You are on page 1of 126

1-4 .

EJ5tH,t

(o

ł

Anna Jnpek-Bnsiacka

Biblioteka Uniwersytecka
w Warszawie

I1111111
III II
1000668396
WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN
WARSZAWA 2009

Projekt

okładki

Maryna

Wiśniewska

i stron

tytułowych

I

Redaktor

IW. 5 5 8 11 Q,

- Malgorzata Konarzewska
Redaktor inicjujący

Anna

Kędziorek
I

Recenzenci

Prof. dr hab. Barbara Kielar
Prof. dr hab. Alicja Pisarska
v

Le droit a miJJe bouches
Copyright ©by Wydawnictwo Naukowe PWN SA
Warszawa 2006

Prawo rozbrzmiewa

tysiącem głosów

Cerard Cornu
ISBN 978 c83-01-14854-6

Wydawnictwo Naukowe PWN SA
02-676 Warszawa, ul. Postępu 18
tel. 0226954321; faks 022 6954031
e-maił: pwn@pwn.com.pl; www.pwn.pl

Buw-n-AO
osnuł\-

I

't~ JAD

u.o«.

treści

Spis

Wstęp

/

9

1.. Właściwości polskiego dyskursu prawnego
2.. Właściwości

anglojęzycznego

/

16

dyskursu prawnego /

44

Przekład

3.

umów cywilnoprawnych i .handlowych w obrocie
gospodarczym / 87

4.

Przekład

dokumentów z zakresu prawa

5.

Przekład

aktów normatywnych /

6.

Przekład

aktów prawnych Unii Europejskiej

7.

Przekład sądowy

Podsumowanie /
Bibliografia /

/

spółek

/

113

137
/

172

209

230

234

słowniki

Polecane
Przekłady

terminologii prawniczej (i ekonomicznej) / 249
prawa polskiego i zbiory prawniczych tekstów paralelnych /

Indeks rzeczowy /

252

250

ne założenie.Wstęp Niniejsza publikacja jest poświęcona teorii i praktyce przekładu prawnego. translatoryce i na zagadnieniach teorii prawa. jak i towarzyszące czynniki pozajęzykowe.. zarówno określoną werbalizację (czyli tekst). W swoich podstawach metodologicznych praca opiera się na lingwistyce.przekładu sądowego. aktów normatywnych i aktów prawnych Unii Europejskiej. Język prawa jest interpretowany w kategoriach dyskursu prawnego. gdyż takie rozumienie języka prawa najwierniej oddaje specyfikę komunikacji prawnej i interesującego nas procesu tłumaczenia tekstów . wykorzystując aparat pojęciowy współczesnej pragmatyki komunikacji i analizy dyskursu. co jest istotnym elementem teorii przekładu prawnego i praktycznych trudności związanych' z tłumaczeniem tego typu tekstów. Można jednak przyjąć ogól. tj.prawnych. Dodatkowo książka porusza problematykę szczególnego rodzaju tłumaczenia . Opis właściwości semantycznych. że dyskurs jest pewnym zdarzeniem komunikacyjnym. czyli przede wszystkim kontekst użycia i uczestników komunikacji (Duszak . w szczególności umów i innych dokumentów najczęściej stosowanych w obrocie gospodarczym. Istnieje wiele definicji "dyskursu" i jest on chyba równie trudny do zdefiniowania jak "język" czy "komunikacja". pragmatycznych oraz tekstowych polskiego i angielskiego dyskursu prawnego stanowi punkt wyjścia do analizy poszczególnych gatunków prawnych. zatem obejmuje całość danego aktu komunikacji. Jednocześnie dyskurs prawny stanowi formę komunikacji międzykulturowej.

niezależnie od systemu prawnego. oraz praktyczną wiedzę zdobytą podczas wykonywania przez autorkę zawodu tłumacza. 1989.mam nadzieję . Tłumaczenie tektów prawnych jest . podlegające szczególnemu rodzajowi interpretacji. w przeciwieństwie do innych tekstów. Takie podejście zakłada różnice w poziomach wiedzy specjalistycznej między specjalistami a laikami. zwłaszcza współczesne tendencje globalizacji i "europeizacji". Goodrich 1987.tekst umożliwia eksplorację czwartego elementu . struktura zaś tekstów prawnych. Łączy ono dwa rodzaje wiedzy specjalistycznej: lingwistyczną i prawniczą. wymaga znajomości reguł wykładni wypracowanych przez teoretyków prawa i logików. tekstów prawnych oraz interpretatorów prawa jest przede wszystkim dyskurs prawny. Zróżnicowanie wiedzy i języków. którymi posługują się eksperci i nieeksperci wpływa na sposób" w jaki koherencja (powstająca w rozumieniu de Beaugrande'a i Dresslera 1981/1990 na podstawie wiedzy pozatekstowej) manifestuje się w tekście specjalistycznym przeznaczonym dla różnych adresatów (Lundquist 1991: 234. niezbędną wiedzę specjalistycznątakże w rym zakresie. co znalazło odzwierciedlenie w modelu semantycznym H. która obejmuje język specjalistyczny. Tłumacz tekstów prawnych musi posiadać dodatkową. Tak rozumiany "dyskurs" . niezależnie od systemu prawnego. ' Niewątpliwie istnieje wzajemna zależność między wiedzą specjalistyczną a językiem tekstów używanych w komunikacji specjalistycznej.społeczny akt komunikacji . tłumacza przysięgłego. wyrażając nakazy. Z jednej więc zróżnicowanymi. na specjalistyczną : Teksty prawne to teksty władzy. np. strony prawo i dyskurs prawny są zjawiskami wielce "Prawo rozbrzmiewa tysiącem głosów". Ta wielogłosowość powoduje trudności w jego interpretacji i przekładzie. Od innych tekstów teksty prawne różnią się funkcją "normatywną" (Śarćević 1997: 63). prawnika oraz wykładowcy uniwersyteckiego. która stanowi jeden z głównych komponentów procesu translacji. jak uważa znakomita większość teoretyków prawa. w którym funkcjonuje dzisiaj komunikacja prawna. uwzględniająca rolę kontekstu prawnego. Putnama (1975). dotyczy to zwłaszcza szczególnej roli tłumaczenia w Unii Europejskiej oraz wpływu tłumaczonych tekstów na kultury prawne poszczególnych państw członkowskich. Teksty specjalistyczne niewątpliwie służą osiąganiu celów komunikacyjnych określonych ramami komunikacji specjalistycznej. że dyskursy prawne mają pewien wspólny rdzeń wynikający z samej natury prawa. Z drugiej strony można optymistycznie powiedzieć. Triada język wiedza . jest wykładnia języko­ wa. statusu i władzy (por. Habermas 1990). gdyż musi uwzględniać wiele innych pozatekstowych aspektów znaczenia. Jest również efektem własnej pracy badawczej i wykorzystuje wiedzę zdobytą podczas pisania pracy doktorskiej Legal Discourse as Cross-Cultural Communication.jak zdążyłam się przekonać . który przebiega podobnie w przypadku tych samych gatunków tekstów prawnych. Dodatkowym elementem przekładu prawnego jest nowy typ kontekstu.niesie za sobą "konotację "język w użyciu". co w metaforycznym ujęciu Gerarda Cornu (1990: 217) stanowi motto niniejszej pracy. analiza empiryczna tekstów przeznaczonych dla różnych odbiorców u jopek 2001 a). co . Tłumaczenie tekstów prawnych jawi się jako bardzo istotne w dobie rozwoju procesów internacjonalizacji instytucji i norm prawnych (Szczepankowska 2004: 37). legitymizowany i sankcjonowany za pomocą różnych semiotycznych oznak hierachii. szerzej na temat różnic między spójnością a koherencją Duszak 1998: 92 i nast. W rezultacie tekst jest nie tylko produktem. ale i procesem. konstytuuje języki specjalistyczne: Zróżnicowanie wiedzy i niespecjalistyczną (ogólną) leży u podstaw zróżnicowania uczestników komunikacji na ekspertów i laików w danej dziedzinie wiedzy. który ma charakter dynamiczny. zdaniem Sagera i innych (1980). Ważną cechą niniejszego opracowania jest również jego interdyscyplinarny charakter. por. Lundquist 1989. zakazy i dozwolenia.iodzwierciedla proces rozumowania prawniczego.udało się pokazać w prezentowanej publikacji. Foucault 1972. ale też fascynującą podróżą przez różne systemy. przy czym najważniejsza. Zróżnicowanie wiedzy..komunikacji specjalistycznej. Interpretowanie prawa nie jest wyłącznie procesem dekodowania. . Źródłem władzy czy autorytetu państwa. prawa. a także kreując prawa i obowiązki sankcjonowane przez prawo (por. Interpretacja tekstów prawnych.nie tylko prawdziwym wyzwaniem dla tłumacza. Gizbert-Studnicki 1986. kultury i dyskursy prawne.1998: 19). Fisher i Todd 1986. Cornu 1990: 267).

jest i poświęcony opisowi cech semantycznych. ponieważ odzwierciedlają logikę rozumowania prawniczego i pozwalają dokonać właściwej wykładni aktu. z uwzględnieniem zasad techniki prawodawczej . statuty spółek. podstawowych dokumentów" z zakresu prawa spółek oraz porównanie używanych terminów prawnych. niedookreśloność (np. w szczególności cechom dystynktywnym.Rozdział 1. typowe cechy. Dodatkowo. Unii Europejskiej. np.(język angielski). budowa terminów). stanowi wprowadzenie do anglojęzycznej komunikacji prawnej. prawnego oraz społeczno-kulturowychuwarunkowań prawa jest niezwykle istotnym elęmentern wykładni tekstów prawnych. systematyzację przepisów oraz typowe środki techniki prawodawczej w ujęciu kontrastywnym. Rozdział 3. Rozdział 5. odróżniającym dyskurs prawny od innych dyskursów specjalistycznych. Szczególną uwagę zwrócono na makrostrukturę umów używanych w obrocie gospodarczym (tj. wnere. a tym samym podstawową instytucją obrotu gospodarczego i powszechnego. Rozdział ten pokazuje wpływ procesów globalizacji i integracji w ramach Unii Europejskiej na polsld dyskurs normatywny i polską kulturę prawną. terminy nieostre). np. z uwzględnieniem zasad wykładni prawa. standardowe klauzule umowne. na poziomie leksykalnym: wieloznaczność terminów prawnych. w szczególności prawne gatunkimowy w ujęciu kontrastywnym. kondensacja norm. Rozdział 6. Przedmiotem analizy są w szczególności takie dokumenty.umów. "jest obowiązany". neologizmy. można uznać za teksty-hybrydy z punktu widzenia kultury docelowej. zaimki anaforyczne). archaiczne konstrukcje. klisze językowe oraz nazwy stron' i rodzaje umów. Rozdział 2. opisuje. . Z uwagi na swobodę obrotu gospodarczego w Polsce. Analiza porównawcza różnych kultur prawnych wskazuje na zasadnicze różnice międzykulturowe pomiędzy stylami formułowania aktów normatywnych. pragmatycznych i tekstowych polskiego dyskursu prawnego. jak umowy spółki. obowiązujących w różnych krajach. Rozdział ten jest poświęcony wskazaniu specyfiki anglosaskiej kultury prawnej (common law). tzw. w kulturze kontynentalnego prawa cywilnego i prawa anglosaskiego. konserwatyzm (np. Stąd szczególny nacisk na. Cechy semantyczne tekstów prawnych zostały pogrupowane w pięć kategorii. Wybór języka angielskiego został podyktowany statusem i funkcjami języka angielskiego jako lingua franca współczesnego świata. protokoły z posiedzeń i zgromadzeń oraz uchwały. składnię. "powinien". opis komunikacji prawnej uwzględnia wybrane i elementy kontekstu instytucjonalnego. b) zdania (np. dyrektywność i normatywność składni. "może". definicje). Urnowa jest podstawowym źródłem stosunków zobowiązaniowych. zwłaszcza aktów prawa pochodnego UE (w szczególności rozporządzeń i dyrektyw). terminologiczna i prawna . zasady tłumaczenia i reda- . Oficjalne tłumaczenia dorobku prawnego Wspólnoty (acquis communautaire). wzorcową strukturę. zwroty jlacińskie) oraz złożoność na poziomie: a) wyrazu (zbitki wyrazów typu null and void) . umów nazwanych i adhezyjnych). wewnętrzną aktów ustawodawczych. Celem jest analiza językowa. np. there-. Szczególny problem stanowi dla tłumaczy nowy dla polskiej kultury prawnej kontekst prawny i polityczny. takich jak: precyzja (np. konstrukcje bierne i nominalne) i c) tekstutnp. a także semantyce i częściowo pragmatyce dyskursu prawnego. Dodatkowym elementem jest wielość istniejących na rynku przekładów ustawy Kodeks spółek handlowych z 2000 roku oraz różnorodność propozycji terminologicznych i frazeologicznych. Elementy te są szczególnie istotne w tłumaczeniu aktów normatywnych. rozwój go spodarki rynkowej oraz członkostwo w Unii Europejskiej prawo spółek jest jedną z podstawowych dziedzin. stanowi analizę językową podstawowego z punktu widzenia praktyki tłumączeniowej gatunku prawnego. zwroty niedookreślone i nieostre. w obrębie której dokonywane są współ­ cześnie przekłady przez tłumaczy. konwencji tekstowych i stylów redagowania "dokumentów w kontekście odmiennych uregulowań prawnych w róż­ nych kulturach prawnych. takie właściwości. czasowniki I normatywne. specjalizacja (terminologia. Znajomość kontekstu.prawnych omówiono. brak interpunkcji). Rozdział 4. przysłówki złożone z prefiksem here-. Prezentowane podejście interdyscyplinarne pozwala weryfikować i uzupełniać obserwacje pochodzące z dwóch odrębnych źródeł wiedzy. Wśród językowych właściwości tekstów. bez których proces tłumaczenia jest niemożliwy. Analiza cech dokonywana jest w szerszym kontekście polskiej kultury prawnej jako przykład kultury systemu pra"Ya cywilnego (kontynentalnego). jak: skrótowość tekstów prawnych (np.

rozszerzając między innymi krąg osób mogących wykonywać zawód tłu­ macza przysięgłego na niefilologów. adeptów zawodu tłumacza przysięgłego oraz wszystkich zainteresowanych przekładem tekstów prawnych i prawniczych czy też nauczaniem przekładu * Osobna książka autorstwa Mirosława Moczulskiego dotycząca tłumaczenia przysięg­ w 2007 r. praktycznie nieobecne w polskiej literaturze przedmiotu. Pani Profesor Annie Duszak. wykonywanym przede wszystkim przez tłumaczy przysięg­ łych*. i 5. na kierunkach dziennikarskich. oraz życzliwe uwagi. a więc tłumaczenie ustnego dyskursu prawnego. a także tłumaczenie rozprawy sądo­ wej. a także prawników pracujących w środowisku międzynarodo-· wym bądź wykonujących swą pracę z wykorzystaniem przekładów tekstów i dokumentów prawnych. Oprócz tego ośrodki uniwersyteckie w Polsce . W tym 'miejscu chciałabym szczególnie podziękować mojemu przewodnikowi naukowemu. za dotychczasową pomoc. ale także np. od 1'998 roku przy ILS UW działa Interdyscyplinarne Podyplomowe Studium Kształcenia Tłumaczy (IPSKf). niestety.gowania aktów prawnych UE oraz pokazanie typowych błędów w takich tłumaczeniach funkcjonujących. Dziękuję również recenzentom mojej pracy Pani Profesor Barbarze Kielar i Pani Profesor Alicji Pisarskiej oraz wszystkim. pokazanie szczególnych cech języka prawa w ujęciu porównawczym polsko-angielskim. przez Wydział Koordynacji Tłu­ maczeń Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej. której ważnym elementem są zajęcia z terminologii prawnoustrojowej i przekładu prawnego (studia dzienne i zaoczne). w Poznaniu. Wprowadzono nowe zasady nabywania uprawnień do wykonywania zawodu. Książka jest przeznaczona głównie dla studentów studiów filologicznych i lingwistycznych. ale również użytkowników przekładów prawnych i sądowych zainteresowanych ich najwyższą jakością. cenne rady i czas poświęcony zwłaszcza na dyskusje merytoryczne.kształcą w tym zakresie tłumaczy specjalistycznych na studiach podyplomowych. W świetle nowej ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego z 25 listopada 2004 r. Do chwili obecnej nie było na polskim rynku wydawniczym książki kompleksowo traktującej o przekładzie prawnym w aspekcie praktycznym. Niniejsza publikacja jest skromną próbą wypełnienia tej luki. Krakowie i Łodzi . które jest najważ­ niejszym ośrodkiem kształcącym tłumaczy w zakresie przekładu prawnego i sądowego. . przyszłych tłumaczy tekstów specjalistycznych z zakresu prawa. w szczególności przekład pism sądowych i procesowych. łego ukaże się prawnego. pomocnych przy rozwiązywaniu konkretnych problemów translatorskich w kontekście komunikacji specjalistycznej. która mogłaby służyć jako podstawa w kształceniu tłumaczy prawniczych. Serdecznie dziękuję również Panu Profesorowi Andrzejowi Malinowskiemu z Wydziału Prawa i Administracji UW za konsultację rozdziałów 1. dla których profesjonalne tłumaczenie przepisów prawa i dokumentów prawnych jest niezbędnym elementem praktyki obrotu gospodarczego. Elementy lingwistyki obecne są także w badaniach podejmowanych na polskich uczelniach z zakresu teorii prawa na wydziałach prawa. W rozdziale uwzględniono specyfikę tłumaczenia na potrzeby wymiaru sprawiedliwości. Przekład sądowy jest szczególnym rodzajem przekładu prawnego. diametralnie zmienił się status prawny tłumaczy.in . Głównym celem publikacji jest: III o e przybliżenie adeptom zawodu oraz osobom mającym kontakt z tłu­ maczami bądź efektami ich pracy w postaci konkretnych przekładów specyfiki tłumaczenia prawnego oraz jego złożoności. Na zakoń­ czenie pragnę podziękować moim Bliskim za wsparcie. już powszechnie mimo prób wypracowania pewnych standardów np. Chciałabym także podkreślić. w szczególności o specjalności tłumaczeniowej. którzy pomogli mi dostrzec meandry przekładu prawnego. . Rozdział 7. zwłasz­ cza w nowych kontekstach komunikacyjnych. życzliwość i cierpliwe znoszenie mojej pasji naukowej i zawodowej. że oprócz specjalizacji tłumaczeniowej w Instytucie Lingwistyki Stosowanej (ILS) i w Katedrze Języków Specjalistycznych na Wydziale Lingwistyki Stosowanej i Filologii Wschodniosło­ wiańskich Uniwersytetu Warszawskiego (UW).m. zainicjowanie merytorycznej dyskusji nie tylko środowiska zawodowego tłumaczy.

Sarkowicz 1995. . 26. przez T.in. W. Nowak 1968a. Zirk-Sadowski 1981. Zieliński (2003). Z. Kierzkowska 2002. genologią. Malinowski 2006). ostry i s:orstki: rezygnuje z wszelkiego uzasadnienia. 1973. Obecnie badania dotyczące współczesnej terminologii prawnej są prowadzone przez prawników. (1986) i gemów mowy Wierzbickiej (1983). Warszawa-Kraków 1938. Zarys filozofii prawa. jest. R. początkowo o charakterze terminologicznym. Wojtak (1992). a także zagadnienia aksjologii (Ziembiński 1990. jest zwięzły: rezygnuje z wszelklefJo zamiaru pouczania/o Gustaw Radbruch. Zieliński (1992). \5!V . Szczepankowska 2004). Skorupkę (1966). Hałas 1995. Performatywność tekstów prawnych opisał L. przedmiotem badań Językoznawczych jest opis języka/Btj\jęciU deSkryptywiStyCZ. zarówno o charakterze ogólnym (Peczenik 1969. 1984). ' ' Od pewnego czasu obserwuje się zainteresowanie polskich naukowców badaniami językoznawczymi nad komunikacją administracyjno-prawną. zjednej strony. Leszczyna 1997). Kwarcińskiego 2002 czy A. S. Zgółka i M. jopek-Bosiackiej 2003. Ziembiński 1972.prawa karnego. NOwak (1968b) i E. a Z. jopek-Bosiacka 2003: 53-57). Szczepankowska 2004a: 35-37 i cytowana tam literatura. lingwistyki kognitywnej itd. Z drugiej strony. Luki tej nie wypełniają dotąd niepublikowane prace doktorskie W. Zieliński 1972. głównie językoznawczych. Gizbert-Studnicki 1983. Wróblewski 1966. Grodziński (1980). Należy podkreślić. Walczak 1 Błędnie zacytowano u' Wróblewskiego (1948: 101). Kielar (1973) i B. Zirk-Sadowski 1981. Zajda 1990. por. Gizbert-Studnicki 1978.prawa cywilnego. Cechy syntaktyczne stylu administracyjno-prawnego były obiektem wielu badań. podejmowali już od XVIII wieku prawnicy i historycy prawa. . testament (Żmigrodzka 1997) czy gatunki administracyjne (Malinowska 2001). a tym samym prawnicza interpretacja tekstów prawnych bez wykorzystania kontekstu (Zirk-Sadowski 1984: 16. Hałas 1995: 13. prowadzonych m. jak i w odniesieniu do konkretnych dziedzin prawa. A. bibliografia w przypisach 14. Majewską (1968). Żabiński (1983) . Przedmiotem wielu badań teoretycznoprawnych była też interpretacja tekstów prawnych (np. 154. Gizbert-Studnicki (1982). (2001) skupili się na terminologii prawnoustrojowej. Księgarnia Powszechna. Przykładowo B. Badania nad językiem prawa. perswazją zaś w języku prawnym i prawniczym zajęli się T. 1997. Współcześnie badania historyczne nad polskim językiem prawa również znajdują się w polu zainteresowań językoznawców (np. Gizberta-Studnickiego (1986) oraz M. szerzej Lizisowa 1986. Dyrektywność i logikę deontyczną charakteryzowali m. przeł. Gizbert-Studnicki (1983) oraz M. 1999.Właściwości polsldego dyslmrsll prawnego Język prawny jest chłodny. semiotyki logicznej i filozofii języka niż narzędzi wykorzystywanych przez języko­ znawców. Lizisowa 1995. Zajda 2001: 7-10. 1970. T. konstruowanie formalnego modelu języka (o charakterze normatywnym i preskryptywnyin) pozbawionego dwuznaczności i nieścisłości. Sarkowicz (1985) . Analiza literatury z dziedziny polskiego dyskursu prawnego wskazuje na brak opracowań szczególnie z zakresu pragmatyki. T. H~ Kurkowską i S. Następną istotną różnicą w perspektywach badawczych jest. także Gizbert-Studnicki 1972. Wolter (1972). 2001. Malinowskiego (1980). zaś w mniejszym zakresie językoznawcy (por. rezygnuje z wszelkiego tonu uczuciowego.' I I. czyli nauką o gatunkach tekstów nawiązującą do gatunków mowy Bachtina. Patryas1997). analizy aktów mowy. Czesław Znamierowski. a także lingwistów. T.in. Woleński 1967). Z powodzeniem zrekonstruowano takie gatunkowe wzorce tekstowejak . Ziemba (1968). definiowanie pojęć prawnych (Ziembiński 1993. że język prawa jest analizowany z punktu widzenia teorii prawa raczej za pomocą narzędzi logiki formalnej..

T. już Zbiór praw sądowych z 1778 roku. także rozróżniał język prawny i język prawniczy. a ich rozróżnienie zostało dokonane na podstawie kryterium podmiotowego.1. S.. z uwzględnieniem kontekstów językowych i pozajęzykowych. Gizbert-Studnicki (1972. . Wróblewski (1956). Tablica 1. W polskiej teorii prawa u podstaw rozróżnienia języka prawnego i prawniczego leży dychotomiczny podział dokonany w 1941 roku przez profesora prawa i postępowania karnego Bronisława Wróblewskiego.·.uogólnionym pojęciem będzie język prawa.1. przy czym oba te języki są wewnętrzniezróżnicowa­ ne (Wróblewski 1948: 104. którego głównym źródłem są przepisy prawne (Wróblewski 1948: 56). . 141). a język prawniczy podzielono na język praktyki prawniczej i język nauki prawa (Opałek i Wróblewski 1969: 40).gl:. język prawniczy zaś to język. zwany Kodeksem Andrzeja Zamoyskiego. także Szczępankowska 1999). . Przykładowo w ramach języka prawnego wyróżniono język przepisów prawnych i język norm prawnych (Ziembiński 1974: 27). którą zilustrowano w tablicy 1. Gizbert-Studnicki (1972: 224) zaproponował nawet wprowadzenie zbiorczego terminu język prawny sensu largo na określenie języków prawnego i prawniczego. tj." ':. którym posługują się prawnicy. a więc także wieloznaczności i okazjonalności (Szczepankowska 2004a: 39. Współcześnie Maciej Zieliński (1999: 50-72) wprowadził kategoryzację języków prawnych i prawniczych w oparciu o podział zaproponowany przez Bronisława Wróblewskiego. M.: popularnonaukowy literatury naukowej dYdalcty~ praktyczno-naukowy nauk historyczno-prawnych (1999: 71-72) zaproponował wyróżnienie uszeregowanych w kolejności od najbliższych prawniczym do najdalszych: Dodatkowo M. Zieliński ~U1ł·. Wróblewski (1987). por. M. Zieliński (1999). 1979. język. 41. Kategoryzacja języków prawnych i prawniczych • JĘZYK Zielińskiego '·0 /~ PRAWNY JĘZYK PRAWNICZY ~ norm prawnych praktyki prawniczej A . Kolejne. języków okołoprawnych. Ziembiński (1974). Język prawniczy jest więc metajęzykiem w stosunku do języka prawnego. Z. Język· prawny to język ustawodawcy. .0:. językom Im' . "Stosunek języka prawniczego do prawnego jest odtwarzający i przetwarzający" (Wróblewski 1948: 140).in. jednak bez stosowania tych terminów (por. znacznie bardziej szczegółowe rozważania na temat podziałów z uzasadnieniem przyjętych kryteriów podziału prowadzili m. A przepisów prawnych według postępowańsądowych quasi-sąd~ i nauki i P7"e rezultatów postępowań lub ich uzasadnień . T. szerzej Szczepankowska 2004a). syntaktycznym i pragmatycznym.. ". Kalinowski i J.na poziomie semantycznym. mający do czynienia z prawem (Wróblewski 1948: 136). 1986). Co ciekawe. J. i opisany w pracy opublikowanej pośmiertnie w 1948 roku na podstawie rękopisu pod tytułemjęzyk prawny i prawniczy (Wróblewski 1948). W niniejszej książce takim zbiorczym.

Hasła podstawowe (wersja robocza) 1969: 22-25 . a jedynie swoistą terminologię oraz zasób charakterystycznych zwrotów (frazeologizmów). ponieważ nie zawiera właściwej tylko sobie gramatyki.języki okołoprawne). Zieliński 1972. obrębie odmian specjalnych polszczyzny ogólnej. Polskie badania językoznawcze koncentrują się głównie na badaniach nad językiem prawa w ramach stylistyki. chociaż z moich obserwacji wydaje się.wyrok w zawieszeniu).awnym" w takim samym sensie. Ziembiński 1985a i 1985b)..zależne od gatunku wypowiedzi i cech indywidualnych: bezosobowość (Wojtak 2001: 160-161) lub (nadmierna) skrótowość związana z dążeniem do precyzji wypowiedzi. Hałas może budzić zastrzeżenia z punktu widzenia kryteriów przyjętej typologii oraz używanych pojęć (por. 1979. wskazuje on na zmiany w per.język prawniczy! i zastąpiono ją. jak zobaczymy różnic świadczących o znacznej autonomii języka prawa jest nieco więcej. kryminalistyka. Polski słownik prawniczy. że bardziej typowe wyrażenia żargonowe to np. 'że język prawa nie jest uznawany przez językoznawców za kategorię autonomiczną i traktowany raczej jako funkcjonalny i sytuacyjny wariant języka urzędo­ wego (Wojtak 2001) bądź styl na pograniczu stylu naukowego i urzędo­ wego (Jadacka 2002: 115. W ostatnich opracowaniach zwraca się też uwagę na wewnętrzną dyferencjację stylu urzędowego iw ramach tego stylu wyróżnia.(zob.. Współcześni bada~ze wyróżniają różne cechy tekstów prawnych. c) języków polityków i dziennikarżyrozprawiających o prawie i sprawach z nim związanych. której górna granica jest niższa od kary orzeczonej. spektywie badań nad polskim językiem.. który mieści się w . 77-84).a) b) języka urzędników.B. Podział języków prawnych i prawniczych wprowadzony przez M. implikując tym samym rosnące zainteresowanie badaniami w ramach pragmalingwistyki. szerzej na temat ltatusu języka prawnego M. urzędowo-kancelaryjny. Gajda 2001). jadacka używa innego okreś­ lenia: styl prawny i/lub prawniczy (2002: 11).jadaclca 1996: 112). L~. a nawet anakolutem jest element definicji przestępstwa z art. np. Wróblewski 1969. także Zieliński 2004.1. Wiłkoń 1987. czyn zabroniony pod groźbą . gdzie odstąpiono od opozycji język prawny . 4 § 2 kk stanowi. postępowanie nakazowe i upominawcze.. jaką ustawodawca przewiduje wobec sprawcy przestępstwa. że nie można mówić o "języku p. które można podzielic na trzy kategorie: 1) komunikacyjne: precyzyjność (Wojtak 2001: 162-164).Skubalanka 1984. psychiatria sądowa. takich [jak logika prawnicza. u M. 1974: 211.por. zrozumiałość (Wojtak 2001: 167-170).Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem zagrożony jest karą. Zielińskiego (1999) z punktu widzenia przekładu prawnego wydaje się być wystarczający. Zieliński (1999: 50'i cytowana tam bibliografia). jadacka (2002: 10-11) zwraca uwagę. dodatkowo wyróż­ niła funkcjonalne odmiany języka: socjooperatywny jf/zyk zawodowy (np. logika wywodu..j. Wróblewskiego (1948) B. standaryzacja (Wojtak 2001: 165-167). Stąd można mówić jedynie o stylu prawnym-i/lub prawniczym. administracyjno-prawny (Furdal 1973. prawa. Malinowski 1980. 2) językowe: dyrektywność (Wojtak 2001: 157-159) / kategoryczność (jadacka 2002: 115. Zakrzewski 1964. wyrok "w zawiasach" . Kwarciński 2002: 71-73. 1 kk: " . 1987. Woleński 1967. administracyjny.ławnicy czy "nakaz" . a więc typologii odmian współ­ czesnego języka polskiego. 1973. Przykładowo art. czyli w postępowaniu nieprocesowym. np. obok stylu wypowiedzi kancelaryjnych (stylu urzędowo-kancelaryjnego).hasła: język prawny i język prawniczy. wymierzoną karę obniża się do górnej granicy ustawowego zagrożenia [wyróżnienie . dalej. tekst opinii prawnej.] przewidzianego za taki czyn w nowej ustawie". urzędowy. języków poszczególnych dyscyplin pomocniczych prawa' lub prawoznawstwa. Ustawowe zagrożenie oznacza vi istocie karę. tablica 1. w jakim mówi się o języku polskim. adekwatność do przedmiotu opisu/rzeczowość (ladacka 2002: 115). "w nie-procesie". Wojtak (2001: 155). Mimo że podział zaproponowany przez B. Warto zauważyć. jedynie H. w sposób szkicowy. protokół rozprawy) i gwarf/ prawniczą (jako przykłady podaje "apostołowie" . Hałas (1995: 39-44). wiktymologia. kryminologia. dodatkowe zaś jego przybliżenia. Styl ten wyodrębnianyjest przez różnych autorów jako: kancelaryjny. Opałek 1969. Na kanwie wspomnianego podziału B. podziały i szczegółowe rozważania" także polemiczne. styl aktów prawnych (styl prawno-urzędowy). teoretyków prawa nie zostały zamieszczone ze względu na ograniczone ramy niniejszej książki (por. opozycją język prawny .). obok języka prawnego i prawniczego. Ziembiński 1964. d) języków obywateli poruszających kwestie prawne (por. że: . Ehrlich 1955: 383. Klemensiewicz 1961. Kalinowski i Wróblewski 1978: 1-14. terminologiczność (Hałas 1995) i 3) stylistyczne .A. medycyna sądowa. Kolejnym przykładem skrótowości. Lang 1962: 81. 1985. Łyczywek 1960. jadacka 1996: 112) .

novum). Zygmunt Ziembiński w hasłach .. znaczy tylko tyle. Zwrot 3. analizując chociażby przykłady zaczerpnięte z M. że to minister ma kompetencje do wydania wykazu. Sens dwóch wyrażeń: który podaje M. który komunikuje nową informację.. o czym będzie mowa poniżej." w znaczeniu preskryptywnym. są one istotnym czynnikiem różnicującym język prawny i prawniczy. zaś zdanie 2. Po pierwsze. dla podręczników prawniczych . według Flescha. a więc relacja pomiędzy tematem i rematem.50-60. Biorąc pod uwagę powyższe kryterium. a nie kto inny (Zieliński 2002: 96). będzie to w tłumaczeniu na angielski "rhe minister shall issue. Test Flescha można zapisać następującym wzorem: Z (F) = 206. Z = Ls + Lw. Zdaniem językoznawców stosunkowo łatwo można określić stopień zrozumiałości dowolnego tekstu. jakoby długość zdań i wyrazów była bezpośrednio związana ze złożonością tekstu prawnego i prawniczego. który wyraża się .kary. raczej "the minister is authorised to issue. często podnoszoną głównie przez. porównując zwroty: 3) "minister wyda wykaz (. Dla wielu badanych tekstów prawnych liczba Z była ujemna (por.. Przykładowo w zwrocie 3. gdzie Z wynosi co najmniej 65 (np. Z pewnością liczba Z jest tylko jednym ze sposobów oceny trudności tekstu. np. datum) oraz człon rozwijający (remat.(1. w którym zwrot "A czyni C" powinien . gdzie: Lsw to średnia liczba wyrazów w każdym zdaniu tekstu. jest wypadkową znaczenia poszczególnych elementów i szyku.średnio 43. informuje o tym. gdzie leży książka. to taki. Jeżeli liczba Z(F) wynosi 100. S. w stanie Floryda wymagane minimum dla umów to 45). dla KonstytucjiRl' z 1997 r. Poza wskazywanymi tu cechami język prawny niewątpliwiewyróżnia się szczególnymi regułami językowymi i interpretacyjnymi. a ich nieznajomość może przede wszystkim implikować niezrozumienie tekstu. do Polskiego słownika prawniczego (1969: 23-25) charakteryzuje język prawny jako język preskryptywny.)" i 4) "wykaz wyda minister" różnica ta. ' [~echą języka prawa. zaś w zwrocie 4. że istnieją dwa poziomy interpretacji tekstu prawnego.. Zieliński 1) Książka leży na stole.835 . że tekst jest bardzo prosty.Flesch Reading Ease Test (Tiersma 1999: 225-226). Jest on wykorzystywany do badania umów ubezpieczeniowych.. Można się o tym przekonać. a więc zastosowanych reguł składni. W tym miejscu warto zwrócić uwagę.. Gajda (2004: 29) porównuje liczbę Z dla tekstów prawnych i prawniczych z innymi rodzajami tekstów: teksty artystyczne . Gdy liczba Z przekracza 50. a Lw to przeciętna długość zdania (od kropki do kropki) mierzona liczbą wyrazów. gdzie: Ls to przeciętna liczba wyrazów powyżej 8 liter wśród 100 wyrazów tekstu. ma fundamentalne znaczenie. dla Kodeksu cywilnego . Test zrozumialy (napisany plain English). teksty naukowe (stanowiące częsty punkt odniesienia dla tekstów prawnych) . Test Flescha był również krytykowany z uwagi na przyjęte założenie. 2 Nieco bardziej skomplikowanym sposobem oceny trudności tekstów jest test F1escha .." w ujęciu deskryptywnym.średnio 63-68.6 xLsyl). Dobrą ilustracją dla powyższego twierdzenia wydaje się być przykład. zgodnie z zasadami rozczłonowania zdania na człon wyjściowy (temat. (2002: 95-96). co leży na stole. teksty prawne są uznawane za trudne. '2) Na stole leży książka. czasownika modalnego.". które zgodnie z amerykańskim prawem stanowym muszą być zrozumiałe dla konsumentów.liczbą Z zgodnie ze wzorem: r- czyn za . oznacza bowiem koniunkcję dwóch zwrotów: "minister ma kompetencję do wydania wykazu" i "minister ma obowią­ zek wydania wykazu".65. Zdanie 1. o tym. a więc człon. W odniesieniu do tekstów prawnych. Zielińskiego. oznacza to.. to wówczas mamy do czynienia z tekstem trudnym (Gajda 2004: 29). a długość wyrazów i zdań z pewnością nie zawsze decyduje o poziomie zrozumienia tekstu prawnego". nieprawników jest (nie)zrozumiałośćtekstów prawnych. liczba Z wynosi 57. a Ad - więc popełnienie którego ustawodawca przewidział określoną karę. Tiersma 1999: 226 za Bensonem 1985). Znajomość tych różnic znaczeniowych umożliwia właściwą interpretację i wybór stosownego ekwiwalentu w postaci np. Lsyl to średnia liczba sylab w każdym wyrazie tekstu. zaś zwrot 4.015 x Lsw + 84.

ustępu itd. na którym odbywa się interpretacja tekstu prawnego. Wysłowiona w przepisach prawnych norma prawna zawiera cztery elementy syntaktyczne: IA (adresat) IO (okoliczności) In/z nakaz/zakaz l Z (zachowanie się) Struktura § 1 zd. temat w: np. co wymaga okreś­ lonej wiedzy pozajęzykowej. które nie zniekształca treści norm prawnych zawartych w tekście prawnym. która stanowiąc najmniejszy i całościowy element systemu prawa określa pożądaną przez prawodawcę regułę zachowania danego podmiotu (czyli adresata normy . Lewandowski. natomiast w języku prawniczym stanowi tylko opis normy obowiązującej w opisywanym systemie prawnym. a nadto nakazuje za zabójstwo ukarać (Zieliński 2002: 98). 1 kc: A Kto syntaktyczna/językowa poniższego przykładu O znalazł z art. paragrafu. Petzel 2004: 170). Rozczłonkowanie syntaktyczne norm to stosunkowo łatwa do odtworzenia nawet dla laika metoda stosowana przez ustawodawcę. Przepis prawny to jednostka redakcyjna aktu normatywnego graficznie wyodrębniona przez prawodawcę w postaci artykułu.in. Z punktu widzenia procesu tłumaczenia zatem poprawne tłuma­ czenie tekstu prawnego to takie. a więc jego skrótowości. także Zieliński 1999: 55-56. Przepis prawny nie jest tożsamy z normą prawną. Zinterpretowanie przepisu art. podlega karze [wyróżnienie-A. Stąd zwrot . Malinowski. zapewnienie kondensacji tekstu. Zieliń­ ski (2002) szczegółowo opisuje rozczłonkowanie norm w przepisach prawnych: syntaktyczne i treściowe. Nie zmienia to faktu. Konieczne jest zatem przyjęcie założenia o normatywności tekstów prawnych. . w którym za zabójstwo grozi kara (zgodnie z wypadkową znaczenia słów i reguł składni).Ziembiński 1995: 229-230 oraz Zieliński 2002: 103-126 na temat rozczłon­ kowania syntaktycznego i treściowego norm W przepisach prawnych). W celu zilustrowania relacji pomiędzy normą a przepisem M. najczęściej zdanie · w sensie gramatycznym (por. iż wykładnia polega na odtwarzaniu norm prawnych z przepisów prawa.J.. na poziomie deskryptywnym odczytywany jest jako informacja o świecie.A powinien czynić C" w języku prawnym jestinterpretowany W kategoriach normy prawnej. inna jest interpretacja zwrotów prawnych na obu poziomach: deskryptywnym i preskryptywnym. 2004: 142-143. Ziembiński 1995: 106-119). aby na jego podstawie można było ustalić normy postępowania dla możliwie najwięk­ szej liczby sytuacji faktycznych (por.szerzej na ten. Po drugie. 183 n l" I rzecz zgubioną. karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.. 148 § 1· kk: Kto zabija człowieka." Proces interpretacji (wykładni) tekstu prawnego zakłada zatem roz· różnienie przepisów prawnych i norm prawnych. szerzej Szczepankowska 2004a). Powyższy prawnych został (por. Lewandowski i in. .być interpretowanyljako "A powinien czynić C". J?I~o przyczynę M.preskryptywnym) ustawodawca ustanawia zakaz zabijania. szerzej w: np.] pozbawienia wolności na czas nie krótszy ód lat 8. iż w obrocie prawnym tak sformułowane teksty sposób opisowego formułowania tekstów ukształtowany przez wielowiekowątradycję prawną :. interpretacja tekstu prawnego musi uwzględniać fakt. Zieliński (2002: 100) wskazuje m. powinien Z niezwłpcznie zawiadomić Q tym osobę uprawnionądo odbioru rzeczy.odczytywane są na poziomie dyrektywnym jako przepisy wysławiające normy prawne. aby dopuścił do udziału wszystkie zainteresowane podmioty (por. W ujęciu R. Na poziomie dyrektywnym (w ujęciu Ziembińskiego . Zieliński 2002: 11 f). .B. 1 Kodeksu postępo­ wania karnego: "Rozprawa odbywa się jawnie" nie jest możliwe bez · uprzedniej wiedzy prawniczej o sposobie wyrażania nakazu-skierowanego do podmiotu przeprowadzającego rozprawę. Norma prawna to taka norma postępowania. art. Po drugie. 355 zd. Sarkowicza (1995). Jest to więc poziom. Z kolei język prawniczy jako metajęzyk w stosunku do języka prawnego jest językiem deskryptywnym.

oraz § 145 ust. i art. chyba że przewodniczący zwolni ją od tego obpwiązku sądu przema- ze stron może w piśmie procesowym żądać przeprowadzenia rozprawy nieobecności. 2: . który stanowi: Jeśli norma ma być adresowana do każdej osoby fizycznej. Przykładowo uzupełnieniem przepisu art. 11 Zasad techniki prawodawczej. a więc nakazującą sądowi 'ukaranie kogoś.której sąd się zwraca lub która do wia. podczas rozprawy. Cytowany wcześniej art. które były obecne przy zgonie lub naocznie się o nim przekonały. ogólne założenie na temat normatywności języka prawa (por. czyli zakazującą każdemu człowiekowi We wszelkich okolicznościach zabić innego człowieka oraz sankcjonującą. zaś w celu ich odnalezienia wystarczy. 1 ustawy . 379 § 2 kpie Każda w jej n+Z A O Wstaje również każda osoba. art. w praktyce prawniczej bądź legislacyjnej jest cytowany już przykład art. wszyscy obecni wstają. Jeśli zgon Właściwą interpretację powyższego artykułu umożliwia § 144 ust.' jak się wydaje. są Kto zabija człowieka. Innym przykładem form wyrażania określonych treści wykształconych w prawóznawstwie. że przy- . art. zwłaszcza w dziedzinie prawa karnego. adresata tej normy wskazuje się wyrazem . 148 kk jest też dobrym przykładem kondensacji tekstu poprzez kondensację norm prawnych (tzw. Często określenie adresata i okoliczności jest umieszczane w innych przepisach po to. zakładzie. szerzej Zieliński 2002: 114-126). 2) najbliżsi krewni lub powinowaci. odnosi się do adresata normy: salę A lub ją opuszcza.Prawo o aktach stanu cywilnego: Zgon osoby należy zgłosić najpóźniej w którym brak jest określenia w ciągu adresata. 1 Zasad techniki prawodawczej: nastąpił w szpitalu lub innym obowiązany szpital lub zakład. który w typowy dla tekstów prawnych sposób. 148 kk zawiera dwie normy postępowania: sankcjonowaną. trzech dni od dnia zgonu. 379 § 1 kpk: o Gdy sąd wchodzi na n+Z . aby uniknąć powtórzeń. Inny typ kondensacji obserwujemy w przepisach procesowych. do zgłoszenia zgonu jest Z kolei rozczłonkowanie treściowe norm wymaga już pewnej wiedzy specjalistycznej przy interpretacji przepisów.mimo iż dotyczą tego samego zachowania Z. W artykule 209 kpc podkreślone sformułowanie: i art. . 1: Do zgłoszenia zgonu są obowiązani w kolejności: 1) małżonek lub dzieci zmarłego.uwypukla poszczególne elementy normy. 3) osoby zamieszkałe w lokalu. kto". że dla osiągnięcia maksymalnej skrótowości nie zawsze cztery elementy znajdują się w jednym przepisie. stanowią dwa odrębne przepisy. karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności. szerzej Zieliński 2002: 103-114). podlega karze pozbawienia wolności mi czas nie krótszy od lat 8. 64 ust. kto zabił człowieka (Zieliński 1999: 56). 5) administrator domu: w którym nastąpił zgon. w którym nastąpił zgon. ponieważ przewidują różnych adresatów i różne okoliczności (por. Dla przykładu dwasąsia­ dujące ze sobą przepisy Kodeksu postępowania karnego. normy sprzę­ żone). 148 kk. 4) osoby. 65 ust. będące paragrafami tego samego artykułu. w przepisie prawnym nie określa się okoliczności jej zastosowania. odnosi się zarówno do powoda. a więc pozycji stojącej . Jeżeli norma ma znajdować zastosowanie we wszystkich okolicznościach. jak i do pozwanego. zwła­ szcza w przepisach postępowania cywilnego.. 65 ust. do . chociaż przepis ten wyraża tylko jedną normę kompetencyjną w tym sensie. Przepis art. Oczywiście zdarza się.

rozdział 5. np. jakie według przepisów niniejszego kodeksu mogą dla niej wyniknąć z działania na zwłokę lub niezastosowania się do zarządzeń przewodniczącego i postanowień sądu. w których adresatami są nie tylko obywatele.. wydanych w toku rozprawy strony mogą od-- ponieważ użycie liczby pojedynczej i tak zapewnia kwantyfikację ogólną (. 1: zwraca uwagę na rozróżnienie norm.. z zastrzeżeniem niekorzystnych skutków.każdego człowieka". np.Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowie­ kowi prawną ochronę życia". Zielińskiego (2002: 148). albo twierdzi. Należy wskazać na jeszcze jedną różnicę między użyciem "każdy" jako . 1: Każdemu zapewnia tniczenia w nich. 38 Konstytucji RP. 57 Konstytucji) oraz takich.. W obowiązującej Konstytucji RP prawodawca odróżnił normy. w .każdy".. należy odczytać w następujący sposób: . Nie do końca konsekwentne jest 'tv tym względzie tłumacze­ nie art. Niedopuszczanie do skład­ niowej redundancji leży u podstaw założenia przyjętego w polskiej kulturze prawnej. Podobnie wart. 226 kpc: Od zarządzeń przewodniczącego wołać się do sądu. art.. Podsumowując wątek skrótowości i kondensacji tekstu. również § 144 ust.każdy". 217 § 1 kpc "strona". jak w przykładzie "każ­ da ze stron". 61 ust. które brzmi: . 226 kpc "strony" lub art. zwykle przepisach ogólnych danego aktu normatywnego (zob. ale wszyscy ludzie (Zieliński 2002: 148). 61 Konstytucji). 57 ("The freedom of peaceful assembly and participation in such assemblies shall be ensured to everyone") i a citizen wart..wystarczyłoby napisać jak w art. 217 § 1 kpc: Strona może aż do zamknięcia rozprawy przytaczać okoliczności faktyczne i dowody na uzasadnienie swych wniosków lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej.. względy ideologiczne. że pominięcie zwrotu uogólniającego kwantyfikację nie wpływa na odniesienie danej nazwy do każdego z jej desygnatów. 87 kpk: Strona inna niż oskarżony może ustanowić pełnomocnika dotyczy na przykład oskarżyciela posiłkowego. nie jest w tekście prawnym konieczne . które dotyczą jedynie obywateli (poprzez eksplicytne użycie tego określenia.. co często stosuje się w przepisach konstytucyjnych dotyczących zwłaszcza wolności . o czym mówi. nawet bez użycia zwrotu . także Zieliński 2002: 129-130). się wolność zgromadzeń i uczes- Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. używając everyone wart. 38: . oskarżyciela prywatnego. . należy zaznaczyć. Niepotrzebne jest nawet użycie liczby mnogiej. która. W związku z tym nałożenie na strony procesowe jakiegoś obowiązku lub przyznanie im pewnej kompetencji. W polskiej kulturze redagowania tekstów prawnych oraz w przyjętym sposobie interpretacji tekstu i obowiązuje zasada.sługuje ona wymienionym podmiotom odrębnie (por. W przypadku użycia liczby pojedynczej "strona". nawet jeśli są dodatkowe określenia modyfikujące.i praw człowieka. i tak odnosi się do każdej ze stron. 57 zd. Angielskie tłumaczenie Konstytucji RP w sposób czytelny rozróżnia adresatów norm. 252 kpc: Strona. w których adresatami są wszyscy ludzie. iż przy interpretacji tekstu prawnego każdy z elementów treściowych tekstu prawnego jest elementem znaczącym i nie można go pominąć (Zieliński 1999: 56).". że te dwie cechy w znacznym stopniu wpływają na unikanie redundancji składniowej w tekstach prawnych. Użycie zaimka upowszechniającego. jak w przykładzie art.każdy").każda strona.. jak wart. Porównując dwa 'artykuły Konstytucji. Wyjątkiem od konwencji stosowanej w Rozdziale II Konstytucji jest art.).The Republic of Poland shall ensure the legal protection of the life of every human being". W celu uniknięcia powtórżeń często wydziela się elementy treściowe różnych norm prawnych i umieszcza w oddzielnych przepisach. że zawarte w nim oświadczenia organu.A citizen shall have the right to obtain information. władzy organizowania pokojowych oraz art. zdaniem M. art. która zaprzecza prawdziwości dokumentu urzędowego."). riie tylko obywatele (art. kwantyfikatora odnoszącego się do całej grupy desygnatów a użyciem "każ­ dy" jako nazwy (logicznej) na określenie . 1 zd. art.. Zadecydowały o tym.. są niezgodne z prawdą. Wronkowska i Zieliński 2004: 276-277). powinna okoliczności te udowodnić. 3 Zasad techniki prawodawczej (Zi~liński 2002: 147. od którego dokument ten pochodzi. 61 (.

Zgodnie bowiem z przyjętymi regułami interpretacyjnymi "zwroty różnokształtne zostaną różnie odczytane" (Zieliński 1999: 59) niezależnie od intencji nadawcy (ustawodawcy). s).zwykle form rzeczownikowych i przymiotnikowych.kulturowej i językowej (w tym kompetencji translatorskiej). przy czym tłumaczenie polskich tekstów prawnych. Wrocław 1987. definicje realne Filozofia a nauka. Dotyczy to zwłaszcza tekstów pochodzących z różnych systemów prawnych i kultur prawnych. jeśli chodzi o kombinacje językowe i możliwość porównywania instytucji prawnych i zakresów semantycznych terminów. np. Zieliński 2002: 132-139. Będzie o tym mowa przy analizie tłumaczenia różnych typów tekstów prawnych w dalszej części książki. Terminy złożone z czterech lub więcej elementów . używane w języku ogólnym synonimicznie: "pożyczyć" i "użyczyć"..). na język angielski i odwrotnie. przynajmniej w ramach danego tekstu lub tekstów dotyczących określonej dziedziny spraw oraz zakazu stosowania tych samych terminów dla różnych pojęć. głównie w obrębie jednego przepisu (Zieliński '1999: 56). kara pozbawienia praw publicznych) lub wyłącznie terminów (kara konfiskaty mienia). Większości teoretyków prawa przypisuje bowiem inne znaczenie terminowi "język potoczny" niż językoznawcy i traktuje go synonimicznie z terminem "język ogólny" (problem ten poruszają np. A zatem bez ich znajomości prawidłowa interpretacja jakiegokolwiek tekstu prawnego staje się wręcz niemożliwa. Charakter języka polskiego jako języka fleksyjnego również wpływa na stosunkowo częste występowanie terminów złożonych. sentencja (wyroku) lub greki. jest jednym z trudniejszych. Wyjątek stanowią definicje legalne.Kolejną. Należy przy tym paA~ 23 miętać o szczególnej zasadzie. 80-82. np. Terminy złożone mogą być kombinacją terminów i nieterminów (np.(1995: 25) podaje dwa ciekawe przykłady. 720 kc. zaś różnych pojęć nie oznacza się tymi samymi okreś­ leniami.terminów prawnych). Przy czym zaimki anaforyczne (np. cechą tekstów prawnych jako tekstów specjalistycznych jest obecność terminów fachowych. Większość z nich. o których więcej w rozdziale 5.(Hałas 1995: 72-84). ponieważ zapewnia niezbędną produktywność i otwartość procesu tworzenia terminów prawnych. (kara pozbawienia) (praw rodzicielskich lub opiekuńczych) . Jest to bardzo ważna wskazówka dotycząca konsekwencji w przekładzie terminów prawnych. że do oznaczania jednakowych pojęć używa się jednakowych określeń. Zarys Encyklopedyczny.. a ich znaczenie (relatywnie) niezależne od kontekstu (Hałas 1995: 73). np. zaś porządek elementów skła­ dowych jest stały.12~ Wybór właściwego terminu stanowi zatem kluczową fazę tłumaczenia tekstu i wymaga określonego poziomu wiedzy fachowej. dwuczęściowych są najczęściej zapożyczeniami. Zieliński 1999: 57. zgodnie z art.. wybranego ekwiwalentu. że e- . Jednakże w języku prawnym mają one różne znaczenie. a więc konsekwentnego stosowania jednego. Wiadomo jednak. Trzeba powiedzieć. O szczególnym wykorzystaniu anafory w angielskich tekstach prawnych będzie mowa w rozdziale.90 dot. ze względu na ekonomię języka. (warunkowe zawieszenie) (wykonania kary) lub (x+y)+(z+t. Pierwsza kombinacja jest kombinacją częstszą.mają następującą strukturę: (x+y)+(z+t). które nie zostały jeszcze dokładnie zbadane przez językoznawców (Lewicki 1988). "ta sama kara") są wykorzystywane w tekstach prawnych bardzo ostrożnie. Ta zasada wierności semantycznej ma o wiele większe znaczenie niż przy tłumaczeniu innych tekstów specjalistycznych. niezwykle ważną. których jest stosunkowo niedużo . Terminy złożone bardziej precyzyjnie oddają znaczenie pojęć prawnych. Hałas 1995: 82-83.. Elementy składowe terminów . wyrosły na gruncie prawa rzymskiego. Budowanie jednoznaczności czy precyzyjności tekstów prawnych to konsekwentne stosowanie terminów prawnych. ukształtowanych 'przez system prawa cywilnego. które są jedną z głów­ nych przyczyn niezrozumiałości tekstów prawnych. analiza jakościowa B. że w pierwszym rzędzie należy ustalać znaczenie wyrazów i wyrażeń języka prawnego w ich sensie potocznym (domniemanie języka potocznego). a którą powtarza § 10 Zasad techniki prawodawczej. którą rządzą się teksty prawne jako teksty specjalistyczne.z łaciny. Choduń 2004). o którychpędzie mowa w rozdziale 5. zawiera przynajmniej dwa terminy (proste). że w komunikacji specjalistycznej stanowią one element konstrukcji nominalnych w tekście. 5118. Bożena Hałas . że generalnie język tekstów prawnych bazuje na języku ogólnym w sensie użycia tych samych terminów w tych samych znaczeniach (Zieliński 2002: 138-139). system (penitencjarny). np.. a maksymalna liczba elementów składowych wynosi cztery (por. oznacza. Semantyczne zróżnicowanie języka prawnego zazwyczaj jest wynikiem procesu zapożyczania w różny sposób przez prawo terminów ogólnych (por. "Pożyczenie". np.' Charakterystykę słownika języka prawnego (przepisów prawnych) należałoby rozpocząć od zdementowania rozpowszechnionego wśród prawników poglądu.

6 pkt 2) (zob. "roboczogodzina". jest fakt występowania neologizmów. na który chciałabym zwrócić uwagę. 148 § 2 kk) zamiast "zamordować" (pisze o tym Zieliński 2002: 175-176). klauzul generalnych. prawników nie jest już tak powszechna jak nawet w XIX wieku. ' . Zwroty szacunkowe służą również zwiększeniu elastyczności tekstu prawnego.• słownikowe (leksykalne).1999). j . że znajomość łaciny wśród '. 163-171). oznacza. "list żelazny". Przedostatnim elementem dotyczącym leksyki tekstów prawnych. (Zieliński 2002: 172-174 i cytowana tam literatura). W ten sposób ustawodawca w sposób pragmatyczny buduje elastycznośćtekstów prawnych i ich adekwatność do zmieniającej się rzeczywistości. a różnice dotyczą głównie ich interpretacji sądowej. popełnienia czynu zabronionego nie ukończył 21 lat i w czasie orze.czym innym "wina" w prawie cywilnym. np.. Oczywiste jest.Zwroty niedookreś­ lone występują w większości systemów prawnych. a . 720 kc). ale stosuje .a więc i po częścinie­ ostre zakresowo (por. 190 kp: <ll zgodnie z prawem karnym młodociany to "sprawca. poza terminami prawnymi.W. hasło "osoba bliska/najbliższa"w Encyklopedii Prawa. Stąd też zwrot: "wypożyczenie" książki. wieloznaczne. nacechowane określenie "obcować z kimś" (art. nie jest ścisły z prawnego punktu widzenia. że w sensie prawnym w takiej sytuacji taka umowa w ogóle nie mogłaby być wykonana. 32 kk) zamiast "kara'więzie­ nia" czy "zabić człowieka ze szczególnym okrucieństwem" (art. 710 kc. w kodeksie rodzinnym i opiekuń­ czym."). albowiem ich niedookreśloność ma charaktę samą. . np. "wina nieumyślna". Warto podkreślić. z ustawą ubezpiecżeniu społecznym rolników (art. że zadaniem tłumacza nie jest uściślanie tego typu zwrotów. np. a nie później 'niż w sto osiemdziesiątympierwszym dniu przed urodzeniem się dziecka. the best interests of the chi/d.99: 58-59). Wyjątkiem od zamierzonej niedookreślonościjest stosowanie eufemizmów. zwłaszcza sfery prawa rodzinnego. uzasad- El '.jeden zpro.zabór cudzego mienia w celu przywłaszczęnia" (art. dotyczącej definicji legalnych w rozdziale 5. Pozorne zaburzenie precyzji i jednoznaczności tekstu prawnego budują tzw. która ukończyła 15 lat. ponieważ można "pożyczyć" o ter zamierzony (por. 446 § 2 kc. bez tłumaczenia na język polski. Śarćević 1997: 204 na temat konwencji i umów między­ narodowych. Przykładowo czym innym jest "wina" w prawie karnym. że obie te gałęzie przypisują takiej osobie różny wiek: e zgodnie z prawem pracy młodociany to "osoba. "omijanie" w ustawie . stanowi ich niejednorodność w obrębie różnych gałęzi prawa (Zieliński 19. O kształtowaniu znaczeń terminów prawnych będzie mowa w części . C. szerzej Zieliński 2002. kania w pierwszej instancji 24 lat" art. nie tylko w odniesieniu 90 języka ogólnego. kodeksie postępowania karnego czy kodeksie cywilnym: "społeczna szkodliwość czynu".f "stosowne wynagrodzenie" itd. Dotyczy to. Bandtkie w 1812roku opublikowałRewizję nowomiejską. . "zasady współżycia społecznego" itd.. a nie przekroczyła 18 lat" art. Natomiast "użyczenie". Ramberg 1992: 107 oraz rozdział 2.Prawo o ruchu drogowym. kto obcował z matką dziecka nie dawniej niż w trzechsetnym. także Rosenne 1983: 783 na temat traktatów mię­ dzynarodowych.. Ustawodawca w tym przypadku nie posługuje się neutralnym wyrażeniem "stosunek płciowy" czy też "współżycie cielesne". o różnicach dotyczących pojęcia "osoby bliskiej" na gruncie prawa cywilnego (art. Za eufemizmy w języku prawnym mogą też być uznane zwroty . na podstawie art. kiedy to ·iJ. due care and attention czy good faith..·łaciny. które odwołują się do pozaprawnego systemu normatywnego i systemu wartości. że pomimo tego. "kara pozbawienia wolności" (np. że ojcem dziecka jest ten. Porównując zakresy znaczeniowe terminu "młodociany" w prawie pracy i prawie karnym. okazuje się. Zwroty niedcokreślone należy też odróżnić od tzw. która nie zobowiązuje czytelnika do zwrotu takiej samej książki. który w chwili . Dodatkową trudność przy analizie tekstów prawnych. 85 kro § 1: "Domniemywa się.otrzymamy z powrotem rzecz taką samą (tego samego rodzaju). ale także w odniesieniu do stosowanego języka prawnego. czyli zwrotów szacunkowych o charakterze ocennym. "~ Charakterystycznym elementem tekstów prawnych jest też używanie . ale nie jedynie pieniądze lub rzeczy oznaczone co do gatunku. art.). • frazeologiczne. jak pisze Zieliński (1999: 60).jektów prawa chełmińskiego. Podobnie możemy mówić np. nie mówiąc już o tym. że powinniśmy otrzymać tę samą rzecz (oznaczoną co do toż­ samości). Zieliński (2002: 180-181) wyróżnia trzy typy neologizmów: • znaczeniowe (neosemantyczne). 923 kc) w porównaniu ..mp. 115 § 10 kk. "pozostawanie we wspólnym pożyciu". i co nietypowe. zwroty niedookreśloneznaezeniowo.np. 278 kk) zamiast "kradzieży". np. Wiele zwrotów niedcokreślonych znaleźć można np. "czynność niecierpiąca zwłoki". ponieważ sugeruje "umowę pożyczki" (art. "dobra wiara".

ang.jest wciąż obecna. francus'kiego i niemieckiego i w porównaniu z angielskim językiem prawa znacznieezęściej wykorzystuje łacinę w postaci terminów. tj..'. legislacja (łac. Kodeksu Napoleona z 1804 r. przypis 11). nawet wśród prawników.. Dotyczy to prawników wykształconych w systemie anglosaskim. W rozwoju polskiego dyskursu prawnego zasadniczą rolę odegrało prawo rzymskie. zastąpiony następnie przez )'ustawodawstwo carskiej Rosji. appe'al) . ang.. Przykładowo jeśli chodzi .·. appellation. zaanektowanej ":przez Rosję. była od XVIII wieku :. południowa część Polski.prawo cywilne. W Kodeksie Andrzeja Zamoyskiego cytaty łacińskie pełniły swoistą rolę intertekstualną. Łaciński sufiks -tio odpowiada w ję­ zykach angielskim.choć w ograniczonym zakresie. Przykładowo porównując tłumaczenie terminu "prawa rze~M[ciowe" w trzech przekładach Kodeksu spółek handlowych (wydanych . nie + łac. d) z podstawami klasycznymi i rodzimymi: nieretroakcja (zasada nieretroakcji) (pol. appellatio. którego językiem wspólnym była łacina (Szczepankowska 2004a: 32). actio. legislation. kodeks (łac. polskiego (Kongresowego).sufiksowi -cja (Gajda 1990: 102). zaś inne języki i kultury prawne zaczęły decydo.:. licence). prevention). .. w postaci paremii łacińskich.Polski. Innymi źródłami zapożyczeń były języki niemiecki. pochodzi z łaciny i greki. Terminy łacińskie . Oczywiście. . ponieważ te systemy pojęciowe były już ukształtowane. nowacja (łac. francuski i angielski. żczególnych reguł posługiwania się spójnikami alternatywnymi w koniekśde prawnym. Kroniki Galla Anonima i Wincentego Kadłubka: Łacina jako lingua legis ówczesnego świata odcisnęła swe piętno w morfemachwielujęzyków europejskich. ać o kształcie polskiego dyskursu prawnego. protokolant (niem.'pbd rządami prawa austriackiego (Wolter i in. 1996: 37-40. logos. Zachodnia część ... 8 ksh rights in rem niż np.mogą być często lepszymi odpowiednikami instytucji prawa "Jontynentalnego niż dopasowywane. amnestia (gr. Język polski był pod . Prokuratur). alimentatio. należy niestety do rzadj. -Ż: ·j~śli chodzi o zapożyczenia z innych języków europejskich. a stosowane terminy nie niosły za sobą żadnych konotacji i były semantycznie neutralne (Hałas 1995: 88-89). legislation).zumiałość terminów łacińskich dla osób nienależących do obszaru wpły­ ~:. W wyniku rozbiorów Polski w XVIII wieku wpływ prawa rzyrn- 'kiego znacznie zmalał../lista przykładów: abandon (fr. wyrażeń . analogy). (Code 'Napoleon).i.. obowiązywał III Statut Litewski. novatio. poniżej krótka . codex. Zwód Praw (Svod Prav). novation).)JÓ. analogia. Znajomość prawa rzymskiego w Polsce potwierdzają już w XII-XIII w. ang. Dotyczy to w szczególności rozróżnienia dwóch po- El . ang. francuskim i szwedzkim sufiksowi -tion. wpisując go w tradycję polskiego i europejskiego ustawodawstwa. abandon). ale od 1825 roku obowiązywał Kodeks Cywilny Królestwa . criminology). ang.'Wów kultury prawa rzymskiego. jak w przykładach: apelacja (łac.. appellatio. gdzie siłą rzeczy powszechna znajomość ::~j\'{. Konnossement lub fr.:'terminów łacińskich. odbiegających od tych powszechnie obowiązujących języku polskim. indosant (wł. ang. ang. c) z podstawami łacińskimi i greckimi: kryminologia (łac. non-retroaction). ang. cassation) . ang.:i/k6ści. a w polskim . lndossatan. appellation. . concessio. często na siłę. verdiet). crimen + gr.. amnestia. wyrażeń i paremii.. por. ang. hypoth-ike.. w polskim języku prawniczym łacina . problemem może być zro. ang. a także przyjęcie przez Polskę chrześcijaństwa wraz z obrządkiem łacińskim. ang. . eon" naissement). code) . indosso). dzięki niebu nie ma dotąd żaden prawnik beneficium igtiorantiae linguae Latinae i nigdy onegoż mieć nie powinien" (Sondel 1997: X. indosatariusz ·'·(niem. konosament (niem. »indosament (wł. Indossat. indos. cassatio. pod zaborem pruskim. alimentacja (łac. criminous).. alimentation). Beck). Większość prostych zapożyczeń. odpowiedniki prawa :··. b) z rdzeniem greckim: analogia (gr. Tłumaczenie tekstów prawnych wymaga od tłumacza znajomości .col11l11on law. genos.·~francuskiego kodeksu cywilnego.werdykt (ang. Oto przykładowa lista takich terminów (za Hałas 1995: 89): a) z rdzeniem łacińskim: apelacja (łac. od 1797 roku podlegała prawu pruskiemu skodyfikowanemu w 1794 r.przez TEPIS. ang. powszechnie stosow~ny ekwiwalent property rights). kasacja (łac. '. Zakamycze i CH. prewencja (łac. centralna część Polski od 1815 roku była pod wpływem . głównie za sprawą czynników pozajęzykowych. . szerzej '<:Bardach 1981). kryminogenny (łac. novation). hipoteka (gr. retro + łac. koncesja (łac. ang. indossante). arbitraż (fr. indosat. zagarnięta przez Austrię. crimen + gr. prokurator (niem. ang. ang. preventio. We wschodniej części Polski. amnesty). instytucji prawnych. real estate mortgage). novatio.niając: " . najbardziej dokładne wydaje się <tłumaczenie TEPlS-u (art.duźyrn wpływem języków łacińskiego. nowacja (łac. arbitrage). jako "powszechne pruskie prawo krajowe". Protokollant). appeal).czerpane bądź tworzone na bazie prawa rzymskiego . tj.

