khi ngu n năng lư ng như lipid và cacbohydrate ñư c cung c p ñ y ñ trong kh u ph n. 1978.2. Gi i thi u (INDIAN MAJOR CARP) Cá trôi n ð là m t ñ i tư ng nuôi kinh t n ð và các ti u l c n ð .

50 3.38 2.31% (5. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Catla catla (% protein kh u ph n) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine Cá b t 4.55 3.9.27 5.11.38 6.75 4.35 3.40 % protein KP 5.63 2.60 4.th y.60 B ng 13.03 3.20 3.71 4.75 Murthy và Varghese (1997) * T ng s amino acid g c Sulfua (Methionine + Cysteine) là 1.88 3.10 1.25 2.15 2.50 1.88 Murthy và Varghese (1998) Phenylalanine** 1.55 Cá hương/trư ng thành 5.70 4.13 2.75 Murthy và Varghese (1995) Histidine 0.77% protein kh u ph n) B ng 13.13 1.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 131 .00 Murthy và Varghese (1996a) Leucine 1. Cysteine có giá tr thay th kho ng 50% ñ i v i cá trôi n ð .9. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Labeo rohita Amino acid % kh u ph n % protein KP Ngu n Arginine 2.00 4.95 0.45 1.23 3.63 Murthy và Varghese (1997a) Lysine 2.18 4.28 Murthy và Varghese (1996) Tryptophan 0.08 3.10.75 4. B ng 13.95 3.90 2.27 1. 13.86 3.85 4.58 Murthy và Varghese (1997) Methionine* 1. Rohu và Mrigan ñ i v i 10 amino acid ñư c trình bày trong b ng 13.25 Murthy và Varghese (1995) Isoleucine 1.30 5.55% protein kh u ph n) ** T ng s amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 2.00 Murthy và Varghese (1996) Threonine 1. Nhu c u v s lư ng amino acid kh u ph n c a cá Catla.35 1.70 6.80 2.25 5.10 và 13.85 1.45 2.13 Murthy và Varghese (1997) Valine 1. chúng c n t t c 10 amino acid thi t y u (EAA).00 4.42% (3. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Cirrhinus mrigala Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine % kh u ph n 2.50 4.11.43 1.65 0.10 0.70 2.60 1.

1993). Cơ th cá trôi n ð trư ng thành ch a m t t l l n acid béo n-3 cũng như acid béo n-6. Vitamin và mu i khoáng. Carbohydrates. Nhu c u v Riboflavin cá trôi n ð vào kho ng 6-8mg/kg th c ăn. lipid còn ñóng vai trò v n chuy n các vitamin hoà tan trong m . ñ i v i 3 loài cá trôi n ð . Nhu c u v pantothenic acid ñ i v i cá trôi n ð là kho ng 9-11 mg/kg th c ăn. Chưa có m t nghiên c u nào v nhu c u thiamine trong kh u ph n th c ăn c a cá trôi n ð . Carbohydrate là lo i th c ăn tinh và là ngu n cung c p năng lư ng r ti n nh t ñ i v i cá trôi. m t s c t và ñ c m t cá. m c 300mg ascorbic acid/kg trong kh u ph n th c ăn là ñ cho quá trình sinh trư ng và s ng bình thư ng c a u trùng và cá hương Rohu và Mrigan. như ascorbate 2-monophosphate ho c ascorbate 2-sulphate trong th c ăn cá trôi vì vitamin C d dàng b phân h y và m t qua l c. Cá con có nhu c u v lipid và protein cao hơn cá trư ng thành. trong th c ăn công nghi p. b sung m t lư ng Riboflavin 10mg/kg th c ăn ho c hơn nh m lo i tr lư ng vitamin m t khi hoà tan trong nư c ho c qua quá trình l c. Ư c lư ng. S d ng các d ng ít b phân hu c a vitamin C. Thiamine là m t trong nh ng vitamin c n thi t cho quá trình sinh trư ng và t n t i c a m t s loài cá nư c ng t. 1997). Tuy nhiên. C 3 loài các trôi n ð trư ng thành ñ u sinh trư ng t t khi kh u ph n ch a 1% acid béo n-3 và 1% acid béo n-6. ngư i ta thư ng cho vitamin này v i m t lư ng cao ñ tr bù t l hao h t qua quá trình ch bi n và b o qu n. b t s n. g o là nh ng ngu n tinh b t ñư c s dung trong ph i h p kh u ph n. Chưa có báo cáo nào v nh hư ng c a vi c b sung Vitamin C ñ n t l ch t. ư c lư ng t 812mg/kg th c ăn ñ m b o ñ nhu c u. như là eicosapentaenoic acid (EPA) (20:5n-3) và docosahexaenoic acid (DHA) (22:6n-3) v n chưa ñư c nghiên c u trên cá trôi n ð . Khi t l tinh b t vư t quá 35% c a kh u ph n thì s làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn th p. M t vài nghiên c u v nhu c u ascorbic acid c a cá trôi n ð trư ng thành ñã ñư c th c hi n. S thi u h t tinh b t trong kh u ph n c a cá trôi có th d n ñ n vi c huy ñ ng protein ñ s d ng như m t ngu n năng lư ng. kho ng 10-12mg niacin/kg th c ăn ñ m b o cho quá trình sinh trư ng bình thư ng.Lipid và acid béo. Kh năng ñ kháng. Acid béo và phospholipid giúp duy trì c u trúc màng t bào. Tuy nhiên. Nhìn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 132 . Tuy nhiên. ðã có nh ng nghiên c u sâu v nhu c u acid béo kh u ph n c a cá trôi n ð . b ăn. Trong kh u ph n th c ăn công nghi p. ph thu c vào t ng giai ño n s ng. cá trôi n ð trư ng thành d dàng tiêu hoá m t lư ng l n tinh b t trong kh u ph n. các bi u hi n thi u vitamin C ho c các d u hi u sinh trư ng không bình thư ng so v i vi c không b sung vitamin C (Hasan và c ng s . Riboflavin c n thi t cho cá trôi ñã trư ng thành. cám. Hơn n a. Tuy nhiên vai trò c a các acid béo m ch dài chưa bão hoà (HUFA). Nhu c u lipid t ng s ñ i v i cá trôi n ð trư ng thành là 7-8% c a kh u ph n. M c 22-30% tinh b t trong kh u ph n cho k t qu sinh trư ng t i ưu ñ i v i cá trôi n ð . Nh ng nguyên li u này cũng ñóng vai trò là ch t k t dính t nhiên trong kh u ph n. Là sinh v t ăn th c v t/ ăn t p. s thi u h t Riboflavin d n ñ n h u qu mòn c t vây. Ngư i ta ñã làm các thí nghi m tăng các m c vitamin C l n lư t trong kh u ph n ăn lên ñ n 1000mg/kg th c ăn cho c cá Rohu và Mrigan. Trong th c t . ñ c bi t là ñ i v i vi khu n Aeromonas hydrophyla ñư c tăng lên b i vi c b sung vitamin C và gi m thi u t l ch t khi cá Rohu ñư c b sung 600 mg vitamin C/ kg th c ăn và Mrigan là 1000 mg/kg th c ăn (Sobana và c ng s . D u và m (g i chung là lipid) là ngu n cung c p năng lư ng và các acid béo thi t y u.

nhưng khuy n cáo b sung 0. Thi u photspho d n ñ n hi u su t s d ng th c ăn kém. vitamin K dao ñ ng 5-10 mg/ kg th c ăn. Nhu c u v vitamine B12 v n chưa ñư c xác ñ nh cá trôi n ð . bơ 133 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . S thi u h t Vitamin A (retinoic acid) gây nên các hi n tư ng như: thay ñ i v trí c a th u kính m t. d ng cobalt chloride. trong khi ñ ng là 3-4 mg/ kg th c ăn v n chưa ñ nhu c u c a nó. b ăn. Vi c ñi u ch nh các mu i khoáng cũng ñóng vai trò r t quan tr ng. ho i t . Jeychandran và Paulraj. kh u ph n này không ph i là m t kh u ph n cân b ng dinh dư ng. Vi c thi u h t vitamin D s d n ñ n gi m quá trình sinh trư ng và teo cơ trong vây cá.01 mg/kg.000 mg/kg th c ăn ñ m b o an toàn cho chúng. Tuy nhiên. tuy nhiên m c vitamin D t 200-500 UI ñã ñư c khuy n cáo.000-6. nh t là Ca và P.1 mg cobalt/ kg th c ăn ñ i v i cá hương trong ao ương. d ng th c ăn chưa n u chín. 1977. Kh u ph n và nuôi dư ng Vi c b sung dinh dư ng là c n thi t ñ tăng s n lư ng cá hương trong ao. 1985). nhu c u canxi kh u ph n c a cá trôi n ð ñ n nay v n chưa ñư c nghiên c u. Ngu n b t cá.001-0. K t h p c a b t nh ng t m. lư ng cho ăn ng v i 10-20% kh i lư ng cá. 1980. l i m t. biotin 5-8mg/kg th c ăn. Các bi u hi n do thi u Pyridoxine cá là b ăn. Kh u ph n cân b ng dinh dư ng ñư c s d ng cho cá trôi gi ng và cá trôi trư ng thành do ph i h p nhi u nguyên li u như trình bày b ng 13. M c 5. V mu i khoáng. B t c a bèo khô và b p c i ñư c ph i h p trong kh u ph n nhưng không cho k t qu như mong mu n (Devaraj và c ng s . Không có nghiên c u nào v nhu c u vitamin D cá trôi n ð trư ng thành. 1980). S thi u h t ascorbic acid s d n ñ n vi c b ăn. Nhu c u inositol dao ñ ng t 300 ñ n 350 mg/kg th c ăn.5-1mg/kg th c ăn. nh ng t m. Lall và c ng s . là ngu n protein có giá tr cao cho cá trôi (Varghese và c ng s . 1987). t l ch t cao. Jayaram và Shetty. 1981). ph ph m ch bi n tôm. 1976. khô d u. thi u máu ngo i vi và thi u máu hypochronic cá trôi n ð (Sabana. cong c t s ng. acid folic là 0.2. Bi u hi n do thi u canxi v n chưa ñư c phát hi n cá trôi (Ogino và Takeda. b n lo n và ng t th .500UI.12. ch m l n.chung. 3 l n m i ngày cho xu ng ao ương. tăng s c s ng và t l tăng trư ng (Alikunhi. gi m s khoáng hoá xương. choline 500-600 mg/kg th c ăn. m t s c t trên da cá. 13.. 1980). Mahajan và Agarwal. Nhu c u pyridoxine: 6-8mg pyridoxine/ kg th c ăn. Nhu c u các mu i khoáng khác trong kh u ph n c a cá trôi n ð v n chưa ñư c nghiên c u. ch m l n. Khi b sung 0. M c Magiê 500 mg/kg th c ăn là t t nh t cho cá trôi. cong c t s ng cá Mrigan (Agarwal và Mahajan. T l s ng trung bình c a cá trôi n ð trư ng thành trong giai ño n ñ u khá th p (kho ng 30% t tr ng lên cá hương) và x p x 50% t cá hương lên cá gi ng. 1997). k c cá trôi. Kh u ph n th c ăn có t l 1:1 cám g o và bánh khô d u thư ng ch a 25-28% protein thô. nhưng m c 4000-5000 mg canxi/ kg ñư c khuy n cáo b sung. loãng d ch màng m t. Kh u ph n truy n th ng là s d ng cá v n tr n v i cám g o và bánh d u theo t l b ng nhau ñ nuôi cá trôi n ð trư ng thành. 1976. vitamin E là 40 -50 g/ kg th c ăn.3. ho i t vây. xu t huy t dư i da. bi n d ng s và nh ng r i lo n khác cá trôi. r i lo n th n kinh. bánh khô d u ñư c ngâm trong nư c sau vài gi r i tr n v i cám g o ñ t o thành h n h p th c ăn b t. Nhu c u vitamin A c a cá trôi n ð trư ng thành là 1. Thông thư ng. b sung 100-150 mg ascorbic acid/kg th c ăn là phù h p cho quá trình sinh trư ng bình thư ng c a cá trôi n ð trư ng thành. m t s c t da. Khi cá có t l ch t cao c n cung c p ñ y ñ th c ăn cân ñ i dinh dư ng và qu n lý t t.

6 9. d u cá mòi và b t cá Cassia tora trong công th c th c ăn làm tăng s c s ng và t c ñ tăng trư ng cu cá trôi n ð trư ng thành (Manissery và c ng s 1988).5 4.0 12.0 0.9 3.5 72. b t ñ u nành (Chakraborthy và c ng s 1973).8 0. Murthy và Devaraj (1990.3 9.5 40. Cá Catla hương cũng ñư c nuôi các kh u ph n khác nhau t b t ñ u nành. nên s d ng các nguyên li u s n có ñ a phương như nh ng t m.5 12.0 4.0 2. Công th c c a h n h p th c ăn ñư c trình bày b ng 13.1 1.7 7. 1975).3 4.2 2. B ng 13.0 67.0 nð DXKð (%) 36.13.1 15. 1988) và b t c a bèo Nymphoides và Spirodella (Patnaik và Das. Pistia và Salvinia.th c v t. 1990).3 4. ñ u l c ho c tép.8 13. ñ n khi kích thư c ñ t 10-20mm thì ăn ñ ng và th c v t phù du có kích thư c nh .2 39.1 7. Nuôi cá b t và hương b ng th c ăn n i ñư c ch bi n t cám g o. Mohanty và c ng s .4 5. 1994). 1987).0 Protein thô % 14.3 1.0 46. cho th y r ng. b t t o tr n v i b t cá (Singh và Bhanot.8 Xơ thô (%) 7.0 31.3 15. là nh ng nguyên li u ít ñ t ti n và cho ăn 2% kh i lư ng cơ th / ngày.0 8. b t cá và cám g o (Mondal và c ng s .3 2.5 1.0 18. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 134 .7 13. M t s lo i th c ăn thư ng g p trong kh u ph n c a cá trôi Thành ph n th c ăn G o ñánh bóng T mg o Cám g o kh m Cám mỳ T m mỳ B t mỳ Khô d u l c Khô d u hư ng dương B t ñ u nành B t ngô Ngô h t H t cao lương *: Không có s li u mñ (%) 12.8 11.1991) nghiên c u s d ng 3 lo i th c v t thu sinh d ng b t là Eichhornia.2 25.7 75.0 11.1 Khoáng (%) -* 10. Trong nh ng nghiên c u g n ñây.5 1.3 2. b t lá c a cây dâu t m.4 73.3 1.4 10.1 Cá hương c a Catla.6 10. H n h p th c ăn brood-stock này ch a 25-30% protein thô ñư c ph i tr n t nh ng nguyên li u s n có t i ñ a phương. cám g o v i b t cá (Swamy và c ng s .2 12. kh u ph n này còn làm tăng s c sinh s n và ch t lư ng tr ng t t hơn.4 64. protein th c v t và g o (Chakraborthy và Kar. th c ăn ch a Pistia có hi u qu hơn h n 2 kh u ph n kia.12.0 M thô (%) 17. 2000) có t l s ng cao hơn và FCR t t hơn khi nuôi v i th c ăn công nghi p ch a 39% protein.0 3.3 11.3 9. n u chín và rây qua d ng c có kích c m t lư i là 300 -400µm và cho ăn vài l n trong 1 ngày sau khi tr ng cá trôi n (Alikunhi.6 10.5 3.7 4.0 7.8 2. 1979).5 10.5 42.6 12.5 19. Hơn nũa. 1988.5 1. ð gi m giá thanh. Kh u ph n này giúp cho cá trôi n ð thành th c nhanh và tăng kh năng sinh s n sau 1-2 tháng. Các nguyên li u này ñư c tr n ñ u. Kh u ph n th c ăn cho cá trôi hương ñư c ch bi n t khô ñ u l c. cây keo d u (Leucena leucocephala) và nh ng t m s y khô ñã ñư c ñánh giá như là các nguyên li u t t cho th c ăn cá trôi hương (Vijayakumaraswamy và Devaraj.5 14. Rohu và Mrigal có kính thư c t 5-10mm s d ng ch y u t o ñơn bào. cá và b t ñ u tôm (Mahajan và Yadav 1974).2 8.2 23.

Th c ăn ñư c cho vào trong m t túi nh a r ng. 1994) và 15 µg/g th c ăn cho cá Labeo fimbriatus (Jayaprakas và Sherly. Th c ăn ñư c cho ăn m i ngày m t l n v i t l dao ñ ng t 2 -4% kh i lư ng thân. làm tăng t c ñ sinh trư ng so v i lô ñ i ch ng. 1989) và 1ppm cho cá Catla và Rohu (Deb và Varghese. hormone chorionic gonadotropic ngư i v i m c 5ppm cho cá trôi (Keshavanath và Matty. hi n nay v n ñ s d ng hormone cũng như kháng sinh tr n vào th c ăn nh m tăng t c ñ sinh trư ng và phòng b nh không ñư c khuy n khích (m t s lo i b c m s d ng) vì m c ñích an toàn v sinh thưc ph m và s c kh e c a con ngư i Phương pháp cho ăn ph bi n nh t trong nuôi cá trôi n ð là cho ăn b ng tay (cho ăn th công). vì v y mà ph n ñáy c a túi n m dư i m t nư c. S d ng nh ng lo i hormone khác. túi ñư c ñưa lên. có m t vài l (ñư ng kính 1. như 19norethyl-stillboestrol cá chép (Nanjundappa và Vargadhara. khi ph i h p 2. 1989). Sau khi h t th c ăn. 1996). r a s ch và phơi khô trư c khi s d ng cho ngày k ti p. ñ c bi t là nh ng tr i nuôi cá quy mô nh . T l ph i tr n các lo i th c ăn trong h n h p th c ăn brood-stock Thành ph n nguyên li u Cám g o Khô d u l c B t cá Ngô G ov ð u ng a ð u ñen Vitamin và mu i khoáng T l ph i tr n % 25 25 10 10 10 10 10 <1 Hormone thư ng ñư c s d ng trong kích thích sinh s n cá trôi.5. Túi cho th c ăn ñ y ñư c treo vào m t c c tre.13. tăng sinh trư ng và s c s ng. Cách cho ăn: tr n 1/2 ñ m v i nhi u kích thư c và hình d ng ñư c vãi kh p b m t ao hay cho th c ăn vào túi treo. M t s hormone tương t v i m c s d ng th p trong kh u ph n l i nâng cao kh năng sinh trư ng c a cá.2 cm) ñáy túi. Toàn b th c ăn sau khi ñã ñư c tiêu th h t trong 2-3 gi . 1988). như 17α-methyl-testosterone. r i ñư c nh n xu ng nư c.B ng 13. Các lo i hormon. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 135 .5 ppm trong kh u ph n cho cá chép (Basavaraja và c ng s . Tuy nhiên.

là ngu n cung c p liên t c các amino acid. sinh trư ng và tái s n xu t. Trong s phát tri n m nh m c a công nghi p và k thu t công ngh . vi c s d ng giá t i thi u. con lai O. hình th c nuôi bán thâm canh. Cá không có nhu c u chính xác v protein. ðây là loài cá có t c ñ sinh trư ng cao.544 ñ n 659. b t ngô. Cá rô phi ñư c nuôi r ng rãi vùng nhi t ñ i và c n nhi t ñ i và là nhóm cá nuôi ñ ng th 3 v s lư ng trong các ao nuôi.2.000 tri u t n. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP. như cám g o. B i vì. 136 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Vi c thi u h t protein kh u ph n có th d n ñ n ngưng tr ho c làm gi m quá trình sinh trư ng c a cá và ñưa ñ n vi c gi i phóng d n d n protein tích lu các mô ñ duy trì các ch c năng s ng c a chúng. 1999). Oreochromis mossambicus và Tilapia zill. th c ăn b sung bao g m các nguyên li u s n có ñ a phương. 1983).13. thư ng ñư c s d ng như th c ăn b sung cho th c ăn t nhiên (Lim. ñ m b o cân b ng dinh dư ng và qu n lý t t vi c cho ăn là 2 y u t quan tr ng nhât quy t ñ nh ñ n s thành công c a vi c nuôi cá. Vì v y. S n ph m mang tính ch t toàn c u c a rô phi tăng lên hơn g p 3 l n t năm 1984. thành ph n th c ăn t nhiên gi m và c n nhi u hơn th c ăn ñ y ñ các thành ph n dinh dư ng. Cá rô phi gi ng (Trewavas. bã bia và/ ho c h n h p c a chúng. 1982): Tilapia và Oreochromis. nhưng nó c n h n h p cân b ng các amino acid thi t y u và không thi t y u.3. d dàng tái s n xu t qu n ñàn ngay c trong ñi u ki n nuôi nh t và có th ch u ñ ng nh ng bi n ñ i l n c a ñi u ki n môi trư ng. th c ăn là thành ph n chi m t l chi phí cao nh t. chi m 4. Oreochromis aureus. ch ng ch u t t v i b nh t t và quá trình v n chuy n. Các sinh v t t nhiên trong ao là ngu n dinh dư ng duy nh t cho s phát tri n c a cá hình th c nuôi qu ng canh. v i t l tăng trư ng hàng năm vào kho ng 11. H u h t cá rô phi nuôi ñ u thu c 2 Hình 13. N u protein ñư c cung c p quá nhi u. niloticus O.) 13. ð i v i gi ng Oreochromis. Nhu c u dinh dư ng Protein và các amino acid. Gi i thi u Cá rô phi là loài cá ch y u s ng trong ao h và thích nghi t t v i môi trư ng nư c tù ñ ng. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và nuôi thâm canh. Loài nuôi chính là Oreochromis niloticus.1.5% (El-Sayed. protein luôn luôn c n ñ s s ng cho duy trì. t 186. 1997). 1989). là các th c ph m r ti n. 13.3. c n ph i xác ñ nh ñ c cái trong nuôi cá rô phi và ki m soát gi i tính thông qua vi c phân lo i.3. sinh trư ng c a cá rô phi cái ch m nên hình th c nuôi ñơn rô phi ñ c ñư c ưa chu ng hơn. chuy n ñ i gi i tính b ng x lý hormone ho c lai t o. bao g m c cá rô phi.4. aurenus. ch m t ph n s ñư c s d ng cho các ph n ng sinh hoá t o mô m i và ph n còn l i chuy n hoá tr l i thành năng lư ng (NRC.48% trong t ng s ao nuôi cá năm 1995 (Tacon. Vì v y. dao ñ ng t 30% ñ n 60% trong toàn b chi phí. hình th c nuôi rô phi truy n th ng d n ñư c thay th b i hình th c nuôi bán công nghi p và công nghi p. Protein là ch t dinh dư ng không th thi u trong c u trúc và ch c năng c a t t c các cơ th s ng. cà phê l ng. b t cùi d a. ð tăng t l ñàn gi ng.

16 1. Trong ao nuôi. 1982. Jauncey.1 21 nư c ng t (% kh u ph n) Nhu c u 29-38 50 40 30-35 40 36 30 40 30 27.0 28. Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng C cá (g) 0. aureus Tilapia zillii O.012 0. mossambicus O. Wee và Tuan. niloticus O. tu i và dao ñ ng t 28% ñ n 50% (b ng 13. 1998). 1977.838 40 24 0.15. A. vì v y m c protein trong kh u ph n gi m xu ng 20-25% ñã ñ m bào ñ nhu c u (Newman vac. et al (1990) ð m n (ppt) 0 5 10 15 32-34 37 O.5 0.0 6-30 1.4 De Silva và Perera (1985) 28.15).5-1.6-1.Nhi u nhà nghiên c u ñã s d ng th c ăn tinh ch và bán tinh ch ñ ñánh giá m c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi.E.niloticus x O. El-Sayed và Teshima. Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng Kích c cá (g) 1. 1979.aureus Kh u ph n ăn c a cá rô phi thư ng ch a 25-35% protein thô. M c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi ph thu c vào kích c . Wannigama và c ng s . 1978. nhu c u này s th p ñi n u ñ m n càng cao (b ng 13.8 1. 1979.4 30.14.5-35 45 36 40 35-40 35 32 28 Ngu n Cruz và Laudencia (1977) Jauncey và Ross (1982) Jauncey (1982) Kubaryk (1980) Wang et all (1085) Siddiqui et al (1988) Wee và Tuan (1988) El-Sayed và Teshima (1992) Davis và Stickney (1978) Santiago và Laron (1991) Teshima et al (1978) Mazid et al (1979) Shiau và Peng (1993) Twibell và Brown (1998) O.7 1.14).aureus Rô phi ñ Florida Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 137 . Twibell và Brown.7 0. Santiago và Laron.5 Cá b t 0. cá có th ăn th c ăn t nhiên giàu protein.6 các ñ m n khác nhau Nhu c u Ngu n (%) 30. 1988. Jauncey và Ros.0 Shiau và Huang (1989) 20. B ng 13.niloticus x O. Mazid vac. 1985). 1982. Jauncey và Ross. 1988. B ng 13. 1991. Kubaryk. tuy nhiên.88 10.0 24. Siddiqui và c ng s .3-0.5 3.5-7. niloticus O.65 0. 1982. protein kh u ph n dao ñ ng t 36 ñ n 50% cho tăng trư ng t i ña (Davis và Stickney.0 Clark. ð i v i cá hương. 1978. 1980. 1980. ñ i v i cá gi ng.0-2. Lovell. 29-40% protein kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu (Cruz và Laudensia. 1992). Teshima và c ng s .024 2.2-3. ð m n c a nư c cũng nh hư ng ñ n nhu c u protein.

