11ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

Εορτασμός Σημαίας

Επέτειος 28ης Οκτωβρίου 1940

 Παράδοση Σημαίας

Απονομή Αριστείων και

Βραβείων σχολικού έτους
2024-25
 Τρίτος παγκόσμιος

Στίχοι: Γιάννης Νεγρεπόντης

Μουσική: Μάνος Λοΐζος

Το μουσικό σχήμα «11 & κάτι»

παρουσιάζει:
«Η Τέχνη απέναντι στο φασισμό
και στον πόλεμο»
Το Σεπτέμβρη του 1939 κηρύσσεται ο
Β΄ παγκόσμιος πόλεμος, ο πιο
πολύνεκρος πόλεμος που έχει
γνωρίσει μέχρι σήμερα η
ανθρωπότητα. Είχαν προηγηθεί η
διεθνής οικονομική κρίση του ’29, η
εξαθλίωση των λαών και η άνοδος
στην εξουσία φασιστικών
Ο Μουσολίνι, εκφραστής του
ιταλικού φασισμού, είχε
εγκαθιδρύσει το καθεστώς του βίαια
με τη βοήθεια του μεγάλου
κεφαλαίου και του βασιλιά ήδη από
το 1922, καταστέλλοντας ατομικές
και πολιτικές ελευθερίες και
δικαιώματα.
Το Μάρτιο του 1933 το
Εθνικοσοσιαλιστικό (= Ναζιστικό)
Κόμμα του Χίτλερ ανέλαβε την
εξουσία και κατέλυσε τη δημοκρατία
της Βαϊμάρης συνεπικουρούμενο από
τους ισχυρότερους οικονομικούς
παράγοντες του κόσμου. Η
εγκαθίδρυση του Ράιχ έγινε με
μεθόδους βίας και προπαγάνδας
Το μαχαίρι της Νεολαίας του
Χίτλερ με χαραγμένο το σύνθημα
“Αίμα και Τιμή”
 Ο Φασισμός

Στίχοι: Φώντας Λάδης

Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος
Προανάκρουσμα του πολέμου στην
Ευρώπη υπήρξε ο ισπανικός εμφύλιος
(1936- 39). Σε αυτόν ο Χίτλερ
βοήθησε έμπρακτα το στρατάρχη
Φράνκο να επιβάλει χούντα. Το πιο
αποτρόπαιο γεγονός της περιόδου
ήταν ο βομβαρδισμός της βασκικής
πόλης Γκερνίκα από 150 γερμανικά
βομβαρδιστικά τον Απρίλιο του 1937.
Ο ανηλεής βομβαρδισμός αμάχων επί
τρεις ώρες στην Γκερνίκα (Guernica)
ενέπνευσε τον Πικάσο να
δημιουργήσει τον ομώνυμο πίνακα,
τον πιο εμβληματικό αντιπολεμικό
πίνακα του 20ού αιώνα.
Pablo Picasso, Guernica
Ο Πάμπλο Πικάσο (1881- 1973),
ένας από τους σημαντικότερους
Ισπανούς ζωγράφους και
σχεδιαστές, αριστερής ιδεολογίας,
παρά την σαφή κριτική που άσκησε
στον Στάλιν και τις πρακτικές του,
εξέφρασε με αρκετά έργα του κατά
τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου
Πολέμου τον αποτροπιασμό του για
Πάμπλο Πικάσο
 Bella Ciao

