You are on page 1of 10

1. W jakim celu twórcy używają języka potocznego?

Język literacki, choć zaspokaja potrzeby komunikacyjne całego narodu, nie oddaje w pełni zróżnicowania
społecznego. Dlatego też autorzy sięgają po zabieg stylizacji językowej. Twórcy literatury wprowadzają do
utworów literackich język potoczny lub odmiany środowiskowe, aby scharakteryzować grupę społeczną lub
bohatera. Pisanie literatury w języku nieliterackim wzbogaca ją o nowe formy wyrazu artystycznego.
Autorzy wprowadzają język nieliteracki do utworów, aby scharakteryzować bohaterów lub społeczność, ale
także aby wyrazić swój bunt wobec zastanych kanonów.
Przykładem utworu jest ''Pamiętnik z powstania warszawskiego'' Mirona Białoszewskiego. Język utworu jest
potoczny. Białoszewski nazywa tok narracji „gadaniną” i jego książka zbliża się raczej do prozy mówionej
niż pisanej. Specyficzną cechą tego języka jest chaotyczny, urywany, poszarpany tok wypowiedzi.
Białoszewski stosuje równoważniki zdań, zdania krótkie, proste, konstrukcje jednowyrazowe. Tekst jest
bogaty w neologizmy, wyrazy dźwiękonaśladowcze, formy typu: „robiło się” i zakończone na -no, -to.

2. Jakie są różnice pomiędzy językiem mówionym, a pisanym?
język mówiony język pisany

mówienie jest pierwotne, ewolucyjnie starsze - pisanie jest wtórne, drugie - stanowi efekt ewolucji;
ważniejsze;

wypowiedzi mówione są wspomagane przez praktycznie nie ma tu komunikacji niewerbalnej –
komunikację niewerbalną; więc trzeba precyzyjniej się wyrażać, dobrze
przemyśleć i zorganizować całą wypowiedź;

wypowiedzi mówione mają charakter addytywny wypowiedzi pisemne mają charakter skończony,
(ciągle można coś dodać, dopowiedzieć); stanowią zamkniętą całość;

odbiorca jest tuż obok i można nieporozumienia, odbiorca ma do czynienia z gotowym tekstem i nie
wątpliwości wyjaśniać „na bieżąco”, można widzi nadawcy (może go jedynie sobie wyobrażać
negocjować sensy, konteksty; na podstawie tekstu lub innych informacji) a
nadawca pisząc tekst wyobraża sobie odbiorcę,
wpisuje go w tekst

wypowiedzi mówione są synchroniczne - nadawca i wypowiedzi pisemne są asynchroniczne -
odbiorca spotykają się są obecni jednocześnie w asynchroniczność może być przyczyną powstania
trakcie rozmowy, komunikują się jednocześnie; różnych kontekstów

w mówienie angażujesz się całym ciałem, dźwięk w pisaniu aktywny jest tylko wzrok czasem też
odbierasz całym ciałem (słuch), widzisz, czujesz, słuch adresat jest sam na sam z tekstem,
poruszasz się, doświadczasz obecności drugiego
człowieka, jego bliskości;

mówienie jest bardziej naturalne, spontaniczne - pisanie jest sztuczne, zaplanowane, abstrakcyjne;
mowa opiera się w dużym stopniu na improwizacji
i negocjacji sensów;

3. W jaki sposób w tekstach literackich realizowana jest poetycka funkcja języka?
Funkcja poetycka - funkcja wypowiedzi dotycząca samej jej formy. Funkcja poetycka dochodzi do głosu w
każdym momencie, w którym wypowiedź odbiega od neutralnego toku. Tekst, w którym funkcja poetycka
jest nadrzędna w stosunku do innych może być pełen porównań, metafor, może mieć specyficzny układ
rytmiczny. Funkcja poetycka tekstu nie ogranicza się tylko do poezji. Z funkcją tą spotykamy się w
przemówieniach, prozie, w różnego typu żartach, przysłowiach itp.
Przykładem utworu, w którym występuje poetycka funkcja języka jest fraszka Jana Kochanowskiego ''Na
lipę''. W niej stosuje liczne środki stylistyczne, które podkreślają poetyckość. Do głównych środków
wykorzystanych przez Kochanowskiego są:
- epitety np. chłodne wiatry, proste kamienie
- porównanie ''Jabłek wprawdzie nie rodzą, lecz mie pan tak kładzie Jako szczep napłodniejszy w
hesperyskim sadzie''