Cá rô phi cũng có nhu c u v 10 amino acid thi t y u (arginine, histidine, isoleucine, leucine, lysine, methionine, phenylalamine, threonin, tryptophan và valine) như các loài cá khác và các ñ ng v t c n. S lư ng nhu c u các amino acid thi t y u cho s phát tri n c a cá rô phi Nile nh (O. niloticus) ñư c xác ñ nh b i Santiago và Lovell (1988) qua b ng 13.16. B ng 13.16. Nhu c u các amino acid thi t y u c a cá rô phi Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine* Phenylalanine** Threonine Tryptophan Valine Nhu c u (% protein kh u ph n) 4,20 1,72 3,11 3,39 5,12 2,68 3,75 3,75 1,00 2,80

* T ng s nhu c u amino acid g c Sulfua (Methionine + Cystein) là 3,21% protein kh u ph n ** T ng s nhu c u amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 5,54% protein kh u ph n

Các amino acid không thi t y u có th ñư c cá t ng h p nhưng s có m t c a chúng trong kh u ph n v n có ý nghĩa dinh dư ng b i vì gi m ñư c nhu c u t ng h p chúng. Hai ví d ñi n hình d gi i thích là chuy n ñ i c a methionine thành cysteine và phenylalanine thành tyrosine. Nh ng AA không thi t y u này ch có th ñư c t ng h p t nh ng AA thi t y u ti n thân (NRC, 1983). Cá rô phi th c ra v n có nhu c u v các amino acid nhân sulfua nhưng có th th a mãn ho c ch cung c p methionine ho c cung c p h n h p thích h p methionine và cystein. Cystein kh u ph n có th thay th hơn 50% t ng s nhu c u amino acid ch a lưu huỳnh ñ i v i O. mossambicus (Jauncey và Ross, 1982). M t quan h tương t t n t i gi a các amino acid thơm, s hi n di n c a Tyrosine trong kh u ph n s làm gi m nhu c u v phenylalanine (NRC, 1993). Nhìn chung, các ngu n protein có ch a các AA thi t y u v i hàm lư ng g n v i nhu c u AA thi t y u là nh ng th c ăn có giá tr dinh dư ng cao. B t cá ñư c s d ng như ngu n protein chính trong kh u ph n th c ăn thu s n. ðã có nh ng c g ng nh m thay th t ng ph n ho c toàn b b t cá v i chi phí th p nh t b ng ngu n protein có s n ñ a phương cho cá rô phi. B t ñ u nành ñã ñư c nghiên c u r ng rãi và có nhi u m c ñ thành công khác nhau. Các y u t , như kháng dinh dư ng (Tacon, 1993), amino acid gi i h n (Jackson và c ng s , 1982; Tacon và c ng s , 1983; Viola và Arieli, 1983; Téhima và Kanazawa, 1988; Shiau và c ng s ,1989), mu i khoáng (Viola và c ng s , 1986, 1988), m c nhu c u protein (Shiau và c ng s , 1989; Viola và c ng s , 1994) ñã ñư c nghiên c u và th o lu n. M t ñánh giá toàn di n v vi c ch n l a ngu n protein kh u ph n, bao g m các s n ph m ph ñ ng v t, d u th c v t, th c v t thu sinh, protein ñơn bào, h t rau màu và protein th c v t, ñ i v i cá rô phi cũng ñã ñư c th c hi n (El-Sayed, 1999). Năng lư ng. Năng lư ng không ph i là dinh dư ng nhưng nó là thu c tính c a dinh dư ng ñư c t o thành trong su t quá trình oxy hoá protein, carbohydrate và lipid. Thông thư ng, protein dư c coi là ưu tiên hàng ñ u trong thi t l p kh u ph n cho cá, vì nó là

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

138

thành ph n ñ t nh t trong s các nguyên li u ph i h p kh u ph n. Tuy nhiên, năng lư ng là y u t dinh dư ng ñư c ch n l a ñ u tiên khi cá rô phi cũng như các lo i cá khác ăn vào ñ th a mãn nhu c u năng lư ng c a chúng. N u như luôn thi u năng lư ng phi protein thì m t ph n c a protein s ñư c s d ng như là ngu n cung c p năng lư ng. Tuy nhiên, th a năng lư ng thì s t o thành m cá, làm gi m s thu nh n kh u ph n ăn (gi m t ng lư ng protein ăn vào) và h n ch m c s d ng thích h p các lo i th c ăn khác. Kubaryk (1980) quan sát th y r ng, khi năng lư ng tiêu hóa (DE) trong kh u ph n tăng thì lư ng ăn vào c a cá rô phi gi m, còn s lư ng protein trong kh u ph n thì ñã không nh hư ng ñ n lư ng ăn vào. Nhu c u v năng lư ng c a cá rô phi ñư c ñưa ra dư i d ng năng lư ng t ng s hay còn g i là năng lư ng thô (GE), năng lư ng tiêu hóa (DE) hay năng lư ng trao ñ i (ME) trong s tương quan v i m c protein kh u ph n (b ng 13.17). Nhìn chung, t l protein/năng lư ng (P/E) ñư c yêu c u cho tăng trư ng t i ña c a cá s gi m khi kh i lư ng cơ th cá càng tăng. ð i v i cá b t (cho ñ n 0,5g) và cá hương (t 0,5g ñ n 5g), t l P/E là 95,3-123 mgP/Kcal DE, ñ i v i cá trư ng thành (t 5-50g) là 99,48 - 108 mg P/Kcal DE. Shiau và Huang (1990) k t lu n r ng tăng trư ng c a cá rô phi O.niloticus nuôi nư c bi n (ñ m n 32-34ppt) ñ t t i ña khi protein kh u ph n là 21 và 24% v i t l P/ME là 67,74 và 104,35 mg P/Kcal ME. B ng 13.17. T l Protein/Năng lư ng t i thích cho cá rô phi Gi ng cá rô phi O. mossambicus O. niloticus O. aureus Tilapia zillii O. niloticus x O. aureus C cá (g) 1,80 5,19 0,012 1,70 2,50 7,50 1,65 50,00 0,16 P/E 116,6 mg P/Kcal ME 99,48 mg P/Kcal DE 110 mg P/Kcal GE 120 mg P/Kcal DE 123 mg P/Kcal DE 108 mg P/Kcal DE 95,3 mg P/Kcal DE 103 mg P/Kcal DE 111 mg P/Kcal DE Ngu n Jauncey (1982) El-Dahhar và Lovell (1995) El-Sayed và Teshima (1992) Kubaryk (1980) Winfree và Stickney (1981) Winfree và Stickney (1981) Mazid et al (1979) El-Sayed (1987) Santiago và Laron (1991)

Lipit và acid béo. Lipid là ch t dinh dư ng c n thi t ñư c s d ng ñ gi m chi phí kh u ph n ăn và t i ưu hóa tích lũy nitơ. Lipid là ngu n axit béo thi t y u c n cho s tăng trư ng và phát tri n bình thư ng c a cá. Chúng cũng là ch t mang quan tr ng và h tr cho vi c h p thu các vitamin hòa tan trong m . Lipid, ñ c bi t là phospholipid, có vai trò quan tr ng trong kh năng linh ho t và tính th m c a màng và c u trúc t bào. Tăng kh u ph n lên ñ n 15% ñã làm c i thi n m t cách có ý nghĩa t l hi u d ng protein (Protein Efficiency Ratio - PER) và giá tr s n xu t protein (Protein Production Values – PPV) c a cá Tilapia zillii (Teshima, 1978, El-Sayed và Garling, 1988). Teshima (1985) cũng tìm th y k t qu tương t khi nghiên c u trên ñ i tư ng cá O. Nilotcus. Hanley (1991) cho r ng, cá rô phi có th tích tr m t lư ng lipid có ý nghĩa thân th t và n i t ng c a chúng nhưng không th s d ng ngu n năng lư ng này cho tăng trư ng. Tuy nhiên, thí nghi m này ñư c ti n hành ‘ngoài tr i’ nên năng su t t nhiên trong h th ng nuôi có th dã nh hư ng t i k t qu nghiên c u. Lipid kh u ph n có tác d ng là ti t ki m vi c s d ng protein, m c protein kh u ph n c a cá O. Niloticus có th gi m t 33,2%

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

139

xu ng 25,7% b ng cách tăng lipid t 5,7 ñ n 9,4% và b t ñư ng t 31,9% lên 36,9% (Li, 1991). M c lipid kh u ph n vư t quá 12% s kìm hãm t c ñ sinh trư ng c a con lai O. aureus và O. noliticus (Jauncey và Ross, 1982). S phát tri n c a O. aureus có th ñư c c i thi n m t cách ch c ch n khi b sung d u cá mòi ho c d u cá 7,5-10% kh u ph n so v i m c lipid kh u ph n th p. Tuy nhiên, hi u su t t t nh t ñ t ñư c ñ i v i d u cá mòi là 10% kh u ph n (Stickney và Wurts, 1986). M c lipid t i ưu trong kh u ph n cá rô phi ñư c xác ñ nh b i Chou và Shiau (1996). Các ch t 5-isoenerdetic và isonitrogenous ñư c tinh ch t kh u ph n ch a 0-20% lipid (d u ngô, d u gan cá và m l n t l 1 :1 :1) v i 5% lư ng ph gia dùng ñ nuôi con lai gi a O. niloticus và O. aureus giai ño n cá con. K t qu nghiên c u cho th y r ng, 5% lipid kh u ph n ñ cho nhu c u t i thi u c a các rô phi giai ño n chưa trư ng thành, nhưng m c 12% m i cho k t qu sinh trư ng t i ưu. Cá s ng trong môi trư ng nư c l nh có nhu c u v n-3 acid béo m ch dài không no (PUFA) cao hơn, trong khi cá vùng nư c m hư ng ñ n nhu c u v n-6 acid béo. M t vài nghiên c u cho th y r ng nhu c u acid ñ i v i nhi u loài cá rô phi là khác nhau. Ranozawa và c ng s (1980) ñã ch ra r ng T.zilli có kh năng bi n ñ i nhi u 18:2n-6 thành 20:4n-6. Tuy nhiên, Kanazawa và c ng s (1980) ñ ngh r ng nh ng loài g n nhau ch c ch n bi n ñ i ñư c 18:2n-6 thành 20:4n-6. Stickney và McGeachin (1985) ñã ch ra r ng s phát tri n c a cá rô phi xanh, O. aureus, không b nh hư ng v i m c kh u ph n ch a 2% linoleic acid. Khi cá rô phi xanh ăn th c ăn ch a d u ñ u nành, s phát tri n c a nó ñư c c i thi n theo t l tăng c a linoleic acid (Stickney và c ng s , 1985). Takeuchi và c ng s (1983) ñã nh n th y r ng t c ñ sinh trư ng c a cá rô phi O. aureus gi m ñáng k khi s d ng th c ăn chưa d u cá (pollock liver oil) so v i d u ngô ho c d u ñ u nành. Ramachandran Nair và Gopakumar (1981) ñã ch ng minh có hàm lư ng cao 22:6n-3 trong tr ng cá O.mossambica, khuy n cáo m t vài vai trò quan tr ng c a docosahexaenoic acid trong giai ño n phát tri n phôi. Tuy nhiên, Santiago và Reyes (1993) cũng ch ra r ng, m c dù d u cá (cod-liver oil) có 22:6n-3 cao thúc ñ y tăng tr ng t i ña ñ i v i cá rô phi sông Nile, nhưng khi s d ng d u tương t v i d u cá này thì ñã cho k t qu gi m ch t lư ng sinh s n. Cá rô phi xanh có t c ñ sinh trư ng t t khi s d ng th c ăn ch a 10% d u ñ u nành, v i t l 20:5n-3 và 22:6n-3 cao (Stickney và McGeachin, 1983). Tác gi Stickney và Hardy (1989), tuy nhiên, ñã cho r ng nhu c u c a O. aureus có th gi m khi có m t n-3 acid béo. Stickney và Wurts (1986) khi so sánh kh u ph n ch a các m c d u cá da trơn và d u mendahen khác nhau ñã th y r ng, s phát tri n t t nh t cá rô phi s d ng 10% d u menhaden kh u ph n. Nh ng nghiên c u này ñã cho nh ng k t qu trái ngư c nhau v nhu c u n-3 và n-6 PUFA ñ i v i cá rô phi. G n ñây, Chou và Shiau (1999) ñã ch ng minh r ng c n-3 và n-6 acid béo m ch dài chưa no ñ u ñóng vai trò quan tr ng trong phát tri n t i ña c a cá lai (O.niloticus ×O. aureus). Cho ñ n nay, vi c ti p t c nghiên c u ñ xác ñ nh s lư ng c a acid béo thi t y u cho nhu c u c a các loài cá rô phi và cá lai là c n thi t. Carbohydrate. Carbohydrate là thành ph n r ti n nh t trong năng lư ng kh u ph n th c ăn c a con ngư i và v t nuôi, nhưng vi c s d ng chúng có s thay ñ i ñ i v i ñ ng v t thu s n và còn c n ph i nghiên c u thêm. Cá nói chung s d ng kém ngu n carbohydrate kh u ph n. Nhu c u v carbohydrate cá v n chưa ñư c ch ng minh. Vi c s d ng tinh b t cho k t qu tăng trư ng cao hơn m t cách có ý nghĩa so v i s d ng glucose ñ i v i cá rô phi (Anderson,1984; Tung và Shiau, 1991; Shiau và Chen, 1993; Shiau và Lin, 1993). Báo cáo cũng ch ra r ng cá rô phi s d ng disacharide t t hơn gluco nhưng l i kém hơn tinh b t. ð i v i disacharide thì m c ñ h p thu t t nh t là ñư ng

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

140

maltose ti p ñ n là sucrose và lactose (Shiau và Chuang,1995). Báo cáo c a Lin và Shiau (1995) cho r ng enzyme malic, glucose-6-phosphat dehydrogennase (G-6-PD) và phosphogluconate ñehdrogenase (PGD) ho t ñ ng cao hơn trong kh u ph n th c ăn tinh b t hơn là kh u ph n th c ăn ch a glucose. Vi c thay ñ i th c ăn t tinh b t sang gluco s làm tăng lư ng enzyme malic, G-6-PD và PGD ho t ñ ng, trong khi ñó vi c thay ñ i th c ăn ch a glucose sang tinh b t s làm tăng ho t ñ ng c a các enzym trong gan cá. Các tác gi này cho r ng ho t ñ ng c a enzyme lipogenic gan cá rô phi có th h p thu ñư c carbohydrate kh u ph n. Tung và Shiau (1991) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c s d ng carbohydrate h ng ngày ñ i v i cá rô phi. Kh u ph n ch a 44% glucose dextrin và tinh b t ñư c s d ng cho cá ăn 3 ho c 6 l n/ngày. Tác gi nh n th y r ng cá s d ng ngu n carbohydrate 6 l n/ngày cho tăng tr ng cao hơn, hi u qu s d ng protein kh u ph n, protein và năng lư ng tích lu m t cách có ý nghĩa hơn là nuôi 2 l n/ ngày. Nghiên c u này cũng ñã ch ng minh r ng, n u vi c cho ăn ñư c tăng t 2 l n/ ngày lên 6 l n/ ngày, thì cá ăn tinh b t và dextrin cho tăng trư ng t t hơn là ăn glucose, nhưng s khác nhau này không có ý nghĩa th ng kê. Nó cũng ch ra r ng t c ñ tăng trư ng c a cá rô phi ăn th c ăn ch a glucose 6 l n/ngày cao hơn cá ăn tinh b t ho c dextrin 2 l n / ngày. Hi u qu c a chi n lư c cho cá rô phi ăn carbohydratee ñã ñư c Shiau và Lei (1999) xác nh n g n ñây, khi h ñánh giá l i hi u qu c a vi c cho ăn carbohydratee liên t c và 2 b a/ ngày ñ i v i cá rô phi. K t qu này cho th y vi c cho ăn thư ng xuyên trong ngày tăng hi u qu s d ng carbohydrate. Shiau và c ng s (1988) ñã nghiên c u nh hư ng c a carboxymethycellulose (CMC) lên t c ñ tăng trư ng, tiêu hóa và th i gian r ng d dày c a cá rô phi. Trong nghiên c u này, CMC ñư c b sung v i m c 2, 6, 10 và 14% kh u ph n. Dextrin cũng ñư c s d ng như m t ngu n carbohydrate. C vi c tăng tr ng lư ng và tiêu t n th c ăn ñ u b gi m khi tăng m c CMC kh u ph n. Shiau và c ng s (1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a 5 kh u ph n d ng s i (guar gum, agar, carrageenan, CMC và cenllulose) ñ i v i vi c s d ng dextrin và gluco cá rô phi. M i d ng s i ñư c b sung 10% vào kh u ph n. K t qu cho th y r ng tr ng lư ng tăng lên ch có ít ý nghĩa ñ i v i cá rô phi ăn th c ăn có thành ph n d ng s i hơn là th c ăn có thành ph n dextrin ho c glucose. Vi c h p th carbohydrate ru t th p hơn so v i cá ăn th c ăn có thành ph n d ng s i, dù là lo i th c ăn d ng s i nào. G n ñây, Shiau và Yu (1999) ñã ch ng minh r ng vi c b sung chitin ho c chitosan làm gi m t c ñ tăng trư ng cá rô phi dù là b sung m c ñ nào (2 - 5 và 10%). Niacin là ti n ch t c a m t vài coenzyme c n cho quá trình chuy n hoá carbohydrate. Shiau và Suen (1992) ñã ch ng minh ñư c s lư ng niacin c n cho cá rô phi thay ñ i theo ngu n carbohydrate trong kh u ph n. H ch ra r ng m c niacin thích h p ñ m b o cho cá rô phi gi ng tăng trư ng t i ña là 26mg/kg th c ăn cá ăn th c ăn ch a gluco và 121mg/kg cá ăn th c ăn ch a dextrin, và cũng ch ra r ng nhu c u niacin trong th c ăn c a cá rô phi ph thu c vào d ng carbohydrate trong kh u ph n. Shiau và Peng (1993) ñã ti n hành nghiên c u nh m ñánh giá hi u qu v s d ng ti t ki m protein c a carbohydrate cá rô phi. 3 kh u ph n protein v i m c (32, 28, 24%) ñã ñ t ñư c b ng vi c thay th 3 m c (33, 34, 41%) và 3 ngu n (glucose, dextrin, tinh b t) c a carbohydrate kh u ph n. Nh ng k t qu nghiên c u cho th y hi u qu ti t ki m s d ng protein c a carbohydrate (dextrin ho c tinh b t) ch x y ra khi m c protein kh u ph n dư i m c t i ưu. Shiau và Liang (1995) ñã báo cáo r ng vi c s d ng carbohydrate c a cá rô phi ch u nh hư ng c a ngu n protein trong kh u ph n th c ăn.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

141

Nhu c u vitamin hoà tan trong nư c c a cá rô phi ñã ñư c xác ñ nh như sau: Thiamine. như chromium. cũng ñư c báo cáo v tác ñ ng c a vi c s d ng carbohydrate cho cá. aureus chưa trư ng thành phát tri n trong môi trư ng nư c ng t (Soliman và Wilson. cá ăn th c ăn ch a tinh b t th i ra ít amonia hơn ăn th c ăn ch a gluco c ba m c ñó. M c thiamine c n b sung trong kh u ph n là 2.t ñ mu i (Lim et al. vitamin B12.niloticus) nuôi 32 p.Nh ng ch t dinh dư ng khác. amonia th i ra là th p hơn m c 41% hơn là 33 và 37%. ch m l n. h th ng nuôi thâm canh h n ch ho c không có ngu n th c ăn t nhiên thì c n ph i b sung vitamin. 1993). 1991). pantothenic acid và ascorbic acid. niacin. s chuy n hoá insulin trong vi c s d ng carbohydrate cá rô phi v n chưa ñư c làm sáng t . Tuy nhiên. niloticus) nuôi nư c bi n (32 p. Shiau và Lin (1993) l n ñ u tiên ch ng minh r ng vi c b sung chromium trong công th c th c ăn c a chromium chloride ñã c i thi n có ý nghĩa v vi c s d ng gluco nhưng không c i thi n ñ i v i vi c s d ng tinh b t cá rô phi. Amonia th i ra trong th c ăn ch a glucose gi m khi m c carbohydrate t ng s tăng. t l ch t cao. Trong c 2 trư ng h p. B ng 13. lư ng oxy tiêu thu cao hơn ñã ñư c quan sát m c 37% và 41% hơn là m c 33%.46g). 1992) và 5mg/kg th c ăn cho cá ñiêu h ng (O. báo cáo c a Shiau và Shy (1998) cho th y s sinh trư ng t t ña và vi c s d ng gluco cá rô phi lai s ñ t ñư c v i m c kh u ph n ch a 204. tinh b t) cho 2 kích c cá rô phi khác nhau (4. Tung và Shiau (1993) ñã so sánh vi c s d ng 2 lo i carbohydrate (glucose. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 142 . Nhu c u riboflavin trong kh u ph n là 6 mg/ kg th c ăn cho cá O.55 và 0. con s này l i tương ñương cá l n l n cá nh hơn khi ăn tinh b t. màu s c cơ th khác thư ng. H nh n xét. Vi c b sung vitamin thư ng không bao g m th c ăn dùng trong ao nuôi cá gi ng có bón phân v i m t ñ v a ph i. 37 và 41%) trong 8 tu n . cá ăn th c ăn tinh b t. Shiau và Cheng (1999) cho cá rô phi ăn kh u ph n ch a 3 m c carbohydrate (gluco và tinh b t) (33. pyridoxine.p. T ng s oxy tiêu th là cao hơn cá ăn th c ăn ch a tinh b t hơn so v i cá ăn th c ăn ch a gluco. G n ñây. mòn vây. Tác gi ñã nh n th y r ng cá có kích c l n tăng tr ng nhanh hơn cá có kích c nh khi ăn th c ăn có ch a gluco. Các y u t sinh h c có th nh hư ng t i vi c s d ng carbohydrate cá rô phi. riboflavin. Cá ăn gluco kh u ph n ch a 5g chromic oxide/ kg th c ăn thì tăng tr ng t t hơn cá s d ng 20 g chromic oxide/ kg th c ăn. biotin.5 mg/ kg th c ăn ñ m b o cho s tăng trư ng t i ña và ngăn ng a các bi u hi n do thi u thiamine. Amonia th i ra và vi c tiêu th oxy c a cá rô phi ch u tác ñ ng b i d ng carbohydrate ăn vào. Tuy nhiên. D u hi u ñ c trưng do thi u riboflavin cá rô phi ăn kh u ph n không có riboflavin là chán ăn. Shiau và Chen (1993) cũng có nh ng báo cáo ngay sau ñó v vi c c i thi n vi c s d ng gluco b i cá rô phi ăn th c ăn b sung chromic oxide trong vi c s d ng các kh u ph n ch a gluco thay ñ i.4 mg chromic/ kg th c ăn.18 trình bày nhu c u vitamin các ñ i tư ng rô phi khác nhau.t ñ mu i) ñã làm gi m quá trình sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn. Vi c thi u h t thiamin cá rô phi ñ gi ng (O. (Lim và LeaMaster.. vi c sinh trư ng cá rô phi càng ch m khi ăn kh u ph n ch a lư ng chromic oxide càng cao có th là do nh hư ng c a ñ c t có trong chromium kh u ph n. ñ c th thu tinh.mossambicus × O. choline. mossambicus × O.p. Vitamin và mu i khoáng. còi c c. Lin và c ng s (1995) ñã ch ra r ng n ng ñ isulin huy t tương cá rô phi ñã ăn vào v i glucose là cao hơn so v i ăn vào v i tinh b t và cơ c u insulin huy t tương c a cá rô phi tương t như ngư i.

ch ng t nhu c u pyridoxine t i ưu trong kh u ph n c a cá lai O. ho t ñ ng l ñ . t n thương mi ng. mi ng bi n d ng. Shiau và Lung. Sugita và c ng s . mi ng t n thương (Shiau và Suen.niloticus x O.5 5 3 - O. Tuy nhiên. aureus.niloticus Không c n 50-100(5%L) 500 (10-15%L) O. 1993). Khi thi u Pantothenic acid có th gây ra hi n tư ng ch m l n. 1982. Cá thi u niacine có hi n tư ng xu t huy t. b ăn.06 1000 0. 1992). mang ho i t và da. M c 10mg calcium-pantothenate/kg th c ăn ñ m b o ngăn ng a ñư c các d u hi u do thi u pantothenic acid (Soliman và Wilson. Nhu c u biotin trong kh u ph n cho cá lai O.18. niloticus s d ng th c ăn ch a 38% protein và nuôi trong môi trư ng nư c bi n. aureu là 1000 mg/kg th c ăn. Niacin là m t thành ph n quan tr ng trong kh u ph n ñ i v i cá lai O. Cá rô phi có kh năng s n xu t ra vitamin B12 trong ng tiêu hoá thông qua quá trình chuy n hoá c a vi khu n nên không c n cung c p thêm vitamin này qua th c ăn (Lovell và Limsuwan.06 mg/kg th c ăn (Shiau và Chin.niloticus ×O. Tăng tr ng và ho t ñ ng c a enzyme v n chuy n axit amin alanine gan có tương quan phi tuy n tính.niloticus ×O.8 IU/kg) 42-44 (5%lipid) 60-66 (12%lipid) - Cá ăn th c ăn không b sung pyrodoxine s xu t hi n nh ng d u hi u th n kinh b t bình thư ng.6 th c ăn ch a 28% và 36% protein theo th t (Shiau và Hsied.mossambicus x O.niloticus ×O.5 (36%CP) Không c n thi t 121 0.5 mg/ kg th c ăn và 15. Trong khi nhu c u v methionine có th ñư c ñ m b o m t ph n t choline.7-9. M c t i ưu trong kh u ph n cho sinh trư ng t i ña ñã ñư c nghiên c u là 26 mg/kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a glucose và 121 mg/ kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a dextrin.mossambicus × O. aureus 1. 1992).00937 (374. nhu c u choline kh u ph n t i ưu ñ i v i cá lai O. 1990.niloticus 2.B ng 13. xu t huy t.niloticus ×O. vây. co gi t. aureus nhưng nhu c u thay ñ i ph thu c vào ngu n carbohydrate cung c p. O.7-9. aureus 6 Không c n 6-10 Không c n 10 (3%L) 25 (6%L) O. Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Pyridoxin Vitamin B12 Niacin Biotin Folic acid Inositol Choline Pantothenic acid Vitamin A Vitamin D Vitamin E Viatmin K các ñ i tư ng rô phi khác nhau (mg/kg th c ăn) O. aureus giai ño n chưa trư ng thành nuôi nư c ng t là 1. aureu sinh trư ng t i ña là 0. ch m l n và t l ch t cao. mòn vây.0-16.5 (28%CP) 15-16. thi u máu và tăng s n t bào bi u bì tơ mang cá O. aureus có th ñ m b o Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 143 . M c pyroxidine trong kh u ph n là 3 mg/ kg th c ăn ñã ñư c xác ñ nh ñ i v i con lai O. 1997). t l ch t cao. 1999).