"względnie" itd. Przykładowo wart. 2 § 2 kw).karze B. 1 i 2 Zasad tech':. karze B albo karze C" (Wronkowska.. jednak za("albo") dopuszcza tylko jedną z dwóch ewentualności. .sunku pracy. Znalazło też odzwierciedlenie w § 79 ust. podlega grzywnie. 32 kk cz art. nadaje się brzmienie: 1) . w przypadku większej ilości wymienianyc "). nych: ". de spójnika "lub" sugeruje.:' Art. (por.nie wszystkie kary wymienione. podlegą karze aresztu albo ograniczenia wolności. art. tj. albo karze C". 192 § 1 kk: używać wyłącznie dla oznaczenia alternatywy rozłącznej.:" (jeśli kumulatywność Jest fakultatywna) (. "bądź".:'. kumulatywnie.. Zieliński 2004: 177). Ponieważ spójnik "albo" jest funktorem dwuargumentowym (inacz Lewandowski i in. 106d kks .. dopuszczającemu alternatywnie -Wskazany w § 79 ust. nadaje się brzmienie: 1) podlega karze i karze.. Przepisowi wyznaczającemu sankcję karną. 18 kw.'\:spójnikami. podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności do roku. np. kary pozbawienia wolności (art. albo karze. 58 § 2 Kodeksu wykroczeń: się Kto żebrze w miejscu publicznym w sposób natarczywy lub oszukańczy. jak w przepisie art. należałoby. 2004: 11). kodeksu wykroczeń czykodeksu karnego skarbowego pokazuje..staci alternatywy: ł~cznej i rozłącznej. 2) podlega karze obok kary . a nawet ' .... właściwe w tym kontekście byłoby użycie spójnika "albo" 'błędnym użyciu spójników alternatywnych wart.. można wymierzyć karę ... 1 pkt 2 Zasad: kilka kar. że w przypadku kary grzywny jest ona wyrnierzan obok innej kary. Dla wyrażenia dopuszczalności nawet obu kar stosuje się zabieg 1. 93 § 1 kp deksu pracy). \!'!Ą. albo karze . Lektura kodeksu określania różnych związków logicznych między zdaniami składowymi karnego. Przepisowi wyznaczającemu sankcję karną. wart.. szerzej Lewandowski i in 2005: 113). 2005: 113).-"i'!piepoprawna jest formuła posłużenia się w jednym przepisie różnymi prawnej. są rozłącznie alternatywne (por. "podlega karze pozbawienia wolności albo karze ograniki prawodawczej dotyczącym formułowania sankcji w przepisach kar'r. szerzej Lewandowski i in.. że jest taka możliwość. albo obu tym karom łącznie. 2) . aby spójnika "albo" dzielając pozostałe kary przecinkami.. rodzinie przysługuje od pracodawcy odprawa pośmiertna. kilka rodzajów kar. który brzmi: ' W razie śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy lub w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności' do pracy wskutek choroby. używane są często synonimieżnie do powiednio zwiększyć liczbę użytych spójników "albo". § 79 ust. 33§ 2 kk. Zasad techniki prawodawczej wprowadza rozróżnienie pomiędzy spobem wyrażania kumulatywności obligatoryjnej (dopuszczającej wyłącz­ je obie kary jednocześnie) i sposobem wyrażania kumulatywności fakul. Zatem dla wyrażenia dopuszczalności tylko jednej kary stosuje spójnik "albo".Kto bez zezwolenia albo wbrew jego warunkom prowadzi działal­ ność kantorową." (jeśli kumulatywnośćjest obligatoryjna)..fliczenia wolności lub karze grzywny". 226 § l kk piszą andowski i in. dopuszczającemu kumulatywnie. tip. .. W polskich tekstach ustawodawczych pełno jest błędów spowodowach nieprawidłowym użyciem spójników. czyli zwykłej (Wronograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. zaś spójnika Kto wykonuje zabieg leczniczy bez zgody pacjenta.. odTadeusz Kotarbiński zaproponował przed laty.I..albo obu-tym karom łącznie" (jeśll dopuszcza się nawet obie z wymienionych kar).. nej(dopuszczającej również drugą z kar) (Wronkowska i Zieliński 04: 177).. np. W przypadku kar przewidzianych łącznie. W sensie logicznym alternatywa rozłączna " Jest to dopuszczalne na gruncie gramatyki języka polskiego. Stąd też .... 2. od"lub". Tym bardziej Rozróżnienie to stało się trwałym elementem polskiej kultury . ' Zdarza się jednak. (jeśli dopuszcza się tylkojedną z wymienionych kar). natomiast alter•sady techniki prawodawczej preferują formułę: "podlega karze A albo natywa zwykła ("lub") dopuszcza każdą z dwóch ewentualności. ... W języku ogólnym spójniki "albo". karze "lub" . w której mamy do nienia jednocześnie z sytuacją trwania stosunku pracy i rozwiązania . ze ustawodawca poprzestaje na jednym spójniku alternatywnym. podlega karze. kowska i Zieliński 2004: 176).dla oznaczenia alternatywy nierozłącznej. jak w art. zdaniem Wronkowskiej i Zielińskiego (2004: 177).). podlega karze. a nie częściej spotykaną formułę: "podlega karze obie łącznie. 2005: 109-114).

w tekście oryginału wyglądał następująco: Article 206 indicates that a person who contracts marriage in spite of remaining in a marital union is subject to a fine. jak w przypadku grzywny. że rozróżnienie tych 'dwóch typów alternatyw dotyczy wszelkich kontekstów prawnych. ':: Oprócz formy opisowej w bezpośrednim związku z normatywnością stów prawnych pozostają czasowniki normatywne i inne wyrażenia dalne typu "powinien".dyskursu prawnego konieczność deontyczna ma swoje źródło deon'. Dlatego . jak zauważa Zieliński (1999: 61).z logicznego punktu widżenia . także Zieliński 1999: 61-62). późniejszego od stanu. z które go pochodzi pierwotne przywołanie. Opisowe wypoedzi typu "w postępowaniu przygotowawczym świadek podpisuje '. o czym była już wcześniej mowa. Użyty spójnik "or" jest wieloznaczny . 206 kk. Dlatego logika prawnicza reśla modalność deontyczną jako modalność normatywną.interpretacji . przy wyliczaniu katalogu kar zasadniczych. którego retranslacji miałam dokonać.154 i nast.. (. w tekście Kto zawiera małżeństwo. jest to . w którym istnieje . Przy . owiązek (Lyons 1989: 410). 2005: 262-270.Należy jeszcze dodać. Na poziomie pragmatyki należałoby poruszyć przede wszystkim kw tekstów prawnych związanej z normatywnością idyreI stię modalności Ilością dyskursu prawnego. W tłumaczeniu wystarczyloby napisać. <.). jakiś czas temu w ramach pomocy prawnej otrzymałam do prze-.iponlewaź-tch 6wna funkcja pragmatyczna polega na wpływaniu na zachowanie się.iadczenie" (o odpowiedzialności karnej) z art.owienia nakazu czy zakazu.parafrazując twórcę tego' terminu G. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Ziembiński 95: 121-127).ania się. Modalność deontyczna tekstów prawnych wiąże się z gramatyczną egorią trybu oznajmującego. także iembiński 1966: 95) lub też modalność konieczności i możliwości. tzn. Mo-. podleg grzywnie. processing or consumption of a chemical. W przypad. co w przypadku przepisów karnych ma znaczenie fun damentalne. o czym wspomina Z. polskiej prokuratury transkrypt zeznania złożonego przez Polaka podejrzewanego o bigamię w jednym z amerykańskich urzędów Prokuratora Generalnego. "może". a więc bezwzględny: wymóg danego . niezależnie od formy wy. zaś jego konsekwencje prawne są szczególnie doniosłe w przypadku języka prawnego. ponieważ spójnik "lub" zawiera już w sobie koniunkcję "i". 87 Konstytucji RP) ustanowioch przez powołane do tego organy. wiążące wszystkich adresatów . pomimo że powstaje w związku małżeńskim. o wieloznaczno«czasowników modalnych w dyskursie prawnych piszą także m. tłumaczenia od. tj.. . choć nie zawsze.wskazuje.kodeksu karnego i przytoczenie polskiego przepisu. że "element" (w rozumieniu niniejszego aktu prawnego) oznacza jakiekolwiek urządzenia lub maszyny niezbędne do produkcji.niepoprawne jest tłumaczenie wyrażenia "and/or" jako "i/lub". Analiza ich róż­ h znaczeń (wieloznaczność) podważa' mit "prawniczej ścisłości sforlowań".tetyczna wypowiedzi modalnej. czna. gzekwowane przez władze publiczne.in.mo ze zostać przetłumaczony jako alternatywne rozłącznie "albo" bądź alternatywne niej rozłącznie "lub".~'~.tekstów prawnych należyuwzględnićzalo. ze prawdopodobnie chodzi o alternatywę rozłączną.: Lewandowski i.' . co ma zwykle miejsce.jest obowiązany".zacho. Z prawno-logicznego punktu widzenia najważniejszajest interpreta.r. penalty of restriction of liberty or imprisonment for up to two years.modalność obowiązku i-zezwolenia (za Lyonsern 1989: 409.in. por. czyli w powszechnie bowiązującychźródłach prawa (np. chociaż gatunek tekstu. ' Z dyskursem prawnym nieodłącznie związana jest modalnośćdeon. Iność deontyczna jest wewnętrznie związana z przyszłością. 190 § 2 kpk wysławiają zwględnie wiążące normy prawne (por. "war-' ść prawdziwościowa" takiego twierdzenia jest ustalana w stosunku do wnego stanu rzeczywistości. Jiński 2002: . Ziembiński (1966: 118. wypowiedzi orzekającej o czynie soby x w odniesieniu do niesprzecznego systemu norm (Lewandowski i :1 II . W brytyjskim przykładzie z The ChemicaIs Weapons (Notijication) Regulations 1996 (nr 2503) w objaśnieniach "element" definiowany jest w następujący sposób: ' "unit" means any equipment and/er machinery necessary for the production.. o czym była już mowa. . A zatem zgodnie z art.. dzi w sposób-stanowczy.tzne w zinstytucjonalizowanym systemie prawnym. Artykuł 206 kk. Celem ustawodawcy jest przede wszystkim eowanie lub też modelowanie rzeczywistości. art. nie tylko prawa karnego. Niezbędne jest zatem sięgnięcie do polskiego . a więc użyć jedynie spójnika alternatywnego "lub".' H: von Wrighta" . teksty awne należą niewątpliwie do dyskursu dyrektywalnego.enie o normatywności tekstów prawnych.

Prokurator jest obowiązany czuwać nad prai..ma możliwość"..do określenia czynów dozwolonych i inyferentnych (ani nie nakazanych. Oprócz trudności w inrpretacji wypowiedzi modalnych z użyciem "może" należy też rozważyć . sue (a work certificate).· Gl może być tak.Osobie przesłuchiwanej można okazać inną osobę.dozwolone. pozostałe wyrażają powinność a. W kodeksie pracy " 'znakomita większość obowiązków pracownika i pracodawcy wyrażana 'est formułą . choć w wielu tekstach prawnych pojawia się· również znaczenie opisowe. do dokonania 'ynności konwencjonalnej itd.ej. z normami prawa.Pomiędzy doręczeniem zawiadomienia a terminem rozprawy głównej powinno upłynąć co najmniej 7 dni"." (pOL także rozważania'! nt .tylko" i . najbardziej wieloznaczny jest zwrot powinien.powinien" jako zwrotu w interpretacji aksjologicznej (. 353 § 1 kpk .. zdaniem Zielińskiego (2002: 156). 2) .. zwłaszcza w interpretacji tetycznej uwzględniającejzwiązek faktu (ludzkiego działania).je- 1°\ ..jest obowiązany" występuje bardzo rzadko.) i może (oraz równoznaczne. observe (the working time). Na przykład ':Xart. Biorąc pod uwagę operatory nakazu. Zasadniczo dla celów analizy dyskursu prawnego można więc wyróż­ nić dwa funktory modalne: musi (lub równoznaczne . 173 § 1 kpk .. że x czyni c..dob-: rze by było . oppose (mobbing). Dla interpretacji tekstów prawnych najważniejsze jest' znaczenie normatywne. doradcze i opisowe (Zieliń-:' ski 2002: 154). pomocą wyrażenia .do określenia kompetencji normodawczej. Okazanie powiI. 'i.. wyróżnić jako użycie: .Kto znalazł rzecz zgubioną.:)Ji.' 1) bezosobowe. któremu często towarzyszą zwroty . 208 § 1 kp i art.B:) w. tzn..• no". W takim przypadku zwrot '. 3) . normatywne.m:}. Zwrot . np. kazu (znaczenie normatywne) można.. por. 326 § 2 kpk stanowi: . np. (por. 2005: 69-270. kornpetena). 2004: 45. z których jeden ..) (Lewandowski i in. żę x czyni c. wolno mu" .. a rzadziej opisowej. Wypowiedź modalna w interpretacji . także Ziembiński 1966: 93). may. Instrukcyjność" samego terminu wynika wszakże z braku sankcji za jego niedotrzymanie.. mogą one występowaćw funkcji normatyw. Ziembiński 1995: 124). który niesie ze sobą co najmniej pięć znaczeń: prognostyczne..jest obowiązany" albo rzadziej .tetycznej przyjmuje jedną z czterech postaci: O> musi być tak. 183 § 1 zd.może" bez negacji jest rażanie kompetencji czy upoważnienia do dokonania czynności konencjonalnej (Zieliński 2002: 160).B. odniesieniu do osób. • " ?:M:postępowama ..)no być przeprowadzone tak.znaczeniach: 1) "nie jest )1 zakazane. W 60 'nalizowanych artykułach polskiego kodeksu pracy dotyczących obowiąz­ ÓW z zakresu prawa pracy tylko dwa razy pojawia się zwrot . 23 2 kp).trybu oznajmującego. 102 § 1 kpk został uchylony w 2003 roku.i in.obowiązany jest"..wol.art. 1 kc . a nie z powodu użycia danego wyrażenia normatywnego. . Znacznie rzadziej pojawia się drugie aczenie .przedmiotowe" (AJ. Kolejnym operatorem nakazu. Według Zielińskiego (2002: 157) zwrot .zezwala się".. powinien niezwłocznie zawiadomić o tym osobę uprawnioną do odbioru rzeczy.. Zielińskiego dotyczącą i. 2005: 255. is authorised..dopuszczalne jest". o właściwej interpretacji przesądza kontekst językowy wsparty zażeniem o normatywności tekstów prawnych... ani nie zakazanych) oraz 2) .powinien" w kodeksie cywilnym Ziembiński 1966: 122)... art. może być tak. np. aby wyłączyć sugestię". "należy". . 1/1 musi być tak. 2004: 94). Zieliński (2002: 157) zwraca też uwagę na częsty błąd w odczytywaniu zwrotu . Takich przykładów można znaleźć znacznie więcej..". co nie jest zgodne z generalną tezą M. oże. Beck 2004) wyraża się za pomocą czasownika modalnego shall: ....~.dozwolenie..' art.ma(ją) 'bowiązek" (art. . co w tłumaczeniu K. jej wizerunek lub rzecz w celu jej rozpoznania.94-97.może" bywa używany w co najmniej dwóch . art.ma kometencję" . 263-264). jest obowiązany. jest" itd. logicznej. np. że x nie czyni c (Lewandowski i in. tetycznej z w różnych odmiana~h interpretacji tetycznej (dozwolenie. i przytacza trzy przykłady. "powinien".ijdtvidłowym i sprawnym przebiegiem całego nadzorowanego przez siebie .zęstotliwości występowania tych zwrotów. użycie zdania opisowego w czasie teraźniejszym lub przyszłym itd. Często w jednym akcie normatywnym oże" pojawia się w różnych interpretacjach. "konieczne jest". iempowered itd. . CH.powinien" w funkcji operatora na.:") przy terminach instrukcyjnych.) w odniesieniu dorzeczy lub do stanów rzeczy w stronie biernej np. Michałowskiej (Wyd.podmiotowe": (AJ.":'\i. Podstawowym jednak znaczeniem zwrotu . o mniejszym stopniu wieloznaczności jest zwrot jest obowiązany albo częściej stosowanyma obowiązek Pot: (li obnie jak zwrot "powinien". niepociągających za sobą negatywnychiskutków prawnych. szerzej Lewandowski i in. np . " Wieloznaczność charakteryzuje też podstawowy zwrot normatywny .:".ocenne (aksjologiczne).. że x nie czyni c. cie odpowiedniego ekwiwalentu w tłumaczeniu...

' fbrmułowanie 3. uniemożliwia praktycznie właściwą interpretację tego typu ·stu.ci Analizując trzy sformułowania fragmentów przepisów 'prawnych (za lelińskim 2002: 161-162): l "Sąd jest obowiązany dopuścić dowód (. co wnioskodawca . nieuzbrojone" . użycie trybu oznaj~ujące?o.. Użycie zwrotu "ma prawo".. "ma kompetencję". że popełniła ona przestępstwo. Gizberta-Studnickiego (1 ~86: 27): l' i!'1 . 'rzyjęta forma redakcyjna. np. 356 § 1 kpk: "Na rozprawie oprócz osób biorących udział w postępowaniu mogą być obecne tylko osoby pełnoletnie. tj. Po stronie obywatela nie ma jednak roszczenia prawnego. albo zatarcia śladów przestępstwa bądź też nie można ustalić jej tożsamości .policja może".)" ) "Sąd powinien dopuścić dowód (. np. Wśród wielu znaczeń kilka pokrywa się ze zwrotem "może": "x-owi jest dozwolone". a brak wiedzy fachowej. 't Można wskazać znacznie więcej cech tekstów prawnych. Podobną rolę normatywną do zwrotu "może" pełni w tekstach prawnych wieloznaczny zwrot ma prawo (Lewandowski i in. w poszczególnych dziedzinach prawa pewnych znączeń używa się częściej niż innych. Funkcję zakazu pełni też wyrażenie nie wolno.. jeżeli zachodzi uzasadnione przy.. a zachodzi obawa ucieczki lub ukrycia się tej osoby. np.. Problemy wieloznaczności tego wyrażenia częściowo rozwiązuje sam kontekst.)" ) "Sąd dopuszcza dowód (. Pozostaje wciąż aktualna teza T. w tym dotyczącej reguł erpretacji. co eksplikuje zresztą ustęp 4 wspomnianego artykułu.'Y~ikająca założenia o normatywności dyskursu prawnego. jednak Wet w tym skromnym wymiarze widać. roszczenie.Everyone shall have the right to education"). 2005: 264). 70 ust.z użyciem przeczenia: art.zamierza udowodnić".dynie" (Zieliński 2002: 158). za którego przekroczenie grozi sankcja (Zieliński 2002: 158-159). bowiem.. 70. Natomiast w prawie administracyjnym i konstytucyjnym zasadniczym znaczeniem jest kompetencja organu państw (i obowiązek uczynienia użyt­ ku z tej kompetencji) albo możność prawna obywatela. Ziembiński (1966: 115). które odpowiada uprawnieniu (czyjś obowiązek wobec uprawnionego. art..Jest ona preferowana w stosunku do bardziej '~loznacznych czasowników i wyrażeń modalnych. często spotyka się z krytyką. jest najkrótsze i mniej wieloznaczne od przykładu 2. Obowiązek organów w tym zakresie. "po co mnożyć byty\. że dotychczasowe dowody wykazały przeciwieństwo tego. rażenie "policja ma prawo" można by równie dobrze zastąpić wyra. Podobnie nie można dla.puszczenie. ponad konieczność".1. Jest najczęscrej stoso'na przez ustawodawcę. chociaż niezbyt częste. co oznacza. . Czasownik "móc" używany jest także dla konstruowania zakazów . "cywilistycznego" pojęcia uprawnienia Ziembiński 1966: 116-117). . Na przykład art. "wolno mu". W art. o wykładni '~go tekstu prawnego. "ma względem kogoś uprawnienia". że decydują one.. 170 § 2 kpk "Nie można oddalić wniosku dowodowego na tej podstawie. 356 § 3 kpk "Nie mogą być obecne na rozprawie osoby znajdujące się w stanie nielicują­ cym z powagą sądu".\ li . 171 § 3 kpk: "Nie wolno zadawać pytań sugerujących osobie przesłuchiwanej treść odpowiedzi".)". szerzej nt. . że władze publiczne mają obowiązek podjęcia działań zmierzających do zapewnienia obywatelom powszechnego i równego dostępu do wykształcenia. wolność przyjęcia świadczenia. 244 § 1 kpk: .. wolność czynienia użytku z roszczenia) (por. policja ma prawo zatrzymać osobę podejrzaną. 1 Konstytucji stanowi o "prawie do nauki". ale także "ma roszczenie". "ma kompetencję". wyrażenia zakazu.~niem . art. bo jak pisze Zieliński (2002: 161). art. wyrażany jest w języku angielskim poprzez czasownik modalny shall (art... . jak pisze Z. Przykładowo w dziedzinie prawa cywilnego przeważa znaczenie.

Dickerson 1965. z uwzględnieniem dotychczas przeprow dzonych studiów z zakresu lingwistyki i psycholingwistyki (m. oniższy przegląd cech konstytuujących dyskurs prawny będzie miał charakter systematyczny. niedookreśloność (np. Shuy i Larkin 1978. Roszkowski 1999. ale z pewnoś można zasygnalizować kategorie cech. lecz zaakceptowana epcja źródeł prawa danego systemu. poświęcony jest semantyce dyskursu prawnego. . i z wiedzą specjalistyczną. danie to jest tym trudniejsze. 1977. Gizbertem-Studnickim (1986: 28). nietypow anafora). Charrow i Charrow 1979. 4. zaś dwie orie cech semantycznych: leksykalne i składniowe będą rozpatryena poziomie semantycznym. specjalizacja (termin logia. Chociaż znaczenie językowe różny sposób definiowane w literaturze przedmiotu (por. budowa terminów). konserwatyzm (np. terminy nieostre). Morderstwo w Boże Narodzenie. Agatha Christie. Kryteria przynależności mają m. Charrow 1982. ernatyka ta jest ściśle związana z gatunkami prawnymi. nie zaś jego "terminologiczność". z oczywistych względó przeprowadzić systemowej analizy dyskursu prawnego.Właściwości anglojęzycznego dyskursu prawnego Czytał ten dokument [testament] z wyraźnym upodobaniem. o której już częściowo mowa we wstępie. Pragmatyka dyskursu. W ramach jednego rozdziału nie można. ażdy system prawny posługuje się własnym językiem (własnymi mi) i ma swoisty system odniesień. Nateż dodatkowo uwzględnić fakt. ale nie będzie wyczerpujący. Prószyński i S~k Warszawa 2002. Cechy semantyczne tekstów prawny zostały podzielone na pięć kategorii. konstrukcje bierne i nominalne) i tekstu (n brak interpunkcji). związany jest z typologią tekstów prawnych. "there exist as many ·guages within a particular language as there are legal systems using tlanguage as its legal language" (Groot1999: 17). można posłużyć się np. 1980. za T. że dyskurs prawny ma charakter ednorodny. o których iemowa w dalszej części. Sales i in. że ienie ("referencja" . Hiltunen 1984. oczekiwaniami odbiorcy itd. Angielski język prawa ·:używany w wielu systemach prawnych. Mełli 1963. 125 2. Shuy 1978. Elwork i in. Gustafsson 1975a. Tiera 1999. s. przeł. Rozdział Andrzej Milcarz. które go konstytuują i zaraze stanowią o jego odrębności. Opisane niżej szczególne hy semantyczne dyskursu prawnego. 1977. 1978. zdania (np. co pociąga za sobą przede stkim różnice terminologiczne i stylistyczne. ich funkcją. tekstem użycia.. charakter pozalingwistyczny.dują zwykle trudności w rozumieniu anglojęzycznych tekstów prawCh i czynią go bardziej hermetycznym niż inne dyskursy specjalistyczne. jego interteksość oraz cechy dyskursywne nie zostały uwzględnione z uwagi na niczony format tej książki. że. Dodatkowo specyfikę analizowanego dyskursu pra nego podkreśla analiza jego historycznej.in. prawnej i językowej ewolucji. odróżniającym dyskurs prawny o· innych dyskursów! specjalistycznych. Gibbons 2003). 1975b. zdaniem Gizberta-Studnickiego. Wybór języka angielskiego zost podyktowany statusem i funkcjami języka angielskiego jako lingua fran współczesnego świata.Jeksykalno-gramatyczne"). Crystal i Davy 1969.Należy jednakże podkreślić. przynależności jakiegoś tekstu do zbioru tekstów prawnych nie dują cechy językowe (leksykalne i syntaktyczne lub posługując się inem Hallidaya . Wo. Erickson i in. Rozważania na temat semantyki dyskursu prawnego wypada rozpod koncepcji znaczenia i zmiany znaczenia w komunikacji prawnej. Delektował się komplikacj jurystycznej składni. rozsmakowując się szczs' gólnie w nieprzeniknionej dla laika terminologii prawniczej. a w szcz gólności jego cechom dystynktywnym. 1'984: 53-59). takie jak: precyzja (np. et 1976.reference) "dotyczy stosunku między wyraże- . archaiczne konstrukcj zwroty łacińskie) oraz złożoność na poziomie: wyrazu (zbitki wyrazów typ null and void). Rozdział ten stanowi jednocześnie wprowadzenie d anglojęzycznej komunikacji prawnej. Charrow. uznaną definicją Lyonsa. urow i Crandall 1978. np. jak pisze Groot. Crandall.

Teza ta stała się przykiem do tzw. fakt.' Wielość systemów prawnych prowadzi często do sytuacji braku ekalentności pojęć lub niepokrywania się zakresów znaczeniowych ruinów. Lampe i 1970: 25). iNie powiodły się próby językoznawców i filozofów zdefiniowania 'da "znaczenia" jako bytu obiektywnego. implikuje spójność terminologii prawnej (por. MacCormick 1974. zależna od kontekstu i podzielana przez większość ęzykoznawców (Cornu 1990. Wank 1985: 75-76). Gćmar 1995-11: 9 ksymą 1990: 61-65). iW związku z normatywną funkcją dyskursu prawnego pojęcia prawautomatycznie implikują określone skutki prawne w ramach da()systemu prawnego (zob. z jednej strony. Hirsch 1976. szczególnie w kontekście tłumaczenia teksbądź tworzenia banków terminologicznych. pojęciu odniesienia (Śarćević 1997: 231) W innym ujęciu znaczenie znaku językowego to rzecz. Hart 1961.. za: Lyons 1984:.relacja pośrednia . W. . że znaczenie wyrazu jest stroną treściową znaku a więc tym. których one dotyczą. R. też krytycznie Searle : 221-232). To samo pojęcie może rodzić e skutki prawne w odmiennych sytuacjach (por.Sarkowicz 1995). Polisemiczność wymaga. czyli "Wyraz oznacza: (rzecz) za pośrednictwem pojęć" (UlImann 1957: 71.1. Liczne terminy -o czym już była mowa .. pojęcie i rzecz (sygnifikat). B i C oznaczają we współczesnej terminologii odpowiednio: znak. kraeż. Z drugiej reny. Lerat1995: 37). edług lingwistów terminy hauk ścisłych są jednoznaczne. Nowsze badania wskazują na fakt. por.1 ~ (por. to znaczy istniejące w rzeczywistości albo istniejące jedynie jako konstrukty kognitywne (Kelsen 1979: 26. inne (zenie (por. Język prawa jako język specjalistyczny składa 'się z terminów praw nych/fachowych.U1967. por. Cornu 1990: 89-117. A. Burch 1973 ..meaning in isolation a meaning in use. przyjmuje się. ponieważ prawo opiera się na triadycznym.niem a tym.. Stanosz . tj. Gernar 1995. .czynsz). zilustrowany wtablicy 2. Śarćević 1997: . Tak więc nieadekwatność ekwiwalentów lub ich brak w połą­ eniu z polisemicznością może być jedną z głównych przeszkód w osiąg­ Hu precyzji języka prawa. przy czym nie chodzi tylko o materialnie istniejące przedmioty ale również relacje. Tablica 2. zgodnie z którą cżenie terminu prawnego może być określone jedynie w procesie rakcji między faktem a skutkiem prawnym w ramach danego sysu prawnego (zob. C . ćević 1997: 231). W związku z tym przedmie ty/rzeczy te mogą być albo realne. rzecz. do którego si odnosi.247). •· . VOX signijicat (rem) mediantibus conceptibus. iż znaczenie wyrazu częściowo zależne od uprzednich doświadczeń użytkownikówjęzyka " l . bez użycia kontekstu (zob. Lyons 1984: 98 i nast. Chociaż prawników interesują głównie terminy (znaki) i pojęcia.A . Lampe 1970: 28). także Minek 1991 :452). szerzej np. Roszkowski1999). cyt. czynności i procedury. jak i wyrażeń języka ogólnego (por. 1977. podczas gdy teksty prawne arakteryzują się polisemicznością (zob. Trójkąt oznaczania Ogdena i Richardsa B -POJĘCIE' ZNAK . jeden 'min odnosi się do jednego obiektu. własność. Wunderlich 1989. Cernar 5-11: 130). teorii względności pojęć prawnych.bazują na cieniu zaczerpniętym z języka ogólnego (np.-Istnieią dwie koncepcje charakteru terminów prawnych: polisemiczna. Warto też przypomnieć trójkąt oznaczania Ogdena i Richardsa (1923: 11). ni należy lekceważyć obiektów/rzeczy. co znak oznacza. Nie wnikając w teoretyczne różnice d.RZECZ (SYGNIFIKAT) 'Taka tradycyjna trójczłonowarelacja oznaczania jest zgodna z ma. konieczności eślenia znaczenia intencjonalnego na podstawie kontekstu. co jest jego sygnifikatem w danym wypadku jego użycia" (Lyons 1984: 176) ("refererice has to do with the relationship which holds between an expression and what that expression stands for on particular occasions of its utterance") (Lyons 1977: 174). że większość terminów prawnych definiowana jest poprzez by system prawny. oraz Xdeterministyczna prezentowana przez teoretyków prawa (Keisen . 99). tzn. ale też zyskują w różnych systemach prawnych nowe.otyczące samego pojęcia ozna 'czania.

krąjach wymienia glosariusz Organizacji Naro'w Zjednoczonych Derechos Humanos (1985: vii) (zob. (Śarćević 1997: 233). dowodzą. Nadelmann i von Mehren 1966: 195. MacCormicka (1974). . Odwrotnie. N.ngielskie pojęcie 'contract jest znacznie szersze niż francliski odpowied'nik contrat.nie są identyczne na poziomie pojęciowym. a czasem zasad spoieczno-ekonomicznych. Eliot stwierdził nawet. ponieważ nie tnieje w porównywanym systemie prawnym rzeczywisty obiekt. to samo pojęcie może być wyrażane r żnymi terminami w różnych jurysdykcjach mających jeden język urzędo­ . Crandall. a na": wet bardziej dokładna (1972: 22. Bromme i Blinder 1994). Okazuje się. zob. Komparatywiści wyróżniają nawet systemy "romańskie" oparite na Kodeksie Napoleona oraz systemy "germańskie" wzorowane na cniemieckim kodeksie cywilnym BGB (Zweigert i Kotz 1984-1: 80). Wichter 1994: 90. że analiza języka prawa musi uwzględniać konteksty społeczne i kulturowe. Watson 1974: 21). jest to jedna z wielu hipotez badawczych. dyskusja u Engberga 2000: 32-34). one nieprzetłumaczalne (por. związku z tym terminologia prawna właściwa roznym systemom ~rawnym jest w dużej części konceptualnie niespójna (Śarćević 1989: 278. S. osunek.kultury. że pewne terminy mają właściwych odpowiedników w innych systemach. Śarćević 997: 233. nabierają ingo znaczenia w momencie asymilacji pojęć przez obcy system prawny lturę prawną (na temat "transplantów prawnych" zob. rzecz. też de Torres Carałłal 1988: 449). AIlott 1974: 132). że nawet obrębie tego samego języka ten sam termin odnosi się do różnych pojęć w różnych systemach prawnych. że interpretacja czytelnika może odbiegać od interpretacji autora.Precision is the loudest [rtue of the language of the law". Harta oraz D. także pojęcie Anders-Yerstehen u Gadamera w odniesieniu do tekstów literackich i nauk społecznych 1975: 280). historii. taicie Arntz 1993: 6). T. przede wszystkim Hansa Kelsena. każdy system prawny ma swoje własne realia prawne. Tallon 1990: 284-290. Według Harta (1958: 612): Koncepcja systemowej determinacji terminów prawnych uważana przez prawników za dystynktywną cechę języka prawa. zaś różne znaCzenia w prawie amerykańskim (zob. który dotyczy jedynie transakcji obejmujących wzajemne uzgodnienia i zobowiązania (zob.(Barsalou 1992: 34. także Śarćević 1997: 133. Powyższe stwierdzenie o deterministycznym charakterze znaczenia prawnego wywodzi się współcześnie z prawnych teorii pozytywistycznych. . Rainer Bromme i Wolfgang Blinder (1994) twierdzą nawet. Wichter 1994. przypis 7). których pojęcia są bezpośrednio przeoszone (transplantowane) do innych' systemów prawnych. ust czy consideration. że mają one jedno właściwe znaczenie. Mellinkoff 1963. Tiersma 1999: 7-47). a nawet strukturę wiedzy (Vanderlinden 1995: 328-337)•. zwłaszcza w dziedzinie. Charrow. że .. I tak odmienną terminologię w zakresie procedury karnej używaną . anderlinden 1985: 321). A. Na przykład termin dotnieile ma jedno znaczenie w prawie angielskim. Terminy takie Susan rćević (1988: 455) nazywa terminami związanymi z systemem prawa 'stem-bound terms) i zwykle są. własny system pojęciowy. też jahr 1993. jednak najnowsze tendencje i rozwojowe w lingwistyce. co bardzo arwnie ujął klasyk David Mellinkoff (1963: 399): . Nawet terminy. ale mająca uzasadnienie wynikające z ewolucji historycznej angielskiego języka prawa (np.Ą. była . na przykład w tłumaczeniu na polski: equity. rozwijanych przez współczesnych filozofów prawa H. jako produkt odmiennych instytucji. czynność.przez doświad­ czenie . por. Każde inne założenie uczyniłoby niemożliwym wydanie jakiegokolwiek orzeczenia czy decyzji przez sąd lub inny organ. Precyzja to jedna z najważniejszych cech języka prawa. Interpretacja znaczenia prawnego różni się na przykład od znaczenia literackiego. Oczywiście te różnice są większe między systemem prawa cywilnego a systemem prawa common law. Precyzja na poziomie leksyki służy w . jednak m~żna zauważyć znaczące różnice nawet w obrębie systemu cywilnego (Sarćević 1997: 245).13 hiszpańskojęzycznych . a jednak może być równie dobra. We wszystkich systemach prawnych zdarza się też. . W przeciwieństwie do interpretacji literackiej interpretacja tekstów prawnych opiera się na założeniu. Prżykładowo "etymologiczne" ekwiwalenty contract i eontrat ozna'czające ten sam obiekt . tryb itd. socjolingwistyki i pragmatyki.znaczenie ogólne jest wzbogacane i przekształcane w znaczenie specjalistyczne (por. Charrow 1982.' L. co zbliża teksty prawne do tekstów biblijnych (Sarkowicz 1995: 91. także Tiersma 1999: 96). .

"każdy") i nieokreślonych (np. Dokładne znaczenie (a) wyróżnia terminy fachowe.) możemy rozróżnić dwa znaczenia wyrazu "dokładny" w dyskursie prawnym: (a) znaczący dokładnie to samo (tj. mający ścisl definicję) oraz (b) znaczący dokładnie tak samo (tj. shall not be deemed (a consenu lub odwrotnie . zaś stosowanie synonimów jest niedopusz czalne. jak zauważa Bhatia (1993: 2). shall not be deemed to (limit) without prejudice. finiującą adresata i sytuację faktyczną. nawet jeżeli powstałe żdanie brzmi zawile. elementów języka. or any part of it. które obfitują tZw. and if the landlord refuses to admit the tenant's right to buy the dwelling-house. jak podają Charrow i inni (1982: 179). w jaki są one wkomponowywane w struktę syntaktyczną tekstu. the Secretary of State. Oprócz terminów fachowych częste jest używanie wieloznacznych . np. co ułatwia ko munikację specjalistyczną. charges. "którykolwiek"). jedno znaczenie nie wyklucza drugiego. któr służą precyzji i obejmowaniu całości zjawisk. (b) pojmowania rzeczy (jak w przypadku kreowania znaczeń w prawie precedensowym. Nominalizacja i stosowanie rzeczowników odczasownikowych (g rundiów) zakończonych na -ing. część poświęcona obnieniom terminów użytych w danej ustawie czy umowie. and no othe purpose. Wjęzyk angielskim można wskazać następujące przykłady (tzw. Aby prawo mogło spełniać swoje funkcje niezbędne jest zachowanie wierności semantycznej lub też spójnośc językowejj Wybór danego terminu determinuje jego dalsze użycie. np. np. levies. wtrącenia zastrzegające (zastrzeżenia) . Oto przydowa definicja zaczerpnięta z podręcznika Legal Business English . stanocą określenie powinnego zachowania poprzez np. o czym była już mowa w rozdziale 1. . wtrącenia umieszczane są obok wyrażeń. Inne środki językowe. opisanego wiska (wszystkie podkreślone fragmenty) w postaci skonstruowanego episu opartego na ustawie Housing Act 1980 (Bhatia 1994: 146-147): Where a secure tenant serves on the land lord a notice in writing claiming to exercise his right to buy the dwelling-house. lub dyspozycję normy.• Wyrazem dążenia do precyzji może być ograniczanie lub modyfikoiHe znaczeń. •.rozszerzającyc znaczenie.p. ograniczenie kom:encji podmiotów prawa. Chocia . impossible. nothing contained herein shall. np w obrębie danego tekstu. praw obowiązań jest typowe dla tekstów ustawodawczych. then. unavoidable.znaczący dokładnie tak samo. np. na przykład zaimków upowszechniających (np. która nigdy nie została zamrożona (fish that has never been frozen) . Weston 1991: 32-33). subject to the following provisions of this Section. irrevocable. I tak wielokrotne wyszczególnianie środków prawnych. dokładna formuła przyrzeczenia świadka). np. never. whoevet.. dziwacznie. jednak nigdy dwuznacznie. kwalifikacji. powtórzenie).. may by -rneans of a written notification make speciał regulations in pursuance of hiS powers under Section 15 of this Act for the purpose of enabling the tenant to exercise his right to buy the dwelling-house (notwithstanding anything contained in Section 51 of the Land Registration Act 1925) within a period of six months . Za Mellinkoffe (1963: 295 i nast. Używa się też wyrażeń ograniczających.uacji faktycznych. wyjątków. duties. ale rybę. l:. null and void). deductions and withholdings whatsoever irnposed by any . to zbitki wyrazów (bin mials). including but not Iimited to. zakresów stosowania.•. Nie chodzi tylko o obecność tego rodzaju wtrąceń w tekstach ustadawczych. Znacznie częściej spotykane w prawie i jego języku jest drugie znaczenie (b) . i co stanowi swoistą zasad uniwersalną (por. fees. irnposts. if he thinks pro per.Neymann i T. Precyzji służy również specjalna. która może dotyczyć: (a) tradycyjnych sposobów wyrażania (np. np. uniform. wydawałoby się. Ruhana (1993: 27): "Taxes" means all present and futurę income and other taxes. niezręcznie . oraz (c) wymaganych formuł przewidzianych prawem (np. absolutes): al none.qualificational insertions alifications) w terminologii Bhatii (1994). Poniżej znajduje się ilustracja. które zostaną omówion przy okazji analizy złożoności dyskursu prawnego. Bhatia 1994: 142). and 110 more. ' .from the date of such a refusal. jakim jest uwzględnieniewszyst kich potencjalnych elementów i zjawisk (all-inclusiveness). fresh fish nie oznacza ryby świeżo złowionej (fish that was recently caught) . Aby nie zaburzyć jasności i precyzji zdania 'wnego. provided that thedwelling-house.~ jl przede wszystkim nadrzędnemu celowi. ale o sposób. wydzielona. -tioti. które mają charak[warunkujący. cease and desist lub aid and comfort. nie są one tożsame. is not being used for charitable purposes within the meaning of the 'Charitable Purposes Act 1954'. assumption of risk lub tnakin ations pomaga legislatorom w osiąganiu większej precyzji i "gęstości" li w aktach ustawodawczych (por. np. wherever.recyzja na poziomie semantycznym osiągana jest poprzez odpo wiedni dobór słów i wyrażeń. Dookreślają one hipotezę. Powtarzalność pewnych wyrażeń związana jest z rytualizacją prawa.

.this i that . jest ograniczone do minimum ""orównaniu z innymi odmianami języka angielskiego z uwagi na koczność zachowania precyzji. funkcji anafory. W dyskursie prawnym istnieje opozycja między dwoma wyrażeniami kazującymi używanymi deil<tycznie albo anaforycznie. Orientację w tekście na poziomie tekstu wspomaga jego podział na makrostrukturalne elementy. Występowanie w dyskursie prawnym środków zapewniających spójść tekstu.. jak i anarycznie. ale 'ściśle określonych przypadkach. .' Powyższe teoretyczne rozróżnienia ilustrowane są przez Kurzona 86: 52-53) dziesięcioma przykładami. without the assistance of ano interpreter. oraz jako zaimki i określniki (z wyjątkiem that jako anaforyczo określnika).nietypową anaforę (unusual anaphara).funkcję określników. interest. O rodzajach i sposobach formułowania definicji w różnych rodzajach aktach normatywnych będzie szerzej mowa wrozdziale 5. every judge or other officer who hears those proceedings is able to understand French without the assistance of an interpreter. poprzez wydzielenie elementów hipotezy i dyspozycji w postaci oddzielnych zdań. w której się pojawia (zob. the language chosen by the parties for proceedings conducted before it in any particularcase. akapity czy ustępy.jeżeli występuje w wy. jadacka (2002: 76. (The Official Languages Act 1969. and "Taxation" shall be construed accdrdingly. (b) if French is.Every one who. to często w części początkowej jako' spójnik ". before . technika ta-uwidacznia inną cechę tekstów prawnych . zaś aforaodnosi się do bytów językowych w tekście. other than the 5upreme Court of Canada. z których wybrano te najbardziej prezentatywne: v . Kurzon (1986) zauważa. W odniesieniach przestrzennych fraza minalna rozpoczynająca się od this używana jest do wskazywania tekslub części tekstu. na temat deiktyczności kstowej Kurzon 1985b). charges. że deik'zność służy do wskazywania bytów w rzeczywistości pozajęzykowej szasowei i przestrzennej (odniesienia czasowe i przestrzenne). and (c) if both English and French arę the languages chosen by the parties for proceedingsconducted before it in any particular case. o której będzie mowa poniżej. Pornaga ona oddzielić zdanie. Jest to częsta technika legislacyjna stosowana w systemie comtnon law. Uzywanie wyrażeń deiktycznych this i that było przedmiotem szczełowych analiz (Kurzon 1986: 49:-56. that zaś . and any payments of principal. różnice pomiędzy deiksą naforą: Biihler 1934 sachlichesZeigfeld i kontextlichesZeigfeld.czeniu wskazującym. D. Wewnętrzna systematyzacja przepisu.' tekstu: Every federal court. jak wyrażenia wskazujące. b i c (every judge ar other officer who hears those proceedings). . Canada) >bne przyldady "nietypowejanafory" odnajduje w polskich tekstach odawczych H.it in! any particular case. '5 jest używane wyłącznie deil<tycznie.' . co ma zapobiec niejednoznaczności. 2). or (b) is guilty of Y" (Sarćević 97: 188). Wyrażenie wskazujące this używane jest wyłącznie deil<tycznie. . t. has the duty to ensure that: (a) if English is the language chosen by the parties for proceedings conducted..mogą funkcjonować zarówno deiktycznie. this pojawia zaś w funkcji zaimka jedynie w utartych wyrażeniach testamentowych. np. (a) is guilty of X. Z drugiej strony.':'W przepisach karnych prawa common law elementy hipotezy czy "pozycji są często wyliczane w zdaniach podrzędnych wydzielonych rrnie ustępów i połączonych spójnikiem ar. czyni tekst bardzo precyzyjnym i spójnym. every judge or other officer who hears those' proceedings is able to understand English without the assistance of an interpreter. Oba wyrażenia wskające . np. fees or other amounts made on or in respect thereof.governmental or official authority or agency of any kind together with any interest thereupon and penalties payable in eonnectlen with any failure to pay or delay in paying any of the above. główne od zdań podrzędnych poprzez ich umieszczenie w oddzielnych partiach tekstu. zwana paragrapbing (Thornton 1987: 64) lub seulpiuring / paragraph sculpture (Dick 1985: 117). por. every judge or otber officer whohears those proceedings is able tounderstand bothlanguages. Bloomfield 69: 258-260. W celu wyliczenia katakar o charakterze alternatywnym na początku każdego ustępu pozane jest wyrażenie is guilty: <". That rzadko występuje jako zaimek. Lyons 1977. . Zwykle pełnią e. 74). W przykładzie podanym za Susan Śarćević (1997: 188) występuje powtarzanie podmiotu oznaczonego kursywą w poszczególnych ustępach oznaczonych literami a.

u służące zapewnieniu precyzji. tiretów (por. include proposais for recommending to the Secretary of State that he should exercise his-powers under the following provision of this part of this Act with respect to that consulper trade practice. porządkowanie poszczególnych i tekstu numeracją za pomocą cyfr. of misleading customers as to their rights and obligations under relevant consumer transactions. taki sposób żania przypomina zdania z elementarza: ści . szerzej na temat "zastałychwyrażeń" . power. Na poziomie tekstu wskazać można jeszcze inne zabiegi kompozycji . liter. ka w celu uniknięcia powtórzenia w języku ogólnym w tekstach ':rtych zaznacza się tendencja do powtarzania tego samego elementu.przez Kurzona.. że tego typu ieg! wprowadzają dwuznaczność w tekście. występują nkcji deiksy.. poza tekstami ustawodawczymi: This settlement is made this Third day of July 1998. Danet (1980: 482).. Użycie that w funkcji anaforycznej ilustruje poniższy przykład z usta- wy:.. tzn. Poniższy przykład z testamentu ilustruje z kolei kataforyczną funkcj that: MY EXECUTORS shall have the .JilI said. Crystal i Davy 1969... przeciwieństwie do ustawodawstwa angielskiego merykańskich tekstach ustaw that w ogóle nie pojawia się jako określnik.. Shuyi Larkin 1978).a) This Act may be cited as the Slaughterhouses Act 1974. Zamiast typowego użycia '. nie rzeczownika. np. the whole ar any part of the income fram that part of my estate t which he is entitled..'ise requires words importing the singular number only include the plurai number and vice versa. [podkreślenie w oryginale]. W. dno jednak zgodzić się z krytycznymi głosami Charrow i Crandall . służy . nominalne this Act i this Part of this Act odnoszą się do całości lub tekstu.. a lease of and including his interest in th whole or part of the land subject to the lease first mentioned. b) NOW THIS DEED WITNESSETH as follows: .. 'Kurzon (1986: 55) ilustruje odrębne funkcje this i that w· poniższym ginencie: poniżej). Bill.ALL THAT the hold property".. np. niu oznaczającym datę sporządzenia dokumentu.. transaction shall not be valid because it involves a price in excess of that permitted by an order under section 2 of this Act. lt shalł becompetent.. a mianowicie w ustawie: This w funkcji zaimka pojawia się wyłącznie w testamentach w wyra żeniach typu "I declare this to be my last will".8 nt.. co nadaje temu wyrażeniu archaiczne brzmienie (zob. - t~~': Where it appears to the Director that a consumer trade practice has the effect.podobnie jak w przypadku wyrażenia wskazującego z this. podczas gdy wyrażenie t/lat consumer trade practice ma . Help Ben stop the ducks".. with its usual scale of charges at the time of appointment and on such conditio as are at that time stipulated for by each Bank or Trust Corporation. any reference made by the Director under section 14 of this Act with respect to that consumer trade practice may.. I d . w których powyższe zdania występują.. jednak najczęstszejest użycie wyrażenia wskazującego z that w wy wieku i dat. hat W funkcji zaimka pojawia się tylko raz w materiale analizowa·. to apply for the benefit of any infa beneficiary .. jako odniesienie czasowe deiksa this występuje wyłącznie w wyraże . np. do których wrócimy przy makroanalizie tekstu.precyzji tekstu (por. c) In this agreement except as otherwise pravided or where the context other'. "Help Ben.. Nietypowa anafora.. unc1ear anaphora) czy jadackiej (2002: 71-77). Mellinkoff : 22). Stop the ducks..o czym była już mowa .. This używane jest jak określnik (deiksa).: rażeniach dotyczących no person who shall have attained the age of twenty one years shalł have an greater interest in ar right to receive such income than if he ar she were und that age.fossilized phrases z użyciem this . oryczne odniesienie do wyrażenia a consumer trade practice. lub . for the person in right of the lessor of a lease to grant during the subsistence of that lease. jak zauważa B. jest też utarte zenie z that używane w dokumentach testamentowycłu . czyli niewystępowanie zaimków w odniesieniu 'osób i rzeczy.

i29?:..~ uznać . z częstotliwością ich występowania.M~i.et aside theorder complained ofin whole. wedługGusta't~sO!1i\(.!l~óre~są połączone sYfltCiktycznie i powiązane sem:ntycznfe .~.fu .dtIMellinkó wskazuje na ustną tradycję rytmicznego-f "i.ucja~estawień jako części zdania w tekstach prawnych odbiega ')ich gatunków.') " . że nie~st:?F:"i" tawien mają swoje źródło w zestawianiu angielski~*oitermin~i.~fazi. krotniewięcej niż dopełnień).43% (średnio ponad 70% w powieściach).9f such petition the court shall have ex.or.pusta(s~on.f~!#urę zdania (dystrybucja zestawi~ń w zda. 5% w porównaniu z 13% w angielskiej ~~:!:?~. letóre'dokonywałYsięrMr.średrii wiecznym. tzn.fn~~randzki albo łacińskim. rozdiiał4.tzi'ńską ij rodzimy odpowiednik. 192).ip[Qventus.k prawa jest najbardziej złożony strukturalnie.~J. .~:9.·'. .. rematycznej części zdania.a?j.i:>ozycjach zdania jako przydawki i okoliczniki w opozycji .~' przykład zaczerpnięty z M.zyk~pra'\Ąra od innych ddmian angielszczyzny. 'dęr~kuangieISkim~bki~: zestawienia są szczegółowo analizowane grupy czy zestawienia wyrazów:zwanebinciMials(Malk! 1984.' Szczegółowe Informacje na temat e .:l:estawieńj~!~?. ale zwykle ustnych 'wypowiedzi. maiittenance and upkeep (frai1CUski+angiel~ki)czy s and except (francuski + łacina) .pozyt~_ek~/bo dach (Słownik staropolski.~~~~p~mkowsr (2004a: 33-34). jednak w jego(~~~ricjiza elementu relacji semantycznej między dwq~~' wyrazą..<:>. t" '(PSL~w.. S. że ich główną funkcją jest ko.spra}'Vą długiej łJ1Idy~ji. synonyms (w ujęciu Śarćević 1997: 183) oraz'WyrcC Termin butomial został ukuty.\~.drbd' zrytualizowanych. chociaż uznaje się. !'s~~tP~awa zestaw. 3) funkcję zestawień jako części.~~tielskieg' Jako jeden z powodów ich używania w ję~~u ·angieisl<..~.s.' l'~~~~a\ analiza Gus~C1f~son obejmująca 4330 wystąpień zawierała 't~metr5Fsyntaktycz~~.uriśdieti\.' .~E()'\"'i'~ . '.idania.~ipąłączeniedwós~'.Yły zlokalizowane w rematycznej części . wielojęzycznym społeczeńst:Wie.syntaktycznego zestawień. głównie jeśli chodzi o okoliczniki (powyżej 50%. double words~(f\ĄelIinl~p.-'"Uwon the filing'. y'strYb.I1ych i podrz~~. np.ł!&O:. i'j3:St !X' tbl~~/· I El .częsciej niż Wj:in.wało aktów dawnego prawa zwyczajowego. Gustafsson t!~i~?mials jako zesrawieniedwóch wyrazów o 'tym samym wzorze y. ta~<że'pl'zykładyu Tiersni~tl. nia te~ typu zestawień można' znaleźć. ..frłiZy przysłó~l)?~e w dr~giej.~adanych'zestawień: 1) strukturę ternatycz.~. W amerykańskich . Mellinkoff podl([~~l~.vzestawiano nazwęJa.c za Szczepankowska 2004a: 33 i przypis 29)JPodobnie częste~es~ przeci ' stawianie "umowy" i "kontraktu".Clflj~nowej inforni~~ji'w członie rozwijającym poprzedzonym Ii1i.~~nąencję tę iłus~~. Można. wo RrzeWagę zestawień VI Tematycznej części zdania.Ćzęści mowy.i~g. aritę:Gustafsson (1984:123-141). ."jakpiszeI. pojęcie umowy jako nazWyirodzimej fiawlązY. .B~. •. a więc ich j!jako'lczęści mowy.:::J:. co było bardzo funkcjonaln~mrozwiązanienli~w..t kova Maikiela w ~959 roku izdefiniowany:"~nastę '..\plogiij. zda.ch ok.~zeczowników:x and y.ęt. wodzącej się z okresu staropolskiego.l1cjarzestawień w\!zdaniach nadrzędnych i podrzędnych nie .~9~:3 i u Gibbonsa (2003: 43).jnp'. Zestawienia najczęściej spotyka się '. pod red. t~~'~':'h.a tal' na wpływy innych języków. podcias~(Iy Iaciń termin kontrakt upowszechniałsię zazwyczaj jako nazWąIdyn:nościd konywanej w formie pisemnej (okonotaciach związanychz. jednak jeszcze w XIX wieklJz~t. kulturo'15M '.).u Mellinko 1963:ii3~~)~[I~~§FY'konceri ruje się na wyrazach pochodzenia staroangiięgoLś~~~~i.stą cechę s~{i~tycznąj'ęzYka prawa niezależnie od wy. C15~!prawnych.! r .nych elementów jak podmiot i orzeczenie. Gustafsson .lwoąobna defini~j.ich c~ntr~l.vartego pararn..zob. ~C'~fp~~i<. Typowa zbItka to '~(. Danet 198P). .ą5%). weął~gc..)O to affirm.' .ifl'l1. zestawienia takie pojawiają Termin binomial zaproponowany przez M~ll<ięlai bytn określenie pary wyrazów.por.jitdnd propW (staroai gielski + francuski). . a czasem kilka..l:Yczyiń'.nych rodząjach tekstów i z pewnością ą". We współczesnym polskim jęryku~pra'ra takie zestaw!:ęri'iąfnie stosowane.~. które funk':I~~. • 'ii"".użyciemty terminów w tłumaczeniu . doublets.n~Fą).. 53% zestawień pojawia się w zdaniach nadrzędbr)h:yjśki. UrbańCzyld:l~"tWarszawa195B~2000. pr.':~łowani~\. Wyjaśnia to -..[OCl~~.w:Bhatia 1984: 90). która załącza listę zbitek w dys- pfa~n~ITI wraz.ch tekstach . x or y. aliz~!~cz\.pokazuje ich następującą dystrybucję' w tekstach 'ryth: jako jprzymiotniki :. erYirych.. rY~. p~C1wny. 2) st.

'B2(i111mediately due'ond payable) (Danet 1980: 481).. Constitution. now or hereaften. to z drugiej strony są bardzo efektywnym środkiem języko służącym precyzji i objęciu możliwie wielu sytuacji faktycznych. .~te. jako przysłówki .7 wyrazów.be. r Poniżej remunerati?~)oranyvalu~b!e thingf()r any person. W innych części mowy nie odnotowano istotn. por. ~I1e także A Ol' C (.~arta cecha wyr. Marekh i B€Hi''(-!T9(j7:370-376) uważają. t(). as the caśe may.prozie. d herein.8% i 7.'j~dnY!nr. 14A singapurskiej o po'aatJ<O::'dQ~lt?d0m'm (Section 14A(1) oJ The lncome Tax Act.i wieloczłonowych zbitek można określić bardziej 'Inym terminem "struktur parah~lnych" w przypadku wyższych poziow anali ngielski termin parałlei structures używany powszechnie eorii li. tiry i poetyce ·(zob.~in'gaporef jest jeszcze bardziej poruszający .odpowiednio 0. and correct act and deed goods and chattels ad or omission (practice) known and distinguished as advice and conserit (Ll.as the case rnay b~..28 wyra. residue and remainder consist of or include signed and delivered fair and equitable sole and exclusive false and untrue under or in accordance with final and conclusive 'wholly and exclusively (in) force and effect without let or hindrance inade. to obtain. Dla porównania w angielskich tekstach naukowych . że trzy czynniki wpływają na wyjąt- r zA Zestawienia (binomials) choć przyczyniają się do złożoności tekst' prawnych. it shallbs presumsd unless "the cpn~r. \ZłożQn~~ĆI1a poziomie. consideration which he knows to be '". nia dług?ść zdania jest prawie dwa razy mniejsza i wynosi .true. zdania.-'-'i'- » przedstawiono odniesi~Rl~~' najczęściej spotykane zestawienia: ackriowledge and eonfirm full. za Bhatia 1994: 144): Where in any trial of offence punishable under section 161 or section 16'5 of Indian Penal Code of an offence referred to in c1ause (b) of subsectidn (1 section S of this Act punishable under subsection (2) thereof it is proved that accused person has accepted or obtained.-·. w inkejach dla sędziów przysięgłych w: Austin 1984: 62.. the order of the administrative agency) rest. ~de 'Yszy~tkim o wzorze A or B (np.eniawzajemnego.óżniająca.without consideration or for a. Ja przykład może służyć fragment indyjskiej ustawy antykorupcyjnej z 19 roku (section 4(1) oJ the Ptevention oJ Cortuption Act 1947 from lndi~.~:w'rriyjęcia'gratYfikacJii 32 (4 x 2 x f x 2) sposoby przyjęcia 'gratYfiI~~.qu. w bryiej ustawie () ruchu drogowym w: Hiltunen 1984: 108-109.aryJs proved that heaccepted or obtained.S.i.~arrpw .9btainthat g. as a Alotivep'rfewardsuchas is mentioned in the sald section161. frzepis:t.ony note or any other contract Ol' agreement) and. W analizie brytyjo odp~~iedJiika ustawy o ustroju sądów powszechnych British Courts 1971 Mafita~ustafsson (1975b: 9.10) stwierdziła.. II Sec.wnego. Art.zdaniu stanowiącym jeden artykuł (section). ' rzykład. polski język ny w: Mćłlinowski 2006: 202-203).:Yl:=h różnic.8%. or has agreed to accept or atternp .~Ii'bezświadcz. or agreed toaccept or attemptrd~8. szczególnie jeśli chodzi o długość inia. czyli prawie osiem razy iej (Barber 1962.\Br. Hawkes 1977) został "~'"'' ' Ii CrandalI " (1978) do analizy dyskursu nież zasl'osowany przez c.. że długość zdań ierała od 10 do 179 wyrazów. any gratification (other tRan I r coqt?ire . or in. stanowiąc pożyteczny in- ment tec~ni~iprawodawczej(Bhatia 1994: 144). zaś w utworach scenicznych . 2: "by and with the advice and consent of the Senate") last will and testament aid and abet (of sound) mind and memory alter and change new and novel by or on behalf of request and require cease and destst (e.endaDanet w analizie jednozdaniowego formularza Citibanumowy"\p'ożyczki •doliczyta 'się co najmniej 19 struktur paralelnych.g. RepUDIi(rf!off.~~ifkation or that valuabls thing.271 izów :».~~o artykułu wskazuje na co najmniej' 48(3 x4x 2 x2) róż­ WśP~~~. .'.dyskursprawny. zaś średnia długość zdania w ustawie iosła 48 Wyrazów. por.. for himself or for any other person.BhatIi{1993: 106)6dnoszący się do art. także inne analizy długości zdań wdokumentach dowych i pll blikacjach handlowych w: Marckworth 'i Bell 1967. ZjaWisg~~ dw.. Jakobson 1960.

'. złożonym z 289 zdań (396. a więc temat pokryWa. pośrodku (= zdanie środ­ e . . Charrow.z:auważająS.iauważa. Thornton (1987: 52) twierdzi.stądcżuj~1{śi4~'onizob wiązani do zrobienia na klientach wraże9i'a dużego nakładu pracy ity samym uzasadnienia wysokości swoich!~tawek...~:.rieczy. że ko~~trukcje bierne są o nieprecyzyjne. zwłaszcza j.: Co ważne. Złożoność języka wzrasta. .ś:timater z adekwatnością ii precyzją wypowiedzi.albo po (= zdanie prawostronne .' y.: . Charrow i Charrow 1979: 1327-1328. Elworlci A1fini (.~j~jsz .ż w stronie biernej podmiot gramatyczny :st. Przywo G:. Istotne jest teżpowiązanie'złożOIl9. 1972: 795).. np.wistości po z podm'l'Q:temliW zasadac miot psychologiczny... W korpusieanalizowanym przezM.ę~Ii chod o liczbę zdań podrzędnych. Charrow i Charrow (1979)...'.. długość zdania niejednol(rotnię"ł'ilJ...zdanie kowe: Part II 50 (6) In this section 'goods vehicle examiner' has the same meaning as in section 56 (1) of this Act (zdanie główne) / and in sections 47 and 48 of this Act and this . Podobną cechą charakteryzują się ~trukcje bierne występujące w zwrotach imiesłowowych zdań podiipych z pominięciem wyrazów typu who. .~.-.gdyi'pr'óbujesi zawrzeć te wszystkie elementy w jednynizdaniu(Gibbons~1'~~4: 7)..9:61). 1982: 177). . "'j::0~f~'~'-"'E':1'1t~inrl~i~".. Charrow i Charrow 9.' techniki prawodawczej zaleca się unikaniestronY'biernęj".iprawnych:·h).\(stu. ale nawet długie zdania mogą mieć prostą struls:J]~rę (Qui i in.'l). ł~ .-.się t..&:. (P) / a vehlcle / which / when completed (Ś)/ will be a goods vehicle (P). Jal(. Zieliński (200. ' ' . Ś .wi.:. Długość zdań w tekstach prawnych je!it·związana. . np.'. ponieważ trudno zidentyfikować adresata . J. Oczywiście zdania icone mogą znajdować się równocześnie nawet w trzech pozycjach unen .. Przykładowo "reies [which are] available.możliwych kombi~~~)i waru ków i stanów faktycznych. Shu i Larkin(1978)...!"poś.. (P) / ar will otherwise form part of.'~. w § 7 polskich Zasad technikij)rawodawczej. lecz 'zeszczęgólnie bci~~itej treś żawartej w danymizdaniu.. kową długość zdań w niektórych gatunkac~. 'W analizie wewnętrznej strul<tury zdania tekstu prawnego lingwiści sto koncentrowali się na wtrąceniach zdań podrzędnych (embedding) '.. Ch ciaż dyskurs ustny jest zwykle mniej złożony.~~~iej' -ironiczn Prawnicy są wynagradzani za cz:~spracy. najbardzie złożone zdanie zawierało aż dziewięć zdańpbdrzędnych. nauki zawodu.·.left-branching clause).-przYtWyrażani.(1~r7. Poniżej zaznaczono wzory wtrąconych zdań (Hiln 1984.-'/:'~"'~". c.zdanie lewostronne.4: 40-41).. źródło: the British Road Trajjic Act 1972) następującymi sym"mi L . przę~~\w:szM~~~WP?I .' . Tiersma (1999: 61)proponujeba.oCczym wsp minają w analizach dyskursu prawnego: Sales.przysięg łych analizowanych przez Charrow i Charrow(1979: 1327). Hiltunen 1984: 107-121).- :~. et 1980: 60.~>.\'~'. Gustafsson 1975b: 13..Jf. potrzeba precyzji oraz.Gustaf~~ón(Biitis Courts Act).wyrażony:. np.:-. nadrzędnych i431po~!zęćłnych średnio przypadało 2. nakaz unikania długich. na przykład .. where oraz formy J~owej czasownika "być" (whiz deletion) (por. Kolejną istotną cechą dyskursu prawnego.:WY9~Jęj(i§.~pecjalistt?~rlych pojęć Współcześnie P.g:O.'. Przs{~zyną teg typu złożoności może być . Thorntoi1: 1987:.ijak pisze Tiersmąft~9.S:4. M. iSarcevi wyjaśnienie.. wpłyWającą-nacjego zł żoność. P . .dostępnoś~. Sales i in.n przykład. pódOknię!jakkied średniowiecznym 'skrybom płacono od słowa. is repeated or stated in. w 14 instrukcjach. Q. -...nested).ięwynil z niesprawności a'utora wypowiedzi.V' 177~ odmiennie Wronkowska i Zieliński 29.1984: 111)..a.itb. Zdanie wtrącone może w od:ieniu do zdania głównego znaleźć się w jednej z trzech pozycji: przed "danie lewostronne . zwyczajenia i nawyki zdobyte w ptocdie i socjalizacji()rCli~ti.jak sugeruje Bhatia (1994). Part II 57 (7) Where agoods vehicle has been weighted in pursuance of a requirement (L) / imposed under sections 160 of this Act (P) / and it appears to agoods vehicle . krócone konstrukcje bierne (truncated passives). czynnikami decyd~jącymi o długości teks1:Qw są.section 'goods vehicle' includes a vehicle (zdanie gtówne)/ which is a chassis for.varying ways..." (z instrukcji dla sędziów ięgłych Charrow i in. ..'~'. . Danet 1980. covenant [that is] contained" (formularz banku cytowany u Danet 1980: 479).zdanie prawostronne. '.!~l)1kowsk i M.1Q.86 zdania składowego najedną Iinijkętę. jest stosowanie konstrukcji biernych{(passivization). '" . Crandall i Charrow 1982).k". * .'..ni~:~pże·b traktowany jako nakaz bezwzględny. which. norm prawnych (Kindermann 1979: 32. również powodują trudności w rozumieniu tekstów Dych. zdań .w.1i~J!g~I~. zwłaszcza gdy utrudniają identyfikację agensa.dla sędzióWr. • ..mośćzna czenia stylu.f~'~nio....1977). Możliwe ównież dodatkowe podziały zdań środkowych.ze~ł9żoności gramatyczną.ćć\f\T. występujące w zwroimiesłowowych.'.próba objęci w danej strukturze (tu: zdaniu) wszelkich.right-branching).04-: 39-40)..·.