Ιταλικό αντιστασιακό σε
παραδοσιακή μουσική
Η αντίσταση εναντίον του φασισμού
και του ναζισμού εκδηλώθηκε από την
αρχή, τόσο στις ίδιες της χώρες που
αποτέλεσαν κοιτίδα τους, όσο και στις
κατακτημένες χώρες.
Είναι γνωστή η εκτέλεση του
Μουσολίνι τον Απρίλιο του 1945 από
τους Ιταλούς Παρτιζάνους καθώς και η
ηρωική αντίσταση των Γιουγκοσλάβων
και των Ελλήνων κατά τη διάρκεια της
κατοχής.
Ιταλοί Παρτιζάνοι
Η εκτέλεση του Μουσολίνι
Αλλά και σημαντικοί διανοούμενοι
και καλλιτέχνες αντιτάχθηκαν
σθεναρά στο φασισμό και στο
ναζισμό, καθώς και στη βία του
πολέμου. Από τους πιο σημαντικούς
ο Μπέρτολτ Μπρεχτ, Γερμανός
δραματουργός και ποιητής που έζησε
αυτοεξόριστος από το 1933 ως το
Μπέρτολτ Μπρεχτ
Στρατηγέ, το τάνκ σου είναι
δυνατό μηχάνημα

Θερίζει δάση ολόκληρα, κι

εκατοντάδες άντρες αφανίζει
Μόνο που έχει ένα ελάττωμα:
χρειάζεται οδηγό.
Στρατηγέ, ο άνθρωπος είναι χρήσιμος
πολύ.
Ξέρει να πετάει, ξέρει να σκοτώνει.
Μόνο που έχει ένα ελάττωμα:
Ξέρει να σκέφτεται.

(Μπέρτολτ Μπρεχτ, μτφ: Μάριος

Πλωρίτης)
Π. Πικάσο, Το σπίτι
των Charner. 1944-
45. Mουσείο
Μοντέρνας Τέχνης.
Ν. Υόρκη. To έργο
είναι εμπνευσμένο
από τη δολοφονία
των μελών μίας
οικογένειας, τη
στιγμή που έτρωγαν
στο τραπέζι του
σπιτιού τους, κατά
Γιουγκοσλάβοι παρτιζάνοι
Dance me to the end of love

Στίχοι – Μουσική: Leonard

Cohen
O Leonard Cohen έγραψε αυτό το
τραγούδι για τον Ελληνοεβραίο
βιολιστή Ιάκωβο Στρούμσα, που
υποχρεωνόταν από τους ναζί να
παίζει μουσική στο Άουσβιτς την
ώρα που οι Εβραίοι οδηγούνταν
στους θαλάμους αερίων. Περιγράφει
τα συναισθήματα της γυναίκας του
που άκουγε το βιολί του τη στιγμή
Η είσοδος του στρατοπέδου Άουσβιτς
με την επιγραφή: «Η εργασία
Επιτάφια επιγραφή απ' τον πόλεμο
του Χίτλερ

Πατέρα, άφησες να με πάρουνε

στρατιώτη
Μάνα, εσύ δεν μ' είχες κρύψει
Αδελφέ, μου' δωσες λάθος συμβουλή
Αδελφή, δεν με είχες ξυπνήσει!
(Μ. Μπρεχτ, μτφ. Ν. Βαλαβάνη)
Όταν αυτοί που είναι ψηλά μιλάνε
για ειρήνη,
ο απλός λαός ξέρει
πως έρχεται ο πόλεμος.

(Μπέρτολτ Μπρεχτ, Ποιήματα του

Σβέντμποργκ, 1939)
Ο πόλεμος που έρχεται
δεν είν' ο πρώτος. Πριν απ' αυτόν
γίνανε κι άλλοι πόλεμοι.
Όταν ετέλειωσε ο τελευταίος,
υπήρχαν νικητές και νικημένοι.
Στους νικημένους, ο φτωχός λαός
πέθαινε από την πείνα. Στους
νικητές
ο φτωχός λαός πέθαινε το ίδιο.
Πωπω τι έπαθε ο Μουσολίνι

Στίχοι: Πωλ Μενεστρέλ

Μουσική: Νίνο Καζιρόλι
Αμέσως μετά την ιταλική εισβολή
στην Ελλάδα, και κυρίως μετά τις
πρώτες επιτυχίες του ελληνικού
στρατού, γράφονται ή
διασκευάζονται τραγούδια, ελαφρά
λαϊκά και ρεμπέτικα, που σατιρίζουν
τον Μουσολίνι και στηλιτεύουν την
επίθεσή του. Ο πόλεμος γίνεται
κύριο θέμα και της επιθεώρησης,
Ανάλογα θέματα εμφανίζονται και
στις πολλές γελοιογραφίες των
εφημερίδων.
Αγρίμια κι αγριμάκια μου