Có r t ít thông tin v nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi.niloticus ×O. Nhu c u v vitamin E tăng lên theo m c tăng lipit trong kh u ph n. 2001). L-ascorbyl-2-sunphate (C2S) có ho t ñ ng ñ i kháng v ascorbic v i L-ascorbyl-2-monophosphate-magnesium (C2MP-Mg) ñ i v i cá lai O. s t gi m lư ng h ng c u. Ca. m c magnesium 0.6% lipit ho c 3-4 mg α-tocopheryl acetate cho m i % kh u ph n c a lipit (Roem và c ng s . aureus l à 374. các nhà khoa h c ñã ch ra nhu c u c a cá rô phi v c n-3 acid béo m ch dài chưa no và n-6 acid béo ñ u c n cho quá trình phát tri n t i ña (Chou và Shiau.niloticus là 420 mg/kg th c ăn (Soliman và c ng s . 1984.niloticus ×O. Nhu c u ñ i v i O. nh t là qua các khâu ch bi n th c ăn và m t d n trong quá trình b o qu n. lá lách và da.077% (Dabrowska và c ng s . 5 mu i khoáng chính. nên vi c s d ng d ng ascorbic acid khó phân hu hơn là c n thi t. aureus) là 50mg ascorbic acid/kg th c ăn (Stick và c ng s .05% (Reigh và c ng s . 1994) ñã ñư c báo cáo ñ i v i O.002% Zn (McClain và Gatlin.003% Zn (Eid và Ghonim. Qua báo cáo c a O’Connell và Gatlin (1994) cho th y vitamin D3 không ph i là vitamin thi t y u ñ i v i O. aureus. 1991) và 0. 1989) và 0. 1990). ð i v i aureus. Nhu c u v K ñ i v i con lai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 144 . Chưa có nghiên c u nào v nhu c u c a cá vitamin A và K ñ i v i cá rô phi.1999).0g (7%) Ca và 5. Nhu c u ñ ñ m bào sinh trư ng t i ưu c a Oreochromis spilurus trong nư c bi n ñã ñư c ch ng minh là trong kho ng 100 ñ n 200 mg C2S/ kg th c ăn (Al-Amoundi và c ng s . L-ascrobic acid ñư c s d ng như m t ngu n vitamin C. 1987). Trong nư c ch a ít Ca. Kho ng 75% lư ng C1 b sung ban ñ u trong th c ăn th y s n có th m t qua quá trình ch bi n và b o qu n nhi t ñ phòng (Shiau và Hsu.niloticus ñư c xác ñ nh là 50-100 mg/kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 5% lipit. Nhu c u P cho quá trình sinh trư ng t i ña và khoáng hoá bình thư ng c a xương ñ i v i O. màu da có màu b t thư ng.niloticus là dư i 0. B i vì d ng nguyên thu . Trong t t c các nghiên c u. 1993). ceroid gan.9% kh u ph n (Wantanabe và c ng s . 1992). 1988) ñáp ng ñư c cho quá trình sinh trư ng t i ưu. Nhu c u v vitamin C ñ i v i O. 1987).19). aureus làm xu t các bi u hi n chán ăn. trong khi nhu c u c a Mg là 0. Do ñó.L-α-tocopheryl acetate/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 3. Nhu c u vitamin C ñ m bào sinh trư ng bình thư ng ñ i v i cá lai (O. C1 d phân hu . xu t huy t dư i da.ñư c nhu c u pantothenic acid khi nuôi b ng vi khu n trong h th ng tái tu n hoàn (Roem và c ng s . L-ascrobic acid (C1) d b phân hu . M t s d n xu t c a C1 có các ho t ñ ng ñ i kháng v i ascorbic ñ i v i rô phi. Zn và K ñã ñư c xác ñ nh v nhu c u c a chúng ñ i v i cá rô phi (b ng 13.0g (5%) P/ kg th c ăn ñáp ng ñ nhu c u cho quá trình sinh trư ng bình thư ng và khoáng hoá c a xương c a O. 1980). nhu c u v vitamin E c a cá rô phi ñã ñư c ñánh giá l i là 42-44 mg/kg và 60-66 mg/kg trong kh u ph n ch a 5% ñ n 12% lipit (Shiau và Shiau.niloticus ×O. P. Nh ng thông tin v vitamin hoà tan trong d u ñ i v i cá rô phi ch bao g m vitamin D và vitamin E. Mg. aureus là 10-25 mg D. niloticus. Nhu c u v vitamin E c a O. 1990). và tăng lên 500 mg/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 10-15% lipit (Satoh và c ng s . 1994). Nhu c u t i ưu v vitamin D3 (cholecalciferol) cho t c ñ sinh trư ng t i ña c a con lai O. Cá rô phi có nh ng d u hi u ñ c trưng do thi u vitamin C khi ăn kh u ph n không có th c ăn t nhiên. S thi u h t vitamin E O. G n ñây. aureus (Robinson và c ng s . aureus . thoái hoá cơ. 1993). vi c b sung 7.8 UI/kg th c ăn (Shiau v à Hwang. Cá gi ng c n 79mg ascorbic acid/kg th c ăn ñ ñ m b o cho sinh trư ng t i ña (Shiau và Jan.1992). 1984). gi m tăng tr ng và gi m hi u qu s d ng th c ăn.059-0.

077 0. có ít nghiên c u so sánh nh ng công th c th c ăn khác nhau cho mô hình nuôi cá rô phi thâm canh và bán thâm canh. d ng b t. B ng 13.5 0. aureus 0. 2001). 20% ñ u nành. cho ăn t ng thành ph n riêng r . vì v y mà có nh hư ng l n ñ n t l cho ăn. M c kh u ph n c a Mg là 0. niloticus <0. Nuôi dư ng Nhìn chung t l cho ăn/kh i lư ng cơ th ñ i v i cá nh l n hơn cá l n.3. viên chìm hay n i. 1983).002 O. aureus là x p x 0.20. Trong hình th c nuôi bán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 145 . trong khi các thành ph n th c ăn h u h t ñư c ch bi n dư i d ng viên.3. d ng b t và d ng nhão. Công th c th c ăn ch bi n thư ng bao g m ch 3 ho c 4 lo i th c ăn. 1989). vì v y m c protein này ñư c công nh n là ñ cao (Lim.0012% và c a ñ ng là 0. Các lo i th c ăn thô có th không kinh t khi t o viên cho cá rô phi nuôi ao.21-0. Cá rô phi có th s d ng nhi u kh u ph n khác nhau.0004% là nhu c u c a O. tuy nhiên. Th c ăn t nhiên trong ao ñóng góp m t ph n protein ñáng k .0003-0.9 0. c n ph i có kh u ph n ñ y ñ t t c các ch t c n thi t v i nhu c u c a cá.niloticus xO. Tuy nhiên. Cá rô phi s ít s d ng th c ăn khi th i ti t l nh hơn th i ti t m. Nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi (% kh u ph n) Mu i khoáng Ca P Mg Zn K 13. cá rô phi hoàn toàn d a vào th c ăn ch bi n như là ngu n dinh dư ng duy nh t. 13. Nhi t ñ nư c cũng nh hư ng ñ n t l chuy n hoá và tiêu hao năng lư ng. 1988). Cá rô phi dư ng như ưa thích th c ăn d ng viên nh hơn cá da trơn và cá h i có cùng kích c . hình th c nuôi thâm canh.05 0. T m quan tr ng c a các y u t vi lư ng b sung trong kh u ph n ñ i v i th c ăn cho cá rô phi nuôi ao v n chưa ñư c bi t ñ n nhi u. cũng như h n ch s hao h t ñ i v i các ch t dinh dư ng hoà tan trong nư c và ch t th i. C ph bi n nh t là viên có ñư ng kính 3-4mm và dài 6-10mm.3. Công th c th c ăn công nghi p ñ i v i cá rô phi thư ng ch a 24-28% protein.4. T l cho ăn theo kích c cá rô phi ñư c th hi n qua b ng 13.19. Th c ăn b t ho c bóp v n ñư c s d ng cho cá b t và cá gi ng. Thành ph n th c ăn thô.7 0.O. Kích c viên th c ăn ñ i v i cá rô phi ñư c ñ ngh b i Jauncey và Ross (1982). Vì v y. Th c ăn viên ch a 25% protein ph i h p t 15% b t cá. như cám g o. niloticus (Wantanabe và c ng s .3% (Shiau và Hsieh. Vì s bi n ñ ng c c l n trong nuôi tr ng. Luquet (1991) khuy n cáo không nên cho cá rô phi ăn khi nhi t ñ nư c xu ng dư i 160C.003 O. Kh u ph n th c ăn O. công th c ph i tr n kh u ph n b sung ch t dinh dư ng m t cách hi u qu ñ i v i th c ăn t nhiên là không th áp d ng ñư c. 20% lúa mì và 45% cao lương ñã ñư c s d ng r t hi u qu Israel trong phương th c nuôi này (Viola và Arieli.2-0.aureus 0. như nuôi l ng bè ho c nuôi nư c ch y.niloticus ×O.059-0. ch y u là th c v t. kh u ph n ăn có ch t lư ng cao nên ñư c ch bi n thành viên ñ h n ch làm tách r i các thành ph n.33 Cá rô phi ñã ñư c nuôi r t thành công v i công th c th c ăn dành cho các ñ i tư ng khác như cá chép và cá da trơn.

T l và s l n cho ăn v i các kích c khác nhau c a cá rô phi Kích c cá 2 ngày tu i ñ n 1 g 1–5g 5 – 20 g 20 – 100 g > 100 g T l cho ăn/ngày (%P thân) 30 – 10 10 – 6 6–4 4–3 3-2 28oC S l n cho ăn trong ngày 8 6 4 3–4 2-3 Do có nhi u y u t nh hư ng ñ n vi c tiêu th th c ăn c a cá. ñư c ñi u khi n b i ñ ng h h n gi ho c thi t b ñi n.thâm canh. Kèm v i c ng là m t tay ñòn có ñ u chìm vào nư c nơi mà nó có th ñư c kh i ñ ng b i cá. vi c cho ăn t do (cho ăn m c nhi u nh t mà cá có th ăn) có th t t hơn so v i cho ăn h n ch theo t l cho ăn / tr ng lư ng thân như ñã trình bày. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 146 . phương pháp cho ăn này khó kh thi trong nh ng trang tr i quy mô l n. Máy cho ăn theo nhu c u g m có ph u ñ u trên ñ ñưa th c ăn vào và m t ñáy m như m t c ng di chuy n ñ phân ph i th c ăn. s lư ng th c ăn ñư c s d ng nên ít hơn v i cá nuôi thâm canh. Có th cho cá ăn b ng tay. Vì thói quen ăn liên t c và kh năng ch a c a d dày nh . Gía thành th c ăn có th gi m nhưng ñã không làm gi m m t cách có ý nghĩa ñ n s tăng trư ng khi cho ăn 70% m c t do. cá rô phi ñáp ng t t v i vi c cho ăn nhi u l n hơn là cá da trơn và cá h i. Clark. 2-3 l n ñ i v i giai ño n trư ng thành. mossambicus nuôi l ng trên bi n v i t l cho ăn g n như tho mãn (90%). Dư i ñi u ki n này. Clark J. Phương pháp ph bi n nh t ñ cho ăn ñ i v i ao có di n tích l n là cho th c ăn trên b m t phát tán theo hư ng gió b ng cách s d ng các thi t b qu t.H và c ng s (1990) ñã ch ra r ng máy ăn theo nhu c u là phương pháp t t nh t ñ cho cá rô phi ăn trong nuôi l ng bi n ñ t ñư c s sinh trư ng và chuy n ñ i th c ăn t t v i vi c gi m chi phí lao ñ ng. B ng 13. Cho ăn 3 ñ n 4 l n m t ngày ñ i v i cá giai ño n nh . thì th c ăn s ti p t c ñư c ch y xu ng. Khi mà cá v n còn ti p t c tác ñ ng vào ng. J.H và c ng s (1990) ñã ñ t ñư c sinh trư ng t i ña c a cá ñiêu h ng Florida Oreochromis urolepis hornorum× O. Nó cho phép ngư i cho ăn quan sát ho t ñ ng b t m i và các hành vi c a cá và vì v y ñi u ch nh ñư c lư ng th c ăn nh m ngăn ng a vi c cho ăn quá m c. th c ăn t nhiên cũng góp ph n quan tr ng ñ i v i nhu c u dinh dư ng c a cá. Tuy nhiên. Cho ăn b ng tay tuy t n lao ñ ng nhưng có thu n l i hơn các cách cho ăn khác. cho ăn t ñ ng ho c máy ăn theo nhu c u. Cá Oreochromic niloticus gi ng l n nhanh khi ăn 4 l n/ngày hơn 2 l n/ngày nhưng không l n nhanh hơn khi cho ăn 8 l n/ngày (Kubaryk.20. 1980). Cách cho ăn t ñ ng. Thông thư ng s l n cho ăn ph thu c vào kích c cá. cho phép ngư i công nhân ñ t trư c s lư ng th c ăn ñ cho ăn vào các th i gian khác nhau. máy th i. Cá càng l n thì s l n cho ăn trong ngày s gi m.

1. t thâm canh cho s n ph m thương m i ñ n nuôi qu ng canh cho s n ph m tiêu th trong gia ñình. 13. Các acid béo c n thi t cho cá chưa có thông tin nhi u.1 kcal năng lư ng tiêu hóa (DE)/g th c ăn v i 43% protein. 1989). 1982. 1994). Nh ng loài cá này ñư c nuôi ph bi n vì chúng có t c ñ sinh trư ng r t nhanh. 1994). cá qu và cá Pangasius là hai loài trong s 27 loài nư c ng t ñư c nuôi v i s lư ng l n. các loài khác như Channa micropeltes (cá lóc bông) và Hình 13. Gi i thi u Cá qu Ophiocephalus và cá Pangasius phân b Nam Phi. Cá qu thu c h Channidae. Theo th ng kê. Chuapohuk. Chúng ñư c tìm th y các dòng sông n ð . Campuchia và Thái Lan (Ling. Cá qu b t ñ u ñư c nuôi t năm 1955 Thái Lan và m r ng ra các nư c khác bao g m H ng Kông. ðây là loài cá có giá tr . s n lư ng cá qu và cá Pangasius ư c tính chi m kho ng 15% t ng s n lư ng cá nuôi nư c ng t Thái Lan v i giá tr hàng năm 18 tri u USD (Jantrarotal. 1981). Vi t Nam và Thái Lan (Wee. ðài Loan và Vi t Nam. Cá qu có mùi v thơm ngon và là loài cá ph bi n nh t Nam Á và ðông Nam Á (De Silva. Chưa có nghiên c u nào v nhu c u ñ i v i vitamin.4. Indonesia. Có hai loài thu c Pangasids ñư c nuôi khá nhi u các nư c ðông Nam Á: Pangasius sutchi (cá tra) và Pangasius lamaudii (black-ear catfish). Cá qu là loài cá ăn th t và thư ng ăn các lo i th c ăn có ngu n g c là ñ ng v t. 1989).2. C hai loài cá qu và cá Pangasius thư ng ñư c nuôi trong l ng và h . Nhu c u lipid cho sinh trư ng và t n t i cá hương là 6% (Boonyaratpalin. Cá Pangasius là loài cá có t c ñ sinh trư ng nhanh và s c ch u ñ ng v i ñi u ki n môi trư ng t t hơn cá qu . ñ kháng v i d ch b nh và có s c ch u ñ ng t t khi ch t lư ng nư c kém và b nuôi nh t. Malaysia. Cá da trơn Pangasius. trong khi ñó cá 1 tháng tu i yêu c u m c năng lư ng như trên ch a trong th c ăn 36% protein. n ð . Cá Pangasius có giá tr cho ch bi n do th t cá có lư ng th t cao hơn so v i cá nheo M (Ictalurus punctatus). Cá qu . Burma. Loài nuôi ph bi n là Channa striatus. Nó ñư c bi t nhi u như là m t loài cá th thao. Nhu c u v dinh dư ng c a cá qu r t ít ñư c bi t ñ n. n ð . 1977). ch t lư ng th t ñư c ñánh giá là b i b s c kh e. Nó còn có tên g i là cá chu i ho c cá ñ u r n. Thái Lan. Theo Boonyaratpalin (1980) thì cá qu b t ăn 3. Các acid béo m nh dài n-6 ho c n-3 ñư c làm giàu cho lipid và ñư c cá qu s d ng t t. Campuchia. Burma. Malaysia. M c nhu c u protein cao hơn so v i các loài cá nư c ng t khác.4. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS) 13.5. Campuchia. ñ c bi t là h i ph c s c kh e cho ngư i b b nh và ngư i l n tu i.13. Indonesia.4. Tuy nhiên. ngo i tr acid Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 147 . Cá lóc bông Channa marulius cũng ñưa vào nuôi (De Silva. Nhu c u dinh dư ng Cá qu .

nhu c u dinh dư ng c a cá Pangasius ít ñư c bi t hơn nhi u. ðôi khi. cám g o. Cá Pangasius.5 7.21 B ng 13. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 148 .21. Thành ph n th c ăn ngư i nuôi s d ng cho cá qu ñư c trình bày b ng 13. 1994) Cá t p Cám g o Công th c 3 (S.lamaudii gi ng hàm lư ng protein là 20% (Chutjareyaves et al.sutchi và th y r ng lư ng protein có th gi m còn 18% nhưng không làm gi m t c ñ sinh trư ng và h s th c ăn n u ngu n protein có ch t lư ng cao ñư c s d ng trong th c ăn và t l năng lư ng/protein là 13kcal/g. Jantrarotai et al (1992) cho r ng cá P. Công th c th c ăn t ch bi n cho cá qu nuôi Thành ph n Công th c 1 (Somseub.Koonsomboon cung c p thông tin) Cá t p B t cá B t ñ u tương G ot m Cám g o Vitamin và ch t khoáng Thái Lan Hàm lư ng (%) 90 10 80 20 50 17. Còn giai ño n cá P.22 ñưa ra các công th c th c ăn cho cá Pangasius sp. Th c ăn t ch bi n cho cá Pangasius sp thư ng là h n h p c a vài lo i s n ph m có s n ñ a phương. Boonyaratpalin (1981) cho r ng kh u ph n có pantothenate là r t c n thi t cho sinh trư ng bình thư ng và t l s ng cao c a cá qu . Chưa có nghiên c u nhu c u v các ch t dinh dưõng khác c a cá Pangasius. cá trư ng thành và ch a tương ng 40%. 35%. ngư i nuôi cho cá ăn b ng th c ăn công nghi p s n xu t cho cá da trơn . Thành ph n th c ăn s d ng cũng tương t như các lo i th c ăn khác bao g m b t cá. ð i v i cá qu . Trong nh ng nghiên c u g n ñây. cá gi ng.. (1998) ñã k t lu n hàm lư ng protein 35% thích h p cho P. các ch t khoáng và ch t k t dính. b t ngô.sutchi giai ño n gi ng có nhu c u 27 . 30% và 25% protein. So v i cá qu . vitamin. Chuapoehak (1994) ñã ti n hành m t nghiên c u v th c ăn cá P. lamaudii giai ño n cá hương.3. ngư i dân cũng th nh tho ng s d ng th c ăn công nghi p khi các ph ph m ñ a phương không có s n. b t ñ u l c.4. Kh u ph n ăn Th c ăn t ch bi n và th c ăn công nghi p thư ng ñư c s d ng Thái Lan và nh ng nư c lân c n. Chutjareyaves et al. ngư i nuôi thư ng t ch bi n th c ăn.5 7 17 1 Th c ăn công nghi p cho cá da trơn s n xu t t i Thái Lan dùng cho cá b t. Th c ăn công nghi p cho cá Pangasius nuôi thương ph m ch a hàm lư ng protein t 15% ñ n 26%. Cá Pangasius là m t loài ăn t p và có nhu c u v protein th p hơn cá qu . b t ñ u tương. Tuy nhiên. 1999).29% protein cho sinh trư ng bình thư ng. 1994) Cá t p Cám g o Công th c 2 (Somseub.th c ăn công nghi p. g o t m. B ng 13. b t s n mì.pantotheic. 13.

cá ñư c cho ăn cám g o. bao lá t trái ngô…). 13.sutchi thư ng ñư c nuôi trong h .4. Nuôi cá qu hoàn toàn ph thu c vào ngu n protein ñ ng v t ñ c bi t là cá t p. 1994).12 tháng nuôi cá ñ t kích c 1 kg. L ng nuôi cá qu có th tích 15 . Sau 8 .7 tháng ñ t kích c kho ng 1 kg. lư ng cá t p gi m xu ng 80% và thêm vào 20% cám g o ho c g o t m ñư c n u chín.ngư i cung c p thông tin). Giai ño n cá b t (15g) lên cá gi ng (50g) cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày. NRC (1993) ñã công b nhu c u m t s vitamin và ch t khoáng cho các loài cá nư c ng t khác vùng nhi t ñ i. Khi cá ñ t kích c cá gi ng.22. Loài Pangasius ñư c nuôi c trong l ng và h . cá qu cho ăn hoàn toàn cá t p băm nh và lư ng cho ăn tho mãn nhu c u. là kích c thương ph m thông d ng nh t Thái Lan.striatus thư ng ñư c nuôi trong l ng. Lư ng cho ăn hàng ngày kho ng 10% tr ng lư ng thân t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 149 .lamaudii. Di n tích h nuôi cá qu thư ng t 1600 . Cá t p ñư c băm nh trư c khi cho ăn. K ho ch cho ăn d a trên tính s n có c a các nguyên li u trong vùng hơn là s quan tâm ñ n k thu t cao. Di n tích h nuôi cá Pangasius kho ng t 600 .sutchi và P. còn l ng thư ng dùng ñ nuôi P. Campuchia và Burma (New et al. Công th c th c ăn cho cá Pangasius (P. T c ñ sinh trư ng ph thu c vào kh u ph n th c ăn và m t ñ nuôi. cá r ti n và m t s th khác có s n Thái Lan. nh ng vùng cá t p có s n. P. Ví d . Cá có kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 400 . g o t m n u chín. cá t p.3m. M t s ngư i nuôi dùng h n h p cám g o.2000m2 và ñ sâu 2 .Koonsomboon . Trong 2 tháng ñ u. Nuôi dư ng Cá qu . T tháng nuôi th 3 tr ñi.4.3200 m2 và có ñ sâu 2-3m. M t ñ nuôi 25 con cá gi ng/m2. Cá gi ng kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 3 t /ha. g o t m và m t lư ng nh cá t p. tuỳ theo t ng vùng nuôi và d a trên thành ph n th c ăn có s n m i ñ a phương mà các kh u ph n th c ăn cho cá khác nhau.500 con/m3. H s chuy n ñ i th c ăn c a cá qu nuôi trong h và l ng kho ng 4:1 (Nuov và Nandeesha. Tuy nhiên.Rimteerakul) Thành ph n % Cá gi ng (30% protein) B t cá 30 Cám g o 45 B t ñ u tương 24 Vitamin và ch t khoáng 1 Cá trư ng thành (25% protein) B t cá 15 B t ñ u tương 15 ð u ph ng 24 Cám g o 30 G ot m 15 Vitamin và ch t khoáng 1 Thông tin v nhu c u vitamin và ch t khoáng c a cá qu và cá Pangasius chưa có nhi u. Cá da trơn Pangasius. 1994).micropeltes và C.B ng 13. Ph n l n các h có h th ng ch a nư c và ñư c làm ñ y b ng nư c mưa ho c b ng máy bơm t h bên c nh. H n h p các thành ph n ñư c băm nh b ng máy băm th t và ñư c ñ t trên t m g d c theo h (S. ph ph ph m khác t các nhà máy ch bi n trái cây (như ph ph m t d a. Hai loài cá qu C. Cá sau 6 . rau c .200m3.

Ti n hành nuôi l ng cá Pangasius các h l n ho c sông. threonine. Cá Chình 13.100g). Cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày trong 8 .5 t n/ha (theo P. lysine.5kg.000 t n. H s chuy n ñ i th c ăn 4 .6. chúng s sinh trư ng th p hơn so th c ăn ñ i ch ng có ñ y ñ các amino acid. Pangasius còn ñư c nuôi k t h p v i các loài khác trong h (Somsueb.0 -37.2.5.12 tháng. K t ñó. Arai và c ng s (1972) ñã xác ñ nh nhu c u v ch t lư ng các amino acid c a cá A. 1994). Nhu c u protein c a cá chình (45-47%) tương ñ i cao hơn nh ng loài cá khác. cũng như các loài cá khác.23). Gi i thi u Cá chình là m t trong nh ng ñ i tư ng nuôi tr ng thu s n chính.) 13. khi cá ñ t 35 -65 kg/m3 ti n hành thu ho ch. nhu c u v isoleucine và leucine l i cao hơn cá chép. Nose và Arai (1972) cho r ng khi kh u ph n th c ăn s d ng cazein tinh ch thì A.1. anguilla khi s d ng th c ăn thi u các amino acid c n thi t. cá nheo Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 150 . Anguilla rostrata B c M và Anguilla australis Úc và New Zealand. phenylalanine. histidine. De la Higuera và c ng s (1989) cho r ng lư ng protein ăn vào hàng ngày t t nh t cho A.anguilla sinh trư ng cao nh t kho ng 1. Cá chình là loài ăn ñ ng v t và có nhu c u v protein cao hơn các loài ăn th c v t và ăn t p cùng kích c khác. m t s thông tin m i cũng ñư c trình bày.16g/100g cá (Ognio. trytophan và valine trong th c ăn.6:1. G n ñây. rostrata) là 47% khi trong kh u ph n s d ng thành ph n chính là cá trích. Trong các loài ñó thì A. Tibbets và c ng s (2000) ư c tính m c protein t i ưu cho cá chình Châu M giai ño n gi ng (A. isoleucine. Khi cá chình thi u arginine. 13.Rimteerakul).12 tháng nuôi cho ñ n khi ñ t 1-1.5. cá chình cũng yêu c u có ñ y ñ 10 amino acid thi t y u. methionine.giai ño n cá b t ñ n cá hương và gi m xu ng còn 5% giai ño n cá gi ng và cá trư ng thành. Nose (1979) ñã ti n hành nghiên c u ñ xác ñ nh nhu c u v s lư ng m i amino acid ñ i v i cá chình Nh t B n (b ng 13. s n lư ng toàn c u trong năm 1997 ư c tính ñ t trên 200.10kg/m3 giai ño n cá gi ng (75 . Cho ăn cá t p và th nh tho ng b sung thêm th c ăn viên công nghi p. Như v y. M t ñ nuôi k t h p là 1250 gà ho c v t ho c 30. Nh ng nghiên c u g n ñây cũng ñã t p trung vào ñ c ñi m dinh dư ng cơ b n c a cá chình.4g/100g cá và cao hơn cá h i (Oncorhynchus mykiss) và cá chép (Cyprinus carpio) là 1. japonica giai ño n chưa trư ng thành c n hơn 45% protein trong th c ăn. L ng có kích c t 20 900m3.500 con cá/ha. S n lư ng thu ñư c Thái Lan là 25. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP. Anguilla anguilla Châu Âu. Nhu c u v arginine c a cá chình th p hơn cá h i Sinuc (Oncorhynchus tshawytscha). japonica và A.60 con l n v i 12. Thư ng nuôi v i m t ñ 5 . B n loài chính ñư c nuôi ñó là Anguilla japonica Châu Á.5. Arai (1991) ñã nghiên c u nhu c u dinh dư ng c a cá chình. japonica là ñ i tư ng chính và ñư c nuôi nhi u Trung Qu c và Nh t B n. Sau 8 . khi b sung ñ y ñ các amino acid thì cá h i ph c tăng trư ng. leucine. Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid. Hình 13. Tuy nhiên. 1980). Tuy nhiên.