(P) / to act for the purposes of this subsection by a highway authority other. Jest to ~o:-"ie jedyny typ zdań Wtrąconych.ną-ing lub -tion i odprzymiotnikowych zauważa wielu bada. orzonych od 5 czasowników: obliterate. podaje Vijay Bhatia (1994: 142): w tekstach prawnyc przeważają zdania prawostronne (right-branching clauses).. Jako ilustrację tej tendencji możemy przytoczyć przykład z Cry~ tala i Davy'ego (1969: 205): The payment to the owner of the tata I amount of any installment then remainin unpaid of the rent hereinbefore reserved and agreed to be paid. żę tekst jest 'bardziej "gęsty" i trudniejszy do interpretacji. zob. Gustafsson (1975). strukcjach dla sędziów przysięgłych). że Nagrom'?dzeni~ rzeczo~ników odczasownikowych (gerundiów) zaoczonych . .Because of their great extensibility potential NPs are traditionally regarded as one of the most important 51:).\F".~P) I . make assignment (zamiast sign). . Uderzający przykład stylu nominalnego (zob. zauważa Bhatia (1994: 142). Preferowane są w związtym rqvvnież konstrukcje ąnalityczne. Badania Risto Hiltunena (1984: 120) wykazały. makeregiilations (zari11ast regulate) itd.NP~ można zaobserwować nie tylko w komunikacji prawnej. To ·'.thos purposes by ar on benalf of a chief officer of the police . 1972: 2. który ma charakter otwarty (por. Crystal\i. wykorzystywane z uwagi na swój potencjał informacyj~~. a więc złożone z czasownika ającegp ogólnie czynność oraz rzeczownika wskazującego jej iekt. Bodil Kragh (1994: 94): . scribe. But the. interIine.. Są on. \ ' .: (a) that the limit / imposed by the construction and use reqUlremen~ with res.: examiner. unless such alteration shallbe executed in like manner as hereinbefore is required for the executi~n of the will.i~h. wyrnaga znacznie większego wysiłku i od' iedniej wiedzy specjalistycznej.'. Gustafss?n 1975b: 14. 1970.znaczenie czasownika na dwa elementy. typowyc~'przykładówtakich konstrukcji możemy zaliczyć: assumption ·risk. Często sI='?tykane w dyskursie prawnym są również złożone wyra że­ przyimkowe (complex prepositionai phrases) (por.such alteration as part thereof. badania Quirk i in 1985: 1350 i nast.i Charrow (lQ79). (Ś) / give notice in writing to the person in 1harg of the vehicle (zdanie główne) / prohibiting the driving of the vehicle on ci roa (P) / until that weight is reduced to that limit (P). . Charrow jak i Shuy i Larkin wskazują nie ·harrow 1~i79). co znalazło również potwierdzenie w badaniac nad dyskursem ustnym (Charrow i Charrow 1979).. No obliteration.oduje. execute.l' 'i'1t~1. Shuy i Larkin 78). .. Shuy i Larkin 1978. Bhatia (1993).give under subsection (2) above. oraz Varantola 1984: 89. Republic of Singapore) . / whether ar not a notice is. . takze ~edn z pierwszych badań na temat wtrąceń w: M.1 markers in LSP.interlil1eations ar other alteration rnade in any will after the execution ther~()f shallbe valid ar have effect except sa far as the words or effeet of thewilIbefore: such 'alteration shallnot be apparent.. Zarówno Gustafsson. tures" .during the ter (.j I i II/ .~. Gustafsson 1975b. ' tarcie do' znaczenia każdej frazy nominalnej/konstrukcji analitycznej t bardziej czasochłonne. alter (x 6). (Section J 6 af The Wil/s Ad. to a person (L) / authorized with the consent of the Secretary Ofii\Cl:t. Charrów.kpyment oJ debts.. furthermore they are the main carriers of inforllliatio Le. Przewagę złożonych fraz nominalnych (complex noun phrases . )ak zauw~ż.). także Wells 1960).'Davy 1969. "Stosowartie rzeczowników odczasownikowych w aktach normatyw'h umożliwia większą precyzję tekstu i możliwość zastosowania go 'możliwie wielu sytuacji faktycznych.a' badania Charrow i Charrow 1979: 1328 dotyczące zdan wtrąconych w In. wedłu Hiltunena (1984: 120).~. Quirk i in. w. np.\lViII. to any description of weight (Ś) / which is applicable to that vehlde (P)/H been exceeded: (P) / and " " .~~a the Secretary of State (P) / or to a constable (P) / authorized (P)/ to act for .' np.(P) / the person / to whom it sa appears (Ś) / rnay. ale ogólm w pisemnej komunikacji specjalistycznej (zob. . a great deal of information may be incorporated in these fstru. a vYięc"rozkładające". typozwlaszczadla aktów normatywnych. or. Najtrudniejszy w odbiorze. okazał się lewostronny typ zdań wtrąconych z uwa na ich złożoną strukturę. (b) that as a result there would be an immediate risk to public safety (P)lifI were used on a road.l fra: nominalnych w komunikacji specjalistycznej u Mtiller 2000). także przegląc. recov~lJ' ofdamages. shalł be deemed to be duly executed ifthe slgnature of th~ testator and the subscription of the witnesses be rnadein the margin or on \~ome other part of the will opposite or near to such alteration or atthe foot9r end of or opposite to a memorandum referring to such ałteration and written at the end ar same other part of the will.na przY~ładCrystal i' Dayy (1969). grubionymdrukiem zaznaczono 11 rzeczowników odczasownikowych .

by vittue ofit W tekstach prawnych preferuje się użycie złożonych wyrażen przyi kowych zamiast przyimków.v.' 1997: 24). Złożone wyrażenia przyimkowe mają następującą strukttIfę: p-r(przyimek + rzeczownik + przyimek). Wyrażenia przyim. ale n ich nietypowe umiejscowienie. for ~#e purpo oj... .. szczegółowa analiza u Bhatii 1984)." Specjalną kategorię takich nietypowych przyimków stanowią wi' cenia zastrzegające (qualificational insertions). 1980. ). 1980. szczególnie dla odbiorcy nieprzyfnego (zob. ale frazę nominalną.!en spos frazę werbalną shallbe deducted: " _~. in a case falling within subsectlon (2) below. co jest typowym zjawiskiem w~.. be deduded the arnount of the expenditure (.coiisequence oJ.tenant. za Chartrand i in.ąyskursi prawnym. in restraint oj. and pleading in the alternative that thecontract set aside on the grounds of undue influence . ' "edian 757(1) of The Housing Aet.e tylko frazę werbalną (przykład powyżej).czyli.erwanie złożonego wyrażenia przyimkowego '. w zasadzie (tzn w języku ogólnym lub w stylu oficialnymnieprawnym) nie "o/Ystępuj w zdaniu pomiędzy podmiotem a orzeczeniem (Quirk i ~~~enbau 1973: 207-242. kowe.33(2).322-330). either (a) a written notice admitting the tenant's right: or " (b) a written notice denying the tenant's right and stating the reasons why. ii(Sedion 7(5) of The Housing Ad. :\ . zdania wtrąco$'~ . the landlord shall (unless the notice is withdrawn) serve on the . to annulment in pursuance of a relutlon of either House of Parliament. . zastrzeżenia (qualifi tions) w ujęciu Bhatii (1994: 146-147). UK) zęrwanie frazy złożonej z dwuczłonowego zestawienia Whe~e a secure tenant serves on the landlord a written notice claiming to exercise the rightto buy. 60 ar 153.. 52(3).. warunkowe wtrącenia mogą "roz~r' ni.'\J. in .:ithin four weeks. eight cc'weeks. if the person has within thatperiod permane~tWabando such activitieswithout having carried on ańytrade which consist$~Ófor inclu Any power of the Secretary of State to make an order or regulation under this Ad shall be exercisable by statutary instrument subjed. (.jChartran i in. Wtrącenia przerywające strukturę syntaktyczną zdania-są rza ' spotykane w innych gatunkach tekstów (por. typowe zwłaszcza dią'przepis prawa.of egulations under section 22(1).liwe stan?wią też przyczynek do psycholingwistycznych ~CI w odbiorze takich tekstów.A secure tenant has the right . to be granted a long lease ofthe dwelling-house.have contraet avoided for duress. "Jak twierdzi Bhatia (1993: 112).. UK) .. 1984. zwłaszcza ustawo.. in respect oj. pursuanceoJ. ." (przykład ~. na przyldad: " w if there is doubt as to whether the aet of coerclon: amounts to duress or und influence. Bhatia (1993: 112) cytuje przyklap' z singapurskiej usta podatkowej The Income Tax Act..as to (por. an aetion 'may be brought before the: court applyingrto. podobnie jak większość zdań okolicznikowych. Bhatia 1993: 107). ) there shall. 1980. na przykład by vittue ofzamiast'by.l tylko na ich wysoką częstotliwość wystąpień.' Charakterystyczne jest również użycie w angielskim języku pra wyrażenia przyimkowego rozpoczynającego się od. '(a) if the dwelling-house is a house. the working of depośits in respect of which the expenditure was incurred. the tenant does not have the right to buy.' gdzie warunek zostaje wtrącQ bezpośrednio po czasowniku modalnym shall" r. Vijay K. .2~rywając. in.. ~iewątP. Poniższe przykłady pochodzą z cytowanej już brytyjskiej wy British Housing Act. zwłaszcza tekstach ustawodawczych.:. by reason oj. ponieważ zdś niem specjalistów proste przyimki nie są jedneznaczne i dostateczni jasne (zob. ':(Sedion 7(7) of The Housing Ad. 1997: 24). ar."Y{.emb dings).ementy przerywające z długimi wtrąceniami zastrzegającymi (por. 56(7) or paragraph 11 of Schedule ran order under seetion 52(4).\.' w dyskursie prawnym: in accordance with. to acquire the freehold of the dwelling~~: . •złozoną z dwuczłonowego zestawienia czy nawet złożone wyrażerzyimkowe. sze przykłady) oraz zdania wtrącone dodatkowo komplikują i tak Maktycznie złożony angielski dyskurs prawny. które według Charrow i Chartów (1979 powoduje trudności w odbiorze tekstu przez laików. . the opinion of the landlord. Typowe •przykłady wyStępując.. np. in.. UK) . 'lU?:. 1980: r~erwanie ' frazy nominalnej . for t" purpose oflubin respect ofw miejsce for czy iir accdrdanceC'with i iii pursuan ' of zamiast under. exceptin the case . ' : (b) ifthe dwelling-house is a fiat.

1iII· .2. Negacja w tekstach normatywnych często odnosi się bdm!otuw dyspozycji normy.): okoliczności faktycznych Where a conveyance ar grant executed in pursuance of this chapter . tern. proceduralnych i przepisów dotyczących .ó Person shall be a Representative who shall not have attained' to the Age of enty five Years. UK) Wyliczenia (word lists) i długie .langielskim za pomocą nacego wyrażenia: .).. zasadnicze znaczenie ma uszczegółowienie hipotezy I okoliczności i a resata normy. ofthe U. when elected. w których negacje są często ziej efektywne lub wręcz konieczne do osiągnięcia zamierżonych <ówrpra:ypych. Y"". rzedawnierua jest wyrażany w ]ęzykl.kład ~~f~~je nk~ós~ typowe dla te~<stów ustawodawczych. które zgodzasaJIarr l techniki prawodawczej powinny być budowane za pomocą ń. Wyliczenie wyglądałoby w następujący sposób: "a witn who has special knowledge. officer or employee of a lending .ozytywnychw hipotezir.ciągi określeń w dopełniaczu (no strings) również przyczyniają się do złożoności semantycznej dysku prawnego poprzez próbę ogarnięcia jak największej ilości sytua faktycznych. 1982:.6. o proceedings under subsection (1) shall be initiated more than 6 years after the ate of the alleged failure or refusal to comply oralleged default. isectlOn 8(1): cyt. która przyczynia się do jego złożoności i niezr miałości w odbiorze społecznym. że w przytaczanym już formularzu Citibanku wyrażenie in the . experience. if.from outside the public service of Canada and no person shall continue to hold aby such 'office. zwłaszczausta . zdaniem Bhatii (1994: 146). The Cenadian Ctiminal Code) . jeżeli jest potrzeba podkreślenia wa"w p. resi~~l1t in Canada: ~ . Użycie P'egacjijest uwarunkowane gatunkiem tekstu prawnego. że niewiele hipotez norm ma charakter generalny.otherwise a British subject ordinarily 'f. p~zeka~ujących treść norm w sposób bardziej bezted!1llprcZYstępny (Thórnton1987: 32).terminów.. .?dall i Charrow 1982). skill.is dwelling-house situated in a National Park: or an area designated under secti 87 of the National Parks and Access to the Countryside Aet 1949 as an area outstanding natural beauty.' Oto dość ekstremalny przykład zaczerpnięty z Bha (1994: 145-146) z brytyjskiej ustawy The Housing Act 1980 (podkreślen A. któremu towarzyszy okoą~ nik zaczynający się od where.~::innocent misrecollection is not uncommon" " wane w: Charrow.zaSar<::ević·'1997: 172). Ci określeń w dopełniaczu są typowe dla dyskursu specjalistycznego i ur dowego. Cra.j. gacja podmiotu jest typowa również w przepisach uniwersalnych.. . ęgacj~podmiotu jest często kwestią językową. multiple negatives) stanowią kolejną istotną cę dyskursu prawnego.Podkategorią warunków zastrzegających są rozbudowane opis w początkowej części tekstu. (Charrow i in.. Sarćević 1997: 175)." (Charrow i in. i powodują swoistą składniową reakcję ł cuchową. a county council. and been seven Years a Citizen of the United States. be an Inhabitant of that State in which he shall be sen.institution: (b) isnot a Canadian citizen or . (Canada N10rtgage and Housing Corporation [RSC 1985]. and it is executed by alocal authority (as defined in seeti 50 of this Aet). iż zakaz 'dotyczy wszystkich bez wyjątku: _ ·. Negacje (negatives. Na . jak zauważa ":n Sarcevtć (1997: 170). Brenda Danet (1980: 481) kazuje. tak . Analizy lingwistyczne (Charrowi C row 1979) oraz psychelingwistyczne (Sales i in. icle I. polskiego dyskursu prawnego). the Development Board for Rural Wales a housing association ('the landlord') the conveyance or grant may font a covenant lirnltlng the freedom of the tenant and his successors in title to ldisp of the dwelling-house in the manner specified below.(. tw!~r~:~cych. if that person (a) is a direetor. tra ining. Pojawienie się podmiotu wzdani często poprzedza długi opis okoliczności.kreślać fakt.kiego u karnego (subsection (4) of s. and who II not. ' (Section 19(1) ofThe Housing Act 1980. na przykład waste water treatment [acility implementation . or education a particular science. 727. przykładzie Śarćević (1997:173) Z! kanadyjs. także jadaeks 2002: 118 nt. ale obejmują też spójniki u unless I except (por. istnieją sytuacje.S Constitution). Zastosowanie tej t niki ustawodawczej jest motywowane. t ofdefault in the payment niesie negatywne znaczenie ifyou don't pay. normy: No'persónsh~1I be appointedas a President orVice-President or as a director . or an area designated by order of the Secretary' State as a rural area. profession or occupation . że n cje w języku angielskim nie ograniczają się jedynie do wyrazów not i • •prefiksóWtypu'lJn-:.przypadku przepisów. 1982: 177).Sedion 2. " .1' por. W. w związku z'. a czasem' when. Niemniej jednak.B. . 1977) pokazują. a nie prawną. wodawczego(initial case descriptions).

wap analizie prawnych aktów mowy. U Mellinkoffa (1963: 367-370) znalezc mozna entarzy na temat lekceważenia interpunkcji jako podrzędnej ekstu. oczyrn będzi~równitf?ibDJ9. 1993)..nawet.męskich" wyrazów. 'półcześnie podejście do interpunkcji nieco się zmieniło.~riiaol~~liczności stosowania w hipotezie normy w przepisadr .konstytucYjnych . Otóż wniosek patentowy musi być sformułowany 'taci jednego zdania.-Oto komentarz Mereditha niesieniu do Quebecu. nagłówki i inne środki. jak słusznie za. 'c' c.ęj:Q'dnosiĆ do topografii tekstu bądź globalnej struktury tekstowej W. (Article l. _ Złożoność dyskursu prawnego na poziomie tekstu może"'być. dalsze rozdziały). korytekstu. zachowana została prak.i systemach prawa cywilnego interpunkcja od dawna była trakto'Jako część tekstu (Śarćević 1997: 179). auważają Wronkowska i Zieliński (2004: 136)... Z kolei szwąj­ Ide zasady techniki prawodawczej włączają tzw. No Tax ar Duty shall be laid on Articles exportea frorn~ny Statę(. niekiedy ze względów lstycznych bądź logicznych lepiej wyrazić myśl w dwóch lub więcej iach Ltym samym wyróżnić w obrębie artykułu ustępy. że teksty prawne podlegają zasa'interpunkcji właściwym zasadom języka ogólnego (Thornton 1987: Przy tym.. które organizują przestrzeń teksto a tym samym usprawniają proces interpretacji tekst\lI:iChodzi tu prze wszystkim o tytuły. tzn. Co.należale. ustępu w postaci pojedynczego zdania Driedger 1976: 77).S Constitution) ' .i w normach bezwarunkowych. amery-urząd patentowy. ale również kultdrbwo\ spolecz i historycznie. residue and remainder.. A. except by an amending statute tabled in ssernbly" (1979: 56. 228). David Mellinkóff suger -. nie~'czy nonsensowność tekstu. Crown Metal Mfg. €hoci~ż 'glosaskich prawników cechuje pewien ekscentryzm.~ ~'1 ~ -. że jej brak był spowodowany maksymą "Interpunkcja nie j częścią ustawy" (Punctuation is no part ofthe statute). innymi słowy. Polskie Zasady' techniki prawodawczej (§ 55) tkowo akcentują samodzielność myśli i powiązanie treściowe.formułowania artykułu czy. Ale. v.'r·. Złożoność dyskursu prawnego na poziol1Jię. be~\~k(lzyW:. .tękstą:ll1oż. które sytuują tekst w kontekści~:'p(!)frtagając odbior w zrozumieniu treści. zaś dodatkowa kropka może być przyczyną cenia wniosku z przyczyn formalnych (Tiersma 1999: 56 oraz przy8. a za najbardziej "kobiecy" uznawa!i. no onę may : e one comma in the text. Section 9.. które k stytuują ramy znaczeniowe tekstu. cytat za Śarćević 1997: 179). ale w jaki sposób drukować różne (znaków interpunkcyjnych (Mellinkoff 1963: 150.. Współcześnie uważa się. "'~~ " .5 of the U. 159). np. International Visual Corp.nieuwzglę nianie w ustawach znaków interpunkcyjnych. Jak zauwaza ma (1999: 52). legislacji wielojęzycznej i w tłumaczeniu prawnym przyjmuje się. W tekstach reprezentujących typyzdajzeń teks wych przestrzeń tekstu wymaga pewnego uporządkowania.arunkowane tylko językowo li komunikacyjnie. w tekstach prawnych pomija się przy wyliczeniu el< przed spójnikiem and: rest. . myśl~ik 923: 225.~lizacji o podobu funkcji tekstowej. van Dijka (1980)."i-':" Jednak zakazy jako akty mowy często WYIfąi<łnelsąpo~f~~Z neg. Jednak i wtedy ważniejszym problemem ~'stosowanie interpunkcji. Co więcej. rozpowszechnio . przy mniej częściowo. na p kład: . chyba że jej brak spowodowałbyniejednoznaczność.h). Inc. Struktury globalne przeważają w tękstach 9ł szych lub semantycznie mniej przejrzystych. . . . Z drugiej 'dość ortodoksyjne podejście w tej materii prezentuje np. 991 768 5th Cir.. o wszelkie środki-tekstowewyszczeg nione graficznie. .&waża A Duszak (1998: 114). interpunkcyjne za "kobiece" w przeciwień­ . Prz długi czas sądy W Anglii' nie uznawały interpunkcji za część tekstu po legającą zmianie jedynie w wyniku nowelizacji (Thornton 1987: 3 W zwiążku z tym do angielskiej tradycji legislacjjnej. T samym odnoszą się one bezpośrednio do zagadnień typologii tekst " funkcji tekstów prawnych oraz globalnej organizacji poszczególnych tunków prawnych (por. uznawali znaki. wyjaśniona specyfiką interpunkcji. . a raczej-jej braklej Cecha ta jest ściśle związana ztradyćją formułowaniadługich zdań. Sady interpunkcji danego języka nie powinny podlegać zasadom ferencji. zasadę Eugena Hu- . wyodr nienia globalnych związków semantycznych (makrostruktur). pomimo protestów reformatorów. "once a bill has become law. Właściwie sama interpunkcja nie edmiotem rozważań w Anglii i innych krajach aż do czasu wprofa druku w XV wieku.~\ Proces rekonstruowania znaczenia wspomagany jest-poprzez wykł niki formalnej organizacji tekstu. czasownika modalnego shaJl: shaJl not.. rpzumię' T..'. o czym będzie jeszcze mowa (Duszak 1998:173).).. ' :Fwydawanych precedensów (Mellinkoff 1963: 367). Struktury globalne tekstu są' u~..~~bi.

ików. l użytkownikówi kontekstu użycia. code-switching). włączając angiel w zależności od: e dziedziny prawa. np. zastygłych Znać i procedur.law French w przypadku pra rzeczowego. stąd łacińskie lub zlatynizowane terminy. a konkretnie o zniesławienie. Łacina odegrała terminów i wyrażeń weszły do ogólnego angielskiego. Zasada f nego zdania nie ogranicza się zatem tylko do języka angielskiego. ex post facto.. Zgodnie z tą zasadą każdy artykuł powinien zawierać nie wi niż trzy ustępy (Absiitze) .rj zauważa Tiersma (1999: 33). francuskiego i łacińskiego wymagało od prawników. Angielski w sfe prawa był zdominowany głównie przez dwa języki . wyroki belgijski Sądu Kasacyjnego Śarćević 1997: 51. 180). . pro forma. i (angielskimi). w języku h':!J~ycie jest wciąż na tyle częste. (Tiersma 1999: 33-34) oraz' e dyskursu mówionego / pisanego.po francus zaś protokół spisywany po łacinie. łacina w sprawach o naruszenie d" osobistych. i Wreszcie język prawa to język "uświęcony tradycją czasu". . maliim in se. (Tiersma 1999: 31). animus testaudi itd. początkowo rozpoznawanych ądy kościelne.Art l. maj swoje korzenie w zwyczaju. więc .bera. przesłuchanie śWiadka\v:sąd po angielsku. 1.konserwatyzmie. obser"ię tendencję do zastępowania terminów łacińskich terminami ro. Konstytucja . a każde zdanie powinno wyrażać pojedynczą myśl. np. W różnych okres historycznych przeważał któryś z trzech języków. uznania i użycia. vis [iektóre z ł':lcińskich .przetrwaniu poszczególnych łacińskich terminów. alibi. odesłań i specjalistycznych komentarzy. w przeciwieństwie do polskich . Rex/Regina Iskich sprawach karnych (np. . Friedman 1985. umiejętności równoległego działania języ we go w kilku kontekstach komunikacyjnych (tzw. między 1310 a 1480 roki pisma urzędowe czy nakazy kierowane w imieniu króla do szeryfć (writs) były pisane po łacinie. Leks prawna rządzi się zasadami pamięci. takie gestae czy res ipsa loquitur trudno byłoby nawet precyzyjnie przefi.francuski i łaci i to przez znacznie dłuższy okres niż język ogólny. jest prawdopodobnie częściej używany niż the trator "cum testamento. Ma część języka prawa. Na modelu fi cuskirn opierają się też struktury polskich orzeczeń. 123-124. Zresztą niektóre łacińskie terminy i wyrażenia..'słownikowegojęzyka 'tum. według Mellinkoffa (1963: 15). 'M' o ostatniej cesze języka prawa . David Mellinkoff 1963. Const. w języku prawa i profesji prawniczej trzech językó angielskiego. na przykład termin cestui que trust został zastąpiony . H. starofrancuski . in personam. annexo" . affidavit. w opisywaniu stanów lftych: mens rea. cytatów. animus revocandi. Co więcej. (Tiersma 1999: 27). 8). per quo d (Tiersma 1999: 27).in. rozpowszechnienie terminów . ojca szwajcarskiego kodeksu cywilnego z. mitior sensus. J. 1907 roku (Śarćević! 131). Art. 26). jak pisze Peter Goodrich (1987: 178). zdefiniowań z kolei poprzez odniesienie do licznych etymologii. the administrator he will annexed". Współistnienie w angielsl historii prawa. Sec. ustne interakcje pomiędzy prawnikami . wykorzystują. defamation. riaiH'anąlysimlltandis. Często szczególne powody decy. "ć istniejących obecnie zapożyczeń pochodzi bezpośrednio z laośrednio z francuskiego.9(2). zdania (por. jak: colloquium. bona też istotną rolę w budowaniu terminologii wej: versus. U. ecnie anglojęzyczni prawnicy. ex parte. Na przykład icotpus (archetyp łacińskiego terminu dla laika) został zachowany rykańskich konstytucjach federalnych i stanowych (por.po francusku (Tiers 1999: 21. Ba 1990a i b oraz Peter Tiersma 1999: 7-47. res iudicata. np. p' kładem może być też francuski model formułowaniaorzeczeń w pos jednego. . początkowo należących jurysdykcji sądów kościelnych. np. alias. Chociaż większość łacińskich terminów zI1ajdujesię na peryferiach systemu słownikowego. że stanowi ono jego cechę' i1ą> (Mellinkoff 1963: 14).S.6. co można w gruncie rzeczy powiedzieć również . każdy ustęp powinien się składać z jedn zdania. certiorari. in rem. in re. dla których łacina była językiem postępowania. pochodzi ka francuskiego. Sec. Lawrence M. . et al. libel. ex contractu. ius. Wśród dziedzin prawa łacina obecna była <zza \tv sprawach o zniesławienie.zyć na angielski (Friedman 1964: 566). Szerzej na temat fascynującej historii angielskiego języka prawa pi m. . ern beneficiary (Friedman 1964: 566): Zarządca. R v Smith). Konstytucja Stanu Wiseonsin . np. Oto niektóre przykłady: ab initio. łacinę w niewielkim stopniu. stąd też ich łacińskie nazwy typu m damus czy habeas corpus. natomiast ustawy . czasem bardzo długiego. (Tiersma 1999: citaz i Hughes 2002:91).Wisc. llpólowie Xvlllwieku język angielski stał się jedynym chnym językiem prawa w Wielkiej Brytanii (joseph 1995: 25). quasi. corpus delicti.iacińskich i francuskich 'żnacznie przewyższającym ich użycie w języku standardowym. (li <iro w.

czy też zgodnie ze współczesną wymową francuską. hasło judgment in fine).wiekuPollock i· Maitlan (1898: 81) wyszczególnili ponad 70 francuskich terminów prawny oprócz prawa rzeczowego. justice. fes przy umowie dzierżawy (szerzej będzie o tym mowa w rozdziale 3. w którym rzeczownikjpoprzed przymiotnik. Użycie tej y odróżnia prawników od nieprawników. a osiągane poprzez używanie formalnych określeń. ple sentence. and Decreed. Powtarzanie sprawdzonych. metger. quash. to: prior iast "before"). Powtarzalność buduje rytuały. chattel. petty theft. Niektóreiz. które oznaczają osoby będące sprawcami czynności. property. assaui attorneys. . Bartnicki. Podobnie rzecz ma się zykiem francuskim. . do której przyzwyczajeni są europejscy (kontynentalni) nicy. w przeciwieństwie do nazw z su sem -or.o angielskim języku ogólnym. waiver i Zaobserwowano też odwrotną tendencję ~ inkorporówania terminów fr cuskich do języka i angielskiego w formie czasowników ~Óprzez pozby się sufiksu. na co zwraca się uwagę w procesie kształcenia prawniczego rsrna 1999: 52. fee tail.ż:zastrzeżenie . Bak 1990a: 11). podobnie abridgment howledgment. co jest związane z konserwatyzmem ka prawa.. Inne przykłady formalnego użycia wyrazów i zwrotów w kontekście nym. denial. zwłaszcza amerykań­ .' zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych. Now Therefore. lien.formułka stosowana do zwoływa­ ia posiedzeń Sądu Najwyższego USA. waża Mellinkoff (1963: 299). eufemizmów określających np. defendant.. suit. easement. rebuttal czy tri Czasownik w law French często tworzyły imiesłowy bierne poprzez dodań końcówki -e lub -ee. defendant.: acti appeal. Obecność łaciny i francuskiego każe zwrócić uwagę na różnice . counsel. verdict. zejmych wyrażeń minionych czasów (approach the bench zamiast come ). którym podlegał język angielski (Tiersma 1999: 53). damage. imiesłó czasu przeszłego od czasownika lesser (/et. >Formułowanie kwestii prawnych jest uświęcone tradycją prawną. voir dire. estate. mające wpływ na jego konserwatywny charakter. np. autorów !=ollin i K. heir. jak i karne). parol. jak i współczesnych terminów angielskich (o kS:4t~łtowan się law French pisze m.d języka francuskiego szyk wyrazów. Adjudged. sue. acquittal. także Słownik Prawa z 2001 r. wobec których wykonuj my jakąś czynność (the person leased to). pledge. mowie. por. malice aforethought czy notary public. misdemeanor. utarformułek jest bezpieczne i wygodne i. Oyez wymawiane jest "o-YEZ" z akcentem na tnią sylabę.plaintijf. z uwzględnieniem zmian fonetycz. Greetings. lease. waive (Tiersril'a 1999: 30. zmarłego/denata(the deceased oraz dent). '(:jaż forma judgement: judge + -ment jest logiczniejsza). attorney. so he/p you God. re tenure i prawo procesowe (zarówno cywilne. Ostatnio. graind larceny. Formy gerundialne poprzez dodanie sufiksu -er weszły dojęzyka pra jako rzeczowniki pospolite: demurrer. rzysięgach: I do solemnly swear (or affirm) that I will faithfully execute e Office of President of the United States. np. jak pisze Tiersma (1999: archaiczny język reinkarnuje się w postaci wzorów dokumentów. appeal. Począwszy od XVII wieku obecnośćjęzyka francuskiego w angielsk języku prawa ograniczyła się do obecności terminów (Tiersma 1999:3 Terminy francuskie zdominowały głównie prawo rzeczowe. nd nothing but the truth.•. plea. jak w fee simple (absolute). oyez. party. To Ali To Whom These nts Come.jak zauważa Tiersma (1999: 31). takich jak: agreement. artest. join. lease) miał formę lessee (/ease Obecnie imiesłowy te służą dookreślania osób. Pierwotnie.. cestui use. Podobny proces dotyczył również tworzenia rzeczownik' poprzez dodanie sufiksu -al. głó nie starofrancuskich i anglonormandzkich.tyc.rema!nder. Należy zauważyć na marginesie preferowanąw stosunku dojęz ogólnego pisownię terminu oznaczającego orzeczenie: judg111 t!. judge. summon. It ls Ordered. joinder. zauważa Tiersma 99: 55). lett testamentary. verdict. eviden indictment. różniących się zarówno od terminów angielskichpochodże francuskiego. Podobne środki odnajdujemy w: rokach. sproposal. subsequent (zamiast "after"). conveyance. np. merge. bailijf. np. nazywanych ogólnie l French.). judgement.' to: estoppel. Można wyróżnić także grupę francuskich terminów. the truth. Wiele otów wymawianych jest na kilka różnych sposobów.attorneygeberal. jurors. ':także w sądzie: Oyez. save w znaczeniu except (z Wyjątkiem. np. np. ciaim. Często terminyite zachowatytypowy.. nisi wymae jest podobnie do eyesight. . the whole trutłt. Pod koniec XIX . demur. raczej niż easy. counsel. remain. . wtrąceń łacińskich i francuskich (np. arrested inflagrante delicto iast caught in the act) itd. oyez . plaintijf.~itermin6 . pojawia trend do wymawiania tych wyrazów i zwrotów zgodnie z klasyczną ową łacińską.in. Łacińskie zwroty i wyrażenia ciągle wymawiane są tak jak asach średniowiecznych w Anglii. to· trespass. Tiersma 1999: 28-33). complaint. court. jury.

0. herein. Ruhan (1993). z 0. therewith. whe by. hereof. wydaje' się skuteczniejszy i cenniejszy współczesne wyrażenia.a jego konserwatyzm nadaje poczucie ponadczasowości syste' prawnego. statute. st się tłumaczem nieznanych. in thls. thereinajter. liere heretofore.Jt m' refer to the section.). uprzednio Kontekst użycia The parties hereafter agree to abide by the judges' decision (=fram then on they agree to .2 . Wreszcie konserwatywny. thereunder. Prawnik jest nadal potrzebny do interpretacji tekstu prawnego. there. niniejszym 2. w niniejszym The conditions contained herein (=the conditions that are in this document). thereof. following this l. że znaczenie herein jest zdeterminowane kontekstem: .2. E. cyt. w ten sposób We hereby agree to . Revoking ali former wills by me . Mellinkoff (1963). 1893). 451.). before in this document. Ali and singular the premises hereinbefore mentioned. The power to appoint the members of the Committee as specified herebefore. wraz z objaśnieniami. poniżej 2.. np: aforesaid i forthwith oraz słowa z here-. being the consideration herefor given.. Złożone ioangielskiego przysłówki Objaśnienie Ekwiwalent fram naw on. M. whereas. hereunder. hereinbefore l.. earlier in this document powyżej See Article 47 hereinabove (=Article 47 earlier in this document) fram now On in this docurnent poniżej BAZ Sp.i where-.at any time herebefore made. Już zresztą Sąd Najwyższy Stanu Kalifornia ponad. k tekstami użycia oraz propozycjami ekwiwalentów. In the way hereinafter prescribed. . Chartra C. a więc mniej z zumiały język prawa. Neymann i T.. a więc niedostępnych terminów i tajemny 2. by this means. 306). sto lat te stwierdził. które dawno wyszły z uży w języku ogólnym. formułek. I hereby pronounce you man and wife.2. (by this agreement we shall. odtąd. as a result of this l. strzeże dostępu do zawodu (Tiersma 1999: 9. Przykłady i wyjaśnie pochodzą z książek M. hereupon. Tablica 2. Są one używane z powodu ekonomii językowej. thereupon. document tu. 33 P. Tiersma 1999: 95. thereby. for this: instead ar in consideration of this w zamian For the sum of tvyenty pounds. stąd też w tablicy 2. herewith. zaprezentowano rac' przykładowe tłumaczenia. ther. przypis 21). Wiltshire (1997).' oraz materiał / przyimki pochodzenia staraangielskiego powyżej 2. the: i where-: hereajter. wcześniej. thereto. powyżej własnych. czasem parafrazę czy przybliżenia tych wy zów.najczęściej spotykane w dysku prawnym . the chapter. Trudno też podać ich precyzyjne ekwiwalenty znajomości kontekstu. od tego czasu earlier in this doculllent. w tym. zawiera wybrane . or the entire enactment in which it' used" (w sprawie Pearson's Estate.złożone przysłówki/przyimki pochodzenia staroangielskie i średnioangielskiego z here-. Millar.. Vocabulary for Law (20 The Oxford English Dictionary drugie wydanie z 1991 r. . 453 (Cal. therefore. który sprawdził się. hereby. etc. Dri ger 1949: 291. .. shall hereinafter be referred to as "the Buyer" (= from that point on in the document BAZ shall be referred to as "the Buyer"). W angielskim języku prawa znaleźć możemy wiele śladów język" staroangielskiego i średnioangielskiego. hereinajter. jednak ich uży może czasem rodzić problemy interpretacyjne (Tiersma 1999: 95. Język wyrażającywłaściwe dla danego systemu normy pra ne. thereajter. hereinabove.

subsequently 1. w następstwie czego A resolution was passed thereby appointing Mr.Please find attached hereto the text of Tręaty on . tabeli 2. subject. przyimek hereof 1. h~reof 2. w ten sposób 2. l I .I 1 !. As of tlle date Jlereof with this z niniejszym. this (statute. This can be found in Artic after that następnie. careful to stay on his own land. a document w dalszym that follows ciągu niniejszego I had to ręad the contract very carefully because of the num ber of conditions contained therein. na ten goods within 10 days but the temat parties may not hereupon rely.. zgodnie 2. the date of a contract hereto heretofore hereunder 1. contract or the na mocy niniejszego like) dokumentu It was heretofore referred t6'. under the z niniejszym authority of dokumentem. by that means 1. dokumentu/ The acts enurl1erated in the aktu/. 1. for that reason or purpose stąd. w następstwie (w wyniku) czego. and they were therefore hired by our company. Sales shall mean the gross sales during the term of this .cd. tego. in that document 2. The name of the company is written in the agreement only once. this document) do niniejszego to thls matter (do) ruruejsze.) na (dokumencie) as a result of this 1.1 hereunder. The obligk'tion of the Parties hereto (=tdthis contraet). matter.2. 1.. "the Palace of justice". . No indictment hereunder s be quashed for want ofform Herewith please find 3 copies. Dennett as a Board member. Assignment of rights and (obligations hereunder (=un this agreement). Złożony przysłówek! Objaśnienie Ekwiwalent Kontekst użycia unto or to this (document. co do ninlej. I sued him for trespassing and później thereafter he has been very . . and thereinafter it is referred to simplyas "the Cornpany". w tym in that part of poniżej. go/tego or document Europsan Union. etc. Upon il)e Receipt. directing attention to a matter cońtained in the document which follows 2. Agreement or any extenslonsrenewals hereof. schedulehereto. 2. poniżej (mentioned or set down in this document). of this (relating to this niniejszego document or partof it) 2. formerly dotychczas 1. until now. Wimbourne Young was the most accurate accounting firm. po czym In witness whereof they have hereunto set their hands. (accompanying przy niniejszym. dlatego w niniejszym.We shall attempt to deliver the szego. .

thereof of that (relating tego. thereinunder mentioned in that section of that document He gave 'rnental work' as one heading. poniżej. etc. considering jako że. or by the authority of that After payment of all charges 1.) for the working of the c thereunder. lt is thereunder assumed th "the Secretary" refers to Mr.. także. niniejszego to that document) The plaintiff alleged that the defendant had taken his goods and demanded the return as a result of that: uponthat (in time or order).. że in eonslderation of the fact that used to introduce recitals or preamble (of alegal or other by which way zgodnie z. The items Iisted thereunder.rules to be made thereunder shall constitute a complete and separate code. Royalties paid thereunder formai 'document) I i " i :'1 El ID li j)j:1 ·-{il . 3. to that (following that w dodatku document) We direct your attention now 1:' the agreement and the documents appended thereto... w wyniku Having been declared guilty. the czego defendant was thereupon 2. A contract with owners of la (. the Iiability wherefor accrued before the said date. na ten temat sentenced to one year in prison. poprzednio A general residuary devise of real property and personal estate not thereinbefore disposed of. in accordance with which Article 21 provides for a procedure whereby both parties can modify the terms of loan. under the ' provisions.1\li 'I to be paid to the publishers. previously in that document wcześniej. heading.. under that part of a document (title. the Licensor and the Lkensee shall jointly control the expenditure of such funds as may be used in connection therewith. Roland Nierenberg. ciągu niniejszego 2. pod nim.lili . for which Ali sums (not exceeding one hundred pounds) due in respect of compensation under the Workmen's Compensation Act 1906.). in the time before that document was produced 1. Złożony przysłówek! Ekwiwalent Objaśnienie Kontekst użycia przyimek thereinbefore i I mentioned uprzednio. thereof. po czym For the purposes of the argument and the decision following thereupon. that: in view or zważywszy. with that z tym (accompanying that document) In the event that the Licensor and the Licensee shall elect to engage in advertising programs.2. The by-Iaws theretofore mad A judgment that alienated dissenting endowments from purposes to which they had theretofore been applied. (directly) after that 1. below or beneath 2. or method: na mocy through which.) and the . The intention is that (. tabeli 2. w dalszym 1. but declined to make an entry thereinunder. cd. na podstawie. na mocy 2. pod tym. thereon thereto theretofore thereunder on or upon that or it z tytułu thereon.

zastałych wyrażeń. jak w wyrażeniu "In witness whereof [w dowód czeg I have set my hand. może oznaczać konkretną umowę (this specific contract) albo umo. Kurzon (1986: raz Tiersma (1999: '88-91) również odnotowują to zjawisko wswo:racach..) the parties therefore agree as fi. gdzie zwykle użyte byłyby inne formy. :~albo the same jest również niejednoznaczne co zaimek it. Konserwatyzm dyskursu prawnego podkreśla użycie said. że w zdaniu: She an offer in a letter to buy the machin ery. czy the sald property zamiast ~ółowego określenia przedmiotowej nieruchomości..wę samego rodzaju (this kind of contracti. The writ ot execution was issued from the court. jak w zdaniu . (Kurzon 1986: 56) owyż~zym zdaniu 'the same zastępuje "ALL the furniture chattels and 'ds". absolutely UPON TRUST for the wife until the sald marriage and after the solemnisation thereof UPON TRUST to permit the husband and wife to use and enjoy the same during their joint lives. według Black's Law Dictionaty (199 1597). Please find attached hereto the text of Treatyon Európear1'lJrtion.-'L Kolejnymi przykładami konserwatyzmu w języku prawa są: użyc. Brenda Danet (1980: 481) nazywa takie for unique determiners(unikalnymi określnikami)..". o o o . iW nowszych pracach podnoszona jest kwestia niejednoznaczności form. Land Registry ( J. zwłaszcza z zaimkami this i that. 9. Licensar hereby grants to Licensee the exclusive .". Same zapewnia spójność tekstu. Na przykład Tiersma (1999: 88) pokazuje. prócz zapożyczeń i archaizmów... etc.. any such event zamiast in this event.fossilized phrases (Kurzon ). . transfer and sell the Licensed Products. In witness whereof I have hereunto set my hand and seal the day and y first abovewritten.. such i sa .. 6. 8. Neither party may assign its rights ar obligations hereunder without prior written consent of the other party. Najmniej jednoznaczne jest "które łatwo daje się zastąpić the albo this.. pisana iwy le drukowanymi literami). jak i oferty . and the sheriff. lows.Poniżej użycie złożonych zilustrowano ączeniu przyimków 1. Charrow i Charrow (1979). M.. C1ause Five provides for a procedure whereby both partleś hereto m modify the terms of mortgage. Podobne wyrażenie z that pojawia się w umowach i aknotarialnych w klauzulach dotyczących własności zgodnie z brytyjską :wą Law on Property Act 1925: o 00 a o i'o THE Vendor ag rees to sell and the Purchaser agrees to purchase for the sum of f: ALL THAT the freehold property which is regulated at H. 4. w funkcji przymiotników. 10. 2. hereby assigns unto the Trustees ALL the furniture chattels and effects.. Crystal i Davy ). Intellectual'Property Rights shall mean any and all rights under patents. tra marks and copyrights presently owned ar hereafter acquired by Licensar 3. prawa używa tzw. które >.rlghts to manufactu produce." oraz WITNESSETH (staroangielska forma czaso nika trzeciej osoby liczby pojedynczej trybu oznajmującego. 5. and [ accepted same.thereup sought to find the judgment debtor.jtermlnatt the last day of each six-month period (the first period shallbe~in as of t date hereof).. chociaż z prawnego punktu enia tylko zaakceptowanie oferty stworzyłoby zobowiązanie umowodobnie rzecz się ma w odniesieniu do przydawki such (contract). Shuy i Larkin (1978).This Agreernent witnesse (= shows/records) that. whereas (. zwłaszcza w wyrażeniu the w zdaniach: zastępuje rzeczownik: . wyrażenia. który może 'bsić się zarówno do listu. This pełni m wyrażeniu funkcję określnika (deiksy) i decyduje o archaiczności . 'Większość prawników. nie rozumie znaczenia ani pierwotnego celu użycia tej form obecnie zbędnej. This pojawia się w testamentach 'stępującym wyrażeniu: "I declare this to be my last will". witness w znaczeniu poświadczeniazeznania/poświadczeniapodpise 'pod przysięgą. obecnie zastąpione w preambule formą "This Agreement is ma:. This contract is made between John Smith (hereinafter referred to as "t land lord") and. The wife as Settlor . których brak w ogólnym języku.. 7. Running royalty shalł be cornputed and paid every six months. between.. The Client will comply with the provisions of the Data Protection Act 19 in relation to all Applicants' details and indemnify the Company against a losses in connection therewith. ponieważ pojawiają się Q' z rzeczownikami. use.

Pisma filozoficzne. 338. 7. typowe cechy. specjalizacja. klisze językowe oraz nazwy stron i rodzaje umów. Warszawa 1960. standardowe klauzule umowne. nię.23-25. rzetelność. prawny obowiązek zaspokajania swoich potrzeb zez zawieranie umów. Szcze. Umowa jest tawowym źródłem stosunków zobowiązaniowych. prawnego punktu widzenia urnowa jest to czynność prawna za[ąca co najmniej dwa zgodne oświadczenia woli zmierzające do . stanowi analizę językową podstawowego z punktu wiia praktyki tłumaczeniowej gatunku prawnego . a względny charakter stosunków prawnych. . II. t. loność. wową instytucją obrotu gospodarczego i powszechnego.uwagę zwrócono na makrostrukturę wybranych umów używanych . zysłówki złożone z prefiksem here-. Państwowe Wydawnictwo Naukowe. to jest stałość i prawość w przyrzeczeniach Cyceron. prżeł. ale i innych języków specj tycznych. .(język angielski). s.tania.~je zasadę równorzędności podmiotów w stosunku cywilno praw(inaczej niż w stosunku administracyjnoprawnym). Ponadto nie ist. niedooI .przekład umów '"lnoprawnych i handlowych rocie gospodarczym 'j-'" ~.umów. złożoność i konserwatyzm konstytuująwewnęr potencjał tekstowy tekstów prawnych. '. a tym samym . . ozdział 3. tzw. there-. że umowa jako instytucja prawna najpełniej ?.Konkludując. .. 1. O powinnościach.' dstawą sprawiedliwości jest umowach.ode gospodarczym. where. stających w wyniku zawarcia umowy. Świadczą ponadto o semantyc unikalności dyskursu prawnego i czynią go odrębnym nie tylko w niesieniu do etnicznego języka ogólnego. ogranicza się w zasadzie jedy. Wiktor Kornatowski. .żaden generalny. ustania lub zmiany stosunku prawnego (Kalina-Prasznic 1999: Można powiedzieć. semantyczne cechy anglojęzycznego dyskursupr' nego pogrupowane w pięć zasadniczych kategorii: precyzja.

konsensualne (wystarczy porozumienie) i realne danie rzeczy. Ich essentialia tii (elementy konieczne) są więc objęte przepisami ustawy. óry strony tak właśnie ukształtowały. .'szczegółowy przez przepisy obowiązującego prawa. np. Z translatorskiego punktu wizenia najważniejszy jednak wydaje się omówiony powyżej podział na 'mowy nazwane. is. Czachórski 1994: 108-115. umowa ubezpieczeniowa. <iil ad probatlonem (dla celów dowodowych). :. contractus ominatus). Od reguły dowolności formy istnieją wyjątki. .nie do jej stron w zakresie ustanowionych praw i obowiązków (wyjątl np. 88 § 1 kc) czy oświadhie darczyńcy skierowane do obdarowanego o odwołaniu darowizny . najem. Zastrzeżenie formy pisemnej dla celów dowodowych (ad probati nem) dotyczy np. w przypadku niezachowania t formy najem uważa się za zawarty na czas nieoznaczony. pożyczka nieoprocentowana). dominującą form jest forma pisemna. gdyż byłaby ona nieważnaz mocy prawa. np. np. jabłońska-Bono 2004: 318-320). Występuje ona wówczas jedynie w konkretnym stosunku. fil ad eventum (dla osiągnięcia określonych skutków).. W praktyce obrotu. umownego przeniesienia własności nieruchomoś (art. Wyją kowe zastrzeżenie formy notarialnej pod rygorem nieważności (adsole nitatem) dotyczy np. zamiana. umowa o dzieło. Spoza . Są to tak ne umowy nazwane i regulowane głównie w części szczegółowej księgi . Co do formy umów obowiązuje reguła.odzenia. _ Forma pisemna dla osiągnięcia szczególnych skutków prawnych (a eventum) jest stosowana np. umowy mieszane. przepisy bezwzględnieobowi zujące oraz zasady współżycia społecznego) zgodnie z art. Zdarza się. można taką umowę określić jako nienazwaną (łac. uchyleni o l) ~ ~ od skutków prawnych oświadczenia woli. 522 kc).Gdy treść umowy nie jest przewidziana przez żadną z postaci umów zwanych. . Wyjątkowe zastrzeżenie formy pisemnej pod rygorem ni ważności dotyczy np. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. nawet ustnie.. darowizna. prawnie zagwarantowa swobodę: wyboru drugiej strony umowy. Strony mają. jak i w przepisach ustaw szczegól nych. powtarzające się w obrocie. przechowanie.. np. skład. tawa. że powtarzanie się ewnych umów nienazwanych w obrocie jest na tyle częste.:900 kc). które zostało złożone 'josobie pod wpływem błędu lub groźby (art. zaró ' no w przepisach kodeksu cywilnego. są normowane w spo. odpłatne (większość) i niepłatne (np. że jeżeli z mocy ustawy lu z woli stron nie wynika nic innego. że zaczyna lętworzyć nowy typ powtarzającej się umowy. przy najmie nieruchomości lub pomieszczeni na czas dłuższy niż rok (art. ze względów dowodowych. charakterystycznym dla innej inowy (najem pomieszczenia jako wynagrodzenie za usługi typowe dla mOWY zlecenia). 527 k 690 kc). Należy dodać. nienazwane i mieszane. eksu cywilnego tytułem przykładu można przywołać umowę wydawzą z ustawy z 1994 r. odeksu cywilnego. zlecenie bez wyna. przechowanie. szerzej n zasady swobody umów np. 353 1 k' Przykładowo nie można zawrzeć umowy o dokonanie fałszywych z_ znań przed sądem. że t formy-wymagają też niektóre oświadczeniajednostronne. Formy szczególne umowy to akt notarialny i zwykł forma pisemna oraz poświadczenie daty i poświadczenie podpisu. art. Ostatnia kategoria to tzw. Można wskazać także wiele innych podziałów umów dotyczących nności prawnych. W ten sposób doszło w Polsce do uformowania się owy obejmującej stosunek kontraktacji (obecnie art. pożyczka. umowy o przejęcie długu oraz zgody wierzyciel na przejęcie długu (art. użyczenie. a wcześniej umowy o dożywocie. Przykładem umowy nienaanej może być umowa know-how dotycząca wynalazków i wiedzy techznej. użyczenie. 860 § 2 kc). co do zasady.-Szczególną formę czynności prawnej strony zawsze mogą zastrzec 'i mowie. umowa przechowania). 158 kc). 613 kc). . umowy stawy. umowy spółki (art. dzierżawa. wpis określonego roszczenia do księgi wieczystej. 660 kc). Zastrzeżenie określonej formy może być wymagane: ad solemnitatem (pod rygorem nieważności). Po pewnym czasie może 'ojść (choć nie musi) do typu umowy akceptowanej przez ustawodawcę mowy nazwanej). • nadawania określonej formy oświadczeń woli stron (por. ' Ustawodawca pozostawia znaczną swobodę yv kształtowaniu taki czynności prawnych. mimo że ustawa takiej formy nie wymaga. :Fpewne typy umów. spółka i inne. fil kształtowania treści i typu umowy (w granicach wyznaczonych prz właściwość czy naturę tego stosunku. Do umów nazwanych należą: sprzedaż. 59 kc. umowy typowe "zwane) ze świadczeniem dodatkowym. umowa może być zawarta w dowolne formie.

kwestie organizacyjne dotyczące wykonania wy oraz! odesłanie do innych dokumentów zawierającychszczególeozwiązania dotyczące przedmiotu umowy. Duszak 1998: 128-136). jej przedl. jako elentu istotnego.. . . jego brak. 4d. jest jak najwierniejsze odtworzenie i tencji stron i celu umowy. może znacznie utrudnić uruchomienie procesów intertacyjnych i kontekstualizację znaczeń (szerzej na temat funkcji teksej tytułu por. Cele tłumaczenia. Kolejno określone są podmioty umowy. że w umowie należy raczej badać. Równorzędność podmiotów w stosunku cywilnoprawnym odzwier ciedla symetria czynności stron w obrębie zdania czy też mniejszej je nostki redakcyjnej typu artykuł. różnorodność form wyrażania czynności stron. wykorzystać paralingwą tyczne środki wyrazu związane z organizacją wypowiedzi pisemn w przestrzeni dwuwymiarowej. zastosowane odstępy. Zobowiązania stron..".. mniejszy jest. prawa i obowiązki stron z zastrzeżeniem pro porskazanych powyżej. Ze względu n zasadę swobody umów. w porównani z umowami anglosaskimi. chociaż w polskiej kulturze prawnej preferd wana jest właśnie "metoda legislacyjna" konstruowania umów (na tern symetrii nadawca-odbiorca por.jeśli chodzi o interpretację umów. jak należy sądzić. a więc zastosowanie językowych reguł zn czeniowych przy uwzględnieniu kontekstu (Radwański 1993: 162 or cytowane tam orzecznictwo): Definicje zawarte w dokumencie mają pi wszeństwo przed znaczeniem wyrażeń ustalonym w użyciu powszec nym. a Wykonawc przyjmuje do wykonania dzieło polegające na. zobowiązań niż uprawnień. wyrażeń wprowadzającychposzczególne części umowy.§ 1."). 65 l który mówi. ~Z punktu widzenia tłumaczenia istotna jest też znajomość struktury 'IJalnej tekstu. w tym co do treści i formy.. Część deklaratywna. Zamawiający zamawia. a tym samym poprawne tłuczenie.. Ac.manifestation oj mutual assent). Typowe jest też użycie 3. Stąd w polskich umowach jest więcej. dla poszczególnych części. angiel skiemu Contract Law. pojęciem ontraktu" w znaczeniu umowy cywilnoprawnej i handlowej. wskazówkę stanowi art. pomijając różnice statusu dziedzin prawa. wie common law. Każda umowa zdefiniowana jest poprzez tytuł. jest to także wiedza . chociaż . które t zasadniczo pojęciem szerszym (Black's Law Dietlonary 1999: 68). w st sunku do tekstów normatywnych. 4b. Trosborg 1997a: 58-62).otypowa umowa ma następującą strukturę: :Tytuł. "uzgodnienie" . że strony zobowiązują się dobrowolnie do wykonywani określonych czynności. W polskich umowach przeważa język zobowiązaniowy. jaki był zgodny zam] stron i cel umowy niż opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Gatunek determinuje także do pewnego stopnia zn czenie użytych wyrazów i określeń. a więc' nie tylko umowy oparte na . Załączniki). Preambuła.na temat ko wencji tekstowych. ustęp czy punkt w zależnoś od systematyzacji umowy.") i mnogiej ("Strony ustalają ókość miesięcznego czynszu dzierżawnego na kwotę . np. Elementy finalne. Oczywiście w sensi prawnym umowa symetryczna jest pojęciem idealnym i w praktyce obro raczej egzotycznym. osoby liczby pojedynczej awiający może odstąpić od umowy. Poljęzyczne nazwy umów zawierają zwykle wyraz "umowa". al sza. Radwariski 1993: 158-163). typowych zwrotów i sformułowań w danej sytua komunikacyjnej. ifekst zasadniczy: 4a.. często pojawia zasprzyszły. Umowa jako gatunek tekstu odzwierciedla do pewnego stopni konstrukcję umowy jako czynności cywilnoprawnej. Przykladow w umowie o dzieło czytamy: . Prawo glosaskie odróżnia bowiem pojęcie "umowy" (contract) od agreement orozumienie". Wynika to również z etymologii zobowiązań które odpowiadają.' co do zasady. mają w nazwie wyraz Agreement albo Contract. Standardowe klauzule umowne. 'e zwrotów i sformułowań charakterystycznych dla gatunku umowy. czasami dodatkowo cel zawarcia umowy i wykładnia stosowanych ez stronyjterrninów.. tzn. Tekst umowy jest tak zorganizowany. możliwie precyzyjnie oddać wolę umawiających się stron (Kielar ichałowska 1994:7). Anglojęzyczne umowy. Wiedza na terna gatunku jest wiedzą na temat sytuacyjnych i funkcjonalnych warunkó użycia wyrazów (Engberg 2000: 33). Powinno się też. rozstrzelony druk itd. paragraf. . stopień modalności deontycznej. Polski dyskurs prawny nie posługuje się. układ tekstu w obrębie artykułó czy paragrafów. a nie dyre tywny. Oświadczenia stron. jak zauważa Radwański. (szerzej n wykładni oświadczeń woli por. Definicje.

" czy też "Krzak Sp. Koco i K. wpływ języ angielskiego widoczny jest także w obrocie profesjonalnym. Rozpowszechnione'jesLiwłaszcza uż 'terminu "kontrakt menedżerski" na określenie "umowy o zarządza (por. Również w prawie handlowym między rodowym oraz w obrocie międzynarodowymdość powszechnie uż się terminu "kontrakt". Okreś­ 'stron jest jednym z najistotniejszych elementów (tłumaczonego) u umowy należącym do tzw. Zaradkiewicza oraz Polskie prawo kontraktowe.U. Mojaka i J. "a Iimited liability pany Krzak Sp. "Spółka" itd. jak: data zawarcia umowy. Do wyjątków należy "kontrakt socjalny" określający sposób wsp działania między! osobą/ rodziną a ośrodkiem pomocy społecznej w . że kontrakt j synonimem umowy handlowej zawieranej z podmiotem zagraniczn np.elementów: . Polski ustawodawca zasadniczo nie posługuje się terminem "k trakt". określenie stron (osoby prawne: spółki. w . 409). "umowa'. Co ciekawe. natomiast . przykłady nazw angielskich to: Agency Agreement. Przy. traktach w obrocie gospodarczym (2002 wyd. w sensie prawnym komparycja . z 0. zaś angielską nazwę podaną w nawiasie Private 'ited LiabilityEotnpany . miejsce zamieszkania. iązku z tym należy zachować polską formę prawną.. z 0. essentialia negotii. Kubot negatywnie odnosi się do pojęcia "kontraktu menedżerski jako umowy polegającej na nawiązaniu stosunku pracy z menedżer bowiem ustawodawca odnosi to . W sensie potocznym wydaje się. Z pewnością w przypadku tego terminu możemy mówić o bez średnim zapożyczeniu z języka angielskiego.6. W tłumaczeniu na język angielski nazwy "Krzak Sp. lub umowę o pracę". "umowa sprzedaży". dane rejestrowe. z 0.ijakw. osoby fine: imię i nazwisko. reambuła umowy . Zarys wykładu (20 J.. a w wielu sytuacjach nawet wskajest wyjaśnienie w tekście formy prawnej. poz." nie należy zmieniać polskiego skrótu na angielski Ltd. ponieważ 't informuje także o tym. .. Natomiast dopuszczalne. np. jak Prawo o ki. składa się z dwóch . ewentualnie spółka o ograniczonej odpowiedzialci. . wyróżnianej w obu językach dużą literą). Ostatnioi polskim rynku wydawniczym pojawiły się.w dyskursie prawniczym pojawia się "odpowiedzialność kontraktov jako jeden z rodzajów odpowiedzialności za niewykonanie lub nien żyte wykonanie zobowiązań.nazwy strony definiującej dany nek umowny oraz często krótszej niż firma spółki.0. gdzie została zarejestrowana spółka. kresie rozwiązywania trudnej sytuacji życiowej (Rozporządzenie Minis Polityki Społecznej z dnia 1 marca . profesjonalny (handlowy) wr z arbitrażem oraz obrót konsumencki.zawiera takie enty.)".pojęcie wyłącznie do umów nienaz nych z zakresu prawa cywilnego. 160 kodeksu spółek . "menedżerska umowa o pracę" lub "umowa o pracę menedżersk Zatem inne użycie może rodzić wątpliwości co do charakteru prawne zawartej umowy.. Reasumując. takietpozycje.Ta sama uwaga odnosi się do tłumaczenia' z języków obcych. W. sposób reprezentacji. W tłu­ niu na język angielski polskiej umowy sprzedażywłaściwie synonire używa się ekwiwalentów: Contract oj Sale lub Agreement oj Sale. "Party" .kontraktsdocze 2006 f.. Proponuje w zamian takie nazwy.w skrócie Sp.) J. np. .p kładzie ogłoszenia z internetu: "Oferujemy pracę na. WidIo. "kontrakt z zagranicznym kontrahentem" albo umowy zleceni wieranej na konkretny okres czasu (umowa cywilnoprawnal. W sprawie wzoru kontrai socjalnego Dz. siedziba. własnej (np. czyli nazwa . lowych ksh). Szerzej o angielskich ekwiwalentach polskich ek prawa handlowego będzie mowa w rozdziale 4. numer dokumentu toż­ 'ści) oraz wprowadzenie . "Prawo kontraktowe" zakreślone zostało bard szeroko i obejmuje obrót powszechny.art. Service Contract. 3. Firma spółki ibusinessfcorporate name oj the company).. Autorzy traktują instytucję "I< traktu" jako podstawowy instrument prawnego obrotu majątkowe a więc poszerzają zakres semantyczny "umowy"/"zobowiązania". w tłumaCZeniu na językpólski stosuje się ter'. (Iimited liability any.2005 f.0. analiza zakresu znaczeniowego tego pojęcia w: Kubot 20 Z..przetłumaczyć jako spółka z ogranicżoną iowiedzialnością.którą spółka prowadzi działalność. owo w tłumaczeniu wypisu z rejestru handlowego wydanego wję­ angielskim przez Izbę Przemysłowo-Handlową Amsterdamie żałoby pozostawić formę prawną spółki w języku niderlandzkim: oten Vennootschap. ewentualnie Ltd. Nr 42 z 2005 r. . Spółka z ograniczoną wiedzialnością .Jcontrakt" ma szczególne konotacje i nie powini "ywany w odniesieniu do umów cywilnoprawnych typu: "umowa dczenie usług".Agreement (proszę zwrócić uwagę na odpowiednie użycie małych Ikich liter). Rajskiego.. 'o.poprzez wyrażenie typu "zwany dalej" 'nafter refetred to as the.Zlecenioa". Krzak) oraz formy prawnej (np. dotyczy to także ej nazwy. . "umowa dzierżawy".

skróto nazwa będąca jednocześnie określeniem strony. albo tylko samego nawiasu ("the Distributor Po polsku formułka ta brzmi: "zwana(-y) dalej". otóż" wydzier- żawiający" wydzierżawia mortgagor-mortgagee. które tłumaczymyjako "niniejsza Umowa' Inne angielskie ekwiwalenty tego wyrażeniato "the AgreementfContra "the present AgreementfContract" (por. kodeksowe nazwy stron wydają się bardziej czytelne niż np. użyczający biorący do używania' 'Termin ten nie funkcjonuje w tekstach umów. Nazwy stron zwykle tworzą pary typu lessor-Iessee. np. Asensio 2003:106 nt. iicensor-łicensee.Przedsiębic stwo". że bardziej formalny i adekwatnyzarazem jest termin kodeksowy" umowa Ieeslngu". to samo dotyczny stosunku najmu. jący wydzierża- Często dzierżawca wiający stron: mylona jest kolejność wydzierżawiający --7 dzierżawca. "zbywca" i "nabywca". vendor-vende Nazwy umów i stron umowy w nomenklaturze kodeksu cywilnego strona 1 Strona 2 sprzedawca kupujący dostawca odbiorca wykonawca inwestor wynajmu- najemca Strona 3 Nie jest poprawna forma "' umowa kupne-sprzedsźy". tablica 3. payer-payee. "Najemca". donor-dotiee. having its registered office at 3 Bank Street.. różniane w tekście dużą literą i używane w kontekście określon typów umów. .. Uwagi przedmiot dzierżawy a nie odwrotnie. tra" feror-traizsferee. offeror-offeree. np. borrower-łender. Przede wszystkim warto zwrócić uwagę na początkowe wyrażeni zwykle drukowanymi literami. Haigh 2004: 166-167).. empioyer-emptoyee (Tię sma 1999: 31. NiepopraWna jest często spotykana forma "umowa wynajmu". creditor-clebtor. stosunkowo często pojawia się w obrocie nieprofesjonalnym..1. "zwany w treści Umowy" i podobne. Na przykład mortga oznacza w istocie stronę będącą dłużnikiem. . finansujący korzystający zbywca Często spotykany jest też termin "umowa leasingowa".). W przypadku polskich umów nazwanych źródłem terminologii w kresie nazw umów i nazw stron umowy jest przede wszystkim po kodeks cywilny (zob.. wynikająca najczęści z danego typu umowy. (herein ter referred to as the "Seller"). że nie zawsze sufiks -or oznacza stronę "aktywną" ty licencjodawca (licensor) lub sprzedawca (vendor). W. Nazwa ta jest wpf wadzana za pomocą wyrażenia hereinafter referred to as.. a o ich historycznym procesie formowania i roli sufiksów -or i -ee była już mowa w rozdziale 2. assignor-assignee. "nazywany w dals części Umowy". residing at (. "dzierżawcy". "Bank". Oprócz tego można ws zać inne pary. czy mniej fi mainego further called. stosowana w umowie. chociaż. bą też odnosząca się do klasy rzeczy danego gatunku. np.). Car Northants NN18 gES and Mr John Colombo (hereinafter referred to as "Buyer"). Należy jed zauważyć. Po firmie spółki pojawia się zwykle. na zwracają uwagę Alcaraz i Hughes (2002: 22). landlord-tenant. a nie wierzycielem. ale wydaje się. Alcaraz i Hughes 2002: 22. mienione wcześniej formacje słowotwórcze są pozostałością law Fre w języku angielskim. co ma miejsce przy umowach nienazwanych.Preambuła angielskiej umowy wygląda zwykle następująco: THIS AGREEMENT is made on 12 june 2005 between Adimex Limited. bra] konieczności zaznaczania w tekście tłumaczenia wszystkich podkreśl lub wyróżnień). "Zleceniodawca".

a więc ktoś. choć mniej"eleganckim"termi jest "pasażer". na rzecz kogo zawarta została polisa bądź jest uiszczana Znacznie lepszymi terminam względu na ekonomię' języka i uzus użycia są termi ze składka.. umowa przewozu (przewóz osób) albo odbiorca przedsię­ Niejest to "umowa-zlecenie". nabywca (nieru- zbywca chomości) tnik) (dożywo­ (przewóz rzeczy) umowa spedycji spedytor umowa ubezpieczenia zakład dający zlecenie" ubezpie- ubezpieczeń czający Często mylone nazwy stroń zamiast z~kładu ubezpiecz używa się również poprawnego terminu")' "ubezpieczyciel". Umowa Strona 1 Strona 2 umowa dający biorący pożyczki pożyczkę pożyczkę Strona 3 płaci składkę.obie wyobrazić bezwzględne zastosowanie użytej tam terminologii.cd. "ubezpieczający': to ~t(JŚ. zamawia- przyjmujący jący zamówienie umowa agencyjna dający przyjmujący zlecenie zlecenie (agent) dający przyjmujący W tekstach umów stosbje zlecenie (komitent) zlecenie (komisant) terminy podane w nawias "komisant" i "komitent" przewoźnik podróżny Wydaje się. . zastępować i "darczyńcobiorca". "pożyczkodawca" i umowa rachunku bankowego bank posiadacz rachunku ·bankowego umowa zlecenia dający przyjmujący zlecenie zlecenie "pożyczkobiorca". . tabeli 3. "darczyńcodawca .omia języka przemawia za znacznie krótszymi terminami niż "dający 'czkę" czy "przyjmujący zlecenie". np. że bardziej rozpowszechnionym. umowa o dzieło umowa komisu przechowawca składający (rzecz na przechowanie) składający biorstwo składowe wspólnik wspólnik (wspólnik) poręczyciel wierzyciel dłużnik darczyńca obdarowany i ilnej) W żadnym razie nie należy ich innymi terminami. ale trud:' .z drugiej strony. niekoniecznie pokrywa się z terminem Uwagi "ubezpieczony" .oczywiście kodeksowa terminologia umów nazwanych jest ważnym ktem odniesienia przy tłumaczeniu umów cywilnoprawnych.zleceniobtor. a uzus językowy w tej dziedzinie powiada raczej ekwiwalenty typu "pożyczkodawca" czy . zaobserwowane przeze mnie w praktyce zawodo"potworki językowe" typu "darczyńcobiorca"i "darczyńcodawca" . .1.

k s.".. conditions and payments hereinafter 'set forth: . przesłanek jej zawarcia. chociaż obecnie przepisy funkcjonalne defin siedzibę przez adres. Nie wywołuje ona konkretnych sl~utk prawnych (non-operative part). Wydaje się." i przytoczyć a.dwie brać pod uwagę jedną w dwóch odmianach: (Niniejszym .t też wybór terminu musi być poprzedzony dokładną anali~ą odbio tekstu (por. it is mutually agreed as fo/lows: .ę. np. seat of the company (używ~ne przez~olsklch tłumac~.. '.xlarczyńcy I darowanego". do terminologii kodeksowej i nie powinny zastępowac . Poniżej przykładowe warianty takiego wprowadzenia: The Parties agree as follows: The Parties hereby agree as follows: The Parties hereby agreeupon the followlng: The Parties hereto agree as follows: (Therefore. the fo/lowing terms whenever used in this Contract have the following meaning: (... Chciałabym przy tej okazji wsporn ~ oczywistej.. przy.. ' następuje: Definicje umowne (definitions) pełnią podobną funkcję do definicji ' wowych. co (.. przy ul. Często synonimicznie.WHEREAS c. Unless the context otherwise requlres. Można też zamienić kolejnt z siedzibą w .. Gifis 2003: 442). a więc są stosowane głównie w przypadku. t~aktuje.. o nietłumaczeniu nazw.i. można by przeformułować to wyrażenie na "z siedzibą przy u w . zwłaszcza w prawie amery~<ański~. Nadelmann i von Mehren 1966: 195..". ptincipol of business. Problem pojawia również przy wyrażeniu with the registered office at. z ję " angielskiego czy francuskiego.. . Efekt humorystyczny rodzić może chociażby próba przetłumaczem angielski nazwy Aleje Jerozolimskie w. 321). Zgodnie z art. W pra amerykańskim ma ono odmienne znaczenie w różnych stanach.. 2003: 55) .'y drukiem.. często wyróż­ ..a In this Agreernent.. RECITALS / .." albo posłużyć się dwukropkiem "z siedzibą: .he Distributor is desirous of purchasing the Products pursuant to the terms of this Agreement for distribution and sale within the following tęrritory/territories ("the Territary"). Dotyczy ona zwykle celu urnowy. tj.. Austrahj ków czy Kanadyjczyków). W prawie angielskim plac domicile ~ to kraj zamieszkania (A Dictionary ofLaw 1994: 133).: WHEREAS: . the Parties hereto agree/stipulate as. a więc jej organu zarządzającego.1. ~in .) it is agreed as follows: Now. cznijmy od terminu "siedziba" (spółki): po an~ielsku: regi~te:ed (chyba najlepszy i powszechnie zrozumiały ekwlwale~t).". rzadziej headquarters. zawierający tanowienia umowne. Najczęstszy ekwiwalent dla miejsca zamieszkania to place of r dence.polskich umowach najczęściej stosowanym odpowiednikiem eas jest zwrot "Zważywszy że . Definicje inów poprzedza zdanie wprowadzające typu: ' . Jekst zasadniczy umowy (main body of the contract).. (za Chartrand i in.lauses~po kana jest najczęściej \tv tekstach tłumaczonych na język polski np. . Warsaw" (Neymann i Ruhan 1993: 41). The company is the owner of certain intellectual property in respect of the Products specified in Schedule 1 hereto (. follows: Whereby (= by this Agreement) it is agreed as follows in consideration of the mutual cavenants. poprzedza rodzaj wprowadzenia.... jest rrnejscow a nie konkretny adres.lonej tr akcji. dla. to najczęściej residing at. y Polskich odpowiedników tych formuł jest znacznie mniej. kwestii. że aby nie być posądzonym o nie lość. In consideration of the foregoing. unless the context otherwise requires. raczej ma tworzyć tł~ ~la okreś..).).tu: odpowiednik Whereby) Strony postanawiają/postanowiły. protokole posiedzenia zarzą "At: 144 Jerusalem Avenue.). the following words and phrases shaIl have the meanings set out opposite them respectively: (. w całości (co jest przydatną strategią przy konieczności wykorzysn adresu dla celów korespondencyjnych). Vanderlmden 19. therefore. niezrozumiałe przez niektóre środowiska prawmcze. 25 k~ miejsc~m zan:i~szka siedzibą spółki.). Należałoby .. / whose regrsr office is at 3 Bank Street.. stąd "zamieszkały w . T. np.(oraz ostatnio "nowonabywca" na okr:ślenie "kupując~go") nija.W .' C Część deklaratywna umowy tzw. podkr lenia dodatkowych elementów czy faktów..' Tłumaczenie wyrażenia "z siedzibą" jest również kłopotliwe. wydawałoby się.. .. place of damieile (por. gdy ze względu aterięregulowaną umową oraz z woli stron istnieje potrzeba ustaznaczenia danego określenia bądź doprecyzowania już istniejącego ontekście danego stosunku umownego wiążącego strony. np.