Κρητικό παραδοσιακό
ριζίτικο
Τον αγώνα εναντίον των ναζί
τραγούδησαν όλοι οι λαοί
προσαρμόζοντας παραδοσιακά
τραγούδια.
Στις μάχες της περιόδου 1940-41
σκοτώθηκαν 13.327 Έλληνες στρατιώτες,
ενώ 7.120 άμαχοι σκοτώθηκαν από
βομβαρδισμούς στο διάστημα της
γερμανικής κατοχής. Οι νεκροί Έλληνες
σε μάχες της Εθνικής Αντίστασης
ανέρχονται σύμφωνα με τα γερμανικά
αρχεία σε 20.650. Οι εκτελεσθέντες σε όλη
την Ελλάδα αριθμούν 56.225 άτομα και
ξεπερνούν κατά πολύ όσους σκοτώθηκαν
Οι Έλληνες πολίτες, κυρίως Εβραίοι και
αντιστασιακοί, που θανατώθηκαν στα
στρατόπεδα συγκέντρωσης ανέρχονται σε
105.000 κατά προσέγγιση. Ο αριθμός των
αμάχων Ελλήνων που πέθαναν από πείνα
και σχετικές ασθένειες υπολογίζεται από
ορισμένους ιστορικούς μέχρι και 600.000.
Ο ελληνοϊταλικός πόλεμος του ’40 και
η κατοχή που ακολούθησε
ενέπνευσαν μεγάλους Έλληνες
ποιητές, της γενιάς του ’30 και της
πρώτης μεταπολεμικής γενιάς.
Ελύτης, Ρίτσος, Σεφέρης,
Αναγνωστάκης, Σινόπουλος,
Σαχτούρης και πολλοί ακόμη
αναφέρονται στην περίοδο αυτή
Τώρα κείτεται απάνω στην
τσουρουφλισμένη χλαίνη
Μ' ένα σταματημένο αγέρα στα
ήσυχα μαλλιά
Μ' ένα κλαδάκι λησμονιάς στ'
αριστερό του αυτί
Μοιάζει μπαξές που το 'φυγαν
άξαφνα τα πουλιά
Μοιάζει ρολόι αγγέλου που
Όμως το γέλιο κάηκε,
Όμως η γη κουφάθηκε
Όμως κανείς δεν άκουσε την πιο
στερνή κραυγή
-όλος ο κόσμος άδειασε με τη στερνή
κραυγή.
Οδυσσέας Ελύτης από το Άσμα Ηρωικό και
Πένθιμο για τον χαμένο Ανθυπολοχαγό της
Αλβανίας
Οδυσσέας
Ελύτης
 Κι ήθελε ακόμη

Στίχοι: Μανώλης
Αναγνωστάκης
Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος
Μανώλης Αναγνωστάκης
«Σε δυο λεφτά θ’ ακουστεί το
παράγγελμα «Εμπρός»
Απόψε θα χτυπήσεις ανελέητα και θα
χτυπηθείς
Θα τραβήξεις μπροστά
τραγουδώντας ρυθμικά εμβατήρια
Σ’ ένα λεφτό πρέπει πια να μας
δώσουν το σύνθημα…
…(Κι εγώ που’ χω μια ψυχή παιδική
και δειλή που δεν θέλει τίποτα άλλο
να ξέρει απ’ την αγάπη
κι εγώ πολεμώ τόσα χρόνια χωρίς, Θε
μου να μάθω γιατί;
και δε βλέπω μπροστά τόσα χρόνια
παρά μόνο το δίδυμο αδερφό μου)».
(Μ. Αναγνωστάκης, Ποιήματα που
μας διάβασε ένα βράδυ ο λοχίας Ότο
 Νυν και αεί