(Ictalurus punctatus) và cá rô phi Nile (Oreochromis niloticus). Hơn th n a, nhu c u v trytophan cao hơn các loài khác ngo i tr cá rô phi. G n ñây, Akiyama et al (1997) ñã ti n hành so sánh nhu c u các amino acid thi t y u v i t l m i amino acid thi t y u ch a trong t ng các amino acid (t l A/E) gi a các loài cá và k t lu n r ng nhu c u các amino acid trong th c ăn c a cá chình Nh t B n tương t cá măng s a (Chanos chanos); nhưng m t khía c nh khác nó l i x p g n v i cá rô phi Nile. B ng 13.23. Nhu c u amino acid c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng (Nose, 1979) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine T l % trong kh u ph n protein* 4,5 2,1 4,0 5,3 5,3 3,2 5,8 4,0 1,1 4,0 T l % trong v t ch t khô 1,7 0,8 1,5 2,0 2,0 1,2 2,2 1,5 0,4 1,5

* Th c ăn trong thí nghi m ch a 38% protein

B t cá ch t lư ng cao ñư c xem là thành ph n chính trong kh u ph n c a cá chình nh m kích thích tăng trư ng và tăng mùi v th c ăn, trung bình hàm lư ng b t cá chi m 75% c a kh u ph n (Gallagher và Degani, 1988). Các ngu n protein có th s d ng thay th b t cá cho cá chình châu Âu: th t gà tươi t t hơn máu gà và th t gà, và ch t th i c a gà (Degani và c ng s , 1984). G n ñây, Lee và Bai (1997) cho th y r ng, trong kh u ph n ăn c a cá chình Nh t B n có th thay th b t haemoglobin ñ n 50% mà không c n b sung 3 lo i amino acid thi t y u là methionine, isoleucine và arginine. Schmitz và c ng s (1984) ñã nghiên c u kh năng tiêu hoá protein có thành ph n là cazein, gelatin, cá, protein vi khu n, ñ u tương, dung d ch protein ñ u tương v i các k t qu theo th t là 99, 94, 94, 89, 96 và 94%. Lipid và các acid béo. Cũng như các loài cá h i và cá chép, cá chình cũng c n các acid béo c n thi t. Arai và c ng s (1971) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c b sung lipid lên t c ñ tăng trư ng c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng s d ng th c ăn có cazeingelatin tinh ch , và tìm th y m t h n h p d u b p và d u gan cá v i t l 2:1 là thích h p cho sinh trư ng cá chình. Sau ñó, Takeuchi và c ng s (1980) ñã xác ñ nh nhu c u các acid béo c n thi t cho cá chình Nh t B n khi s d ng th c ăn ch a các methyl esters c a acid béo. H cũng cho r ng nhu c u v hai acid linoleic (18:2n-6) và linolenic (18:3n-3) cũng như cá chép nhưng th p hơn còn 0,5% hơn là 1% ñ i v i m i lo i. Lipid có vai trò r t quan tr ng, là m t ngu n năng lư ng trong kh u ph n c a cá, ñ c bi t ñ i v i nh ng loài ăn t p như cá chình khi ngu n năng lư ng carbohydrates b h n ch . Lư ng lipids thêm vào có th làm cho vi c s d ng th c ăn protein t t hơn. Burgos và c ng s 1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c thay th t ng ph n protein b ng ch t béo. Các tác gi cho r ng gi m lư ng protein trong kh u ph n không làm gi m tăng tr ng c a cơ th , nhưng khi tăng lư ng ch t béo thì tr ng lư ng thân ch tăng ñ n m t m c nh t ñ nh, như v y ch t béo ch có th thay th protein trong m t gi i h n nh t ñ nh. Theo

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

151

Degani và c ng s (1987), cá chình (40-120g) sinh trư ng t t khi th c ăn ch a t l protein/năng lư ng (P/E) trên 16,7g/MJ. Ngoài ra, Gallego et al. (1993) ñã nghiên c u nh hư ng d tr c a lipid khi s d ng protein. K t qu sinh trư ng t t nh t khi cá s d ng kh u ph n ch a 30% protein và 20% lipid, c th là t l protein/năng lư ng (P/E) là 16,1g/MJ năng lư ng thô và năng lư ng thô 19MJ/kg th c ăn. Tibbets et al (2000) ư c tính t l protein/năng lư ng t i ưu cho cá chình Châu M là 22g/MJ. D u cá là ngu n lipid chính trong th c ăn c a cá chình. Trong nghiên c u c a Gallagher và Degani (1988) ñã ch ng minh ñi u ñó. H ñã th dùng gia c m và d u gia c m thay cho cá và d u cá trong kh u ph n c a cá chình và th y r ng nh ng lo i th c ăn ñư c b sung 10% d u cá có s tăng tr ng cao hơn là nh ng lo i thêm 5% d u cá ho c 510% d u gia c m. Carbohydrate. Như ñã ñ c p trên, cá chình là loài ăn th t và kh năng s d ng carbohydrate có gi i h n. M c dù nh ng thông tin v ñi u này còn r t h n ch , có báo cáo cho r ng kh năng tiêu hóa gelatin tinh ch t là khá cao t 78 - 98% khi trong th c ăn ch a 20 -60%. Gelatin tinh ch t gi vai trò quan tr ng như là ch t k t dính trong th c ăn c a cá chình. Nó là thành ph n không th thi u, ngay khi có s hoài nghi v t l s d ng th p ñ i v i cá chình. Degan (1987) ñã ñánh giá nh hư ng c a các ngu n carbohydrate khác nhau lên ho t ñ ng c a enzyme và glucose ch a trong cơ và gan c a cá chình. H cho r ng cá chình ăn 30% b t mì ho c tinh b t ngô thì có m c glucose trong cơ và gan cao, và ho t ñ ng c a aldolase cao khi cá ăn h t lúa mì, b t mì ho c tinh b t. Garcia - Gallego và c ng s (1991) ñánh giá kh năng c a m c carbohydrate cao trong th c ăn công nghi p cho cá chình và ñ ngh t l cho phép s d ng t t nh t m c 40% và cao hơn. Vitamin. Arai và c ng s (1972) ñã ñưa ra nhu c u ñ i v i các vitamin hoà tan c a cá chình A. japonica giai ño n non và các tri u ch ng khi thi u vitamin (b ng 13.24). B ng 13.24. D u hi u thi u vitamin Vitamin Thiamine cá chình (Arai và c ng s , 1972) D u hi u thi u vitamin Cong thân, m t ñi u hoà, xu t huy t và sung huy t vây, màu s c t i s m, bơi l ñ Riboflavin Xu t huy t và sung huy t vây, viêm da, n i t ng m t (thích sáng) và bơi l ñ Pyridoxine R i lo n th n kinh, co gi t, bơi lung tung (như ñ ng kinh) Pantothenic acid Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, ch t, xu t huy t bi u bì và viêm da. Niacin Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, thi u máu, xu t huy t bi u bì và viêm da. Biotin Bơi d thư ng, màu s c t i s m Folic acid Màu s c t i s m, ch m l n Cyanocobalamin Ch m l n Choline Ru t tr ng xám Inositol Ru t tr ng xám Ascorbic acid Xu t huy t vây, ñ u và da, mi ng dư i b ăn mòn p-aminobenzoic Không α-tocopherol Xu t huy t vây và da và viêm da Cá chình Nh t B n c n 11 vitamin, tuy nhiên, s thi u h t không rõ ràng trong th c ăn c a cá chình ngo i tr acid p-aminobenzoic. Trong các lo i vitamin, s thi u h t v

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

152

pyridoxine, acid pantothenic và choline ñã gây ra nh hư ng s m hơn các lo i khác, s bi u hi n các d u hi u c a chúng có ý nghĩa quan tr ng. Ph n l n nh ng d u hi u s bi n m t s m sau khi cho ăn ñ y ñ các vitamin. Yamakawa và c ng s (1975) ñã mô t d u hi u c a s thi u h t vitamin E và xác ñ nh s lư ng nhu c u α-tocopherol dùng vitamin t do cazein như là ngu n protein và acid béo methyl esters như là ngu n lipid. D u hi u quan sát ñư c là b ăn và sinh trư ng kém, xu t huy t và sung huy t vây và viêm da. Nhu c u t i thi u ñ i v i α-tocopherol cho sinh trư ng c a cá chình con là 200mg/kg th c ăn. Ch t khoáng. Nose và Arai (1979) ñã xác ñ nh ñư c nhu c u ch t khoáng c a cá chình Nh t B n trong th c ăn tinh ch . Cá chình ăn th c ăn thi u canxi và photpho thì d n d n chúng s chán ăn sau m t tu n cho ăn và ti p ñó s gi m tăng trư ng. Tuy nhiên, khi th c ăn thi u magiê và s t, cá s b ăn sau 3-4 tu n. Cá chình ăn thi u s t, b b nh thi u máu. Lư ng t i ưu ñ i v i canxi, magiê, photpho và s t cho cá chình con ñư c ư c tính l n lư t là 2700, 400, 2500-3200 và 170 mg/kg th c ăn. Theo Park và Shimizu (1989) m c b sung nhôm và k m t i ưu cho th c ăn cá l n lư t là 15 và 50 - 100mg/kg. 13.5.3. Kh u ph n ăn Th c ăn công nghi p dùng cho cá chình Nh t B n ñã ñư c s n xu t g n 35 năm trư c. G n ñây, s ñ i m i các d ng th c ăn (d ng viên, d ng dính, d ng n i) ñã tăng hi u qu s d ng th c ăn c a cá. M t s thông tin v thành ph n c a th c ăn công nghi p ñ i di n cho cá chình Nh t B n trình bày b ng 13.25. Th c ăn công nghi p lo i B ch a 56% lipid có ngu n g c t cá. Th c ăn t t cho sinh trư ng và hi u qu th c ăn cao khi tăng lư ng d u trong th c ăn ñ n 15% (Tsuda, 1997). B ng 13.25. Thành ph n (%) c a th c ăn công nghi p cho cá chình (Tsuda, 1997) Lo i th c ăn Lo i dính (nhão) Lo i A Kích c cá chình (g) Cá chình con (sau n ): 0,2 – 0,5 Cá chình con: 0,4 – 1,0 Cá chình con: 0,5 - 10 Lo i B Cá chình con 10 - 20 Cá gi ng ñ n trư ng thành 20 -200 N i Cá chình trư ng thành 13.5.4. Nuôi dư ng ð 82 7 7 7 7 7 m Protein 14 65 54 52 49 49 Lipid 0.8 5 5 6 5 16

- Ngày th nh t ñ n ngày th hai cho ăn Cladocera; - Ngày th ba ñ n ngày th tư cho ăn h ng tr n; - Ngày th năm cho ăn h ng tr n nghi n v n tr n v i 10 - 30% th c ăn t ng h p. Sau ñó m i ngày tăng thêm 10% th c ăn t ng h p ñ n ngày th 10 th c ăn t ng h p chi m 80%. T ngày th 15 tr ñi hoàn toàn dùng th c ăn t ng h p. Lư ng th c ăn t ng h p ñư c tính b ng 10 - 15% tr ng lư ng cá trong ao, ngày cho ăn 2 l n vào lúc 7 - 8 gi sáng và 4 - 5 gi chi u. Giai ño n cho ăn h ng tr n, lư ng h ng tr n ñư c tính b ng 30 - 35% tr ng lư ng cá trong ao và ngày cho ăn 3 l n vào sáng, chi u, t i. N u nhi t ñ dư i 15oC ch cho ăn 1 l n ho c không cho ăn. Khi cho ăn không s c khí, t p d n cho cá ch ăn ban ngày và khu v c cho cá ăn không c n che t i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

153

Th c ăn ph i m m cá m i ăn ñư c nhưng không quá m m, d tan trong nư c. Nên thêm d u dinh dư ng vào th c ăn và tr n ñ u r i m i cho cá ăn. T l th c ăn, d u dinh dư ng và nư c ñ tr n th c ăn có quan h m t thi t v i nhi t ñ (b ng 13.26) và t l cho ăn so v i tr ng lư ng thân cá tùy theo các giai ño n phát tri n c a chúng (b ng 13.27) B ng 13.26. T l ph i tr n th c ăn h n h p v i d u và nư c (kg) Nhi t ñ (oC) < 18 18 - 23 > 23 Th c ăn 100 100 100 D u dinh dư ng 0 3-5 5-8 Nư c 130 170 200 các giai ño n Cá thương ph m 150-200 2-2,5

B ng 13.27. T l th c ăn so v i tr ng lư ng thân cá chình C cá Tr ng lư ng cá (g) Th c ăn (%) Cá b t 0,2- 0,8 6-10 Cá hương Cá gi ng 1-1,5 4-6 16-40 3-4

Cá c nh 40-100 2,8-3

13.6. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE 13.6.1. Gi i thi u Hi n nay, s n lư ng ñánh b t tôm x p x ñ t ngư ng t i ña và không th tiên ñoán ñư c b i các hi n tư ng t nhiên x y ra b t thư ng không th lư ng ñư c. Hơn n a, s ô nhi m và các ho t ñ ng khác c a con ngư i ñã phá h y vùng sinh thái cho tôm ñ nhi u khu v c. Nhu c u tiêu t n năng lư ng cho vi c khai thác tôm bi n cao ñ y giá thành tôm lên cao. Do v y, vi c th a mãn nhu c u tiêu th tôm ngày càng tăng trên th gi i ph thu c vào vi c ñ y m nh ho t ñ ng nuôi. Năm 1986, tôm nuôi ao cung c p kho ng 6 – 8% nhu c u tôm trên th gi i , ñ n 1996 theo FAO con s này ñã lên ñ n 43% nhu c u tiêu th trên th gi i. S phát tri n các hình th c nuôi tôm b t ñ u t nh ng năm 1930 khi ngư i Nh t cho ñ và ương nuôi thành công u trùng tôm Penaeus japonicus trong b . T ñó, công ngh tăng nhanh sinh kh i u trùng tôm bi n phát tri n m nh m . Trong vòng 20 năm qua, tôm b m Pennaeus japonicus, P. monodon, P. indicus, P. mergiensis, P. aztecus, P. setiferus, P. schmitti, P. chinensis, P. Hình 13.7. Tôm sú (P. monodon) penicillatus, P. stylirostris và P. vannamei ñã ñư c nuôi v và cho ñ , u trùng c a chúng ñư c ương nuôi trong b .

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

154

Bón thêm phân vô cơ và h u cơ ñ tăng s lư ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao. H p tác nghiên c u gi a trư ng ð i h c Auburn và trang tr i Granjas Marinas Honduras cũng cho k t qu tương t . Th c ăn t nhiên ñóng vai trò ch l c trong nuôi qu ng canh trong khi th c ăn nhân t o ñóng vai trò ch y u trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh.3.000 kg/ha/v . Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p M c protein trong kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu c a tôm dao ñ ng t 28 – 60% tùy vào gi ng. T l protein trong th c ăn công nghi p nuôi thâm canh kho ng 35% ho c cao hơn. R t ít khi cho thêm th c ăn b sung mà ch y u d a vào ngu n th c ăn t nhiên có s n trong ao. H u h t tôm nuôi cung c p trên th gi i ñư c nuôi ao ñ t b ng hình th c bán thâm canh. Qu n lý ngu n nư c d a vào s bi n ñ ng c a th y tri u. ch t lư ng c a d ng viên th c ăn.5 con/m2. 13. vi c s d ng th c ăn cân b ng dinh dư ng và giá r cùng v i vi c cho ăn t t là nh ng y u t cơ b n cho vi c nuôi tôm thành công. V i hình th c nuôi này. nh ng nơi giá ñ t xây d ng ao nuôi quá cao ho c không có ñ t và khi giá tôm lên cao. Phân bón ñư c s d ng ngay t ban ñ u ñ tăng kh năng sinh trư ng c a th c ăn t nhiên trong ao. Năng su t bi n ñ ng t 2. môi trư ng và qu n lý ao nuôi.6. Các hình th c nuôi Nhìn chung. m t ñ nuôi post ho c gi ng (juvenile) th p hơn 2. Tôm tăng trư ng cho ñ n kích c thu ho ch ao có nhu c u ít protein hơn so v i s cung c p trong tài li u. Tôm ñư c nuôi trong b ho c ao v i m t ñ 20-40 con/m2. ch t lư ng nư c và lư ng th c ăn t nhiên s n có trong ao. t l s c khí và trao ñ i nư c cao cùng v i kh u ph n ăn ñ y ñ dinh dư ng.Thông thư ng. Vì v y. Hình th c nuôi thâm canh ñòi h i công ngh qu n lý ph c t p. Giá bán khác nhau ph thu c vào kích c c a tôm l n hay nh . Nư c ñư c bơm thêm vào ao hàng ngày t 2 – 10% khi cho ăn.6. năng su t ñ t 6002.2. bán thâm canh và thâm canh. Nghiên c u trong phòng thí nghi m Enrique Ensenot Panama cho th y th c ăn ch a 25% protein cho năng su t tôm tương ñương v i th c ăn ch a t l protein cao hơn trong nuôi bán thâm canh có bón phân v i m t ñ 5 con/m2.Do các trang tr i tôm ngày càng tăng.5 v /năm. H u h t.000 kg/ha/v . Th c ăn nhân t o là ngu n th c ăn cung c p dinh dư ng ch l c cho tôm. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh. Protein th c ăn trong nuôi bán thâm canh bi n ñ ng t 25-35%. năng su t ñ t t 150-500 kg/ha/v . m t ñ th gi ng t 3-15 con/m2 ho c g p ñôi m t ñ n u th post. tính ngon mi ng. Kh i lư ng trung bình c a tôm khi thu ho ch bi n ñ ng t 16-36 con/kg tùy thu c vào m t ñ nuôi. v i hình th c qu ng canh. hình th c nuôi thâm canh ñư c áp d ng. ch t lư ng protein. V i hình th c này. nuôi thâm canh trong b Nh t có th ñ t t i 24 t n/ha/v . các hình th c nuôi thâm canh thay th cho nuôi truy n th ng dùng các ngư c ñ b y và gi tôm t nhiên ñi vào ao ven b m i khi th y tri u dâng nh m ñ t năng su t 24 t n/ha/v nuôi.000-9. 13. th c ăn chi m ñ n 50% t ng chi phí s n xu t. M t s nghiên c u ñã ñư c th c hi n ñ ñánh giá giá tr dinh dư ng c a các ngu n protein khác nhau. Hình th c l y gi ng t nhiên vào ao lúc nư c tri u dâng v n còn áp d ng m t s nư c châu Á. có 3 hình th c nuôi tôm he là hình th c nuôi qu ng canh. B t cá là ngu n th c ăn ch t lư ng cao cho cá nhưng dư ng như có giá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 155 . kích c . m c năng lư ng phi protein. 2-2. Nhìn chung. B sung thêm th c ăn công nghi p cùng v i th c ăn t nhiên. t l cho ăn. nhu c u v s lư ng protein ñư c tính cho tôm nh nuôi trong thùng ch a ho c b không có th c ăn t nhiên.

ngu n protein ch t lư ng cao ñ i v i tôm.86 2.vannamei 8.70 2. Lim và Dominy (1990) cho r ng n u tính ngon mi ng và s n ñ nh v nư c ñư c duy trì thì có th s d ng b t ñ u tương cho con gi ng P.97 2. và c a m c.15 3.79 4. casein. histidine. japonicus và P. 1973). Tuy nhiên nhu c u v s lư ng cho t t c các acid amin thi t y u này chưa ñư c xác ñ nh. có th vì do thi u phenylalanine và acid amin căn b n (arginine.75 3. B ng 13. duorarum t t hơn b t cá.tr dinh dư ng th p hơn ñ i v i tôm. histidine và lysine) trong m t s lo i b t cá.34 2.90 3.71 3. B ng 13.86 3.45 1. azteus và P.39 2. Deshimaru (1982) cho r ng t l t o thành arginine d ng t do vào trong protein cơ ít hơn 1% so v i s t o thành 90% arginine d ng protein.21 5.89 7. Shigueno (1975) cho r ng.92 3. vannamei.46 6.51 4. vannamie lên ñ n 56% trong kh u ph n.50 2. Tôm cũng c n có ñ 10 acid amin thi t y u gi ng như cá và các ñ ng v t trên c n.66 2.28. leucine. Arginine.27 1. tryptophan và valine là các acid amin thi t y u ñ i v i tôm Panaeus japonicus. Kh u ph n nuôi tôm v i t l acid amin thi t y u như trong cơ c a tôm.50 5.76 7.18 2. Hàm lư ng các acid amin thi t y u c a protein trong cơ th t tôm.77 1.47 5.24 2. B t ñ u tương là ngu n protein th c v t ñư c s d ng ph bi n nh t cho cá. B t h t bông có th s d ng ñư c cho tôm. Mai và c ng s (1988) cho r ng con gi ng P. b t tôm.46 1.01 5. vannamie. ñây cũng là ngu n protein t t cho tôm. Tuy nhiên.40 1.81 3.51 0.00 2.76 Nh ng n l c b sung trong các kh u ph n thi u acid amin b ng các acid amin t ng h p ñã không thành công ñ i v i tôm.40 6. m c. b t gluten (Sick và Andrews. Vai trò quan tr ng c a b t cá trong kh u ph n nuôi tôm là ñ tăng tính ngon mi ng. ði u này ñã ñư c xác ñ nh nhi u gi ng.13 2. B t h t bông ch a r t ít lysine. Trong ñi u ki n thi u thông tin v nhu c u s lư ng này thi có th áp d ng nhu c u acid amin thi t y u như c a gia súc.87 Ngu P.38 n protein (%) Sò M c 4.01 4. b t h t bông (ch a 0.28 sau ñây li t kê hàm lư ng acid amin thi t y u trong cơ c a tôm P.62 0. b t m c ho c k t h p gi a các lo i này v i nhau ñ nuôi tôm. orientalis ñã không h p thu ñ ng th i cùng lúc methionine Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 156 .69 1.50 8. methionine.41% gossyfol t do) không nên b sung quá 26% (ho c 1100 ppm gossyfol t do) trong kh u ph n c a tôm gi ng P. b t ñ u tương v i t l 20 – 50% kh u ph n có th thay th ph n l n b t cá.45 3. b t tôm.52 2. threonine.28 0.04 7.japonicus 7.76 3. monondon.27 3. B t ñ u tương cho tăng trư ng c a tôm P.30 2.83 Tr ng 5.52 1.28 6.73 3.68 5.48 3. lysine. phenylalanine. P.72 2. sò s t o ñư c s tăng trư ng t t c a tôm nuôi. sò.65 4.54 1. ñ c bi t khi cho ăn ch ñơn ñ c ngu n protein này. isoleucine. trái ngư c v i k t qu thu ñư c t cá da trơn và gia súc. Trong th c t s n xu t. Tuy nhiên. không th thay th m t cách ngang b ng cho b t ñ u tương ñư c.30 2. do v y.66 Casein 3. casein và tr ng toàn ph n Acid amin thi t y u Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine P. m c.88 4.

thí nghi m xác ñ nh nhu c u vitamin ñ i v i post và giai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 157 . Tôm không có kh năng phá h y s bão hòa và kéo dài chu i các acid béo 18:3 n-3 thành các acid béo 20:5 n-3 và 22:6 n-3. m t ph n protein s ñư c s d ng ñ cung c p năng lư ng cho cơ th . P.và lysine t do v i các acid amin d ng g n v i protein. Tôm s d ng ngu n năng lư ng t carbohydrate và lipid trong kh u ph n ñ ti t ki m protein. Loài giáp xác không t ng h p sterol t acetate ho c mevalonate như cá. Sedgwick (1979) cho r ng lư ng th c ăn tôm P. do v y chúng c n ñư c cung c p t kh u ph n ăn.japonicus. Tuy nhiên. merguiensis ñ t tăng trư ng t i ña khi kh u ph n có ch a 39. m c t i ưu c a acid béo n-6 kho ng 0. P. Bên c nh acid béo thi t y u. Vi c cung c p năng lư ng t i ưu trong kh u ph n r t quan tr ng vì khi thi u h t năng lư ng phi protein. ngu n và ñ c tính c a phospholipid. 20:5 n-3 và 22:6 n-3 cho tôm dao ñ ng t 0.42 kcal/g (Sedgwick. Kh u ph n ph i h p có ch a 25 – 35% protein và 4-5% lipid s t o ñư c t l năng lư ng – protein phù h p. indicus. như lecithin. Nhi u nghiên c u s d ng các ngu n lipid khác nhau ñã cho bi t vư t quá t l 10% lipid trong kh u ph n có th làm gi m tăng trư ng. do ñó gi m lư ng protein và các ch t dinh dư ng khác ăn vào. Lecithin t ñ u tương là m t ngu n cung c p thích h p và r ti n phospholipid cho tôm. Cholesterol là sterol ch y u ñư c tìm th y loài giáp xác và là m t ti n hormon gi i tính. t l năng lư ng / protein t i ưu ñ i v i tôm g n gi ng v i cá là 9-11 kcal/g protein. Cung c p ñ nhu c u carbohydrate và lipid trong kh u ph n s gi m ñư c nhu c u protein mà v n không làm gi m kh năng tăng trư ng c a tôm nuôi. M c ph i h p phospholipid t i ưu trong kh u ph n dao ñ ng t 1-3% ph thu c vào gi ng.5% acid béo n-6 và 0.5% acid béo n-3 cho s tăng trư ng t i ña c a nhi u gi ng tôm khác nhau. các vitamin hòa tan trong m .5-1%. Cũng có th do nhu c u trao ñ i c a tôm cao ho c cũng có th là do m t ñi m t lư ng hòa tan vào nư c trong quá trình ăn mà chưa xác ñ nh ñư c. merguiensis tiêu th b kh ng ch b i m c năng lư ng kh u ph n b t ch p hàm lư ng protein có trong kh u ph n. vòng ñ i. th a năng lư ng trong kh u ph n có th làm gi m s tiêu th th c ăn. Trong s 15 vitamin ñã ñư c xác ñ nh là c n thi t cho cá thì 14 vitamin ñã ñư c th nghi m thông qua các nghiên c u v xác ñ nh nhu c u cho tôm. 1979). M c d u lipid trong kh u ph n có nh hư ng ñ n s s d ng ti t ki m protein. sterol. chúng cũng s d ng protein như m t ngu n năng lư ng. T l protein thô – năng lư ng t ng s trong thí nghi m này vào kho ng 90 mg/kcal. nhưng tôm không ch u ñư c kh u ph n ch a lư ng lipid cao như ñ i v i cá h i. T l ph i tr n các vitamin trong kh u ph n ñ i v i tôm cao hơn so v i cá. và có l là các ch t dinh dư ng khác. S b t l c c a tôm trong vi c s d ng các acid amin d ng t do thay cho acid amin d ng protein là do s h p thu v i t l khác nhau gi a acid amin t do và acid amin d ng protein.5%. sterol và phospholipid c n thi t cho s phát tri n bình thư ng c a tôm. Tuy nhiên. Kh u ph n ch a 0. Lipid trong kh u ph n c a tôm không ch cung c p năng lư ng mà còn cung c p các acid béo thi t y u. Nh ng nghiên c u v dinh dư ng ch ra r ng acid béo linoleic (n-6) và linolenic (n3) là c n thi t cho tôm P. stylirostris và P.Có r t ít nghiên c u liên quan ñ n nhu c u năng lư ng c a tôm. Hơn n a. hormon l t xác và là m t thành ph n c a l p dư i da loài giáp xác.5% protein có năng lư ng t ng s là 4. tôm bi n còn có nhu c u v phospholipid. Tuy nhiên. M c t i ưu trong kh u ph n ñ i v i các acid béo không no n-3. các nghiên c u ñã ch ra r ng kh u ph n ch a quá cao t l protein – năng lư ng phi protein làm gi m t l tăng trư ng. P. vannamei. Palaemon serratus.