.. że w definicji żawarte jest odesłanie stanowienia umowy bądź aktu normatywnego. acknowledge. wrongedp' non-breaching party) może użnać się za zwolnioną z odpowiedzialn umownej bądź dochodzić odszkodowania. co puje: (.ives) wyrażane eksplicytnie za potakich angielskich czasowników peformatywnych. np. jak: promise. "arczyńca oświadcza.. Wa. Rozróżnienie to dotyczy. li" ...definiti.. umowy (te. osiągnięcie określonego rezultatu: The General Contractor confirms that it will make available.Wp padku nieprawdziwego oświadczenia. W niniejszej Umowie termin "Bank" ma zna.e Seller represents that. .. commit(oneself). na obligatoryjne (condi~ i fakultatywne (warranties).. oznacza .:. warrants to the Buyer that I as follows: ..in. dotyczy to zwłaszcza wcześ­ przypadków (Haigh 2004: 174.. podejmującej się wykonania jakiejś czynności). stron (representations andwarranties) dotyczą wości faktów istotnych dla danej umowy. "Umowa i Główna" .. odszkodowania za poniesj szkodę (roszczenie odszkodowawcze . jako że treścią stosunku prawnego ynności przyszłe. cyt....czenie określone w § 3. natomiast w prawie amerykanskim termin warranty Oświadczenia przedający niniejszym zapewnia Kupującego. o typowych aktów mowy według koncepcji . Czachórski ('1994: 32)... za Trosborg a: 63): The Tenant shall at its own cost cover .. np. W przypa nar:uszeniaconditions strona poszkodowana (aggrieved party.. którym odpowiadają obowiązki dłużnika y "biernej". '..: 'Group' shallhave the meaning assigned to that term in section 6.claim for damages).lip. ant... For the purposes of this Agreement.... consent. .2 ci Contract.. ożliwe jest również użycie innych czasowników: '.Pojęcie zobowiązania i jego '::. 'Subsidiary' has the meanlng attributed to it by Section 736 of the Comp Aet. formułom typu: Anglojęzyczne definicje mają zwykle następującą postać: .: praw The Agent (hereby) covenants/promises/guarantees. . umowę zawartą pomiędzy Wykonawcą bowiązania stron (agreements) określają wzajemne prawa i obodwojakiego oblicza od strony elności i długu wchodzi od czasów rzymskich do kategorii podch pojęć jurydycznych". jak i warranties. intension) albo .). równo conditions.treść nazwy . np. guarantee itd. offeritd. he Borrower represents and Dla celów: niniejszej Umowy poniższe terminy i wyrażenia oznaczają. że . Umo ' . że .pt angielskiego.rms of contraet) dzielą się m. a także formy czasu złego (performatywy implicytne).. a Zlec dawcą·..Austina (1962) i Searle'a ') należą zobowiązania (commiss. zęsto zobowiązania wyrażane są za pomocą czasownika modalnego ormatywnego shall (wbrew opinii Searle'a 1979: 11. Zdarza się. pisze W. The Distributor undertakes to . o rodzaju oświadcienia w umowach anglojęzycznych wyrażane stępujący sposób: .definition by extension por.1985.'Notice' indudes a demand. Garner: 2001: 925). Treścią iązania są uprawnienia wierzyciela (strony "czynnej".. zlecającej anie jakiejś czynności). szerzej Alcaraz i Hughes 129). oświadczenie sprzedają w zakresie jakości rzeczy mającej być przedmiotem sprzedaży. Przykładowo: stron.). and expressions shall have the meanings hereby assigned to them: (•.. consentor-waiver" (deff równościowa nieklasyczna polegająca na wskazaniu zakresów nazw zakresowa . .pledge. the follo.. The Borrower agrees to pay to the Bank a sum .'E tion date' shaIl mea n / means the date ofsigliing'this'Agreemenf' nicja równościowa klasyczna wskazującar. .ing terf!ls shall have the: foU respectlve: meaning: In this Subcontract (as hereinafter defined) all iwords and expressions shal the same meanings assigned to them in the Main Contract (as hereinafter de except where the context otherwise requires and except that the followirtg .. W zakresie sposobu naprawienia sz] iremedy for breach) warranties(gwarancje) pozwalają domagać się. I 'dpowiadają one polskim..

II. o których będzie mowa poniżej. Bogudziński. termination.. pis na sąd polubowny (arbitration clause . .. ajłatwi ej zilustrować typowość standardowych postanowień umowa wybranych przykładach poszczególnych klauzul.. guaranties and indemnities. and copies/counterparts itd. chociaż preferowanym. Settlement ojdisputes. K. Ponieważ sąd ten. W Polsce najczęściej wybieranym przez strony stałym m polubownym jest Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodar'(KIG) w Warszawie (www. zwana popularnie konwencjąwiedeńską i pu w wersji dwujęzycznej 'f Dzienniku Ustaw z 1997 r. Sąd polubowny zastępuje z woli stron . dostępne na stronie www. ochronnej tych klauzul i jest. Pomocne m okazać się modelowe wzory międzynarodowychumów handlowych op cowane przez Międzynarodową Izbę Handlową w Paryżu (Internatio Chamber oj Commerce ICC. który w istocie sądem nie jest.. . (2003: 59). . Powyższe typy często są również tytułami. ale zostały wydzielone w celu ich szczeg wego omówienia jako charakterystyczny element tego gatunku tekstu one charakterystyczne dla większości umów handlowych niezależnlo przedmiotu umowy. umożliwia rozstrzygnięcie sporu pomiędzy stronami.Zobowiązania w umowach formami czasu przyszłego. użycie terminu "kontrakt" jest do pewnego pnia uzasadnione.pl). Kaznowski (Wyd.iccpolska. dlatego przytoczę treść wymagaprzez ten sąd klauzuli: Wszelkie spory wynikające z niniejszego. wyd. Mimo zamieszczenia polskich tekstów >Iegłych w drugiej kolejności teksty angielskie stanowią tłumaczenia ch umów. fotce majeure.. Źródłem terminologii mogą być też reguły wykładni termin6 handlowych Międzynarodowej Izby Handlowej w Paryżu INCOTERMS c Konwencja Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sp daży towarów z 11 kwietnia 1980 r.org). terminem aby "umowa". J.Cytowane źródła nie są ograniczone konkretnym systemem .w tytule np. A. klauzul. zdaniem Chartrand i in.orga me. iż częstotliwość klauzul standardowych zwi sza. service oj notices. ganiem sporów o charakterze międzynarodowym i krajowym oraz wadzeniem mediacji. Buczkowski.iccwbo. I Convention on Contracts Jor t International Sale oj Goods. Do typowych klauzul standardowych w umowach anglojęzyczn należą: conjidentiality and disclosure. es.stępowaniu polubownym. nast jąca: "These c1auses protect the contract and the origin of the name co from the plating of iron or steel covering the hulls of ships". np. w zwią­ określonym umownym lub pozaumownym stosunkiem prawnym. exclusion oj liabi whole agreement. disputes. czyli klauzula w umowie iczej. kontraktu lub powstające w związku znim będą rozstrzygane przez Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej W Warszawie stosownie do Regulaminu tego Sądu. Oto proponowana na stronie Sądu Arbitrażowego przy KIG treść uzuli w języku angielskim (tłumaczenie): Any disputes resulting from or related to this contract are to be settled by the Court of Arbitration at the Polish Chamber of Commerce in Warsaw pursuant to the Rules of thls Court. conflict ojlaws. przy czym opatrywanie poszczególnych części umowy tytuł jest bardziej charakterystyczne dla umów anglojęzycznych i długi Należy również zauważyć. CH.. Autor jest zobowiązany zawiadomić Wydawcę na piśmie o. 004. Etymologia angielskiego terminu bierze się z fu. commencement.sakig. (www.: 'polskich wydawnictw punkt Wyjścia dla dalszych samodzielnych ań i rozwiązań może stanowić polsko-angielskie wydanie Wzorów Cd pism.się w miarę zbliżania się do końca umowy. Z punktu widzenia tłumaczenia ich opanowanie wymaga pozna' pewnych klisz językowych i charakterystycznych strategii translatorsld oraz cech języka umów. Resolving disputes). moim zdaniem. co dla adepta może okazać się bardzo pomocne.org oraz Polskiego Komitetu Narodowego ICC Polska (www. zajmuje się roz.. Arbitration. stan warranties. "zobowiązywać się": Strony zobowiązują się dołożyć wszelkich starań . Nr 45. aństwowy i zajmuje się rozpoznawaniem i rozstrzyganiem spornej cywilnej. a co za tym idzie stosowana terminologia jest powszechnie 'jała w środowisku międzynarodowym. z płytą CD). . arbitration. Są one szczególnie przydatrhrPadku tłumaczenia na potrzeby handlu międzynarodowego oraz biorców niewywodzących się z systemu anglosaskiego..pl). Najemca albo z będzie dokonywał użyciem czasownika na polskojęzycznych wyrażane są własny koszt drobnych napraw. Standardowe klauzule umowne (boi/er-plate clauses) stanowią właśc część tekstu zasadniczego. tangu. a tal organizacji ORGALIME powstałej w Brukseli w 1954 r.

Należy zwró uwagę na różnice pomiędzy force majeure a Act oj God. • "zobowiązania wynikające z (niniejszej) umowy" można zastąpić. obejmujący' zarówno zdarzenia wywołane siłami natury. polegający na zamykaniu zakładów pracy i roziązywaniu z pracownikami stosunków pracy (Kalina-Prasznic 1999: 312) . jaki spowodowane przez człowieka. (2003: 62): . c1uding but not Iimited to defaults of suppliers or sub-contractors forany reasoń whatsoever. dispu arise niż disputess result from zgodnie z Selected Englisli Collocati Ch..zem polska.porównaniu. v. pay monies. własne] tłumaczeniem na język angielski: Odpowiedzialność za świadczone usługi Jan Serce & Wspólnicy [kancelaria prawna] 'nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usług będące następstwem udzielenia nieprawdziwych. Douglas Kozłowskiej i H. ch".Jncluding but not Iimited to" stanowi przykładowe wyliczenie talog otwarty).tłu czeniem na angielski zalecanym przez KIC brzmi naturalniej (pol'. cauśed by any circumstancesbeyond its reasonable eontref in. and all types of industrial disputes. które nie je "palcem Bożym" ani tym bardziej "dopustem Bożym".vis maior). aswell as persons . wyznacza granicę tej odpowiedzialności. Z odpowiedzialnością . jak huragan. Warszawa 19 i może stanowić punkt odniesienia dla własnych przekładów. Przykładowa klauzula. 'Oto przykładowe tłumaczenie powyższej klauzuli: Żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie bądź opóźnienie w wykonaniu zobowiązań wynikających z niniejszej umowy' innych niż zobowią­ zania do zapłaty sum pieniężnych".' •••taki przekład wyrażenia "any circumstances beyond its reasonable ntrol" jest do pewnego stopniaodzwierciedleniem polskiej definicji maior: •••• . Podobną funkcję do klauzul siły wyższej pełnią klauzule wyłączające "dpowiedzialnośćjednej ze stron (exclusion clause -w tytule... 56255). częściej spotykana kolokacja to. "kwot pienięź-:'. niedokładnych lub nierzetelnych informacji przez Klienta. przy czym siła wyżs definiowana w doktrynie (por.Dla porównania zapis na sąd polubowny zalecany przez Polski Korni.R.L. WN PWN. uchybieniami ze strony dostawców i podwykonawców. I Neither party shall be Iiable to the other for any failure to perform or farem delay in performance of its obligations hereunder. zdefiniowanym taicie w prawie wspólnotowym (Cas 11/70. jak również osób upoważnlonych do występowania w imieniu Klienta lub działają­ cych na jego zlecenie. np. termin przyjęty w spolszczonej pisowni: oznacza środek osowanyprzez pracodawców w przypadku podejmowania i kontynuo"~nia akcji strajkowych. lock-outs and strlkes. lntemationale Handelsgesellschajt m. : •• "monies" to archaiczna. Typowym przykładem klauzuli siły wyższej jest klauzula cytowa ' w Chartrand i in. że angielska klauzulaMIH (lCC) w. resultingfrom the provislon by the Client. Einfuhr und Vorratssteil fiir Genreide und Futtermittel [1972] C. I Wydaje się. . Radwańs 1997: 77) jako zdarzenie zewnętrzne. dlatego za wskazówkami do § 153 ust. 3 Zasad techniki tawodawczej (Wronkowskai Zieliński 2004: 289-290) posłużono się 'i' iwalentym wyrażeniem "w szczególności". ••••• z ang. ale stosunkowo często spotykana w teksjC~h prawnych forma na oznaczenie "sum pieniężnych".H.b. łac. Czachórski 1994: 181-182. w szczególności . z umowy o świadczenie usług prawnych [mat. shall be settled vs.United States Code Annotated). tym .Wyłączenie odpowiedzialności)..z. Act oj God. . "funduszy" itd. Wszelkie spory wynikające z niniejszego kontraktu lub w związku z nim b rozstrzygane ostatecznie stosownie do regulaminu arbitrażowego 'rY\iędzyna dowej Izby Handlowej przez jednego lub więcej arbitrów wyznaczonychzgod . other than an obligation t . Force majeureje pojęciem szerszym. Narodowy Międzynarodowej Izby Handlowej MIH (International Chambee Commerce ICC) jako tłumaczenie modelowej klauzuli w języku angielskie Ali disputes arising out of or in connection with the present contract shall be fin settled under the Rules of Arbitration of the International Chamber of Comm by one or more arbitrators appointed in accordance with the said Rules. embargo itd. . Liability Jan Serce & Partners shall not beliable for non-performance or improper performance of services. z tym regulaminem.M.. łaszcza przy dłuższych zdaniach "zobowiązaniami umownymi". oraz sporami pracowniczymi. lokautami'. np. trzęsienie ziem powódź.. a spowodowanych nadzwyczajnymi okolicznościami. Dzierżanowskiej. Exclusion liability . na które strony nie miały wpływu' "'..odszkodowawczą wiąże się klauzula siły szej ({orce majeure. np. Pact. i niemożliwe zapobieżenia. i strajkami. Act oj God ogranicza się do zdarzeń naturalny i częściej spotykane jest w umowach amerykańskich (42 USCA § 9601'( . . are to be settled. nadzwyczajne. zamieszkivstrąjl wojny.

. § X Language and counterparts' leopies 1. Niniejsza Umowa sporządzona została w-języku angielskim z załączonym polskimtłumaczeniem dla wygody stron. . . L. identycznie Ewa Oźga Słownik terminologii prawniczej.. In thecase oJ any eonfilet with regard to the interpretation eof(···).:(: I polsko-angielska Oficyna Wydawnicza Branta.: • właściwe. Changes in any other form shall be held I deemed nuli' void. dotyczy to także tekstów norrha"· nych. Można też wyrazić rygor nieważności np.. np.Prawo "Governing I Applicable Law This Agreement shall be governed by (and construed in accordance with) the laws of the Republic of P o l a n d : · . unreliable or inaccurate information.•.) shall be made exclusively in writing I in the form ofa ten appendix (. 101 1 § 1 and in Art. . '*** albo the English version shall prevail. 327). art. 101 3 kp dotyczący zakazu konkurencji w brzmieniu: . "rygor nieważności" . or else shall be invalid.) shall be made exclusively in writing ar otherwise invalid and void. na przykład: .thorlzed representatlves of the Parties. A zatem słownikowe ekwiwalenty wyrażenia " rygorem nieważności" .). counterpart to inaczej identical capy . ' Kolejna typowa klauzula reguluje tryb zmian umowy. .zrzeczenie się (praw). the text in the English language shall be binding...W przypadku podpisywania umów w kilku wersjach językowych. This Agreement shall be executed in six (6) counterparts. iver . wiążący(m) będzie tekst w języku angielskim.. . Niniejsza Umowa podlega prawu Rzeczypospolitej Polskiej. będzie dalej mowa. Inne to: § X Język i egzemplarze umowy wformie odrębnego zda 1. Niniejsza Umowa sporządzona została w sześciu (6) jednobrzmiących egzemplarzach. 2.The contracts referred to in Art.Jednobrzmiący egzemplarz.. Ali changes C. Inne sposoby to: Ali changes (. klauzula w języku polskim brzmi następująco: tłumaczeniu K. Michałowskiej (CH.clause 'of nullity (słownik pod red.B 1986: 102. This Agreement shall be governed by the laws of ( ) and the Parties hereby agree to submit to the jurisdiction of the Courts of ( ).authorized to act on behalf of the C1ient or acting upon the C1ient's ordei untrue. Beck) wyrażenie to ma na- jącą postać: Przykład . możliwości shall be subject to the laws/jurisdiction (. 2. . Zmiany Umowy Zmiany niniejszej Umowy mogą być dokonane pod rygorem nieważności jedy za zgodą wszystkich stron w formie pisemnego załącznika podpisanego p' należycie umocowanych przedstawicieli stron. można wymienić znie więcej. * Podkreślony fragment to jeden ze sposobów tłumaczeniawyraże "pod rygorem nieważności" na język angielski.underpain of invalidity Inullity (Pieńkos 20. np. W przypadku rozbieżności pomiędzy dwoma tekstami. po trzy (3) dla każdej ze stron. o których mowa wart. o funkcji Umowy. This Agreement has been executed in the English language with a Polish translation attached for the convenience of the Parties: In case of discrepancies between the twa texts".* *. 101 2 § 1 shall be made in writing..* albo . oprócz już wskazanych. Takich typowych klauzul. le zawiera się w umowie klauzule dotyczące wiążącego prawa oraz a umowy. 101 1 rygorem nieważności formy pisemnej. . three (3) for each Party. Bydgoszcz 1997: 2(2)' są stosowane w tekstach prawnych.). Changes I Amendrnents No changes I amendri1ents to this Agreementshall be valid uniess' made the consent ot each party in the form a written appendix signed by duly' . l czasownika deem w umowach (i innych tekstach prawn .

i własnoręcznymi podpisami. o confidentiality .. 354 § 1 kc).] Bottler [Producent Butelek] [fragment autentycznej umowy Załączniki mogą. preambułą' nazywana jest często część detywna (WHEREAS . Sporo jest cznych wpływów języka francuskiego i łaciny.wygaśnięciem umowy. Często podpisy stron poprzedza dość podniosłe stwierdzenie w dzaju: IN WITNESS WHEREOF. Nie jest to powszechnie uznawane rozróżnienie. the parties hereto hereunto set their hands the day.).1 0.. skazane elementy makrostruktury. nie są natomiast cześcią umowy (Haigh : 173). gdy strony podpisują umowy znych miejscach w innym terminie: service oj notices . zniki stanowiące integralną część umowy to Schedules (czasem podzają podpisy). stanowić integralnej części umowy.. Niniejsza umowa została zawarta przez strony (właściwie umocowanych stawicieli stron) w dniu wskaianym we/na wstępie umowy. w przeciwieństwie do Appendices.. które muszą być speł­ . Nie wypada też nie wspoć o konserwatyzmie języka umów. appendices. śmierć zleceniobiorcy art.. Alcaraz gbes (2002:132) traktują terminy exhibits. choć rzadko.Na końcu umowy.synonimicznie. (Alcaraz i Hughes 2002: 131 nazywają te formuły testimanium.rozwiązanie umowy (często niesłusznie traktowane s nimicznie z expiration . ' § 1 kc).L wejście umowy w życie.. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji. IN WITNESS WHEREOF. W tłumaczeniu na angielski zwykle odróżnia e dwie sytuacje poprzez dobranie odpowiednich ekwiwalentów. omocne przy tłumaczeniu może być też zwrócenie uwagi na niecharakterystyczne elementy języka umów. np.) ~- Odpowiadają one sformułowaniom typu: Strony (upoważnieni przedstawiciele stron) potwierdzają powyższe uzgodn. np. Nie uwzględniono.doręczanie zawiadomień: " assignment (ofrights and obligations) .. Jest wyraźna tendencja orzenia zbitek wyrazów typu null and void(= void) czy sole and sive (soje OR exclusive).] albo By... annexes i sche. o termination .2002 Given in Warsaw as of 31/10/2002 [podpisano w Berlinie dnia 28 października 2002 r. z racji objętości 'ki. each ofthe parties hascaused /the parties have ca this Agreement to be executed (on its/their behalf) as of the date firsta written / the day and year first above written. ' . o są Given in Berlin as of 28. co Wynika częściowo wielania sprawdzonych wzorów Umów i sformułowań. co stanowi pewien zabieg retoryczny podJania przekazywanych treści. . anglojęzycznej] ale nie muszą.] [. year first above written. co ma miejsce w przypadku zawarcia umowy na czas określony. o czym była już mowa w rozle 2. Contract Packer [pakujący na Zlecenie] . umowie.kolizja praw.e przed wejściem umowy w życie. [Podpis] [Signed by].. Pewne osobliwości pojawiają się i tutaj. Są też różnice w nazewnictwie órych elementów. śmierci strony przy zobowiązaniach o charakterze osobis szerzej na ten temat (np. z powodu spełni świadczenia (art. . Powyższe zestawienie zawiera najważniejsze elementy składające się pową strukturę globalną umowy. Nietypowy jest zwłaszcza szyk wyrazów. ale W większości przypadków kolejność pozostaje niezmieniona..] Witnessed by [w obecności / poświadczono przez. 748 kc) Czachórski (1994: 254-264). wszystkich 'elementów. e conflict oj laws .Conditions dent (to Obligations oj Sellertlłuyer Hereunder).przeniesienie praw i o bowiąz] (stron). np. które mimo ich zenia po podpisach stron służą raczej łatwości dostępu do pewdanych czy dokumentów.zachowanie poufności (poufność postanowień urno o effective date . niemożliwości śwfcicICzenia (art. kreślone jest w Elementy finalne: wyrazem woli stron związania się treścią um złożone podpisy. SIGN ED for and on behalf of [podpisano w lrnleniu i na rzecz.. Nie każda umowa zawierawszyst. warunków wstępnych. znajdują się takie elementy jak miejdata.

W każdej kulturze prawnej funkcjonuje pewien proto- . dziedzinie.~. Gl hereinafter referred to as the Licensor = zwany dalej Licencjo @ cą. nie pozostawiać elips w rodzaju "strony ni ' szego" ... e the parties hereby agree as follows = strony niniejszym postanawi' co następuje. the licencegranted hereunder (= under the contract) = licencja udziel na mocy niniejszej umowy. Wśród archaicznych przysłówków i przyimków złożonych z h there. czasownikfail i. ci (2004: 234-238).. np. Millar. typowość dardowość pewnych elementów umożliwia ich stosunkowo łatwe 'zenie. Inne omawiane zwroty toso as to bardzo przydatne na wyrażenie iego "w celu" oraz as.' wy [* w tłumaczeniu należy zawsze odszyfrowaćprzysłówek/przyim nie pozostawiając wątpliwości dla odbiorcy tekstu co do znacie oraz co do umiejętności poprawnego posługiwania się językiem skim przez autora.zwraca również na to uwagę Asensio 2003: 107]. umowy należą do jednego z trudniejszych gatun. ęcznikapodają ważne wyrażenia. zwłaszcza na wyraża­ gacji w anglojęzycznym "dyskursie zobowiązaniowym". "The Party defaulted (= failed to pay) on . s ofthe contract" "the party failed to comply (."co do".. which consent may not be withheld arbitrarily'' (Chartrand i 2003: 58).zgodnie z cennikiem. sposoby użycia.l~ontekście niedotrzymania zobowiązań umownych pojawia się baróczęsto: kawą konstrukcję negacji: to be under no obligationjliability to [the mpany] oraz to default.ony: perform setvices with all due care .to . oraz opanowanie podstawowych strategii translatorskich . tzn. np. Gl as of the date hereof(= of the contract) = zgodnie z datą.Upon + rzeczownik (odczasownikowy). W tak zwanych points to remember autorzy . e the provisions contained hereinafter (= referred to later on in thisd ment) = postanowienia.ekstów do tłumaczenia (Asensio 2003: 96).świadczyć usługi z należytą staranścią.. 2004: 162 oraz inne przykłady). u R..uprzednia pisemna zgoda drugiej . contract shall be deemed null and void / to terminate" (umowa bę uznana / uważana za nieważną / rozwiązaną). utrudniające zrozumienie tekstu.)". E. elających utrwalone formuły.pod warunkiem.zamiast "the party did not cornply with the ". jednej strony.). które trudno byłoby tutaj wymienić. który służy podtrzymywaniu fikcji prawnej i oznacza ". którą o rzona została niniejsza umowa. e eas required by law . zbędne syno. najczęściej używane są: the parties hereto = the parties to this contract = "strony niniejszej u. treat (something) as if (1) it were really something else. często w kontraście do języka ego. . o których mowa w dalszej części niniejsi dokumentu. archaiczne wyrażenia. iezwykle ciekawe i przydatne wskazówki stylistyczne podaje jeden lepszych podręczników do nauki angielskiego języka prawa w zakresie wiązań i prawa spółek Englishfor Contractand Company Law autorstwa 'hartrand. or (2) i( qualities that it doesn't have" (Black's Law Dictionary 1999: 425). r written consentofthe other party . • provided / providing that . Więcej przydatnych wyrażeń pujących w umowach wraz zobjaśnieniami można znaleźć np. Wiltshire. np. "the provisions termination hereinafter appearing". Warto zwrócić uwagę na użycie czasownika deem w umowach ( ustawach).często mający swoje źródła w dosłownym tłumaczeniu z łaciny (Tier 1999: 65) oraz w gramatyce języka francuskiego. jak: . często pisane przez . wszystkie ilustrowane zdaniami. Na koniec warto podać wyrażenia często powtarzające się w u wach oraz ich polskie odpowiedniki: ' o as per the Price List . oraz inne. Można wskazać też takie przykonstrukcje.upon request.i where-. na . wydany w Londynie przez Sweet 'axwell w2003 roku (II wyd. np.. wskazówki stylis. "the title above mentioned" (H ..ie strony . Warto zwrócić uwagę na niektóre z nich.upon performance "contract (por. obligations hereunder without the prior written consent of the o party. czy .meither party may assign its rights . także Garner 2001: 904).interest payments" czy "He was in defaulton the payment of the 'oice".ofesjonalistów lub osoby niebędące rodowitymi mówcami języka.. po wykonaniu umowy '. . C.z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych wem. Z drugiej strony. omawianych w rozdziale 2. na przykład: czasownika fai! .Notice shall be de' served 72 hours after having been posted" (Haigh 2004: 161).

' " a" d en'lei. zpóźn.~ ' . zm. ' jak i danego gatu~ku prawnego. Ars boni et.nY·hodzi jednak o proste podstawianie zapre W tłumaczemu nIe c .' ' wodowym za po~raw. aequi. b ł l (1994' 10) ale o takie ich przetworzenIe. jak i strata. e ar l . poz. •elem rozdziału 4.inie P. wstępem i uwagami opatrzył Władysław Rozwadowski.'. a ~ precyz cha ows <a .) oraz różnorodność propozycji inologicznych (i frazeologicznych)..r lonym <onwen . c. " " " umowy a jednocześnie odpowiadały u oddawalły tresc. tkowyrn wyzwaniem jest niewątpliwiewielość istniejących na rynku ładów ustawy Kodeks spółek handlowych z 15 września 2000 roku . that orange". p Tiersmą(1999: 62) intt{ N zakończenIe warto przytoczyc za . której znajomość jest obecnie wym profesjonalnego przygotowania tłumaczy tekstów prawnych.miało następującą postac: ' 'Przel(łod dolmmentów kresu prawa spćlek I' że jeśli nie dojdzie pomiędzy nami do uzgodnienia co do partycypacji zyskach i stratach. . ł jak słusznie zauwazaJą B. uznawartY \ . jakoby w angielskim języku.' Ki l '1< . Ponadto w tłumaczeniu na język angielleży uwzględnić różnice terminologiczne wynikające z odmiennych mów prawnych (różnice systemowe)..ofLaw-N! Jącestw l e r z ' . 1037. I iv 1835: 75). w tym 'kk co pominięto.J .' ". Arthura Symondsa z 1835 roku (Mąchgnlcs. ' .typ. Trudność opanowania umiejęt­ przekładu dokumentów dotyczących (prawa) spółek wynika głównie mnogości i zróżnicowania.c'~ołUmm:~:z. [G. przełożył. . na rzykład co do zysku. Poznań 2003. wzorzec gatunku prawnego. uwagi na swobodę obrotu gospodarczego. Ale jeśli udziały zostaną wyraźnie określone co do jednego. to jednak wspólna jest między nimi w częściach równych tak orzyść. Nr 94. '.o J' ęzyka 'przekładu w danej dziedz. w Polsce rozwój goski rynkowej oraz członkostwo w Unii Europejskiej prawo spółek edrią z podstawowych dziedzin. Gaiinstitutiones/lnstytucje Gaiusa. . iejszym zakresie analiza językowa i prawna podstawowych dokuów z zakresu prawa spółek oraz porównanie używanych terminów . . .3. 150] to jest pewne. prawa OSWla czenIe " g '. ' " d" . jest przede wszystkim analiza terminologiczna. co do drugiego zaś pominięte. udziały będą a[lalogiczne. w danym środowisku . towanych zwrotów czy torrnut.

U. Agnieszka Mączka). spółek.'. o otyczący rod iów soól .pnvate limited liability " i public limited JWbl11ty company .uJ"ąc przyjęte ekwiwalenty dla spółek osobowy h . a z ogranrczoną odpowiedzialnością i spółka ki kodeks spółek handle h .gospodarczą. spółki osobowe to partnd~ zaś kapitałowe _ companies.dzIałal­ ona na osiąganie zysków (save' ar ryc dZI~łalnosc me Jest nag) (Barcz 2006.. tłum.Irm spółki . rnerrnec <lej wersji TWE 'ochodn~ 25 różnych·s st. Dyrektywa89/6671EW~ z 2ta:~zI:rmka 2005 rvDz. skoro wszystkie rodzaie . Beck: Warszawa.1. ! są: spółka ółka . por. those whicłi are not non-profit .czylI Jej nazwy (busilszy. zumieniu pojęcia corporation w prawie angielskim i amerykańs w: Garner 2001: 225. co do zasady. ek w prawie polskim i oceny ~deksu spólek handlo:~~~~~czenia w pelnym brzmieniu art. iedla zatem sposób zd fi " . jak: umowy spółki i statuty. rżyjęty ekwiwalent e mrowarua tej spółki przez polskiego ! . W Unii Europejskiej pojęcie spółki jest pojęciem dwujęzyczne.kami handlowymi jawna s .. własną .' 2004a: 50). .' pkt 2 ksh) _ b <sbl)' oraz dwa rodzaje spółek kapitałowych . wY'. 03: 91). 25.1.~ spółki Jawnej to registered '. Katarzyna '.J Sp? e < ~odl:gają rejestracji (regi_ " po <l Jawnej wynika z ' lka i . . systemie anglosaskim funkcjonuje "es . . mozna zap. Chartrand '.ółkami g aw'(Dyrektywa 2005/56IWE' 26 p.0. 48 Traktat . Konsekwentnie punktem odniesieni autorów wszystkich trzech przekładów ustawowej regulacji pr w tym zakresie. corporate name) . 4 § 1 pkt 1 I h wyC rozroznJa. Jest to także "fałsz owe. Cytowane wyżej przekłady będą również analizy porównawczej w dalszej części rozdziału.).ednak z definicii s '11 . . że regli deksu spółek handlowych objęte są jedynie spółki kapitałowe Żebrowski 2003: 59). 116. także pośredni model australijski 'w.ę l~a~Itał~w~ !est limited . z Wyjątldem tych PI~tómlo~ow ~rowa~~ą~ch. dlaczego ekwiwalent naz ~. Dyrel<t:ywa 2005J5~%E~Połk. 11-232. TEPIS: Wa'f publikacja wymiennokartkowa BUSINESS LAW The Polish Law Coli tłum. ' Je (TWE).L395/40. także ~wiet!ińska . która prowadzi prz d .tów prawnych na określen~ :rzYJacI:1 . Renata Be. CH. zgodnie z art. > Można się też spotkać z innym ujęciem terminologicznym' którego wszystkie spółki określane są jako companies (Gifi~2 a jedynie spółki kapitałowe to corporations (więcej na tematró . ' . • ch (art. np. Domański Zakrzewski Palinka. l l company . co~pany (np.po~. jednak niekt zachowały pewne odrębności.z°o~L 2~4/1.?9?bm~ Jak w systemie comz. Tłumaczenie tytułu Kodeksu wydanego przez TEPlS jest O<ljbatdz słowne. cztery rodzaje spółek .. . . spółki cywilnej lub in~e" J ~c:e pOJęCIe jirm używane m tu użycie potoczne lub pras j ~~ołkI osobowej. a więc polskiego Kodeksu spółek handlowych na angielski był. system prawa angielskiego i stosowan terminologia. compony n ". WE rządzenie 2157/2001 Oz UWE g dnia 1989 r.a.' zakresie _ ibidem) Jed I ' .w zależności od ich charakteru i. tłum. najlepiej oddając specyfikę polskich unO~' prawnych. Joanna Marynowicz. Unijnym terminem ~I~reśla. 'waz. 33).~: europeJ~kim p~awie. eślenie np. por. arner. W p~ angielskim podział ten jest podobny. spółka komandytowa. ch ekwiwalentów wy zajow sp~.p . a. ' dwujęzyczne.' . czego brakuje w pozostałych tłumaczeniach. Dz. " "zo . Generalnie spółki handlowe . :. <1'1 Polish Commercial Companies Code (wyd..rn~r 2001: 3~9. strukcji prawnej _ dzielą się na spółki osobowe i kapitałowe. e "spo <ą Jawną Jest sobowa. dotyczyono wszystkic~ust~n~wI~jącego Wspólnoty ~uro. Anna Setkowicz-Ryszka i Elżbieta Gołębiowska).. które licznymi" i "prywatnY~i" przebr. l tak tytuł kodeksu został przetłumaczonynastępuj oCode oj Commercial Pdrtnerships and Cómpanies (wyd. p~d~Iał między sp. Zakamycze: Kraków 2004. . Kucharska. Jaw firm.' a komandytowo-akcyjna spółk . partnerska. 'e oJ a company. b' :dnną spółką handlową" (art~2~ę§ I~rl:~o :od. 'stę.nydi. e Code oj Commercial Companies (wyd. Przedmiotem analizy są ws gólności takie dokumenty.wywód d ame. uwagI na temat ni " I .prawnych.nazwą. z 0. tzn. a także wyodrębnia rodzaje spółek handlowych występ! w polsce.Sp.... ~ . konwencji tekstowych i stylów redagowania dokumeii w kontekście odmiennych uregulowań prawnych i rozwiązań syst wych w różnych kulturach prawnych. Dotyczy to . protokoły siedzeń i zgromadzeń oraz uchwały. dlatego też nie można mówić. pozostałe przekłady tytułu mogą sugerować. wentnym stosowaniu tej terminologii w całym amerykański " prawnym. na s. Stąd najbardziej dokładne. Michałowska). jna.przede wszystkim USA.?oczą~l~uJ"ącego tlumay.U. ta ica 4.

adwokata. Przykładowe skróty spółek z najważniejszych systemów nych opartych na common law zaprezentowano w tablicy 4.1' .e.) / professional association (PA. Władze polskiej spółki kapitało­ ają podobną strukturę. jej amerykański odpowiednik.) Iimited Iiability company spółka spółkaakcyjnil. Jednak mimo współczesnych różnic systemowych polski »translatorski nakazuje pozostawić ten rozpowszechniony już ekalent na oznaczenie polskiej spółki akcyjnej. chocia .2. także przykład . (zob.1999: 275).0.j. a miano' czy spółka jest notowana na giełdzie. dlatego też nie należy odczytywać tych skrótów w sposób matyczny. 88 ksh bądź w inn ustawach.Ltd" awsze musi oznaczać spółkę prywatną (por.KA)limited joint-stock partnership We wszystkich cytowanych przekładach ksh zawarto Jdentycźne nazewnictwo s.0. której jurysdykcji .) (Black's Law Dictioi 1999: 1142).'.1. w tym zarząd.p. . Spółka partnerska została utworzona dopiero na mocy obowiąz cego Kodeksu spółek handlowych z 2000 r.(~'~:)'" joint-stock'cpn. że skrót .) ( 2003: 403) czy też limited-liability partnership (L. której schemat zamieszczono w tablicy 4.Jirnited company" w: Kierzkowska 02: 105-109). zaś spółki niegiełdowe . ponieważ podstawowy anglosaski po spółek kapitałowych wynika z przyjęcia innego kryterium. wywodząca się z XIX-wiecznych doktryn angloich spółka była formacją pośrednią między spółką osobową a kapita. lekarza czy tłumacza przysięgłego). bez odniesienia do danego systemu prawnego. ickiego (2004a: 51). y zwykle do wspólników. Obecnie taforma spółki zarówno ielkiej Brytanii. i może wymagać doda wego wyjaśnienia dla odbiorców z obszaru Wielkiej Brytanii.Tablica 4. eważ termin joint-stock company obejmował w początkowym okresie oju angielskiego prawa spółek specyficzną formę spółek opartą na ólnocie kapitału iBlack's Law Dictionary . np. Rodzaje spółek handlowych w Polsce wraz z polskimi skrótami anglojęzycznymi ekwiwalentami : SPÓŁKI HANDLOWE OSOBOWE KAPITAŁOWE jawna (sp. Natomiast "rada nadzorcza" i "zarząd" zo'r. "zgromadzenia. W przypadku tłumaczenia polskich spółek kapitałowych na angi sprawa jest znacznie trudniejsza. Kolejnym istotnym elementem prawa spółek jest terminologia dotywładz spółki.k.) registered partnershlp spółka z ograniczoną odpowledzia ścią (spółka z 0. wspólników" alnego zgromadzenia". chyba że ustanowiono prokurę (spółka ') bądź zarząd (spółka partnerska). powyżej). moglibyśmy użyć następujących ekwiwalentów. Przyjmując logikę rozumowania.opotliwe dla tłumacza mogą być też skróty typów spółek. 119.) professiorial partnership spółka komandytowa (sp. w Wielkiej Brytanii śtralii). mo' uznać professional corporation (P. . spółki partnerskiej-t konywanie wolnego zawodu wymienionego wart. Z punktu widzenia celu utworzenia.czne jest dodanie informacji w tekście przekładu o rodzaju spółki.private companies. problematyczna dla tłumacza staje się spółka oznaczona gwiazdką.L.) limited partnership spółka komandytowo-akcyjna (S. spółka partnerska (sp.P. np. punktu widzenia zasady wyrażonej w § 10 Zasad techniki prawo. jejan języczny ekwiwalent został bardzo trafnie dobrany. ga spółka. o czym była już mowa w rozdziale 3.3. Niemniej jednak czasem . z ewentualnym dodat"m określeniem: private / publicjoint-stock company.zej należy dobrze ocenić terminologiczne rozróżnienie we wszystrzekładach dwóch różnych pojęć. gając do kultury prawnej języka docelowego (system prawa angielski. także Sawicki 2004b: 44).panY' .T.(privateJj stock company": 'łka akcyjna notowana na giełdzie (publiczna) - public limited company analizy porównawczej terminów "spółka z ogra'zoną odpowiedzialnością" i . i w swej najbardziej rozwiniętej formie miała cechy zbliżone do iej spółki komandytowo-akcyjnej. tj. Stąd też spółki giełdowe to p cotnpanies. Zdaniem M. Tablica pokazuje. Prowadzenie spraw spółki osobowej. / sp: z 0. istniejący w większości stanów. e spółka z ograniczoną odpowiedzialnością -private limited compaii • spółka akcyjna nienotowana na giełdzie (niepubliczna) .go też w celu rozszyfrowania skrótu należy ustalić. jak i w USA nie podlega zgłoszeniu do rejestru orporated). Oczywiś­ one częścią firmy spółki i w związku z tym nie podlegają tlurnau. na 8 (por.

Barcz 2006: 11-253)..2. Przykładowe skróty rodzajów spółek w private company (spółka nienotowana na giełdzie) wybranych jurysdykcjach public (publicly tradecl) company (spółka giełdowa publiczn "XYZ" Co. Ltd private cornpany Iimited by shares "XYZ" pic I PLC public limited company Walia "XYZ" cyf private Iimited company "XYZ" CCC public Iimited company USA "XYZ" Ltd Co. a nie jej st jako spółki publicznej bądź prywatnej (por. Problememmoże być ich zrozumiałość w s zetknięcia się dwóch różnych modeli władz spółki w istniejących syste prawnych: dualistycznego i monistycznego (por. Terminy te. "XYZ" LLC "XYZ" LC "XYZ" Inc. odpowiednio supervisary board i man melitboard. Irla . "XYZ" Co. "XYZ" Pty Co. Ltd proprietary (private) Iimited Iiability company "XYZ" Co. Model dualistyczny. Texas stock corporation) Zasadniczo skróty określają formę (zawiązania) spółki. W modelu mo tycznym. np. Australia stały przetłumaczonejednolicie. są powszechnie stosowane przez polskich tłumaczy na okre polskich organów spółki. ale zaproponowane ekwiwalenty wyma krótkiego komentarza. "XYZ" Inc.Tablica4. zakłada ścisły rozdział kompetencji między organem zarządzają (zarząd) a organem nadzorującym (rada nadzorcza). "XYZ" Ud (np. obowiązujący w Polsce i w większości pań UE. indeksy giełd Nasdaq bądź Dow jones). który dominuje przede wszystkim w Wielkiej Brytanii. Kanada "XYZ" Pty Ud proprietary (prlvate) Iimited Iiabilitycompany "XyZ" Ud public Iimited company "XYZ" Corp. "XYZ" Corp. . Ud lub "XYZ" L1MITED (public) limited Iiability company Wielka Brytania (poza Walią) .

. rozdział 6. )1 I ..) za jej zobowiązania do wartości niewniesionego wkładu na pokrycie objętych udziałów lub akcji".oraz USA (we Francji . .)" .The registry court may adjudicate the dissolution of a commercial company registered in the register where: (. Przyjęto w nim' bardzo ciekawe rozwiązanie w. Przyjmując model pragmatycznego tłumacze­ ) Kierzkowskiej (2002). w których pojawia jedynie termin board bądź dircetors. Otóż założycielom spółki europejskiej pozostawio wybór między modelem monistycznym a dualistycznym (art.1' wpisanej do rejestru spółki kapitałowej w przypadku. Przykładowo. ' .. Or ten (board) pełni jednocześnie funkcje nadzoru i reprezentacji . mającym zastosowanie także w polskim prawie spółe Doprecyzowania wymagają zatem konteksty.. Beck: . odwołują się do różny systemów prawnych. CH.). gradację [sji od najbardziej zbliżonej do języka źródłowego (i naj dłuższej) do bliższej językowi docelowemu (i najkrótszej): łumaczymy . w formie na przykład przypisu tłumacza.do systemu brytyjskieg i mogą być ocenione z punktu widzenia wiedzy fachowej odbiorcy fin "adekwatności przyjętego ekwiwalentu danej instytucji prawnej rze prawnej języka docelowego. Art. np. obrym przykładem analizy porównawczej jakości przekładów pol. CH. a więc ędniające . wyd. Zakamycze: "A registry court may decide to wind up a company entered in the register if (. W pozostałych przypadkach mo być wymagany komentarz.3. 13 § 1 ksh: może być tłumaczenie podkreślonego fragmentu Art. Świetlińsl' 2002: 35). jest to. na język którego tekst jest tłumaczony (ewentualnie z dod kowym komentarzem tłumacza w formie przypisu).. a więc w zależności od tego.. 13 § 2 ksh: "Wspólnik albo akcjonariusz spółki kapitałowej (..(105 znaków). dla dany tekst. "all corporate powers shall exercised by or under the authority of.obok modelu dualistycznego).. przynajmniej na płaszczyźnie terminologicznej. zgodnie z amerykańską regulacją Revised M Business Corporation Act 1984 § 8. Strategia tłumaczenia Idada się na ekwiwalencję leksykalną. and the business and affairs the corporation managed under the direction of. przekład TEPIS-u na język źródłowy (Żebrowski 2003: 67). j nak na płaszczyźnie międzynarodowej terminy management board i su visory board są na ogół zrozumiałe.U. oraz przyjętej w zwią­ :tym strategii tłumaczenia. iższy przykład pokazuje. Takie rozwiązanie wymaga od tłumacza wiedzy na tern swobody kształtowania organów spółki europejskiej oraz odpowiednie przekładu statutu takiej spółki zgodnie z przyjętym modelem.)" (96 znaków). Wybór takich ekwiwalentów świadczy 'że.)" (76 znaków). TEPIS: "A registration court may decide on the dissolution of a company entered into the register in the case if (. Michałowskiej. a tal znajomości terminologii przepisów o spółce akcyjnej obowiązujący w państwie. annual i extraordinary general meeting (w tłu czeniu K.oraz p' wadzi sprawy spółki w osobie różnych członków(directors). Termin management board stano już zresztą "europejski uzus translacyjny" (Kierzkowska 2002: 111). zarządzanie i n zór nad działalnością spółki sprawuje jeden organ administrujący.)" (107 znaków). 2001 L 294/1)... its board of direct . zakre organów spółki. Należy zgodzić się. po ponad trzydziesi latach prac. kodeksu spółek handlowych na język angielski jest artykuł Zebrowskiego (2003). W prawie wspólnotowym (por. enty kulturowe języka docelowego. także Barcz 2006: 11-253-254. Innym przykładem . że przekład Zakarnyiest najbardziej zorientowany na język docelowy. Beck) . (executive directors) rządzających bieżącymi sprawami spółki oraz dyrektorów niewykonn czych (non-executive directors). 21 § l ksh: "Sąd rejestrowy może orzec o rozwiązaniu i . 38 i na Rozporządzenia Rady) (por. gdy: (.. którzy sprawują nadzór. według se (1977: 189). I'Wypadkową różnych strategii translatorskich mogą być różne wersje aczeniatych samych terminów bądź większych fragmentów tekstu. powołano do życia ponadnarodową europejską spółkę cyjną Societas Europea (SEJ. autor analizuje przepisy ogólne trzech cytoch przekładów w zakresie imperatywu odbiorcy (dla kogo prze\:my jest przekład). zdaniem Żebrowskiego (2003: 64). Stąd prze duje się podział na dyrektorów wykonawczych.w przeciwieństwie do tłumaczenia ewidentnego (overt) . tak zwane tłumaczenie ukryte (covert). a więc 'będą niejako odpowiednikiem członków zarządu i rady nadzorczej w mod 'dualistycznym. subject to any limitation set forth in the articles of incorporation". a więc dobór ekwiwalentów leźniony jest od przeznaczenia przekładu. zvJ' zwykle w systemiecommon law "board oJ directors" (skrótowo w doku : tach board).01 (b). Rozporządzeniem Rady 2157/2001 (Dz..) odpowiada (.. uzusu terminologicznego. Pozostałe terminy zawarte w tablicy 4.

§ 2. Secretary of State). 5) liczbę i wartość nominalną udziałów objętych przez poszczególnych ników. termin association akcentuje raczej fakt zawiązania spółki. chociaż w większości wypadków wymagane "~e'nie tych i innych dokumentów do odpowiednika naszego rejes. Becka 'brak jest ości terminologicznej w obrębie danego tekstu ustawy. (Corporate) Bylaws "'ystemie common law nie ma obowiązku zawarcia takiej umowy .) up tothe value of the unpaid contribution (.H....e aktu notarialnego. Chartrand i in. . ..:jalistycznego słownika dwujęzycznego.na język docelowy (Żebrowski 2003: 64). Przekład Zakarnycza u. Jeśli chodzi o wybór pomiędzy terminami association tporation. 304 ksh statut spółki akcyjnej . Analogicznie.. Jest to tzw. deed ofcompany formation. company (art.. agreernent for commercial '. 157 i nast.(. cotnpany deed. => amer. czma do wyboru szereg ekwiwalentów słownikowych na "umowę artieles ofassociation.. company charter. deed of incor'n. niem w stosunku do oryginalnego terminu. artieles of incorporation. 157 ksh: Art. że termin deed nawiązuje do formy polskiego . Analogiczne terminy oraz dodatkowo statutes dotyczą też tu spółki akcyjnej. memorandum of incorporation.C. Zakres pojęcia "umowa spółki" należałoby porównać z analogicżi pojęciami w systemie brytyjskim i amerykańskim. . Czym jest umowa spółki '(z ograniczoną odpowied no.uzyskanie osobowości prawnej w procesie acji spółki (Sawicki 2005: 56).)". 157 i nast. 2) przedmiot działalności spółki.. company ution.(. deed of association.J<i kowska 2002: 111-112).) up to the amount of his unmade contribution (. zaś prz Becka .H. TZakamycze: articles ot association (art.:C. :. chociaż w sposób bardziej złożony. rrnin incorporation . Zakamycze: . Beck: articles of association (art. amer... 157 § 1 pkt 1-6 ksh). jeżeli nie zrobił tego wczeo zazwyczaj jest regułą. zaś artieles of associa przypominają amerykańskie bylaws.. 2003: 86-87. porównaniu elementów znaczeniowych z interesujących nas sys'prawnych w oparciu o źródła prawnicze tłumacz najczęściej sięga <. następne artykuły . memorandum of tion. Warto też sprawdzić uzus transy we wspomnianych przekładach Kodeksu spółek handlowych na angielski.. Dokument o nazwie memoran zawiera najistotniejsze informacje dotyczące "zewnętrznego" funl<cj wania spółki (odpowiednio art. 4) czy wspólnik może mieć więcej ni:Z: jeden udział. Artie/es ofAssociation => amer. (art. Memorandum of Association br.umowa spółki handlowej). 3 ksh .. co należałocenić negatywnie. artieles zaś regli szczegółowe kwestie zarządzania i struktury spółki oraz relacji mię wspólnikami/akcjonariuszami (por. deed of the company . co mylnie sugeruje.ścią).) bądź company charter (arner. 'Beck: . zwłaszcza wśród początkującychtłumaczy. Umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powinna 1) firmę i siedzibę spółki. I tak: . 21 § 1 ksh).(. 157 § 1. określa art.hotarialnego. 3) wysokość kapitału zakładowego. Ekwiwalent artieles ofassociation (Zakamycze i CH. ksh). Razem dokumenty te tworzą tzw. uregulowany z wart. Przekład TEPIS-u jest zorientowany na język źródłowy. compa1JY stitution (br. Umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powinna być za w formie aktu notarialnego. mianowicie umowę s i statut spółki.TEPIS: deed of a limited Iiability company (art. jak zaznacza Żebro. W-skrćcie: br. wyrażenia unpaid contribution..) which has not been TEPIS: . Amerykańskim odpowie Idem memorandum są artieles of incorporation.. arto zwrócić uwagę. ekwiwalencja . że nie ma wkładów niepieniężnych (in-kind/non-eash contribution .~ company deed I deed of the company). W systemie brytyj do zawiązania spółki potrzebne są dwa dokumenty: metnorandiui association oraz artieles of association.).. tłumaczeniu Zakamycza oraz CZęSCIOWO CH. ) jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych ekwiwalentów d polskich tłumaczy języka angielskiego i rodzi określone konotacje szcza dla odbiorcy brytyjskiego. Artie/es of lncorporation.) up to value ofthe contribution (.apo Na poziomie gatunków tekstów trzeba wskazać przede wszys podstawowy dokument konstytuującyspółkę. tacyjna odnosząca pojęcia tekstu źródłowego do konotatów kultury a docelowego (Kierzkowska 2002: 95).jRegistrar of Companies.. chociaż jest jedynie pewnym przy.)". ksh). 6) czas trwania spółki. jeśli jest oznaczony. 157 ksh.

does hereby act corporator in adopting the following Articles of " ration for the purpose of organizing a corporation rofit. Porównywanie doknmen' paralelnych jest nie do przecenienia w każdym rodzaju tłumaczenia. mi narodowy.tw.) The purpose for which the corporationis To engage in any actor activity for which .aktem notarialnym. ' . 130-133) z a kańskim dokumentem Articles of Incorporation (5. Polska umowa spółki jest obudowana i _ gatunkiem prawnym . ale również terminologię. termin narzucony przez zamawiającegotłumaczenie i inne ~ por.as ehe samemav be amended and supplemented.oo. Order 2000 SI2000/3373). Tablica A zo ."'tJ Co. sz Kierzkowska 2002: 90-94). THIRD. The undersigned."atione are authorized in Wyoming.rporation ia hereby 'eliminated to the fullest extent tted by the provisions of the Wyoming BusinessCorporation . Chroma 2004: 37-59 nt. także B 1997. iż jest oni lepszi podobny termin .. zleceniodawcy. Wydaje się. Theduration of the corporation shall be ~~nH. The Cornpany's objeets are: B) to carry on any other business or trade (. amer. br. The name and address of the registered agent follows: Corporation Service Company 1821 Logan Avenue Cheyenne. Przechodząc na poziom analizy makrostrukturalnej (tekstowej). FIFTH: The purpose for which the corporation is organized is: " To engage in any ad ot activity for which corporations are authorit' Wyoming: ~of lncorporation ' ó: materiały własne) FłLED: 091131%000 cm:200DWY Secn:lary ofSIIItc ARTICLES OF INCORPORATION OF INC. że termin ten . czyli i instytucji właściwych dla źródłowego systemu prawnego (Kierzko 2002: 95).000 sharee of commoń etock with a par valueof $~. jak: typ odbiorcy (brytyjski. który stanowiswoisią hyb wprowadzając element obcy systemowo (inaczeJSawiCki2005: 56) Reasurnując. The Company Corporation - . The corporate name for the corporation is: INC. 127-129) opartym na brytyjskiej ustawie Companies Act. (modelowe wzory umów poszczególnych spółek brytyjskich można zn w akcie The Comptmies Regulations 1985 Tab/es A to F.). 125-126)· oraz brytyj wzorem (s.Innym rodzajem ekwiwalencji jest strategia wybrana przez tłu TEPIS"u. lizę tych trzech dokumentów. frazeologię (kolokacje) i ciwości stylistyczne porównywanych gatunków prawnych (por. warto jednak w tym miejscu zwrócić-ud choćby na kilka elementów.. ' . Pozwala zaobserwować nie tylko strul globalne tekstu. inny) oraz rodzaj uzusu (translacyjny. po zestawiono przykładowy wzór polskiej umowy spółki (s. cjalistycznego.'. being an individual. także prawnego. zmieniona w 2000 r.wybrany z uwagi na inny ro odbiorcy oraz charakter polskiej umowy spółki .deed of association. ' shares which the corporation . np. WY 82001 The narńe g and addreee of the incorporator ie fq' Lamont w. Kierzkowską (2002: 112). pursuant to the provisions of the Wyoming ess Corporation Act.których pośredniczytłu Należy się zgodzić z D. Termin company deedodwołuje się do ekwiwalencji denotac a więc odnosi tekst przekładu do pozajęzykowych denotatów.: wybór właściwego terminu jest głównie uwarunko takimi czynnikami.jest dość adekw w pewnych sytuacjach komunikacyjnych. The personal liability of the directors of . amerykański. getire-based approadi to /egal trans/ation)( Niestety nie możemy poświęcić więcej miejsca na szczegółową. Na poziomie składni iną konstruowane są postanowienia umowne -dokumenty anglojęzf mają często postać bezokolicznikową.

' Wale~·. on the date shown above. in the opin.. in Engłand ~fd 3.be aav<lntageously carned on by the Cornpany in conneclion wtth. secret processes. patent rights. easernents. stock-in-trade. COIAJJ . The undersigned corporation does hereby voluntarily conaent to serve ~s registered agent of . 2000.. The undersigned knowa and understands the of a.The Cornpany's objecis <Ire*:. ~aria Signed on September 12. privileges. INC. Signed on September 12. bire or otberwise ac~ui.of :A~so~iation ' '. Arch Makarios III. ' The Cornpany's name is " UMITED.are: EIGHTH. or' CONSENT TO APPOINTMENT OF REGISTERED To the Secretary of State State of Wyoming L1MITED ' .re and hołd for any estate orinter.:plant. licences.. " (A) (B) To carry on any otber trade or business which can. take on lease or in exchange. rtghts. The names and addresses of the Joseph Arch Makarios III.· I. rile Cornpany:s registered offlce is to b~situated. ' i -.I 1. --.MEN .' concessions.'Memorandum . i COMPANYL1MITEDBY SHARES " SPEeI. 2000. machinery. registered agent as set forth in the 1989 Wyoming Business Corpora~ion Act." .ion of the Board of Directors.est any lands. or as anciIIary to any of the above businesses or the generał businessofthe Cornpany.' . i __ ł------- ~ !ŃlIO (C) To purchase.-. buIldlngs. I. patents. and any real or personał pro perty of any kind necessary or convenient for the purpose of or in eonnectron with the Company's business or any branch or departmentthereof.

ADDRESS(ES) AND SIGNATURE(S) OF SUBSCRlBER(S) Dated this DATE STAMP day of Number of Shares DATE STAMP taken byeach Subscriber : Ą subscriber whic~ is a company should sign by its authorised al~ In accordance wIth any relevant provisions in its articles of tion. 5. NAME(S).ce toany other paragraphs hereof or to the order in' which the same occur.- ). be distinct and separate objects of the Companyand shall be no way limited by referen. but shall: be construed in as wide a sense as possible as if eachof the said paragraphs defined the objects of a separate and distinct company. resident or dornictled in the United Kingdom or elsewhere. shares of f SPECIMEN .. WE. C01A18 .fWJłłlłIłYT s ha ll be deemed to inf~e~W-~eill!qv~. ~xcept where used :iHe~~}Q.ęl'·.5 6 And it is 'hereby declared that. t1y. divided into each.. whefher corporate or uninc.r.l!!Qt"body of persens. 4.orpQiale".wish to be formed into a Company pursuant to this Memorandum. ADDRESS(ES) AND SIGNATURE(S) OF WITNESS{ES) (A) the word "Company" in this Clause. and we agree to take the number ofshares shown opposite our respective names. the Subscribers to this Memorandum of Association.>.s. incorporated. The IiabiIity of the members is limited.. and (E) the objects of the Company specified in each of the foregoing paragraphs of this Clause shall.wdw_heth. The Company's share capital ts f . reglstered.

§ 5. b) obejmuje (słownie: ) udziałów o wartości zł (słownie: złotych) każdy. Przedmiotem działalnośd Spółki jest: a) b) c) (zgodnie z Polską Klasyfikacją Dzie/81ności . Kapitał zakładówy Spółki (słownie: ) udziałów. ograniczoną odpowiedzialnością (źródłó: Bogudzińsld. W u. gdy kapitał zakładowy spółki jest wyższy niż 500 000 PLN i jednocześnie jest więcej niż 25 . ostałym Wspólnikom przysługuje prawo do nabyda zbywanych udziałów propor'lnie do. Strony w dobrej wierze uzgodniąpomiędzy sobą pozostałe warunki przeniesienia ałów oraz dołożą należytych starań w celu zawarcia umowy (umów) zbycia udziałów. złotych) I dzieli się na złotych) każdy. '~padku zrezygnowania z tego prawa przez'niektórych Wspólników przechodzi onona ch proporcionalnle do posiadanych przez nich udziałów w kapitale zakładowym. 4. zarząd niezwłocznie udzieli zgody na zbyde udziałów rzecz podmiotu określonego we wniosku. 2. podając cenę Jałów określoną przez Wspólnika zamierzającegozbyć udziały.. o łącznej wartości . Wzory umów i pism oJ Legal Templates. enie kapitału zakładowego może nastąpić przez podwyższenie wartnśd Inalnej dotychczasowych udziałów bądź przą: ustanowienie nowych udziałów. o którym mowa w § 12 ust. 1.spółki. ' § 2. . §14. o którym mowa . wskazując ilość zbywanych udziałów. że zawiązują spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. dni od otrzymania wniosku. NIP: a) (imię i nazwisko. zwaną Spółką. imiona ojca i matki. Umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnościci" Repertorium A nr § :1.ej w § 12 ust. 'dy udział przypada jeden głos na Zgromadzeniu Wspólników. 'Inik zamierzający zbyć swoje udziały jest obowiązany złożyć zarządowi pisemny sek o wydanie zgody na zbyde udziałów. adres zamieszkania). jest zobowiązanyzaoferować zbywane udziały pozostałym wspólnikom w terminie . a zbywanych udziałów. Wszystkie udziały. Warszawa 2004) pendium 9. 6. Urnowa spółki z ograniczoną odpowiedZialnością § 1. istnieje obowiązekpowołania rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej). 6. eli Wspólnik zamierzający zbyć udziały nie otrzyma ceny zbycia udziałów w terminie śtonym powyżej w § 12 ust. podstawie: . jednakże za cenę nie niższą niż określona w tym wniosku. e udziałów wymaga zgody zarządu wyrażonej w formie pisemnej. o której mowa powyżej w § ust. Stawający oświadczają. kapitale zakładowym zostały objęte w następujący sposób: obejmuje (słownie: ) udziałów o wartośd zł (słownte: złotych) każdy. W razie otrzymania takiego zawiadomienia zarząd ladami w formie pisemnej w terminie dni Wspólnika zamierzającegozbyć udziały ędu oferty nabyda udziałów przez pozostałych Wspólników'oraz udzieli niezwłocznie na żbycle udziałów na rzecz tych Wspólników. SiedzibąSpółki jest §4. 'alnego na~ oraz cenę sprzedaży udziałów.Umowa spółki z §9. zostaną pokryte gotowką. . Udziały w a) iał Wspólników w 7Y5kU wynikającym z rocznego sprawozdania finansowego Spółki i czonym do podziału przez Zgromadzenie Wspólników jest proporctonalnv do udziałów anych w kapitale zakładowym. zami Spółki są Zgromadzenie Wspólników oraz zarząd. o których mowa powyżej w § 8 ust. NIP: b) Tożsamość stawających notariusz ustalił na Ad a) Ad b) § 12. o którym mowa powyżej w § 12 ust.0. "lnicy mogą przyjąć lub odrzucić ofertę nabyda zbywanych udziałów jedynie w całości 'jest w odnlesięniu do wszystkich zbywanych udziałów) w terminie dni od daty ferowania Im tych udziałów przez zarząd. wzór 9.nle są potrzebne na pokryde straty wykazanej w sprawozdaniu finansowym. 5. (imię i nazwisko notariusza) w (nazwa miejscowosc! oraz dokładnyadres) stawili się: roku przed notariuszem Dnia Notarialnej w (imię i nazwisko. AKT NOTARIALNY icy na podstawie uchwały podjętej jednomyślnie przez Zgromadzenie Wspólników ostać zobowiązani do wniesienia zwrotnyCh dopłat do wysokośd krotnej "nomlnalnej posiadanych przez nich udziałów.zł (słownie: złotych). Firma Spółki brzmi: Spółka er z ograniczoną odpowiedzialnośdą"· § 3. 'Wspólnik może posiadać więcej niż jeden udział. eli . imiona ojca i matki. / § 11. Dopłaty mogą być zwracane Wspól. wSpółce są równe i niepodzielne. adres zamieszkania). Kaznowski. Buczkowski.PKD). s. w podwyższonym kapitale zakładowym mogą być pbkrywane wkładami pieniężnymi leniężnymi• . ilości posiadanych przez nich udziałów w kapitale zakładowym SpółkI. 2. §7. o łącznej wartośd zł (słownie: złotych).nik6w. § 6. §8. umowa spółki może ustanowić radę nadzorczą {ub komisję rewizyjną. i. tub też obie te władze. nie niższa ód ceny określonej we wniosku. t. 2 niniejszej owy. Spółka może działać na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej oraz poza jej granicami. 21. wynosi o wartości zł (słownie: zł (słownie: § 13. • ' 2. . winna zostać zapłacona Wspólnikowi zbywającemu udziały terminie dni od daty wyrażenia przez zarząd zgody. pi":zyjędu oferty Wspólnicy winni zawiadomić w formie pisemnej zarząd w terminie lonym powyżej w § 12 ust. Czas trwania Spółki jest nieograniczony.

że wszyscy· Wspólnicy zostali prawicllowo zawiadomieni.. § 27. Pod warunkiem. (podpis wspólnika) b) podział zysku lub pokryde straty. Uchwały mogą być bez odbyda Zgromadzenia. 3. 'sprawa~ nie uregulowanych w niniejszej Umowie Spółki mają zastosowanie przepisy u spółek handlowych oraz inne obowiązu[jąc:e przepIsy prawa. przyjęty i podpisany: §19. Do składania oświadczeń woli I podpisywania w Imieniu' Spółki uprawniony. Zwyczajne Zgl:Umadzenle Wspólników zwołuje corocznie zarząd nie później niż w sześciu miesięcy po zakończeniu roku obrotowego. . . 2. członków zarządu. gdy zarząd Spółki jest jednoosobowy. Uchwały Zgromadzenia Wspólników wymagają sprawy pr. §26. ' 2. no:. . Zgromadzenia Wspqlnlków mogą być zwyczajne lub nadzwyczajne. . zarządu. jeżeli wszyscy Wspólnicy wyrażą nato zgodę na piś ·§18. ~ozporządzenle zadągnlęde zobowiązania świadczenia prawem lub do o dwukrotnie przewyższającej wysokość kapitału zakładowego nie wymaga Wspólników. w zawiadomieniu należy również wskazać i. wysłanych p~n~jmniej na.członek zarządu. e) nabyde I zbyde 'nieruchomośdalbo udziału w nieruchomośd. §17.~ąi:Y łącznię z prokurentem. '. h) zwrot dopłat.Prezes 1.porządek: obrad. 4.. Uchwały Wspólników ~apadają na Zgromadzeniach Wspólników.listów poleconych' lub kurierską za pisemnym potwierdzeniem odbioru.zewidzlane w Kodeksie s handlowych oraz niniejszej Umowie Spółki. zarząd Spółki składa się z jednego lub większej liczby członków. f) powoływanie i odwoływanie. jeżeli uzna to za wskazane. . W plLy planowanej zmiany Umowy Spółki. elementy treści proponowanych zmian. § 21zarząd kieruje działalnośdąSpółki i reprezentuje ją w sądzie I poza. zgodę na piśmi u samodzielnie. . odczytany. §25. . a w szczegolnośd: a) rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania finansowego oraz sprawozdania za dzlałalnośd Spółki. 5.śćoraz podstawy pobrania podatku od czynnościcywilnoprawnych. . sąclem. !Y notanalnej oraz podatku VA 7). §28.że Kodeks sp&ek handloWych lub postanoWienia niniejszej . ten został.lia Wspólników zapadają bezwzględnąlwlększośdągłosów oddali chyba . Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników zwołujei zarząd.Umowy $półki 'Przewl surowsze warunki podejmowania uchwał. dwóch członków zarządu działających . jest. pisy tego Aktu mogą być wydawane Stawającym oraz Spółce w dowolnej Ilości.leży~kreśUc w~cz~lnośd godzinę I miejsce odbyda Zgromadzenia oraz szczegółowy. lub członek zarządu . na żądanie Wspólników posiadającychpnynajmnlej l/lO kapitału zakładowego.tyg przed termlnem Zgromadzenia. c) zbyde i wydzierżawienie przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej ustanowienie na nich ograniczonego prawa rzeczowego. sporządzenia niniejszego Aktu ponoszą Stawający w częściach równych. (wysoko. § 23. c. (podpis wspólnika) notariusz (podpis) " .§16. 1.łącznie. §22. ~e się pierwszy zarząd w składzie: . . Zgromadzenie Wspólników jest zwoływane'za pomocą . albo na pisemne głosowanie.członek zarządu. Zgromadzenia Wspólników mogą się odbywać w siedzibie Spółki lub w innym miej terytorium RzeczypospOlitej Polskiej. g) udzielanie członkom zarządu absolutorium z wykonania przez nich obowlązkow. Zgromadz Wspólników jest ważne bez względu na iloŚĆ reprezentowanych na nim udziałów. §24- 'em obrotowym Spółki jest rok kalendarzowy.. Uchwały'ZgromadzeJ. §20. . w tym Prezesa zarząd sytuacji. jeżeli wszyscy Wspólnicy wyrażą postanowienie. W zawiadomieniu na. które ma być podjęte. osoba ta pełni funkcję Prezesa zarząd~. d) zmiana Umowy Spółki.'III I § 15.twa.