groźby.odmiana funkcji impresywnej. przysłowia. zawiadomienia. Zaimki ujawniające nadawcę Przykłady: pamiętniki. która jest oparta na zasadach prawdy. Zabiegi perswazyjne składają się na etykę językową. postawę wobec świata. sugestywne słownictwo. Cechy: zdania rozkazujące i pytające. Cechy: wyrazy nacechowane emocjonalnie. np. przejrzysta kompozycja. nauka. slogany reklamowe.służy przekazywaniu informacji o sobie lub świecie. Manipulacja. odwoływanie się do autorytetów i przykładów. Przykłady: teksty naukowe. występują zdania oznajmujące. uczuć. dużo nazw własnych i specjalistycznych oraz brak środków stylistycznych oraz słownictwa wartościującego i zabarwionego emocjonalnie. żeby nie popaść w niepotrzebny spór czy potyczkę słowną. prośby. publicystki.. sądów przez nadawcę Osoba mówiąca manifestuje swoje przeżycia lub określa swój stosunek do świata. blogi. szkodliwe. niedopowiedzenia (wielokropek). kultura.polega na wyrażaniu emocji. Może ona dotyczyć różnych jednostek językowych: słów i ich cząstek. homilie. zdrobnienia. listy. Najczęściej spotykamy wieloznaczność w słownictwie. rady. instrukcje. ekspresywną. że jest to zjawisko niepożądane. poglądy. zdań i ich fragmentów. recenzje. oceniające.metaforę ''Nie dojdzie Cie tu słońce'' . należy. obiektywizm. słownictwo wartościujące. wpłynąć na jego zachowanie. . agitacji oraz pobudzającą typową dla reklamy. ustawy. które może tylko zakłócać proces komunikacji międzyludzkiej. komendy wojskowe. czasowniki w 1 os. depesze.'' . wolno Przykłady: rozkazy. nadawca używa różnych technik przekonywania odbiorcy do swoich racji. musi. zgrubienia. wyrazy typu trzeba. Nadawca próbuje nakłonić lub zachęcić odbiorce do pewnych działań. pytania retoryczne. polityka) Manipulacja jest uznawana za postępowanie nieuczciwe. a także odpowiedzi unikowych. sztuka. zdań warunkowych. przemówienia. pytań sugerujących i podchwytliwych. ale nie robi tego wprost (Reklamy. bezpośrednie zwroty do adresata. teksty prasowe. 5. nas. przemówienia. ale zwykle są szkodliwe dla odbiorcy. zarządzenia. demokracja. Wieloznaczność pojęć cechuje głównie nauki humanistyczne. teksty publicystyczne Funkcja perswazyjna. naruszające zasady etyki językowej. Funkcja informatywna. wypada. jednoznaczność. wykrzyknienia. Jakie funkcje mogą pełnić teksty? Teksty mogą pełnić funkcję informatywną. ponieważ nadawca stara się ukryć prawdziwe intencje. wartościujące. bezokoliczniki. posługiwanie się wzorcowym językiem.apostrofę ''Gościu.negatywny rodzaj wypowiedzi impresywnej. wykrzyknienia. Działania manipulacyjne przynoszą korzyść nadawcy. Wydawać by się mogło. estetyka. Jakie mogą być konsekwencje wieloznaczności w języku? Wieloznaczność jest zjawiskiem wszechobecnym w języku. nasz. reportaże. hasła polityczne. słowa neutralne. ekspresywizmy. regulaminy. charakterystyczną dla nauczania. Poj.. gdyż w ich pojemność znaczeniową wpisane mogą być różne koncepcje naukowe. poradniki. utwory liryki osobistej Cel: służy wyrażaniu uczuć i emocji za pomocą słów Funkcja impresywna. jej celem jest wywołanie zmiany postawy lub przekonań. .polega na wywołaniu u odbiorcy określonej reakcji. jasny i logiczny wywód.personifikację ''Tu słowicy. Wypowiedzi te cechuje: rzeczowa argumentacja. apostrofy. wykorzystywanie wieloznaczności. zaimki typu my. kazania. Można wyróżnić perswazję przekonującą oraz nakłaniającą. apostrofy. Warto jednak więc czasem wyraźnie sprecyzować znaczenie używanego terminu. szczerości oraz wzajemnego szacunku i życzliwości. l. podania. eufemizmy. Tekst informacyjny cechuje rzeczowość. bardzo ogólnym. zdań oczywistych. skupia się na przekazaniu komunikatu Funkcja ekspresywna. słownictwo oceniające. dzienniki. W języku manipulacji stosuje się hiperbole. impresywną i poetycką. Stosować je należy tutaj z niezwykłą ostrożnością. ogłoszenia Cel: przekazanie informacji. metafor. tu szpacy wdzięcznie narzekają'' 4. bezpośrednie wyrażanie próśb. Konflikty wynikające z wieloznaczności dotyczą wyrazów o znaczeniu szerokim. nakazy. tekstów i ich części.