Lư ng khoáng c n thi t trong kh u ph n c a tôm Khoáng Khoáng ña lư ng (g) Canxi Photpho Kali Magiê S lư ng/kg th c ăn khô 10 10 6 0.6. Kh u ph n ăn và nuôi dư ng Th c ăn t nhiên Tôm he trư ng thành là lo i ăn t p. chúng là nh ng b n b t m i cơ h i. B ng 13. B ng 13. giai ño n Zoea và Mys.4 0. Lư ng vitamin ñ ngh b sung và lư ng t i ña trong kh u ph n ăn c a tôm Các vitamin Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Thiamin Riboflavin Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Acid folic Vitamin B12 Inositol Vitamin C Choline chloride S lư ng/kg kh u ph n B sung T i ña 2000 IU 4000 IU 1000 IU 2000 IU 50 mg 100 mg 10 mg 20 mg 20 mg 50 mg 10 mg 30 mg 30 mg 60 mg 30 mg 80 mg 30 mg 80 mg 0 2 mg 2 mg 5 mg 0. s ng t ng ñáy.30.29. ñ ng.ño n ñ u c a juvenile ñư c thi t l p trong phòng thí nghi m v i các y u t môi trư ng ñư c t i ưu hóa và n ñ nh.4. Giai ño n Post.01 mg 0. B sung vào kh u ph n cho tôm các khoáng vi lư ng. Thói quen c a Juvenile b t ñ u là ăn t p sau ñó ñ i thành ăn th t và chúng b t ch y u là nh ng ñ ng v t không xương s ng nh di chuy n ch m ch p. th c ăn là mùn bã h u cơ.05 mg 50 mg 200 mg 100 mg 200 mg 500 mg 1500 mg Tôm có nhu c u b sung thêm phospho.4 Khoáng Khoáng vi lư ng (mg) Mangan K m S t ð ng Iod Selen Coban S lư ng/kg th c ăn khô 40 33 ho c 200 60 32 5 0.4 13. u trùng ăn vi sinh v t bơi t do. nhưng trong nư c bi n chúng có th h p thu ñ magiê và canxi t nư c. s t. Se và Mn ñ c i thi n s tăng trư ng (Deshimaru và Yone. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 158 . k m. 1978). th c ăn là các sinh v t và mùn bã ñáy.

Nh ng ph n th c ăn không ñư c tiêu hóa ñi vào ru t sau. nơi th c ăn tươi s ng (rotifer. tôm di chuy n v phía con m i và nhanh chóng v chúng v i nh ng càng k p. 3 mm ñ i v i tôm 5-10g và 4mm cho tôm 4-10g và l n hơn n a. nuôi thương ph m hình th c thâm canh và bán thâm canh. Tính c n thi t c a vi c b sung các lo i th c ăn ao khác nhau v i t t c các ch t dinh dư ng như vitamin và các ch t béo c n thi t chưa ñư c hình thành. Tuy nhiên. ngu n th c ăn t nhiên cho tôm là l p m ng ñáy ao nơi bao g m t o. Ch bi n th c ăn Vì tôm có thói quen ăn ñáy. tuy nhiên. viên th c ăn nên duy trì ñư c trong nư c m t th i gian cho ñ n khi ăn h t. thô ch y tr c ti p ñ n ru t gi a. nh ng kh u ph n ăn như th có l là không kinh t l m ñ i v i phương th c nuôi tôm bán thâm canh. Tôm là con v t có tính ăn ch m và ch n l a. phân tích l i nhu n . t o) là ngu n th c ăn chính ñ nuôi u trùng tôm. th y sinh v t s ng và ch t. ðư ng kính c a viên th c ăn ñ phù h p v i các c tôm khác nhau nên là 1-2 mm ñ i v i tôm 0. D ch th c ăn ñi xu ng ph n sau c a ru t và cu i cùng ñ n các ng nh c a gan t y ti p t c tiêu hóa và h p thu. 2 mm ñ i v i tôm 2-5 g. Ép ñư c s d ng r ng rãi trong s n xu t th c ăn n i cho cá. H u h t các lo i th c ăn công nghi p có ch a h n h p vitamin – khoáng. vi khu n. nơi có vài s tiêu hóa và là nơi quan tr ng ñ h p thu các ch t dinh dư ng. kh u ph n ch a hàm lư ng protein cao ñư c s d ng s m trong su t giai ño n post và giai ño n juvenile. nơi nó bi n thành d ng s n s t b i các enzyme tiêu hóa.Kh u ph n cho năng su t cao trong nuôi thâm canh ñã ñư c thi t l p. loài giáp xác và ñ ng v t thân m m nh . Nh ng h t không m n. M c d u tôm ñã ăn m t s lư ng có ý nghĩa các ch t dinh dư ng t ngu n th c ăn t nhiên này hàng ngày nhưng khó bi t ñư c s lư ng hay t l ph n trăm l y ñư c là bao nhiêu so v i nhu c u.chi phí th c ăn cho các hình th c nuôi và qu n lý khác nhau là khó tính toán. M c dù thông tin v nhu c u các ch t dinh dư ng cơ b n c a nhi u gi ng tôm là s n có nhưng thi u s li u nghiên c u v ñ xu t các lo i th c ăn nuôi ao. d ng viên ñư c s d ng k t giai ño n juvenile cho ñ n c thương ph m. Trong ñi u ki n ao h . Artemia. sò. D ng v n nát ñư c s d ng trong su t giai ño n post. Năng su t tôm có th ñ t ñ n 500 kg/ha/v trong nh ng ao không cho ăn. m c thư ng dùng ñ nuôi v tôm b m . vì vây. cũng có th s n xu t th c ăn chìm v i máy ñùn ép có n u b ng cách gi m t l giãn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 159 .5-2 g. Kh u ph n ăn Th c ăn ch bi n công nghi p là ngu n dinh dư ng cho tôm giai ño n ương. Tuy nhiên các mô bào tươi s ng như bã cá. B i vì tôm có xu hư ng tiêu th m nh th c ăn t nhiên và s bi n ñ ng l n v kh năng s n có c a th c ăn trong nh ng ñi u ki n qu n lý và môi trư ng nuôi khác nhau nên khó có th ph i tr n ñư c các lo i th c ăn giá r cho tôm nuôi bán thâm canh. Ngay khi phát hi n ñư c mùi c a con m i. m c protein kh u ph n gi m d n trong su t giai ño n nuôi thương ph m. Th c ăn vào b ng ñi qua th c qu n và vào túi trư c c a d dày (ru t trư c). B i vì môi trư ng nuôi có nh hư ng l n ñ n nhu c u dinh dư ng c a tôm. nơi ch y u t o thành khuôn phân. th c ăn công nghi p nên ñư c ch bi n thành các d ng viên chìm. Nhìn chung. Kích c c a viên th c ăn bi n ñ ng tùy thu c vào c tôm. Hai quy trình ch bi n là viên ép ñùn và viên ép h p ñư c s d ng ph bi n trong s n xu t th c ăn cho tôm. Con m i b nhai nh ra c thích h p trư c khi nu t. mùn bã và các sinh v t ñáy khác như giun ñ t và giun tơ. T p quán ăn Tôm l y th c ăn ch y u b ng cơ ch nh n bi t hơn là nhìn th y. Nh ng cơ quan th quan t p trung các ph n ph phía trư c và râu.

2 gi sau khi cho ăn s quy t ñ nh lư ng th c ăn cho ăn vào ngày ti p theo tăng hay gi m. Môt s nhà s n xu t cho ăn d a theo kinh nghi m c a v nuôi trư c.. ð tăng hi u qu vi c cho ăn. gum ñã ñư c th nghi m thành công trong phòng thí nghi m nhưng còn h n ch ñưa ra th trư ng ñ s n xu t th c ăn cho tôm d ng viên vì giá thành quá cao. m t trong nh ng nguyên nhân quy t ñ nh làm tôm tăng trư ng ch m. Cho ăn B i vì tôm là loài ăn ch m nên th a mãn vi c cho ăn là khó và có l không th ñ t ñư c. Có th h n ch t i ña s tan rã th c ăn và vi c m t các ch t dinh dư ng hòa tan trong nư c b ng cách cho ăn nhi u l n trong ngày hơn là cho ăn 1 l n trong ngày. gi m s c ñ kháng. alginate.5. ñ i v i các h l n có th cho ăn b ng thuy n.6. monodon gi ng là 3 l n/ngày (Lim và Pascual. Nh ng ch t khác nhau như acid amin. h u h t các lo i th c ăn cho tôm ñư c ch bi n v i viên nén ñư c thi t k ñ c bi t g n v i máy phun hơi và h th ng ñi u hòa hơi cho phép gia tăng n u h n h p th c ăn. Do tôm ăn ch m và liên t c nên cho ăn nhi u l n trong ngày. máy th i. Aqua-firm 2A ñư c s d ng trong th c ăn cho tôm. 13. Không như cá. ñư c s d ng như là thành ph n gây s h p d n trong th c ăn cho tôm và cá. 1979). B t mì. Do vây. t ng h p) ñư c s d ng làm ch t k t dính cho th c ăn tôm d ng viên h p hơi. B t cá. Viên th c ăn ñùn ép thư ng có tính n ñ nh trong nư c cao vì có s keo hóa tinh b t. Tuy nhiên. tính r i ro c a ngh nuôi tôm ngày càng cao. ch bi n. Nh ng ch t k t dính công nghi p như lignin và bentonite ñư c dùng ph bi n cho các lo i th c ăn d ng viên cho v t nuôi ñã ñư c xác ñ nh là ít nh hư ng ñ n th c ăn tôm ñòi h i nhu c u n ñ nh lâu trong nư c. không theo ñúng quy ho ch nên ch t lư ng môi trư ng ngày càng gi m. Các ch t khác nhau (có th là t nhiên. Trong ñi u ki n thí nghi m. Các ch t k t dính t ng h p như Aqua-firm 1A. Nh ng nhà s n xu t kinh nghi m có th quan sát thói quen bơi c a tôm d c theo b 1 ho c 2 gi sau khi cho ăn ñ bi t tôm ñã ăn ñ hay chưa. tôm thư ng khu trú c ñ nh và không bơi ñi xa ñ b t m i. Các hydrocolloid h u cơ như carboxymethyl cellulose. Lư ng cho ăn không nên vư t quá kh năng c a h th ng ñ tiêu hóa h t nh ng s n ph m th i ra và duy trì ñ lư ng oxy hòa tan trong ao. Nh ng nghiên c u này ñã thành công trong phòng thí nghi m nhưng chưa ñư c ch ng minh trong th c ti n.n nên viên th c ăn n ng. tôm. H ñ t các khay cho ăn trong ao và s lư ng th c ăn còn l i trong khay 1 gi . acid béo và các ch t chi t c a cá. M t s nhà s n xu t l y m t v c bùn ñáy khu v c cho ăn ñ tìm th c ăn sót l i ho c mùi hôi th i c a th c ăn th i r a. m t s nhà s n xu t c g ng tính toán ho t ñ ng b t m i trong ao. do phát tri n t phát.. vi c phân ph i th c ăn kh p ñ u trên m t ao ho c nơi tôm khu trú là r t quan tr ng. kích thích s b t m i c a tôm. b t ngũ c c. m c. ñang có nguy cơ b ô nhi m nghiêm tr ng. nhìn chung. Các b ng hư ng d n cho ăn ñã ñư c các công ty th c ăn chu n b . b t các lo i c là nh ng ch t k t dính t nhiên ñư c s d ng ph bi n nh t trong s n xu t viên th c ăn cho tôm. Nhi u k t qu nghiên c u cho th y. Tuy nhiên. Các ch t d n d (ch t h p d n) thư ng ñư c s d ng trong th c ăn c a tôm ñ tăng s h p d n và tiêu th th c ăn. Ch ph m sinh h c EM trong qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm Ngh nuôi tôm nư c ta ñã ñư c hình thành t lâu nhưng mãi ñ n năm 1990 m i ñư c phát tri n m nh c v s lư ng l n ch t lư ng ñ ñáp ng nhu c u ngày càng tăng s n ph m tôm cho tiêu dùng và xu t kh u. t n su t cho ăn t i ưu ñ i v i tôm P. sò. ðây có th xem như nh ng hư ng d n cách cho ăn n u như có th ư c tính ñư c kh i lư ng tôm trong ao nuôi. ð i v i h nh có th cho ăn b ng tay. d b b nh t n công là do môi trư ng t l p bùn c n bã h u cơ dơ b n tích t lâu ngày b 160 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .

.5 . Sacchamyces. t o ñư c s n ñ nh và duy trì ch t lư ng nư c. c n l ng. Nh m t ng bư c kh c ph c và c i thi n d n môi trư ng ph c v cho ngh nuôi tôm. rãi EM 1 tu n/ l n.. H2S. ngư i ta ñã ng d ng ch ph m sinh h c nh m qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm. NH3.. phân h y các ch t th i. sinh sôi n y n càng nhanh và s m gi t ch t tôm nuôi trong ao. v i m c tiêu hư ng ñ n m t môi trư ng nuôi tôm b n v ng. các Enzym ñư c kích ho t và b t ñ u th c s phân gi i r t m nh các ch t h u cơ trong ao. y u t mùa v vi c s d ng EM gi ng có thay ñ i nh t ñ nh. rong t o. t t nh t là khi m t tr i v a hé sáng. nhưng chúng là nhân t làm suy y u h th ng mi n d ch c a cơ th tôm.4 lít/sào. Aeromonas. Aspergillus. ñi u hòa hàng lo t các y u t môi trư ng phát sinh trong quá trình nuôi như pH. bi n ñ ng liên t c. t t nh t là rãi EM gi ng liên t c hàng ngày v i li u lư ng bình quân 0. Khi g p nư c.. ñ trong. Aeromonas và nh ng m m b nh vi khu n khác. tăng nhanh sinh kh i. t các ch t mùn. N u th i ti t th t thư ng. t th c ăn th a tích t ñáy ao nuôi. v tôm. Th c ch t là b n thân các vi sinh v t có trong ao nuôi không gi t ch t tôm nuôi hàng lo t. Nh ng nhóm vi sinh v t h u hi u có trong ch ph m như: Rhodopreudomonas. Ch ph m EM không ho t ñ ng môi trư ng khô. cung c p và t o ñi u ki n cho vi sinh v t gây b nh như : Vibrio. M t khác do l m d ng vi c s d ng các lo i thu c và hóa ch t ngăn ng a m m b nh. Lactobacillus. c ch kh năng phát tri n c a vi sinh v t gây h i như Vibrio. Căn c ñi u ki n th i ti t. Strepptomyces. Chính nh ng l p bùn dơ b n ñó là ngu n ch a ñ m i vi sinh v t gây b nh và t o ra các khí ñ c. N u th i ti t t t ñi u ki n môi trư ng n ñ nh. nó ch ho t ñ ng m nh trong môi trư ng nư c. các c n bã h u cơ co s n trong ngu n nư c. b t ngu n t th c ăn dư th a.1 lít EM gi ng /sào (500m2). K t qu th nghi m cho th y. t o ñi u ki n cho virus gi t ch t tôm trong ao. li u lư ng bình quân 0. ch ph m sinh h c EM có kh năng phân gi i t t các ch t th i h u cơ hòa tan và không hòa tan t u ch t c a tôm.m t ñ y ao. màu nư c trong ao nuôi trong qúa trình nuôi. Penicillium có vai trò "tiêu th " các ch t h u cơ phát sinh trong ao h theo qúa trình nuôi tôm. Nên rãi ñ u trên m t nư c ao vào bu i sáng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 161 . các ch t lơ l ng r i k t t l ng xu ng ñáy ao. Chính s phân gi i này ñã t o ra cơ ch t làm th c ăn cho các ch ng vi sinh v t h u hi u. ôxy hòa tan. E coli. Lo i ch ph m sinh h c dư c s d ng có hi u q a nh t là Effective Micro-organism (g i t t là ch ph m EM). Trong ao nuôi có càng nhi u ch t c n bã h u cơ hay th c ph m dư th a. ñã d n ñ n vi c tiêu di t các vi sinh v t gây b nh và c vi sinh v t h u ích. giúp môi trư ng ao nuôi trong s ch. Qúa trình này di n ra liên t c theo chi u hư ng tích c c và có l i cho môi trư ng nuôi tôm.2-0.

and Lim.E. cá trôi n ð . Swift.J (eds) Recent Advances in Aquaculture. Rome. Hardy. Edwards. Watanabe. Canberra 2004 Halver. pp.. Vi n chăn nuôi.CÂU H I: 1. 1987.. CAB international.W. 823pp.213. Y. R. P. tôm he? 2. 2002. H Chí Minh. G.W. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 162 . IFAS Extension.. and Shimma. Michael B. cá chình. J. Fish Nutrition. Rottmann. Ti ng Anh FAO. Craig Watson and Roy P. Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida. (eds). Fishing New Books Ltd. 3rd Eds.Their Biology and Culture. 1980. T. (eds). Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. Wee. Snakeheads . 2002. 1985. D. 179 . L. S. 2004. 2002. FAO. Nhà XBNN. and Allan. Arai. cá rô phi. Aquaculture Training Manual. ð c ñi m v dinh dư ng. Hà n i.. Academic Press. London. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture).L. J. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. 345-353. Webster. R. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. In: Muir. E.F and Roberts. 1995.. Australian Centre for International Agricultural Research. Croom Helm. Scott Graves. England Takeuchi. 2003. Rome.. T. K. R.D. UNDP. J. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. 1982. Yanong. Farm-made Aquafeed. kh u ph n ăn và nuôi dư ng cá chép. Nhà XBNN..R. Imprint of Elsevier Science. Các gi i pháp dinh dư ng và nuôi dư ng nh m nâng cao năng su t các ñ i tư ng nuôi k trên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. 2004. C. New.. C. cá qu .. FAO Fisheries Technical Paper 343.

9 TIU (trypsin inhibitor unit)/mg m u.500 (Liener và Kakade. Nhi t ñ không ñ không ho t hóa ñư c I-trypsin s c ch tiêu hóa protein (Dabrowska. 1947. Các tác gi ñ ngh ch nên thay th m t ph n b t cá b ng ñ tương. Ngày nay. 1951). Viola et al. ði u ki n nhi t và m và th i gian khi x lý ñ tương ph thuôc lo i v t. ñ c bi t lysine (Riesen et al. ph i h p kh u ph n ăn cho cá ch y u d a vào các th c ăn có ngu n g c t ñ ng v t (Law et al. Evans và Butts. cá chép và các lo i khác. 1979). H còn ch ra r ng b t cá ch a m t s ch t kích thích sinh trư ng chưa ñ nh rõ tên mà trong ñ tương không có. ðây là nh ng lo i th c ăn ñư c nhi u nhà khoa h c trên th gi i và trong nư c nghiên c u nh m thay th v i t l thích h p các lo i th c ăn có ngu n g c ñ ng v t trong kh u ph n ăn c a ðVTS. Nhưng. Nó làm ch m sinh trư ng c a gà. Kozak. m t v n ñ c n ñ i m t khi s d ng ngu n th c ăn này là các ñ c t làm c n tr ñ n kh năng tiêu hóa các ch t dinh dư ng có trong các lo i th c ăn này. Tuy nhiên. và gây ra tri u ch ng phình to t y gà và chu t do t y tăng cư ng ho t ñ ng quá m c ñ ñáp ng nhu c u cao vi c cung c p enzyme trypsin c n thi t cho cơ th (Sandholm et al. Ch t c ch trypsin là m t protein hình c u có kh i lư ng phân t 21. 1980).1.1.CHƯƠNG XIV ð CT 14. 1961). 1980).I-trypsin) trong ñ tương ð tương là m t trong nh ng ngu n protein th c v t quan tr ng thay th b t cá. ð tương thư ng ñư c b sung d ng viên trong kh u ph n ăn c a cá da trơn và các lo i cá khác v i m t lư ng h n ch do có ch a nhi u ch t c ch (anti-metabolites) mà ch y u nh t là ch t c ch trypsin. 1976). giá th c ăn có ngu n g c ñ ng v t v a tăng cao l i v a không ñ cung ng k p th i nên vi c s d ng th c ăn có ngu n g c th c v t ph i h p trong kh u ph n ăn cho tôm. Nó không làm phình to t y bê.. n u thay th hoàn toàn s tăng chi phí b sung axit amin và tăng m c lipid. (1982) nghiên c u trên cá chép. Robinson et al (1981) m khám t y cá da trơn nuôi b ng khô ñ tương các m c I-trypsin khác nhau không th y nh hư ng gì. cũng nhóm tác gi này Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 163 . Ch t c ch trypsin (Trypsin inhibitor . cá da trơn.1. khô d u bông. X lý nhi t có th gi m ho t tính c a I-trypsin. 14. cá tăng nhanh m t cách rõ r t. chó (Liener và Kakade.. k t lu n r ng khô ñ tương có m c năng lư ng và hàm lư ng lysine th p hơn 10 -15% so nhu c u.. do s hi u bi t v dinh dư ng ngày càng tăng. Nh ng th c ăn có ngu n g c th c v t thư ng ñư c s d ng ph bi n là h t ñ tương. Tuy nhiên. ñ ng v t và vi sinh v t. Andrew và Page (1974) phát hi n th y khi thay th b t cá b ng ñ tương cùng m c N làm gi m ñáng k sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn cá da trơn. ð c t có th có t ngu n g c th c v t. l c và các s n ph m ph t công nghi p ch bi n như bã ñ u nành. cá h i (rainbow trout). chu t. l n. nhưng quá nhi t làm gi m m t s axit amin s n có trong ñ tương. ð c t có ngu n g c th c v t Th i xa xưa. ðÔC T T NHIÊN TRONG TH C ĂN TH Y S N ð c t t nhiên ch nh ng ch t và h p ch t ñ c h i có t nhiên trong th c ăn. B ng ch ng ñó cho th y cơ ch gi m sinh trư ng do ñ tương r t ph c t p không ñơn gi n ch có c ch tiêu hóa protein. Robinson et al (1981) th nghi m nh hư ng x lý nhi t lên I-trypsin trong kh u ph n cá da trơn và cho th y làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn khi kh u ph n ch a trên 1. khô d u l c.