.) Wszystkie nowo utworzone udziały zostaną objęte przez spółkę ABC Poland Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Warszawie i pokryte w ca. mentern kwalifikacji tłumacza tekstów prawnych i prawniczych.: The General Meeting of Shareholders resolves to increasethe share capital of the '. Tekst kładu. e articles: umowa spółki (sp.) •. W tłumaczeniu nie chodzi oczywiście o ścisłe dopasowanie struktury .A.000. 136.A. to jest o kwotę 21.) albo akcjonariusze (S. składni i pragmatyki właściwości językowych tekstów prawnych jest zatem niezbędny'. por. b) badanie rynku i opinii publicznej .0.3. niezależnie od pełnionej funkcji. e shareholders: wspólnicy (sp. s. Ali newly created shares will be subscribed by the company called: "ABC Poland" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością with its registered óffice in Warsaw.f kowska 2002: 96). 2003: 118 i nast.1 .00 (dwadzieścia pięć tysięcy) złotych. z 0.08.. Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników spółki pod firmą "ABC" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Warszawie z dnia 20. W.mat. bowiei tego zależeć będzie.PKD 74.łości gotówką.) albo walne zgromadzenie (S.) podejmowanych tam uchwał.1 .00 (cztery tysiące) złotych do kwoty 25.utworzenie 420 (czterysta dwadzieścia) nowych. polega na złożoności procesu porównywania w przypadku tłu- .000. jak podkreśla rka.0. equal and indivisible shares with the nominal value of 50.0..00 (twenty-five thousand) zlotys Le. "porównanie jest warunkiem sine non każdego tłumaczenia w każdej dziedzinie". nośclą jednak tekst paralelny jest nieocenionym źródłem terrninolorym i stricte językowym w zakresie dyskursu specjalistycznego. która posługuje się raczej forma Przedmiotem działalności spółki jest: a) działalność wydawnicza . musi brzmieć naturalnie.000.. of the company called "ABC" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością with itsregistered office in Warsaw of 20. np.000.A.alnej tekstu oryginału i przekładu. Company frorn the amount of 4.13. wiąże się z właściwym użyciem środków stylistycznych języka przek Znajomość języka prawa na poziomie leksyki. of the Extraordinary General Meeting of Shareholders '.00 (fifty) zlotys each share. tablica 4.) albo statut (S.by the amoLint of 21.. RESOLUTION NUMBER 1: . z 0.2004 r. (. W zakresie stosowanej terminologii.).) albo akcje (S. c) .00 (four thousand) zlotys to theamount of 25. własny) wraz z tłumaczeniem: UCHWAŁA NUMER. z 0.). Nie chodzi tu jednak o doslć kalkowanie konstrukcji zdań i wyrażeń języka źródłowego. ponieważ tak zredagowany tekst zyku docelowym} nie odzwierciedlałby funkcji oryginału (jako sporzą­ py dla polskiej spółki i najczęściej pełniący funkcję informacyjną).).00 (pięćdziesiąt) złotych każdy udział.): zgromadzeniew ników (sp.A.00 (twenty-one .. Istotna jest tutaj ekwiwalencja tekstowo-normatywna. Jak aża D. w zależności od kierunku tłumaczenia. decydująca będzie forma spółki kapitałowej) (z ograniczoną odpowiedzialnością czy akcyjna). (dwudziestego sierpnia dwutysięcznego czwartego roku) Zgromadzenie Wspólników podwyższa kapitał zakładowy Spółki z kwoty <4. uchwała idyjska}.: Podobne zasady obowiązują przy tłumaczeniu innychigatun prawnych z zakresu prawa spółek.000.łów o wartości nominalnej 50. Wszystko zależy od tego.PKD 22. Oto przykładowa uchwała (z aktu notą nego . pomimo ogromnych nieraz!" między systemem anglosaskim a systemem polskim. Różnica..w porównaniu z polską czasownikowymi: umową. ' owyższe tłumaczenie polskiej uchwały możemy następnie porównać jską uchwałą (zob.. .' więc w przypadku prawa spółek. Dotyczy to zwłaszcza protokoló zgromadzeń (minutes por. Chartrand i in. koncepcja tłum nia ewidentnego w: House 1977).0.00 (dwadzieścia jeden tysięcy) złotych poprzez . na ile tekst oryginału ma "prześwitywac" w tekście prze " co wiąże się również z typem odbiorcy tekstu (por. Poland and covered fully in' cash. . inaczej będzie wyglądać np. z 0. równych i niepodzielnych udzla.Z. (.).. .2004' (the twentieth of August two thousand and four) . jak przetłumaczymy na polski następująceternil e sharesłstocks: udziały (sp.000. thousand) zlotys through the creation of 420 (four hundred and twenty) new. jaką funkcję ma pełnić' przekładu. tam gdzie to możl należy odwoływać się do analogicznych instytucji prawa anglosaski' bądź polskiego. przeciw razie narazimy się jako tłumacze na zarzut braku profesjonalizmu.08. czyli wanie norm językowych i tekstowych przyjętych w danej kulturze nej jako konwencja właściwa dla danego gatunku prawnego (por. e meeting of shareholders (i inne. Kierzkowska (2002: 102).

ukJ . a co za tym'.. s. i.co.!' . 4 B Drive.:. przedstawiono . Wemyss Bay.. w kulturze prawa cywilnego kontynentalnego i prawa . a więc porównywanie uregulowań' nych w systemie prawnym źródłowym i docelowym. naliza porównawcza różnych kultur prawnych wskazuje na zasad~różnice międzykulturowe między stylami formułowania aktów nor- maczenia prawnego. wskazujące na adresata normy i wzór wymaganego owania). poses of such wlndlng-up. . L-lO. Renfrewshire PA18 6BY. johnstone PAS 8BZ. specjalisty-prawnika (por. Licensed lnsolvency Practitioner. .uwzględniając zasady niki prawodawczej obowiązujące w różnych krajach . the folio' Extraordinary Resolution was duły passed: Resołution (i) "That it has been proved to the satisfaction of this meeting that the comp cannot. W rozdziale 5. z czym należy się w pełni zgodzić też Pisarska i Tomaszkiewicz 1996: 190). aby tym łatwiej mogli je spamiętać ludzie niedoświadczeni.Każda dziedzina prawa ma w pewnym stopniu odmienne reguły . ponieważ odzwierciedlają logikę rozumowania prawniczego alają na dokonanie właściwej wykładni aktu.Cornpanyrduly converl and held at Russell Street. be nominated Liquidator for the . tak aby efektem końcowym był tekst przekladuekwiw tny pod względem formalnym i merytorycznym.gqzettes-online. systematyzację przepisów . pozit makrostrukturyl. stylistyki czy składni) wt tłumaczenia. on 20 April 2006. Na przyprzepisy prawa cywilnego materialnego zazwyczaj formułuje się ez wskazanie praw strony stosunku zobowiązaniowego (normy cjonowane. które implikuje porównywanie instytucji praw w różnych systemach prawnych.typowe środki techniki prawodawczej w ujęciu kontrastywnym. WydawnictwóVEDA. tj. Chairrnan.i wreszcie wykorzystywanie elementów mikrostru tekstu źródłowego (w zakresie frazeologii. . quo faciliu5 ab imperitis teneatur.' nych. continue its business. _ ższe elementy są szczególnie istotne w tłumaczeniu! aktów nornych. . które określają.. 'wania norm w postaci przepisów" (Ziembiński 1966:125).Resolution for Winding-Up The Insolvency Act 1986 Przel{ład aktów normatywnych CornpanyLimlted by Shares Extraordinary Resołution Pursuant to Section 378(1) of the Companies Act 1985 and 84(1) (c) of the Insolvency Act 1986 HPI ENGINEERING L1MITED At an Extraordinary General Meeting of the above-named. Natomiast przepisy szczegółowe prawa karnego materialwysławiają głównie normy sankcjonujące. wzorcową urę wewnętrzną aktów ustawodawczych. także metodologia pragmatycznego tłum nia terminów prawnych w: Kierzkowska 2002). . Aurea Dieta --:. 121.Złote Słowa. prawo powinno być zwięzłe.. and that it should be wo up voluntarily. and (ii) That Mr Nlcholas Robinson. brzmiący naturalni. Powyższe rozważania na temat umowy spółki (statutu) orazI dokumentów z lzakresu prawa spółek pokazują metodologię pra macza nad tekstami prawnymi." Legem brevem esse oportet. zakresów semantycznych poszczególnych pojęć i instytucji praw porównywanie formatów tekstowych i gatunków tekstowych na.' Stanisław Kalinkowski. jakie I I -. by reason [of its liabilities. Warszawa 1997. ': Derek Whyte. HPI Engineering Limited ~ródło: http://www. . np. I osaskiego. of Practiser.

' l.U. reprezentujące tekstowe znaczenia globalne (Dijk 'jak np. Praktycznie każdy akt prawny zawiera takie same elementy strukturalne.oniższe wzorcowe struktury aktów normatywnych. 908). . analiza u jopek-Bosiackiej 2002: 165-170). Spójność tekstu prawnego jest także rozpat'· w kategoriach koherencji kognitywnej.c.zwykle tytuł i pis. Należy zwrócić uwagę na kolejny aspekt koherencji kognitywnej 't' . Strukglobalną najłatwiej zrekonstruować na podstawie zasad. pomimo istnienia wyraźnie. Akt normatywny . WE nr C 098. że w przecistwie do ustawodawstwa kanadyjskiego w szwajcarskim akcie prawtytuły oraz klauzula o nadaniu mocy prawnej nie należą do przepi. " Z punktu widzenia globalnej strukturalizacji aktu normatywnego j tekstu istotną jego cechą jest brak spójności tematycznej pojfi1oW jako spójność linearna. przy czym kolejność ta nie jest przypadkowa. funkcjonujących nadzie i Szwajcarii.1999.jakim jest tekst aktu normatyw. ~tkowo strukturę globalną ustawodawstwa wtórnego Wspólnoty Eu[sklej przedstawiono' na podstawie uchwały Parlamentu Europejo z 1998 r. ' między niekiedy bardzo odległymi przepisami innego aktu nor~a~h (jopek-Bosiacka 2002: 165). długi tytuł e stanowić podstawę wykładni danego aktu oraz określać zakres dmiotowy i podmiotowy (Sarcević 1997: 128).charakteryzują się sformalizowaną hierarchizacją.'.1. Akty normatywne z punktu widzenia ich konstruowaniaijljj pretowania podlegają szczególnym rygorom z uwagi na ich zasadnI funkcję stanowienia prawa. zasadY'i~ pretaqi. . The Interinstitutional Agreement oJ 1998 on common guide. zostały zaczerpnięte z książki Susan Śarćević pproach to Legal Translation (1997: 127-131). 496) oraz gotowych dokumentów wspólnotowych. Tak więc. na '0-141). niku niezrealizowania normy sankcjonowanej przez jej adresata(L~ dowski i in. 2004: 146). np. kturę globalną.zach. 126f'. jaki jest powód tej różnicy. jakie '. prawa wspólnotowego (acquis communautaire) oraz CI polskiego (por. przepisy szczegółowe i przepisy końcowe vić 1997: 127). w sprawie "Zasad !liki prawodawczej" (Oz. Natomiast makrostrukpolskiej ustawy została opracowana na podstawie Rozporządzenia ~sa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. rakteryzuje się "monokulturą wzorów i oczekiwań tekstowych właści dla określonych typów dyskursu" (Duszak 1998: 256). Co więcej. tj. podkre§l Zieliński (1999: 54). Podobnie każdy gatunek tekstu ma charakterystyczną dla siebie. z dnia 5 lipca 2002 r. do rze. s.. pod rządami jakiego syste' prawnego powstał . Struktury glob dyskursu zinstytucjonalizowanego . w systemie skowanego prawa cywilnego .ogólnych. teksty te sąWist" tekstami z założenia otwartymi (Zieliński 1999: 55). ezę tę można zilustrować.1. środki wyrazu. r thequality of drafting of Community legislation (Oz. Otóż Stawodawstwie anglosaskim długi tytuł wskazuje ogólny cel danego . Ponadto dyskurs zinstytucjonalizowany . Podobnie jak' dardowe są wyznaczniki delimitacji tekstu prawnego . a więc poprzez odniesieni ogólnego systemu wiedzy użytkowników danego języka.na przykładzie federalnego ustawodaw~zwajcarskiego. ok lonych wskaźników delimitacji aktu normatywnego. . między ustępaniiprty' często jest podporządkowana powiązaniom treściowym.. Padą więź tematyczna występuje w obrębie poszczególnych mniejszyclrfi mentów tekstu. poz. widać szczególnie wyraźnie. funkcjonujących w większości krajów i narzuconych in'cjonalnie lub prawnie w celu ujednolicenia danego typu tekstu. nawiązują do tytułu aktu prawnego oraz przepi ogólnych znajdujących się w części początkowej aktu prawnego. stosowaną terminologię. porównując strukturę różnych aktów ktywnych w różnych jurysdykcjach: w systemie common law . Tematy poszczególnych przepisów..na Jadzie federalnego ustawodawstwa kanadyjskiego. że spójność wewnątrz danego przepisu. wyróżniający ten gatunek tekstu spośród innych. Na przykładzie tablicy 5. szerzej Duszak 1998: 98 i nast. Najbardziej spójne są wypowiedzi zawarte w poszcze nych przepisach. tablica 5. 4. Nasuwa się pytanie.niezależnie od tego. tości pozajęzykowej (por. ponieważ treść dani ' tekstu jest modyfikowana przez treść innych tekstów. a mialł?'W fakt. przepisy ogólne.działania powinny zostać podjęte przez odpowiednie organy. Nr 100. orównanie makrostrukturalizacji aktów normatywnych wypadało­ cząć od aktów kanadyjskiego i szwajcarskiego jako przykładów ch podstawowych systemów prawnych na świecie: systemu common i systemu skodyfikowanego prawa cywilnego (zob. techniki 'odawt:zej. prawnego. tak samo standardowa jest wzorcowa struktura wewnętr o czym będzie mowa poniżej (Zieliński 1999: 51). Długi tytuł należący do przepisów ogólnych po uchwaleniu może egać takim samym zmianom jak inne przepisy.~ publicznej w celu przywrócenia porządku prawnego naruszonego.charakteryzuje się pewnymi wzorcowymi struktvt i: nymi. .U.

.z tytułów nie należy do przepisów ogólnych.. Schedules (Annexes) I załączniki załączniki t Principal provisions / przepisy szczegółowe Principa/provisions / przepisy szqegółowe .. nkcia. Na iykład w ustawodawstwie kanadyjskim jej użycie jest fakultatywne.. zwyk:tylko w aktach rangi konstytucyjnej lub międzynarodowej (Sarcević1997: przyp. Offences. pełniący funkcję "etykietki" tekstu prawnego (Śarćević 1997: 129). Wcześniej twórcy. consequential amendments I rzepisy uchylające. aby wskazać cel danego aktu prawnego. consequential provisions / przepisy uchylające. a wtórnego itd. remedies / przepisy karne (i kary pieniężne) (odpowiedzialność karna) Istotnym elementem aktu normatywnego o strategicznej funkcji konstualizacyjnej i interpretacyjnej jest preambuła.. W polskim ustawodawstwie preambuła występuje przede ystkim w konstytucji.. Substantive provisions I przepisy prawa materialnego Administrative provisions I przepisy o organach i trybie .. Interpretationprovisions I przepisy dot. w innych aktach prawnych jest niechętnie wi'na jako swoisty metatekst prawny (Zieliński 1999: 55). Administrative provisions I przepisy o organach i trybie !.. referendum ommencement provisions I przepisy o wejściu w życie aktu . etc. Commencement provisionsI przepisy o wejściu w życie aktu $chedules (Annexes) I .ta jest widoczna zwłaszcza na przykładzie ustawodawstwaszwa]rskiego.. Makrostruktura kanadyjskich i szwajcarskich aktów normatywnych System skodyfikowanego praw cywilnego (Szwajcaria) System common law (Kanada) Gl Title II tytuł Gl Short title I krótki tytuł ..iprovisions / przepisyogólne vistons on the making of subdiary legislation. Purpose clause I klauzula celowościowa .Tablica 5. Measures in criminal proceedings / środki w postępowaniu karnym Gl Costs and fees I opłaty i koszty epeals. w którym żaden .. " . przepisy dostosowujące ransitional provisions I rzepisy przejściowe . stosowania ' . przepisy długi tytuł " (Preamble) I Gl Preliminary. indemnities. ' Kolejnym elementem globalnej struktury tekstu prawnego jest krótki ut. Substantive proviślons I przepisy prawa materialnego ". tworzenia ustawodaw-. interpretacji Special rneasures I środki nadzwyczajne yings I z. Enacting c1ause I klauzula o nadani mocy prawnej Preliminary provisions / przepisy ogólne e Long title I Gl (preambuła) . 1). provisions / przepisy końcowe . Application provisions I przepisy dot. dot. interpretacji . Obecnie ambuła została praktycznie pozbawiona swojej poprzedniej funkcji. lO postępowania postępowania 5upplementaryprovisions / przepisy uzupełniające . Application provisions I przepisy. Offences and penalties I przestępstwa i kary . prawa tnie po nią sięgali.. Transitional provisions I przepisy przejściowe Gl Referendum provisions I przepisy dot. końcowe Execution provisions I przepisy wykonawcze Repeals.1. stosowania e Interpretation provisions I przepisy dot. penalties..astrzeżenia Final provisions / przepisy Gl Gl ostosowujące Short title I krótki tytuł Enacting clause I klauzula o nadaniu mocy prawnej Gl . I rzepisy dot.

Title I Przepisy o postępowaniu przed organami (przepisy proceduralne) Przepisy zmieniające " (acquis communautaire) Przepisy o organach (przepisy ustrojowe) II Przepisy prawa materialnego go unormowania. podobnie jak w sys- część Enacting terms / przepisy ogólne uchylające Ol CI CI (Przepisy o odpowiedzialności karnej. Pozostałe różnice GO tytuł Przepisy przejściowe i dostosowujące nsltional and final provisions / episy przejściowe i końcowe Przepisy końcowe Tytuł .). szczegóch oraz końcowych (pkt 15. uchwały Parlamentu Europejskiego). pełniąca funkcję klauzuli celowościowej . uchwały). hociaż europejskie zasady techniki prawodawczej są znacznie mniej [rzyste od gotowych realizacji tekstowych dokumentów wspólnoch.2. Dalej następuje deklaratywna część dokumentu (recitals). Trzon dokumentu stanowią enacting tertns. W związk~!l tytuł aktu szwajcarskiego spełnia wyłącznie funkcję "etykietki". zgodnie z uchwałą rnentu Europejskiego (pkt 8. Przepisy karne. (Short title) I krótki tytuł CI e Preamble I preambuła Recitals (deklaratywna dokumentu) przepisy CI przepisy o wejściu przepisy o wygaśnięciu CI obowiązującej e Subject matter andscope I przedmiot i zakres zastosowania Definitions I definicje Przepisy merytoryczne CI Przedmiot i zakres zastosowania: e Definicje (objaśnienia) Przepisy szczegółowe II Rights and obllgations I prawa i obowiązki życie ustawy mocy ustawy (żałączniki) ę prawa cywilnego. Makrostruktura wspólnotowych i polskich aktów normatywn~ch::. Tablica 5.': . edural provisions I przepisy ganach i trybie postępowania w strukturach globalnych ustawodaws nadyjskiego i szwajcarskiego nie są aż tak znaczące. jednak globalna struktura europejskiego aktu normatywnego żnie różni się od zaprezentowanych do tej pory.:!s z jednej strony identyfikującego dany akt. żniona dodatkowo literami.. co jest nietypowe dla tego elementu ry globalnej. umieszćz~ w nawiasie za tytułem. Dodatkowym ułatwIenI.}' GO CI Bundesgesetz uber die Fórderung der ausserschulerischen jugendarbeitq] ftirderungsgesetz. O. z drugiej zaś odró~n~~ go od istniejących już aktów prawnych.. Tytuł. . Przykładowo (za Śarćević 1997: 129):" isions conferring implementing ts I przepisy umożliwiające onywanie uprawnień . ma określać zakres przedmiotowy Przepisy ogólne Ol w e wspólnotowym ustawodawstwie wtórnym. A zatefu: przejść do omówienia wspólnotowego ustawodawstwa wtórnego znacznie odbiega od znanych nam wzorów polskich (zob. tap% poniżej). si#. Preambuła.. formułuje w dokumencie europejskim podstawy praw"nego aktu. (Preambuła) ..nie określa więc celu wydania danego aktu.) lementing measures I episy wykonawcze PRAWO WSPÓLNOTOWE . skiego jest zdefiniowany w klauzuli celowościowej. ponieważ cel aktu." odbiorcy jest redukowanie krótkiego tytułu do skrótowca. tytuł. rozbudowana preambuła i część deklaraa znajdują się przed przepisami ogólnymi. zawierające elementy przepisów ogólnych. JFG).

1998.' . W tule polskiej ustawy przyjęta jest zazwyczaj następująca kolejność '(p żej kilka przykładów ustaw.. poz. tytuł 'dodato uzupełniony jest o nazwę organu wydającego dany akt (§ 120 . z późno zm. o funkcji tytułu w: Duszak 1998: 129-135). przepisy przejściowe i dostosowujące oraz prz końcowe (w tym przepisy: uchylające. polskiej kulturze redagowania tekstów prawnych przedmiot ustaaczej niż w nazwach anglojęzycznych) poprzedza data uchwalenia bądź ustanowienia prawa (nie jej wejścia w życie).Karta Nauczyciela" albo ustawy wprowadzainną ustawę. e tualnie o wygaśnięciu mocy obowiązującej ustawy). umieszcza go w szerszym kontekście kornunikacyjf (por. (Dt. o kredycie konsumenckim".U.694.dopuszcza się następującą kolejność jej poszczegól elementów: tytuł. 141. poz.U. rozporządzeń.. ich miej w przestrzeni tekstowej jest ściśle podporządkowane pełnionej pr' nie funkcji. o wejściu w życie ustawy.): . tzn.). nich przepisy: prawa materialnego. ..«. Nr 60. Nr 21. Jako przykład można przytoczyć: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. który w sytuacji członkostwa Polski w Europejskiej stanowić ma punkt odniesienia. Zasad techniki prawodawczej). 1800. 1) Ustawa z dnia 16 lipca 2004 r.:o ochronie niektórych konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez kt niebezpieczny" itd. jak i podmiotu piszemy wielkimi ami (Wronkowska i Zieliński 2004: 244). o organie prawodawczym oraz o treści norm) i irit. wszystkie przekłady znajdują się w bibliografii): . przetłumaczonych niedawno na język gielski. . a w konsekwencji prowadzi do naruiia-wymogów poprawnej legislacji (Wronkowska i Zieliński 2004: 60). Tytuł ustawy sp dwie podstawowe funkcje: informacyjną (o rodzaju aktu i jego pozy w systemie prawa. Przykładowo tytuł sygnalizuje zakres i typ znaczeń global w tekście oraz.rozpoczynającą się od wyrazów "Kodeks".. W przypadku aktów niższej rangi. W tym miejscu warto zaprezentować strategie tłumaczenia tytu( polskich ustawi ich poszczególnych elementów na język angielski.Przepisy wprowadzające Kodeks rodzinny iekuńczy" (Wronkowska i Zieliński 2004: 60).' z późno zm. ewentualnie "Przepisy wpro- .rozpoczynającą się od przyimka "o". że prawo polskie wpisuje w tradycję skodyfikowanego prawa cywilnego. poz. a następnie zamieszcza się wskazanie dnia zapisanego cyframi skimi. 6.U. w której . Dz. zwłaszcza w zakresie wykładni systemowej i funkcjonał (Wronkowska i Zieliński 2004: 57).o języku polskim (Dz.U. 3) Kodeks pracy z dnia 26 czerwca 1974 r. np.).U. . np. ustrojowe i proceduralne oraz k przepisy zmieniające. 2) Ustawa zdhia 29 września 19'94 r. Do aktów normatywnych o charakterze wewnętrznym. " . "ustawa z dnia. w związku z konieczno stałego procesu harmonizacji prawa polsldego z prawem wspólnotowy Również z przedstawionego porównania wynika. Nr24. stosuje się co do zasady reguły dotyczące aktu wykonawo.U. Tak więc określenie przedmiotu ustawy może mieć dwojaką postać: pisową . że owe strukt globalne mają przede wszystkim charakter funkcjonalny. "Prawo" lbo "Ordynacja" pisanych wielką literą. (Dz. 1. z. poz. Zgodnie z § 17 d techniki prawodawczej "datę ustawy poprzedza się zwrotem nia«. np. jakim jest rozporządzenie (§ 141 Zasad techniki prawodawczej). eczową . "uchwał" arządzeń". w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów. r. jako skrótem wyrazu »rok«". . r. Zasad techniki odawczej). tawa o zmianie ustawy .z późno zm.'Prawo . Nr 76.upadlościowe i napraW (Dz.zgodnie z zasadami tecl prawodawczej +.).Prawo telekomunikacyjne (Dz. ika z niejednorodności ustawy. przepisy merytoryczne ogólne i szczegółowe ( . zm. poz. Drugi przykład tytułu ustawy przeczy zasadzie łości obowiązującej przy określaniu przedmiotu samej ustawy w tytule. z późn. 999.). tj.Warto na tym tle przyjrzeć się globalnej strukturze polskiego tę prawnego na przykładzie ustawy. natomiast znacznie odq od wzorca wspólnotowego. 535. Zwylde więc tytuł aktu prawnego ma następujący schemat: "ustawa ia. .te jednolity z dnia 23 grudnia 1997. " 4) Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. .. nazwę miesiąca określoną słownie oraz wskazanie roku zapigo cyframi arabskimi ze znakiem »r. 171.. . .. zaś przedmiot rozporządzenia oczyna się od wyrazów "w sprawie" '(§ 120 ust. z późno zrn. "ustawa . ątek od podanych wyżej zasad stanowią ustawy zmieniające. pretacyjną. Nr 90. przy czym zarówno nazwę aktu. o rachunkowości (tekst jedno] z dnia 27 marca 2002 r. Na podstawie analizy wzorcowej struktury wewnętrznej polskiej u na tle innych ustawodawstw zauważa się. tawa z dnia 7 października 1999.

. Alaska Statutes składające się z 47 tytułów (titles typu Title l V Law) czy General Statutes oJ Connecticut bądź akty regulujące poszc dziedziny prawa stanowego. ParagrafY 162 i 158 Zasad formułują zasadę. Enterprise Act 20. Stąd. Polańskiego (2003).opsi.". zystkie elementy tytułu i odesłania zostały przytoczone za dumai. 16." (§ 19 Zasad techniki prawodawczej. Ustawodawstwo federalne jest p jeśli chodzi o tytuły.171. Warto też w tym miejscu zwrócić uwagę na odrębność. Podobna sytuacja ma miej odesłaniu do konkretnego numeru dziennika ustaw. Wyd. zaś <u angielskim . Zacznijmy od tytułu. w oryginale przytaczano Ide zmiany poprzedzone skrótem "zm./federal-registerllaws). i Nr.U. więcej na temat długich i krótkich tytułów " brytyjskim w: Alcaraz i Hughes 2002: 105-106). ' ść tytułów w prawie stanowym jest podobna.U. języka ogólnego. Michigan Family Farm Development . Dec. 'as amended). Niektóre słow Wielki Stównik Ortograficzny P. Bankruptcy Abuse P and Consumer Protection Act oJ 2005 (Public Law 109-8). "Prawo" zaś określa przedmiot usta?y ta wyczerpująco i kompleksowo normuje wyróżniony przedwo zakres spraw.gov. chociaż w anglosaskim' nazewnictwie się połączenie tych terminów (Family Law Act). T Amendments Act oJ 1999 (Public Law 106-43).". Nationality. ltem 535. The Polish Law Collection. as amended). sh Labour Code of 26th june. 7. item 1800.govllaw/guide/usstates. 1974 (joumal of Laws No 24. rzadziej. Warto także zwrócić na użycie małych i wielkich liter w obu językach. Ustawodawstwo a skie jest bardziej zróżnicowane. naprzeciw tej ukształtowanej tradycji prawnej i akceptują skrót DzURP. ustaw wraz z komentarzem: Telecommunications Law of 16th july 2004 (loumal of Laws Dz. ... r The Polish Language Act oJ 7 October 1999. The Illinois Vehicle Code.informacji na temat amerykańskiego prawa stanowego można ~na stronie: http://www. '. Wydaje się . jako punkt przyjąć sposoby formułowania tytułów aktów w Wielkiej Brytanii nach Zjednoczonych. E.bez kropek.por. 76.. ' W aktach tłumaczonych na język angielski można. journal of Laws No. .WN pod red. skrótów "Dziennika Ustaw" i "Numeru" w stosunku do zasad. sunku do Dziennika Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej stosuje si "Dz. z wyjątkiem wyrażenia "z późno zm. poniżej przedstawiono orygi:tłumaczenie tytułów pięciu' cytowanych. item 694. np. consolidated text of 23 December 1997 . gdy w tytule ustawa z dnia. ale też. Child Protection Law oJ 1975 (stan Michigan). with subsequent amendments). słusznie decydowano się jedynie na alent Law . '~ąc na względzie powyższe uwagi. zasady prawa właściwe dla ałęzi (Wronkowska i Zieliński 2004: 61-62).). yAccounting Act of 29 September 1994 (consolidated text of27 ch 2002.html oraz u Ber1995: 162-167). www.wadzające . 1) i 4). Zasad techniki prawod W tekstach prawnych przyjęto pisownię ukształtowaną w polskiej redagowania tekstów prawnych. and Religious Hatred Act 2006 (strona Office of Public Sector lnfo www.. . item . jednak bez użycia kropek.loc. ażna jest też kolejność: w polskiej tradycji redagowania aktów tywnych najpierw podaje się datę. po sku ustawa to najczęściej Act.gov. Human Rights Act 1998. Califo (Code) składa się z 29 kodeksów (codes: Corporations Code. Ż. with further amendments). nic nie u użycia wielkiej litery "Nr" (§ 158 ust. a potem przedmiot ustawy. of 7 October 1999 on the Polish Language (Dziennik Ustaw No. do ustaw brytyjskich. ponieważ a w różne gałęzie prawa i uwzględnia. tzn. lmmigration andAsylum Act 2002.U. No Elearonic Theft (NET) Act.ąrchives. np. No 21. jak zauważają Wronkowska i Zieliński (2004: 292). T/le lllinois eand Dissolution oJMarria'ge Act. wcześniej (zob. np. Skrót ten jest niezgodny z normami ortograficznymi i int cyjnymi języka polskiego. Dz.Prawo . Educatz itd. np. I.odwrotnie..982. . item 999 with subsequent amendments). Brytyjskie ustawy mają zwykle następując Data Protection Act 1998.". Disability Discrimin 1995. szerzej n określania przedmiotu ustawy w tytule w: Wronkowska i 2004: 61). A zatem w przykładzie ustawy 5) lepiej napisać Act on the Polish Language oJ 7 October 1999 albo jeszcze jak w spisie treści (Business Law.uk. Patent Fee and lnnovation Protection Act oJ 1999 (Public Law 106-42). powinno być DU .journal of Laws of . Organ Donor Leave A (Public Law 106-56). item 94. W przypa wa stanowego występująjuż duże rozbieżności: część stanów kodeksy regulujące kompleksowo prawo miejscowe.". choć nie ma charakteru jednorodnego. Law on Bankruptcy and Reorganisation of 28th February 2003 rnal of Laws No 60. 1997 (Pu 105-147) (zob.

3. Offences and penalties on criminal liability) ~sy zmieniające Amendments sy przejściowe i dostoso- (provisions Transitional and consequential provisions Final provisions ptsy uchylające . -th na oznaczenie liczebni rządkowego] np. item (pozycja)."z późno zm. że przy dacie uchwalenia aktu prawnego nie ma potrze dawania przyrostków typu -st. Rozporządzenie Finansów z dnia 31 maja 1999 w sprawie szczegółowych zasad kowości funduszy emerytalnych (The Ordinance oj the Ministry oj dated 31 May 1999 on the specific principles oJaccountingJor pension: Warto także w tym miejscu zaproponować przykładowe tłu nie elementów makrostruktury polskiej ustawy na język angielsk tablica 5. Procedural provisions pisy o odpowiedzialności karnej episy karne) .U. . na s. przy pozostawieniu nazw jednostek redakcyjnych inale.)1 Tablica 5.4. zyldadowo podstawową jednostką redakcyjną kanadyjskiego aktu ego jest section.. np. Schedules) znaleźć odpowiednik dla "przepisów szczegółowych" moźe również dlatego. -tid." waż sama wersja angielska uniemożliwi np. Makrostruktura polskiej ustawy Ustawa Polish . ~orównując ustawodawstwa kanadyjskiei szwajcarskie. 5. Wśród tłumaczy toczy się spór o tłumaczenie "dziennika urzę go". Pozostałe elementy odesłania nie budzą liwości.legislatłve ad Tytuł Title (Preambuła) (Preamble) Przepisy merytoryczne Principal provisions . Otóż zdaniem należy umieścić obie wersje..przepisy szczegółowe subject matter and scope . tj.Journal of Laws Dz.3. Natomiast w ustawodawstwie niemieckim pod- . Commencement provisions / Implementing provisions . . który vi odesłaniu ma zwykle postać skrótu "Dz. co widać zwłaszcza w odniu do różnych systemów prawnych. prócz struktur globalnych do tekstowych wskaźników orientacji ście prawnym porządkujących. W związku z różnymi stylami komunikacji ej. Wf dalszej ko-i zostanie przedstawiona komparatystyczna systematyzacja przeprawnych analogicznie do struktury aktów normatywnych (zob.różni się od siebie. definitions . ale również w obrębie tej 'tradycji prawnej (Śarćević 1997: 129). że termin do języka prawniczego i jako taki nie pojawi się w tekście konkretnej ustawy..Rozporządzen zwykle regulation albo częściej ordinance..U." to najczęściej:with subsequentffutther: ments. przyho za Sarćević jedynie angielską i niemiecką wersję językową ić 1997: 129-130). Znaczenia le notują również dostępne słowniki prawnicze polsko-angielskie. Podobne zasady obowiązują przy tłumaczeniu aktów wykona i aktów wewnętrznych: "uchwał" i "zarządzeń". Repeals pisy o wejściu pisy o wygaśnięciu w życie wlązujące] ustawy ustawy mocy .. a zatem No.systematyzacja aktów prawnych . 26th..General provisions o zakres co o objaśnienia . Wyrażenie "z późni zmianami" .". Provisions expiration oń bind ing law (Annexes I br.. Substantive provisions o przepisy o organach (przepisy ustrojowe) o Administrative provisions pisy o postępowaniu przed nami (przepisy proceduralne) .* o przepisy prawa materialnego .pomimo zachowania rnaksyj precyzji i logiki . przestrzeń tekstową należy ściśle na systematyzacja przepisów aktu normatywnego. ewentualne poszukl organu promulgacyjnego.przepisy ogólne . w wersji amerykańskiej as amended. 150).również. -rd. (z kropką).

jednostek redakcyjnych. zaś tłumaczone wyrażenie nie staje się z powodu niełumaczenia tego elementu niejednoznaczne. Można oczywiście sięg­ 'p.4. oznacza się paragrafami). tytuły (w przypadku kodeksów tytuły można grupować w księgi. gdzie stawową jednostką jest artykuł (§ 54 polskich Zasad techniki prawod yjątkiem są akty wykonawcze (rozporządzenia) oraz akty wene (uchwały i zarządzenia).". Jednostki redakcyjne są również grue w jednostki systematyzacyjne wyższego stopnia: rozdziały. Pode jednostki redakcyjne dzielą się na mniejsze części (np. § 55-62 Zasad techniki prawodawczej blica 5.'. tekstu odzwierciedla zwykle tok iczego rozumowania. W drugim przypadku poniższe sformułowanie under . Kapitel Subdivision a 1. Tei! Part I 1. Jest kilka strategii ładu odesłań z użyciem jednostek redakcyjnych. zaś w przypadku kodeksu' .. 2 ustawy. Subsection jest już bardziej cowne z powodu nieprzystawalności terminologicznej wewnętrznej matyzacji aktów polskich i anglosaskich. W pierwszym przynaj prościej pozostawić symbol paragrafu: pursuant to art. Abschnitt Section 1 Artikell Subsection (1) Absatz (1) Paragraph (a) Buchstabe (a) Subparagraph (i) COMMUNITY LAW (acquis communautaire) POLSKIE USTAWODAWSTW Część I (Part) Part I Księga Title I Tytuł I (Title) Chapter I Dział I (Section) Section 1 Rozdział (Oddział) Article 1 artykuł paragraph (1) ustępt I (Book) 1. Systematyzacja przepisów. 3 ust. jak w roz. 150). tj. jak można by tego oczekiwać. w przyustawy artykuł dzieli się na ustępy.4. paragraf dzieli się na ustępy. 1 oraz §141 Zasad techniki prawodawczej). co zauważa Sarcević (1997: 123). osługiwanie się odesłaniami do innych przepisów (jak wyżej) oraz nływaniern (innych przepisów) należy do szczególnych zabiegów . Act zwalnia tłumacza z konieczności szukania ekwiwalentu nui. Po nie rzecz się ma z aktem prawa polskiego i europejskiego. drugiej strony. na s. być może o. że e te nie są aż tak duże.ustęp". co jest typowe dla ustawodawstw niemieckojęcznych. do systematyzacji aktu prawa wspólnotowego i zastąpić ustęp zem paragraph (pod warunkiem że w tłumaczonym akcie albo innym mencie nie pojawia się paragraf) czy subparagraph. 65 § 1 ot lish Civil Code.'f (§ 124 lIst. 1 (Chapter) I (paragraf §) (article) . i łączyć w części) (por.. chociaż równie ez paragraf (§). iż globalna strukturalizacja. a więc także od rodzaju aktu prawnego zależy w dużej e poprawność tłumaczonego tekstu. gdzie podstawową jednostką jest .Tablica 5..(indent) stawową jednostkę redakcyjną stanowi artykuł.dzeniu. zwłaszcza przy przekładzie odesłań do polskich aktów normych na język angielski typu: "zgodnie z art. (paragraph §) punkt 1) (subparagraph) subparagraph (a) litera a) (point) indent- tiret . Systematyzacja przepisów aktów normatywnych COMMON LAW (Kanada) CIVIL LAW (Szwajcaria) Buch 1. mimo różnic zarówno na poziomie globalnej struktury wewnętrz­ k i systematyzacji samego aktu prawnego należy zauważyć. jeśli. 65 § 1 kodeksu nego" czy "na podstawie art. a z czego ają znaczne podobieństwa w obrębie tego samego typu tekstu. systematyzacja przepisów sprawia wiele kłopotu :zom.. jest jednym z trudniejszych problemów atorycznych. ale ód spójnego i logicznego. Titel Division I 1. niesprzecznego sysodniesień.2 oj.

' .Zasad: Wronkowska i Zieliński I 170-175). Podobnie przy tego typu tekstach wiają się problemy z identyfikacją odbiorcy (nieutożsamianego wniczym pojęciem adresata normy)... Sagerem.7. Pod atyczna spójność tekstu prawnego nie jest pojmowana jako spójność arna (Zieliński 1999: 54). zaś koniec sygowany jest poprzez podpis prezydenta.pisów nawiązują do tytułu aktu i przepisów ogólnych bądź poszczeych . oddzielenie go od innych tekstów. co dotyczy zwłaszcza w prawa międzynarodowego.proponuje wprowadzenie rozróżnienia. jak zauważa ·M. osborg (1997a: 155) .. 7 Konstytucji RP stanowi. W jedyny. Wyznacznikiem pou jest graficznie wydzielony tytuł aktu prawnego.Collectiori)' proponujesr' stępujące tłumaczenie tych przepisów odsyłających: Article 352 § 2. Ziembiński 1995: 231. 127 ust. 555 ke: . Przepisy o sprzedaży rzeczy stosuje się odpowiednio dosprz energii oraz do sprzedaży praw"." Podobnie jak w przepisach kodeksiJcywilnego możemy fi o umownych klauzulach odsyłających do stosownych przepisów p W sprawach nieuregulowanych w niniejszej Umowie będą miały/mają z wanie przepisy.. Kodeksu'cywilnego. Zieliński . że "Zasady i. .The principles of and procedure for . W tekście prawnym oprócz spójności tematu ważna jest taicie spój..)". premiera albo ministra (Zie11999: 50-51). tzn...." Article 555 "The provisions on the sale of things shall apply to the sale of i and the sale of rights respectively.. 352 § 2 kc: .I. na "dokumenty" nastawione na konkretnego odbiorcę >na "teksty" będące przykładem komunikacji wtórnej . shallbeis . aża M. np. Prawnicy zakładają enie jednego autora wszystkich tekstów prawnych w danym kraju .The provisions on the possession of a thing shall apply tively to the possession of servitude. spójność tekstu prawnego związanajestbezpośrednioż cją wewnętrzną tekstu. ale raczej jako spójność. C. co zostało przełożone na angielski w następujący sób: Article 127. określa ustawa".. o czym wspomina Ziel (2002: 126): art. dekwatny kontakt ustawodawcy z odbiorcami aktów normatyw'.większych . ać hipertekstową. ciągłością riu w obrębie danego aktu prawnego oraz graficznym i strukturalnym nieniem poszczególnych elementów tekstu (Zieliński 1999: 55). Polega ona na tym.często ukty przekładu. Lewandowski i in. . że najbarj spójne są wypowiedzenia zawarte w poszczególnych przepisach. Odesłania w przepisach karnych są obwarowane licznymi o czeniami.Do posiadania służebności stosuje się odpowiednio pr o posiadaniu rzeczy (. fied by statute".. którą można by .służących zapewnieniu spójności tekstu prawnego (Zieliński 1999: Do szczególnych rodzajów odesłań należą odesłania ułatwiające od zienie w tekście przepisów modyfikujących. Z językoznawczego u widzenia nie jest to aż tak jednoznaczne. o czym była już wyżej mowa. mówiona wyżej struktura zapewnia również delimitację tekstu nego." pierwsze. ułatwiają ątpliwie definicje ustawowe (legalne).. The provisions of the (Polish) Civil Code shallapply in matters not gover this Contraet. szerzej jopek 2001a: 88. Należy zwrócić uwagę.. Nowak : 35 i nast. W obliczu międzynarodowej komunikacji prawnej cyjne rozróżnienie nadawcy i odbiorcy napotyka na wiele trudności . Z pewnością z prawnego punidzenia adresatami norm są różne podmioty w zależności od norm nych (Zieliński 1999: 53).. Zupełnie inną postać mają odesłania wprzepisach konstytucyj Przykładowo:art. komentarz do : . Śarćević (1997: 55-61) przytacza różne iały i teorie dotyczące odbiorców (por.części.. 2004: 168). por.wskazując na tę samą funkcję komunikacyjną mentów bilingwalnych . prawodawcy racjonalnego (por.inno chyba zostać zmodyfikowane w kierunku zgodnym z ewoluadań nad tekstem i dyskursem w świetle. także jopek 2001a: 90). o czym szczegółowo mówi § 75 i § 78 Zasad techniki-pi dawczej (por.' niezależnie od pewnych trudności z ich identyfikacją.m dostępnym tłumaczeniu k()geksllGY\'\'Unego I1ąJ angielski (TEPIS w zbiorze The Polish Law . ratyfikowanych przez inne państwa . że tematy poszczególnych . determinowana jednością nadawcy i odbiorcy. pragmatyki komunikacyjopek 2001 a: 90 i nast.. Zieliński (1999: 54). takich jak rozdział. także pojęcie "wspólnoty dyskursu" ales1990: 24-27}..92). Oznacza to. Wszystkie dotychczas omówione śródkiljęzykowe i redakcyjn zapewnieniu spójności tekstu prawnego. art.

niniejszej ustawie jest mowa o. ą własności rzeczy ruchomej na skutek długotrwałego niewykonywani wa przez właściciela).Ów obowiązek oznaczonego działania albo zaniechania). Sprzeniewierzanie się tej zasadzie ostro piętnuje W. ~ należy przez to rozumieć. definicje nawiasowe. between two imaginary lines. języka popularnonaukowego.on each side of the body (the outsid which outside Iines are perpendicular to the ground and to the horiżont described above and which perpendicular outside lines pass through the: most point(s) at which each nate rneets the outer side of each leg ("')'. Dutkiewicz ntarzu do XIX-wiecznego wydania "Zbioru praw sądowych" Andrzeja kiego. Definiqę danego określenia formułuje się w akcie normatywn dane określenie jest wieloznaczne.. oznaczonym nazwą "Objaśnienia określeń ustach" (§ 150 ust. zob. derywacji semanty na przykład "zamiar". chomej). z racji wymogów techniki prawo· j.. . T. "nieletni". May 18.(2002: 188). że terminy prawne przeczą znaczeniom m w języku ogólnym. w' domu podczas przygotowywania narię pracy itd. nieostre (pożądane ograniczeni ostrości). nym z okręgów stanu Floryda. nie jest powszechnie zrozumiałe albo też istnieje po ustalenia nowego znaczenia w danej dziedzinie (§ 146 ust.. ale również. just One Would Do". przypadku wielu określeń wymagających zdefiniowania definicje zamieszcza się w wydzielonym fragmencie przepisów ogólnych l tzw. wież w przypadku aktów normatywnych obowiązuje zasada wieremantycznej. the prominence by the muscles running from the back of the hip to the back of the leg) second or bottom line being one-half inch above the lowest point of the cu of the fleshy pratuberance (sometimes referred to as the gluteal fol. art. Analiza porównawcza języka prawa oraz innych językówspecjali nych.. El: cyt. s. 96 kc: . in the End. słowniku. nie skorupiakiem.". 3. Zdaniem S. L Oczywiście definicje są konieczne. adko jednak się zdarza. 2006: 496-506). "ile. Szczepankowska (2004b: 25-30):1 Ide nowe znaczenie w danej dziedzinie wprowadzasię. Słynny przykład z polskiej ustawy o ryboie śródlądowym z 1985 roku. Komentarz do kodeksu pracy z orzecznictwe red. . np. używając ów: "w rozumieniu niniejszej ustawy określenie. 2 ust.. "szkoda". U. przykładowo: "wypadek przy (oznaczający nie tylko wypadek w miejscu pracy. oznacza. "porzucenie" (wyzbycie się prawa własność . A zatem ekwiwalentnośćużytych pojęć i adekwatnosz mułowania definicji w języku docelowym będzie miało kapitalne z nie przy interpretacji tekstu prawnego." ZTP). a więc zakazu posługiwania się w danym tekście okreś· w innym znaczeniu niż zostało to ustalone w drodze definicji (§ 147 : ZTP). one. "Using 328 Words When.czeń z 20 maja 1971 r. sformułowanie z obowiązującego Kodeksu . pisze o tym I.. wypadek w drodze do w delegacji służbowej. Smith. Zasady te nie były zapewne znane '. gdy odpowiedni kontekst ję nie eliminuje wieloznaczności. L. pokazuje tendencję ustaw do ograniczania zakresów znaczeń terminów w tekstach prawnych nowski 1980. "Obia terminów ustawowych" są w istocie najbardziej adekwatnym eniem angielskich wyrażeń typu: Definitions. ponieważ zbytnio podkreśla deskryptywny kter tekstu prawnego kosztem jego normatywności. np. 1 pozwala na uzasadnione domniemanie.A. np.in. Zielińskiego (2004: 284) druga ła jest mniej poprawna. np. . także Hałas 1995: 54-72 nt. "przemilczenie" (m. za Tiersma 1999: 118) . the first or top of such lines being one-h below the top of the vertical c1eavage of the nates (Le. M. Specjalizacja leksyki j prawa ujawnia również tendencje do przypisywania wyrażeniom Zrl odbiegających od języka ogólnego. gdzie w akcie wykonawczym (ordi starano się bardzo precyzyjnie zdefiniować "pośladki" (buttoeks) tan': the area at the rear of the human body (sometimes referred to as the rnaximus) which lies between two imaginary lines running paraliel to the when a person is standing.. na pod utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego. wart. Zgodne z § 150 ZTP · nież tzw. Nie jest więc zgodne z aktualnymi zasadami iki prawodawczej. Wronkowskiej i M. 1992.por. Romer i in. że (w Ieniu tej ustawy) rak jest rybą. "Wyjaśnienie wyrażeń ustawowych". "polecenie" (oznacza w istocie polecenie testamentowe. Zresztą już w XVIII wieku ówczesnym prawodawcom znana sada unikania synonimów (czyli nazywania tej samej rzeczy różnymi mi). ZTP). :rozrządzenie testamentowe nakładające na spadkobierców i zapi.

okreś "dom" oznacza budynek mieszkalny (Wronkowska i Zieliński 2004:" Jeżeli względy stylistyczne przemawiają za inną formą definicji. za ma 1999: 117).. że "prawo zawsze mówi". przenosi niedo polskich tekstów aktów normatywnych definicje istniejące w insystemach prawnych (Lewandowski i in. zgodnie z zasadą. a " definiujący. zachodzi pomiędzy nazwą a jej desygnatami. łączące sens słowny z ob"jak w przypadku definicji znaków drogowych (Zieliński 2002: 196). ZTP. np. cyt. OESTj zwrot łączący (łącznik). "The legislaturemay act as its own lexicoer" (Heinrich v..) metodą porządkowania i kształtowania ję (Lewandowski iin. Może to być przyczyną starszej ki formułowania definicji w języku angielskim z pomocą wyra że­ hall mean.. a definiowane w interesującej nas definicji legalnej. coprzeczy e definicji... o "określenie «a» znaczy tyle' samo co wyrażenie «b»" (rzadko spoty i dość SZtUCZfla formuła). by pewne zwroty zawarte w prze. gdy definicja ma charakter sprawozdawczy. że użycie shall rszych definicjach nie nakładało nakazu określonego działania bądź chania. Do * uacji. używa się zwrotu łączącego . iern autorów. na przykład: art.) . Lorenz. Powyższa forma definicjijest ogólnie przyjęta. nie z § 151 ust.. . konstruując definicje projektujące. ze do jednoznacznego' niowania znaczenia określeń (definicja nominalna definicja realn przedmiotów) najlepiej nadają się określenia: • "określenie «a» oznacza przedmioty b". W sensie logicznym struktura równoś (dobrej w ujęciu Kotarbińskiego 1961: 29).2d 327.. objaśnia znapowszechnie nieznane albo projektująco-regulujący (ustalający enie danego wyrazu). relację.-53 kks). łącznik . 2) aparat publiczny . Autorzy jako . tzn. . .: Określenia użyte w ustawie oznaczają: 1) abonent . ż najczęściej z użyciem łącznika "jest" zamiast "jest to" (por.jest" wskazuje na podrzędność zakresową ndum i definiensa. odnoszący się do przedmiotu . sugeruje S. Śarćević (1997: 153). rawodawca polski. a więc zwrot definiujący. 53) zasoby orbitalne . Ustawodawca zdaje się tę formę definiowania również uważą. 2. "jest" niejach ustawowych zawartych wart. 47 kw. 115 kk i art.podmiot. ponieważ w § 151 ZTP wskazuje. gdzie MiŚ to definiendum zawierające definiowany zwrot. punktu widzenia znaczenia definicji legalnych istotny jest podział finicje konstrukcyjne (stipulative) i regulujące (explanatory). Dlatego też zwrot de] wany.jest to" <.. Chociaż ers (1989: 177) utrzymuje. a więc ustalają przyszłe znaie wyrażeń (por. definicje ikonograficzne.określane e jako definicje projektujące (prescriptive).W. w przeciwieństwie do zwrotu . tj. "Nakazują one takie postępowanie interpretacyjne 'odtwarzaniu norm z przepisów. raczej niż formą trybu [mującego means stosowaną obecnie w anglojęzycznych aktach natywnych. musi być użyty w cudzysłowie.jestto''. Przyjmujemy jednocześnie enie.Umocowanie do działania w cudzym imieniu może opierać się na ustawie stawicielstwo ustawowe) albo na oświadczeniu reprezentowanego (pel nietwo) oraz definicje agregatowe. najlepszą. chociaż logika' dopuszcza również łącznik "to".bez cudzysłowu..definiens. Pierwsze ze sformułowań przywołuje relację oznaczania. 332 lowa 1989. że odczytujemy je na poziomie dyrektywnym. odnoszący się do nazwy. Definicje projektujące "projektują". 448 N. "Definiowane jest (.. klasycznej definicji ITi stępującą postać MiŚ UEST) TO ZABAWKA BĘDĄCA WYOBRAŻENIEM NIEDŹWIEDZIA. śród definicji nierówności owych istotne znaczenie dla techniki prawczej mają tzw. 2005: 66). DZIA . że zmiana ta znacząco obniża efektywdefinicji legalnych. 203). (. ZABAWKA BĘDĄCA WYOBRAŻENIEM NIEDŹ. ale wyrażało jedynie władcze uprawnienie prawodawcy do enia norm prawnych.jest to". 2005: 64). który jest stroną urnowy zawartejV\i formie pi o świadczenie usług z dostawcą publiczniedósi:ępnychusługtelekom~ nych. zastąpić ami definiującymi zawartymi w definiensie tej definicji" (Zieliński .. zawierające jeden przepis złożony z pun w których określa się poszczególne pojęcia. Wank 1985: 65). 2 u Prawo telekomunikacyjne z 16 lipca 2004 r. Driedger (1976: 13) wskazuje. a więc że zają normy nakazujące uwzględnienie określonego znaczenia. mają kter normatywny. co Wronkowska i Zieliński uważają za błędne (2004: 288).

ol efinicja nieklasyczna 'Securities' includes bonds. natomiast definicje terminów technicznych stają się częścią przepisów szczegółowych (Śarćević 1997: 15 sformułowanie zależy. podobnie jak inne definicje. znają uprawnień. Chociaż nie nakładają zobowiązań ani ni~. " . żyto. Jeżeli wylil. wyznaczają definiendum za ~ą relacji ekwiwalencji (X means Y). definicje te mają funkcję normodawczą (a law jimction) (Lampe 1970: 41).. W ustawodawstwach cywilnych i common lti nicje w objaśnieniach formułowane są w sposób właściwy defini natomiast w części zasadniczej dokumentu mają często postać. zgodnie 53 ust. definicje zawe wymieniają w definiensie części nazwy definiującej.definicji równościowych: efinicja klasyczna 'Bank' means any person engaged in the business of banking. bez zasadniczej zmiany konwencjonalnych zn (Thornton 1987: 54).j dziwych" przepisów. • (Driedger 1976: 46.debentures and obllgations. w znacznej części. C i D'~. 2. :67-69. 3. . polskich Zasad techniki prawodawczej. ieli definicje legalne na sześć grup (1976: 45-47. Sarćević 1997: '154). Wyraz "zboże" oznacza pszenicę. promujące przejrzystość tekstu poprzez obniźaniś wieloznaczności oraz umożliwiające zachowanie spójności tekstu dług Bowersa (1989) zasadnicze znaczenie w tekstach norma odgrywają definicje regulujące i konstrukcyjne. za vić 1997: 154-155): . za Sar~ević 1997: 154) . and rights in respect of such bonds. i ust. należy żyć się zwrotami: " .. vi. Poniżej znajdują się przy. owies. 'whether issued within or outside Canada. przykłady cyt. olsl<ie defiriicje zakresowe nie różnią się formą od definicji rówowych.e wszystkich elementów zakresu definiowanego pojęcia jest niejwe lub niecelowe. Dried. definicje legalne przeważają w p common law. w przeciwieństwie do definicji formułowanych w systemie on law. W ustaw' stwach opartych na systemie prawa cywilnego definicje zwykłych leń umieszczane są w słowniczku w przepisach wstępnych al przepisach ogólnych. kukurygrykę lub proso" (Wronkowska i Zieliński 2004: 289) albo "A cza B. Pokrywa się to z rozumienie rodzajów definicji również w polskiej teorii prawa i logice. od pozycji w danYITI\ (Sarcević1997:153).przykład przywołują zawartą w ustawie o odpadach definicję "re.. secured or unsecured. mo tworzone na dwa sposoby: jako definicje klasyczne (intensional) ~syczne/~akresowe/przez wyliczenie (extensional) (Lewandowski i in. gdzie spójnik koniunkcji "i" został użyty w znaczeniu eracyjnym (Wronkowska i Zieliński 1993: 148 i nast. but does not include shares of capital stock of corporations or rightsin respect of such shares.). ewentualnie "zwłaszcza" (definicje' zakresowe niepełne).. których zadają łącznie zakres nazwy definiowanej. jęczmień. "w szcześci". . i wyjaśniający w stosunku do definicji równościowej. ie stosując rozróżnienia na definicje klasyczne i zakresowe. że są one w prawie anglosaskim c stosowanym środkiem ograniczającymswobodę uznania sądów. gu". Mają one następującą postać: "A oznacza B lub C lub D".". Podczas gdy definicje klasyczne zawiedefiniendum jedynie definiowany wyraz/wyrażenie. Rolf Wank uważa. Definicje w słowniku (objaśnienia określeń ustawowych) Definicje legalne równościowe.kje legalne. Porównując systemy prawne. Definicje regulują pewniają niezbędny poziom określoności '("provide a necessary q of definiteness"). WspólcześnieSarćević (1997: 153) uważa definicje legalne za tywy wykładni. wadzenie do systemu prawa polskiego warunkuje projektujący cha ' definicji (ustalenie przyszłego znaczenia terminu "recykling"). . cyt. ciwieństwie do systemów cywilnych (Wank 1985: 64). zaś 'definicje konstrukcyjne zmieniają zwykł! czenie wyrazów poprzez rozszerzenie bądź ograniczenie znaczeni nadają im całkowicie nowe znaczenie ("the ordinary meaning of by narrowing or enlarging their sense or by creating a wholly ne ning for them") (Bowers 1989: 173). która odwzorowuje znaczenie tego pojęcia w prawie Unii Eu skiej oraz w prawie wewnętrznym jej państw członkowskich. jak również kombinacji tych relacji: walencji i włączenia (X means y and includes Z) lub ekwiwalencji ączenia (X means Y but does not include Z). i inne wskazane w przepisach. wyrażając relacje logiczne... względnie wyliczenie ma mieć charakter szcze. Po istnienia definicji "recyklingu" w innych systemach prawnych jej . (The US Uniform Commercial Code) . debentures and obligations. włączenia (X includes Y) oraz ezenia (X does not include Y).

'icje w przepisach szczegółowych
'.' icje leg~lne umie~zczane w przepisavch szczegółowych mają co do
?y ~ostac ,~pr~wdzlwych" przepisów (Sarćević 1997: 156). W związku
:.me stosuje SIę cudzysłowu ani kursywy, zaś definiendum nie oznacza
,inu. Zamiast zwrotów typu means czy includes zwykle używa się
. leń, typu is albo is deemed to be (por. Bowers 1989: 177). Poniższy
ład, cyt?w~ny przez Fredericka Bowersa u Susan Sarcević (1997:
pokazuje, Jak ta sama definicja byłaby sformułowana w słowniku
episach ogólnych oraz w przepisach szczegółowych:
tzw. słowniczku:
'

1) definicje ograniczające znaczenie za pomocą ekwiwalencji (mogą;
nie muszą zmieniać znaczeń ustalonych w języku ogólnym):
'person' means a natural person, an entity ar a personal representative
(the Canadian Trust and Loan Coinpanies Act [SC 1991 ]);

2) definicje ograniczające zakres znaczenia, ale bez zmiany znacz:
ustalonego w języku ogólnym:
'cornpany' means a body corporate to which this Act applies
(the Canadian Trust and Loan Companies Act [SC 991 l);

!

3) definicje ograniczające znaczenie terminu w stosunku do języka
nego przez wylączenie-

. 'pensionable age' means\(a) in the case of a man, the age of 65
(b) in the case of a woman. the age of 60.

[expressis verbis] 'earth' do es not include topsoil and peat
(Aggregate Resources Act or Ontario - Revised Statutes or Ontario 1990);
[ograniczenia] 'grain' includes wheat. oats. barley and rye
(the Canadian Wheat Board Act - RSC 1985);

episach

nego:

.'

5) definicje ograniczające zakres znaczenia w stosunku do języka'
nego oraz wyraźnie wyłączające albo włączające pewne ele
definicji w celu ich podkreślenia:
'fiduciary' means any person acting in a fiduciary capacity and includes,
sonal representative of a deceased person
(the CanadianTrust and Loan CompaniesAct [SC 1991]);
'affairs' with respect to a company means the relationships among the c
and its affiliates and the shareholders, directors,and officers of the compa
its affiliates, but does not lnclude the business of the company ar a~,
affiliates
'
(the Canadian Trustand Loan CompaniesAct [st 1991]);

6) definicje stosujące 'skróty odnoszące się do nazw spółek, Uf2:,
instytucji itd.:
'Minister' rneans the Minister of Finance
(the Canadian Trust and Loan Companies Act [SC 1991]).

aktu normatywnego:

.The pensionable age of a man is the age of 65. and of a wornan, the age of 60.

4) definicje rozszerzające zakres znaczenia w stosunku do języka
'real property' includes a leasehold interest in real property
(the Canadian Trust and Loan Companies Act [SC 1991]);
'guarantee' includes a letter of credit
(the Canadian Trust and Loan Companies Act [SC 1991 l);

szczegółowych

efinicje ~ pr,zep~s~ch szc~egółowych zawierają elementydeskryp, ~le pveł~ą ~~wnIez funkcję normatywną, stanowiąc prawne kryteria
. ow (Sarćević 1997: 156). W przepisach karnych ustawodawstwa
n !aw prz:stępstwa często definiuje się poprzez enumeratywne
,enI~ zna~lIon p~zestępstwa oraz elementów hipotezy normy, tj.
ta I okohc~noscl. Na przykład w celu ustalenia, czy śmierć nowo
.onego dZI~ck? może być zakwalifikowana jako dzieciobójstwo
le : kan?dYJsklm I~o.~eksem karnym (the Cenadian Critninal Code),
opl:ra:slę na.definICJI zakresowej dzieciobójstwa (infanticide) w rozanej hipotezie normy wart. 233 (section 233):.
'
.
.female person commits infanticide when by a wilful act ar omission she causes
e death of her newly-born child. if atthe time of the act ar omission she is not
lIy recovered from theeffects of giving birth to the child and by reason thereof
of the ęffect of lactation consequent on the birth of the child her mind is then
sturbed.
ction 233 oi the Canadian Criminal Code; cyt. za Sartević 1997: 157)

ycja normy dotyczącej dzieciobójstwa zawarta jest wart. 237
237):
ery female person who commits infanticide is guilty of an indictable offence
,d liable to imprisonment for a term not exceeding five years. .
.
,
:ection 237 ot the Canadian Criminal Code; cyt. zaŚarćević 1997: 157)

Anglojęzyczne definicje, w przeciwieństwie do zwykłych defiri
często formułowane

za pomocą negacji, na przykład X is not Y. Kan
kodeks karny podaje następujący przykład negacji w przepisie p'"
cym zbrodni: "Culpable homicide that is not murder or infantf
rnanslaughter" (section 234 ofthe Canadian Criminal Code; cyt. zaS
1997: 157). Nie jest to typowy sposób fomułowania definiqi.]
w polskich przepisach karnych (por. § 75-81 ZTP). W myśl polsk
sad znamiona czynu zabronionego określa się w sposób wycier.
(§ 75 ust. 1.), stąd kanadyjski przepis dotyczący dzieciobójstwa,q
jący do innego przepisu (cytowany powyżej) byłby sformułow~ny:
prawnie. Na gruncie polskich zasad dopuszczalne byłoby negatywll
mułowanie "Kto nie dopełnia obowiązku, o którym mowa w
(Wronkowska i Zieliński 2004: 173).
Definicje w prawie międzynarodowym
Definicje legalne w prawie międzynarodowym sprzyjają jednolitej
pretacji i stosowaniu aktów prawa międzynarodowego.Ponieważ'[
niewielka liczba terminów prawa międzynarodowego jest definf
w sposób jednakowy (de Groot 1991: 283), istotne jest, żeby:
uzgodniły między sobą znaczenie i zakres terminów oraz włączyły,
cje do traktatów 'czy konwencji (Śarćević 1997: 158). Pociąga toz
brak w definicjach terminów technicznych i terminów uwarunko
danym systemem prawnym oraz nieznanych w systemie prawny
natariuszy umowy, konwencji czy traktatu. Ich umiejscowienie '
biega od zasad stosowanych w przypadku innych aktów norma
Definicje regulujące w tekście merytorycznym dokumentu
formułowane są przy użyciu zwrotu means, zaś termin jest uj
w cudzysłów albo pisany kursywą. Poniższy przykład definicji
nieszkodliwego przepływu pochodzi z art. 18 Konwencji Narodó
noczonych prawa morza z 1982 r. (cyt. za Śarćević 1997: 158): "
Meaning of passage
, 1. Passage means navigation through the territorial sea for the purpose
a) traversing that sea 'without entering internal waters or calling at a
or port facility outside internal waters; or (...).
(Article 18 of the UN Convention on the Law
the Sea of 1982)

ar

Przy okazji warto zwrócić uwagę na rozróżnienieterminolo
law ofthe sea oraz maritime law, oznaczające odpowiednio "prawo

'y prawa międzynarodowego) oraz "prawo morskie" (normy prawa,
Weg o).

'

efinicje konstrukcyjne w tekście merytorycznym formułowane są'
le jak przepisy. Międzynarodowi prawnicy często zapożyczają ter- ,
<z innych dziedzin i nadają im nowe znaczenia, zauważa Śarćević
,: 158). Przykładowo geograficzny termin "szelf kontynentalny" zo- .
zaadaptowany przez Komisję Prawa Międzynarodowego (the lnterna! Law Commissiam (Tabory 1980: 133), a znaczenie .prawne tego
inu zostało zdefiniowane w Konwencji NZ prawa morza:
Article 76
., Definition of continental shelf
1. The continental shelf of a coastal State comprises the sea-bed and subsoil of
the submarine areas that extend beyond its territorial sea throughout the natural
" prolongation of its land territory to the outer edge of the continental margin. or
' to a distance of 200 nautical miles from the baselines from which the breadth of
c the territorial sea is measured where the outer edge of the continental margin
does not extend up to that distance.
(Article 76 of the UN Convention on the Law of the Sea of 1982; cyt. za Sartević
\1997: 158-159)

t"a zakończenie rozważań o definicjach należy pamiętać o nieforej zasadzie obowiązującej w systemie anglosaskim, dotyczącej graego wyróżniania terminów (por. Garner 2001: 258). Chodzi mianoo pisanie ich wielką literą, kursywą bądź 'wytłuszczoną czcionką.
ma (1999: 117) wspomina o przypadku, w którym sąd amerykański
: rował szczególne znaczenie' przypisane, przez strony umowy ter,Wi "praca" (work), ponieważ nie został on wyróżniony wielką literą.
ryan A. Garner (2001: 258, 473-474) podaje też przykłady niewłaś­
h sformułowań używanych do formułowania definicji, np. bears the
ing, means and includes czy indudes only zamiast means, shall mean,
have the meaning, shall mean and refer to oraz is where i is when, jak
aniu "A bill oJexchange is when a person takes money in one country
upon exchange, and draws a bill.;".
, zatem podstawowym zadaniem prawodawcy jest wskazanie syspojęć służących do wyrażenia norm prawnych. "... [A]dekwatność
rego i odebranego komunikatu zależy od tego, czy uczestnicy prokomunikacyjnego posiadają te same kompetencje językowe, przejące się w dysponowaniu tym samym językiem (jego siatką termi-

nologiczną i pojęciową, a zatem i regułami rozumienia)" (Zieliński 2

14; por. także Kielar 1998: 32).
.
Szczególnym przykładem aktu normatywnego jest konstytucja..
ustawa zasadnicza. Zważywszy na fakt, iż niewielu tłumaczy b
miało za zadanie przełożenie konstytucji, warto odwołać się do tł
czenia polskiej konstytucji na język angielski przede wszystkim z p
widzenia użytych 'ekwiwalentów instytucji ustrojowych, które będ
korzystywane w innych tekstach prawnych i prawniczych. jed
quasi-oficjalnymI bo wydanym przez Kancelarię Sejmu RP, tłumacze
Konstytucji RP na język angielski jest przekład dokonany przez Al
Pola i Andrew Caldwella (por. bibliografia - przekłady prawa polsk
i zbiory prawniczych tekstów paralelnych). Szerzej na temat fU'
anglojęzycznego tekstu Konstytucji pisze B. Kielar (1998: 31-33),
skupimy się tylko na ocenie wybranych ekwiwalentów tekstu przek
który należy ocenić dość wysoko pod względem użytych konw
stylistycznych (tak też Kielar 1998) pomimo drobnych błędów, w
szości poprawionych w wydaniu Polish Constitution and the StUli

Orders oJ the Sejm (2003).