Στίχοι: Νίκος Γκάτσος

Μουσική: Σταύρος Ξαρχάκος
«Δεν έχω γράψει ποιήματα
μέσα σε κρότους
μέσα σε κρότους
κύλησε η ζωή μου
Τη μιαν ημέρα έτρεμα
την άλλην ανατρίχιαζα
μέσα στο φόβο
μέσα στο φόβο
πέρασε η ζωή μου
Δεν έχω γράψει
ποιήματα
δεν έχω γράψει ποιήματα
μόνο σταυρούς
σε μνήματα καρφώνω»

Μίλτος Σαχτούρης, Ο στρατιώτης

ποιητής
Μίλτος Σαχτούρης
 Τώρα χτυπάει πιο γρήγορα

Στίχοι: Οδυσσέας Ελύτης

(από το Άσμα Ηρωικό και Πένθιμο
για τον χαμένο Ανθυπολοχαγό της Αλβανίας)

Μουσική: Νότης Μαυρουδής

Το τέλος του πολέμου
Το τέλος του πολέμου
Η πληγωμένη Άνοιξη τεντώνει τα λουλούδια
της
οι βραδινές καμπάνες τήν κραυγή τους
κι η κάτασπρη κοπέλα μέσα στά γαρίφαλα
συνάζει στάλα-στάλα τα αίμα
απ᾿ όλες τις σημαίες που πονέσανε
απὸ τα κυπαρίσσια που σφάχτηκαν
για να χτιστεί ένας πύργος κατακόκκινος
μ᾿ ένα ρολόγι και δυο μαύρους δείχτες
κι οι δείχτες σα σταυρώνουν θα ῾ρχεται ένα
σύννεφο
κι οι δείχτες σα σταυρώνουν θα ῾ρχεται ένα
ξίφος
το σύννεφο θ᾿ ανάβει τα γαρίφαλα
το ξίφος θα θερίζει το κορμί της
Τοπίο θανάτου. Η πετρωμένη θάλασσα τα
μαύρα κυπαρίσσια
το χαμηλό ακρογιάλι ρημαγμένο από τ'
αλάτι και το φως
τα κούφια βράχια ο αδυσώπητος ήλιος
απάνω
και μήτε κύλισμα νερού μήτε πουλιού
φτερούγα
μονάχα απέραντη αρυτίδωτη πηχτή σιγή.
(Τάκης Σινόπουλος, Ελπήνωρ)
Τάκης Σινόπουλος
 Αυτά τα κόκκινα σημάδια

Στίχοι: Γιάννης Ρίτσος

Μουσική: Χρήστος Λεοντής
(Διασκευή: Μεθυσμένα Ξωτικά)
Γιάννης Ρίτσος
Μάνα, τον ήλιο εδώ σκεπάζουν ίσκιοι
κι αναπαμό ποτέ η καρδιά δε βρίσκει
ένα:
οι αυγές κι οι νύχτες μας γυρνούν
φρικτές
πεντάλφες γράφουν στο σκοτάδι
σήματα,
που τον κίνδυνο μηνούν,
πύρινα φίδια από τα βάθη του Άδη.
Αυτά τα δέντρα δε βολεύονται με
λιγότερο ουρανό,
αυτές οι πέτρες δε βολεύονται κάτου
απ᾿ τα ξένα βήματα,
αυτά τα πρόσωπα δε βολεύονται
παρά μόνο στον ήλιο,
αυτές οι καρδιές δε βολεύονται παρά
μόνο στο δίκιο.
(Γ. Ρίτσος, Ρωμιοσύνη Ι, απόσπασμα)
Τo ψωμί σώθηκε, τα βόλια σώθηκαν,
γεμίζουν τώρα τα κανόνια τους μόνο
με την καρδιά τους.
Τόσα χρόνια πολιορκημένοι από
στεριά και θάλασσα
όλοι πεινάνε, όλοι σκοτώνονται και
κανένας δεν πέθανε -
πάνου στα καραούλια λάμπουνε τα
μάτια τους,
μία μεγάλη σημαία, μία μεγάλη φωτιά
κατακόκκινη
και κάθε αυγή χιλιάδες περιστέρια
φεύγουν απ᾿ τα χέρια τους
για τις τέσσερις πόρτες του
ορίζοντα.
Πολλές ταινίες έχουν εμπνευστεί
εξάλλου από τον Β΄ Παγκόσμιο
Πόλεμο και τον αντιφασιστικό
αγώνα. Η πιο εμβληματική είναι
χωρίς αμφιβολία η πρώτη ομιλούσα
ταινία του Τσάρλι Τσάπλιν, «Ο
μεγάλος δικτάτωρ» (1940), της
οποίας την προβολή ο Χίτλερ
απαγόρευσε σε όλες τις κατεχόμενες
 Και να, αδερφέ μου