Wszystkie te wartości w obliczu totalnej zagłady ludzkości okazały się tak kruche jak filiżanki i spodki. głos. dbający o własne interesy. aby stworzyć styl ironiczny. 8. Słownictwo ekspresywne może przekazywać emocje: . żarty. Komunikacja niewerbalna przejawia się poprzez wzrok. literatury.zwrócenie uwagi odbiorcy na artystyczną formę komunikatu. Są ograniczeni. schematyczni. Nadrzędną kategorią estetyczna jest ironia. ton. jest to program Skamandra.niekiedy wprowadzają poufały ton . wyolbrzymiony (hiperbole). wystąpienia. Nad rzeką przeszły kiedyś czołgi. miażdżące wszystko. Pozornie beztroska i radosna atmosfera wiersza jest jedynie złudzeniem. Do poezji wkracza styl potoczny. widza oddzielnie.czas wojny i kataklizmu. odmiany środowiskowe języka Cel: skupienie uwagi na walorach estetycznych komunikatu 6. ziemia pokryta jest ruinami. budowanie wizerunku. minione lata ustalonego porządku i beztroski. własne dobro. slogany reklamowe. ludzi ciemnych. Tuwim wykorzystuje zdrobnienia i zgrubienia. Jest to krytyka kołtunerii. przysłowia. co napotkały na drodze. dbają tylko o własne interesy. kalambury. Jest tu obraz negatywny. ślepy na wszystko co się dzieje wokół. intencji. Rozwiń myśl. W Piosence o porcelanie podmiot liryczny z lekkim dystansem i ironią. iż komunikaty niewerbalne są wieloznaczne. Nadawca chce zaskoczyć.wyolbrzymiają i wzmacniają znaczenie wyrazu pierwotnego Julian Tuwim ''Mieszkańcy'' W utworze tym mieszkańcy zostają pokazani satyrycznie. Funkcje zgrubień: . odzwierciedlanie emocji. Jest tu powrót kołtunerii . życzliwość . „wietrzyk”. Można je stosować tylko w określonych sytuacjach. lekceważenie . są beznadziejni w swoim życiu. Należy zapamiętać. „rzeczka”. tempo mowy czy intonację. wypowiada refleksje na temat nietrwałości i delikatności całego kulturowego dorobku ludzkości . Utwór ma prostą metaforykę. bezsens postępowania. Nic nie robią i nie chcą tego zmienić.nadają wypowiedzi zabarwienie emocjonalne – sympatię. Porcelana w wierszu Miłosza symbolizuje dawny świat wartości etycznych. Jest to ocena ich samych. wypowiedzi potoczne. hasła polityczne.Funkcja poetycka. Rolą komunikacji bezsłownej jest wzmocnienie przekazu. Przykłady: proza. On wykorzystywany jest do obrazu tego mieszczaństwa (bełkocą mordą) Jest tu dosadne obrazowanie („łbem o nocniki chłodne trącając"). 7. Komunikaty werbalne. ktorzy nie są w stanie z niczego skorzystać. zachowania. liryka.pomniejszają wielkość i znaczenie zjawiska Czesław Miłość – Piosenka o porcelanie Podmiot liryczny bardzo często używa zdrobnień („spodeczki”. pogardę.nadają wypowiedzi emocjonalne zabarwienie – niechęć. norm. Pokazany jest ich bezsens życiowy. W jaki sposób w naszym języku polskim może być wykorzystywane ''zabarwienie emocjonalne wyrazów''? Wyrazy nacechowane emocjonalnie wyrażają emocje nadawcy i jego nastawienie do opisywanych treści.niekiedy wprowadzają pogodny. gesty. która buduje groteskę. pozycję społeczną. wyolbrzymienie. Język jako narzędzie autoprezentacji człowieka. W tym celu stosuje język do złamania schematów i przyzwyczajeń. Autoprezentacja polega na świadomym komunikowaniu się z adresatem wypowiedzi. Mają swoją ograniczoną tematykę.użyte przewrotnie sygnalizują ironię . rozśmieszyć. czyli słowne. podkreśloną poetyką utworu. dramat. zachwycić kształtem słownym swojego tekstu. przemówienia. Jakie funkcje w komunikacji pełnią zdrobnienia/ zgrubienia? Funkcje zdrobnień: . Robią wszystko bardzo schematycznie. Łeb jest tu użyty w znaczeniu negatywnym pejoratywnym. że jest ograniczony. prymitywni. mowy.sztuki. Aby zapewnić prawidłową autoprezentacje należy zwrócić uwagę na spójność. radosny nastrój . nie mogą przeczyć mowie ciała. które w tak krótkim czasie potrafią zniweczyć i obrócić w proch wielowiekowe dokonania ludzkości. sytuację materialną. Oni nie potrafią odnaleźć się w rzeczywistości. W kolorowe obrazy wkradają się słowa przywołujące na myśl inną rzeczywistość .ludzie o ograniczonych horyzontach myślowych. Przestrzega przed niszczycielską mocą wojennych kataklizmów. „skorupki”) oraz zwrotów sugerujących lekkość i kruchość obrazów. niewykształconych. Nie mają nic pozytywnego w sobie. filozofii. Jest tu celowe zniekształcenie. religii. To sugeruje. wyraz twarzy.

czułego stosunku poetki do samego języka. Zależy to od odbiorcy i jego znajomości idiomów. Przez takie zastosowanie człowiek pragnie wpłynąć na to. Wisława Szymborska ''Cebula'' Pierwsza strofa ukazuje nam właściwości cebuli . co mogłoby ją w jakikolwiek sposób zszokować. z drugiej zaś brały się ze specyficznego. komunikowania się na niecodziennym poziomie.żartobliwie – używane dla efektu humorystycznego np. . czego odbiorca nie jest w stanie się spodziewać w literaturze.lekceważąco – będące oznaką pogardy np.wyraz. podczas gdy złożony z „tłuszczów. puszysty .paralelizm składniowy .pieszczotliwie – wyrażenie czułości np. konieczne jest podkreślane zdziwienie i zadziwianie się światem. zwrot.różnice kulturowe . Szymborska w dość dowcipny sposób omawia ową „cebuliczność” cebuli stwierdzając. lizus . wyrażenie właściwe danemu językowi. Na czym polegają zabawy językowe? Zabawy językowe polegają na wprowadzaniu innowacyjności. idiomat np. podczas gdy cebula składa się tylko z cebuli. a co za tym idzie . idiomatyzm. jednakże nie należy z góry zakładać.ironia . Między innymi Wisława Szymborska przedstawiała swoje utwory w kontekście ducha zabawy. coraz nowe warstwy cebuli (dopóki oczywiście nie pozbędziemy się całości cebuli). ze względu na to.brak sprecyzowanego celu wypowiedzi 12. dowcipniś .wulgarne (zdrobnienia. zgrubienia. Na tym właśnie polega jej doskonałość: kolejne warstwy warzywa składają się na byt idealny.niedoskonałym. Zwykle ich zastosowanie w powszechnym świecie jest znane. piąte koło u wozu – osoba lub rzecz zawadzająca ręka rękę myje – popieranie się przez ludzi w nieuczciwych sprawach Nie jest proste precyzowanie odpowiedzi.samopoczucie . z całą pewnością nie zobaczyłaby czegoś.usunięcie części komunikatu . Jakimi środkami językowymi można wzmocnić argumentację na rzecz własnego stanowiska? Zwykle aby wzmocnić argumentację na rzecz własnego stanowiska wykorzystuje się funkcje ekspresywną oraz wyrazy o zabarwieniu emocjonalnym bądź wartościującym. że ta bez strachu mogłaby spojrzeć we własne wnętrzności.antyteza . Człowiek zbudowany jest z wielu różnych elementów. słoneczko . chęci bycia z ludźmi.bariera językowa .stereotypy . często również autor kieruje się zabawą słowną. czy idiomy pomagają czy utrudniają zrozumienie. Innym problemem jest brak możliwości interpretacji. Poetka opiewa fakt. Jakie mogą być przyczyny braku skuteczności w komunikacji językowej? . śluzów i sekretności” człowiek jest tworem zdecydowanie zbyt skomplikowanym. ilu warstw ją pozbawimy . 10. Środkami. Co to idiom? Czy posługiwanie się nim pomaga czy utrudnia zrozumienie? Idiom. by własne stanowisko było ugruntowane i dawało odbiorcy przeświadczenie prawdziwości. elementu zaskoczenia.a mianowicie jej warstwową budowę. wyrazy o charakterze oceniającym) 9. nieważne. 11. Aby idea zabawy wypełniła się. którymi można wzmocnić argumentację na rzecz własnego stanowiska są: . że cebula składa się tylko z cebuli.niespójny komunikat . dowodząc wyższości warzywa nad nami. W kolejnych strofach przeciwstawia poetka cebuli człowieka. nie dające się dosłownie przetłumaczyć na inny język. czegoś.brak rozwoju językowego . że idiom ma określony cel bądź wydźwięk. iż każdy jest w stanie je zrozumieć.obraźliwie – używane z intencją sprawienia przykrości np.ironicznie – wyrażenie drwiny np. W takich utworach pojawia się wiele komizmu. nerwów i żył.w dalszym ciągu zostanie nam cebula i cebula. kretynka . Zabawy językowe ujawniają się zarówno w grotesce jak i absurdzie.

ikarowy lot Porównanie – zestawienie opisywanego zjawiska z Uwydatnia cechę zjawiska. wersów Wyliczenie – przedstawienie po kolei wszystkich Podkreślenie ładu w tekście np. nadaje jej wyrazisty charakter. przedmiotu tego samego zjawiska. które do tej pory nie Wprowadzają do tekstu dodatkowe znaczenia. w których zyskują one nowe. uplastycznia wypowiedź Epitet stały – określenie odnoszące się zawsze do Podkreśla główną cechę zjawiska. osoby. mają istniały w języku zadziwiać. uwydatnia początku kolejnych wersów rytmiczność wypowiedzi. zwiększa obrazowość wypowiedzi .hiperbola 13. zwiększa obrazowość. uroczysty zwrot do adresata Nadaje wypowiedzi oficjalny charakter. Łzami poranną mnożącego rosę Elipsa – opuszczenie jakiegoś składnika lub Zwiększa spójność tekstu. Księżyc wysoko jak sopran Porównanie homeryckie – drugi człon ma Nadaje wypowiedzi podniosły charakter rozbudowaną postać i tworzy oddzielny obraz poetycki Metafora (przenośnia) – nietypowe zestawienie Tworzy nowe skojarzenia i ukierunkowuje myślenie wyrazów. zwiększa obrazowość innym podobnych pod pewnym względem opisu np. Ty strzałą śmierci. mogą nadawać żartobliwy charakter np. utworu Paralelizm składniowy – powtórzenie zdań o takiej Zwiększenie klarowności. Anafora – powtórzenie tych samych słów na Podkreśla znaczenie powtarzanych słów. Epitet – określenie rzeczownika wyrażone Podkreśla własność opisywanego przedmiotu. wymroczu Złożenia – wyrazy będące połączeniem kilku słów Wprowadzają nowe znaczenia np. znaczenie Animizacja (ożywienie) – przypisywanie Dynamizuje opis. daleko zapowiedzianych elementów jak morza brzegi.bezpośredni. samej budowie albo takiej samej Antyteza – przeciwstawienie połączenie zdań lub Pokazuje sprzeczność lub kontrast. działa emocjonalnie. zwraca uwagę na wyraz wyeksponowany np. Środki językowe Środek językowy Zastosowanie i przykład Neologizmy – nowe wyrazy. przymiotnikiem ujawnia stosunek mówiącego do przedmiotu. zaskakuje. czasem wprowadza wyrażenia w zdaniu ekspresję lub niedomówienie Pytanie retoryczne – pytanie na które nie Skłania do refleksji i poszukiwania potwierdzenia oczekujemy odpowiedzi odpowiedzi w tekście Wykrzyknienie – wykrzyknikowe zdanie lub Wyraża silne emocje nadawcy i zwiększa ekspresję równoważnik zdania o zabarwieniu emocjonalnym tekstu Apostrofa. Bolesław Śmiały. podkreśla dobitną określeń o przeciwnych treściach różnicę między zjawiskami np. ja strzałą miłości. niedosłowne odbiorcy. Epifora – powtórzenie tych samych słów na końcu To samo znaczenie co w przypadku anafory. długo. srebrnousty Inwersja – zmiana szyku wyrazów Wzmacnia ekspresję wypowiedzi. przykuć uwagę. . podkreśla emocjonalny stosunek Inwokacja – rozbudowana apostrofa na początku To samo znaczenie co w przypadku apostrofy. dobitności i rytmiczności. osoby lub przedmiotu np. Prosto. złotowłosa.

liczne onomatopeje .duża liczba samogłosek . która ma głębszy sens osią utworu literackiego i wówczas nazywany jest konceptem Oksymoron – zestawienie wyrazów o przeciwnym Łączy przeciwieństwa. a nawet kosmosu. Skraca dystans między opisywanym światem a pojęciom lub zjawiskom cech ludzkich odbiorcą. stanowi on bowiem odzwierciedlenie rytmu świata. która ma ale pozostającym z nim w bliskiej zależności. czasem zwiększa ustalone przez tradycję. niekiedy staje się myśl z pozoru sprzeczną. złota ognista kula zamiast słońce Synestezja – przypisanie jednemu zmysłowi Oddziałuje na zmysły odbiorcy. dynamizuje opis. wzmacnia argumentację. który poza Budzi nastrój tajemniczości. budzi odległe skojarzenia np. Muzyczność (rytmiczność) zaznaczał w wierszu za pomocą . sucha woda Hiperbola – wyolbrzymienie i przesadne Wzmacnia ekspresję wypowiedzi. zawierające Służy przykuciu uwagi odbiorcy. alegoria jest jednoznaczna obrazowość pojęcia Ironia.sprzeczność między dosłownym znaczeniem Ujawnia dystans osoby mówiącej do świata.zaskakujące stwierdzenie. uplastycznia tekst Paradoks. w tekście najistotniejsze znaczenie np. motyw. motyw. Czytam Norwida zamiast Czytam utwory Norwida. przedmiotom.powtórzenia . Synekdocha – zastąpienie nazwy ogólnej bardziej Zwraca uwagę na szczegół lub podkreśla znaczenie szczegółową. Metonimia – zastąpienie właściwego wyrazu innym. obraz.refren . liść opadł z jesiennego drzewa (jeden liść zamiast liści w ogóle) Peryfraza (omówienia) – zastąpienie nazwy Podkreśla cechy przedmiotu. węższą lub odwrotnie rzeczy ogólnych np. zwiększa ekspresję wypowiedzi.regularność strof . która poza znaczeniem Jest elementem kompozycyjnym utworów dosłownym posiada znaczenie domyślne. czapka z pawimi piórami w Weselu Alegoria – znak. Ulubionym gatunkiem Leśmiana była ballada ludowa.rytmizacja przez regularne rymy żeńskie . pojęciom lub zjawiskom cech istot żywych Personifikacja (uosobienie) – nadanie przedmiotom. wywołuje efekt paradoksu znaczeniu np.spółgłoski miękkie Za najważniejszą cechę mowy poetyckiej Bolesław Leśmian uważał rytm. właściwej wielowyrazowym opisem pozwala uniknąć powtórzeń lub zastępuje wyrazy niepożądane np.stopniowanie dźwięków (od cichych do cichszych) . pobudza właściwości innego zmysłu wyobraźnię. W jaki sposób autorzy uzyskują efekt muzyczności? Cechy muzyczności tekstu: . urozmaica styl. zwiększa znaczeniem dosłownym wyraża treści głęboko wieloznaczność tekstu. Skraca wypowiedź i eksponuje tę jej część. jest narzędziem szyderstwa i kpiny. Wiersz ujawnia więc dzięki rytmowi ukryty porządek świata i jednocześnie – myśli. czasami tworzy uwypuklenie pewnych cech przypisywanych nastrój grozy przedmiotom Symbol – znak. pierwotnie przeznaczona do głośnej recytacji i śpiewu. może mieć charakter żartobliwy lub drwiący (sarkazm) 14. umowne dydaktycznych np. bajek. ukryte złoty róg.głoski dźwięczne . wyraża wypowiedzi a znaczeniem właściwym dezaprobatę dla czyichś słów.głoski nosowe .

Stanowi w tym wypadku nowy sposób transformacji myśli przemienionych w słowa. pozwala mu odczuwać znacznie więcej ponad to. Pojawiają się czasowniki w czasie przeszłym. tradycyjnych miar wierszowych. wypowiada go błędnie. pytanie retoryczne znajdujące się na końcu utworu.aliteracja Pod wieloma względami opis dynamiczny przypomina opowiadanie. 15. działając często pod wpływem pośpiechu czy czyjejś presji. spotykamy się w poezji oraz prozie artystycznej. Tren V został ubarwiony wieloma środkami stylistycznymi. co podkreśla niezwykłe tempo wydarzeń. nadać wypowiedzi nowy sens. ale także nieubłagany i okrutny charakter śmierci. . Dominują w nim bowiem czasowniki. Dynamikę również tworzy czas teraźniejszy.elipsa . „rodne pokrzywy”.inwersja . Należą do nich: „sroga śmierć” oraz „zła Persefono”. W ten sposób opisuje się sytuację i przeżycia wewnętrzne. Ona powinna zrozumieć cierpienie rodziców Urszulki. znaczenie. nadaje tekstowi nowy sens. gdy użytkownik języka nie zna poprawnego brzmienia związku frazeologicznego. tj. czyli zastanego w świadomości językowej związku frazeologicznego. W wierszu pojawiają się także liczne epitety. oddzielonych od pierwotnego źródła mowy. aby wyrazić przeżycia i doświadczenia w tekstach literackich? . dodają ekspresji. będące zarazem apostrofą. 17. Służy ona wówczas zaskoczeniu odbiorcy. Najważniejszym jest rozbudowane porównanie dziewczynki do rozwijającego się drzewka oliwnego. Oddają one nie tylko żal rodziców. „szczupłym prątkiem”. „najmilszej Orszuli” mają na celu oddanie jej delikatności i pozytywnych emocji jakie budziła w najbliższych. w którym wykorzystane są przedstawione środki stylistyczne są Treny Kochanowskiego.metafory .wykrzyknienie . a także poddana została zabiegowi personifikacji.porównania . Na drugim biegunie znajdują się określenia związane ze śmiercią dziewczynki. która ma wywołać określony efekt. co można przekazać za pomocą izolowanych znaków językowych. stosowanie krótkich zdań lub równoważników. dlatego też większość lirycznych opowieści pisał wierszem stroficznym. wypływa także ze swoistej przekory językowej.apostrofy .pytania retoryczne . Podmiot liryczny kieruje je do Persefony. sylabotonicznym i rymowanym. Czemu służą innowacje frazeologiczne? Innowacje frazeologiczne powstają jako efekt naruszenia określonej normy.animizacja (ożywnienie) . Opis sytuacji polega na uchwyceniu jakiegoś momentu. Zdarzają się także sytuacje. Przecież także została wbrew swojej woli zabrana do Hadesu i widziała jak mocno cierpiała jej matka. Odwołanie do oliwki nie jest przypadkowe. Jakich środków językowych i w jakim celu autorzy używają. „ostre ciernie”. Jakimi środkami językowymi i w jaki celu autorzy dynamizują teksty literackie? . czyli taką. Możemy wśród nich wyróżnić: „wysoki sad”.wykrzyknienia . To w niej podmiot liryczny szuka towarzysza niedoli. Kolejną ciekawą konstrukcją jest. Daną normę można zmieniać w sposób świadomy po to. że rytm poetycki wpływa też na czytelnika.epitety . greckiej bogini świata podziemnego. aby osiągnąć zamierzony cel. Roślinka zostaje opisana wieloma epitetami. To zaczerpnięty z Biblii symbol boskiej opatrzności i wsparcia. 16.hiperbola . W dziele znajdują się także epitety o funkcji obrazotwórczej. Zwroty takie jak: „oliwka mała”. Z innowacją zamierzoną.anafora /epifora .personifikacja (usosobienie) .symbole Przykładem utworu. rozśmieszyć odbiorcę itp. Uważał.hiperbole . wyjęciu go z większego ciągu zdarzeń. W tym drugim przypadku innowacje frazeologiczne są działaniem nieświadomym i niczemu nie służą. które stwarzają właśnie wrażenie ruchu. Można pogrupować je według pełnionej w utworze funkcji.

18. Dlatego też.w utworach o charakterze żartobliwym.w tekstach retorycznych. w tekście Krzyżaków występują wszystkie rodzaje archaizmów. hale zamiast ale) mieszanie „ch” i „k” (np. jak i do klęski i męki powstańców. Jakie mogą być funkcje stylizacji językowej? Stylizacja – celowe wprowadzenie do tekstu elementów językowych charakterystycznych dla innego stylu. uzyskanie wrażenia autentyczności np. wiedzę o świecie. . ironicznym. powstał na potrzeby właśnie tej powieści. znaczenie nowo utworzone. Reymont często stosował inwersje. natomiast w ograniczonej formie występuje w częściach narracyjno-opisowych. os. zrękowiny). Chłopi Władysława Reymonta. Słownictwo gwarowe dominuje oczywiście w partiach dialogowych. Ogniem i Mieczem Sienkiewicza – oddanie kolorytu epoki i zwiększenie realizmu przedstawionych wydarzeń . poza licznymi poetyzmami. polega na prowadzeniu do wypowiedzi elementów językowych pochodzących z określonej gwary ludowej lub dialektu Jaka w jakim utworze Funkcje: . aby nadać wypowiedzi podniosły charakter. Sienkiewicz uzyskał efekt postarzenia języka. matula idą) w 2. pedzieć. które miały nadać powieści cech dostojeństwa oraz podniosłości. podkreślenie wiejskiego pochodzenia bohaterów. Narrator w tej powieści także używa archaizmów. że do zaistnienia patosu w utworze w dużej mierze przyczynia się styl wysoki. pachołek. występuje gwarowa końcówka -ta (np. l. lećta. o których już była mowa. Patosu dodają utworowi zwłaszcza określenia hiperbolizując – i to zarówno w odniesieniu do zasług. choć jednocześnie jest obserwatorem i komentatorem wydarzeń. Potop. w związku z bardzo silną stylizacja baśniową. ludzie kochane. zwrot. pódę. a nade wszystko animizacji i personifikacji. mn. jaką wówczas dysponowano. chto i kto) liczne ściągnięcia (np. tworzone są głównie w celach użytkowych. Ten niesłychanie ważki twór. ździebko) 2) w zakresie morfologii: użycie form niemęskoosobowych w miejcu męskoosobowych (np. Dialektyzacja obejmuje w „Chłopach” wszystkie warstwy językowe. potykać. choćta) (niekonsekwentne) wprowadzenie końcówki -ch ( np.archaizacja – stylizacja na język dawnej epoki Funkcje: . byłech) Poza stylizacją gwarową w Chłopach odnajdziemy inne zabiegi. Oczywiste jest. forma.stosowanie w powieściach historycznych np.osiągniecie efektu komicznego. Znaczący jest również dobór samego słownictwa. autor wplatał w tok narracji przysłowia. mogą mieć również charakter lingwistycznej zabawy. Ostatnie opowiadanie cyklu. która przechowała wiele dawnych form językowych. trza. napisane jest poetyckim językiem. pojęć. Wesele Wyspiańskiego . sentencje oraz porzekadła. ukazuje ich obyczaje. Występują tu rozbudowane ciągi metafor. Archaizacja występuje więc przede wszystkim w dialogach. braty rodzone) stosowanie pluralis maiestaticus (np. Jewka) przydech (np. groteskowego – ośmieszenie pewnych postaw. stosując wyrazy pochodzące z gwary zakopiańskiej.to wyraz. porównań. praktycznych. idei Władysław Reymont ''Chłopi'' Język Chłopów to przedmiot zainteresowania wielu językoznawców oraz historyków literatury. Środkami językowymi. nie jest odpowiednikiem żadnej ze znanych gwar. zbudować uroczysty nastrój . Eliza Orzeszkowa ''Gloria Victis'' Ze sposobem prowadzenia narracji silnie związana jest patetyczność utworu. pochodzi jakby z tego samego świata. miejsc. Dotyczy to zwłaszcza opisów przyrody. choć najbardziej rzucają się w oczy archaizmy leksykalne (np. Natomiast dla przydania dziełu dawności. 19. dla osiągnięcia kontrastu Henryk Sienkiewicz ''Krzyżacy'' Język w ''Krzyżakach'' charakteryzuje bohaterów. Za pomocą jakich środków językowych autorzy stylizują tekst na język potoczny? Neologizm . np.ociec mówili.oddanie reali życia na wsi. powtórzenia oraz paralelizmy zdaniowe. Dialektyzacja – stylizacja gwarowa. Wyróżnia się trzy podstawowe rodzaje stylizacji: . Jantoś. co jest zresztą znamienne dla całości pisarstwa Orzeszkowej. Jak widać. nowo powstałe w języku. wśród nich najczęstsze są: 1) w zakresie fonetyki: prejotacjia (np. dla nazwania nowych przedmiotów. Wzbogacają system językowy. wtapia się dzięki temu w tło. Krzyżacy. słownictwo cechuje się wysoką rangą stylistyczną oraz specyficznym zabarwieniem uczuciowym.

związki frazeologiczne. porównania 22. stosowanie strony biernej i zdań bezpodmiotowych służy zwięzłemu ujęciu treści. Musi być komunikatywny. Styl publicystyczny powinien być jednocześnie zwięzły i obrazowy. metafory. książkach popularnonaukowych. wartościujące .porównania . a w dziełach literackich w dialogach.uproszczona składnia: przewaga równoważników zdań i pojedynczych . Styl publicystyczny występuje w artykułach prasowych.selekcja i fragmentaryczność informacji . kłamstwo. Autor może zastosować styl potoczny w dialogu. Styl popularnonaukowy występuje w tekstach naukowych. Styl naukowy występuje w pracach dyplomowych. Styl urzędowy jest suchy. symbole. Bezosobowe zwroty do odbiorcy. które kreują język potoczny są: . urozmaicona składnia. referatach itp. a dba o zwięzłość i logikę wywodu. relacje świadków . Jest tu słownictwo nacechowane emocjonalnie. wykrzyknienia.metafory . publicystyczny i naukowy. Styl potoczny można spotkać w pamiętnikach. Styl popularnonaukowy występuje w podręcznikach. reportażach. artykułach prasowych. Style artystyczne Styl potoczny to po prostu język używany na co dzień. których był uczestnikiem. w zależności od potrzeb. .subiektywna ocena wydarzeń – autor tworzy swoistą wizję świata . Wyrażają emocje wobec opisywanych zjawisk zawiera element oceny pozytywnej bądź negatywnej. felietonach. dziennikach. idiomy. wielu terminów naukowych (dat. Wszelkie terminy naukowe są wyjaśnione w sposób obrazowy.brak pojęć abstrakcyjnych . w którym zostały użyte np. Styl urzędowy występuje w pismach urzędowych.swobodna. Występują powołania się na przepisy prawne. definicji. prawda. Styl artystyczny charakteryzuje się zazwyczaj bogatym słownictwem. zbliżony do mówionego.równoważna rola autora i podmiotu relacji . oszustwo.skróty myślowe 20. Tekst często podzielony jest na punkty. zawiera ustalone formuły. zdrada. zamieszcza dokumenty. Łączy styl potoczny. W danym dziele literackim mogą wystąpić wszystkie pozostałe style.wywołanie przeżyć estetycznych i emocjonalnych .wyrazy oceniające.frazeologizmy . Określają wartości w sposób bezpośredni np. nazwisk. nieschematyczna kompozycja . Cechy reportażu . Wyrazy wartościujące Wyrazy wartościujące zaliczane są do funkcji ekspresywnej. skryptach. listach prywatnych. Występują przeważnie zdania podrzędnie złożone.kształtowanie postaw . Są niedokończone zdania i równoważniki zdań.autentyzm – autor zdaje relacje ze zdarzeń. obrazowością. skierowanych do osób. podaniach. artykuły i paragrafy. Sprzyjają temu skróty. używaniem odpowiednich środków stylistycznych. Jednak styl ten jest zróżnicowany w zależności od gatunku literackiego. impresywnej i perswazyjnej 21. Nie używa się tu porównań czy przenośni. którzy nie są specjalistami w danej dziedzinie. wykresów). uwzględnia też styl epoki i upodobania autora. pytania. uczciwość. dobro. Styl naukowy charakteryzuje się używaniem specjalistycznego słownictwa. a więc zwyczajny. Również są to słowa i związki wyrazowe sugerujące wartości zależne od kontekstu. piękno.dominacja funkcji informatywnej.

) kogo? co? (B.po co? w jakim celu? .Czynności przeciwstawiają się sobie. dlatego wykres: ___> . czyli występują w jednakowym czasie i przestrzeni..gdzie? skąd? dokąd? którędy? . Styl retoryczny jest podniosły.) komu? czemu? (C. spójniki: albo. Zdania złożone Rodzaje zdań złożonych współrzędnie: ŁĄCZNE .) OKOLICZNIKOWE: .Jedna czynność wynika z drugiej.kim jest? czym jest? jaki jest? PODMIOTOWE . >___ PRZECIWSTAWNE . apostrofy.... lecz.kiedy? jak długo? w jakim czasie? dopóki? odkąd? . Rodzaje zdań podrzędnie złożonych: PRZYDAWKOWE . orędziach.ile? jak bardzo? .PRZYZWOLENIA . <___ ZDANIA ZŁOŻONE PODRZĘDNIE W zdaniu podrzędnie złożonym jedno ze zdań składowych (podrzędne) wynika z drugiego (nadrzędnego) i nie może bez niego zaistnieć.PRZYCZYNY . kazaniach. spójniki: więc.) kim? czym? (N.CELU . oraz.MIEJSCA . Styl retoryczny występuje w przemówieniach..STOPNIA I MIARY . zaś.SPOSOBU . ____ ROZŁĄCZNE . a.kto? co? . spójniki: i. kwiecisty i obrazowy.kogo? czego? (D.) o kim? o czym? (Msc. ani.. może też być wezwany do urzędu.jaki? który? czyje? ile? DOPEŁNIENIOWE . 23. spójniki: ale.Czynności współistnieją ze sobą.Zdania składowe wykluczają się wzajemnie. zatem. gdy bohater weźmie udział w sympozjum naukowym. lub.WARUNKU . ni. jak wykres: ___ .mimo co? mimo czego? .dlaczego? z jakiej przyczyny? . natomiast wykres: ___> . a. czy.pod jakim warunkiem? ORZECZNIKOWE . Autor może cytować czyjeś wypowiedzi. >___ WYNIKOWE . Występuje tu wiele środków wzmacniających ekspresję: pytania retoryczne. bądź wykres: ___< .jak? w jaki sposób? . Styl artystyczny występuje w dziełach literackich. jednak. toteż. powoływać się na autorytet w jakiejś dziedzinie... naukowy.CZASU . powtórzenia.