Chciałabym przede wszystkim odnieść się do tłumaczenia rodzi,

instytucji prawnych i ustrojowych, które są zakorzenione w polskiej
turzei systemie:prawnym, zaś przyjęcie właściwej strategii przez tłu "
wymaga najpierw odpowiedzi na pytanie, jaki' jest cel tłumaczenia '
ma być odbiorcą tekstu docelowego. Przekład ma umożliwić dost ..
tekstu oryginalnego przez pryzmat własnego języka i kultury no'
odbiorcy - odbiorcy wtórnego (por. np. House 1997; Kielar 1998).
Chodzi przede wszystkim o terminy typu "Marszałek Sejmu" ,i
szałek Senatu" Tłumacze Konstytucji RP zdecydowali się na zachov
odrębności polskiej tradycji parlamentarnej, pozostając przy term'
Marshal oJ the Sejm i Marshal oJ the Senate, zachowując' przy tym
niższej izby parlamentu w oryginalnym brzmieniu "Sejm" (np. art.114 Konstytucji' RP). B. Kielar (1998: 33) krytykuje to rozwiązanie, uz
że w języku angielskim termin marshal ma konotacje wojskowe'
sądowe i dworskie. Proponuje zrozumiały dla odbiorcy anglojęzyc
w kontekście parlamentarnym termin Speaker. Wydaje mi się, że
właściwego terminu zależy głównie od funkcji tekstu przekładu. W
ności od tego, czy celem jest uwypuldenie odrębności kulturowych t,
oryginału (adekwatność z punktu widzenia założonego celu), ci
prostu ekwiwalentność komunikacyjna i funkcjonalna pod wzgl

ntycznym i pragmatycznym, możliwe byłoby użycie obu terminów,
terminu Speaker.
Dotyczy to też instytucji samorządu terytorialnego (od II poł. XIX w.
-'govemment - por. nt. genezy pojęcia samorządu terytorialnego Panejko
'; Izdebski i Kulesza 2004), np. "gminy", gdzie tłumacze zdecydowali
a dobre, moim zdaniem, rozwiązanie, tzn. powszechnie zrozumiały,
za sprawą prawa wspólnotowego, ekwiwalent commune z dodaną
wiasie polską nazwą (art. 164 Konstytucji). Na marginesie warto wspoć propozycje tłumaczeń innych instytucji samorządowych i adrninijnych oraz jednostek podziału terytorialnego, ponieważ przed kilku
, Polsce toczyła się na tym tle burzliwa dyskusja. Jej wyrazem były
zycje Departamentu Instytucji Europejskich i Polityki Regionalnej
,R) Ministerstwa Spraw Zagranicznych przyjęte przez Konwent MarÓw Województw RP oraz dość gwałtowna reakcja w postaci dyskusji
lowei zapisanej w formie artykułu pod wiele mówiącym tytułem .Krótzprawa między Doktorem, Marszałkiem i Ambasadorem, czyli jak
g przegrał z Biurokratą" (Szpila 2000: 517-543).
Wśród założeń Konwentu Marszałków przyjęto jako zasadę utrzye w tłumaczeniu tradycji historycznych oraz uwarunkowań kulturo. ' co z góry narzuciło "konotację obcości" części ekwiwalentów
Ha 2000: 518). W wypadku nazw województw utworzonych po 1999
"zalecono stosowanie nazw zgodnie z ich brzmieniem w ustawie, tj.
rmie przymiotnikowej. W tablicy 55. na s. 166-168 zamieszczono
'ózycje Konwentu Marszałków, opinie filologów i tłumaczy języka
Iskiego, głównie T. Baluk-Ulewiczowej z Uniwersytetu jagielloń­
o jako wynik dyskusji panelowej (Szpila 2000) oraz Wielkiego Słow­
Angielsko-Polskiego WN PWN-Oxford (2002), a także inne uwagi.
Przede wszystkim należy odnieść się do ekwiwalentów województwa
ku angielskim: voivodeship i province, jako dwóch podstawowych;
odajmy, nie jedynych. Voivodeship jest terminem dobrze udokumennym w języku angielskim od końca XVIII w. (Szpila 2000: 527),
miastprovince jako ekwiwalent funkcjonalny dynamiczny będzie zroiaiy dla odbiorcy wtórnego. W obszernym raporcie "The Econornist"
;10-2.11.2001 r. na temat Polski .Lirnping towards normality" rozia się stare województwa - voivodeships (governorships) oraz nowe
ions (s. 10-11 raportu). Ta ostatnia propozycja potwierdza słuszność
ego z ekwiwalentów sądu okręgowego (dawnego wojewódzkiego)
nal Court, o czym będzie mowa w rozdziale 7. Bardzo dobre źródło
'ferencją dla

The Voivodeship of Opole 2. The Voivodeship ot Lower Silesia 2. Łódź province 1.n słowiańska w brzmieniu ł skim. pkt 2. The Voivodeship of Lesser Poland 2. The Voivodeship of Lubusz . Podkarpackie the Carpathian province Mountains I the Carpathians. Pomorskie 'Joivodeship 1. Kujawy-Pomerania province Lubuskie Voivodeship 1. Silesia province 1. The Voivodeship of Mazovia 2. Po/ania Maiar. Opole province Podkarpackie Voivodeship . 1. Podlaskie Vofvodeship 1. Warmia-Mazuria province 1. 1. wencyklopedii of Kielce Britanriica pojawia 2. Minor.1. The Voivodeship of Greater Foland 2. występuj również np.da admi cyjny ziemi lu kiej (obecnief Lebus). The Voivodeship of Silesia: 2. Masuria 2. Wielkopolska province Inaczej Great Po/and. d. The Voivodeship Np. . Mazovia province Świętokrzyskie Voivodeship Warmińsko­ Inaczej Little Po/and. The Voivodeship of Lublin 2. -mazurskie Voivodeship Wielkopolskie Voivodeship por. ośrodek 1.2. d.Tablica 5. Pomerania province 1. The Voivodeship of Varmia and. Małopolska province 1.5. The Voivodeship Nazwa geograficzof Subna Podkarpacia -Carpathia pochodzi od gór 2. Świętokrzyskie się nazwa Gór province Świętokrzyskich jako the Ho/y Cross Mountains. The Voivodeship of Pomerania 2. The Voivodeship of Łódź 2. Lublin province Voivodeship mazowieckie i Lubelskie Voivodeship Voivodeship małopolskie Propozycje filologów Opolskie Voivodeship Pomerania . province Pod/achia. The Voivodeship of Cuiavia & Pomerania 2. Nazwy województw Rzeczypospolitej Polskiej Nazwy województw dolnośląskie Propozycje Konwentu Marszałków* Dolnośląskie Voivodeship kujawsko-pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie Kujawsko-Pomorskie Voivodeship tłumaczy** 1. Lubuskie province Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Voivodeship 1. The Voivodeship Funkcjonują też of Podlassia inne ekwiwalenty: 2. Lower Silesia province 1. Podlasie Pod/asia. w psów: Pornera dog (szpic du Śląskie Voivodeship Lubusz .

którą Venuti (1995) na zotyzacją" (foreignization). Stąd bardziej spójna i ldarowna wydaje się wersja przez Konwent Marszałków. Polecam też. np. Hejwowski 2004: 46). T. Implikuje ona. tablica 5. a następnie przez MSZ (tzw. Wielki Slownik Angielsko-Polski WN PWN-Oxford (2002: CXII-CXIII) terminologiczne w zakresie instytucji sądowych stanowi Administ justice in Poland autorstwa M. rządowa urzędy marszałek skarbowe samorząd terytorialny inspekcje. a wiele odpowiedników można znakons~ucji. Bałuk-Ulewkzowg ( 2000: 526-532). artykuł "Polish Constitutional Law" (Kosewic~-Zubkowski 1970: 215-272) oraz nowe wydanie książki NorDaviesa God's Playground. tablicy 5. Prezes Rady Ministrów (PresidentoJthe Council oj . The Lubelski Voivode? Nazewnictwo zaproponowane w Wielkim Słowniku Angielsk' WN PWN-Oxford (2002) należy ocenić jako wewnętrznie niesp Małopolska province versus Mazovia provittce. województwa.art. zarząd powiatu. Chociaż w języku angielskim przyjmuje się zasadę używania nych nazwach jednostek terytorialnych form rzeczowników dla gionów. ". ~~. ** Propozycje filologiqzne podawane są wnastępującej kolejności: l. . province. Siemaszko (1' stanie ono wykorzystane w ostatnim 7. Vol. zarząd województwa POWIAT rada powiatu. A Relation oj the State o sporządzony prawdopodobnie przez G. co zrobić z końcówkami fle] przy zmianie rodzaju: The Lubelskie Voivode. izby skarbowe ~ samorząd administracja terytorialny sejmik województwa. A History oj Poland.d. West Pomerania province por. Część n' ' el centralny GMINA rada gminy. wydany w serii Elementu a.ers . 1: The Origins to ~raz Vol.ównie wiele trudności co tłumaczenie nazw województw sprawia . poprzez użycie voivodeship. z drugiej strony powstaje problem. w wyniku lokalnych środowisk powstały województwa typu lubuskie czy śWię. Historia Polski (jednotomowa nie 2001 Wyd. * W oryginale nazwy województw pisane są drukowanymi literami. .Prime Minister . cz • je w wersji staropolskiej.średn~ctwemjęzyka łacińskiego.5. pkt 2. rozdziale dotyczącym p sądowego. Lesser Poland czy Little Poland. a 5.). por. burmistrz. Organy administracji publicznej i samorządu terytorialnego TRZY SZCZEBLE WŁADZY [3 LAYERS OF GOVERNMEN1J REGIONALNY [REGIONAL] LOKALNY [LOCAL] ~ administracja rządowa wojewoda. nie nazw przymiotnikowych (Szpila 2000: 527). zachodniopomorskie Zachodniopomorskie Voivodeship 1. editiones Karoliny Lanckorońskiej) (Szpila 2000: 530).czom przełożenie nazw organów administracji publicznej i samoterytorialnegn (zob. starosta packie province versus Opoleprovince. 2. chociaż istnieją odpowiedniki Malopolski. Znak). The Voivodeshlp of Western Pomerania 2. czyli innymi słowy przetransportowani nika do autora (Schleiermacher 1813. na" . 147 Konstytucji) oraz w internecie na . Ide.in. Jankowskiego i A. prezydent rawia on kłopotu tłumaczom. ze względów [nologicznych. wersja.6. wójt. 2: 1795 to Present Rev (Oxford University Press 2005) nej w Polsce pod tytułem Boże Igrzysko. m. Carewa na zlecenie Elżbiety (obecnie w British Library. określoną strategię tłumaczenia.Szpila 2000: 535). Ważnym źródłem angielskich nazw historycznych ziem regionów i miast jest rękopis z 1598 r. .. z których większość została zanglizowana . które zaburzyły spójną początkowo nomenidaturę nowo utwo województw.c.6.

officer of.MSZ). należy wskazać na różne strategie . prezydent (president oj the city _ MSZ. provinciał assembły. od 2002 r. burmistrz (mayor ~yor) w gn:inach miejsl~ic~. wojewoda (vice-voivode. Jest sołtys (soltys . np: w Dzienniku Ustaw Nr 200 z 2005 r. także Izdebski 2006: 119). Kolegialnym organem wykona jest zarząd (poviat board . (the) . przyjmując n klaturę angielską (por. Ministerstwo Spraw Zagramcz- arzucr o strate. W sei zasiadają radni (councillors).gi~.zarząd województwa (voivodeship governing board of voivodeship. wiecie organem stanowiącym jest rada powiatu (poviat councił / co . Je d nooso' bowym . (the) Voivode.Ident) ' Iw miastach powyzeJ 100 tys.'t'" t . municipa/ity. że strategia ta nie jest .Sieradz urban d W gminie organem stanowiącym jest rada gminy (gmina council I: of the gmina . Speaker ofthe Regional Parliament . Nie udało kulturęjęzyka 1M"" • • .MSZ. którą Z.President of the Voivodeship / (the) Voivodeshipi dent (TBU). VI age ra Ol'. poviat mayor). provincial governor. np. gmina Sieradz za Wielkim Stow. provincial deputy governor). '. "JJsclowego w Ję~e~owym. . chociaż połączenie' of Sieradz (powiat sieradzki) znalezione w Wielkim Stowniku Polskoskim WN pWN-Oxford (2002: CXIlI) nie wydaje się nąjszczęśliwsze. the poviat . . VOlt" gmina czy soltys. local cotnmunity (w znaczeniu s nośćIokalna). ". Każde wojewó ma swój statut: statutes ofthe voivodeship.. Dodajmy.f-govern the voivodeship l locol. district go head of the poviat. Polsko-Angielskim WN PWN-Oxford 2002: CXIII . Or samorządowymi województwa (voivodeship authorities I seJ.54 znalezc mozna oficjalne tłumaczenie organu "wojewódzki or:trans~or:u d~o~owego"jako county road transport inspector.Sejmik of the Voivodeship (MSZ). voivodeship porliamei: kolegialny organ wykonawczy .MSZ· head oithe vill 'II .zasymilować . któremu wodzi marszałek województwa (organ wykonawczy): Marshal Voivodeship (MSZ).in.. ' rr m oryc h przyj h da~o w ~umle. Urząd wojewódzki to Office oftheVoivodeship (MSZ).. chief administrator.ana. Szczebel lokalny POWIAT .poviat (MSZ). POVla.:. także Izdebski 2006:'68). Konstytucji RP). district council itd. któremu przewodniczy przewodniczący man ofthe Sejmik .a group ofvillages) w gminach wiejskich.gmina (MSZ).MSZ. por. charter ofthe province. że nazwy ministerstw stosunkowo ule~ają zmianom .t.. entme r:~hzo.por.~ące . zaś jednosoli organem wykonawczym jest wójt (voit'.). czasem county. nie ma zarządu. ·łokreślone wybory tłumacza. starost. of ProvinciałAssembły). (governing) board of the poviat (dis któremu przewodniczy starosta (staroste . Berdychowska (Szpila 2000: 542) nazywa "tłumaczeme'Jako reprezentacia kultury" .MSZ.MSZ.co w e . government of the province).stronach rządowych (zwłaszcza. Szczebel regionalny W ramach administracji rządowej organem nadzoru jest wojew voivode. Regional Parł (T. Bałuk-Ulewiczowa TBU). commun tłum. któremu podlega m. GMINA miejska (urban) i wiejska (rura/) . któ . Pozostąje WIęC pytanie: czy projekcja kultury w języku em~ byłaby w przypadku instytucji samorządu terytorialnego na I zarazem możliwa (Szpila 2000: 542)? ' j . SIę rowmez .govemment ofthe voivodeship) są: sejmik wojewó (organ stanowiący) .)' ~entując ~owyższe przykłady. mieszkańców " fi. ~ I age. dosc humorystycżny i "egzotyczny" efekt. "':Y<ona~~zym zebrania wiejskiego.'.MSZ. czyli zgromadzenia ogółu ancow WSI. district. district (UK.TBU.

że pierw. godnie z powyższym rozporządzeniem zarówno państwa członków­ jak i jego obywatele mogą się zwracać do instytucji wspólnotowych wolnym języku urzędowym. Oficjalne tłumaczenia dorobku prawnego Wspólnoty (acqiJis munautaire). 1-5403). 419. pierwsze rozporządzenie EWG " iS z 15 kwietnia 1958.respeet cultura/(. i polityczny Unii Europejskiej stanowi dla tłumaczy szczególne wyz W rozdziale 6.Przel~ład aldów prawnych U'nii Europejsldej Art. pokazuje a wspólnotowych aktów prawnych. trudno jest precyzyjnie wskazać zasady. a wystarcza do osiągnięcia zamierzonego celu "i Szpunar 2005: 60. Zależy to od okoliczności konkretnego przypadku. które są stosunkowo pomimo standardów wypracowanych przez Wydział Koordynacji Tł czeń Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej. czyli w każdym języku państwa człon­ kiego.stasko Trybunału nie tylko akceptuje istnienie rozbieżności pomiędzy iarni językowymi. Na realizację prawa obywateli UE do komunikowania się ucjami w ich własnym języku zwraca też uwagę "Biała Księga rawie europejskiej polityki komunikacyjnej z 1 lutego 2006 r. 21 i 290 Traktatu ustanawiającego Wspó Europejską (TWE)~ Od 1 stycznia 2007 r. 1996 s. Szpu2005: 64). można z punktu widzenia kultury docel.. zaś po rozszerzeniu o Bułgarię i Rumunię jęz' będzie 23.Takie . por. s. uteerde Staten van Zuid-Holland Zb. reślając. . nie do uniknięcia są J. zaś instytucje te są obowiązane udzielić im odpowiedzi w tym ITI języku.a. Karta Praw PodStawowych Unii Europej Charter of FundamentalRights of the European Stosunkowo nowy 'dla polskiej kultury prawnej kontekst p .3415 o innych problemach. try of Health.". Stąd szczególny nacisk położono na z tłumaczenia i redagowania aktów prawnych UE oraz zwrócono u na typowe błędy w takich tłumaczeniach. sobie wyob<złożoność funkcjonowania Unii Europejskiej na płaszczyźnie języ­ j i prawnej.Jak piszą M. którymi kieruje bunał przy rozwiązywaniu sprzeczności pomiędzy wersjami językoi. że "wielojęzyczność jest integralnym aspektem związanym ltymacją prawną.K.. jakie oduje wielość. Wydaje się. Trybunał uznał. 22 (11-82) Unia szanuje różnorodność kulturową (.stwo należy przyznać tej wersji językowej. 29/69. oraz bardziej na' znaczeniu zyskuje wykładnia systemowa i' teleczna (orzeczenie C-n/95 Aannemersbedrijf P. uznać za teksty+hybrydy. można. w których wersje językowe 'ąsię pomiędzy sobą. Ahlti M. Stauder. status języka urzędd. pokazano wpływ procesów globalizacji i integracji mach Unii Europejskiej na polski dyskurs normatywny i polską ku prawną. zwłaszcza aktów prawa pochodnego UE (w szczegól rozporządzeń i dyrektyw). 234 TWE. oficjalnych języków w UE). także orzeczenie ETS 283/81 CILFlT v. Jak ważna jest wielość języków w Unii. Zb. Kraaijeveld BV e. Przepisy prawa wspólnotowego publikowane są obecnie w' dziestu jednakowo brzmiących wersjach językowych (językach Uf wych) na podstawie art. Przykładowo eczeniu ETS-O 1969. roku (nr 1/58) dotyczyło właśnie statusu ów. ale podkreśla także jednakowy status wszystkich ii językowych. 1982. Dodając do tego 25 systemów prawnych. przejrzystością i demokracją projektu: europej- " czywiście sytuacje.) ard Iinguistic diversity. że' obecnie rzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości wykładnia iatyczna (językowa) pełni coraz częściej jedynie funkcję pomocniczą. Rozwiązywaniu tegotypu problemów służy "zenie prejudycjalne wydawane przez Europejski Trybunał Sprawiedci (ETS) na wniosek sądów krajowych o dokonanie wykładni prawa Inotowego na podstawie art.. uzyska irlandzki.. Orz.) i językową· The Union shall. Orz. która najmniej obciąża " ioty indywidualne.

1 Powyższe dziedziny przestępczości obejmują: terroryzm. a tak przecież nie jest..int/eur-lex!lex!pl/treaties/dat/·12004V/htm/12004V. można więc p dzieć. (. korupcję.nieadekwatność antyczna spowodowana tzw. Parlament Europejski umożliwia deputowanym wiadanie się we wszystkich językach urzędowych. Rzeczypospolitej Polskiej. ług klasyfikacji H. The Council shall act after consulting the European Parliament. Szpunar (2005: 64) są zdania.języki państw członkowskich mają w Unii Europejskiej status kiego rodzaju: o języki autentyczne traktatów. R Estońskiej.. lament Europejski 12 stycznia 2005r.i porządzenia nr 1/58 ze zmianami Dziennik Urzędowy Wspólna pejskich publikowany jest we wszystkich językach urzędowych not. Innym przykładem takiego błędu tłumaczeniowego w planie treści ominięcie znacznie większego. że: " . R Węgierskiej.według we nych ustaleń . Art. podkreślonego fragmentu. 61 Aktu Przystąpienia (AP)3 dot. wynikać z błędów w tłumaczeniu prawa wspólnotowego na język p Dobrym. tatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy uchwalonego prze . . money laundering. zgodnie z art. by a simple majority. kształtowały się polskie odpowiedniki unijnych instytucji. języka polskieg języki urzędowe (wg jednogłośnych ustaleń Rady na podstaw 290 TWE) . adopt a European decision establishing a Social Protection Committee with advisory status to promote cooperation on social protection policies between Member States and with the Commission. że po weryfikacji tekstu odnalezion ko sto błędów merytorycznych. computer crime and organised crime. było polskie tłumaczenie.. które mają jednakową moc praw podstawą wiążącej interpretacji traktatów (obecnie 20 językó .. Miler 1995). francuski i niemiecki. counterfeiting of means of payment.28 euro.angielski. seksualne .] Thesę areas of crime are the following: terrorisrn. Republiki Malty.a M. Republiki Cypryjskiej.in. jest to poważny błąd tłumaczeniowy. nielegalny handel narkotykami. corruption. szczególne trudności .). nazw aktów . fałszowanie środków płatniczych. : Article 111-271 1. że jest instytucją prawdziwie wielojęzyczną. 111-271. Republiki Łotewskiej. Republiki Litewskiej.) Źródło: http://europa.eu. także art. Na mocy art. Wśró błędów znalazły się. jeżeli skarga jest skierowana prz . 58 Aktu Przystąpienia z 2003 r. w tekście illicit handel. Obecnie koszt czeń w przeliczeniu na mieszkańca UE wynosi rocznie 2. językowych i stylistycznych.html . dzkim.. handel ludźmi. Republiki Słowenii i Re Słowackiej oraz dostosowań w Traktatach stanowiących podstawę Unii Europejskiej nik Ur. [. luką w przekładzie. na przykład: (II 3 Pełna nazwa: AKT dotyczący warunków przystąpienia Republiki Czeskiej. w pie okresie członkostwa naszego kraju w UE. Przykładowo Court of Auditors przez Jen czas nazywano m. Pominięcie w tłumaczeniu wyrażenia sugerowałoby. Dzierżanowskiej (1988: 101) . przestępczość komputerowąi przestępczość zorganizowaną. trafficking in human beings and sexual exploitation of women and children. kładu: 'Article 111-217 The Council shall.zędowy L 236 z 23 września 2003 r. W postępowaniu przed Trybunałem obowiązuje generalna używania języka powoda. "Trybunałem . illicit arms trafficking. co ulegniezinianie od 1 stycznia 2007 r. Ochrony Socjalnej o charakterze doradczym. Zasady tłumaczenia aktów UE na języki nowych państw czło skich reguluje art..) Artykuł 111-217 Rada przyjmuje decyzję europejską ustanawiającą Komitet ds. językiem rob' sędziów Trybunału jest język francuski (Pieńkos 1999: 193-196' 2006: 69-70). "Trybunałem Rewidentów". pranie pieniędzy.in. illicit drug trafficking. państwu. choć niechlubnym przykladern. celem wspierania współpracy w dziedzinie ochrony socjalnej między Państwami Członkowskimi oraz Komisją.. Ahlt i M. 1 Traktatu. Rada stanowi po konsultacji z Parlamentem Europejskim.Obecnie nie ma już takich problemów terminologicznych z przelem ustawodawstwa wspólnotowego jak jeszcze kilkanaście lat temu.. rodzajem poważnego przestępstwa o charakterze transicznym. że każdy illicit arms trafficking przymiot- bronią jest. handel bronią.wykorzystywanie kobiet i dzieci.. m. <ll języki robocze używane w codziennej pracy są to -:.. Następnie polskie Ministe Spraw Zagranicznych ogłosiło.nych czy też odpowiedniki tekstowe poszczególnych struktur (por.są to w~zystkie języki państw członkowskich poz.tiechowski 1995. (.

zdaniem autora. że w tekstach prawnych nie powinno się używać tego li z uwagi. ermin "prawo Unii Europejskiej". traktaty o przystąpieniu nowych członków. Czapli' . czyli at z Maastricht (1992) wraz z przyjętymi przez państwa człon­ 'skie protokołami-i oświadczeniami. '. Szpunar (1997: 13) uzasadnia to tym. Państwa członkowskie Wspólnot Europejskich zostały zobowi na podstawie art. Europejską ólnotę Gospodarczą (EWG) orai Euratom(Rzym 1957) wraz z zaonymi protokołami i oświadczeniami (art. Knypla (1997: 43-44). W. Emmert i M. czyli TraktatAmsterdamski (1997) orazTraktat cei (2001) (zob. Rubinowicz . .Audytorów" czy "Trybunałem Rewidentów Księgowych Wspólnof pejskich" (Ernrnert i Morawiecki 2000). na jego. "konstytucję Wspólnoty" składają się: aty założycielskie ustanawiające EWWiS (Paryż 1951).1. 'romiast prawo europejskie sensu stricto obejmuje prawo Unii [sklej".. zaś prawo europejskie sensu strictissimo . prawa wspólnotowego na ich terytorium. iż prawem' wspólnotowym określać jedynie te postanowienia traktatów i prawa pochodnego.że być. A. Wspólnot Europejskich: Europe Wspólnoty Węgla i Stali (EWWiS). 1998) w tłum. W2002L ukazało się nie III poprawione wydanie "Wskazówek dla tłumaczy aktów praw Europejskiej". Problemy związane z nazewnictwem dotyczyły te szości nowych. Mik 21) uważa. 5 Traktatu o Utworzeniu Wspólnot Europej] (TWE). [sklej (UZE).) 65 L. Zresztą "Wskazó ' tłumaczy aktów prawnych Wspólnot Europejskich" opracowane Sekretariat Zespołu Ekspertów ds. struktury aktów prawny kształtu językowego pojedynczych wyrażeń. Europejskiej (TUE). Traktat o Unii. które będzie punktem odniesienia w zakresie wyprą nych ostatecznie przez Departament Tłumaczeń Urzędu Komitet gracji Europejskiej (UKIE) wzorców tłumaczeniana język polski po gólnych rodzajów aktów prawa wspólnotowego. do podejmowania wszelkich środków. Morawiecki (2000). 1998).irtstytucji unijnych i aktów prawnych nieznanych w p. Należy w tym miejscu rozstrzygnąć kwestię zakresu pojęcie dwóch terminów używanych często zamiennie: prawo wspólnotowewo europejskie. gania te pociągają za sobą zobowiązania do zapewnienia przestrzę. Ahlt (1995. jakoby ponie się terminem "prawo wspólnotowe" było z punktu widzenia języka polskiego awne. Europiiisches Recht. Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego '. Unii Zach 4 Taką nazwę Traktatu przyjmują F.wspólnotowe. szczególnie Traktat o Fuzji (TFuz.ym. Europejskiej Wspólnoty Energii mowej (Euratom) i Wspólnoty Europejskiej (WE. postulowany przez np. awo wspólnotowe dzieli się na prawo pierwotne (primary law) o wtórne/pochodne (secondary law). a więc oznaczającym . UE. M. M. W niniejszej pracy posługiwać się będzie­ ęciem prawo europejskie sensu strictissimo. tablica 6. fr.. porządku prawnym (por. Wojciechowski 1995). Przed dokonaniem analizy poszczególnych rozwiązań translat nych wypada zacząć od krótkiego wprowadzenia do systemu pra . Szpunar niepoprawny. Szpunar (1997: 13-14) f o pojęcie za jak najbardziej poprawne z zastrzeżeniem. Knypl 1997.ogólnych i szczegć _ niezbędnych do wypełnienia zobowiązań wynikających z trakta z działań podjętych przez instytucje Wspólnoty (Evans 1996: 91). Prawo europejskie . (EFTA) oraz Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie ). jest przez niektórych autorów (np. Ang. Z kolei M. Mik 1998a. Traktat ustanawiający WspólEuropejską (TWE). Evans (1996) w tłum.prawo Wspólnot jskich (prawo wspólnotowe").".Traktat ustanawiającyWspólnotę Eurć (TWE). Jednolity Akt pejski UAE) z 1986 r. droit communautaire. Pojęcie prawa europejskiego można rozumieć jak wo europejskie sensu stricto i sensu largo. Ahlta (1995. M. a A. na s. taty uzupełniające i rewidujące. Odmien M. Ahlt (1998: 18).Traktat o WE. pojemność semantyczną. C. Z. tj. 311 TWE). iż same roty nie wyczerpują pojęcia europejskości ani w znaczeniu geo. które' podlegają ietwu Trybunału. Rady Europy. ani kulturowym. poprzednio EWG ganizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Na prawo pierwotne stanojak pisze M. harmonizacji prawa polskiego wem Wspólnot' Europejskich ewoluowały od 1997 r. 178-179). Prawo europejskie sensu (Ahlt 1998: 1) 'obejmuje prawo wszystkich zachodnioeuropejski ganizacji międzynarodowych. uzurpowane do prawa tworzonego esie integracji europejskiej. Na przykład C. Community law. . Mik (1998: 21) słusznie odrzuca pogląd Z. Znaczenie terminu "prawo euro" budzi wątpliwości wśród różnych autorów. zanim ustaliła się nazwa "T Obrachunkowy". Wydaje C. niem. (I wydanie kresie nazw instytucji wspólnotowych. identycznie "Wskazówki dla tłumaczy .

Takie umowy międzynarodowe. Europaischen peene d l'du . )~mi. -rtykuł 249 TWE stanowi.the European Com. 7 TWE. zporządzenia. peenne de atomique crawo wtórne (pochodne) tworzone jest przez organy Wspólnoty traitś institua Cornrnunauts Europeenns Gemeinschaft Tręaty establishing Vertrag zur the European Grundung der Atomie Energy Europalsdten Community Atomgemeinschaft ską Wspólnotę C~mmunaute Single European Aet tralte lnstłtuar re Accord genęf les tarifs dou et le comme (AGETAC) -ejskiej na podstawie odpowiednich upoważnień zawartych w pra.wspólnotowego prawa pierwotnego Traktat ustana- Tręaty Establishing wiający Europejską the European Coal Wspólnotę Węgla an d Steel Communlty i Stali Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Treaty estabfishing the European Econornic Community Gospodarczą Vertrag uber die Grundung der traite institu~. albo sama Komisja "Wydają rozporządzenia i dyrektywy. zawiera z państwami trzecimi. że Parlament Europejski wspólnie z Radą sarna Rada. Akt Przystąpienia.órych zalicza się -zgodnie z Częścią V Traktatu ustanawiającego 'Inotę Europejską (TWE) .. które zostały wydane przez jeden lub kilka organów Wspólnoty. oraz opierają się na kompetencji udzielonej w pierwotnym prawie h:iotowyrn. 300 ust. mają pierwszeństwo przed pozostałymi i prawa Wtórnego. które Wspólnota Euro. Comrnunauts Oprócz pierwotnego prawa pisanego wyróżnia się również prawo isane (Ahlt 1998: 18).. 300 TWE. .Treaty of Accession pieniu.. cy Konstytu'la Europy* Einheitliche Europaische Akte Aete unique europeen Treaty estabrishing a Constitution for Europe Vertrag uber eine Verfassung fUr Europa tralte etabfissant une Constitution pour I'Europe został ratyfikowany przez państwa członkowskie UE.1.ierwotnym. . te w trybie art. do którego zalicza się ogólne zasady prawne " wadzone przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości z konstytucji wodawsn« państw członkowskich.'. . Lasok 1997: Iiczają również umowy międzynarodowe. Państwa członkowskie nie uczestniczą więc bezpośrednio orzeniu źródeł wtórnych. dyrektywy i decyzje są obowiązującymi aktami publikowanymi w serii L (Iegislation) Dziennika Urzędowego .. co wynika z art. wydają zafecenia oraz wyrażają opinie".. Trybunał Sprawiedliwości i Trybunał Obrachun. .jak rówmeż zawartych przez nie międzynarodowych. .. Radę Unii Europej~ Komisję Europejską. ze szczególnYm uwzględnieniem ~uropejskiej . . Q prawa wtórnego niektórzy autorzy (Ahlt 1998: 20. Aet of Accession oL Beitrittsakte Układ ogólny w sprawie taryf celnych i handlu (GATT) General Agreement on Tariffs and Trade (GATT) Allgemeines Zoilund Handelsabkommen (GATT) Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym Agreement on the Abkommen uber European EconC?mie den Europaischen Area (EOG) Wirtschaftsraum .Grundung der tę Europejską munity Europaischen (od 1993 r. jak się wydaje. nie będą one przedmiotem naszych rozważań. cha et e acter Gernelnschaft fur Kohle und Stahl Vertrag zur traite instituarit Communaute economique schaftsgemeinschaft europeenne Gnindung der Europalsdten Wirt- Traktat ustanaTreaty establishing Vertrag zur wiający Wspólno.~...Tablica 6.encji Praw Człowieka. of.) Traktat ustanawiający EuropejEnergii Atomowe] Traktat o Unii Europejskiej Treaty on European Union Vertrag uber die Europaische Union Traktat z Nicei Treaty of Niee Vertrag von Nizza Traktat o Prżystą.Parlament Europejski.tat: ustana. Wtórne prawo wspólnotowe obejmuje akty prawne Id.zego znaczenia praktycznego. mują decyzje. Vertrag uber den Beitritt..Najważniejsze akty. Prawo zwyczajowe jako prawo niepisane r~eciwieństwie do ogólnych zasad prawa niema..

ecki 2000: 104). Akty ~ra~ne obo. wiązujące opinie i zalecenia.l .me rozporządzeń oznacza także brak wymogu przyjmowataw "Implementujących" ani jakiegokolwiek wewnątrzpaństwo­ ktu :ransformacji.dotyezy konkretnego rezultatu (dyrektywa): posiad ter riiezobowiązujący. za Emmert wi.niedopuszczalna. jaki organ Wspólnoty moze wydac okreslony rodza wtórnego. adresat zbiorowy. ro~p. ansformacja rozporządzeń przez państwa członkowskie jest nie będ?a. ECR 419.. 251 muszą zostać .:.stanowi polityczne wytycz~me celu: dzenie poglądu (zalecenie albo opinia) (Emmert I Morawie 102-103). Traktat ustanawiający Wsp~lnotę. Variola (zb.\VersJa Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską nie jest obecnie dojęzyku polskim na oficjalnej stronie UE w bazie Eur-Iex. jak również ogłoszenia zgodnego z przepisami .ie. Przyborowska-Klimczak. Włoska praktyka dosłownego rza~la rozporządzen przez krajowe ustawy została zakazana przez ~s'<~TrybunałSprawiedliwości (ETS) w wyroku z dnia 10 paździer­ 973 r. Takie "włączanie" rozporządzeń do krajowych kow prawnych mogłoby wprowadzać w błąd co do wspólnotowet~lq~ru. . E. 254 ust. 249 u~t. Lublin 1994. . . Galster (1998:9 i nast.. będące w praktyce instru unifikacji prawa. zależności o~ ~rzekładu art."ii rząd:enia są stosowane bezpośrednio. Wszystkie zaś organy ~złonkowski. J~dyme dyre~(. TWE. zb. Każdy akt prawa wtórnego musi być wydanyw o~arclU o ~.f'·1 Emmert i Morawiecki 2000: 104). ich opublikowanie w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Euroch.. w ra pliwości. 2.19~3: ~47).rozporządzenIe J.)). okreslany w abstrakcyjny (rozporządzenie).e do wszystkich państw członkowskich.z . . 1973. 173 II TWE w pol. od dwudziestego dnia po ich opublikowamu w DZlen~lku Urzę (por.jak również do osób fizycz. da~ej normy.wszyst~(le ~. co oznacza. wiążące (por. Europejsk precyzuje. Skrzydlo-Tefelska. Zgodnie z art. 1962. co oznacza zakaz zastępowania rozporządzeń przepisami . a w konsekwencji prowadziłoby do tego. . jak w przypadku 'IJr~WnOlJ1iędzynarodowych. przyp~:ządl~owame a wnego do jednej z trzech wiążących kategoru akto.Jak rowmez dyrektywy l wydane w trybie art. . obOWiąZUJą w calości I są sto ane zarowno dopanstw członkowskich. tak też wersja owana na stronach UKIE) albo "bezpośrednio wykonywane" (por.. szym Traktatem". wymagane jest jedynie. 149.>.ch zobowiązane są do przestrzegania i stosowania rząd:zeń. rowane do poszczególnych państw członkowskich. Niestety skona. art. prawną zawartą w TWE.·1 l. n. 1 ~E konkretyzule w ostatm~~ iż "każda instytucja działa w zakresie uprawmen przyznanyc~Je. jak również pozostałe deCYZJe m" być publikowane w Dzienniku Urzędowy~.Co~munities) lenie rodzaju aktu prawn~go przez ustawodawcę me J~st. krajowego. :. WE. 254 TWE. Wspólnot Europejskich (ąfficialJournaJ ofthe European . 5 TWE "Wspolno..:. także Regulamin Rady przedr~kowany w. a regulation shaJJ havegeneral apstosowane" (Dokumenty Wspólnot Europejskich. ' $ kryterium adresata: państwa członkowskl.' .ale również wewnątrz państw człon­ ic~.).ądze?ia.krajowego (128/79 Commission v.. United Kingdom(1979). str.śred'nio~ W~wszys:kich państwach członkowskich.: e kryterium oddziaływania:obOWiąZUJe w calości (rozporz~dze decyzja).19Q7: 25). 981. bezpośrednio .. adr.c Największy wpływ na krajowy system prawny państw ~złonk mają rozporządzenia (regulations) .ta d:Ia mach uprawnień przyznanych Jej mmejszym Trak:atem I cel? i wyznaczonych". '. Z. dyrektyw. Doliwa. adresaci indywidualni (decyzja). że \ obowiązki zawarte w normach krajowych nie miałyby pierwszeń­ osowania przysługującego normom wspólnotowym: Zagroziłoby wyłącznej kompetencji Trybunału w zakresie interpretacji prawa otowego.ą<. zgodnie z art. Mogą być ad- "'. /-igumes. SP. . ' Zgodnie z art. ". " . dyrektywy ski. decyzji lub rozporządzeń) odbywa Się łączme na po dwóch kryteriów: . ' . o Ile data wejscia w zycie me określona w samym akcie. 961 (977 i nast. roz~orz. 16 I 17/?2.?publiko~ane w D Urzędowym Wspólnot Europejskich w seru L.a~.o~ządzerl charakter ogólny i abstrakcyjny.e (dy~ektyw~).~~rton~s ~I. prawnych w państwach członkowskich. Bezpośrednie ąz:ywa. Zgodn. .:" praw . 249 TWE{ang. ~ersja niemiecka mówi o bezpośrednim obowiązywaniu rozporzą­ alllescl. W sprawie 34173. że są l~8. których mogą dotyczyć.\ .. zaś art. 7 ust.e me tylko dla państw członkowskich.ale również. . >.. str.słoscl w przekładzie wskazuje J.[~ dl. s.a wszystkich osób. M.est .

nia Wspólnot. w ciągu którego państwa nkowskie muszą przedsi~wziąć niezbędne środki do realizacji celu ktywy. jak i państwa członkowskie (wydawane przez Radę UE). Tak więc dyrektywy pozostawiają władzom krajowym swobod boru form i metody osiągnięcia danego celu. Tak więc nawet rozporządzeniawykon Komisji Europejskiej w rozumieniu art. Jest to tzw. administracyj. .'. art. Emmert i Morawieclei 2000: 106. Zgodnie iern z art. w tym. Mo wyróżnić rozporządzenia o znaczeniu podstawowym dla funkcjo . Dyrektywy (directives) jako akty prawne wspólnotowego prawa. Zwykle decyzja określa swoich adresatów nie. do którego są skierowane tylko co do zamierzonego' . Jeżeli decyzja jest wana do większej grupy (np. ECR 4193. Przykładowo decyzją powołany został Sąd Pierwszej Instancji (Decyzja 88/591. podobnie jak rozporządzenia. które wydaje Rada Unii Europejskiej oraz rozporzą o charakterze Wykonawczym (mniejszej wagi). waż wymagają zwykle transformacji do prawa wewnętrznego. ' .Zasadniczo decyzje od rozporządzeń różni przede wszystkim inuaIizacja adresatów. wszystkich uczestników kartelu). 100 TWE. aby nąć cel dyrektywy. 12e176 Olmiihle Hamburg v. zgodnie z art. Państwa członkowsk bowiązane są na podstawie art. ecyzje (decisions). 1D TWE i art.. za Ka -Wyrzykowska i Synowiec 1996: 56). które wydaje Ra oraz Komisja Europejska. 226 lub 227 TWE (por. ecyzjernozna porównać do krajowych decyzji. za Ahlt 1998: 27). 10 wydania w określonym terminie przepisów krajowych.ustawarni" Wspólnot Europejskich (Ahlt 20). 249 ust. Rozporządzenia sąi. tanowią. indywidualne regulacje. W wieństwie do rozporządzeń nie mają odpowiednika w prawie kraj Niekiedy przyrównuje się je do tzw. HZA Hamburg Walteshof(1977). harmonizacji prawa regulującego cjonowanie rynku wewnętrznego (por. Forma (1982). w trybie nadzoru odpowiednio na' podje art. a jedynie Trybunał Sprawiedliwości może orzec o unieważ rozporządzenia w warunkach określonych wart. Natomiast decyzje skierol do państw członkowskich wykazują cechy zbliżone do dyrektyw.stwach członkowskich i mogą swoim adresatom przyznawać uprawa (np. mi. odpowiadaj treści dyrektywy.). wiążące dla państwa członkowskiego (jako jedynego ad dyrektywy).in. o prawidłowej i całkowitej realizacji dyrektywy władze państwowe . . Oczywiście w przypadku bardzo szczegółowego' mułowania celu państwa członkowskie mają stosunkowo niewiei decyzyjny. 249 ust. 249 ust. ona jedynie przyznawać im uprawnienia. że dyrektywa nie może nakładać obowiązków na jednostki.Rozporządzenia stają się automatycznie prawem krajowym. 249 ust. Tym m . osób fizycznych i prawnych (Ahlt 1998: 27 i nast. ETS-O 1994. dy adresatami w sferze wewnątrzpaństwowej są osoby fizyczne lub !d . Po upływie tego terminu Komisja lub państwo członkowskie e wszcząć postępowanie. obowiązują bezpośrednio . 2 TWE 1998: 20). 211 pkt 4 TWE zaliczane rozporządzeń w sensie cytowanego powyżej art.11. przy czym prawo wspólnotowe nie przewiduje znanego w p krajowym rozróżnienia między ustawą a rozporządzeniem. Są one. czym możliwe jest kwestionowanie ich ważności przed sądami kr . ecyzje. nawet bez jej realizacji (por. 187). 4 TWE. . 3 TWE oraz art.w przeciwieństwie do rozporządzeń i dyrektyw . ECR 273/81 Societe 'Laitiere de Gad v. 24 3 TWE. nego są wydawane przez Radę UE lub Komisję Europejską. a 'więc no osoby fizyczne i prawne (decyzje wydawane przez Komisję ejską). regulują indywie przypadki. a je] doręczenie zależy od liczby adresatów.25.sądy powinny dokonywać wykładni przepisów krajowych w świetle jdyrektywy w sposób wyłącznie korzystny dla podmiotów indywinych. POD01-DOD8). obowiązując tych. e. S-Faccini Dori. prz D.U. ustaw ramowych (Emmert i Mo cki 2000: 105). służących m. w postaci zwolnień od pewnych świadczeń) i nakładać na bowiązki i sankcje bez pośrednictwa krajowych parlamentów i rzą­ . pozostaje im prawo wyboru formy realizacji dyrektywy ( lub rozporządzenie) oraz zakresu kompetencji wewnątrz państwa Kolejna istotna różnica między rozporządzeniem a dyrekt:yw.1988. zgodnie z art. tj. ·mJ dyrektywach ustala się zwykle termin. Przykładem może być decyzja Komisji Europejskiej o wydaniu ponia na fuzję przedsiębiorstw. dwustopniowy proces stanowienia p (Ahlt 1998: 21). 230 Traktatu (a 119. konkretne. Dz. do których są skierowane. 3 TWE państwa członkowskie i ich obowiązane są do takiego' interpretowania prawa krajowego.decyzje nie ólnymi i abstrakcyjnymi aktami dla nieokreślonej liczby przypadków. Lasok 1997: 26). moż- . doręczana wnioskodawcy/-om i pubana w Dzienniku Urzędowym Wspólnot. .

Decyzje ramowe. Zalecenia (recommendations) umożliwiają instytucjom Wspólrr rażanie stanowiska w' określonych kwestiach i postulowanie pe działań. wydać opinię z uzasad. . K3 TUE). a to nie podlegają procesowi legislacyjnemu. . natomiast oże je wydawać tylko na podstawie art. na mocy art. to . Autorem zaleceń jest naje Komisja Europejska. organów Wspólnoty. Decyzje w pozos sprawach powinny służyć wszystkim innym działaniom urzeczywis cym cele 1lI Filaru. Jeże" równać decyzję z dyrektywą. wskazując ją jako formalny inst w zypadkach. Jednakże akty prawne 1lI Filaru nie są skuteczne bezpośred oznacza. dotyczy to np. w przeciwieństwie do niej opisanych form wspólnotowych aktów prawnych (Ka: -Wyrzykowska i Synowiec 1996:' 57). nie wymagają specjalnego żnienia. q II pkt b i c TUE. a nie tylko w odniesieniu do celu. które zdaniem Komisji zostały naruszone przez pań­ (członkowskie. nawet jeżeli Rada realizuje takie mienia. W zakończeniu opinii Komisja wzywa państwo do stania naruszania prawa wspólnotowego i wyznacza ostateczny n. . musi ona. 249 TWE. ja może wydawać zalecenia i opinie nie tylko w przypadkach przeanych Traktatem. akty te nie są lane przez organy wspólnotowe. Tak więc wobec' adresatów (tj. 226 ust. Opinie (opinions) . od tej ostatniej . 308 TWE. państw członkowskich lub i stron trzecich nie ustanawiają żadnych praw i obowiązków. niewymienionych wart. 293 TWE. przy czym nie są one aktami wiążącymi. l . Do przyjmowania środków wykonawczych do decyzji ram i decyzji w sprawach pozostałych upoważniona została Rada Min UE. (wiążące co do celu. w myśl art. 570). zawierającą przedstawienie spornych okoliczności sprawy. tj.4407. Parlament [ski. s ' ono podstawę do interpretacji prawa krajowego (ETS 1989. gdy Rada i Komisja nie mogą użyćinnych narzędzi w prodecyzyjnym. Komitet Ekonomiczno-Społeczny. zostałych aktów prawnych. nie uważa / prawo wtórne z dwóch powodów. swoboda wyboru form i metod impleme służyć mają stopniowej' harmonizacji niektórych przepisów z z prawa wewnętrznego i wymiaru sprawiedliwości. It '1998: 23). Zgodnie z tym artykułem. pinie. Zalecenia mają raczejznaczenie polityczne i moralne. ale zawsze gdy uważa to za konieczne. 249 ust. 43 ust. jak i Komitet Regionów mają lub obowiązek wyrażenia opinii. jednak one wywierać skutki prawne. że osoby fizyczne i prawne nie mogą na ich podsta chodzić swoich praw (por. K.w odróżnieniu. Wchodzi ona wi wraz z opublikowaniem w Dzienniku Urzędowym Wspólnot. ych działań lub porozumień państw członkowskich". (TWE) wprowadzono dwa nowe rodzaje aktów ws rewego prawa wtórnego. E. art. podobnie jak zalecenia Komisji. chyba że przezególny przewiduje inne pełnomocnictwo (np. przed wniesieniem przez Komisję Europejską skargi o naruszenie •przez państwo członkowskie.i Synowiec 1996: 57). Europejskiego porozumienia na temat właściwości sądowej i egzekwowania wyroków w sprawach cywilnych i handlowych. 211 pkt 2 TWE. 2 TWE. Po pierwsze.• .Po " nie opierają się one na upoważnieniach zawartych w prawie " ą to w szczególności uzupełniające umowy zawierane na podstawie art. za Emmert i Mo cki 2000: 570). a więc wskazanie' norm prawa lnotowego. Na przykład. czyli organów Wspólnoty lub państw członkowskich.ern. w procesie podejmowania decyzji (Kaweckakowska. które mogą być przyjmowane przez Ra w obszarze spraw wewnętrznych i wymiaru sprawiedliwości (1lI "decyzje ramowe" i "decyzje w sprawach pozostałych" (Emrnert i wiecki 2000: 531-532.de wiąże adresata całości.na zrezygnować zjej indywidualnego dostarczenia. podobnie jak zalecenia. Wówczas zarówno Komisja. Trybunał Sprawiedliw'ości wzmocnił w drodze orzecznictwa nie tej kategorii aktów prawnych. 1998: 22). których skutki prawne oraz procedury wdr są podobne do dyrektywy wydawanej na podstawie art. nie mogą jednak implikować zbliżania prze prawa. nie są wiążące dla adów. art. jeżeli państwo kowskie kształtuje prawo krajowe zgodnie z jakimś zaleceniem. a istnieje konieczność podjęcia pewnych działań ecka-Wyrzykowska i Synowiec 1996: 57~.dalszej kolejności ocenę prawną. 'e np. dnak opinie mają zastosowanie przede wszystkim W relacjach między ami Wspólnot. Na podstawie Traktatu Amsterdamskiego podpisanego 2 paź nika 1997 r. Mi mogą one odnosić skutek prawny w szczególności. współpracy państw członkowskich w obwymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych (art.. której brak może spowodować ślonych przypadkach naruszenie procedury decyzyjnej.

Tablica 6. obowiązków i roszczeń jednostki. •rzytoczone zasady stanowią podstawę prawa wspólnotowego i choczęsto nie mają podstawy prawnej w traktatach założycielskich Inot Europejskich ani w jakimkolwiek przepisie stanowionego prawa lnotowego (Mik 1998b: 12-39).ami zaliczane. III popr. w tym należących do tzw. spraw nia zawiadomienia. tak też uczyniono w angielskim tekście Traktatu . a także innych aktów . Akty prawa wtórnego oraz "miękkie prawo wspólnotowe" Podsumowując rozważania na temat prawa wspólnotowego. wyjaśnienia. implementacji prawa wtórnego w polskim pou prawnym por. uchwały.' Wraz z. pośredni skutek norm prawa wspólnotowego. Istotę wspólnotowego porządku prawnego oraz jego odniesienia do a stanowionego przez organy krajowe ogólnie określić można sób następujący (piontek 1995: 91-:-92. z czego wynika pwiązek występowania sądów krajowych do Trybunału o wydawanie eczeń wstępnych. jak i całe ' nictwo Trybunału Sprawiedliwości. Prawo wtórne odne) jest skuteczne w krajowych porządkach prawnych.generalnych i indywidualnych ładających się na wspólnotowy porządek prawny. zaleceniami i opini. są wynikiem działalności orzecz. należy reślić. Warszawa: s. jak i od. tj. Acquis communautaire musi zorzyjęty w całości przez każde państwo przystępujące do Wspólnot ejskich (szerzej nt. [owe. programy.wa krajowego. .2. ale mającego znaczenie praktyczne (Barcz 2006: 193). Garlicki 1999: 117): ębność prawa wspólnotowego jąko samoistnego porządku prawo. plany itd. przedstawiono nazewnictwo najważniej" rodzajów aktów prawa wtórnego. odrębnego zarówno od prawa międzynarodowego. iż jego specyfiką jest występowanie bogatego katalogu źródeł a wtórnego.pierwotnym. " Poniżej w tablicy 6. Nie tłumaczymy tego terna język polski. jopek-Bosiacka 2001b). .nolite obowiązywanie norm prawa wspólnotowego we wszystkich decyzja Decision decislon dyrektywa Directive directive ństwach członkowskich. rnięk prawa wspólnotowego. Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. awięc zdolność tych rm do tworzenia praw. ączność wykładni Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (ETS) ustalaniu znaczenia norm . niezależnie od zasady lex pasterier derogat legi priori owiązek egzekwowania tej zasady należy do sądów krajowych). miękkiego prawa wspólnotowego (soft law). . ko~unikaty. Noszą one różne na np.10-11. prawem wspólnotowym ściśle łączy się pojęcie acquis communau. deklaracja Statement dedaration zpośrednie stosowanie norm prawa wspólnotowego przez organy opinia Opinion avis program działania Action Programme programme d'action' protokół Protocole protocole rozporządzenie Regulation reglernent rezolucja Resolution resolution konkluzje (Rady Europejskiej) wnioski .lWszeństwo norm prawa wspólnotowego wobec krajowego po rząd­ 'prawnego.które obejmuje zarówno dorobek legislacyjny Wspólnot.2. d?'. do prawa mewląz formalnie. zaś pod'owym źródłem tej skuteczności jest wspólnotowe prawo pierwotne. rezolucje.prawa wspólnotowego. Oprócz wymienionych aktów wspólnotowego prawa wtórnego różnia się też inne akty nienazwane (sui generis).' umocowania w prawie pierwotnym. deklaracje. szczególności postanowienia traktatów założycielskich. są. w szczególności przez sądy.w innych przypadkach Conclusions conclusions wspólne działanie Joint Action action commune komunikat Communication zalecenie Recommendation recommandation Źródło: Wskazówki dla tfumaezy aktów prawa Unii Europejskiej. jednak państwa członkowskie jako samodzielne pod prawa międzynąrodowego mogą działać w tym obszarze równie' . . wyd. memoranda. nie' jest jednolity. Ich status pr.

'!'!! z Maastricht (Traktatu o Unii Europejskiej z 1992 r.l. powodem pozostawienia bez tłumaczenia acquis communau fakt.eu. 8) oraz Europejskiego B westycyjnego (art.S. ducha Wspólnot. iż termin ten jest bardzo pojemny: może oznaczać dorobek.J..' e Parlament Europejski. tablica 6.gov. Luksemburg 2002 '(ci na stronie: http://europa. odesłania. Najważniejsze instytucje UE i WE (w tłumaczeniu na języki robocze Unii) European Economie Community Cornrnunaute econornique europeenne European Coal and 5teel Community Europaische Gemeinschaft fur Kohle und 5tahl Cornmunaute Europeenne du charbon et de I'acier European Atomie Eriergy Community Europaische Atomgemeinschaft Cornrnunaute europeenne de l'energie atomique European Parliament Europaisches Parlament Parlament europeen The Union shall set itself the following objectives: ( . on it with a view to (. także Wojciechowski 1995: 4. e e $ Trybunał Obrachunkowy (por. także art. (por.por..doc) do tłumaczom cennego materiału. 7 TWE: . Rada. . na s.intlcomm/dgs/translation/workin freelance/guide/polish/interinstitutionaLstyle_guide_pl.. Osobne przepisy TWE stanowią podstawę d Europejskiego . liczby i wiele innych.. Pi!'II!9\'II ~ ejska nota Atomowej Europalschen Wi rtschaftsgernelnschaft Court of justice .pIlHLP/files. jak tłumaczyć poszczególne przypisy. daty.3.ukie. . idee integracji europejskiej.3. Najczęściej termin ten oznacza "dorobek wspólnotowy' 2006: 182). polityk • notową. 249 i nast. Artykuł 2 TUE brzmi następująco: 6. Oprócz tego do najistot organów pomocniczych instytucji wspólnotowych należy zaliczyć' Ekonomiczno-Społecznyoraz Komitet Regionów. TWE)" Na podstawie Traktatu z Nicei instytucje UE zostały poszerzon Pierwszej Instancji. Struktura instytucjonalna Unii Europejskiej opiera się na inst Wspólnot Europejskich wymienianych wart. e Trybunał Sprawiedliwości. Bar 182). Na poziomie językowym i tekstowym Wskazówki UKlą www1. np.Banku Centralnego (art. a 43 wersji skonsolidowanej). Wspólnot.). Geriehtshof Cour de justice Court ofFirst Instance Gerieht erster Instanz Tribunal de prerniere instance Council of the European Union Rat der Furopalschen Union Conseil de l'Union europeenne Committee of Permanent Representatives Ausschuss der standlgen Vertreter Cornlte des Court of Auditors Europaischer Rechnungshof Cour des comptes European Central Bank Europaische Zentralbank Banque centrale europeenne European Investment Bank Europaische Irivestiti onsban k Banque europeenne d'investissement European Bank of Reconstruction and Development Europaische Bank fur Wiederaufbau uhd Entwicklung Banque Europeenne pour la Reconstruction et le Developpement representants permanents mi . 9) (Barcz 2006: 153). 189-190). orzecznictwo itd. Na sąsiedniej stronie przedstawiono najczęściej przywoł stytucje wspólnotowe (zob. ) _ to maintain in fuli the acquis communautaire (wyróżnienie':" A.nsfl) oraz Wskazówki OPOCE (Urzędu nych Pub li ka cj'i Wspólnot Europejskich). Komisja.

Committee on . co następuje". WE. np.skrót Wspólnoty wydającej akt (w ~. c) numer dokumentu. według wskazówek UKIE... EWG). tablicy 6. tablica 6. pejską. rzyjęcia aktu prawnego. d) nazwa instytucji wy_ dokument (AUTOR w nomenklaturze Wskazówek OPOCE).4. (kalka z francuskiego motifs) wprowadzane są zwrotem "a ąjąc na uwadze. II) Litery (A. która jest odrębną organizacją międzynarodową. b) . rzypadku rozporządzeń .und SozialausschuB Komitet Regionów Committee of the Regions AusschuB der Regionen Komisja Europejska European Commission Europaische Kommission Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich European Ombudsman BGrgerbeauftragter Rada Wspólnot Europejskich Council of the Euro. O. prezentują ciekawy schemat ilustrujący podstawowe ele~enty a .Rat der Europaipean Cornmunities schen Gemeinschaften Rada Europejska" European Council Komitet Ekonomiczno-Społeczny Artykuły Tytuły (I. Dalej przedstawimy najistotniejsze elementy wskazówek r n y c h . złożoną ze zdań zaczynających się od whereas.. Cornite pour.). nymi elementami (zob. * Nie należy mylić Rady Europejskiej (w składzie szefów państw i :ządów państw UE) i Rady Unii Europejskiej (złożona z ministrów państw członk~wskl~h UE) z Radą ~uro of Europe). . dyrektywa). Podstawowa struktura aktów normatywnych Economic and Social Committee Wirtschafts... " Wypada zacząć od struktury. ruezwiązaną formalnie z... nego oraz relacje tekstowo-przestrzenne zachodzące między po. uł.cd. ii) . Oto przykład ze Wskazówek .3. B) Punkty (1. .. wspólnotowych aktów .' gólne wiersze umocowania kończą się przecinkiem.. Europaische Rat Beratender AusschuB fur . rozporządzenie. Każdy motyw zaczyna się dużą oriczy kropką. 2) Tabele Wykresy Rysunki Umocowanie Akapity Komitet Doradczy Advisory ds .. zawiera zwykle następujące elea) rodzaj aktu prawnego (np. Umocowanie oznacza część po tytule służącą do podania prawnych aktu.W o czym była już częściowo mowa w rozdziale 5. Wskazów. (wielką literą) Litery a). f) temat.

gov.. . procedurę assation des marches dans les seeteurs de l'eau. ' •.zając tym samym wybory tłumacza do niezbędnego minimum.. regard to the proposal from the uwzględniając lon. transportu I telekomumkaCjI OUNCIL OF THE EUROPEAN regardto the Treaty establishing uwzględniając pean Community. art.. of 16 February 1998 dl D: ctive 93/38/EEC coordinating the procurement procedu amen mg Ire ...DIRECTIVE 98/4/EC OF THE EUROPEAN PARLlAMENT AND OF THE CO .dokurnentu odpowiednikiem sformułowań ang... regard to the Internal Agreement uwzględniając ures to be taken and procedures [lowed for the implementation of . Wspólnotę Europejską. ze nazwę ms która wydała akt prawny.. następujące po dwukropku rozpoczynają się małymi literami i ode są od siebie średnikami. wy z Kotonu (. zaś występujące na początku tych zdań kie whereas i francuskie eonsiaćrant que są opuszczane./88 z dnia. /PRZYjMUjE NINIEJSZĄ DYREKTYWĘ: odnie ze Wskazówkami UKlE (2002: 7). regleinent(CEE) no . . de l'energle.. użycie małych i wielkich liter oraz proponują konkretne roza translatorskie w zakresie terminologii.. ting in the water energy transport and telecomrnuntcations .. Preambuła ma zwykle następującą postać (wersjaparalelnej tywy z bazy Eur-lex): Traktat ustanawiający .UKIE bardzo szczegółowo regulują m. . 1988. relatif a. "są to wszystkie uwagi dotyczące kształtu językowego i formalnego ły. . wewnętrzną wniosek Komisji. 1988 on... . w szczególności jej lar Article 3 thereof.in zasady kcji. w szczególności jej f. stronie http://wwW2.... regard to the ACP-EC Partnership ent signed in Cotonou on 23 june rozporządzenie Rady (EWG) nr. zwykle umie~zczamy..e .. du ... having regard to jest imiesłów "uwzględniając"./88 oL... w podstawie prawnej pre. Umowę. Jak w przy UKlE): Przykład (OPOCE): RADA UNII EUROPEJSKIEJ. .bazle Eur-Iex. co następuje: s: essential elements referred to in of the Cotonou Agreement have lated.ukie. pr~e? numęret (chyba że mamy do czynienia z kilkoma instytucjanu.pVdtc. a także mając na uwadze. et des telecommunIca DYREKTYWA 98/4/WE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO IRA' ( z dnia 16 lutego 1998 r... energetyki. p . t'ions . art. ... które zapowiada właściwą treść preambuły.-EC Partnership Agreement and in w sprawie przyjęcia środków i stosowania procedur w celu wykonania 'Umowy o partnerstwie AKP-WE.. 1988 r: ~ sprawie .. zmieniająca dyrektywę 93/38/EWGw sprawie koordynacji pro . bow~e tury wskazówek OPOCE możemy wywmoskowac... 3.. IDED AS FOLLOWS: OPTED THE FOLLOWING ECTIVE: (1) Naruszono elementy zasadnicze Umookreślone w jej art. des tra. 96. co następuje:" one dwukropkiem. Article 96 uwzględniając Umowę o partnerstwie AKP-WE podpisaną w Kotonu dnia 23 czerwca 2000 r./88 du Conseil.and in particular. (przy czym zawsze należy sprawdzić obowiązu~ącą polską w. " • DIRECTIVE 98/4/CE DU PARLEMENT EUROPEEN ET DU CONSEIV du 16 fevrier 1998 modifiant la direetive 93/38/CEE portant coordination des. . Council Regulation (EEe) No .... zarum dzielnie będziemy się starali przetłumaczyc dany akt prawny alb poszczególne elementy).. udzielania zamówień przez podmioty działające w sekt~rac~ gos wodnej. ale Wskazówki. enttties opera I . . Nie jest to jednak typowy przykład tł~maczen:a tytułu.. frazeologii czy składni. ) STANOWI CO NASTĘPUJE: .. Na końcu wyliczeń dodaje się dej wersji wyrażenie "a także mając na uwadze.nsf albo . 9.

rowadzanie zmian 9zporządzeniu wprowadza się łępujące zmiany: art.) .. . 1 ust.) 'owadza się zmiany..drugi akapit". się od. " Regulation (Decision. ust.4 ust.5. stosuje Article. 2 akapit pierwszy . tablit przy czym celem autorów Wskazówek było maksymalne zbliżenf zakresie do systematyzacji przepisów aktu normatywnego w polskiej kulturze prawnej. zaś second paragraph to .. zgodnie tępującymi artykułami [zgodnie iejszym rozporządzeniem]. but at the latest until.muje brzmienie: " " ózporządzenłu (decyzji itp. paragraph 2 oznacza . o czym była już mowa we wcześni i rozdziałach.. tu: druga w kolejności część Odniesienie w tekście: "akapit pierwszy" (OPOCE 2002: 13).. Podział części część tytuł rozdział sekcja artykuł ustęp akapit-e punkt litera.... ale Artide 1 second paragraph jako art... stosowana z dniem do . 1 skreśla się wyrazy " art. Regulation .. ąod ... to piszemy wielką literą (OPOCE 200' Podsumowując kwestię odesłań i przywołań przepisów prawa...ust.accordance with the following Articles [in accordance with this Regulation]. . the first subparagraph shall be replaced by the following: " .... shall apply from . " **** Jeżeli jest tylko jeden załącznik w dokumencie.moc.. " shall be deleted (2) In Article 4 (2). ł... ** Akapit może się mieścić w dowolnej z wymienionych części.. Indent Annex Appendix preambule part titre chapitre section article paragraphe/polnt/allnea alinea alinea/polnt/sousparagrap point tiret annexe appendice * Ang. 1 akapit drugi... iec okresu obowiązywania .tosowana do dnia wejścia w .. mniej technicznych wskazówek.. This Regulation shall enter into force on. punkt tiret*** załącz l1 i k**** . ~się skuteczna od. with effect from . w prawie .. at the latest/by.... zaś Artide 1 (2) second paragraph jako art... 2 akapit drugi. ale najpóźniej do . the terrns " . . 3 ust.. shall be amended in..w skrócie: . 1. (z dniem) .. shall enter into force . shall take effect on ......... shall cease to be applicable on. applicable until the entry into force of..'.. dodatek .: Article 1 (2) tłumaczymy jako art..ustęp 2" (w prawie pierwotnym pełnym wyrazem....łe wyrażenia (Wskazówki UKIE 2002: 13-17) Wskazówki UKIE (2002: 8) określają też w jaki sposóh tłumaczyć poszczególne części aktu normatywnego {zob.. etc... 2". Z ciekawszych.. shall expire on .. . Tablica 6.. 2. można przyt przykłady stałych zwrotów dotyczącychwejścia w życie aktów pra wprowadzania zmian i uchylania przepisów. .. . -. taje być óźniej shallbe repealed on . by. *** Odniesienie w tekście: "tiret pierwsze" (OPOCE 2002: 13).. is hereby amended as follows: (1) In Article 3 (1).. normatywnej aktu prawnego Preamble Part Title Chapter Section Artide Paragraph* Subparagraph Subparagraph preambuła ze rozporządzenie wchodzi e z dniem.

3 ust...•.. "ArticIe l Oa .the following: ".. in Article 3 (1) of Regulation .... 1 dodaje w brzmieniu: shall be repealed. wyrazy". zastępuje się tekstem znajdującym się w załączniku do niniejszego Annex III ofthe Regulation . Wart. . W dyrektywach wyjątkowo . rozporządzenia dodaje się jako załącznik .. t of the introductory phrase shall b .. the phrase ". " zastępuje się wyrazami " " w . otrzymuje brzmienie: "Artykuł 3 .. 2 dodaje się następujący The following subparagraph shall added to Article 25 (2): . 1 rozporządzenia.. F) otrzymuje oznaczenie )..." shall be the following: ". do niniejszego The certificate annexed to this Regulation shall be added as Annex. shall be r by the following: "ArticIe 3. Stąd określenie adresata znajduje się w aktach tatnim artykule i ma następującą postać: .rozporządzeniach: . dyrektywach: iniejsza dyrektywa jest skierowana do Państw Członkowskich".. ." shall b replaced by ... dodaje się art. jest tryb [mujący czasu teraźniejszego. shall replaced bythe text appearing in Annex to this Regulation.. dodanie* W rozporządzeniu .. zastępuje się datą.. Article 3 shall be repealed. powyższego zestawienia wynika..." decyzjach skierowanych do niektórych państw członkowskich: iniejsza decyzja jest skierowana do [Królestwa Niderlandów]" (pełna azwa państwa). mają standardową postać.. Przepisy końcowe w aktach wspólnotowych. Wart. tf second subparagraphshall be repl by the following: in. o czym mowa wcześniej. się na lit.': in Article 3 (l) of Regulation . insert).• akapit drugi otrzymuje brzmienie: Article 3 of Regulation . rozporządzenia.. 3 rozporządzenia.... shall be replaced oL....... -v : jszy otrzymuje a w ust. którą przytoczymy .. Regulation ia się art. podobnie jak we wszystaktach normatywnych. mocy 'skreśla się traci moc.. ust..rcplaced by the following: w ... 25 ust... 3 w brzmieniu: .. otrzymuje brzmienie: wart. Euratom) opublikowanym kienniku Urzędowym L 230 28 sierpnia 2002 r. " w art.. z ... W zależności od rodzaju aktu prawnego zmienia się adresat.można stosować." replać in. czas szły. że polskim odpowiednikiem aniego shall. oznaczającego nakazowość przepisów prawa. orządzenie. ...." .... 1 rozporządzenia . 25 rozporządzenia dodaje się.. 3.... datę . .. 3 rozporządzenia. the word [term] ".... Świadectwo załączone * Po polsku nie ma różnicy między umiejscowieniem nowego artykułu w środku i na końcu vs. The Annex shall become Annex I and the following point shall be added to paragraph l: The former subparagraph (f) shall become (g).... akapit: ... "3 ... wyraz " " zastępuje się wyrazem " " w . załącznik III do.. 3 ust.ślenie/uchylenie/utrata e zastąpienie Art.. decyzjach skierowanych do wszystkich państw członkowskich: Niniejsza decyzja jest skierowana do Państw Członkowskich. the date .....3 " The following Article shall be inse . 10a w brzmieniu: "Artykuł 1Oa .ze wzglę­ a ich specyficzny charakter zobowiązujący państwa członkowskie o podjęcia określonych działań w przyszłości . Regulation . rozporżądzenia ... El zdanie. część zdania wprowadzającego." in. The second sentence of Article 3 of Regulatibn shall be deleted. załącznik ćzenie I... The following paragraph shall be a to Article 25 of Regulation ..ej.. za Wskazówkami OPOCE (2002: 19-20) i rozporządzeniem werznym Rady (decyzja 2002/682/WE. ług Wskazówek UKIE (2002: 8) i w zależności od kontekstu...

42).. Jednak gdy wymieniamy jednonie państwa członkowskie i państwa nienależące do UE. zwłaszcza ich war. Wzór rozporządzenia w wersji polskiej i angielskiej W imieniu Wspólnot Europ (podpis) Ciekawym problemem terminologicznym. przynajmniej w odniesieniu do elementów ardowych.. uwzględniając. albo "Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio wane we wszystkich Państwach Członkowskich. dnia 6 sierpnia dwa tysiące drugiego Podpisy wyglądają następująco: lIJ w aktach prawnych: W imieniu Parlamentu Europejskiego Przewodn icząca W imieniu Rady W imieniu Ko Mieszanego Przewodniczący W imieniu Komisji Członek Komisji Wiceprzewod • w umowach: W imieniu Rady (podpis) . czego nie. że Wskazówki mają na celu ymalne ujednolicenie różnych rodzajów tekstów. francuskim.inna w każdym języku Unii (OPOCE : 49).'uwzględniając projekt rozporządzenia przedstawiony przez Komisję.. postanowienia porozumienia lub umowy (np. przedłożony po konsultacji z Komitetem . "Sporządzono w Luksemburgu. ~'.·· 'uwzględniając wniosek Komisji. odstęp pomiędzy cyfrą a symbolem procentu p). gdy jest to dokument zmieni. zgodnie z Traki ustanawiającym Wspólnotę Europejską... z uwzględnię­ " pisowni ich języka źródłowego. instytucji. tablica 6.stosuje się w tak kim zakresie w żadnych innych zasadach techniki prawodawczej eż w innych wskazówkach redakcyjnych (zob. aby państwa '.zącezapisu liczb (np.. OPOCE 2002: 22)... stosujemy i porządek alfabetyczny (OPOCE 2002: 40. aneks do umowy): ROZPORZĄDZENIE RADY NR .' skazówki OPOCE i UKIE regulują też bardzo szczegółowe kwestie J. ze względów protokolarwymieniane są przed tym językiem. które ze względu na przejrzy tekstu nie są umieszczane w części normatywnej aktu prawnego)! miny te tłumaczy się jako "aneks". Kolejność wyrniea języków jest alfabetyczna . użycia małej i wielkiej litery w nazwach.. języki Wspólnoty. ca 6. np. Angielski Annex i francuski annexe tłumaczy si "załącznik". rozstrzygniętym Wskazówki (UKIE 2002: 9. "Niniejsza umowa została .6. jest wybór między "z nikiem"i "aneksem". konsultacji z Komisją. We wszystkich aktach prawnych zapis dotyczący miejsca i da następujący: . gdy umowa zostaje spisana również 'yku kraju trzeciego. jest to data przyjęcia aktu). włoskim skim.. / ." (miesiąc słownie. RADA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH [obecnie Unii Europejskiej].ma on za zadanie powielanie wskazanych wzorów w maalnie szerokim zakresie. .?wskich".. ko~sl<ie w tekście były wymieniane alfabetycznie. Doradczym :utworzonym na mocy powyższego rozporządzenia. Zresztą Wskazówki UKIE zamieszczają nawet wzory maruktur poszczególnych aktów prawnych.6. niemieckim... w których rok pisze się słownie: "Sporządzono w Brukseli.formalnej.ądzona w języku angielskim. z dnia r. Wyjątkiem są umowy."Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio wane we wszystkich Państwach Członkowskich". Należy na przykład pamiętać." powyższego podsumowania widać. 'iwnie . (dotyczące) w sprawie . w przypadku gdy dany a' jest stosowany we wszystkich Państwach Członk. ocierając się wręcz o kazuistykę. dnia 5 lipca 2002 r. . pisowni dat. gdy dokument ten jest publikowany jednocześnie z mentern głównym oraz jest ściśle z nim związany (zazwyczaj z pewne uściślenia natury technicznej. nów i aktów prawnych. uwzględniając Traktat . w szczególności jego art.) . Tłumaczowi nie pozoa się więc zbyt wiele swobody w tworzeniu tekstu tłumaczenia. Jednak w przypadku.

. " This Regulation shall enter into force on the ( its publication .. This Regulation shall enter into force on.22-23. 3i-32. co następuje: zdania rozpoczęte małą literą. Having regard to the Opinion of the Economic and Social Committee. także w wersji paralelnej' (widok dwujęzyczny ngual display).. Jako przykład na przytoczyć Rozporządzenie Komisji nr 440/2006 z 15 marca 6 r. day (following that) of ). uwzględniając opinię Trybunału Sprawiedliwości. Having regard to the Treaty.. uwzględniając opinię Komitetu Regionów.. Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie z dniem . .Having regard to the draft Regulation submitted by the Commission... . ot. uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Społecznego. and.eu)możnazna­ wszelkie akty prawne. thereof. iw portalu prawnym UE Eur-lex (http://eur-Iex. co znakomicie ułatwia ich porównywanie.. HAS ADOPTED THIS REGULATlON: 1 ! Artykuł . / ....... Whereas . . Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich.OF THE EUROPEAN UNION.. po akapicie średnik PRZYJMUJE NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE: Artykuł /. Whereas . Źródło: Wskazówki dla tłumaczy aktów prawa Unii Europejskiej 2002:.in particular Article(s). presented consultation with (followingcon~ultationswithin) the Advisory Comrnlttee.U.. (Dz. Having regard to ...europa.'After consulting the Commission. ' For the Council The President .2006.. This Regulation shall be binding in Member States. Acting in accordance with the procedurę laid down in Article 189c of the Tręaty. THE COUNClL.ln the Official journal of the European Communities. dnia po jego opubliko (z dniem jego opublikowania) w DziennikuUrzędowym Wspólnot Europej Niniejsze rozporządzenie stosuje się od dnia . Niniejsze rozporządzenie traci moc.. ).. stanowiąc zgodnie z procedurą określoną wart.. It shall apply from (to It shall expire on .. ) No . .. 23): .. nr L 080 z 17.. Sporządzono w .. as provided for said Regulation. dnia . Przewodniczący COUNCIL REGULATlON (.'Having regard to the Opinion of the Court of justice.. uwzględniając opinię Komitetu ds.uwzględniając opinię Parlamentu Europejskiego. Having regard to the . . 189c Traktatu.. str.. a także mając na uwadze. Having regard to the Opinion of the Staff Regulations Committee. Regulaminu Pracowniczego.proposal from the Commission. Its entirety and directly applicable in all W imieniu Rady Dorie at Brussels. Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie . :. Jlaving regard to the Opinion of the European Parliament. (do )..03.. concerning (on). Having regard to the Opinion of the Committee of the Regions.

Artykuł 2 uwzględniając rozporządzenie Ra nr 2847/93 z dnia i 2 październik ustanawiające system kontroli m stosowanie do wspólnej polity łówstwa [2]. 15 March 2006. PTED THIS REGULATlON: Artykuł uwzględniając rozporządzenie! nr 2371/2002 z dnia 20 grudnia w sprawie ochrony i zrównoważ ploatacji zasobów rybołówstwa wspólnej polityki rybołówst w szczególności jego art. Po tej dacie zakazuje się przechowywania na pokładzie. tranship or land such stock 'by those vessels after that date.Według informacji przekazanyc (2) According to the information received sji statki pływające pod banderą' by the Commission. Sporządzono w Brukseli. Z dniem wymienionym w Załączniku do niniejszego rozporządzenia zakazuje się połowów zasobu określonego w Załącz­ niku przez statki pływające pod banderą lub zarejestrowane w państwie człon­ kowskim w nim określonym. stosowane na w rytorialnych Wspólnoty oraz w od d6 statków wspólnotowych na wo których wymagane są ograniczenia we [3]. catches of the stock członkowskiegookreślonego w Za referred to inthe Annex to this Regulation ' do niniejszego rozporządzania lub by vessels f1ying the flag of or registered trowane w tym państwie członk in the Member State referred to therein wyczerpały kwotę na połowy have exhausted the quota allocated for w nim określonego przyznaną na 2006. transhipment and landing. Artykuł 3 Wejście w życie Niniejsze rozporządzenie wchodzi w ży­ cie następnego dnia po jego opublikowaniu w Dziennku Urzędowym Unii Europejskiej. 3. . przeładunku i wyładun­ ku. ng quota allocated to the Member ferred to in the Annex to this on for the stock referred to therein shall be deemed to be exhausted e date set out in that Annex.sunder the common fisheries policy [1 I. w szczególności jeg ust. Rozporządzenie Komisji (WE) nr 440/2006 z dnia 15 marca 20 ustanawiające zakaz połowów" północnej w strefie NAFO 3L pr~ pływające pod banderą Polski . co nast (1) Rozporządzenie Rady 0NE) nr . 26' ust. and in particular. lays down quotas for 2006. z dnia 22 grudnia 2005 r. Having regard to Regulation (EC) No 2371/2002 of 20 December 2002 on the conservation and sustainable exploitation of fisheries resource. przeładunku lub wyładunku omawianego zasobu złowionego przez te statki. PRZYJMUJE NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE: KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEjS" uwzględniając (3) Należy zatem zakazać połowów tego rodzaju zasobów oraz jego przechowywania na pokładzie.therefore necessary to prohibit for that stock and its retention d. Niniejsze rozporządzenie wiąże w cało­ i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich. Artide 26(4) thereof. gulation shall enter into force ay following its publication in ficial journal of the European gulation shall be binding in its and directly applicable in all r States. 1 Wyczerpanie kwoty Traktat Wspólnotę Europejską. ści . określa kwoty na rok 2006 (2). Having regard to the Treaty establishing the European Community.Commission Regulation (EC) No 440/2006 of 15 March 2006 establishtng a prohibition of fishingfor northern prawn in NAFO zone 3L by vessels flying the flag of Poland THE COMMISSlON OF THE EUROPEAN COMMUNITIES. a także mając na uwadze.for the stock referred to in the () this Regulation by vesśels flyag of or registered in the Memte referred to therein shall be lted from the date set out in that )It shall be prohibited to retain rd. and in particular Article 21 (3) thereof Whereas: (1) Council Regulation (EC) No 51/2006 of 22 December 2005 fixing for 2006 the fishing oppor:unities and associated eonditions for certain fish stoeks and groups of fish stoeks applicable in Community waters and forCommunity vessels. ustalaj kości dopuszczalne połowów na 20 ne związane z nimi warunki dla ni zasobów rybnych. Having regard to Council Regulation (EEC) No 2847/93 of 12 October 1993 estabIishing a control system applicable to common fisheries policy [2]. Kwotę połowową przyznaną państwu członkowskiego na 2006 r. Zakazy . określonemu w Załączniku do niniejszego rozporządze­ nia w odniesieniu do zasobu w nim określonego uznaje się za wyczerpaną z dniem wymienionym w tym Załączniku. in waters where catch Iimitations are required [3]. t Brussels. dnia 15 marca 2006 r.

.U. zawartość ma się znaleźć w IATE. Przy dokonywani kładu należy pamiętać o zależności terminologicznej prawa wtó od prawa pierwotnego. ·sariusz: ekonomia .bne hasło). Dlatego też poniżej zamieszczono niektóre ważne adresy. Departament Tłuma­ \UKlE opracował glosariusze tematyczne w czterech językach: andm.2006. zawiera ok..1 :2006. str. 20.. cnie nieaktuaIizowany.31. L 358. J.2002..crisis management (np. RPE . . str.1993. których jest upowszechnianie jednolitej terminologii.. Rozporządzenieostatnio zmienio porządzeniem (WE) nr 768 (Dz.10. stwaczłonkowskie" uległa ·omocne w tym zakresie są liczne bazy terminologiczne. .. p. - . Wskazówki UKlE i OPOCE są odpowiednio na wskazówkach wydanych przez Sekretariat Gen Rady Wspólnot Europejskich Manual ojPrecedents ojActs estab/ished' the Council oj the European Communities (wyd.. 21. sariusz terminów dotyczących rynku wewnętrznego (INT).gov. . w miarę możliwości.eu. zawartość ma się znaleźć w IATE.pVdtt.5. francuskim.. 59 [1] Dz. które są praktycz· używane.2002. polskim. 1 [3] Oj L 16. 20. isariusz terminów Traktatu o Unii Europejskiej (TUE). np.. 1. . 5. gi na wyczerpanie nakładu powyższe glosariusze tematyczne są ie dostępne w postaci bazy danych: http://www1. 1.wielojęzyczny bank terrniRady UE. art.-.. p. niektóre ponadto . zawartość ma się znaleźć w nowej bazie dzyinstytucjonalnej wymiany terminologicznej IATE (lnter-Agency inology Exchange)..] NAFO 3LI Strefa I NAFO 3LI Date 124 February 20061 Data 124 lutego 2006 LI Jak widać.For the Commission W imieniu Komisji jorgen Holmquist jorgen Holmquist Director-General for Fisheries and Maritime Affairs Dyrektor Generalny ds.(Terminological lnforrnation System) . internetowych przydatne dla poszukiwań terminologicznych i trans~znych. [2] Dz.. p... mimo iż bardziej odpowiednim terminem w po warunkach byłoby "zarządzanie kryzysowe". obecnie dostępna jedynie ranie TRADOS: http://muwLtrados. L 128 z 21.12. sariusz: polityka regionalna (REG). L 261 z 20. la tłumaczy tekstów prawa wspólnotowego ważniejsze są narzędzia etowe czy elektroniczne niż tradycyjne słowniki.finanse .nsf.. sariusz: Raport Okresowy Komisji Europejskiej (RAPORT). EUTERPE ament). HI 1990) oraz Urząd O nych Publikacji Wspólnot Europejskich lnterinstitutional style Vade-mecum Jor editors (1997 edition).12.pieniądz (EKOFIN). która ma być dostępna w drugiej połowie 2006 r.L16 z 20.2005..1.. art.U.ANNEX No 102] [3] Dz.terminologiczne zespoły Rady przygotowują bazę terminologiczeonsolidującą bazy EURODlCAUTOM (Komisja). 7). pisownia' zmianie (obecnie małą literą). 1). skirn.5 miliona haseł . p.. Rybole i Gospodarki Morskiej [1] Oj L 358..wielojęzy­ y bank terminów Komisji Europejskiej..5. W sposób odgórny rozstrzygane są również kwestie terminolot w celu zachowania spójnego systemu odniesień.. . niedostępny w "nowych" językach Unii. w wersji internetowej nieaktualizowany od nia 2004 r.' dla : szystkie hasła są dostępne w języku angielskim i polskim. sariusz terminów Układu Europejskiego (EA).1993. . w stosunku do Wskazówek UKIE i OPOCE.-. '. że proponowal w polskiej wersji traktatu termin można zastąpić lepszym elewiwale W przypadku wątpliwości należy.baza Parlamentu Europejskiego. Regulation as last amended by Regulation (EC) No 768/2005 (Oj L 128. haseł. str [2] Oj L 261. 20Ó tys.. co jest z z polskimi normami ortograficznymi.U.U. odstawowe bazy terminologiczne: ODlCAUTOM: http://www. Przykładowo w polskim tłumaczeniu traktatu T jawia się "zarządzanie kryzysami" .TIS (Rada)..francuskim i niemieckim.10..int/eurodicautom/ . 31. niemieckim i polskim'': sariusz terminów prawa celnego Wspólnoty (CCC). porówna' wersje językowe.ukie.europa.~ ~ ---- ZAŁĄCZNIK Nr 1021 l Member State I Poland I Państwo członkowskie Polska I Stock I PRA/N3LI Zasób 1PRA/N3LI Species I Northem prawn borealis) I (Pandalus Gatunek 1Krewetka północna (Pa borealis) 1 Zone. dostępny w 12 starych językach Unii oraz w' języku .com/MultiTermWebAccess/ (po.2005.~ -. nawet jeżeli tłumacz uzna. 1 2 d.8 dziedzin.

języka w: Markowski 2005: 138. z drugiej zaś przyzwolenie na proces łńacjonalizacji języka.en.polski mamy w Polsce do czynienia nie tylko z komunikacją na zyźni~ prawnej. wstaje pytanie: jak proces "europeizacji" w sfer~e prawnej wpłynie niejącą typologię polskich tekstów prawnych. 2 W takich sytuacjach tłumacze pracujący w instytucjach UH zawsze skorzystać z pomocy terminologów. W ramach Wspólnoty Europejskiej obserwujemy ujedn typów komunikacji na naszym kontynencie. Należy godzić się z faktem.. zwłaszcza na płaszczyźnie leksykalnej (por.ający czystość języka z wiernością wobec tradycji językowej. Jak pisze F. por. użytkowników zewnętrznych rym procesom globalizacji przeciwstawiane są procesy regionalizaierunkowane na uwypuklanie tradycyjnej specyfiki kulturowej i ję­ ej wspólnot komunikacyjnych (lopek-Bosiacka 2002: 161. bo poddany szczególnym rygorom: noprawnym. "skutkiem dokonującego . 'jak również na ich Iną strukturalizację? Dzięki przekładowi prawa wspólnotowego na .eu. ale również z komunikacją międzykulturową. tworzenie sów wykonawczych przez Komisję Europejską z udziałem specj komitetów złożonych z przedstawicieli państw członkowskich) cision (współdecyzja) czy mainstreaming (uwzględnianie/włączani kwestii do . jednak ha dodanie języka polskiego do wielu dost baz terminologicznych trzeba będzie jeszcze poczekać. tj. dlatego też konieczne jest pozostawienie w tekście docelolementów obcych polskiej tradycji redagowania aktów prawnych. tłumaczenia nazw europejskich a funduszy. specjalistyczna. W każdym przypadku (niełatwy) należy do terminologa. tzn. Repatriacji i Cudzoziemców).w odniu do tekstów specjalistycznych .int!comm/translation/language_aids/polish_e duży problem stanowią np. kuli. jest wynikiem (produktem) procesu tłumaczenia i jego tura wewnętrzna odbiega od wzorca utrwalonego w kulturze doce. a więc np. biur i agend. oraz instytucji i działalności UE:.naszych oczach rozwoju cywilizacyjnego Jest z jednej strony coraz -: odczuwane zapotrzebowanie na językową unifikację w wymiarze narodowym.ieco inaczej przebiega komunikacja fachowa. "europeizację mianą nie tylko jako proces językowy.jako jedna z największych internet baz terminologicznych świata. Tak więc tłumacz dokumentu wspólego adaptuje "europejską" przestrzeń tekstową dla polskiego odi poprzez np. org 1997b).int!abd/eurojargon/inde''-. . terminów typujlexicurity (marketflexibility+ job security).Jak pisze Krzysztof Szczurek (2 w elektronicznym magazynie dla piszących po polsku "Co brzmi nie" (http://europa.intlscadplus/glossary/. ". 145. że tłumaczowi unijnemu często przychodzi się z tłumaczeniem nowomowy unijnej. utoż-. . Poj wskazuje na swego rodzaju napięcie w sposobie funkcjonowania' . sposób odsyłania do innych przepisów.zjawiskiem powszechnym i chyturalnym. gdzie pojawiają się trudne termi comitology (procedura komitetowa / komitologia. o czym szerzej pisze David Katan (1999). c) Europejski Fundusz Uc (Urząd ds. tj.. taicie lization u Robertsona 1995). interpunkcję "drugiej jednakże strony tłumacz jest związany strukturą tekstu wego. Dostępna jest również baza danych dotycząca euroią http://europa. przekład dokumentów wspólnotowych. Podsumowując złożony.wej czy nawet. tzw. puryzm owy często przegrywa z procesami internacjonalizacji z uwagi na ćzność osiągnięcia określonego specjalistycznego celu komunikacji.. Jednakże terminek sarni też miewa wątpliwości. . polskiego eurożargonu : Kosecki 2002: 235-241 czy liberalizmu językowego i hybryd język oraz internacjonalizacji. wa opozycja globalizacja-regionalizacja sprzyja polaryzacji postaw cznych. europa. ie do ujednolicenia terminologii i sposobów wyrażaniajest . czyli "elastycznoś pieczeństwo zatrudnienia" (por. narodowej. b) Europejski F Uchodźców (Komisja Europejska). numerację.htm oraz glosarius czący integracji europejskiej. jak wskazują badacze [Schaffner i Adab 1995.eu. ?zostając na styku kultur. a z drugiej strony coraz dalej idące i coraz prędzej pujące językowe różnicowanie się współczesnych społeczeństw". W takiej sytuacji należ wać się wiarygodnością źródeł. bardziej przyjazny dla polskiego odbiorcy układ ny. ale przede wszystkim sp i kulturowy. ' .). Grucza (1994: 17).eu. która przekłada się w ogólnej komunikacji językowej na przeciwstawne tendencje: z jednej strony puryzm językowy. as 1991). Opoglobalizacja-regionalizacja nie jest elementem kluczowym. kulturze języka przekładu.u tekst-hybrydę. Na przykład European Refugee Fund to: a pejski Fundusz na Rzecz Uchodźców (UKIE). należy zau ' następuje. "Europeizacja" jest przejawem globalizacji w sferze komunikacyjnych. nt. polski przekład stanowi zawsze swego .

nsf . ~n~entalnyproces karny (proceeding). 0ryJ~O:CI Jest realIzowana w odniesieniu np. " .baza dokumentów UE Eur-lex polskim http://europa.ukie.baza terminologiczna UKIE www. a więc nie.pl/dtt. oraz z ukształtowaniem się odrębnego.ukie. lowej przenoszone są nie tylko nowe typy tekstów.o jest przecez powIązane . przypis 2). baz terminologicznych. gdzie szczególnie intensywni biegają procesy internacjonalizacji. instytucji unijnych.-.69. ct . 120-121.ukie.. ale również czy konwencje tekstowe.europa. sp nego języka prawa. Ważne adresy: www. 7. a więc uznanie ich za określone typy tekstów z cha tycznymi dla nich strukturami globalnymi. do prawa polskiego ~m za.eu/pljlegis.int . przełamywaniem schematów teks powstawaniem tekstów-hybryd. s. ~zas gdy wIelkI.dobme!s~e.karnym ma ona duze znaczenie w postępowaniu przygotowawczy'~ . GRAF-PUNIXT. Warszawa l 994.strona Unii Europejskiej (z odniesieniami. Bruno Schulz. ale taicie że standaryzacją r typów tekstów prawnych. jeszcze rowszy I bardzIej zawzięty. :osner (1998: 130. że ten potężny organizm sądowy' utrzyma się 'zawsze (~ego :~dzaju c~o~by chwiejnej równowadze i że jeśli człowiek coś sa~owolnie na orm miejscu ~ml. baz dokumentów i glo] http://eur-Iex. czy w dobie zacjihybrydyzacja stanowi zjawisko przejściowe. ktora zakłada sku~ienie w ręku sądu wszystkich funkcji procesowych. •. zycYJ~ym. co do zasady. jak również jakie mogą powodować potencjalną asymilację takich tekstów w kulturz docelowego.powetuje sobie to drobne zakłócenie na innym escu .gov. 9~r~wle . wr nącym znaczeniem dyskursu multilingwalnego i multikulturoweg tekstów na styku kultur będzie w polskiej kulturze prawnej cora Przel{lod sądowy eba starać ~ię zro~umieć. " .eu. baza dokumentów UKIE wwwt. eurożargonem.W wyniku procesu tłumaczenia z kultury źródłowej do kultury.pl/oide/ . Wpływ europejskiej kultury prawnej na proces kom międzyludzkiej jest taicie dostrzegalny w innych państwach członko gdzie przekłady tekstów prawnych n'ie są postrzegane przez ich u' ników jako teksty autentyczne. Franz Kafka. W procesie karnym typu europeiskiego kontynensada kontradykt .słownik Eurodicą http://libr. wyn proces przekładu acquis communautaire na język polski należy rozpr w kontekście szeroko pojętej "europeizacji" komunikacji językowej stawanie pod wpływem dominującej kultury prawnej skutkuje ni zapożyczeniami na płaszczyźnie leksykalnej. Trudno powiedzieć.i zostanie niezmieniony.wszy~k. m~deH<ontradyktoryjny występuje. orgamzfT} ~atwo.nsf . ale przede wszystki polskich wzorców 'tekstowych.. P~zeclwlenstwem tej zasady jest zasada śledcza występująca w pro'.gov. Pozostają one własnością Wspólnoty (co ownership). Ma to ZWiązek nie tylko z przynależno' większej wspólnoty międzynarodowej. jeszcze baczniejszy.intJeurodicautom/Controller . Jego zdaniem Tria/(Prozess) powinien zostać o~y Jako "Case" albo "Proceeding".ema.sejm. u:uwa sobie ziemię spod własnych stóp i może sam runąć. zostały zaakceptowan rodzimy~h użytkowników. A. stanie się jeszcze bardziej zwarty. .europa. nie zaś anglosaski proces karny (tridQ aS~lema.kresle.pl-strona UKIE wwwż. który wykształcił się na obszarze Unii Europejs . ponieważ Proces Kafl<i parodiuje niekon~y.. Niewątpliwie jednak.pl/dtc.Ośrodek Informacji i Dokumentaj pejskiej }ekawe uw~gi na temat tłumaczenia angielskiego tytułu Procesu Franza Kafki Je R.gov. 71). a nawet co jest wdopo. przeł. w procesie kam rn saskiego.gov.eu. . Proces 10 . reprezentując wielość języków i kultur (Trosborg 1997 Z analiz przedstawionych powyżej oraz w rozdziale 5. gdzie proces toczy się w formie sporu równouprawnionych stron przed ym sądem (Marszał 1997: 69).

2702 z późno zm. zrozumiałym dla nieprawników uczestniczących w r. nowej ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego z 25 listopad (Dz. Role procesowe '. Język postępowań jest w znacznym stopniu językiem mówlon :wyróżnia go spośród innych odmian języka prawniczego. w kręg prawniczego praktyki orzeczniczej. praktycznie nieobecne w/' literaturze przedmiotu. zwłaszcza przekład pism sądowych i . :1 1 . ostępowanie nieprocesowe jest zwykle bardziej pisemne niż sam s (Siedlecki i Świeboda 1998: 62). 213). tj. postanowienie. .w kontekście p sądowego można powołać teksty sądowe (np. np. karnej lub administracyjnej. art. 210 §1 kpc oraz "kpk) w przeciwieństwie' do. np. orzeczenia.. czyli pisma stron lub uczestników postępowania kierowane anów procesowych.. poz. w zale. jest podział na postępowanie owe i nieprocesowe. a także tłumaczenie elementów rozprawy sądowej. o czym była już mowa w roz język ten.1134. W trakc prawy głównej formułowane są wypowiedzi nawiązujące z jednej do języka procedury cywilnej. w którym formułowane są rezultaty tych postępowań uzasadnienia. zeznanie. postępowania administracyjnego (art. Zielińskiego (2004: 14) . także typologia tekstów z dziedzin Gajdy (2004: 28) oparta na genologii.język okołosądowy" krypcję bezpośrednią za pomocą imienia i nazwiska oraz skrypcję poprzez terminy prawne (role procesowe). jak pisze Zieliński (1999: 64)11. z drugiej zaś operujące słownictwem' potocznego. prawny tłumaczy. przede wszystkim art. w którym toczą się postępowania sądowe i quasi-sądo . miana pisana języka dotyczy dokumentów procesowych i pism ch oraz sentencji wyroków wraz z ich ewentualnym uzasadnie.Plaintiff sued Defendant for negice" czy "As a result of such injuries. przede wszystkim z uwagi na zasadnicze e terminologiczne (zob. I~pa).języków okołoprawnych". tablica 7. wezwania. przesłu świadka) oraz pytania ze strony sądu i innych uczestników postępo' powiedzi performatywne. 1135 § 2 kpc). .U. uczowy. 125 kpc) odsię od "pism sądowych" pochodzących od sądu. w jakiej ma być przedstawiany sądowi łfal<tyczny i dowodowy (Siedlecki i Świeboda 1998: 61. 131 § 2. o język. ugoda itd. W dużym uproszpolskie postępowanie cywilne zostało przedstawione w tablicy as. ma dwie odmiany: G język. akt oskarżenia. apelacja).. Por. Marszał 6-77). Ponadto uwzględniona została specyfika tłumaczenia na wymiaru sprawiedliwości.wych. 136 § 2. ekspertyza wezwanie.rminologia postępowania cywilnego zależy w dużej mierze od toczącego się' postępowania. a wię czenie ustnego dyskursu prawnego. pozwy) stosuje się szczesposoby jednoznacznej identyfikacji stron procesu poprzez decję dwustopniową: najnowszego podziału M.odwolanie. Dotyczy ona formy. Wprowadzono nowe zasady nabywania upra wykonywania zawodu. od rodzaju postępowania. . przykładowo . 11 Według . Wśród typów wypowiedzi pojawiają się wypowiedzi opisow mowa obrończa. orzeOodłowski i in. uzasadnienie wyroku).' wie. nakaz towania. czy mamy do czynienia ępowaniern procesowym. a ściślej rzecz ujmując.wane są jak nazwiska. czyli nauce o gatunkach . 212. wyrok.język sądowy" (zgodnie z nową nomenklaturą) mieści się w kategorii zróżnico socjolektalnie . które przeznasą dla stron lub uczestników postępowania.Przekład sądowy jest szczególnym rodzajem przekładu wykonywanym przede wszystkim przez tłumaczy przysięgłych.) zasadniczo zmienił.terminologii polskiego kodeksu postępowania cywilnego "pisma' 'we". Mówiąc o przekładzie sądowym poruszamy się przede ws W obszarze języka prawniczego. wnioski. czy nieprocesowym. stąd też nie używa się przedimka określonego 'iersma 1999: 123). dokumentach sądowych (np. mowa końcowa prokuratora i obrońcy. na s. interakcje (np. od tego. skarga. powód i po(lny (Marczyk 2004: 159). Plaintiff Cook has incurred 'cal expenses and has sustained physical pain and mental anguish". tym samym ustawodawca rozszerzył I mogących wykonywać zawód tłumacza przysięgłego na osoby n wykształcenia filologicznego. nakaz rewizji. 3. Nr 273. np. oświadczenia (art. Z prawnego punktu widzenia zasada jest jedną z naczelnych zasad postępowania sądowego w sprailnych l karnych (por. z punktu widzenia tłumacza. 1997: 243).) oraz teksty wyrażające roszczenia prawne (np.2. . bnie przebiega identyfikacja w języku angielskim. Na zbiorcze określenie obu rodzajów żywa się terminu kodeksowego "pisma sądowe:' (np.

postępowanie wieczystoksięgowe . dział spadku 6) sprawy zzakresu przepisów o przedsiębiorstwach państwowych i samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego . tytułu dokumentu. czasem z urzędu. też 'kończyć wanie w sprawie '(np. W przypadku wątpliwości tłumacz może posłużyć się pojęciem . dochodzenie). a więc od-tego.uczestnicy (min. 5) sprawy z zakresu prawa spadkowego. . opiekuńczego i kurateli. Podstawowe różnice między polskim postępowaniem procesowym cesowym POSTĘPOWANIE CYWILNE sądowe POSTĘPOWANIE POSTĘPOWANIE PROCESOWE NIEPROCESOWE dwie nieograniczona liczba powód -7 pozwany wnioskodawca . np. . ustanowienie drogi koniecznej. czy chodzi o postępowanie przygotowaw. 2) w sprawach ze stosunków między •rodżicarni a dziećmi 3) w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych 4) w sprawach o naruszenie posiadania 5) w sprawach gospodarczych 6) postępowanie nakazowe i upominawcze 7) postępowanie uproszczone tylko z inicjatywy strony • wytoczenie powództwa (środek procesowy) poprzez wniesienie pozwu (pismo procesowe) nie zawsze. W postępowaniu przygotowawczym stronami są rzywdzony" i "podejrzany" . stwierdzenie zasiedzenia. art. 355 kpc) zstrzygaćkwestie proceduralne (np. 325g kpk). np. postępowanie o sprostowanie aktu 'urodzenia wnioskodawcy) rozpoznawcze procesowe egzekucyjne nieprocesowe: .przesłuchania 299 kpk i art.. i) uznanie za zmarłego i stwierdzenie zgonu' 2) ubezwłasnowolnienie 3) sprawy z zakresu prawa rodzinnego. 394 § 1 pkt 1-1 i kpc. Rodzcijepostępowaniacywilnego w polskim systemie prawn 7.orzeczenie. np. 236. np. oczywiście. Śledztwo.I . przysposobienie . jest. zasady brak sporności tak tylko gdy ustawa tak stanowi wyrok (ewentualnie nakaz postanowienie* zapłaty) ą . separacja. nie dotyczy to. W procesie postanowienie może. 354 kpc). .nakazu wydaje postanowienie (art. iż jeżeli kodeks postępowania cywilnego nie przewiduje wydania wyroku lub. stwierdzenie nabycia spadku. np. przepadek rzec zniesienie współwłasności. postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie .od chwili rozpoczęcia..1. sąd postępowaniu karnym dobór terminów jest uzależniony od etapu ępowania.2. jedna.czy o postępowanie przed-sądem oraz od [u postępowania.art. ogólne odrębne: 1) w sprawach małżeńskich . odmowa ia od kosztów sądowych). 7) złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego 8) postępowanie rejestrowe l.Tablica 7. W sprawach mniejszejwagi o wykroczenia cych się według kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. np. wyjawienie przedmiotów spadkowych. 4) sprawy z zakresu prawa rzeczowego. sąd opiekuńczy spór (kontradyktoryjność) co do.art.

child itd. s. offence) private/civil wrong tort v. Podejrzany staje karżonym od wniesienia aktu oskarżenia do sądu pierwszej instancji 332 i nast. poowienia. il tak. r OBJAŚNIENIE EKWIWALENT art. Proces karny a cywilny angielskim podstawowe różnice my o "obwinionym". na stronie http://w'Ą'w. Poland 1. gruntów tszawskich. •lica 7. np.compad co.od 1999 the writ of summons to obecnie claim form (pozew na formularzu). ze skargi nr 51837/99) rozróżniono w języku angielIn dwa terminy. 315 kpk). acquitted. [BELLER v. released damages ~bwych.. W praktyce rola tłumacza jest iejsza w postępowaniu administracyjnym. Należy też pamiętać o tym.defendant prosecutes to be prosecuted for sth a criminal charge plaintiff* .Tablica 7. Polska procedura administracyjna w wyrokach Europejskiego Trybunału przykładach orzeczenia w sprawie BELLER przeciwko Polsce -' łurnaczeniu autorki na język polski). że podejrzany ma obroń­ ś pokrzywdzony . 154 i 155 kpa: art.. statement of claim (pozew) .organ oraz inne. przez Europejski Trybunał Praw Czioka w Strasburgu w coraz częstszych sprawach obywateli polskich 'eciwko Polsce związanych przykładowo ze zwrotem tzw. Zmiany w zakresie terminologii są dostępne np. WCzłowieka (na TERMIN POLSKI guilty but. 214). probation * Od wprowadzenia w Wielkiej Brytaniireformy procedury cywilnej (CiviI Procedure Ru/es) w kwi' . kpk). na s. np.02. chociaż samo tłumaczenie . także Alcaraz i Hughes 2002: 79-86).defendant sues brings an action against cause of action (indictment) FAMILY CASES petitioner .1999 r.pełnomocnika (art. ugody administracyjne). gdzie stroną jest e "oskarżony". civil wrong a breach of contract defamation negligence trespass conversion PROCEEDINGS (to take legał proceedings against sb) CRIMINAL CIVIL prosecutor . zobowiązany 6stępowaniuegzekucyjnym) i rodzaje rozstrzygnięć (decyzje. 161 kpa (koniecżność zabezpieczenia ważnego interesu publicznego) quash On 25 August 1997 the Warsaw Governorquashed the 1949 decisiot: and remitted the case for re-examination.ukIfree-legaLarticles/woolf2. szeroko wykorzystywane. w sprawie BELLER przeciwko Polsce (wyrok Trybunału z 1 luo 2005 r. które są kluczowe dla polskiej procedury: adrnini'cyjnej: "uchylić" i "stwierdzić nieważność".4. zamiast minor używa się t.) judg(e)ment for/in favour of (the plaintiff/the defendant) Iiable (for•.respondent outcome verdict + sentence outcome judg(e)ment guilty (of•. Więcej informacji na temat zmian można znaleźć na oficjalnej stronie http://www gov.2005.html (por. nie dotyczy to postępowania w sprawach i wykroczenia skarbowe (art.4. W tablicy 7. [ca 7. a więc wnictwo stron (strona skarżąca . p/aintif( został zastąpiony terminem claimant.ukI. 120 kks). 4] .• jon the contraet) not guilty discharged. W języku angielskim również bardzo wyraźnie iela się terminologię procedury karnej od procedury cywilnej (zob.3. przediono terminy proceduralne wraz z objaśnieniem ich skutków pro- terminologiczne 'estępstwa LAW criminal dvil public/criminal wrong (crime.. Postępowanie administracyjne również ma swoją specyfikę.3.

cd. tablicy 7.4.
stwierdzić nieważność

apelacja.

odwołanie

czternastu dni. zgodnie
z art. 129 kpa].
[BELLER v. Poland
1.02.2005. s. 9]

usunięcie

z obrotu
annul
prawnego ostatecznych
On 13 December!
i nieostatecznych decyzji
President of the CJ
i postanowień dotkniętych Housing and Urb'
wadą. np. naruszenia
Development ann
prawa materialnego. np.
decision 0[25 A
art. 156 § 1 kpa
1997, by which th
(niewłaściwość organu):
refusal to grant te'
skutek: •stwierdzenie ich
ownership tothe
wadliwości z mocą
'applicant's father
wsteczną od chwili wydania quashed. [BELLER'
v. Poland 1.02.2()
Prawnym

środkiem

zaskarżenia decyzji

w postępowaniu
administracyjnym jest
odwołanie (art. 127 kpa).
w postępowaniu cywilnym
i karnym>- apelacja.

appeal
Artiele 16 of the
Administrative Pro,
stipulates that thos'
administrative deci
a~ainst which no fi
appeal is available;
final. A decision b
final if. interalia, n.
against it has been .
with the competent
authority within tw'
as laid down by Artl.
ofthe Code.
.
[Przepis .art. 16 Kc,;
postępowania

administracyjnego
stanowi. że decyzje
których nie służy
odwołanie

[w administracyjny
instancji]. są ostate
Decyzja staje się
ostateczna. jeżeli,
innymi. nie wniesi
odwołania do wtaśc
organu w terminie.

Przedmiotem skargi może
m.in. zaniedbanie lub
nienależyte wykonywanie
zadań przez właściwe
organy lub ich
pracowników. naruszenie
interesów obywateli.
a także przewlekłe
załatwianie. spraw
(dział VIII kpa).
Inną odmianą skargi jest
skarga do Wojewódzkiego
Sądu Administracyjnego
(poprzednio do' Naczelnego
Sądu Administracyjnego).
skarga na bezczynność.
oraz skarga na czynności
egzekucyjne.
Zarzuty procesowe
(apelacyjne. egzekucyjne)
jako środki
być

obrony/zaskarżenia są

zwykle wnoszone
w piśmie procesowym
bądź ustnie do protokołu.
Z uwagi na trwałe.
nieusuwalne przesżkody.

.

complaint, appeal
The applicant lodged an
appeal with the Supreme
Administrative Court
[skarżąca wystąpiła

ze

do NSA]
[BELLER v. Poland

skargą

1.02.2005. s. 6]. '

On 16 December 2003 the
Court examined the
admissibility of both
complaints [Trybunał
badał dopuszczalność.obu

zarzutów] - that is. those

made under ArtiCle 6
§ 1 and Artiele 1 of the
Protocol No. 1- and
unanimously deelared both
of them admissible.
[BELLER v. Poland
1.02.2005. s. 14'
- PARTLY DISSENTING
OPINION OF JUDGE
PAVLOVSCHI]

discontinue proceedings

On:.31 August 1999 the
Regional Prosecutor
postępowania.
withdrew her objection and
postępowanie w danej
subsequently tne
sprawie nie będzie
proceedings concerning the
kontynuowane oraz
annulment ofthe decision
sprawa nie zostanie
of 12 November 1997
rozstrzygniętaco do istoty: were discontinued.
bezprzedmiotowość

w formie decyzji.

[BELLER v. Poland
1.02.2005. s. 4]

ii

l

cd. tablicy 7.4.

przesłanek decydujących

zawiesić postępowanie

oddalić (skargę.

wniosek)

wstrzymanie dalszego
biegu postępowanie. np.
w przypadku śmierci
strony. na wniosek;
w formie postanowienia
Skutki:
- wstrzymanie biegu
terminów
- wstrzymanie czynności
procesowych

odmowa udzielenia przez
ochrony
prawnej ze względu
na bezpodstawność

sąd/organ żądanej

zgłoszonego żądania

z punktu widzenia
materialnoprawnych
przesłanek postępowania:
rozstrzygnięcie

merytoryczne - co do
istoty sprawy
odrzucić

odmowa merytorycznego
rozpoznania przez
sąd/organ z powodu braku
ustawowych

o możliwości rozpoznania
i rozstrzygnięcia sprawy
w drqdze danego rodzaju

proceedings were -:
On 24 January 20QO'
app/icant requested

Supreme Adminirtr,
Court to dismiss the
petition to have the . . .
enforcement of that.;
decision stayed. In r
the COUrt informed
app/icantthaUhe .
enforcement had be
""
stayed ex.Iege.
[... skarżąca zwróciła'
Naczelnego Sądu
Administracyjnego;
o oddalenie wniosku
w przedmiocie
zawieszenia w kona
decyzji. W odpowie
NSA poinformował
skarżącą. że ost o
wykonawcze zostało
zawieszone z mocy p'
[BELLER v. Poland
1.02.2005. s. 5]
dismiss»
On 25 March 2004 t
Warsaw Regional
Administrative Court .
dismissed the applica
appeal. [WSAw Wars
oddalił skargę wniesi
przez skarżącą].
[BELLER v. Poland
1.02.2005. s. 6]

postępowania (często

z przyczyn
formalnoprawnych. np.

excessive. [Rząd wnosił
o odrzucenie roszczenia
.skarżące] przez Trybunał
jako wygórowanego.]
[BELLER v. Poland
1.02.2005.5. 12]

niewłaściwość sądu)
utrzymać w

mocy
apelacji,
skargi, odwołania itd.)
(bezzasadność

uphold (pursue comp/aint)
On 30 April 2002 the
President of the Office for
the Housing and Urban
Development. after the
re-examination of the case
requested by the applicant.
'upheld his own decision of
13 December 200 l.
[I3ELLER v. Poland
1.02.2005. s. 6]

różnienie

c(ismiss-rejeet jest

również bezwzględnie

stosowane w

postępowaniu

cywilnym.

.
Warto też przypomnieć strukturę sądownictwa w Polsce wraz z procwanymi - angielskimi -ekwiwalentami rodzajów sądów. Struktura
. zy sądowniczej w Polsce nie ma jednolitego charakteru (Garlicki
: 353). Art. 10 ust. 2 Konstytucji RP zalicza do tej władzy sądy
unały. W Rozdziale VllI Konstytucji zatytułowanym Sądy i trybunały,
owa, oprócz sądów, o Trybunale Konstytucyjnym i Trybunale Stanu.
cją sądów jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości, czemu daje
z art. 175 ust. 1 Konstytucji RP:
.

reject*

Wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują:
sądy powszechne. sądy administracyjne i sądy wojskowe.

Sąd Najwyższy.

The Government invite.
Court to rejectthe
applicant's claim a~

The administration of justice in the Republic of Poland shall be implemented by
the Supreme Courts, the com mon courts. administrative courts and military
courts [tłum. A. Pol i A. Caldwell]

I

;'

W dalszej części rozdziału (zob. tablica7.5A i 7.5B na s. 22
zilustrowano graficznie wymiar sprawiedliwości w Polsce, cz'
w. oparciu o diagram zamieszczony w książce Administration ofJ
Poland autorstwa M..jankowskiego i A. Siernaszko (1999), będąc
rym, chociaż nieco zdezaktualizowanym obecnie źródłem informa
świetnym źródłem terminologii (na końcu zamieszczony jest na'
gielsko-polski glosariusz najważniejszych terminów). Ponadto tabli
zawiera proponowane ekwiwalenty w języku angielskim.

·7.5BY Administration of Justice in Poland

CONSTITUTIONAL
TRIBUNAL

SUPREME COURT'S
MILITARY CHAMBER
r-----~---------------------- ----------~--------,I

S
P
E
C

Tablica 7.5A. Wymiar sprawiedliwości w Polsce

KRAJOWA RADA

TRYBUNAŁ

TRYBUNAŁ

I

SĄDOWNICTWA

KONSTYTUCYJNY

STANU

A

PROVINCIAL COURTSI
REGIONAL* COURTSI
C1RCUIT COURTS
(former VOIVOD(E)SHIP
COURTS)
(FIRST/S ECOND
,'IN5TANCE COURTS)

IZBAWOjSKOWA
SĄDU NAJWYŻSZEGO

WOJSKOWE
SĄDY
Ą

S

D

p
O

L
C
O
U
R

..
I
I

DISTRICTI
PROVINCIAL*
MILITARY
COURTS

HIGH
ADMINISTRATIVE
COURT

I
GARRISON
MILITARY
COURTS

REGIONAU
VOIVOD(E)SH IP*
ADMINISTRAT'VE
COURTS

T
S

OKRĘGOWE

s
Y

TRIBUNAL
OFSTATE

Z
SĄDY OKRĘGOWE'

(d. WOJEWÓDZKIE)
(I albo II INSTANCJI)

W
S

C
Z
E
G
Ó

L
N

Z
E
C

E

DISTRIU COURTS
(FIRST INSTANCE COURT5)

WOJSKOWE
.sĄDY

GARNIZONOWE

WOjEWÓ
ADM
TRACYj,
(WSA)

SĄDY

inologia stosowana przez Ministerstwo Sprawiedliwości (por. przypis 12.).

H
.~ . Dla porównania diagram ilustrujący brytyjskie sądownictwo cywilne i karne znajduje

N
E

rńitha

(SĄDY

GRODZKIE)

i Keenana (1979: 1&-:.17), sądownictwo amerykańskie u Brostoffi Sinsheimer
48) oraz u Ciarka i Kindera (1988: 12, 14). Wiele cennych informacji na temat
nictwa angielskiego prezentuje M. Szerer (1959). Zob. teź:Przewodnik po wysprawiedliwości dostępny na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości
.ms.gov.pVprzewodniklprzew01.pdf oraz
.ms.gov.pVprzewodniklprzew01e.pdf.

"

ich ność naraża sędziów na śmieszność ("The artificial politeness that cterizesthe English judicial style is so far removed from the realities eryday speech that it threatens to make lawyers ridiculous"). W tym przypadku ni mówić o rytualizacji działań werbalnych i niewerbalnych w omaw: układzie komunikacyjnym.' nt.przechodzą od . uchylenie i przekazanie do ponownego roznia bądź umorzenie postępowania). sta. komunikacji prawnej Lakoff 1989. popierając te argumenty bądź je obalając. 1 did it. . a nie ra (np. and does so here. ' CLERK: DEFENDANT: CLERK: DEFENDANT: MAGISTRATE: Do you plead guilty ar not guilty? Yes. 1'm asking you whetheryou plead guilty or You must use eitherthe words 'not guilty' or 'gUl. ormalność i oficjalny charakter dyskursu prawnego niejako ex dejizakładają istnienie strategii uprzejmości. you must say whatyou want to say. jednak odnotowuje się zakresie zasadnicze różnice między kulturą brytyjską i amerykań­ łaszcza jeśli chodzi o wyrażanie odmiennej opinii. jak zauważa Pannick (1987: 160). Only after the probation officer whispered to the defendant what did she finally pronounce the word 'guilty'. cych algorytmy postępowania (kodeks postępowania cywilnego. a więc dotyczący jedynie tekstu. Yes. mnl dni.The court will always respect the trial judge's primary . co odzwierciedlają przepisy prawa kontynentalnego wyrazające rsalne nakazy."). . You must use the language of the court. n (2001) omawia strategie uprzejmości w uzasadnieniach orzeczeń ch. No. ' przejmość sędziów może być tez analizowana w kontekście autoi władzy w odniesieniu do sędziów sądów niższych instancji.Przechodząc na płaszczyznę pragmatyki komunikacyjnej. ."). Odstępstwo od przyjętego algorytmu nie jest tolerowane. Rytualizacji podlegają poszczególne faz prawy sądowej. she understood.. 2001). Kultura prawa cywilnego preferuje styl bezosobowy. za Danef 18). 1just want to get it over.. 1 did it. 1 said l did it.i Lerat 1975: 46).. amerykańscy sędziowie są bardzo bezpośredni . W orzeczeniach sądów drugiej cji sędziowie odwołują się do argumentacji zawartej w orzecze. l did it.~e findings of fact and the conclusion here. . . Różnice międzykulturowe w zakresie stylów komunikacji dotyczą również stopnia bezosobowości oraz uprzejmości (por. Z racji hierarchizacji ról procesowyc wpisanego w ten model autorytetu władzy stanowi on niesyrneri model sytuacji interakcyjnej (Rzeszutko 2002: 193-195. ' rzenosząc te rozważania na poziom gatunków tekstowych oraz t w obrębie kultury anglosaskiej w kontekście pragmatyki językowej. co najlepiej ilustruje następująca sekwenć gielskiej rozprawy sądowej (Carlen 1976: 110-111. Wśród sędziów skich wyraźna jest tendencja do łagodzenia rozbieżności stanowisk e poprzez: ażenie żalu z powodu konieczności niezgodzenia się z kolegami innymi sędziami (np. poszczególnych członków składu sędziowskiego (np. o sedna sprawy.1 carmot e with the Divisional Court's conclusions. co wynika z właściwych procedur prawnych."). cyt. de rytuału w: Gajda 12004b).)lgS of fact.1 regret that I cannot agree. Later in the morning the case is 'called on' again. zakazy i dozwolenia (Śarćević 1997: 177. 15 czy administracyjnego). ersonifikowanie całej 'sprawy poprzez krytykę orzeczenia "sądu".. l did it. za Soui. ad' rem nie ad personam. Do you plead guilty ar not guilty? Yes. (Iooking toward probation officer) She said. . leźności od rozstrzygnięcia (utrzymanie w mocy orzeczenia sądu szej instancji. że model komunikacji w procesie sądowym charakte się wysokim stopniem konwencjonalizacji i formalizacji. 'Say guil' No. Nato. Uzasadnienia angielskie są bardzo uprzejme. Brown i Levinson 1978.) MAGISTRATE: DEFENDANT: MAGISTRATE: DEFENDANT: MAGISTRATE: DEFENDANT: MAGISTRATE: Do you plead guilty or not guilty? Yes. No. is Kurzon przeanalizował 33 wybrane losowo uzasadnienia orzeczeń odwoławczych pod kątem strategii uprzejmości stosowanych sędziów brytyjskich i amerykańskich. a często nawet adnie uprzejme (over-polite) i.sądów n~ższej instancji. (to probation officer) Can you be of help here? (The probation officer goes over to the defendant and eventually go court with her. zob. zmiana.ej zauważyć. No. But here I find a mismatch between . (To officer) Did she understand? PROBATlON OFFICER: Yes. " wszystkim na płaszczyźnie instytucjonalnej. 1''' say whatyou like.

B... nie było podstaw do wszczęcia postępowania' .. sędziów sądów niższej instancji lub są nocześnie łagodzenie krytyki poprzez stwierdzenie. Z analizy przeprowadzon Kurzona (2001) wynika. różne formy (nie)uprzejmości wuzasadnienia tyjśleich i amerykańskich orzeczeń sądowych pojawiają się w tych' nieniach wyroków. I pray the court for an injuction .skornpll()wana zresztą c.) i umorzyć postępowanie sądowe (. Podsumowując.lawięc sędziowie sądów niższych instancji oraz pe nicy "nie' mają racji". tym bardziej: skie orzeczenia sądów odwoławczych są znacznie bardziej forrnalą' wołują się doi argumentów merytorycznych/rzeczowych.w porównaniu z brytyjskimi. można przetłumaczyć stępujący sposób: . [podkreślenie i inicjały A. Przekład powinien uwzględniać te odrębności. (bardzo poważny zarzut merytoryczny . W uprzejmości zostały odnotowane przez D.. Kwestia ta.. żądaniu pozwu (czasem takie "żądam").. akt IV PR 329/82). nie jest trafny. request.. (are simp/y incorrect) . w formie łagodnej ." w petitutn.' insist. I reguest that the court impose an injuńction restrainingdefendant frorn infringing . z mocy art.. "poważnieznieks· (grass/y distort) fakty/kwestie prawne oraz mówią rzeczy "bez..(1) demand". Poniewaź jednak Sąd Wojewódzki bez odstawy prawnej postąpił inaczej. Poniżej' zacytowane fragmenty uzasadnień (w części wprowadzanej formuł "Sąd Okręgowy zważył.) .) oraz suggest ose. yróżnienie A. . 'mi czasownikami i przymiotnikami.l~ (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie V Wydział Cywilny Odwoławeź akt V Ca ~ 499/04.w zdaniu gł Jednak w większości przypadków wyrażania niezgody krytyka jes bezpośrednia. jak choćby pozew. są znacznie iej kategoryczne. silnych sugestii i używa się go m. Najczęściej wykoaną konstrukcją w formalnym użyciu jest tzw. in my view.. że obecny krytyczny osąd dotyczy jedynie danej sp limited to the present case on/y). które uchylają lub zmieniają wyrok sądu niż stancji oraz w zdaniach odrębnych.J. wieństwie do opinii sędziego wyrażonej nal.krytykowanie kolegów. łt will be imperative that the jury be able to believe the witness. Jest to kolejny argumeri że nie można traktować stylu anglosaskiego jako monolitu mo stanowić punkt odniesienia dla innych kultur prawnych.. wanie. wyraźnie dopuszcza zamieszczenie jedynie wzmianki ws. " The judge ordered that the lawyers not discuss the case until then. jak: require. ależy stosować często spotykanego zwłaszcza u początkujących czy tekstów prawnych czasownika . Amerykańscy sędziowie stosują zazwyczaj inne strategie.. z C?gląd Sądu Wojewódzkiego. sygn. Trudno nat' uznać za" wzmiankę" określenie: "zasądza od pozwanej solidarnie jakiego l. akt III CRN 88/75). Dotyczy żądań.) i uchylenia prawomocnego rakazu zapłaty w zakresie dotyczącym tych pozwanych.wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1982 r.the registered trademark. drugie zdanie można potraktować jako złagodzenie krytyki] ... ależało uchylić zaskarżony wyrok w części dotyczącej pozwanych. iż w stanie faktycznym ystępującym w niniejszej sprawie. co następuje") wyroków sądów odwoła zwłaszcza tych oddalających apelacje w całości lubw części: Ell Przytoczone w uzasadnieniu wyroku orzeczenie Sądu Najwyższego z maja 1969 r. np. Na przykład wyrażenie "wnoszę o . po stronie współwłaścicieli zachodzi wsze współuczestnictwo konieczne..B. skoro nie wnieśli oni przeciwko temu nakazowi zarzutów. (which make no sense). sygn. d.. że natężenie tej cechy jest znacznie w wyrokach amerykańskich. Kurzona jako formy z należnym szacunkiem. w stosunku do której za' prawomocny wyrok zasądzający od niej tę samą należność. o solidarności osoby pozwanej i innej osoby.musi być rozważana na tle konkretnego stosunku prawnego . Im· ..I/We move (that) the court impose an injunction . co s o odrębności kulturowej obu jurysdykcji. yrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 1975 r. niepubl..krytyki na początku zdania podrzędnego. razem polskie pisma procesowe.. imperative (It will be imperative that. order. godzić się w konsekwencji należy z zarzutami rewizji.. (.końcu. Przykładowo: ' The statute required that mens rea be [bare infinitive 1 forma bezokolicznika bez "to"] established.).J.). dowegoze skutkiem w stosunku do pozwanych (. (.nctive. zdania odrębnego (respectfiilly dissent). których przedmiotem są prawa qbowiązki wynikające ze współwłasności.. (.żejest to opinia/osobiste zdanie konkretnego sędziego. że w sprawach. poleceń. •.) w związku z art.Iżył Sąd pierwszej instancji.in. stress. tryb mandative .

. 6) Notice is hereby given that trespassers will be prosecuted. ęs~o stosowaną formą adresatywną jest zwrot mylout esteemed ~'e używany zwłaszcza w odmianie amerykańskiej przez sędziów ~~~ieniu do sędziów. Your Worship s'2003: 82. .' (Austin 1976: 57)13 ..judge Scot albo nawetjudge (por. Garner 2001: 947). #iacz tekstu (f/otsam phrase)(Gamer 2001: 402.' . "Obrona wnosi o przesłuchanie świad­ . ieodłącznym elementem etykiety sądowej jest tzw.peł­ ~i1~óvv' adwokatów. Przysłówek hereby w przykładach 4) i 6) oraz jego potencjaln w przykładzie 5) (tj. np.::not unaware of the cases cited by my esteemed colleague Mr. defend Mr. formułach (per[ormat{ i czasownikach (peiformative verbs).ar.'lkzestników postępowania.bezosobowo. in the 5upreme Court Jrer'lnsylvania. Stąd A o perfomatywnych wypowiedziach (peiformative utterances). 1975). por. np.His/Her Honour '. Garner 2001: 6 a więc uproszczenia języka prawa. go ut' 'esteemed collea ue. np. "Czy pełnomocnicy mają t:. jeżeli upłynęło 10 lat od końca ro] darzowego.Panile) Sędzio". 2) 1 nam e this ship the Queen Elizabeth.: .sposób eksplicytny informuje o perfor.:..-'1. p/ain English Tiersma 1999: 211-230. 20 August 1996. Listę performatywów rozszerza o konstrukcje bierne: 4) You are hereby authorized to pay. )'g6glojęzycznym dyskursie sądowym do sądu. separate opinion of sticeFranclsco): . Faulk i Mehler 1994: "arice 1994: 183). nomocników stron . ponieważ. Arthur W..'hp. także Tiersma 1999: 207). system zwrotów 'tYWnych.. przypis 2). Lee'. 3. np.1 : } ...' .. (First (jtizens National Bank v. Oprócz n' znanego przykładu performatywności dyskursu prawnego. wskazać można instytucję prawną "uznania za z Zgodnie z art. l. .":':. Language Movement . w którym.i' (wszystkie przykłady pochodzą z książki American Legal Eng/ish a" D. 'r:'~akrac.. ewentualnie w trzeciej osobie lf 'tiour p/eases .npści danego wyrażenia w tekście prawnym. 120034. Mr justice Eakin. ski 1999: 66). np. Searle'a (1969. jeszcze' jako przykłady performatywów o charakterze instytucjonalny (1976: 5) podaje następujące wypowiedzi: 1) 1 do (take tl1is woman to' be my /awjUl wedded wife). szerzej Gibbons 2003: 83).Wracamy się w zależności od stanowiska sędziego i systemu w trzeciej osobie: Your Honour. Halla i M. s. whether you have been fully informed by previous counsel and .n. Rply.Wnioski formalne?" bądź mniej formalnie . czasem w odniesieniu do innych osób . Hurley 1999: 181-183. wskazuje eksplicytny. i .?". :'. Philippine ~p'teme Court Decisions GR No. ponieważ 1: hereby (niniejszym) w . Szerszym aspektem kwestii grzeczności w kontekście pragmali (por.''\y sądzie amerykańskim w formach adresatywnych używa się też k... tj. że dana wypowiedź jest wypowiedziąperformatywną 1986: 7. według istniejących wiadomości.' . w szczególności jego swoista siła ilokucyjna o charaki kłaniającym w rozumieniu deontycznej teorii aktówrnowyjohna ' (1962) i rozszerzonej przez johna R.) But before going through the agenda. zaginiony mo " uznany przez sąd za zmarłego. '. 3) 1 give and bequeath my watch to my brother. Your Lordship. Wyrażenie "W~ hereby agree as follows" nie jest '1lca ekwiwalentne wyrażeniu "We agree as follows". Ch.Panie Mecenasie". .. j-166-2003. że przysłówek hereby to tzw.) (People of the Philippines vs fsparas and Libed.: \.~.. zawarcia ślubu (Austin 1976: 5) legitimizowanej odpowiednim kol instytucjonalnym. jak sam zauważył "the term 'performatf used in a variety of cognate ways and constructions" (Austin 1962: 6). 29 § 1 polskiego kodeksu cywilnego. prawnego.Il ..Czy świadek widział . tam też znajdują czenia gramatyczne). 5) Passengers are warned to cross the traek by the bridge only~. 13 Podkreślenia wymaga fakt. Brytan' szerzej nt. ..(USA) / Plain English Campaign (Wlk. Trudno w związku z tym zgodzić się ze zwolennikami t . opinion of Mr Chief justice Cappy.. justice Puno stabHshing the rule (. To 'lOtyczy . '. czyli składu orzeka'::7. W odniesieniu do innych sędziów . Cesic. Kalisz 1993) dyskursu prawnego jest performatywność.hether you received al! the documents you need in order to.'.: DGE'ORIE: (. l'd first liketo be informed.0. .. also contends that § 357 does not Sherwood.sposobu wypowiedzi poszczególnych uczestników.1999: 66).. który jest w znacznym stopniu zrytualizowany (Zgółka "ski 2003: 189) i charakteryzuje się znacznym stopniem oficjalności . Chodzi zwłaszcza Q konieczność używania w od'lii do sądu zwrotu "Wysoki Sądzie" czy rzadziej .Passengers are hereby warned"). prawników. do.stanowił dopuścić dowód".(Zieliński .. iż Austin nie był konsekwentny w używaniu pr terminu "perform~tywny".

fakt publicznego ogłoszenia przez przewodm właściwego składu orzekającego (art.B. Wiltshire 2003: 16) Podobnie mogą zwracać się do siebie pełnomocnicy lub obrońcy jąc zwrotu my (learned) friend. to bowiem powrót do kodowego modelu komunikacji (por. W przypadku wyroków zawsze używa SI 'i W wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka]: R THESE REASONS. ewentualnie w trzeciej osobie Co the Prosecutionlthe !Defence. (szerzej" na temat rytualiza'cji rozprawy są<. p. (Zieliński 1999: '65). 24 April 2003). niczej są także wYPowiedzi performatywne. Zieliński (1999: 65-66). Angielskimi od. czowi sądowemu stawia się wysokie wymagania w zakresie znaj 0języków: źródłowego i docelowego.' . \The court delivered judgment for / in favour of plaintiff / claimant. ch. my esteemed colleague the previous counsel gave me al porting material that he received from the Prosecution (.fed out duly transformed" -WelIs 1991: 329. kładzie sądowym(§ 68 Kodeks tiumacza-przysiegtegu z komentarze 77.:sa " w wypowiedziach: prawniczych "sposobem wywierania presji pe nej" i jako takie nie powinny być pomijane w tłumaczeni~ sądo traktowane jako "ozdobniki" wypowiedzi osób' uczestniczącyc . nazwiska. 38 of the transcript.. które nie się w tłumaczonej wypowied~i. 417 § 1 kpk.).) ... OCZywIstym prz gatunku prawnego. 1986: 395-398). zwłaszcza w Wielkiej Brytanii i Australii. że . Amerykański sądowy jest znacznie mniej sformalizowany w tym zakresie ( " I 2003: 83). materii.~zwr?tyadr.) [WOBEC POWYŻSZEGO. TRYBUNAŁ orzeka jednogłośnie o naruszeniu artykułu fi § 1 Konwencji: (. asad etyki zawodowej. Tiersrna 1999: 181-19 giej strony nie należy dodawać form gnzecznościowych. co następuje" itp. 9wyższe rozważania sygnalizują zaledwie niektóre istotne problemy ł~du sądowego i w żadnym razie nie mogą pretendować do' kom. M.ast w przypadku postanowień nierzadko używa się wyrażenia . kpc) itd.]. Na pewną niekonsekwencję w posługiwaniu się zwrotami pełnić funkcję performatywów w orzeczeniach sądo~ch ". cyt.. np. które może mieć także charakter opisowy. (1995).. Ihe court found / ruled for the claimant.-'1 zelca'' w czasie teraźniejszym..ln the second half 9 of this year.. dnikami polskich performatywów mogą być następujące wyrażenia: MR.jak to ujął jeden z byłych sędziów ajwyższego Australii . co podkreśla ich performatywność.(sąd) owił". 326 kpc. a także znajomości procedury sądowej i prawa materialnego.lowej w: Rz 2002). a więc określone miejsce (sala rozpraw właściwego są~ lonej instancji). za: Gibbons 2003: 247)..B. ani wagi tłumaczenia sądowego..rafia na temat tłumaczenia prawnego ustnego i pisemnego znaję u Hertoga (2001) (por. .PolskieJ orzekł. Moc sprawczą wyroku skutecznie warunkuj:. (Internati inal Tribunal for the former Yugoslavia. wiedzy ogólnej oraz wiedzy istycznej w zakresie właściwości dyskursu prawnego. także Gibbons 2003: 114-115. I he court held / ruled / found that the defendant had been negligent. podstawowego kanonu lekturtłumacza sądowego należy niewątp­ aliczyć Kodeks tiumaczaprzysięgłego z komentarzem (2005)J Bogata .. case number IT-95-10/1 ~PT. art. . jan i in.J. Jak wskazują Zgółka i Zieliński (2003: 189). "O~i:ramp~s~. "Ogłaszam wyrok w imieniu Rzeczypospoht~J ... oddala jednogłośnie roszczenie skarżącej w pozostałej części dotyczącej słusznego adośćuczynlenia . także Gibbons 2003: 232-255 oraz cytoarn pozycje). wego ujęcia wszystkich aspektów tej niezwykle złożonej. sądu"." Wśród charakterystycznych wypowiedzi dla języka praktyki. Chartrand.tłumaczenie A. kontekst: cjonalny. co jest doś~często spotykane. '. dlatego' często . e jest chyba bowiem tak.J.. . . który pełni funkcję performatywną jest 01' sądu (wyrok). cesie (por.. cutorversus Ranko Cesic. Gatunek ten.:. zaś metafora przekaźnika nie oddaje ani : ości. Zwroty adresatywne odzwiercied nież zhierarchizoW'aną strukturę społeczną. THE COURT Ids unanimously that there has been a violation of Article 6 § 1 of the Conven- tron: (. .tłumacz sądowy ma pełnić funkcję "prze" ("electric transformer. whatever is fed into him is to be.' Your Honour. konwencji .] ismisses unanimously the remainder of the applicant's c1aim for just satisfaetion. BAKRAC: [Interpretation] Yes. jak zauważa ~orte Madsen (2?00.tłumaczenie A. Gibbons 2003: 251-252). Miflar.: prezentujejęzykowo zależny fakt instytucjonalny w rozumienIU.