tannin và các phenolic khác. GL t ngu n c i d u gây cư ng năng tuy n giáp và gi m thyroxine (T4) huy t thanh cá h i (Yurkowski et al 1978). X lý nhi t. isothiocyanate và ino thiocyanate (R-N=C=S). phytate gây nh hư ng ñáng k ñ n sinh trư ng ñ c bi t khi có m c Ca cao trong kh u ph n (Moris và Ellis 1980). Van Etten và Tookey 1983). ði u này có th gi i thích l i ích c a b sung khoáng dư i d ng kh u ph n ch a ñ tương (Ketola 1975). ð c ñi m th hai là x lý nhi t khô ñ tương thương m i không có quy trình chu n nên có m c I-trypsin khác nhau gi a các m u phân tích. oliu… chu t. I-trypsin và axit phytic. Mg và Zn. bông. cá da trơn có s c kháng hơn. ð c ñi m th ba là b sung amino acid và khoáng cho k t qu kh quan có th do sai khác các gi ng. GL không t gây ñ c nhưng khi th y phân b i enzyme myrosinase t o các h p ch t làm suy y u ch c năng tuy n giáp và gây các nh hư ng có h i khác (Tookey et al 1980. nên dùng nguyên h t ñ tương (không ép d u) sau khi x lý nhi t ñ làm th c ăn. Tookey et al 1980). Glucosinolate (GL) Glucosinolate (thioglucoside) ñư c hình thành t nhiên trong các th c v t d ng hình ch nh t như b p c i. 1985. Các nghiên c u trên phát hi n nhi u ñ c tính quan tr ng v nh hư ng c a I-trypsin trong nuôi tr ng th y s n. c i xoăn… GL bao g m 5-vinyloxazolidinethione. Phytate có kh năng k t h p v i các cation như Ca. Nhi u nghiên c u ch ra r ng hàm lư ng axit phytic cao kìm hãm sinh trư ng. và nh t là P có trong th c v t thành h p ch t không thích h p cho ñ ng v t (Smith 1977).8% c a h t và gossypol 39-50% kh i lư ng tuy n (Berardi và Goddblatt 1980). nitrite h u cơ.ngu n protein r ti n trong kh u ph n ăn c a cá h i. Trên cơ s kinh t và ưu ñi m sinh h c.6 TIU trong m t thí nghi m khác. ð c ñi m th tư là r t ít các nghiên c u trên cá v nh hư ng c a I-trypsin lên t y. khô c i d u còn ch a các h p ch t ñ c khác như axit erucic. h ñã không tìm th y nh hư ng c a I-trypsin cá da trơn khi nuôi kh u ph n ch a 3. trong khi cá chép n m v trí trung gian. GL tr nên ñư c chú ý ñ c bi t khi s d ng khô c i d u .hexaphosphate c a myo-inositol là thành ph n c a h u h t các s n ph m h t c c và khô d u như ñ tương. ð c ñi m th nh t là ñ nh y c m v i I-trypsin khác nhau các ñ i tư ng th nghi m. ð c t ñư c bi t nhi u nh t là gossypol trong tuy n s c t màu vàng. Các tuy n s c t ch a 2. T t c các s n ph m th y phân GL là nh ng h p ch t antithyroid (Van Etten 1969. Satoh et al. súp lơ. Cá h i (Rainbow trout) nh y c m hơn. Gossypol H t bông là ngu n b sung protein cho v t nuôi và cá v i lư ng h n ch vì ch a nhi u ñ c t tư nhiên.(1985). và tăng t l ch t cá (Richardson et al. c i d u. và ch t lư ng khô ñ tương. 1983). ít nh t cho lo i cá h i này (Smith 1977). chuy n hóa protein và ch c năng tuy n giáp. ngoài ch t GL.4-4. Phytic acid Phytic acid . Hơn n a. m h t bông Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 164 .

k t qu TN c a Roehm et al (1967) không th y nh hư ng ñ n tăng tr ng c a rainbow khi ăn 250ppm gossypol acetate trong 18 tháng li n. Trên ñ ng v t: Trong th c ti n chăn nuôi trên ñ ng c chăn th có m t s loài th c v t h ñ u như c ngôi sao hoa tr ng (Lupinus albus) ho c hoa vàng (Lupinus luteus) có Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 165 . Tuy nhiên.2 . Li u gây ch t ngư i c a salonin t 0.alkaloids) và nhóm ti n alkaloid (Proto . Trong khi.07 g/kg ru t c và 0. Khi th y phân nó gi i phóng ra ñư ng. Trên ngư i: hi n tư ng ng ñ c solanin thư ng x y ra do ăn c khoai tây m c m m.0. vì v y ngư i ta g i nó ñúng nghĩa hoá h c là các glucoside cũng ñư c. Alkaloid là nh ng h p ch t h u cơ có ch a nitơ và có tính ki m nh .18% không nh hư ng tăng tr ng. nh hư ng c a gossypol v i các loài cá khác chưa ñư c bi t rõ. reserpine trong cây d a c n làm thu c gi m ñau. atropin ñư c tìm th y trong cây cà ñ c dư c (belladonna) ñ làm thu c giãn ñ ng t (Encarta.0. Ph n c khoai tây tr i lên trên m t ñ t có v xanh và ph n c khoai tây có ch a ch t solanin. ng ng tim và t vong. 1997). trung bình 0. cá rophi. cafein trong h t cà phê.55 g/kg v c . như v y s d ng khô d u cotton làm th c ăn cho v t nuôi khá an toàn ngo i tr m t s lo i quá m n c m như l n (Singleton và Kratzer. Phương pháp ch bi n hi n nay có th lo i tr 80-90% gossypol. nhóm alkaloid gi (Pseudo . ña s có ngu n g c t th o m c. Tri u ch ng ng ñ c trên ngư i th nh là ñau b ng.30 . Ch t alkaloide ñơn gi n ñư c t ng h p s m nh t vào năm 1886 là ch t coniine. Ví d : ch t nicotine trong cây thu c lá ñư c s d ng ñ làm thu c tr sâu.alkaloids). ngư i ta còn bi t ñư c trong m t s cây nhi t ñ i cũng có nhi u alkaloid. 1930). morphine trong nh a cây á phi n ñư c s d ng ñ làm thu c gi m ñau. tiêu ch y r i sau ñó táo bón.propyl . Khi khoai tây m c m m thì solanin có th lên ñ n 1. Thí nghi m c a Dorsa et al (1982) trên cá da trơn cho ăn khô d u bông và gossypol acetate thì sinh trư ng gi m 17% kh u ph n khô d u bông. Các gi ng khác có hàm lư ng solanin th p hơn. Khi khu th n kinh b tê li t d n ñ n ng ng hô h p. Alkaloid Alcaloid là nhóm ñ c t th c v t l n và ña d ng. cá da trơn. McRosoft. ngư i ta tìm th y có g n 6000 ch t alkaloid khác nhau và có kho ng 30 trong s này ñã ñư c s d ng r ng rãi trong y h c và ñư c nghiên c u k . Thí nghi m xác ñ nh nh hư ng c a gossypol trên rainbow cho th y cá ch m sinh trư ng khi hàm lư ng 290ppm gossypol t do trong kh u ph n (Herman.22g/1kg v c .04 .34g/kg c .0. Alkaloid có ch a nhi u trong h t Erythrina americana.chuy n gossypol t do thành liên k t và không gây ñ c cho ñ ng v t. Theo tài li u c a Petterson (1991) thì alkaloid ñư c chia ra làm 3 nhóm: nhóm alkaloid th c (True . 1970). Hi n nay. ðây là ch t mà ngày xưa ngư i x u s d ng ñ ñ u ñ c nhà tri t h c vĩ ñ i Socrates. 1973).4 g/1kg th tr ng ngư i. Tilapia aurea ñ kháng v i gossypol và v i m c dư i 0.piperidine (C5H10NC3H7). Nh ng alkaloid ñư c bi t rõ nh t là trong cây khoai tây và trong c lupin. breviflora (Sotelo. Tùy theo gi ng khoai tây mà hàm lư ng solanin có khác nhau. Gi ng khoai tây Rosevall Angieri có ch a ñ n 0. Ví d : cây vông nem (Erythrina sp) có ch a trên 60 lo i alkaloid. tên hóa h c là 2 . Ngày nay. và m c gossypol vư t quá ngư ng ñ kháng làm gi m sinh trư ng. cocaine trong cây coca ñ làm hưng ph n th n kinh. S c kháng gossypol r t khác nhau các loài cá như cá h i. Th n ng thì giãn ñ ng t và li t nh hai chân.49g solanin/1kg ru t c và 1. ch v i m t li u r t nh cũng t o ra tác d ng sinh h c r t m nh trên cơ th .alkaloids). tích lũy mô và thay ñ i mô b nh. E.

S có m t c a tannin trong m t vài cây c làm th c ăn gia súc quan tr ng không nh ng làm gi m kh năng tiêu hóa. trư c ñây ngư i ta g i tên b nh do lo i c này gây ra là lupinozis. Cơ ch tác ñ ng c a tannin trong dinh dư ng ñ ng v t: ph n ng v i protein gây k t t a và bi n tính protein làm cho nó tr nên khó tiêu hóa. tuy nhiên có lo i th c v t ch a nhi u. ngư i ta còn bi t có m t lo i tannin khác g i là "ellagitannins" n u c t liên k t ra ta thu ñư c axit ellagic. ngư i ta c g ng tuy n ch n gi ng có hàm lư ng alkaloid th p. b o v ch t ñ m ch ng l i s lên men phân gi i c a vi khu n.digallic. Ngoài ra. 1975). N u ñem th y phân ra ta thu ñư c ñư ng glucose và m t thành ph n khác không ph i ñư ng. ñã hóa g thì tannin càng nhi u. Bi n pháp phòng ng a: ngâm nư c và r a nhi u l n có th làm gi m chút ít alkaloid.13%) nhưng vì có ch a tannin nên kh năng tiêu hóa kém. có lo i ít. N u cao lương ñư c h p hơi ho c ép d p làm khô cho gia súc ăn s tiêu hóa t t hơn r t nhi u. Ch t gallotannin có nhi u trong lá cây non cây Shin . mà còn làm gi m tính ngon mi ng c a gia súc. Trong th c v t có 2 lo i tannin: m t lo i tannin có kh năng th y phân g i là hydrolysable tannin (HTs) và m t lo i không có kh năng th y phân g i là condensed tannin (CTs).m t lo i ch t ñ c gây b nh cho gia súc trên ñ ng c x ôn ñ i. làm thoái hoá và m hoá gan. T xa. tiêu hóa kém. xác ñ nh trong cây c Lupin có ch a nhi u lo i alkaloid mà trong ñó có ch t kinolizidin là r t ñ c gây h i cho gan. Tannin còn có nh hư ng như m t ch t kháng dinh dư ng. t ñó t l tiêu hóa tinh b t còng kém theo. 1974. Theo Kumar và D’Mello (1995) thì tannin là nh ng h p ch t có ch a phenolic hòa tan. Nh ng gi ng cao lương c i ti n có hàm lư ng protein khá cao (11 . Payner. Alkaloid trong lo i c này không b phá h y b i qúa trình phơi và s y. ñó là axit gallic và m . Tri u ch ng b nh xu t hi n trên h th n kinh d n ñ n b i li t ngư i ta g i là b nh latirizmus. ð c t c a nó còn có cây Acacia salicina.oak (Quereus havardi) gây t n th t l n cho ñ ng v t chăn th trong mùa nó phát tri n gia súc ph i s d ng lo i cây này (Pigeon et al. M t hư ng khác. thư ng là m t ph c h p c a axit phenolic ho c axit oxyphenolic. Trong m t s c h ñ u thu c gi ng Medicago sativa sau m t th i gian dài tr ng ñ l y h t c già tích lũy ch t ñ c ñư c bi t là ch t latirin còn là lo i alkaloid gây ng ñ c cho gia súc ăn nhi u. có phân t lư ng >500.1962) B c M . làm thay ñ i trao ñ i ch t trong d c và gây h i cho ñ ng v t. do ñó s ng ñ c trên gia súc thư ng x y ra khi cho bò ăn c Lupin khô. dư i tác ñ ng c a tannin làm cho nó k t t a. ñi u quan tr ng là v m t di truy n. ngư i ta còng s d ng tannin ñ làm se niêm m c ru t tr các b nh tiêu ch y.. Tannin phân b r t r ng trong các lo i th c v t. như th ta g i là "gallotannins". ñó là m t lo i cây châu Úc: Terminalia oblongata (Evereist. Theo tài li u c a Humphreys (1988) thì s ng ñ c do lo i c này x y ra bò s a mang thai kỳ cu i ho c m i ñ còn gây ra b nh ketosis cho bò. Sau này. nh ng gi ng nguyên th y hàm lư ng tannin r t cao. Nhóm ch t tannin Tannin là m t h p ch t ester gi a ñư ng glucose và m t nhóm ch t khác. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 166 . Trong các lo i cây cao lương. Th c v t càng già. Tuy v y. protein bao b c xung quanh h t tinh b t. M t d n ch ng khác v lo i ñ c t này ñã gây thi t h i kinh t khá l n trong chăn nuôi. có kh năng k t t a v i gelatin và các protein trong môi trư ng nư c. ngư i ta bi t s d ng tannin ñ thu c da.

1974). 1974). Johnson et al. b t ñ u tôm. bi n ñ i ho t tính c a oxidase ch c năng trong gan và các enzyme khác (Eisele et al.thư ng dùng cho cá h i . kho ng 0. Như v y. m t c m giác hô h p và ch t. Tuy nhiên.. 14. b t th t. 1978.. tăng t l kh i lư ng gi a gan và cơ th (Hendricks et al.2.. Kh năng gây ñ c cho th y s n là r t th p vì t l s d ng th p. ho i t gan và lách trên ngư i (Fuhrman. ñó là tetrodotoxin và dinogunellin. nh hư ng c a ñ c t lên th c ăn cá là chưa ñư c hi u rõ. 1985). 1980). bi n ñ i thành ph n và c u trúc lipid (Scarpelli et al. 1967) và t l gi a axit sterculic và malvic là 2:1. CPFA còn có trong khô d u lo i b d u nhưng hàm lư ng ph thu c d u còn l i. ch có 7-10% axit sterculic h u hi u có trong kh u ph n cá h i. Tuy nhiên. th c ăn có ngu n g c ñ ng v t như b t cá.. ñư c s d ng v i m t lư ng nh trong kh u ph n. 1969) và cá rainbow (Roehm et al. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 167 . Nhìn chung. H u h t cá ch a ñ c t trên t n ð dương và Tây Thái Bình dương. gan và bu ng tr ng cá có ch a 2 ñ c t t nhiên có th nh hư ng khi s d ng làm th c ăn. malvalic là các axit trong th c v t h Malvale. ch t này gây tê cóng môi.. Tetrodotoxin Kho ng 80 lo i thu c h Tetraodontiformes (cá puffer hay globefish) s n sinh và ch a tetrodotoxin – r t ñ c ñ i v i tât c ñ ng v t xương s ng tr loài s n sinh ñ c t trên (Fuhrman. các lo i này không có ñ c t . 1974. b t lông vũ. ñư c s n sinh trong tinh d ch c a hai loài cá (Stichaeus grigorgjewi và Scorpaenichthys marmoratus). 1983). 1966).5% làm cho 30% cá có kh i u trong gan lúc 12 tháng.2% (Bailey et al. m t c m giác cơ. ñ c bi t cá l n..Các axit béo cyclopropene Các axit béo cyclopropene (CPFA).. D u bông ch a 0.35% CPFA ñư c s d ng trong kh u ph n 7. ð c t có ngu n g c ñ ng v t Trong th y s n..1. M c này không ñ gây nh hư ng sinh trư ng cá. nôn m a. Hàm lư ng CPFA trong d u bông kho ng 0. 1967. nhưng ñ i v i ngư i và ñ ng v t thí nghi m. b t máu. Ch t này không ñ c như tetrodotoxin nhưng gây a ch y. axit sterculic.01% khi ch bi n b ng phương pháp hi n ñ i (Levi et al. Chưa th nghi m trên cá.thì CPFA có 20-30ppm. Khô d u bông ch a các CPFA nói trên. Dinogunellin Dinogunellin là lipoprotein ñ c. 1970). M t trong các nh hư ng c a CPFA ñ n ñ ng v t có vú và l p chim là c ch h th ng enzyme desaturase axit béo (Raju và Reiser. v i t l b t cá r t th p trong kh u ph n cho cá thì ñ ñ c hi m khi x y ra.. N u kh u ph n chi m 20-30% khô d u bông . 1975). M t s nh hư ng khác lên cá rainbow là làm bi n ñ i trao ñ i lipid (Truthers et al..6-1. lư i và ngón tay. Kh u ph n này ch a kho ng 90ppm axit sterculic.

Nó gây tác h i r t l n cho v t nuôi th y s n và c cho s c kh e con ngư i. nh hư ng c a m b oxy hóa ñã ñư c nghiên c u trên các nhóm cá nuôi như cá h i. nó không ph i là h p ch t có trong nguyên li u th c ăn do s t ng h p c a th c v t hay ñ ng v t. các tri u ch ng nói trên có th kh c ph c khi b sung vitamin E vào kh u ph n có m b oxy hóa. Như ñã bi t. lo n dư ng cơ cá chép (Hashimoto et al. Tuy nhiên.. Cơ ch gây b nh c a aflatoxin là do kh năng liên k t c a ch t này v i DNA trong nhân t bào. khô d u l c. Nhi u nghiên c u nh hư ng c a AFB1 trên cá h i ñã ñư c công b . Ngư i ta còn ch ng minh r ng α . 14. 1966). ít có nghiên c u trên các lo i cá khác.RNA. là h p ch t h u cơ có nhân ña m ch vòng có 16 d n xu t hóa h c khác nhau.1). ðây là nguyên nhân làm gi m sút s t ng h p protein trong t bào. các h t c c (b p). B2. S d ng m b oxy hóa ho c m trong kh u ph n ñ lâu ngày b oxy hóa gây ra ñ c. Trong th c t ..3. s liên k t này gây c ch enzyme polymerase c a RNA làm h n ch s t ng h p RNA và c ch polymerase t .. Aflatoxin gây thương t n gan và cú Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 168 . 1979). Aflatoxin do n m Aspergillus flavus. tuy nhiên. lúa mì. h t h ñ u. lo i n m này s n sinh các aflatoxin. Ví d . nh hư ng bao g m ngưng sinh trư ng. Nó xu t hi n trong nguyên li u sau quá trình thu ho ch. b o qu n và ch bi n do các lo i n m m c t o ra. Aspergilus parasiticus sinh ra. n m Aspergillus có th lây nhi m qua khô d u bông. 1982). tăng t l ch t. g o và ñ i m ch. Các lo i nông s n d nhi m aflatoxin bao g m: h t l c. trong ñó aflatoxin B1 (AFB1) là ch y u. G1 và G2. h t hư ng dương (b ng 14. ví d thông qua s thi u h t các vitamin. khô cùi d a. ñ ng th i cũng lactone này gây c ch t ng h p DNA nhân t bào.1. ñ c bi t vitamin E (Hardy et al. l c. ð c t có ngu n g c vi sinh v t ð c t có ngu n g c vi sinh v t là ch t ñ c sinh ra t n m m c. da trơn và h cá chép.lactone không bão hoà có trong phân t aflatoxin làm cho h p ch t này có ho t tính gây ung thư. Aflatoxin có trong t nhiên Aflatoxin là nhóm ñ c t thư ng g p trong th c ăn gia súc.M b oxy hóa M c a cá bi n ch a nhi u các axit béo không no (PUFA) và thư ng b oxy hóa b i oxy trong không khí (Watanabe. do ñó. n m Aspergillus flavus có trong khô d u bông gây b nh ung thư gan cho cá h i (rainbow trout). trong ñó có 4 lo i có tính ñ c l n nh t: B1. β . thi u máu và thoái hóa m gan cá h i (Smith. Các ch t ñ c này nh hư ng tr c ti p hay gián ti p ñên cá. các s n ph m ngô. 1983). làm r i lo n s tăng trư ng bình thư ng c a t bào.

. li u trên 5 ppm có th gây t n h i ñ n gan và ru t. ñ u nành. 1977). Trong khi ñó. và sinh s n r t nhanh trên các lo i th c ăn h t c c (Scott. Vi t Nam N 25 2 1 3 3 7 4 29 1 28 Hàm lư ng trung bình aflatoxin (ppb) 205 22 50 29 8 17 12 1200 40 105 Hàm lư ng t i ña aflatoxin (ppb) 600 25 50 55 10 50 50 5000 40 500 Các lo i mycotoxin khác Ochratoxin là nhóm ñ c nh t. t o ñi u ki n t t cho n m phát tri n.0 mg/kg. McKinley. AFB2: 1. Rubratoxin A và B ñư c s n sinh do Penicellium rubrum.75-0. giá tr LD50 ñã ñư c xác l p cho AFB1 là 0. Hàm lư ng aflatoxin trong m t s th c ăn dùng cho chăn nuôi Tên th c ăn Ngô h t G o và t m ð u nành h t Cám g o Khô d u m Khô d u d a Khô d u ñ u nành Khô d u l c B t s n lát Th c ăn h n h p Ngu n: Tr n Văn An. cafe.44-0. b o qu n. do chênh l ch nhi t ñ ngày ñêm làm cho nư c ngưng t b m t l p th c ăn gây ra hi n tư ng m c c b . ð i v i cá h i coho.81 mg/kg và AFG1 là 1. có 3 ngu n nhi m quan tr ng: (i) Nhi m ngoài ñ ng lúc thu ho ch: ði u này ñư c nh n bi t rõ nh t là ngô. li u LD50 là 5-10 mg/kg AFB1 (Halver et al. lúa mì. 1972). Nguyên nhân ch y u là do m ñ trong th c ăn còn cao (>14%). gi m s c ñ kháng và gây ung thư ngư i.th gây ung thư. 1969. ngô. 1967. phơi khô li n.90 mg/kg (Bauer et al. Gi a b n lo i trên thì lo i aflatoxin B1 và G1 chi m s lư ng nhi u nh t và còn gây tác h i nhi u nh t trên cá h i (Halver. ð c t này gây h i ñ n gan. d tr th c ăn. Ochratoxin A gây ch t ngư i.67 mg/kg. Các s li u trên còn cho th y. (ii) Nhi m trong kho trong khi ch bi n.. v i giá tr li u LD50 ñ i v i AFL1: 0. Bauer et al. Nó còng làm gi m kh năng ñ tr ng. 1977). t. Nó gây thoái hóa gan. 1969). Th nghi m nh hư ng AFB1 trên cá da trơn cho th y.1. Ngoài ra. Citrinin ñư c s n sinh do Penicillium và Aspergillus và phát tri n nhanh trên lúa mì. ho i t ng lư n g n và ti u c u th n. 1969). patulin ñư c s n sinh t nhi u lo i n m Penicillium và Aspergillus. do n m Aspergillus ochraceus s n sinh ra khi ngô và lúa mì b nhi m (Shotwell et al.. th n ñ ng v t. Các giai ño n và ngu n gây nhi m ñ c t n m Trong th c t s n xu t. r t ñ c v i ñ ng v t nhưng chưa th nghi m trên cá (Scott. cao lương. cá này ñ kháng t t và chưa tìm th y li u LD50. nh hư ng khác nhau c a AF trên các ñ i tư ng là không gi ng nhau..83 mg/kg. h t tiêu.2 mg/kg (Abedi. B ng 14. Ít có nghiên c u ñ c t này trên cá. 1991. 1969). ñ i m ch và y n m ch (Scott. ti t s a. v i n ng ñ l n hơn 1 ppm làm gi m s n lư ng tr ng gà ñ . sau ñó ñem d tr ho c do m ñ không khí trong kho cao h p thu vào nguyên li u. 1970). AFG2: 4. Nhóm này g m ochratoxin A và B và có hai ho t ch t a và b (Doster et al. 1968). cá Zebra thì nh y c m hơn. lúa m ch.. 1965. (iii) Nhi m khi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 169 . Scott et al. Ngoài ochratoxin. s c ñ kháng cho gia súc và gia c m. trong khi ñó các lo i khác không gây ñ c. Mu n kh c ph c tình tr ng này thì khi thu ho ch không nên ñ lâu ngoài ñ ng mà ñem v s y. Các lo i th c v t d nhi m là g o. 1977).58 mg/kg và AFG1: 0.. v i li u LD50 4.

Nhưng thư ng xãy ra trong môi trư ng chăn nuôi khi th c ăn ti p xúc v i máng ăn. sâu m t có th làm tăng s phát tri n c a n m m c lên t 10 .0 G o 13.0 ð u các lo i 15.30%. lactic. Ki m tra. n u c n thi t ph i x lý thêm nhi t ñ duy trì tình tr ng t t v i s cung th m nhi t và hút m. Ki m soát và tr kh côn trùng. S cân ñ i ñ m nguyên li u và m ñ không khí (70%) nhi t ñ 27oC Nguyên li u S cân ñ i m ñ nguyên li u ñ m không khí 70% Ngô 13. Có s liên quan gi a n m và sâu m t. Chính lư ng nư c này có th gây ra tình tr ng m c c b cho nguyên li u. sorbic. N u ñ sâu m t phát tri n v a làm t n th t ch t dinh dư ng. t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n. Chính vì v y. côn trùng trong nguyên li u và s phát tri n n m m c. Gi m thi u t i ña tình tr ng hô h p c a h t và m m vi sinh v t có trong nguyên li u d tr .2). và ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng (b ng 14. benzoic và axetic ñ tr n vào th c ăn kh ng 170 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . khóang trong nguyên li u và d ng nư c t do d dàng bay ra ho c h p thu vào nguyên li u. 1. các loài g m nh m xâm nh p vào kho. Theo tài li u c a FAO (1979) thì côn trùng. Ngư i ta s d ng nhi u lo i hóa ch t như Aureofugin. Nh ng gi i pháp phòng ng a mycotoxin Có 3 n i dung quan tr ng và ñơn gi n c n th c hi n khi ti n hành d tr th c ăn. sâu m t trong kho b i. các axit: propionic. v a làm tăng ñ m nguyên li u và v a mang m m vi sinh như bào t n m gây lan truy n n m m c r t mau l . Ngư i ta nh n th y có m i liên h gi a s phá ho i c a sâu m t. H t d tr trong kho qua m t th i gian. t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n. Nơi d tr ph i có c u trúc h p lý ñ duy trì môi trư ng n ñ nh và ph i ngăn ch n không cho côn trùng. Thiramtan. ði u này có th gi i thích b i 2 lý do sau ñây: Ho t ñ ng trao ñ i ch t c a côn trùng s d ng ch t h u cơ trong nguyên li u.. Côn trùng.5 Lúa 15. S d ng hóa ch t. 2. t ñó s n sinh ra ñ c t gây h i cho ngư i và ñ ng v t. sâu m t. n n chu ng nhi m b n.2.0 L c nhân 7. ð m và nhi t ñ có liên quan nhau. sâu m t di chuy n trong nguyên li u mang trên mình nó nh ng bào t n m phát tán nhanh trong nguyên li u. hô h p sinh ra nư c làm cho môi trư ng tr th c ăn ngày càng m thêm. Ph i s y khô nguyên li u trư c khi ñưa vào kho d tr .0 Lư ng nư c trong nguyên li u có 2 d ng: d ng k t h p. Mu n gi nguyên li u t t ta c n có qui ñ nh tình tr ng h t trong ñi u ki n d tr c th . Có s cân ñ i gi a m ñ không khí và m ñ nguyên li u. 3. ta g i là nư c ho t ñ ng (free water hay active water). kh ng ch ñ m và nhi t ñ th ch h p. B ng 14. ta c n ph i ki m tra ñ nhi m côn trùng ñ có bi n pháp ki m tra ñ nhi m côn trùng. liên k t ch t v i ch t h u cơ. như sau: Ki m tra ñánh giá tình tr ng nguyên li u trư c khi d tr .cho ăn: trư ng h p này ít x y ra v i nuôi tr ng th y s n vì th i gian th c ăn ti p xúc v i môi trư ng nhi m b n ng n.

NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 171 . Wolke. Mayer. như ñ u tương.1.2. ngư i ta ñ ch ra h th ng l c h p ph ñ tách aflatoxin ra kh i d u 95 . nư ng nh nhi t ñ cao có th làm gi m aflatoxin. 5. Làm m t hi u l c aflatoxin b i NH3 dư i áp su t cao.2. ngô. Ví d . Làm m t hi u l c aflatoxin b i ch t h p ph b m t: Ngư i ta ch n các ch t h p ph aflatoxin trong ñư ng tiêu hóa. PCB là ngu n lây nhi m ñ i v i cá nhưng không nguy hi m. có m t kh p nơi và gây nhi u nh hư ng ñ n ngư i. Toxaphane ñ c hơn DDT ñ i v i các lo i cá chép nhưng ít ñ c hơn cá h i (Macek. M t trong s ngu n nhi m PCB trong kh u ph n cá là d u cá làm ngu n b sung lipid. C hai phương th c ô nhi m này ñ u nh hư ng ñ n cá nuôi hay cá t nhiên (Nadeau. Ngày nay. Murchelano. ñư c s d ng r ng rãi ñ phun cho cây tr ng khi DDT b nghiêm c m. t ñó không gây tác h i cho cơ th . Tùy t ng lo i n m và ngu n lây nhi m mà s d ng hóa ch t cho h p lý. CÁC H P CH T KHÔNG T 14. Th c ăn. xâm nhi m m c th p thông qua môi trư ng tích lũy d n vào th c ăn. 1972). Nhi u phương pháp v t lý ñ lo i tr n m mycotoxin trong th c ăn như lo i b h t b nhi m ñ s d ng h t không nhi m. n m Aspergillus flavus nhi m trên ngô h t có th b kh ng ch b i ammonia 2% hay axit propionic 1%. ánh sáng m t tr i có tác d ng t t ñ phá h y aflatoxin. M c dù còn m t s ñi m liên quan ñ n kh năng gây bi n tính c a s n ph m chưa ñư c làm rõ. Toxaphene Toxaphene là h n h p ch a 67-69% chlorine. Bi n pháp v t lý. 1976. Như v y.100%. Phương pháp nhi t như rang.ch nhi m ñ c n m. Làm m t hi u l c aflatoxin b i ánh sáng: Ánh sáng còn ñư c dùng ñ phá h y aflatoxin. nh hư ng c p tính c a PCB ñã ñư c phát hi n trên nhi u lo i cá thong qua ñư ng nư c (Stalling. Hàm lư ng PCB trong d u cá bi n th p nhưng n u kéo dài th i gian cho ăn d u này thì hàm lư ng trong cá nuôi s cao. Polychlorinated Biphenyls (PCB) PCB là h p ch t hóa h c b n. 4. M t trái c a ch t h p ph b m t là n u không ch n l c k thì ch t h p ph có th gây ra s h p ph vitamin và m t s ho t ch t sinh h c khác th i ra ngoài. ngư i ta th y khi ñem g o nhi m aflatoxin n u dư i áp su t hơi nư c có g n 70% aflatoxin b phá h y. bong và l c tr ng vùng có s d ng toxaphene thì có ti m năng nhi m r t cao. Hóa ch t h u cơ Các ch t h u cơ xâm nhi m vào th c ăn dư i 2 con ñư ng: dài h n. 14. 1985). ng n h n. lo i b aflatoxin trong d u. 1970). gia súc và c cá. Làm m t hi u l c aflatoxin. Nói chung. Làm m t hi u l c aflatoxin b i nhi t ñ : Nguyên lý c a phương pháp là bi n ñ i thành ph n hóa h c c a aflatoxin ho c thay ñ i nhóm ho t ñ ng trong phân t aflatoxin. Davis. nhi m m c cao t rũi ro công nghi p hay ch t th i. làm cho nó không h p thu ñư c vào cơ th mà theo phân th i ra ngoài. Ngu n PCB lây nhi m ch y u t d u h cá trích ho c t m th t cá và tôm. Toxaphene ñã ñư c th y trong cá v i hàm lư ng cao do s tích lũy sinh h c. song nó ñư c coi là m t phương pháp thành công và ñư c s d ng m c công nghi p v i nh ng ñ m b o c n thi t. McAllister. n ð .

H u h t h t c c. Tuy nhiên. 1985). ñ c H t bông bi t lysine. Zn. bông. s ng ñ c này ít khi x y ra. Phytate gi m cây tr ng khác availability c a protein. trong khi PCB làm gi m tác ñ ng t n thương lên cá. da. 1993) Ho t ch t Kháng trypsin Mô t nh hư ng Ngu n th c ăn Các ch t c ch trao ñ i protein.. ngâm nư c Không có phương pháp x lý h u hi u. ð tương và nhi u d ng phytate. nitrate làm gi m ho t ñ ng tuy n giáp 70% phospho trong ñ tương. 1995. ví nh hư ng trên cá mang (chelator) du. Pb. Mn. nh hư ng c a kim lo i n ng trong nư c ñ n cá ñã ñư c ñ c p r t rõ ràng. NRC.2. Gi m lư ng ăn vào và h n ch sinh trư ng nh hư ng s n sinh thyroxin và Keo d u sinh trư ng c a cá Khi th y phân sinh ra ion C i d u thiocynate. Cá thư ng ng ñ c m t s kim lo i n ng như th y ngân (Hg).) và h tb ñ u Gi m ch t lư ng protein.. Khô l c X lý X lý nhi t Gossypol Mimosine Glucosinonate Phytic acid Không th x lý nhi t ho c ngâm trong nư c Ngâm nư c X lý nhi t. mát. Kim lo i n ng Trong lĩnh v c ñ c t h c th y s n. kim lo i ñ h n chê ñ c khi b sung vào TĂ Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 172 . S d ng enzyme phytase hay b sung khoáng Nên d tr th c ăn nơi khô. Không dùng TĂ ñã b nhi m Không x lý ñư c Mycotoxin Erucic acid Kim lo i n ng Axit béo không no gây tích lũy C i d u m và ho i t tim.. hai m c cao nh t làm tăng hematocrit và tăng sinh bi u mô mang nhưng không ch t. Cu. Cadmium Cd gây ho i t gan. Nhi u lo i nhưng ch y u c khô d u (l c. ñ ch trypsin và chrysotrypsin tương. 8. Anderson.14. B ng 14. Hg ñã tích t trong cơ dư i 30 ppm. T l ch t cao c hai trư ng h p (Rhodes et al. mang và th n Kim lo i n ng v a là ch t dinh Th nh tho ng gây T o ra ch t dư ng nhưng v a ch t ñ c. Cd.2. 1975) cho th y.3. Tóm t t m t s ch t kháng dinh dư ng và ñ c t trong th c ăn (De Silva. cadmium (Cd) và chì (Pb). goitrin. Cu và Fe M c trên các lo i th c ăn d tr m m c.. Hg. Th y ngân Thí nghi m nuôi cá h i v i các m c Hg 4. Zn. As. 16 và 24 ppm dư i d ng methyl HgCl trên 105 ngày (Wobeser. Al.

Florida. 2002. 438 tr. Nh ng bi n pháp lo i b nh hư ng c a nhóm mycotoxin? 4. 2005. In: Wilson. Fish Nutrition..CÂU H I: 1. Giáo trình th c ăn gia súc. TP H Chí Minh. 3rd Eds. 1987. ð c ñi m c a nhóm ñ c t t các ch t ph gia trong kh u ph n và bi n pháp gi m thi u nh hư ng? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. Rome. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Imprint of Elsevier Science. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 173 .P. S. 150 tr. USA. Nhà XBNN. Official Methods of Analysis. Washington. Hardy. Hà N i.. CRC Press. R. FAO. J. D. UNDP. 2004. Hãy so sánh các nhóm ñ c t trong th c ăn th y s n? 2. C. 2002. Aquaculture Training Manual. Ti ng Anh AOAC. ð c ñi m và nh hư ng c a nhóm ñ c t mycotoxin? 3. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish.D. Swift. 69-75. Bùi Huy Như Phúc. Dư Thanh H ng.R. Nguy n Th Hoa Lý. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). National Academy Press. Washington. Nutrient Requirements of Fish. and Lim. Eel. (eds).. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. 823pp.. Lê ð c Ngoan. H Chí Minh. 15th Ed. 1990. Dương Thanh Liêm.. Halver. Anguilla spp. Boca Raton. DC. DC. R. Fishing New Books Ltd. Nhà XBNN. Dương Duy ð ng. 1991. 1985. 2002. New. pp. England Webster. CAB international.W. C. E. 1993. Nhà XBNN. Academic Press. Th c ăn và dinh dư ng ñ ng v t.Arai. Michael B. NRC (National Research Council).

Catfish) (Halver. da trơn) (Chow. FAO.7H2O 35.1% trong kh u ph n ppm trong kh u ph n cu i cùng Cu = 10 Fe = 100 Mn = 50 Zn = 50 Co = 0.1 0. rôphi. VITAMIN CHO TÔM.6H2O KI Dùng m c 0.0 MgSO4 223. New. H n h p khoáng s 3 (Cá chép n ð . chép.2% trong kh u ph n m B ng 1.0 CaCO3 15.H2O ZnSO4.0 NaH2PO4 50.1 B ng 1. 1982) Ch t khoáng S lư ng ( g ) 150.1 KI (ho c KIO4) 1000. PREMIX KHOÁNG.05 I = 0.7H2O MnSO4.0 CuSO4. Michael B.3.0 MnSO4.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 174 .01 20 30 0.0 FeSO4.PH L C I H N H P TH C ĂN.5H2O 25.Indian Carps) (Chow.1. Rome. H n h p khoáng s 1 (cá h i.5H2O FeSO4.1% kh u ph n mg/g premix 50 3 0.2. 1982) Ch t khoáng Fe Cu Co Mn Zn I Se Premix dung v i m c 0. 1987) B ng 1. H n h p khoáng s 2 (Cá da trơn . 1982) Ch t khoáng CuSO4.H2O ZnO CoCl.7H2O 0.0 2.0 NaCl Premix dùng v i m c 1. CÁ (Feed and Feeding of Fish and Shrimp.

51 Dùng m c 4% trong kh u ph n.02 1 90 0.00 10.00 151.7775 127. H n h p khoáng s 4 (Tilapia) (Jauncey và Ross.1275 Trong kh u ph n cá bi n (g/kg premix)2 510.C .15 3.B2 Axit panthothenic Niacin Vitamin B6 Biotin Axit folic Cholin chloride Vitamin B12 Ethoxyquin mg/kg kh u ph n khô 1000 IU 200 IU 10 IU 2 40 4 4 10 20 4 0.00 22.K .B1 .91 1.4775 0.H2O MgSO4.18 0.0000 5.5000 2.6H2O CrCl3. 2 Dùng m c 1% trong kh u ph n B ng 1. H n h p vitamin (Cá h i. 1982) Ch t khoáng CaHPO4. da trơn) (Chow.5.11 100.B ng 1.D3 .2950 0. chép.5000 60. 1982) Vitamin Vitamin A .0000 25.7H2O CoSO4.E .4H2O CuSO4.5375 0.7H2O MnSO4.004 16 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 175 .14 1.7H2O NaCl KCl FeSO4.7H2O ZnSO4.4. rôphi.7H2O Ca(IO3).6H2O 1 Trong kh u ph n cá nư c ng t (g/kg premix)1 727.7850 0.00 200.0000 50.

34 Cao lương 15.0 Cám g o 20.6 B t c alfalfa (17%CP) 3.4 Mu i iot 1.3 Pyridoxine 0.0 Calcium Panthothenate 0. Tacon và Beveridge.2 Vitamin C 5.0 B ng 1.0 TC: 100. Công th c th c ăn h n h p cá da trơn (catfish) (Lee.B ng 1.00% Khô d u hư ng dương 11.6 Axit Folic 0.05 Vitamin K 0.0 Khô ñ tương chi t ly 22.60 Premix khoáng 0.Viên khô) (Thái Lan. 1982) Vitamin A 500 IU D3 100 IU B1 0.5 Cám g o 12.35 B t ñá vôi 2.00 Cám lúa mì 3. da trơn và rôphi (Chow. tôm nư c ng t ) Vitamin mg/g premix (Chow.1 B2 0.0 B t cá 56. 1982) Nguyên li u Th c ăn cho cá sinh trư ng (Mehico) ð tương ép d u 54.0 Premix K+V 1.0 D u cá 4.0 Premix vitamin 0. 1981) Channel Catfish Catfish (Clarias&Ophicephalus) (USA.10 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 176 .0 Distillers solubles khô 8.2 Vitamin B12 0.001 Axit Nicotinic 2. H n h p cho cá chép.8. H n h p vitamin (Tôm bi n.0 T m lúa mì 10.00 M tr 5.00 Calcium orthophosphat 2.5 Basfin (Ch t k t dính) 0. 1984) 5000 IU 1000 IU 120 40 120 0.07 Khô m m ngô 7.7.5 Khô l c 12. 1981).Viên khô) B t cá (60% CP) 12.0 mg/kg th c ăn (Kanazawa.0 B t máu (80%CP) 5.54 Premix vitamin 0.0 B t lông vũ 5.0 Khô d u bông b v 12.5 TC: 100.6.0 Tinh b t (alpha) 14.02 150 100 5 40 5000 B ng 1.

M t s công th c th c ăn cho cá h i Atlantic (Storebakken.5 0. 1982) Nguyên li u B t cá B t lông vũ B t th t Khô ñ tương Khô l c Khô d u bông Cám g o B ng bia rư u Premix vitamin Premix khoáng Lipit b sung T ng c ng Lo i th c ăn B t cá Khô ñ tương B t tôm.5 0.10.B ng 1.5 48 3 2 1. M t s công th c th c ăn cho cá măng – Chanos chanos (Lim.35 g (%) 10 5 5 12 12 20 20 10 2 4 100 35g – cá b t (%) 5 3 5 4 10 20 37 10 2 4 100 27% protein 10 34.5 Trư ng thành 25-50 0-15 5-20 10-18 20-30 3-5 35-55 30-40 7-15 V béo 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 35-55 20-40 7-15 Brood stock 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 50-60 20-35 7-15 177 B ng 1.9. b t m c B t mì D u cá bi n Premix vitamin Premix khoáng Ch t ch ng oxy hóa H t c c hay ph ph m Hemicellulose viên D u Dicalcium phosphate Cá b t Lo i th c ăn (%) B t cá 35-60 S n ph m ñ tương 0 Gluten 0-15 H t ngũ c c 8-15 D u 10-15 Khác 3-5 Thành ph n dinh dư ng (%) Protein 50-60 M 18-25 Tinh b t 6-12 Hương 0.5 . 1991) 40% protein cho cá gi ng 30 20 15 25. H n h p cho rô phi nư c ng t (Jauncey và Ross. 2000) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .05 Cá gi ng 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-60 18-30 6-12 Cá con 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-55 18-30 6-12 B ng 1.5 g (%) 30 15 5 5 10 5 10 10 2 4 4 100 0.5 0.11.45 8 1 0.

trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture. NRC. 1984).000 2. FAO) Nguyên li u th c ăn Tinh b t s n Cám g o Gluten mì B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Ch t mang (binder) Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) u trùng cá da trơn 1 0 0 25 50 7 1 2 15 45 3000 u trùng cá da trơn 1 15 3 0 72 7 1 2 0 40 3000 u trùng cá da trơn/rôphi 15 10 0 65 7 1 2 0 37.0 4. FAO) Nguyên li u ph i tr n S n khô Khô d a Cám g o Khô ñ tương B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) Cá gi ng ñ n 2-4 tháng tu i 23 0 15 35 25 4 1 2 31 2700 ð n cá thương ph m (nuôi l ng) 23 0 20 25 25 4 1 2 27.5 2500 ð n cá thương ph m 2 22 30 0 25 20 0 1 2 26 2500 B ng 1.000 10. M t s công th c th c ăn t s n xu t cho u trùng cá da trơn và rôphi Thái Lan (Supis Thongrod et al..13.0 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 178 .000 (%) 27.000 36.000 12. 2002..B ng 1. 2002 trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture.0 5.0 10.14. 1983) Viên khô cho P.monodon merrguiensis (Malaysia) Nguyên li u B t cá B t th t xương Khô ñ tương Khô v ng ép Khô l c ép Ngô Khô d a & P. H n h p cho tôm bi n (Kanazawa.000 20.5 3000 u trùng rôphi 15 30 0 47 5 1 2 0 30 2800 u trùng rôphi ñơn tính 0 30 0 68 0 0 2 0 41 2700 B ng 1. Kh u ph n th c hành ( USA ) Nguyên li u B t cá (61%CP) Khô ñ tương chi t ly B t ñ u tôm B t mì gi u gluten Cám g o M ao (%) 15. M t s công th c th c ăn t ph i ch cho cá roophi và các lo i cá ăn c Thái Lan (Supis Thongrod et al.0 15.5 2700 ð n cá thương ph m 1 35 0 15 25 20 2 1 2 24.0 10.12.0 5.

0 1.500 0.038 100 B ng 1.000 0.0 8.0 100 Viên khô (Indonesia) B t cá 20.1976) Viên khô (Thái Lan) Công th c 1 2 D u cá 3.5 39. H n h p cho tôm nư c ng t (New-Singholka.0 39.0 Tapioca 5.0 Cám g o 45.0 2.0 B t tôm 25.02%BHT và Ethoxiquin) 10.15.0 Khô ñ tương 5.0 10.Cám g o ñã l y d u B t xanh Tapioca Premix vitamin (+0.015% 100 Ch t k t dính Premix vitamin Premix khoáng Dicalcium Phosphate Vitamin C (b c) 2.0 Khô ñ tương 9.0 3.0 G o nghi n 25.0 T ng: 100.0 1.0 Cám g o 25.0 Guar Gum 1.0 B t cá 10.0 5. 1982).0 0.0 4.0 Khô d a 20.0 Premix K+V 1.0 Khô l c 5.000 0.0 T ng: 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 179 .0 2.500 1. Manik.

73 0.18 0.31 0.8 1.1 NT R Cá chép 3200 35 28 1.87 0.98 1.06 0. N u n ng ñ năng lư ng hay protein kh u ph n cao hơn hay th p hơn các giá tr ghi trong b ng thì nhu c u các ch t dinh dư ng khác cũng ph i thay ñ i theo .28 0.1 60 13 Cá h i Pacific 3600 38 34 2.1.24 1.6 .94 1.1 R NT 0.Met + Cys . 1993) Cá da trơn DE (kcal/kg) Protein thô (%) Protein tiêu hoá (%) Axit amin (%): .5 .05 0.Tryptophan .Isoleucine .75 1.7 0.Histidine .75 0.00 1. B ng 2. s chênh l ch v kh năng l i d ng sinh h c c a các ch t dinh dư ng và chênh l ch v nhu c u do tác ñ ng c a môi trư ng.95 1.05 0. Nhu c u dinh dư ng c a m t s loài cá (NRC.70 1.43 0.Valin n-3 fatty acids (%) n-6 fatty acids (%) Ch t khoáng: Ca (%) Cl (%) Mg (%) P (%) K (%) Na (%) Cu (mg/kg) I (mg/kg) Fe (mg/kg) Mn (mg/kg) 3000 32 28 1.8 0.9 1.73 0. vitamin và khoáng ñư c xác ñ nh v i kh u ph n tinh ch có ñ l i d ng sinh h c g n 100%.64 0.09 1-2 NT NT NT 0.43 0.6 E 3 1.6 0.Leucine .1 E 30 2.84 0.Phe + Tyr .56 0.45 R R 5 1.40 0. axit béo.4 1.74 0.98 1. Nhu c u axit amin.8 NT NT 0.64 1.Threonine .48 0.2 0. Trong th c t s n xu t nh ng nhu c u này ph i ñư c thêm m t s dư an toàn (margin of safety) ñ bù ñ p cho nh ng m t mát khi ch bi n và d tr .Lysine .Arginine . ñi u này c n ñư c xem xét khi kh u ph n ñư c ph i h p t th c ăn t nhiên có ñ l i d ng sinh h c kém hơn.14 0.0 1.7 0.04 0.78 0.PH L C II B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ Nh ng giá tr v nhu c u dinh dư ng trình bày trong b ng dư i ñây là nhu c u t i thi u c a cá trong ñi u ki n thí nghi m.8 0.05 0.1.5 0.33 1.19 0.2 1.9 E 0.1.04 0.90 1.1 1 1 NT NT 0.36 1.55 1.17 1.6 NT NT 3 NT 150 13 Rô phi 3000 32 28 1.4 Cá h i (Rainbow Trout) 3600 38 34 1.42 0.76 1.61 0.5 NT NT R NT NT R 180 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .2 1 1 1E 0.5 .6 0.0 R R 0.

2002.15 1.0 1 3 300 50 R R 2500 NT 50 R 7 20 R R 800 R 2 R 6 300 50 30 NT 4000 NT 100 NT 7 30 28 NR 500 1 NR 0. NT: không th E: ư c tính B ng 2. mg/kg Vitamin C. mg/kg Choline.3 2500 2400 50 R 4 20 10 0. 2002) Loài Nhu c u (%) Kích c Cá chép 30-38 Cá gi ng Tr m c 28-35 Cá gi ng Cá mè 37-42 Cá b t và gi ng 45 Cá b t Rôphi 30-36 Cá gi ng 28-35 Juvenile Cá da trơn: Clarias 40 C. 2002.01 E 1000 0. mg/kg Niacin.25 1000-2000 500 50 R 9 15 14 R 400 R 1. UI/kg E. mg/kg Vitamin B6. mg/kg 20 0. Murthy. UI/kg K. mg/kg Pantothenic acid. rôphi và cá da trơn châu Á (Jantrarotai.. macrocephalus 35 27-29 Cá gi ng Pangasius hypothalmus >18 Juvenile 43 Cá b t Cá lóc 30 Cá gi ng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 181 . 2002. mg/kg Folate. mg/kg Thiamin. Shiau. mg/kg Vitamin B12.5 6 NT 440 R 20 NT NT NT 50 NT 6 10 NT NR NT NT NT NT NT NT 50 Ghi chú: R: có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng NR: không th y có nhu c u khi xác ñ nh trong ñi u ki n thí nghi m. UI/kg D. Paripatananont.2. Nhu c u protein cho cá chép. Takeuchi et al. mg/kg Myoinositol. 1996.5 1 3 NR 25-50 30 0.Zn (mg/kg) Se (mg/kg) Vitamin: A. mg/kg Riboflavin. mg/kg Biotin.

8 0.07 B ng 2. % Ca. 1993. Jantrarotai.7 6.B ng 2.7 0.33 25 2 0.78 0.07 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 182 .1 1.0 Try 0.31 25 2 0.75 0.5 Val 3.27 35 2. Nhu c u axit amin thi t y u (g/16 g N) c a cá chép.8 2.08 Gi ng 14 49 2.8 4.6 3.31 0. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 16 52 3. % max P.26 40 2 0.07 Juvenile 7 37 2.1 2.24 40 2 0.33 25 2 0. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn th t (Tacon.8 5.1 2. 2002) Axit amin Cá chép Catla catla Labeo rohita Rô phi Ictalurus Agr 4.8 0.9 0. % min Met Cys Carbohydrate. rô phi và da trơn (NRC.5.6 Leu 3.36 15 2. % min Lys.0 3.7 2.1 Met 3. 1990) Cá b t M thô.26 40 2 0.66 0.19 0.0 Thr 3.7 1. 1996.8 0.8 0.07 Sinh trư ng 12 45 2. % min Mg.7 4.8 2.9 0.9 0. 1990) Cá b t M thô.3 Phe 6.3 1.0 0.8 3.6 3.08 Gi ng 7 39 2. % min(*) Protein thô.71 0. Shiau.9 2.9 5.8 0.5 0. 2002.08 1 0.2 5.07 Juvenile 14 47 2.8 0.94 0.07 0. % Ca.4 3.8 5.0 3.5 Iso 2.2 4.0 1.07 Sinh trư ng 6 35 2.71 0.7 4.4 3.6 3.67 0.7 0.4.0 B ng 2.2 4.5 2.5 0.8 1. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 8 42 2.5 Lys 5.5 3.4 His 2. % min Lys.3 3.87 0.29 30 2.5 1 0.6 2.1 3.06 V béo 10 47 2.81 0. % min Mg. % max P. % min(*) Protein thô. % min Met Cys Carbohydrate.78 0.34 20 2. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn t p (Tacon.3.1 5. Murthy.19 0.6 5.4 3.06 V béo 5 37 2.3 2.0 4.48 0.5 1 0.