Στίχοι: Γιάννης Ρίτσος

Μουσική: Χρήστος Λεοντής
«Ο μεγάλος
δικτάτωρ», μια
ανελέητη
πολιτική σάτιρα
για την άνοδο
του Χίτλερ και
του ναζισμού
Αποσπάσματα από την ομιλία του
Τσάρλι Τσάπλιν στον επίλογο της
ταινίας «Ο μεγάλος δικτάτωρ» :
Λυπάμαι, αλλά δεν θέλω να γίνω
αυτοκράτορας. Δεν είναι δική μου
υπόθεση. Δεν θέλω ούτε να βασιλέψω,
ούτε να κατακτήσω κανέναν. Θα
ήθελα να βοηθήσω όλο τον κόσμο, αν
μπορούσα. Εβραίους, χριστιανούς,
μαύρους, λευκούς.
Όλοι επιθυμούμε την αλληλεγγύη,
αυτή είναι η φύση των ανθρώπων. Να
ζούμε με την ευτυχία των άλλων, και
όχι με τη δυστυχία τους. Δεν θέλουμε
ούτε να μισούμε, ούτε να
περιφρονούμε.
Στον κόσμο αυτόν υπάρχει χώρος για
τον καθένα.
Μόνο όσοι στερήθηκαν την αγάπη
μισούν! Οι στερημένοι και οι
αφύσικοι!
Στρατιώτες! Μην αγωνίζεστε για τη
σκλαβιά, αγωνιστείτε για την
ελευθερία!
Ο άγιος Λουκάς στο 17ο κεφάλαιο
γράφει: «το βασίλειο του Θεού είναι
μέσα στον άνθρωπο». Όχι σε έναν
άνθρωπο, όχι σε μια ομάδα
ανθρώπων, αλλά σε όλους τους
ανθρώπους! Σε εσάς! Εσείς είστε ο
λαός που έχει τη δύναμη, να
δημιουργεί τις μηχανές, να
Εσείς, ο λαός, έχετε τη δύναμη να
δημιουργήσετε την ευτυχία, να
εμπνεύσετε μια όμορφη κι ελεύθερη
ζωή, να κάνετε αυτή τη ζωή μια
υπέροχη περιπέτεια!
Στο όνομα της δημοκρατίας, ας
χρησιμοποιήσουμε αυτή τη δύναμη,
ας ενωθούμε!
Οι δικτάτορες ελευθερώνουν τον
εαυτό τους, αλλά υποδουλώνουν το
λαό. Ο αγώνας μας είναι να κάνουμε
πράξη αυτές τις υποσχέσεις!... Ας
αγωνιστούμε για ένα κόσμο δικαίου,
όπου η επιστήμη και η πρόοδος θα
φέρουν ευτυχία σε όλους! Στρατιώτες!
Στο όνομα της δημοκρατίας, ας
 Τούτες τις μέρες

Στίχοι: Γιάννης Ρίτσος

Μουσική: Χρήστος Λεοντής
Σήμερα, 80 και πλέον χρόνια μετά τον
πιο αποτρόπαιο πόλεμο που γνώρισε
η ανθρωπότητα, φαίνεται πως η
φρίκη του φασισμού και του
ναζισμού επανέρχεται στην Ευρώπη
και αλλού. Αναθεωρητές της
ιστορίας, νεοναζί και ακροδεξιά-
ξενοφοβικά κόμματα κερδίζουν
Όχι μόνο αυτό, αλλά μαίνονται
πόλεμοι ξανά γύρω και μέσα στην
Ευρώπη, στην Παλαιστίνη και την
Ουκρανία. Πόλεμοι που στηρίζονται
από την Ευρώπη η οποία εξοπλίζεται
ξανά, περιορίζοντας τις κοινωνικές
δαπάνες για χάρη των πολεμικών
εξοπλισμών.
Η Γερμανία, η χώρα που ξεκίνησε δύο
παγκοσμίους πολέμους τον 20ό
αιώνα ετοιμάζει πάλι το πολεμικό της
οπλοστάσιο υπό το αδρανές βλέμμα
των άλλων ευρωπαϊκών κρατών. Οι
λαοί της Ευρώπης αντιμετωπίζουν
ξανά το φάσμα της πολεμικής
απειλής μετά από 85 χρόνια.
Και η Τέχνη μπορεί, για να
παραφράσουμε τον Μπρεχτ, να
σταθεί στο πλευρό των πολλών και
να βάλει τη μοίρα τους στα δικά τους
χέρια. Μπορεί να μεγαλώσει τη
γνώση και να παραδώσει τον κόσμο
στον άνθρωπο.
 Το μουσικό σχήμα «11 & κάτι»:
• Μάνος Κωστάκης (Α2): Κιθάρα
• Κάτια Σάββα (Α3): Σαξόφωνο
• Ιωάννα Στακάκη (Α3): Φωνή
• Νικόλας Γιαννακουδάκης (Α4): Ηλ. Κιθάρα, μπάσο
• Ηλίας Δοξαστάκης (Α5): Βιολί
• Κάλλια Λυδάκη (Α6): Βιολί
• Κατερίνα Μαντιδάκη (Β4): Πιάνο, φωνή
• Απόστολος Μαρής (Γ3): Λαούτο
• Μελίνα Μελισσουργάκη (Γ3): Κιθάρα
• Βασίλης Μπλαζάκης (Γ3): Κιθάρα
• Χάρης Ουρανός (Γ4): Πιάνο, φωνή
• Ζωή Παπατσίμπα (Γ5): Φωνή
• Μάνος Βουκάλης (Γ6): Νταούλι
• Πάρης Ξενάκης (Γ7): Κιθάρα, φωνή
• Μάνος Μανουράς (Γ7): Κιθάρα, μπάσο
• Στέλιος Τυράκης (Γ8): Λύρα
• Τάσος Τσικαλάκης (Γ8): Φωνή, τρομπόνι
• Εμμανουέλα Φασουλάκη (Γ8): Ντραμς
• Φώτης Χουστουλάκης (Γ8): Σαξόφωνο
Ενορχήστρωση: Χάρης
Ουρανός

Συντονισμός: Κατερίνα
Μαντιδάκη
Ρύθμιση ήχου:

11 & κάτι
 Πηγές Ιστορικής Αφήγησης

•Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, τ. ΙΕ, ΙΣΤ

•Σκουλάτου-Δημακόπουλου-Κόνδη, Ιστορία Νεότερη και
Σύγχρονη, τ. Β, ΟΕΔΒ, Αθήνα 2005
•Κολιόπουλου-Σβολόπουλου-Χατζηβασιλείου-Νημά-Σχολινάκη,
Ιστορία του Νεότερου και του Σύγχρονου Κόσμου, ΟΕΔΒ, Αθήνα
2007
•original-fippak.blogspot.gr/
•el.wikipedia.org
Επιλογή και επεξεργασία
υλικού:

Ξένια Περακάκη
Ευχαριστούμε τη Διεύθυνση και
το Σύλλογο Διδασκόντων/ουσών
του σχολείου μας για τη
συμπαράσταση και την
κατανόηση.
11ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

«11 & κάτι»