)..jak w każdym przekładzie tekstów specjalistycznych. nie może istnieć bez' To trywialne być może na pierwszy rzut oka stwierdzenie im określone podejście metodologiczne do badań nad dyskursem pr gól)Nrn' zarysie w rozdziale 4. ak. whereby they have whol/y confounded the very Essence of Truth and Falsehood. ukształtowanych przez wiełowie­ ~traciycję prawną. . jakie dokonały się ostatnio. of Right and Wrong (. .. prawo spółek (rozdział 4.!Metodologia przekładu prawniczego została przedstawiona podsumowani~ I said there was a Society of Men among us.pub.hi~toryczne korzenie przedstawione w rozdziale 2. formułowane było od co najmniej v.'ó\. . dotyczy to zwłaszcza '1. niż ma to só:~Wjjrzypadku języka polskiego.).. przynajmniej prawo stanowione.).).aktualizuje się w poszczególnych (narodo•)język. Łączyło się ono 'Rz reguły z utopiami społecznymi i pozostało w wielu wypadkach jh~~'.. Wydaje się.rozumiane nawet sensu stricto jako system generalnych i abscYJpych norm prawnych . Prawo należy traktowa pewne złożone zjawisko o charakterze społecznym. że w porównaniu ze ern-l:>~gań nad anglosaskimdyskursem prawnym polski dyskurs praw?!?taI zbadany w znacznie mniejszym stopniu.iyk(artgielski wymaga w sposób szczególny korzystania z tekstów I'ęlnych. w przeieprawnym istnieje konieczność połączenia dwóch rodzajów wiedzy . ItJs Iikewise to be observed. prawo europejskie (rozdział 6.).. Fragment Podróży Guliwera Jonathana Swifta jest chyba jednym bardziej wyrazistych literackich opisów dyskursu prawnego. tj.S~Cz~IW Stanach Zjednoczonych. przez Tomasza More'a czy Martina Lutra.c. że prawo powinno być e/ ~ro?te i dostępne dla każdego. że metody i wyniki analizy i:Irsp JJlogą być szczególnie przydatne w procesie tłumaczenia w fazie 'izY:t~kstu źródłowego.r6żnych dziedzin prawa: prawo zobowiązań oraz prawo han~'. szczególnie używanych w obrocie konsumenckim h!Ęng/ish movement).Y. politycznym. moc tekstówpra wywo'łujących określone skutki prawne. ' . according as they are paid.nicie~o. . erawo ''::''. . Każdy prawny gatunek mowy! ma swój repertuar l:lyskursywnych. l ' · " o. historycznym czy aksjologicznym.'frozdziałówksiążki prezentuje specyfikę przekładu prawnego fę... jonathan Swift Gulliver's Travels. that no other Morta/. mieć też na względzie zmiany.). np. obrocie gospodarczym (rozdział 3.. Dokumenty prawne z wymienionych dziedzin ~.bie. nawet na płaszczyźnie składniowej.can understand.:. Tak więc tłumaczenie . l. Prawo. and Black is White.ach prawa i kulturach prawnych w postaci własnych kodów tern. bred up from their Youth in the Art of proving by words multip/ied for the Putpose. kulturo chologicznym. odcisnęły 'piętno na współczesnym dyskursie prawnym.j"'" ' Trzeba.yiek~.lrsu ustnego.' V-{.1'iałYl. Należy jednak dodać. ' . To this Society ail the rest of the People are Slaves. a co za tym idzie.m.więcej tłumaczy się tekstów prawniczych niż prawnych. .fzd.'. that White is Black. przekładając się na wiele aspektów tłumaczenia :'.. T miane wyznacza różne płaszczyzny i wymiary szeroko rozumianej nikacji prawnej. .'j rozdział 2. przy czym znie. ch. Dotyczy to zwłaszcza dokumentów angielskich.) oraz prawo esowe Jr:()zdział 7.' .. and wherein ali their Laws are written. which they take special Care to multiply. środków wyrazu. Po jego specyfikę oraz odrębność ze względu na szczególny charakte rytetu prawa w społeczeństwie.Vprawnych.an~lojęzyczny dyskurs prawny i próby uproszczenia go nie są "ątkie. w zakresie uproszczenia niektórych tów: prawnych.~iczIie (rozdział 5. Zresztą przekonanie.czę~tszYI11 przedmiotem tłumaczenia w polskich realiach. Angielski dyskurs prawny bowiem znacznie bardziej różni JdJęi:yka ogólnego.. that this Society hath a pecu/iar Cant and jargon of their own.

która pozostaje raczejs kowym walorem tekstu prawnego. nych czy nawet literackich. Niechaj jego odpowiedź posłuży za zakończenie..specjalistycznej: językowej i translatorskiej (strategii translatorski wiedzy prawniczejł Zarówno analiza dyskursu prawnego. " . Najpoważniejsze błędy w przekładzie prawnym mog nawet wpływ na skutki prawne wywoływane przez taki dokument i tłumacza na odpowiedzialność prawną. jak i niczenie w komunikacji prawnej wymaga obu tych rodzajów Pytanie dotyczy proporcji: czy lepszym' tłumaczem tekstów pr.I: dobitną. Inna jest natomiast ska ności i analizy tekstów prawnych i prawniczych Z uwagi na częś przystawalność systemów prawnych oraz istnienie szczególnyrf wykładni (interpretacji) tekstów właściwych dla rozumowania. ~jksiążki i natchnie optymizmem adeptów trudnej sztuki przekładu nego i sądowego: . Kolejne pytanie dotyczy różnic pomiędzy przekładem tekst cjalistycznych a przekładem tekstów prawnych. ' Czy zatem. że jest to cz odpowiedź na postawione pytanie. Błędyję' bądź tłumaczeniowe mają zazwyczaj charakter wtórny. w obliczu niezwykłej złożoności procesu tluma' tekstów prawnych i prawniczych.tłumaczeń. jak prze~r Patrick Nigel Chaffey (1997: 69). w trak-' . a tym samym kolejny r w tłumaczeniu tekstÓw prawnych. órych ludzkość dokonała milionów najprzeróżniejszych. . Dobór ekwiwalentów determinują przede wszystl tern prawny.[w]ydaje się. wyznaczają procesyglobalizacji: peizacjidyskursu prawnego.praś go oraz logiki. obniżąjąo tłumaczenia i wpływając na estetykę tekstu. Wiele strategii translatorskich możn rzystać w każdym rodzaju tłumaczenia. rozważając czy tłumaczenie w ogóle możliwe. niż jego elementemsinequa no Nowy kontekst komunikacji prawnej. kulturowej. termin legaJ trattslation. Są jednocześnie formą komunikacji.' będzie prawnik przeszkolony w zakresie przekładu czy też I ta/filolog dysponujący rozległą wiedzą w dziedzinie prawa i sta noszący swoje kwalifikacje zawodowe? W praktyce najczęściej m czynienia z drugim przypadkiem. Inną szczególną wagę przykłada się. o czym traktuje rozdział 6. Oficjalne czenia europejskich aktów prawnych są przykładem próby pog odrębności różnych systemów prawnych i stylów redagowania t' w postaci tekstów-hybryd. twierdzącą odpowiedź na to pytanie" (Hejwowski 2004: 8).oi· . eorii przekładu Krzysztof Hejwowski. Z pewnością nie tłumaczenie zupełnie różne od tłumaczenia innych tekstów speq. Są to błędy wynikające naj z nieznajomości bądź niedostatecznej wiedzy na temat kultur i sy prawnych właściwych dla tekstu źródłowego i docelowego. że ostatnie kilka tysięcylat. nie jest swego rodzaju oksyrnoro- ? Czy autoironia autora na temat niemożności tłumaczenia prawni" ("As translators we all know deep in our hearts that legal transis impossible") nie jest do pewnego stopnia uzasadniona? Podobne ie zadaje we wstępie do książki na temat kognitywno-komunikacyj. też do błędów w tłum prawniczym. prawny gatunek tekstu oraz tYP odbiorcy. Wydaje się więc. dialogu pomiędzy różnymi kulturami prawnymi i obo jącymi w nich stylami formutowania aktów 'normatywnych..

Bibliografio

~ch J., Senkowska-Gluck M. (red.), 1981 Historia państwa i prawa Polski. Tom m. Od
dzbiorów do uwfaszczenia. Warszawa: PWN.
alou L. W., 1992 "Frames, concepts, and conceptual fields". W: Lehrer A., Feder Kittay
E. (red.) Promes, Fields, and Contrasts. HiIIsdale, NJ: Lawrence Erlbaum, 21-74.
hes R., 1967 Elements of Semiology. London: jonathan Cape.
miński J. (red.), 2001 Wspófczesny język polski. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii
Curie-Skłodowskiej.

Abel R. L. (red.), 1980 Centemporary lssues in Law and Social Science, Lawand Society Ręvle
A Dictionary oj Law, E. A. Martin (red.), 1994 Oxford!New York: Oxford UniversityPrę~
Ahlt M., 1998 Prawo europejskie. Warszawa: CH. Beck.
'
.,
Ahlt M., Szpunar M., 2005 Prawo europejskie. Warszawa: CH. Beck.
Akmajian A., Demers R. A., Harnish R. M., 1986 Linguistics: An lntroduction to Langua~e
Communication. Cambridge USA, London: The MIT Press,
.
Alcaraz E., Hughes B., 2002 Legal Translation Exptatned. Manchester, UK & Northam
MA: St. jerorne Publishing.
.
" . '
Allott A., 1974 "Law and language in Africa". Zeitschrift fUr vergleichende Rechtswissenf
74, 124-136.
.
'...
Arntz R., 1993 "Termiriological equivalence and translation". W: Sonneveld H. i Leenin
(red.) Terminology. Applications in lnterdisciplinary Communication. Arnsterdam/Philadel '1
Benjarnins, 5-19.
. "')
Asensio R. M., 2003 Translating Official Documents. Manchester, UK & Northampton~rv11
jerorne Publishing.
I
'. ",
Austin A. D., 1984 ComplexLitigation Confronts thejury System: A Case Study. Fredensk(
University Publications of America.
. .
''::.
Austi~J. L., 1962 [1976] How to Do Things with Words. New York/Łondon: Oxford Unive
Press.
.,'.
Bachtin M., 1986 Estetyka twórczości słownej. Warszawa: PIW.
:'
....•. "
Bachtin M., 1986 "Problem gatunków mowy. Problem tekstu w lingwistyce, filologii ,.i~
naukach humanistycznych". W: Bachtin M., 348-438.
Baker J. H., 1990a Manual oJ Law French. Aldershot, Eng.: Scolar Press,
Baker J. H., 1990b An lntroduction to English Legal History. London: Buttersworths-.:
Barber C L., 1962 "Some measurable characteristics ofmodern scientific prose' .W:.Be"
F. (red.) Contributions to English Syntax and Philolqgy (Gothenburg Studies in English']
Gothenburg, Sweden: A1mqvist and Wiksell.
.. . .,',' ii'
Barcz j., (red.), 2006 Prawo Unii Europejskiej. Zagadnienia systemowe. Prawo materialnidpoli'
Warszawa: Wydawnictwo Prawo i Praktyka Gospodarcza.
.

rande R. de, Dressler W.,.198111990 [lntroduction to Text Linguistics] Wstęp do lingwistyki
kstu. [London: Longrnan] Warszawa: PWN.
iśonR. W., 1985 "The end oflegalese. The game is over". N.Y.U. Rev. L& Soc. Change 13/519.
tnhard R., Geck W. K., jaenicke G:, Steinberger H. (red.), 1983 Festschrift fUr Hermann
:,Mosler. BerliniHeidelbergiNew York: Springer.
ring R. c, 1995 Finaing the Law. St. Paul, Minn.: West Publishing Co.
tia. V. K., 1984 "Syntactic discontinuity in legislative writing and simplifications for
~c~demic legal purposes". W: Pugh A. K., Ulijn J. M. (red.) Readings Jor Professional
Purposes - Studies and Practices in Native and Foreign Languages. London: Heinemann
Educational Books, 90-96.
.a V. K., 1993 Analysing Genre: Language Use in Projessional Settings. LondonINewYork: Longman.
tia V. 1<:', 1994 "Cognitive structuring in legislative provisions", W: Gibbons J. (red.),
136-155.
tia V. 1<.,1997 "Translating Legal Genres". W: Trosborg A. (red.) 1997c, 203-216.
k's Law Diaionary 1999, Garner B. A. (red.), St. Paul, Minn.: West Group.
mfield L., [1933] 1969 Language. London: George Allen and Unwin.
wers F., 1989 Linguistic Aspects oJ Legislative Expression. Vancouver: University of British
Coiumbia Press ..
mme R., Btinder W., 1994 "Fachbegriffe und Arbeitskontext: Unterschiede in der Struktur
chemischer Fachbegriffe bei verschiedenen Nutzergruppen". Sprache & Kognition B,
;178-:190.
stoffT. K.,Sinsheimer A., 2000 Legal English. An lntroductionto the Legal Language and
. Culture oJ the United States. Dobbs Ferry, New York: Oceana Publications.
wn P., Levinson S. C, 1978 "Universals in language usage: politeness phenornena", W:
;GQody E. N. (red.) Questions and Politeness: Strategies in Social lnteraction. Cambridge:
Cambridge University Press, 56-289.
hler K, 1934 Sprachteorie. Die Darstellungsjimktion der Sprache. jena: Fischer.
rchR. W., 1973 "Cohen, Austin and Meaning". Ratio 11'10/.
irns H., 1957 "Language of jurisprudence". W: Anshen R. N. (red.) Language: An Enquiry
into lts Meaning and Function. New York: Harper& Brothers, 232-269.
en P., 1976 Magistrates' justice. London: Martin Robertson.
ffey P.. N., 1997 "Language, law and reality". W: Rybińska Z., Kierzkowska D. (red.) On
Jhe Practice oJ Legal and Specialised Translation. Warszawa: TEPIS, 69-84.
rrow V. R., Charrow R. P., 1979 "Making Legal Language understandable: a psycholinguistic study of jury instructions". Columbia Law Rev{ew 79, 1306-1374.
rrow V. R., Crandall J., 1978 "Legal Language: what is it and what we can do about it?"
'-Paper presented at the American Dialect Society Conference/Georgetown NWAVE Con'
ference, Washington D.C, October, 1978.

Charrow V. R., Crandall J. A., Charrow R. P., 1982 "Characteristics and functions ofLeg
Language". W: Kittredge R., Lehrberger J. (red.), "175-190.
.
Chartrand M., Milłar
Wiltshire E., 1997 (2003 Wyd. 2.) English for Contract and Compa
.
Law. London: Sweet & Maxwell.
Chase S., 1938 The Tyranny ofWords. New York: Harcourt, Brace and Company.
Choduń A., 2004 .język prawny a język potoczny". W: Malinowska E. (red.), 77-86.
Chroma M., 2004 Legal Translation and the Dictionary. Ttibingen: Max Niemeyer.
Clark L. S., Kinder P. D., 1988 Law and Business. New York: McGRAW-HILL.
Conldin W. E., 1998 The Phenomenology ofModern Legal Discourse: thejuridical Production CI
the Disc/osure of Suffering. Aldershot: Ashgate Dartmouth.
·i".1
Cornu G., 1990 Lingiiistique juridique. Paris: Montchrestien.
Crystal D., Davy D.,1969 lnvestigating English Style. London: Longman:
Czachórski W., 1994Zobowiqzania. Zarys wykładu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PW
Czapliński W., Lipowicz 1., Skoczny T., Wyrzykowski M. (red.), 1999 Suwerenność i integra
europejska. Materiały pokonferencyjne. Warszawa: Centrum Europejskie Uniwersytetu Wa
szawskiego.
.
Danet B., 1976 "Language and the' Construction of Reality in the Courtroom", Worki
Paper, Boston Uruversity.
Danet B., 1980 "Language in the legał process", W: Abel R. L. (red.), 445-565.
Danet B., 1997 "Speech, writing and performativity: an evolutionary view of the history
:
constitutive ritual". W: Gunnarsson B.-L., Linell P., Nordberg B. (red.), 13-41.
Derechos Hurnanos/Human Rights/Drolts de l'hornrne, 1989 Language Service for t
United Nations at Genewa.
Dick R. c., 1985 Legal Drafting. Toronto/CalgaryNancouver: CarswelI.
Dickerson R., 1965 The Fundamentais of Legal Drafting. Boston: Little, Brown and Co:
Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
'
Dijk T. A. van, 1980 Macrostructures.
,
.
Dobrzyńska T., janus E. (red.), 1983 Tekst i zdanie. Wrocław: Ossolineum.
Doliwa-Klepacki Z. M., 1993 Wspólnoty europejskie. Białystok: Wydawnictwo Stowarzyszeń
Absolwentów Wydziału Prawa UW.
Driedger E. A., 1949'''Legislative Drafting". 27 Canadian B. Rev.
Driedger E. A., 1976The Composition of Legislation. Ottawa: Department ofjustice.
Dubisz S., Gajda S. (red.), 2001 Polszczyzna XX wieku. Ewalucja i perspektywy rozwoju. W
szawa.
Duszak A., 1998 Tekst, dyskurs, komunikacja międzykulturowa . Warszawa: Wydawnic
Naukowe PWN.
Dzierżanowska H., 1988 Przekład tekstów nieliterackich na przykładzie języka angielskiego
Warszawa: PWN.'
.
.
Ehrlich S., 1955 "O metodzie formalno-dogmatycznej". Panstwo i Prawo 3, 374-404.
Eliot T. S., 1972 Szkice krytyczne. Warszawa: PIW.
.
.
Elwork A., Sales B. D., AlfiniJ. J., 1977'1uridic decisionsi in ignorance of the law or in li
of it?" Law and Human Behavior 1/163.
Emrnert F., Morawiecki M., 2000 Prawo europejskie. Warszawa/Wrocław: Wydawnic'
Naukowe PWN.
Engberg J., 2000 "Does routine formularion change rneaning? - The impaet of genre"
word semantics in the legal dornain". W: Lundquist L.;'Jarvella R. J. (red.), 31-48..

c,

rlckson B., Lind E. A., Johnson B. c., O'Barr W. M., 1978 "Speech style and impression
format in a court setting: the effects of 'powerful' & 'powerless' speech". journal of
Experimental Social Psychology 14, 26&-:-279.
Evans A., 1996 Prawo integracji europejskiej. tłum. W. Czapliński, cz, 1, Warszawa: Dom
Wydawniczy ABC.
.
Evans A., Falk P., 1996 Prawo integracji europejskiej. Wybór źródeł, cz. 2, Warszawa: Dom
Wydawniczy ABC.
aulk M., Mehler I. M., 1994 The Elements of Legal Writing. New York: Longman..
eatherstone M., Lash S., Robertson R. (red.), 1995 Global Modernities. London: Sage.
isher S., Todd A. D. (red.), 1986 Discourse and lnstitutional Authority: Medicine, Education and
the Law. Norwood, NJ: Ablex.
ucault M., 1972 The Archaelogy of Knowledge. London: Tavistock.
rank J., [1930] 1949 Law and the Modern Mind. New York: Coward-McCann.
riedman L. M., 1964 "Law and its language". George Washington Law Review 33,
563-579.
riedman L. M., 1985 A History ofAmerican Law. New York: Simon andSchuster.
urdal A., 1973 Klasyfikacja odmian współczesnego języka polskiego. Wrocław.
adamer H.-G., 1975 Wahrheit und Methode. Ttibingen: j.C.B. Mohr.
ajda S., 1990 Wprowadzenie do teorii terminu. Opole: Instytut Śląski.
.ajda S. (red.), 1992 Systematyzacja pojęć w stylistyce. Materiały konferencji z 24-26 X 1991 ;
Opole: WSP.
jdaS., 2001 "Historia XX-wiecznej polszczyzny literackiej i jej odmian stylowych", W:
Dubisz S., Gajda S. (red.), 2001,175-192.
ajda S., 2004a ,Język administracyjno-prawny w perspektywie językoznawczej i prawoznawczej". W: Malinowska E. (red.) 2004, 19-31.
ajda S., 2004b .Rytualizaqa vs. kreacja w zachowaniach językowych". W: Mazur T. (red.) 2004.
alster J., 1998 "Teoretycznoprawne aspekty obowiązywania, stosowania i przestrzegania
prawa wspólnotowego w porządku krajowym", W: Mik C. (red.), 9-17.
arlicki L, 1999 .Pozyqa prawa wspólnotowego wobec krajowego porządku prawnego".W:
W. Czapliński, I. Lipowicz, T. Skoczny, M. Wyrzykowski (red.), 107-127.
arlicki L., 2004 Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu. Warszawa:. L1BER.
arner B. A., 2001 A Dictionary of Modern Legal Usage. Oxford: Oxford University Press.
ernar J:-c., 1995 Traduire ou l'art d'interpreter, Langue, droit et societe: elem/mts de jurilinguistique, tome 2: Application- Traduire le texte juridique. Saint-Nicolas. Quebec: Presses de
l'Universite du Quebec.
, ibbons]. (red.), 1994 Language and the Law. London/New York: Longman.
, ibbons.j., 2003 Forensic Linguistics:An lntroduction to Language in the justice System. Oxford,
England: Blackwell.
ifis S. H., 2003 Law Dictionary. New York: Barron's Educational Series, Inc.
[izbert-Studnicki T., 1972 ,Język prawny a język prawniczy". Zeszyty Naukowe Uniwersytetu
jagidlonskiego - Prace prawnicze 55, 219-233.
Izbert-Studnicki T., 1978 Wieloznacznośćleksykalna w interpretacji prawniczej. Kraków.
izbert-Studnicki T., 1979 "Czy istnieję język prawny?", Patistwo i Prawo 3, 49-60.
izbert-Studnicki T.. 1982 "Znamiona czasownikowe w kodeksie karnym. Zagadnienie czasu
gramatycznego i aspektu". Studia Prawnicze 1-2.

i.

.1

Gizbert-Studnicki T., 1983 "O sposobach formułowania dyrektyw". Studia Semiotycz
91-111.
Cizbert-Studnicki T., 1986 język prawny z perspektywy socjolingwistycznej, Zeszyty Na
Uniwersytetu Jagiellońskiego - Prace z nauk politycznych 26.
"
Goodrich P., 1987 Legal Discourse. Studies in Linguistics, Rhetoric and Legal Analysis. Ld
Macmilłan.
'
Gowers E., 1948 Plain Words: A Guide to the Use of English. London: His Majesty's St~'
Office.
Grodziński E., 1980 Wypowiedzi performatywne. Z aktualnych zagadnieti filozofii języka)
ław/Gdańsk: Ossolineum.
Groot G.-R. de, 1991 "Recht, Rechtsprache und Rechtssystern". Terminologie et Tradu
279-316.
Groot G.-R. de, 1999 "Cuidelines for choosing neologisms". W: Tomaszczyk J:
17-21.
Grucza F., Kozłowska Z. (red.), 1994 języki specjalistyczne. Materiały z XVl/ Ogólno
Sympozjum ILS UW Warszawa 9-11 stycznia 1992. Warszawa: WydawnictwoAkapi
, Grucza F., 1994 "O językach specjalistycznych (= technolektach) jako'pewnych skł~d
rzeczywistych języków ludzkich". W: Grucza F., Kozłowska Z.(red.), 7-27.
"
Gunnarsson B. L, LinellPi, Nordberg B. (red), 1997 The Construction ofProfessional Dr
London and New York: Longman.
.
Gustafsson M., 1975a Binomial Expressions in Present-Day English: A Syntactic and
Study. Annales Universitatis Turkuensis B: 136. Turku: Turun Yliopisto (Publicati
136).
. "
Gustafsson M., 1975b Some Syntactic Properties of English Law Language. Turku; ',F'
University of Turku, Department of English (Publication No. 4).
'i·'i.
Gustafsson M., 1984 "The syntactic features ofbinomialexpressions in legal Engli$ht
513, 123-141.
'. ,
Habermas j., 1990 Moral Consciousness and Communicative Action. Cambridge: Polity]
Habrajska G. (red.), 2001 język w komunikacji: Łódź: Wydawnictwo WSHE, vol. 1-~.j;'
Haigh R." 2004 Legal English. London: Cavendish Publishing.
','
Halliday M. A. K, 1973 Explorations in the Functions of Language. London: Edward, ,;;
HallidayM. A. K, 1985 Introduction to Functional Grammar. London: Edward Arn~I(1.
Hałas B., 1995 Terminologia.jezytca prawnego. Zielona Góra: WSP TK.
'l
Hart H. L A., 1958 "Positivism and the separation of1aw and morals" . Harvard Law
71/4, 593-629.
Hart H. L. A., 1961 The Concept of Law. Oxford: Clarendon Press.
Hawkes T., 1977 Structuralism and Semiotics. London: Methuen.
Hejwowski K, 2004 Kognitywno-komunikacyjna teoria przekfadu. Warszawa:
Naukowe PWN.
Hertog E. (red.), 2001 Aequitas. Access to justice across Language and CuItureih,t
Antwerpen: Lessius Hogeschool.
I,'",!
Heydrich W., Neubauer F., Petóf J. S., Sózer E. (red.), 1989 Connexity and CohereH,
Analysis ofText and Dlscourse. BerlinINew York: de Gruyter.
Hiltunen R., 1984 "The typeand structure of clausal embedding in legal English".,Ti
107-121.
.

ch E., 1976 The A'ims of Interpretation. ChicagoILondon: University of Chicago Press.
ch E., 1977 Validity in Interpretation. 'New Haven: Yale University Press,
slev L., 1961 Prolegomena to a Theory ofLanguage. Wisconsin: Wiseonsin University
ress.
se J., 1977 A Model for Translatlen Quality Assessment. Ttibingen. Giinter Narr.
se J., 1997 Translation Quality Assessment. A Model Revisited. Ttibingen: Giinter Narr.
bski H., Kulesza M., 2004 Administracja publiczna. Zagadnienia ogólne. Warszawa:
IBER.
bski H., 2006 Introduction to Public Administration and Administrative Law. Warszawa:
!BER.
ńska-Bonca j., 2004 Wprowadzenie do prawa. Introduction to Law: Warszawa: LexisNexis.
ka H., 1996 "Styl tekstów prawnych na tle innych odmian polszczyzny". Przegląd
egislacyjny.
.
ka H., 2002 Poradnik językowy. dla prawników. Warszawa: Wydav&nictwo Naukowe
emper.
S., 1993 Das Fachwort in derkognitiven und sprachlichen Repriisentaticn. Essen: Die blaue
ule.
bson R., 1960 "Concluding Statement: Linguistics and Poetics". W: Sebeok T. A. (red.),
50-377.
nwski M., Siemaszko A, 1999 Administration 'of justice in Polarid. Warszawa: Oficyna
~~.

I

wski J., Resich Z., Lapierre J., Misiuk-jodlowska T., 1997 Postępowanie cywilne. Warawa: Wydawnictwa Prawnicze PWN.
A., 2001a "Relacja nadawca-odbiorca w polskim dyskursie prawnym i prawniczym
świetle pragmatyki komunikacyjnej". W: Habrajska G. (red.), 82-97.
-Bosiacka A, 2001 b Implementacja prawa wtórnego Wspąlnot Europejskich w polskim
orządku prawnym. Niepublikowana praca magisterska napisana pod kierunkiem S.
awickiego. Warszawa: Uniwersytet Warszawski, Wydział Prawa i Administracji.
k-Bosiacka A., 2002 "Niektóre problemy 'europeizacji' polskich tekstów praw"
ych", W: Kopczyński A, Zaliwska-Okrutna U. (red.),język rodzimy a język obcy - kounikacja, przekfad, dydaktyka. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego,
1-172.
-Bosiacka A, 2003 Legal Discourse as Cross-Cultural Communication. Niepublikowana
raca doktorska napisana pod kierunkiem A. Duszak. Poznań: Uniwersytet im. Adama
ickiewicza, Wydział Neofilologii, Instytut Filologii Angielskiej.
ph], E., 1995 "Indeterminacy, Translation andthe Law". W: Morris M. (red.) Translatioti
nd the Law. Amsterdam!Philadelphia: John Benjamins, 13"-36.
. -Prasznic U. (red.), 1999 Encyklopedia Prawa. Warszawa: C.H. Becie
wski S., Wróblewski J., 1978 Zagadnienia polskiej terminologii prawniczej. Materiafy
'Konferencji Terminologicznej. 5-6 czerwca 1978, Warszawa.
owski S., Wróblewski J., 1987 "Zagadnienia polskiej terminologii prawnej i prawniczej".
tudia Prawno-Ekonomiczne 39, 17-34.
I
R., 1993 Pragmatyka językowa. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
. D., 1999 Translating Cultures. An lntroduction for Translators, lnterpreters and Mediators.
anchester: St. jerorne Publishing.

. f

1970 juristische Semantik.. 2001 Wypowiedzi administracyjne . 2002 "Eurożargon jako język specjalny". Paris.. 'Copenhagen Studies in Language 16.... Jarvella R. Knypl Z. Kierzkowska D. 5.. London-New York: RoutIedge. Rocznik Naukowo-Dydaktyczny .1977] 1?78 / 1984 [1989] Semantics. Integracja Polski z U Europejską.. 1994 "Umowa handlowa . D.owsk~ E. (red. "Signposts for the reader: A corpus-based study of text-deixis". Skorupka S.. Machińska H. Canada: Carleton University Press. Kurzon D. Michałowska K... Warszawa: TEPIS.. StudiesofLanguage in Restricted Sema Domains. Berlin/New York: de Gruyter.J. Vol.l. M. M. J. R. Law Quarter/y Revlew 90.t L. rat P. Kelsen H.. Kosecki K. (red. Kraków: Wy~aw~ictwo N~ukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej. 1968 "Z historii polskiego języka kancelaryjnego. 1986 "Z badań nad terminologią WSp.jc of Pragmatics 33/1. dquist L. 1989 Coherence In scientific texts '. Hall Ch... (red.).. 2000 "Communicative situations as reflecred in text structure: On legal text roduction and background knowledge". 1992 The Word of the Law." Kawecka-Wyrzykowska E.. A. 1930 Ancient Law. 2000 Language.). 1996 Unia Europejska. 231-243. Warszawa: LexlsNexls. Petzel J. 1998 "UvJagi na marginesie angielskiego przekładu Konstytucji Rzeczypospoli Polskiej".1960. W: Wagner W. . Kraków . 3.. 1980 "Właściwości statystyczne języka prawnego na tle wlaściwościjęzyka otocznego".owski A.. Warszawa: Centrum Europejskie wersytetu Warszawskiego. Kierzkowskiej. Warszawa: PWN. Kurkowska H. Wybrane zagadnienia. Symbol Cyc1es. ( 215-272. Kotarbiński T. Bell L M... nowski A. Wien: MaIl Kielar B. ek. 1995 Les languesspecialisees. R. ~orm/ck D. : andowski S. 7-37. 1999 American Legal English.:71. . Lingua 8. Warszawa: Instytut Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego. Klinek D. 1997 Wprowadzenie do prawa europejskiego...' Copenhagen: Samfundslitte 89-109. Malinowsld A..v. Poznań: Uniwersytet im. Zarys. v.JarvellaR. Prawo j Życie 21/117. Te 187-200.). . . (red. (red. and the Constitution". 2001 "The politeness ofjudges: American and English judicial behaviour't. 1937 "Language. 113-160. Klemensiewicz Z. 1961 W kręgu języka literackiego i artystycznego... London: John Murray.. RinghoferK. Wydział Neofilologii... 1991 "Some considerations on the relations between text linguistics and the study oftexts for specific purposes".H. (red.' 1967 The Pure Theory of Law.1988 Słownik encyklopedyczny.. 1994 "Noun phrases in translation. siewicz Z. andowski S. 1961 "O różnych odmianach współczesnej polszczyzny". Warszawa: Lexisbłexis.. Ann Arbor: The University of Michigan Press. Wrocław: Ossolineum..M. PAN. Culture. Warszawa: LexisNexis. 2006 :Polski język prawny. Kragh B. Instytut Filologii Angielskiej. Warszawa: PWN. 1989 "The limits ofpoliteness: therapeutic and courtroom discourse". 1966 Stylistykapolska... Warszawa: PW Kielar B.). 1986 l~ is herebyperformed. 22-29. Berkeley: University of California .. BerlinIHeidelberg: Sprin~' Kittredge R.. Translating LSPtexts: some theoretical siderations".j. isen D.)... ' atka A. 1997 Hermeneutyka prawnicza. iel Y. 2005 pod red. Państwo i z. American BarAssociation journal 7~8.. Lingua Legis 1. isowa. (red. Warszawa: Oficyna Naukowa. Lingua Legis 6.Prace językoznawcze 5. 1974 "Law as Institutional Fact".). fevere A..Press.. Uwagi o . Neubauer F Petofl J 5. Petzel J. W: Kle . . W: Heydrich W. 2004 Logika dla prawników. Cambridge Umversity Press / Warszawa: PWN. }czyna H. Wars TEPIS. Warszawa: PWN.). 1961 Kurs logiki dla prawników. T. Klemensiewicz Z... 102-129..) 1992 Translation. 16. 1923 "The Language of the Law".. 2003 "Kontrakty menedżerskie jako pojęcie prawne". 1962 Obowiązywanie prawa. Arnsterdarn/Phi phia.10.. . Kodeks tłumacza przysięgłego z komentarzem. Kwarciński W. 67-76. .angielskie i polskie wzorce te.S. and Knowledge: MentalModels ofExpert Communication.~ry U.. 1982 Sublanguage. [. (red. Kubot Z. kworth ~..0 U~lwersytetu Opolsldego " owsk~ E. j. 1979 Al/gemeine Theorie der Normen. A Mickiewicza. dquist L. 31-33.: . ' .społeczeństwo.. j.. eH. Opole: WYdawnic- ęzykowy 6. 122-149. 5-20. ns J./Berlin !ZUrich: Gehlen. N.258-267. Lasok D. Stud~um semanty~. (red. .) Computationat Analysis. W: Szpila G. . History. 1967 "Sent'ence-Iength distributionin the corpus". "Frazeologia stylu naukowego".: Explorations in legal speech acts. 6-11. 163-187.. Kielar B.icki ~. Opole: Uniwersytet Opolski. W: Lundquis. Berlin!New York: Mouton de Gruyter. 1979 Ministerielle Richtlinien der Gesetzestechnik. N. 1973 Angi~lskie ekwiwalenty polskich terminówprawno-ustrojowych. 1985b. wska T.. W: Kucera Frańcis W.. 1970 "Polish Constitutional Law". W: Z problemów frazeologii polskiej '/ słowlanskie) V... 1997 "Porządek prawny Wspólnoty i Unii Europejskiej".. A sourcebook. Mult( 812-3. prawną".. United States Law Review . 306-318. 235-241. Rozumienie i interpretacja tekstu prawnego.). 1960 "Słownik gwarysądowej". LakoffR. Wrocław: Ossolineum. Lang W. 1973 Metody badania prawa. Kos-Rabcewicz-Zubkowski L. 101-157. 101-129.. T.. 1995. . Synowiec E..... .alino~ski A. 2002 A Speech Act Approach to Legal Discourse. Państwo i Prawo 9.Sozer E. Warszawa: PWN.. 61-85. Presses Universitaires de France. isow~ M. Z.). 1959 "Studies in irreversiblebinomials~'. Kurzon D. 2()04 język .irA. Using English in Legal Context. " Kindermann H.prawo .' . W: Schroder H..struktura i pragmatyka. . towe". Hurley M. Kurzon D. Kryk-Kastovsky.ne.l and II / Semantyka 1 i 2. Lampe E. Providence: Brown University Press. B e n j a m i n s .. 2Q02 Tłumaczenie prawnicze. 2005 Logika dlaiprawników. Walter R. Lehrberger j.. (red. vol.(red. Ottawa. Test...d. Państwo i Prawo 4.. Niepublikowana pracą torska napisana pod kierunkiem B. Bad Homburg v. " " quist L. Kelsen H.." składni" . 5. (red. Podstawowe terminy prawnicze wstatutacn staropolskich na tle słowiańskim. 'e D.. Poradnik 'n. . Wyd.).. Cambridge.

Marczyk K. lock F. (ed. Cambridge: University Press.. . 1988 "Translation of legislation ..'.. (red... 2003język perswazji publicznej. 3-68. (red.część ogólna.) 1998. . Nurt Nowak L. 1998a "Metodologia implementacji europejskiego prawa wspólnotoweg'o.). Dungworth D.. Marszał K. '. Dur Future.. .. Krakowskie Studia Prawnicze 3-4. i Zgółka T.•. Nowak L.H.' Nowak L. 1989 "Excursions into the Nature of Legal Language".). Państwo i Prawo 1998. Hasła podstawowe (wersja robocza). 1972 A Grammar of Contemporary English..'. 25-44. 1993 Legal Business English.. Nadelmann K.. Svartvik J.rOU Lingua Legis 2. B.) Perspectives in Lawand Psychology: The Criminaljustice System 1. 2. Wróblewski J.' Opałek K. 43-66. D. 271-336. 446-465.. New York Lawjournal 99 (23 April 1938). ce P. Minek W. >. ryas W.część ogólna.. ki słownik prawniczy.. . Jarvella R. r J... (red. ArchivfUr Rechts. (red. · am H.. 455-462. ević S. 1994 Legal Writing and Drafting. 1898 The History of English Law: Before the Time of Edward l. 2004 ObśCaja teoria prava: problemy interpretacii v kontekste kommunikativnogo ·podchoda. W: Malinowska: Ev : ( . l1thWorld Congress ofFIT. Mellinkoff D.. Palestra 1995. 1-2. 1923 The Meaning of Meaning. repr. 1980 English Special Languages... 2002 "Rytualny charakter interakcji w rozprawie sądowej". War~zawai. 983-995. Markowski A. Greenbaum S.'. A. Bydgoszcz: Oficyna Wydawnicza. Toruń: Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa "Dom Organizat' Miler J. I .). W: Tomaszczyk ]. 7-16.) Translation. Steinberger H. . wański Z.. Warszawa: CH. 1969 "Rodzaje analizy pojęć prawnych". Warszawa: Poltext. 1969 "Przedmiot prawoznawstwa a problem tzw.setts/Londcn. England: Harvard University Press.'. (red. 1977 "Improving comprehension for jury instructions". Neymann M.. 1997 Zobowiązania .' Opałek K. Kraków: Ośrodek Badań Prasoznawczych UJ. k R. D.. Teoria. 1987 judges. London: Longman. : Sales B.:. ertson R. Robertson R. nicrwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza.. Mosiołek-Kłosińska K.. Brown and Compariy. Becie berg j. 1985 "Interdyscyplinarne związki prawoznawstwa". 1998 Implementacja prawa integracji europejskiej w krajowych porządkdch nych. . Mencken H. 1968a "Interpretacja prawnicza a interpretacja krytyczno-literacka. ed. 1996 Wspólczesne tendencje przekładoznawcze. W: Lundquist L. enik A. Studia Filologic~n~2 Opałek K. . Beck/PWN. ofthe Danish s-genitive constructlon. Mazur T. Etjka 3.. Greenbaum S.'St Review 37. V. Pannick D. . Ożga E.). Zagadnienia leksykalne. J. 1995 "Transposing ECTerminology into Polish Language .Breaking New ~.1n' syte t Marii Curie-Skłodowskiej... Revised and Enlarged Edition. l. W: Szpila G. Ogden C K. 1997 Proces karny.. Maastricht: Euroterm. 1998 Law and Literature. 1995 "Obowiązywanie prawa wspólnotowego". 1968b . '...).. zkowski S. (red. Studium z metodologii prawoznawstwa. Leech G. rska A. J.. Latiguage and Reality. utko M.. Svartvik j. (red. Lash S. W: Bernhard R... (~ed.•.• Nowak L..W: . Poznań: Wyda two Poznańskie. . New ork: Plenum.' Mik C (red. . z. Alfini J. 21-54. M.). 97-108. 1998b "Zasady ustrojowe europejskiego prawa wspólnotowego a pols!dpor konstytucyjny". 1975 Mind.. The cognitive p~oc. rk R... London: Routledgeand I< Paul. Geck W. iakov A. 1973 A Consise Grammar of Contemporary English. 1. 'L.. Knopf. ' '. wański Z. 147-158. W: Mik C (red. .>. (red. J. Longman. . Morrison M.. Jaenicke G. 85-93.". 1983 "The rneaning of 'authentic text' in modern treaty law". Warszawa:Wy nictwo Naukowe PWN. 1938 "Our obsolete legał English''. Ąlde Dartmouth. Greenbaum S. (red.. . W: Featherstone M. irk R.. 1997 Definiowanie pojęć prawnych.. Maitland F. (red... Ruhan T. Warszawa: PWN. K. Wiesbaden: Oscar Brandstetter Verlag. 2004 "Formalizacja języka prawniczego praktyki orzeczniczej (naprZyki' tekstu wyroku sądowego wraz z uzasadnieniem)".. New York. TomaszkiewiczT. ntek E. 1992 "Contractual aspects ofprivatization".: . 193-201. ·2 vols. 1999 Polszczyzna 2000.49 . in: Schauer F..with special emphasis on languages of Iimited diffusion"..... Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Adama Mickiewicza... 1970 Studia semiotyczne X.1 2 2 . Philadelphia: Harcourt Brace jovanovich. Ziembiński Z. Orędzie o staniejęzyka na przełomie tysiącleci. Richards I. 1991 "Die Problematik von Recht und Sprache in der Obersetzung von Ret' ten".).« Mik C. 1 0 9 ..). Cambridge: Cambridge University Press.:t\in journal ofComparative Law 15. J. Katowice: Wydawnictwo ..Performatywy a język prawny i etyczny". Cambridge. Massachu. New York: Alfred A. Poznań: Wydaw'. vol.) 1969 Warszawa: Instytut Nauk Prawnych PAN. rek W. 169-199. Oxford: Oxford University Press. (red... W: Sarcević P... Oxford: Oxford University Press. H. 2005 Kultura języka polskiego... ner R.. A.. 1970 "Kilka uwag o postulacie jasności i pojęciu analizy języko~ej'i. 1966 "Equivalences in treaties in the conflicts fiel~l'. . enne S. [1936] 1977 The American Language. 1985A Comprehensive Grammar ofthe English Language. W: Nekeman P. Mehren von A. 1993 Law and La~guagą. 5-8. 1999 "The language oflaw as sublanguage"...\. 2000 "Noun phrases in specialized communication.). / . i ."Volumen". 1973 Interpretacja prawnicza.. Wróblewski j.. Boston: Little.und Sozialphilosophie 77. 1969 Zagadnienia teorii prawa. ElworkA. 1995 "Glocalization: time-space and heterogeneity-homogeneity". s D.).... 1993 Prawo cywilne .' Wrocław-Kraków. Sankt-Peterburg: 'Izdatel'skij Dom Sankt-Peterburgskogo Gosudarstvennogo ·Universiteta... 2004 Rytualizacja w komunikacji społeczriej i interkulturowej.Bran Panejko J.).w wych porządkach prawnych". . (red. Clevelaijd. McDonald P.".. Warszawa: C.. 1963 The Language ofthe Law. płaszczyzn praw~~'i P~ i Prawo 6.. Leech G. .. Wilno: Skład Główny wKsi Św. 12-39. 759-784.. Wojciecha.). MOlier H. 1997 Słownik terminologii prawniczej. Lublin:'l. 1934 Geneza i podstawy samorządu europejskiego..). Mik C.. 157-166.

1994 Approaches to Discourse. ' allon D. Larkin D. 3)".C. Washington.. 277-293.. (red. piła G. (red. Ibi lus Universale7". 1991 Linguistic Purism. czyli jak pojęciu najlepszy dać termin. 1987 Legislative Draftitig. Amsterdam: John Benjamiris. 'osborg A.n Sarkowicz R. 11-32. Lerat P.i. ersma P. Morgan ]. W. Rejent nr 4 (72). 143-180.. 1985 i"Językowe sposoby wyrażania przyczynowości w tekście prawnym. tanosz B. 43-44.~!ymstoku.: Bierwisch M.5 6 · ' 1 Schaffner ch. Translation. 5 5 ." Presented at the C. 283-290. M. bańczyk ·S. • . (red.eu. Internati journaI oJ Lexicography 2/4. 2)". 1976 "The Classification of IIIocutionary Acts. '. ' . Searle J. A. Discourse Analysi« of Statutes and .T. 1960 Style in Language. C. T. f Searle J. LondonINew York: Longman. Łódź: Łódź University Press. (red. TheHague: Kluwer Law Internati0. 15-16 May 1978. Tom 1. 1978 Linguistic Considerations in the Simplification/Clarificatio~ Insurance Policy Language. orres CarbaIlal de P. 1999 "Perspektywy badań lingwistycznych nad językiem prawnym". Studia Semiotyczne IV.. ' Searle J." Language in Society 5. Magazyn dla piszących po polsku. 30-36.problematyka podstawowych zagadnień prawnych i legislacyjnych". Temidium 1 (36)..). 1992 Encyklopedia języka polskiego. a "On the different methods of translating"). Sarkowicz R. 200~b "Translacyjne dylematy polskiego: prawa spółek (cz.. Searle j. D. Świeboda Z. Xlth World d'. W. (red. Searle J.).'1 Searle J. Kraków: Tertiurn..i 1979 English Law. W: Snell-Hornby M. Sawicki M..I.An Exchange of Views. 1997a Rhetorical Strategies in Legal Language.. W: Guriderson K. Poradnik językowy 5-6 (564-565).. 1975 Le langage du droit. Smith K. ezepankowska 1..Contad: Conflict".49-51. Lingua Legis nr 10. Siedlecki W.. Amsterdam: John Benjamins.. ósborg A. London: Penguin Press. Chicago: University of Chicago Press. 1975b "A taxonomy ofilłocutionary acts". zpila G. (red. ornton G. nr 3/2006.. Translacyjne dylematy polskiego pra' spółek (cz. omas G. 9'. Dordre ReideI. 1997 "Źródła i pojęcie prawa wspólnotowego". b:urek K. TemiW 4 (35).325-337. L. 2002język trzeciego tysiąclecia iI. K. Co brzmi w trzcinie. europa.. Sebeok T.) 1992.pdt] ererM. Adab B... ' Schiffrin D. Searlej. (red. & Humblot. 1989 "The Background of meaning". Berlin: Walter de Gmyter.ietlińska A. Tilbingen: Narr. 1-:-24. maszczyk J. 1995 Poziomowa interpretacja tekstu prawnego. Maastricht: Euroterm.: M. Mi and Knowledge. (red. W: Searle J. 1985 "Ubi Domicilium. Sawielei M. T. Część I Pojęcia prawne. 2006 "Będąc mło'dym terminologiem. W: Cole P. (red. (red... T.. Cambridge.) Syntax and Sema vol. London: Butterworths.. 1969 Speech Acts: An Essay in the Philosophy oJ Language.... 1995 Translation as Intercultural Comm~~' tion. 200fI. Snell-Hornby M. Wrocław/Warszawa/Kraków: . ". Paris: PressesUniversitaires de France. Śarćević P.czepankowska I. 1989 "Conceptual dietionaries for translation in the field of law". 1957 Principles oJ Semantics.. j. Zarys wykładu. New York: Academic Press. Keenan D..Śarćević S. ( przykładzie kodeksu karnego z 1969 r. . Cambridge: Cambri University Press.... Schleiermacher F. 59-82. London: Graham & Tra ....''.. W: Trosborg. . bory M.... 344-369. 1991 Subject-oriented Texts. 2004b Studia nad polszczyzną epoki stanislawowskiej. (ręq 291-312. zpunar M./issue3_pl. 1959 Sądownictwo angielskie. 447-450. . (red. 1973 "Znaczenie a interpretacja".. 4-5 [http://. Congress oJ FIT. Washington. (red. 1997c Text Typology and Translation. -Ossolineum.. 2004ajęzyk prawny J Rzeczypospolitej w "Zbiorze praw sądowych" Andrzeja 'Zamoyskiego. Sawielei M. W. Contracts. Białystok: Wydawnicrwo Uniwersytetu w Białymstoku. W: Nekernan P... nderlinden J. .). A (red. Kraków: Tertium..a "Translacyjne dylematy polskiego prawa spółek (cz. Dur Future. 1980 Multilingualism in international Law and Institutions. Glasgow: Blackwell. Warszawa: Wyda~~~. 1813 "Ober die verschiedenen Methoden des Ubersetzens" (tłum.. (red. Tom 1: Nowe oblicza komunikacji we wspólczesne] polszcżyźnie. Skubałanka T.) 1989 Speech Act Theory and Pragmatics.). London: Pitman. Berlin: Duncker . twa Prawnicze PWN. Kiefer F. 1995 "Translation as intercultural communication . 1984 Historyczna stylistykajęzyka polskiego.l.1999 Legal Language. 1997b "Translating Hybrid Political Texts".. 1990 Genre Analysis: English in Academic and Research Settings... 303-329. (red. Kaindl K.. Wrocław: Ossolineum. ShuyR. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze. 1995 The Construction cf Social Reality.) 1995. ference on Consumers and Life Insurance ..) 1997c. Oxford: Blackwell.. 3 (34). .) Language. Sarcević S. Speech Acts. 2002 "Spółka europejska . 2005 "Prawniczy kącik językowy. ' Schróder H. Bierwisch M. 3. 1997 New Approach to LegaI Translation. jettmarova Z. 145-158.).int/comrnltranslation/language_aids/reading/periodicals/polish_newsletter/ .. Revue internationale de droit ~ompare.. Minneapolis: University of MinnesotaPress. i in. (red. W: Lefevere A.). (red. lmann S. I .). Press. M. 1978 "The Consumer and Insurance Policy Language...Language and Legal Translation. 1998 Postępowanie cywilne.. ouriouxJ. 23-33. 1990 "The notion of contraet: a French jurist's naive looki at common law :contract". rosborg A.. 1992 Privatization in Central and Eastern Europe. Shuy R. 1988 "Trends in legal translation: The focusing of legal translation :!'through comparative law". Studia Prawnicze 1-2. . czepankowska 1.).: Georgetown University and the Centet Applied Linguistics. W: Clark D. .. Mass. Kraków: Wydawnictwo Uni sytetu Jagiellońskiego..) Comparative and Private International Law. Cambridge: Cambridge University Press. Alphen aan den Rijn: Sijthoff & Noordhoff.) 2000 język trzeciego tysiąclecia.). 1975a "Indirect speech acts".11-17. Kiefer F. 1999 Aspects oJ Legal . Białystok: Wydaw"nictwoUniwersytetu w B. "... . . Część II Wypowiedzi normatywne. wales J.

213-220. Venuti L.!Metody logiczno-językowe w prawoznawstwie". A. Wojtak M.. 1989 "Methodological remarks on Speech Act Theory". 1991 An lntroduction to the Law of Evidence. Prawnicze 1972. 1984 Rozumienie ocen w języku prawnym. embiński Z.. Państwo i Prawo. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.. 2004 ... 1997 Ober altpolnische juristische Tehninologie.). 19. 1964 . Katowice: Wydawrl two Uniwersytetu Śląskiego. 1995 Logika praktyczna.. 1995 The Translator's Invisibility..'znawstwie". 1992 Dyrektywy i sposób ich wypowiadania. Łódź: Uniwersytet Łódzki. Hoover lnstitution Press. Wróblewski J. 45-56. 9-18. Prace Filologiczne XLVI. "eliński M. Zieliński M.'~'Ui1iwersytetu Jagiellońskiego nr 192.. '. 1994 Experten und Laienwortsciuitze: Umriss einer Lexikologie der Vertikali Tiibingen: Niemeyer. i Zgółka T... 1969 "Prawo i płaszczyzny jego badania". Adelaide. SA:A B. Les ctiteres deleur discernement. 2001 Studia z historii polskiego słownictwa prawniczego ifrazeologii.. język urzędowy". Jagiellońskiego -'. Paryż. 1999 .. 84 Wróblewski J.la A... Kiefer 'F.i'Praw:a Uniwersytetu im. embiński Z. Wolter A.. Palestra 7. 996-1007. "'mb!ński Z. W: Dobrzyńska To i janus E.. (red.. 1987 Typologia odmian językowych wspófczesnej polszczyzny. 291-312. Gajda S. Wróblewski B. 1974 Le langage du droit et le langage juridique. Walczak B. A (red. Zieliński M.)..Prace Językoznawcze 118. .). 1992 "Wypowiedzi dyrektywalne w praktyce językowej". London/New Y' Routledge.Terminologia Prawo) 2000 Warszawa: Peter Co Publishing & Wydawnictwo WILGA . .-3. 141-1. Warszawa: Zakład : Semiotyki Logicznej UW.:554. (red. . Wolter W. Woleąski J.... 539. 1979 Zasady tworzenia prawa.. Stefaniuk K. 1992. 3-31. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu . Państwo i Prawo 5-6. Kraków: Wydaw'nif=two Uniwersytetu Jagiellońskiego. rk-Sadowski M. 1994 Instytucje i porządek prawny Wspólnot Europejskich. Wells R. Warszawa: Wiedza Powszechna. 1995 "Wprowadzenie do systemu prawa Wspólnot Europejski Lingua Legis 2. (red.. 1981 "Wyrażenia wieloznaczne a oceny w Języku prawnym".. ' Wróblewski J. (red. Warsz Wydawnictwo INFOR.Język Polski 1-2/LXXIX. 1974 MetodologiCZ/ie zagadnienia prawoznawstwa. W: MosioIek-Kłosińska K.). Caudell..: 1995 Comparer les droits. Warszawa: PWN.. Wagner w. Wierzbicka A. (red. Varantola K.Język Konstytucji Trzeciej Rzeczypospolitej w: świetle współcze normy językowej i stylistycznej". . New York/Oxfo Berg.). Wybrane zagadnienia..0 paradoksach logiki deontycznej". 1968 . iiilski M.Vanderlinden T. 1966 "Zagadnienie jednolitości i pewności rozumienia tekstów prawny Państwo i Prawo 3. . Vocabularyfor Law (Sprawdź swój angielski .. . Edinburgh: Scottish Academic Press. W: Ziembiński Z. Państwo i Prawo 6. Wojciechowski J. 1966 Logiczne podstawy prawoznawstwa. iński M. . Łódź: Uniwersytet Łódzki.' jda A. Watson A.. (red..). (red.. Warszawa: LexisNexis.. XIlI.). 1985b "Uwagi o negowaniu norm i wypowiedzi z normami związanych".. ajd~ A. ~nderlich D. Wank R. Wells W. (red. akrzewski Z..). 1948 język prawny i prawniczy. Rozprawy Habilitacyjne . Adama Mickiewicza.. N.. Wichter S. ióika T.. 1972 "Z problematyki języka prawnego kodeksu karnego". ' .Języki prawne i prawnicze". 155-171. Weston M.. .Deskrypcjonistyczna i rekonstrukqonistyczna analiza języka w prawoStudia Prawnicze 3-4. A History of Translation. j<.. W: Sebeok T. 52-55.Język ogólnopolski a ustawa". 1972 interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego.. 1983 "Genry mowy". 2002 Wykładnia prawa. W: Bartmiński ]. 329-340.). Wilkoń A.zarys części ogólnej.. 1985a .. Studia Prawno-Ekonomiczne t. 1984 On Noun Phrase Structures in Engineering English. 1960 "Nominał and verbal style". róblewski Jl. t.. Prace Wydziału :. 1967 .. Krakowskie St . Zasady.. Wronkowska S.. 1991 An English Reader's Guide to the French Legal System. Reguły.Język prawny w świetle współczesnych metod analizy semantycz Zeszyty Naukowe Uj . Warsz~ Wydawnictwa Prawnicze PWN. W: Malinowska Ę:(red. 629-636. ·.). 1985 Die juristische Begriffsbildung. J... ' . Ignatowicz J. ':. 1974 Legal Transplants. 1956 "Wykładnia prawa a terminologia prawna". Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze. Wojtak M. • embiński Z. ióblewski J. 141-156. ~linski M. i-hbiński Z. 1964 "Próba uporządkowania podstawowego słownictwa prawniczego". 2004 Komentarz do zasad techniki prawodawczej' z dnia? czerwca 2002 r. Prace Ko . 1972 Analiza pojęć czynu.Język prawny. 47-53.Archives de Philosophie du Droit". 1973 .1-9.W: Łopatka A. 'J'Zieliński M. Kraków.Prace Prawnicze 31. 2001 . 1993 Problemy i zasady redagowania tekstów prawnych. vii: Pisarek W. 1999 "Staropolska terminologia prawnicza odznacza się rodzimą wybitnością". 2-5. 1990 Wstęp do aksjologii dla prawników. 1996 Prawo cywilne . ' baZ. Miinchen: Beck. Poznań. 2003 "Perswazja w języku prawnym i prawniczym". ' emIJitiski Z. 1.iński Z. JdaA.. sżawa: Urząd Rady Ministrów. 50-74. Wskazówki. Zieliński M... A. język administracyjny... Zieliński M. (S~iidia Filozoficzne 2-. Turku: Annales Uni sitatis Turkuensis.. ~irlbiński Z.. 2001 "Styl urzędowy".. Stanford.' embiński Z. \ Wojciechowski J... 261-270. W: Searle j. Prawniczej nr 3. Si:Mia Logica XV. 1.. A. rk-Sadowski M. ·e~b. Bruxelles: Story-Scientia.. Bierwisch M. California: Stanf University. Wrónkowska S. 105-116. 47-76. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielloń­ skiego.0 stylowym wariancie języka na przykładzie tekstów urzędowych". 182-189. S. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe... Polska Akademia Umiejętności. 67-129. :1 .. 1990 Staropolska terminologia prawnicza (do 1500 r. 126-137. 'i~liński M. Itibinski Z. 1970 Polish Law Throughout the Ages. Warszawa: : Wydawnictwa Prawnicze.)..

i pol. Tiibingen: Mb' Żabiński Z. 57-68. 1998 Slownik procedur parlamentarnych [polski-angielski-francuski-niemiecki-rosyjski]. olecane słownild erminologii prawniczej i ekonomłcznej] . A.). 2004 SlownikEuropejskiej Konwencji PrawCzlowieka(angielskojTancusko-polski z objaśnieniami i indeksem haselfr. 1986 Slownikprawniczy polsko-angielski. 2003 "Angielskie przekłady polskiego kodeksu spółek handlowych 20 Porównanie.igielsko-polski slownik terminów z zakresu dokumentacji i informacji patentowej. zińska-Małkiewicz E. ara R. Becie wicki M. .. Bartnicki K.. Kraków: Zakamycze.. Murphy T. Warszawa: Biuro Studiów i Ekspertyz. (red. Paul. H.. . Warszawa: Wydawnictwa Urzędu Patentowego RP. Wardyńsld T. Kraków: Zakamycze.iednoczonych. mielewska-Gorczyca E. Warszawa: C. 1996. Minn. 2000 Slownik Organizacji Narodów 2. zkowsld J. 1991 Część pierwsza polsko-niemieckc-angielsko-francuska. lojęzyczny słownik z zakresu własności przemysłowej. Warszawa: Wydawnictwo Wilga. Warszawa: Fundacja Rozwoju Rachunkowości w Polsce. (red. llin P. 1999 Black's Law Dictionary. Katowice: Wydawnictwo Uniwers Śląskiego. 2005 Lexicon of Law Terms. tek G. [dostępny także w wersji elektronicznej pdf na stronie Urzędu Patentowego www..H. Kotz H. Warszawa: Wiedza Powszechna. 1996 Slownik policyjnoprawniczyjJolsko-angieJskojTancuskp-niemiecko-rosyjski. (red.).. 1991 Slownik terminologii prawniczej i ekonomicznej angielsko-polski. T. ocena i wnioski dla tłumaczy.. Angielsko-polski encyklopedyczny słownik. A. Warszawa: Wiedza Powszechna.). ślan J.... H. Kancelaria Sejmu..uprp. ńkos J. Szczytno: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Policji.).. 1983 "Uwagi o języku kodeksu cywilnego". . 2002 Polsko-angielski słownik prawniczy. rczek E.. biznesu.. arner R. Studia Prawnicze l. 1995 Warszawa: Urząd Patentowy. 2002 Kompendium terminów bankowych po polsku i angielsku / Compendium of Banking Terms in Polish & Engiish.. St." Lingua Legis 11. Warszawa: Dom Wydawniczy ABC.. Vol. Żebrowski P.Zweigert K. Toruń: "Ewa" S. Żmigrodzka B. 1997 Testamentjako gatunek tekstu. . [UWAGA: zawiera błędy literowe]. tterson R. I i II. 2001 Slownik Prawa.c. 35-50. Małkiewicz J.. Peter Collin Publishing. Ojcewicz G..pIJPolski/Slownik+terminowl] r L.). 1984 Einfiihrung in die Rechtsvergleichung. (red. Wrocław: Ossolineum.: West Group. 1997 [2005] Polsko-angielski slownik terminologii prawniczej..

Polski Kodeks spółek handlowych / Polish Commercial Companies Code. tłum. Warszawa: CH. 1995 Warsaw: Patent Office Republic of Poland. '\. 2005. D. A. Starski. Beck. jacyno. Bem.. Warszawa: CH. Kucharska. Warszawa: Kancelaria Sejmu. tekst dwujęzyczny polsko-angielski.). K. Prawo bankowe. Pulawska. / The Banking Act. tekst dwujęzycznypolsko-angielski. Becie . tłum.'. tekst dwujęzyczny polsko-angielski M. ' . Regularly updated lo edition. tekst dwujęzycz sko-angielski. L. Kozierkiewicz.Pol. WarsZawa: CH. 2004. Warszawa: CH. The Foreign Exchange' Act. Prawo upadłościowe i naprawcze / The Bankruptcy and Reorganisation Law. J. R. tłum. Wa' CH.uprp.gb. Warszawa: CH. tłum. te języczny polsko-angielski. War CH. Kozierkiewicz. tekst dwujęzyczny polsko-angielski. Bielecka. tekst dwujęzycznypolsko-angielski. Prawo dewizowe. Prawo pracy / Polish Labour Law. Becie /' . M.. tłum.prawniczych tel{stów paralelnych 'Constitution of the Republic of Poland and the Standing Orders of the Sejm. K. E. Kozierkiewicz. 2003. Bińkowska. Warszawa: TEPlS. 2004 Ta« Law.ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. 2004. tekst dwujęzyczny polsko-angielski. Puławska. tekst dwujęzyczny polsko-a tłum. Prawo budowiane / Polish Construction Law. Warszawa: Zakamycze. Prawo telekomunikacyjne / Telecommunications Law. 2004. Kraków: Zakari Międzynarodowy Trybunał Karny / International Criminal Court.. E. Mączka. 2004. 2004 Business Law.! lndustria I Prope http://www. A. Marynowicz. E. Beck.doc [strona internetowa Urzędu P wego]. Beck. R. Warszawa: CH.). R. Kodeks spółek handlowych / Code of CommercialCompanies. tekst dwujęzyczny -angielski. Collect/on of industrial property protection laws in Poiand. (red. Kierzkowska D. (red. Kierzkowska D. nacka. 2004.tł Michałowska. 2005.pllFormularze/ustawa2000. Michałowska. tłum. W.va o podatku od towarów i usług / The Ad on the Goods and Setvices Act. tłum. E. Warszawa: TEPlS. A. -The Polish L(lw Collection. 2005. 2004. The Polish Law Collection. Prawo własności przemysłowej . R. Regularly updated r editioti. Beck. Kraków:'. Polski Kodeks pracy! Polish Labour Code.Przel{lady prawo polsldego i zbiory . 2005. Becie wa o rachunkowości / The Accounting Act. mycze. Beck. Caldwell. tłum. Bielecki. Romaniec. Puławska.

-228 ykprawny 12. 53 bazy terminologiczne 205. 29. 222. 59. 140-143. 60.78. 56. 189 yki urzędowe zó.45. 61.164. 25.86. 110. 111. 1TJ. 142. 56.165.53.149. 20. 96.77.86.188. 142.216 definicje ikonograficzne 157 interpretacja tekstów prawnych definicje projektujące 1'57. 192. 124.42.86. 140.205 negacje 70. 99 interpretacja umów 90 definicje ustawowe (legalne) 30. 33.38. 92.56.232 "erencja kognitywna 138 prawo rzymskie 31. 16.109. 148. 90 język francuski 34. 44. 49. 91. 48. 109 preambuła 91.192 ekwiwalencja denotacyjna 124 ekwiwalencja konotacyjna 123 ekwiwalencja tekstowo-normatywna' l elementy finalne 91.deI monistyczny spółki 118.207. język dyrektywny 24. 39.62. 53. interpunkcja 12. 109 delimitacja tekstu 138.153. 120 deI komunikacji 222. 136 . 120. 103 197 Ina 33~35.23. 45. nstrukcie analityczne 67 nstrukcje bierne 12. 56 cechy stylistyczne tekstów 22 ciągi określeń 70 część deklaratywna umowy 91.' dyrektywy 179. 172.1 ustawowych) 158 deiktyczność 53 174.78. 174. łacina 'yk potoczny 30. 124.59.64. 44.39. 55 nominalizacja 50 norma prawna 24. 37 spójność 47. 154. 50. gatunki tekstowe (zob. 56-58.50. 72. 71.85 kprawniczy 12. 38 anafora 30. 195-199. cechy językowe tekstów 22 cechy komunikacyjne tekstów 21 cechy semantyczne tekstów 12. 152.180-185.rozczłonkowanie norm 25 syntaktyczne norm 25 rozczłonkowanie treściowe norm 26 rozporządzenia 145.154 spójniki alternatywne 35.47.161. 53. też spójniki alternatywne) 36 alternatywa rozłączna 36.41. 58.210 globalna struktura tekstu 72. 74-77. 91. 23. przepisy końcowe 139. 158 spółki handlowe 114-116 .zob. 94. 110 .74.18. ~stytucja 164 55. 77. 155 odbiorca 10. 35.228. 222 . 90.141.215. 123.48 definicje umowne 91. 44. 18-20.32. 228 rozczłonkowanie krostruktura aktów normatywnych 139. 86 nietypowa anafora 44. 27 prawo właściwe 107 serwatyzrn 12. 226 193 precyzja 12.31. 137. 60.148. 111. 79. 148 krostruktura umów 109. 158 23-25.44.202.53.58.90 rytualizacja50. 98.:. 120 tywy191 semantyka dyskursu prawnego 45 skróty typów spółek 117 specjalizacja 12. 90 dalność normatywna 39 deI dualistyczny spółki 118. 17.45.153.23 yl§f<iJreskryptywny 17. 51. 75. 100 uiiJla języka i egzemplarzy umowy 107 uźula siły wyższej 104 ' uzula <zapisu na sąd polubowny 103 nrzula zmiany umowy 106 lIzule generalne 33 performatywność 17.144.232 odesłania 74. 70.203 równorzędność podmiotów 87.24 'ykprawniczy praktyki orzeczniczej 210. 185 opisy okoliczności faktycznych 70 orzeczenie prejudycjalne 173 oświadczenia stron 91.11-14. 93.98. 74.143. 24 j/Kj autentyczne 174 yki robocze. 108 eufemizmy 33. 74. 134.38.149] ntekst 9. 193 156-162 intertekstualność 34. 122. 45 definicje w prawie międzynarodowym 162.197 alternatywa nierozłączna (zwykła) (zob.yldegzemplarze umowy 107 yk łaciński .152.194 opinie 179. 153. też genologia) 68.~l '/4---····-' Indeks rzeczowy adresat 10.151.138. 177. 226-230 uzule wyłączające odpowiedzialność 105 prawo europejskie 176. 69. 154.180.25. '74. 121.182-184.210 yk prawa 9. 120. 45. 35 densacja norm 12.77 formy umów 88 .44. 25-27.144. ~197.143.21.141. 180. 18-20. 153. 206. 95. 72.138.17. 34.44.226.44. 64. 179-183. 162 neologizmy 12. przepis prawny 25 .147. 47.41.49. 65. 32. 224 genologia 17. 208 bezosobowość 21. 25 normatywność tekstów 12. 90. 'daIność deontyczna 39.208 decyzje 180.139. 109. 138. 183. 184. 151. 163 język deskryptywny 24 definicje w przepisach szczegółowych 161 definicje w słowniku (objaśnienia określeń . 78. 103. 229 .51. ~47. 153 deskrypcja dwustopniowa 211 dyrektywność dyskursu prawnego 38. 232 ntrakt 60.84. 73. 65. 44.22. 136. 33 niedookreśloność 12.

zalecenia 179. 155 117.1 5.109.140. 99.122. 186. 119 wtrącenia zastrzegające (zob. 20 zastrzeżenia (zob.7P"".153.l~'). 228 zwroty niedookreślone 12. 30-33. 85. 64. 154. 190 umowa jako czynność prawria 87 umowa jako gatunek tekstu 60.91. 213 umocowanie 156.143. 180.) 59 .0 'Druk ukończono w sierpniu 2009 r.. 50. 27 władze spółki tekst zasadniczy 91. 128.standardowe klauzule umowne 12.204 system prawny UE 176 umowy nazwane 89 umowy nienazwane 89 uprzejmość (strategie) 222-225 uzus (translacyjny) 117~ 120. zwroty nieostre 12. swoboda umów 88. 44. 75. 34. 68. 90 umowa spółki 97. 102 statut spółki 121-123 struktura aktów normatywnych 139.1 zapożyczenia 31. 232 .56.155. 149. 134 umowy mieszane 89 zobowiązania stron 91. 59. 150.7irji!~~~.136..114. Leśna 23 .zob.złożoność 12. 63. też za nia) 51.."'~.102 termin prawny 12. 194. 184-186 załączniki 91.149.87.Lu. 46-48. 90 system odniesień 45. 33.121.ią.=' ' wypowiedzi performatywne 211.67.20..~JJr~ . 192.32.'/. 124. 8 znaczenie językowe 45 tytuł znaczenie normatywne 40' 72.jne 1 wymoJas7.191.149. 76. zwroty szacunkowe . 13.64. 56.211 terminologia postępowania administracyinego 215 terminologia postępowania cywilnego 211 terminologia postępowania karnego 213 terminy złożone 31 typy umów 89 zaimek upowszechniający 28 . 35. ul. 72.21.~ wyllczel1i~!)~~~~>t. idażullf ralne zrozumiałość Wydawnictwo Naukowe PWN SA Wydanie I ~ 2 dodruk Arkuszy drukarskich 16. f 1'24'/ wierność semantyczna 30. 151. 91. 222. 101 tekstów prawnych 22 zwroty adresatywne 227.151. 17.56. 69 ' wtrącenia zdań podrzędnych 65 wyliczeIJ. 32.44.138-148. Druk i oprawa: TREND pluga Szlachecka. 137. też wtrącenia z~' jące) 65 złożone frazy nominalne 66 złożone wyrażenia przyimkowe 67.68.". 75. 191 struktura sądownictwa 219 struktura umowy 91 struktura wspólnotowych aktów prawnych 190 struktury paralelne' 63 styl 13.

Bogacki Tłumaczenie wspomagane komputerowo . Kozak' A...pl .Centre Club 2005 A.pwn. ~ WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN Słowniki \1. Majkiewicz Intertekstualność literacki jako metafora Przekład .pl • O801 33 33 88 • www.pwn.. nowej generaCji przygotowane we współpracy z Oxford University Press j. e .implikacje dla teorii przekładu Seria nagrodzona Medalem Europejskim Business .pwn. ~DAWNICTWO NAUKOWE PWN .pl Ł. informacji www. Bednarczyk W poszukiwaniu dominanty translatorskiej Więcej www..·~'.