04 0.53 1.00 8.70 10.20 0.60 1.05 0.90 2.05 0.50 23.80 2.58 0.62 6.60 0.54 42.06 0.11 0.04 0.51 47.00 88.02 0.30 0.20 13.65 26.70 0.10 6.60 0.91 4.40 2.04 0.87 27.60 6.39 0.80 7.14 0.08 2.08 0.54 0.70 89.19 24.91 2.70 2.33 24.60 4.43 24.16 0.20 5.54 9.40 2.00 37.90 12.26 0.12 0.20 37.70 1.20 1.47 2.60 1.40 6.50 1.6 81.61 12.11 6.29 0.13 0.37 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 183 .70 16.90 1.40 0.96 7.60 10.60 4.43 7.30 13.60 7.86 5.02 33.05 0.PH L C III THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U CHO CÁ VI T NAM (%) Khoáng t ng s D n su t không ñ m Protein thô Ch t khô Lipt thô Lo i th c ăn C t nhiên h nh p Bèo cái Bèo dâu Bèo t m Bèo tây Rau mu ng C Ghi-nê Cây Trichantera C Ruzi Thân lá Stylô C s nb v C s nb v khô C s nc v C s nc v khô Cây b p c ilá già H tñ u tương Khô d u bông Khô d u ñ u tương Khô d u l c nhân Cám b i Cám g o n p Cám g o t gi chày Cám g o t lo i I Xơ thô Ca 0.36 27.21 1.30 13.19 0.07 10.10 8.25 31.53 0.50 1.30 1.09 0.05 0.80 17.74 10.05 0.07 0.98 0.11 0.51 0.50 1.17 0.30 1.00 46.01 87.68 22.19 89.97 5.05 0.56 4.70 0.06 0.77 11.40 89.30 1.60 23.00 3.70 31.10 2.76 0.49 86.22 1.70 0.56 24.86 0.48 91.37 1.96 11.60 1.01 1.18 0.57 45.30 0.79 5.04 0.30 0.18 2.00 4.03 0.91 5.10 11.05 0.56 0.11 0.72 7.70 13.60 7.61 0.60 8.26 0.99 0.03 6.40 1.00 87.20 0.57 2.40 3.80 28.54 5.20 1.50 1.70 2.5 88.50 2.13 0.70 77.81 0.05 0.39 17.30 7.07 1.73 10.50 7.39 7.27 31.38 0.30 3.46 90.00 0.90 2.54 7.00 4.17 P 0.32 0.

67 2.19 51.50 26.30 64.80 38.50 1.00 87.50 31.80 10.55 57.90 2.98 90.10 0.25 10.50 5.60 0.03 22.71 88.00 0.88 0.01 2.80 1.37 1.54 24.53 3.00 38.06 2.20 42.34 5.58 35.97 0.10 28.50 6.52 10.40 4.90 5.91 10.B t cá l 50% protein B t cá nh t 40% protein B t cá nh t 45% protein B t cá nh t 50% protein B t cá nh t 55% protein B t tôm S ab t 89.50 89.17 0.52 1.89 13.35 7.52 4.09 2.00 1.50 52.60 26.26 87.50 96.80 0.10 4.79 1.34 5.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 184 .

không l n hơn .7 .0.9 1.3.00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 2 .5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5.00 . 4. 22 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu.2.5 (ho c m nh) tính b ng 1.1.Tiêu chu n ngành 28 TCN 190 : 2004 4.1.Compound pellet feed for Giant freshwater prawn .1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên). 33 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm càng xanh .PH L C IV TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N 4. B ng 4.1.20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0. hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4.5 S 6 3. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. 1.00 g/con 4.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm càng xanh.1. s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm càng xanh thương ph m.1. tính b ng 2 t l % kh i lư ng. Ch tiêu S 4 2.2.00 -10. b m t m n. B ng 4.00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10. Phân lo i Th c ăn viên cho tôm càng xanh g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0.01 . ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20.0.7 0.2 S 5 2. hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 S 3 Kích c : 0.2.1.2. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4.5 .0 TT 11 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 185 .2.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4.0 mm. Yêu c u k thu t 3.2 Các ch tiêu lý.4 .1 ð i tư ng và ph m vi ng d ng 1. không có mùi men m c và mùi l khác. Ch tiêu lý. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau.20. 3.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát.20 -2.Ðư ng kính viên 0.

5 1. không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%).4.5 2. tính b ng t l % kh i lư ng. không l n hơn Hàm lư ng tro.72 1.72 1.7 0 .1.0 .8 0 . không nh hơn 2 3100 11 35 5 3 16 2 32 5 3 30 5 4 27 4 4 25 4 5 23 4 5 3000 2860 2800 2750 2700 2. tính b ng t l % kh i lư ng. không nh hơn Ð m. không nh hơn Hàm lư ng lipid thô.3 1. không l n hơn Hàm lư ng canxi.89 . tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn.3.6 0 . tính b ng t l % kh i lư ng. tính theo s gi quan sát. không l n hơn Hàm lư ng lysine. 3. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4. tính b ng t l % kh i lư ng. không nh hơn Hàm lư ng methionin.89 1. tính b ng t l % kh i lư ng. không nh hơn Năng lư ng thô. không l n hơn T l canxi/ phospho n m trong kho ng Hàm lư ng natri clorua (t l % kh i lư ng). tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng.3. tính b ng t l % kh i lư ng.84 1. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 186 .3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 5 không l n hơn Ð b n. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.8 0 .5 0 3. tính b ng t l % kh i lư ng.7 0 . không nh hơn Hàm lư ng xơ thô.76 1.

4. 4.3. 4.3.86.3.90.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 .1993.3. 4.3.3.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng 4. 4.4. 4.3. Phương pháp th 4.5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001. 4. 187 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . hóa 4.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. 4.3.3 Th các ch tiêu lý.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001. 4.2.C c th y tinh dung tích 50 ml .3.3.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993 4.13 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281. 4.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86.3. 4.4. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam (TCVN) 4325-86. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên TT 1 2 3 4 5 Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.4. Sau ñó.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 .3.90.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.3.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.3.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 . 4.3.4.86.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn. 4.3. 4.3. 4.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p 4.1.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.2 Cách th : . 4.3.B ng 4.Ðũa th y tinh 4.89.1993.1 D ng c th : . Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4.L y kho ng 5.3.4.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 . .

2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. ho c bao PP.. ch t béo thô. kín. 5.4. Hư ng d n b o qu n. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 188 . Ngày s n xu t. tránh va ñ p m nh. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. 5. ghi nhãn.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.1. 5.1 Bao gói 5.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành. ñư c che mưa n ng. ch t xơ thô.3. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng.1.3 B o qu n 5. Bao gói. không có ch t ñ c h i. 5. 5. 4.2. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5. ho c bao gi y 3 l p. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. ñ trên b c kê cao ráo. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1. b o qu n và v n chuy n 5.4 V n chuy n 5. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. s ch.2.2.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm sú . 5. c. hàm lư ng khoáng .2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. Tên hàng hoá b. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày.2.2. s l n cho ăn. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).1. 5.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t.5. 4. thoáng mát và ñư c t y trùng. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). th i h n s d ng.2 Ngoài các n i dung b t bu c.4. s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm Sú thương ph m. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên). b.Compound pellet feed for tiger shrimp (Penaeus monodon).4.3. th i h n b o qu n g. s ch.Tiêu chu n ngành 28 TCN 102 : 2004 4. ñ m.1. không rách..) e.1. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. ñã ñư c t y trùng. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn.4.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.1.2 Ghi nhãn 5.

kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4.4.4.00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 1 . 3. tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn.1.3. 4. Ch tiêu lý.2 S 4 1. không l n hơn Ð b n.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm sú.Ðư ng kính viên (ho c m nh) tính b ng mm.2.00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20.3.6 0.3. Phân lo i Th c ăn viên cho tôm sú g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm PL15 có kh i lư ng: 0.2. 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu. Yêu c u k thu t 3.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4.0. hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4.5 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2 1 3400 11 42 40 39 38 37 35 3400 3200 3200 3000 3000 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 189 . ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .2. không nh hơn Năng lư ng thô. tính b ng t l % kh i lư ng.00 g/con 4.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát (% kh i lư ng). tính theo s gi quan sát. B ng 4. không có mùi men m c và mùi l khác.00 . không l n hơn . % Lo i th c ăn S 1 S 2 0.00 -10.5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5.20. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr ho c m nh ñ u nhau.4.8 1. không nh hơn Ð m.2 S 6 2.2 Các ch tiêu lý.20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0.20 -1.00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10. B ng 4.5 .01 .5 S 3 1. hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : .8 S 5 2. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.2. 3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . b m t m n.

80 1. hóa 4. trong kho ng 8 Hàm lư ng xơ thô.70 0. không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 1 1 trong HCl 10%).1 D ng c th : .5.2. % 14 14 kh i lư ng.80 0. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.3. % kh i 6 . Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n. không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1.70 0.10 2. % kh i 2. 4.80 0.3.3. Phương pháp th 4.4.90 0. TT 1 2 3 4 5 5-7 4 15 2 5-7 4 15 2 4-6 5 16 2 4-6 5 16 2 1.C c th y tinh dung tích 50 ml . % kh i 2.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p.3 Th các ch tiêu lý. không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô. 4.3.3.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4.70 1.1. không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin.5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua. t l % kh i lư ng. 4.3 lư ng.8 6-8 lư ng. % 2.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.2 Cách th : Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 190 .10 lư ng. không l n hơn 9 Hàm lư ng tro. không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi.0 .70 a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu B ng 4. % 0.kh i lư ng.80 1. không nh hơn 3. 4.3.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993.90 kh i lư ng.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng. không > 14 Hàm lư ng lyzin. 4.3. Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4.5 kh i lư ng. % kh i 3 3 lư ng.5.3.Ðũa th y tinh.

2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n.4.L y kho ng 5. 4. th i h n s d ng. hàm lư ng khoáng .4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .86.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã. 4.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.3. 5. 4.1.2 Ghi nhãn 5. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn. 4. 5.4.3.3. 4.3. 4.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 .3.4. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ.1.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. kín.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 ..1 Bao gói 5. 4. ch t xơ thô. th i h n b o qu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 191 .12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .5.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281. ñ m. Tên hàng hoá b. 4. 5.4. không rách. 4.4.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a.1993. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.2.3. 4. 4.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.90. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4. ghi nhãn. Bao gói.3. b o qu n và v n chuy n 5.3..3.4. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành.1993.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát.3.2.2.1.) e.86.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 . Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. ho c bao PP. ch t béo thô.89. 4..0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. ñã ñư c t y trùng. 4. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. 4.3. 4. Ngày s n xu t.5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. .90. Sau ñó. ho c bao gi y 3 l p. 4. 4.

c.4.500 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: >500 g/con 4. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. ñư c che mưa n ng. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa. B ng 4. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1.g.1.3. Hư ng d n b o qu n.4 V n chuy n 5.6. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau.3.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4.Tiêu chu n ngành 28 TCN 188 : 2004 4. 4.200 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200 . Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002.20 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20 .1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên). ñ trên b c kê cao ráo.3. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n. 1. b m t m n. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. 5.6.3 B o qu n 5.2 Ngoài các n i dung b t bu c. 5.2.3.1. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i.3. 5. Th c ăn h n h p d ng viên cho cá tra và cá ba sa (Compound pellet feed for Pangasianodon hypophthalmus and Pangasius bocourti) . S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Tra và cá Ba sa thương ph m. 4. b.2. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 192 .1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng.3. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. s ch. s ch. Yêu c u k thu t 3. thoáng mát và ñư c t y trùng. 5.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô.5 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5 . s l n cho ăn.3. không có ch t ñ c h i. Phân lo i Th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: < 1 g/con S 2: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: 1 .4. tránh va ñ p m nh.

không nh hơn Ð m. tính b ng t l % kh i lư ng. không nh hơn Năng lư ng thô. B ng 4.0 S 6 12.0 S 5 10.5 0. 3.6 1. không l n hơn .2 3 Màu s c Mùi v Nâu vàng ñ n nâu. hóa c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4.5 0. t l % Kh i lư ng.5 2 30 3300 11 40 8 6 16 2 35 6 6 14 30 5 7 12 26 5 7 10 22 4 8 10 18 3 8 10 2800 2400 2100 1800 1500 1.0 0. t l % kh i lư ng.7 1. kcal/1 kg th c ăn. không có mùi men m c và mùi l khác. tính theo s phút quan sát. không l n hơn Hàm lư ng tro. không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%). % kh i lư ng.9 1.9 0. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.3 0. không l n hơn Ð b n.8 0.8 1.5 S 3 2.4 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 193 .2 Các ch tiêu lý. không nh hơn Hàm lư ng methionine.Ðư ng kính viên tính b ng mm.5 S 4 5.0 .0 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 1 2. không nh hơn Hàm lư ng xơ thô. % kh i lư ng. % kh i lư ng. % kh i lư ng.1. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch . % kh i lư ng. không nh hơn Lo i th c ăn S 1 S 2 1. tính b ng % kh i lư ng.7. t l % kh i lư ng.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát. Ch tiêu lý. không l n hơn Hàm lư ng lysine. không nh hơn Hàm lư ng natri clorua. Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .1 0. hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : .0 1.7. không nh hơn Hàm lư ng lipid thô. tính b ng t l % kh i lư ng.5 2. không l n hơn Hàm lư ng phospho.

3.1993.3.3.3.Ðũa th y tinh 4. 4. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4.3. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.3. 4.4.12 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281.C c th y tinh dung tích 50 ml . .3.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .4.13 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 . Sau ñó.3.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. B ng 4.3.1 D ng c th : . Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong B ng 4.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.L y kho ng 5. 4.10 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001. 4. 4.2 Cách th : .86.4.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.3.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã. Phương pháp th 4.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001. 4. TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 194 .3.3.8.3.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .3. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993. hóa 4.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. 4.3 Th các ch tiêu lý. 4. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.11 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .3. 4.3. 4. 4.3.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001. 4.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86. 4.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.90.7.4.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. 4.3. 4.3. 4.8. 4.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86.1993. 4.90.3.

1. 4. ch t xơ thô. c.1 Bao gói 5.1. ch t béo thô.2 Ghi nhãn 5.4. th i h n b o qu n g. b o qu n và v n chuy n 5.4. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .5. 5. b.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày.4. Tên hàng hoá b. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. 5. 5. s ch.) e. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a.2..4. 5.3 B o qu n 5. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1.2 Ngoài các n i dung t bu c.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. ho c bao PP. Ngày s n xu t. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. s ch. 5. hàm lư ng khoáng . 5. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. 5. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. ghi nhãn.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. không rách. th i h n s d ng.4.1. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5.2. ñư c che mưa n ng. ñ trên b c kê cao ráo. không có ch t ñ c h i. Bao gói.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng trong th c ăn theo các quy ñ nh hi n hành 4. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn.4.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a.4 V n chuy n 5. Th c ăn h n h p d ng viên cho cá Rô phi (Compound pellet feed for Oreochromiss sp) .1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c.3.1. Hư ng d n b o qu n. tránh va ñ p m nh. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 195 .3. ñã ñư c t y trùng.89. ñ m. s l n cho ăn.1. thoáng mát và ñư c t y trùng.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành).2.4. 4. ho c bao gi y 3 l p. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y..Tiêu chu n ngành 28 TCN 189 : 2004 4.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n.3. kín.

4.9.0 S 6 6.9.li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. 3. kcal/1 kg 3200 3000 th c ăn. B ng 4. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .0 S 5 4.0 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200.10. ñ u nhau. tính b ng t l % 11 kh i lư ng. B ng 4. hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 Kích c : 1.Ðư ng kính viên tính 1.0 S 4 4. % kh i 2 lư ng. không nh hơn Ð m.0 .0 1.0 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2860 2800 2750 2700 30 27 25 20 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 196 .4. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2. b m t m n.0 .4.10. 3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . không có mùi men m c và mùi l khác. % 40 35 Ch tiêu S 3 2.0 g/con S 2: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5. 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu. Ch tiêu lý.0 . không nh hơn Năng lư ng thô.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4.500.5 b ng mm.20. Yêu c u k thu t 3.1.0 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 10.2 Các ch tiêu lý.0 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: l n hơn 500.5 .3. không l n hơn Hàm lư ng protein thô. Phân lo i Th c ăn viên cho cá Rô phi g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: nh hơn 5.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Rô phi.0 . 1.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát. s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Rô phi thương ph m. tính theo s phút 30 quan sát.2.0 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20.200.0 g/con 4. không l n hơn .0 -10. không l n hơn Ð b n. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr /hình tròn (ho c m nh). hóa c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4.

không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin.3. % kh i 1.3.5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua.3. không l n hơn 9 Hàm lư ng tro. 4.4. % 2.11. 4.6 1.5 lư ng.2 Cách th : .2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng.0 0. Sau ñó. % kh i 5 5 6 6 7 7 lư ng. hóa 4.3.C c th y tinh dung tích 50 ml .9 lư ng. % kh i 2. không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1.3 Th các ch tiêu lý. 4.5 kh i lư ng.6 0. 4.9 0. B ng 4.3. không l n hơn 14 Hàm lư ng lyzin.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4. không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 2 trong HCl 10%).8 0.11. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993.5 kh i lư ng.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86.3 1.1.1 D ng c th : .7 0. Phương pháp th 4.7 1. % kh i lư ng.3. 197 TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . không < 3.4 1.L y kho ng 5.1 0.0 . c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.3. % 1. không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô. % kh i 6 6 5 5 4 4 lư ng.kh i lư ng. 4.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. không nh hơn 8 Hàm lư ng xơ thô.Ðũa th y tinh 4. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.4.3. % 16 kh i lư ng. không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p.

4. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h.4. ho c bao gi y 3 l p. th i h n s d ng. 5.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001. 4.3.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.4. hư ng d n s d ng (khuy n cáo v m t ñ nuôi.1.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 ..2 Ghi nhãn 5. 4. Ngày s n xu t.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. 5.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993.3.5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001. ch t xơ thô. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong B ng 4.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát. ho c bao PP.4.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. ghi nhãn.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a.1. lư ng cho ăn. 5.1993. 4. ch t béo thô. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.2. ñã ñư c t y trùng. 4.3. 4.2.3. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 198 . Bao gói. ñ m.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .3. th i h n b o qu n g.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn. .3. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281.3. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. 4. b o qu n và v n chuy n 5.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 ..4.86. 4. 4. không rách. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE.3.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .1 Bao gói 5. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).1993.) e. hàm lư ng khoáng .4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. 4.5. 4.9. 4.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.90. 4.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành. 4.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. Hư ng d n b o qu n. s l n cho ăn.86.3.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 . Tên hàng hoá b.3. 4.4. 4. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d. 4. 4.3.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.1.90.89. kín.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .

3. 5.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành).3 B o qu n 5. b. ñư c che mưa n ng.2 Ngoài các n i dung b t bu c.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. s ch. tránh va ñ p m nh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 199 . c. ñ trên b c kê cao ráo.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a.4 V n chuy n 5. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. không có ch t ñ c h i.3.1. thoáng mát và ñư c t y trùng.2. 5. s ch. 5.4. 5.4.5.

PH L C V TÊN KHOA H C C A M T S Ti ng Anh Anabantids Climbing perch Gour Carp. H cá chình Cá chình Nh t B n Cá chình châu Âu Nhóm cá dìa H cá h i LO I CÁ Ti ng Vi t Cá chép Cá chép Trung Qu c Cá tr m c Cá trôi Cá mè H cá da trơn Cá lóc H cá rôphi Cá cam Cá măng Cá hanh. common Chinese Grass Mud Silver Catfish African Brackish water Channel Malaysian Walking Eel Japanese European Rabbit fish Salmonids Atlantic salmon Pink salmon Lake trout Rainbow trout Bass Black sea European sea Giant sea perch Snakehead Tilapia Blue Java Nile Whitefish Yellow perch Yellowtail Milkfish Snapper Tên latin Anabas testudibneus Osphronemus goramy Cyprinus carpio Parabramis pekinensis Ctenopharyngodon idella Cirrhina molitorella Hypophthalamichthys molitrix Clarias gariepinus Chrysichthys nigrodigitalus Ictalurus punctatus Pangasius pangasius Clarias batrachus Anguilla japonica Angiulla anguilla Siganus spp Salmo salar Oncorhynchus gorbuscha Salvelinus namaycush Oncorhynchus mykiss H cá vư c Centropristis striata Dicentrarchus labrax Lates calcarifer Ophicephalus spp Oreochromis discolor O. niloticus Coregonus clupeaformis Perca flavescens Seriola quiqueradiata Chanos chanos Lujanus spp. aureus O. cá ch vàng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 200 .

and Bouwmans. S. Treece and D.Arai. Nhà XBNN. Hà N i.M. G. E. Degani. 259 . Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. 2001. M. Giáo trình th c ăn gia súc. 701 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 201 . Granvil D.G. Network of Aquaculture Centers in Asia.. In: Wilson.. 2002. Official Methods of Analysis. Hà N i. R. Ludwig. De Silva. and Hashimoto.” 2nd ed..J... C. K. Vi n chăn nuôi. Arai. Illinois FAO. H Chí Minh. Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. E. Allen Davis. Nose. 95 .759. DC. Dinh dư ng và th c ăn gia súc.L.SRAC Publication No. (1989). Bangkok. Dư Thanh H ng. 1981. T. 53. 272 . Nhà XBNN.P. 2000. 69-75. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. CRC Press. L i Văn Hùng. INC. Eel. Boca Raton.M. Vũ Duy Gi ng. F.. Lê ð c Ngoan. Nhà XBNN.E.. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. Halver. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Thailand. Nguy n Th Hoa Lý. 1972. T.H. Oohara. Hà n i.. Ensminger. 1999. Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11. Rome. Farm-made Aquafeed. 241 . 963-970. Fish Biol. 2005. 1991. FAO Fisheries Technical Paper 343. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). T..H. 15th Ed. C. Acedemic Press. AOAC..A. 700. Carter. 1991. M. Ti ng Anh Akiyama. S. 1997. Nhà XBNN. Boonyaratpalin. pp. 2002.284. and Levanon. Vitamin Requirement in Snakehead Diets.TÀI LI U THAM KH O CHÍNH Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. D.japonica. 753 . N. Nhà XBNN. Hà N i. Hà N i. Malang. 1997. pp. In “Fish nutrition. D. J. Florida. Washington. A.. Anguilla spp. Anguilla anguilla and A. Y.. and Walton. Houlihan. S. M. Cowey. 18pp. Amino acids essential for the growth of eels. G. Nguy n Th Lương H ng. Lê ð c Ngoan. New York. Nhà XBNN. Fisheries Science 63.. 9th Edition. 1987. and Yamamoto. ed).329. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . 1995. In: Huisman. Interstate Publishers. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla). F. M. Progress report of the Regional Project RAS/76/003. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. 1990. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture. 2004. and Owen. (1998). Indonesia. I. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). Animal Science.100. B. pp.. Zonneveld. Gerald M.267. 1989. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. Tôn Th t Sơn. Gallagher. (J.

J. 60/01 Robert R. T. Webster. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 202 . T. In: Tiews. 6th Ed. Rottmann. Animal Nutrition. National Academy Press. FAO.. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. (eds). Treece. IFAS Extension. P. Willy Verstraete. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries.. J. C. 1985. Lupianez. Watanabe. A Wiley-Interscience Publication. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. Yanong. 3rd Eds. 2000. UNDP.. Greenhalgh và Morgan. R. S. Steffens. Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A. and Peffer. R.W. 2003..l.375. Edwards. pp. (1991). McDonald.gov.pir.D. USA. University of Washington Press. E..A.FS No. Longman Scientific & Technical. In “Lipid Biochemistry. In: Pillay.au/factsheets).. 64 (abstr). England Takeuchi. W. 1987... G. and Harwood. Australian Centre for International Agricultural Research. L.” vol. Hardy. 345-353. Swift. 1984. and Arai.). 584 . CAB international. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Ling. J. Fishing News. 2002.. 108 pp.SRAC Publication No. 93.21-30. 2000. Encyclopedia of Aquaculture. 1989. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Greuel. Cardenete. Geert Rombaut. and Shimma. Stickney. Principles of Fish Nutrition. Ellis Horwood Limited. 2004. G... M. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview. Farnham. L. Chapman and Hall.W. Rome.R and Dill. 1996. and Allan. 1993. A. Water quality in freswater aquaculture ponds . anguilla. Canberra 2004 Halver. Aquaculture 124. Patrick Sorgeloos. and Morgan.. London. Aquaculture Training Manual. 1979. and de la Higuera. Fish Nutrition. K. Scott Graves. 2002. A.. Summary report the requirements of essential amino acids for carp.. M.J.W. 2000. 145-146 NRC (National Research Council). (eds).(1994). J. Arai. 1977. 702. England Stumn. T. Nose. (eds) Advances in Aquaculture. New. M. D. Michael B. I. 1979. Imprint of Elsevier Science. Washington. E.. England. S.590. Fishing New Books Ltd. and Lim. 2002.V. W. Washington. Craig Watson and Roy P. Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan. J. DC. T. Y. Garzon. S. 823pp. p. Laurent Verschuere. Hidalogo. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture).sa. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . Berlin. Nose. J.Granvil D. 1980.E. Primary Industries and Resources SA (www. Edward. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. C. W.... T. Seattle. preagon.. Aquaculture 41. Nutrient Requirements of Fish.R. Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida. E. J. Schmitz. and Halver.. O. Academic Press. Heenemann.E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology. 3rd Ed.. Gurr. pp.

1982. Vitamin E requirement for Japanaese eel.. Croom Helm. R. Y. J. and Shimma. 62. K.Their Biology and Culture.Wee. Watanabe. Vitamin 49. In: Muir... S. T.F and Roberts. T. pp. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 203 . Arai.L. Snakeheads . 1975.J (eds) Recent Advances in Aquaculture.. 179 .213. Yamakawa. London.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful