You are on page 1of 32

Περιεχόμενα

Σημείωμα της έκδοσης................................................................................................................. 3
Τα νέα του Μουσείου................................................................................................................... 4
Μουσειακά Παραλειπόμενα....................................................................................................... 5
Περιβαλλοντικά νέα................................................................................................................. 6-7
IAN Πουλιά που κινδυνεύουν......................................................................................................... 8-9
ΦΕΒ Μανιταρολόγιον..........................................................................................................................10
ΜΑΡ Δράσεις των Μουσείων..............................................................................................................11
2019 Έρευνα Ιονίου Πανεπιστημίου για τους επισκέπτες του Μουσείου......................... 12-21
Η σελίδα της Δράσης για την Άγρια Ζωή.............................................................................22
Η σελίδα της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας............................................................23
Η σελίδα της Καλλιστώ-Περιβαλλοντική οργάνωση για την άγρια ζωή και τη φύση....24
Η σελίδα του Φορέα Διαχείρισης Δάσους Δαδιάς-Λευκίμης-Σουφλίου......................25
Η σελίδα του Αρκτούρου..........................................................................................................26
Η σελίδα της WWF Ελλάς........................................................................................................27
Βιβλιοπαρουσιάσεις...................................................................................................................28
Αρθρογραφία .............................................................................................................................29
Μικρές συνεντεύξεις..................................................................................................................30

Εκδότης: Επιμέλεια Εξωφύλλου:
Μουσείο Φυσικής Ιστορία Μετεώρων Σιακαβάρας Γιώργος
& Μουσείο Μανιταριών

Συντακτική Oμάδα:
Κωνσταντινίδης Γιώργος
Λεγάκις Αναστάσιος
Λιέας Νίκος
Πάλλα Βίκυ
Παπακώστα Ελευθερία
Παραλυκίδης Νίκος

Υπεύθυνη Περιοδικού:
Βίκυ Πάλλα
Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Μετεώρων
Δημιουργικό - Eκτύπωση: & Μουσείο Μανιταριών
Λυχνία Α.Ε. Πίνδου 20 Καλαμπάκα
Τ.Κ. 42200
Ανδραβίδας 7, 13671 Χαμόμυλο
Τηλ: 2432024959 Fax: 2432024001
Αχαρνών mail: info@meteoramuseum.gr
Τ. 210 3410436, F. 210 3425967 www.meteoramuseum.gr
lyhnia.com • info@lyhnia.com

13ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ
ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗΣ
ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΕΩΡΩΝ &
ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΜΑΝΙΤΑΡΙΩΝ
Νίκος Πάλλας
Διευθυντής του Μουσείου

Η ιστορική εξέλιξη των μουσείων είναι ραγδαία. Από χώροι ιδιωτικών συλλογών, έχουν
εξελιχθεί σε σημαντικούς πολιτιστικούς θεσμούς, ενώ ο χαρακτήρας που ελάμβαναν κατά
Σημείωμα της
διαστήματα, είχε σχέση με τις κοινωνικές, πολιτιστικές, αλλά και οικονομικές συνήθειες έκδοσης
της εκάστοτε ιστορικής περιόδου.
Σήμερα, ο ρόλος των μουσείων είναι εκπαιδευτικός αλλά και ψυχαγωγικός. Η προσπάθειά
τους να προσελκύσουν νέες κατηγορίες επισκεπτών, τα οδήγησε από τη σχεδόν αποκλει-
στική τους επικέντρωση στα κάθε είδους εκθέματα, στον ολοένα και πιο προσεγμένο
τρόπο έκθεσής τους, αλλά και στην καλύτερη δυνατή εξυπηρέτηση του κοινού τους.
Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιούνται διάφορα μέσα, μεταξύ των οποίων και νέες τεχνολο-
γίες, με στόχο τη διαδραστικότητα και τελικά την αποκόμιση της βέλτιστης «μουσειακής
εμπειρίας», η οποία δημιουργεί εξ αντικειμένου νέους πολλαπλασιαστές και άρα νέους
επισκέπτες.
Ένα μέσο που σίγουρα βοηθά στην κατανόηση των προσδοκιών διαφόρων κοινωνικών 3
ομάδων, είναι οι έρευνες κοινού που διεξάγονται από διάφορα μουσεία. Είναι εκείνες
που «δείχνουν» στις εκάστοτε διοικήσεις τις πρωτοβουλίες που πρέπει να λάβουν, προ-
κειμένου να ανταποκριθούν με αποτελεσματικότητα στις ανάγκες των επισκεπτών, να
λύσουν προβλήματα και να βελτιώσουν τη σχέση μουσείου-κοινού.
Βέβαια σ' αυτές τις έρευνες κοινού και στην ορθολογική τους αξιολόγηση, υπάρχουν διά-
φορα προβλήματα που πρέπει να ξεπεραστούν. Το κυριότερο είναι η ανομοιογένεια των
επισκεπτών (ηλικιακή, μορφωτική, κοινωνική, οικονομική, πολιτιστική, επαγγελματική κ.λ.π.),
αλλά και η συχνότητα των επισκέψεων στα μουσεία και η αναγκαιότητά τους, (τακτικοί
επισκέπτες, περιστασιακοί, με εξειδικευμένες μουσειακές γνώσεις κ.λ.π). Τα προβλήματα
αυτά είναι σαφές ότι διαφοροποιούν τις ανάγκες, εξ αντικειμένου τις διευρύνουν, δυσχε-
ραίνοντας έτσι την ανταπόκριση των μουσείων στον τεράστιο όγκο τους.
Αυτά βεβαίως τα προβλήματα, αλλά και άλλα που δεν μπορούν να χωρέσουν στα πλαίσια
μιας σελίδας, σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να οδηγούν στην άρνηση των ερευνών
ή στην αμφισβήτηση της αξιοπιστίας τους. Αντίθετα, πρέπει αυτές να είναι κάθε φορά
προσαρμοσμένες στο είδος του μουσείου και να επικεντρώνουν στα ιδιαίτερα χαρακτη-
ριστικά των επισκεπτών, στις ανάγκες και τις προσδοκίες τους.
Έτσι, μέσα από τις απαντήσεις, οδηγούμαστε στην άντληση σοβαρών πληροφοριών για τη
γενική, αλλά και την πιο εξειδικευμένη παροχή υπηρεσιών, την οργάνωση του μουσείου,
τα εκπαιδευτικά προγράμματα όπως επίσης και σε διαφοροποιήσεις και προσαρμογές,
που αφορούν την αντιμετώπιση κάθε κοινωνικής ομάδας ξεχωριστά.
Η έρευνα που παρουσιάζουμε σήμερα, που έγινε σε συνεργασία και την επίβλεψη του
αντίστοιχου τμήματος του Ιονίου Πανεπιστημίου, προσπαθεί να δώσει κάποιες απαντήσεις,
που σίγουρα μας βοηθούν στο να βελτιωθούμε περαιτέρω. Τους ευχαριστούμε θερμά
για αυτή τους τη συνεργασία.
Τα νέα του Το Μουσείο και ο Μύλος
Μουσείου των Ξωτικών

Συμμετοχή στη SIAL PARIS 2018

SIAL PARIS
2018
M E T E O R A M U S E U M Το μουσείο μας είναι για
άλλη μια φορά συνεπές στο ετήσιο ραντεβού του
με το μεγαλύτερο Χριστουγεννιάτικο θεματικό πάρ-
κο της χώρας μας, τον Μύλο των Ξωτικών, στα
Τρίκαλα, που πραγματοποιείται από 30 Νοεμβρίου
ως 6 Ιανουαρίου. Από ένα ιδιαίτερα γιορτινό περι-
Μετά τη συμμετοχή μας σε εκθέσεις βάλλον όπως αυτό του Μύλου, δεν θα μπορούσε
προϊόντων στη Νέα Υόρκη («Fancy να λείπει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα που κάθε
Food Show»2018 ) και τη Σιγκαπούρη χρόνο αφήνει το μουσείο, μέσα από το ιδιαίτερο
(«Fine Foods Fair»2018), ήταν η σειρά θέμα που κάθε φορά παρουσιάζει. Φέτος το θέμα
4 του Παρισιού. Το μουσείο μας συμμε- μας αφορά «τα ζώα της χώρας του Άγιου Βασί-
τείχε με τα προϊόντα του σε μια από λη»και γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στα ζώα εκείνα
τις μεγαλύτερες και ποιοτικότερες εκ- που ζουν στα όρια του Αρκτικού κύκλου και κυρίως
θέσεις παγκοσμίως, τη Sial Paris 2018, η οποία συγκεντρώνει τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν μέσα από την
χιλιάδες επισκέπτες και αγοραστές από όλο τον κόσμο. Ήταν μια εξελισσόμενη κλιματική αλλαγή. Ένα θέμα ιδιαίτε-
έκθεση μέσα από την οποία μπορούσε ο καθένας να αντιληφθεί ρα ευαίσθητο, το οποίο μάλιστα εμπλουτίζεται από
το μέγεθος του ανταγωνισμού, αλλά και των προκλήσεων που την παρουσία αντίστοιχων ζώων, όπως η αρκτική
καλούνται να υπερβούν τα Ελληνικά προϊόντα προκειμένου να αλεπού, ο λαγόποδας, η αρκτική κουκουβάγια κ.α.
κατακτήσουν τη θέση που αρμόζει στην ποιότητά τους, στην και από τις πρώτες κιόλας ημέρες φάνηκε η θετική
παγκόσμια αγορά. Ιδιαίτερα ο τομέας των μανιταριών, έχει να του επίδραση κυρίως στα σχολικά γκρούπ.
υπερβεί τα εμπόδια χωρών με μεγάλη παράδοση στην αξιοποίησή
τους, όπως η Ιταλία, η Γαλλία, η Ισπανία κ.α. Η ανταπόκριση όμως
η οποία υπήρξε στα προϊόντα μας, μας κάνει ιδιαίτερα αισιόδο-
ξους και πιστεύουμε ότι ο ποιοτικός δρόμος που έχουμε χαράξει
σ' αυτόν τον τομέα, οδηγεί σε ιδιαίτερα θετικά αποτελέσματα.

Ιδιαίτερη ευαισθησία

Νέα Προϊόντα
Δύο νέα προϊόντα διέθεσε αυτή την περίοδο το
Είναι γνωστές σε όλους οι επιπτώσεις τις προσφυγικής κρίσης
μουσείο στους καταναλωτές. Το πρώτο αφορά τη
σε κάθε τομέα της κοινωνικής και οικονομικής μας ζωής. Όπως
Μανιταρόσουπα Βελουτέ. Ένα μοναδικό προϊόν,
είναι επίσης γνωστές οι απίστευτες περιπέτειες των ανθρώπων
χωρίς συντηρητικά, που προσφέρει ένα απολαυστι-
που αναγκάζονται για διάφορους λόγους να εγκαταλείψουν
κό γρήγορο γεύμα, αφού ετοιμάζεται σε τρία λεπτά
τις εστίες τους, αναζητώντας ένα καλύτερο αύριο. Αν λοιπόν και αποτελεί μια υγιεινή διατροφική λύση για όλους
πρέπει να είμαστε μια φορά ευαισθητοποιημένοι απέναντι σ' όσους αδυνατούν να αφιερώσουν ιδιαίτερο χρόνο
αυτό των παγκόσμιων διαστάσεων πρόβλημα, τι μπορεί να πει στο μαγείρεμα. Πραγματικά θα σας γοητεύσει. Το
κανείς απέναντι στα μικρά παιδιά που μπαίνουν σ' αυτή την δεύτερο αφορά τη συνένωση δύο υπερτροφών: Το
τεράστια διαδικασία. Η προσφορά μας στην άμβλυνση των μέλι, με το περίφημο «μανιτάρι της αθανασίας»,
προβλημάτων που αντιμετωπίζουν πρέπει να είναι η μέγιστη δηλαδή το Γανόδερμα. Ένα προϊόν, όπου η γευστική
δυνατή. Με αφορμή λοιπόν μια πρόσφατη εκπαιδευτική επί- απόλαυση συνδυάζεται άριστα με την υψηλή δια-
σκεψη προσφυγόπουλων στο μουσείο μας, δεν έχουμε παρά τροφική αξία και των δύο συστατικών του. Αξίζει
να δηλώσουμε την ειλικρινή μας διάθεση για τη συμβολή μας να τα δοκιμάσετε. Θα τα βρείτε σε επιλεγμένα
σ' αυτή την κατεύθυνση με συγκεκριμένες δράσεις. καταστήματα, και στο e-shop του μουσείου.
Απολογιστικά Ι Μουσειακά
Παραλειπόμενα
Απολογιστικά ΙΙ

Η ολοκλήρωση ενός έτους , συνήθως σηματο-
δοτεί την είσοδο στην απολογιστική περίοδο,
για κάθε τομέα και τις επιμέρους πτυχές του. Η
διενέργεια του κυνηγιού τρούφας από το μουσείο,
είναι ένας τέτοιος τομέας. Όχι βέβαια για να «ευ- Έχουμε αναφερθεί απ' αυτές τις στήλες του περιοδικού, αλλά
λογήσουμε τα γένια μας» εξαιτίας της επιτυχίας και από άλλες, ότι κανένα μουσείο δε μπορεί να υποκαταστήσει
του, αλλά για την εξαγωγή βασικών συμπερασμά- ή και να πλησιάσει το γνωστικό αντικείμενο που παρέχει το σχο-
λείο. Μπορεί όμως να λειτουργήσει συμπληρωματικά και με έναν
των που έχουν σχέση με την περιοχή. Το πρώτο,
διαδραστικό τρόπο, να προσφέρει εξειδικευμένες γνώσεις, πέρα 5
είναι ότι αναδείχθηκε μια νέα δυνατότητά της, η
οποία μέχρι χθες ήταν εντελώς άγνωστη. Το δεύ- από τα όρια της διδακτέας ύλης, αλλά και να αναδείξει σημαντικά
τερο, σηματοδοτεί την ανάγκη των επισκεπτών και μηνύματα, ανάλογα με το αντικείμενό του. Το μουσείο μας, στα
για «κάτι άλλο» πέραν των συνηθισμένων που έτσι πλαίσια πάντα και των οικονομικών του δυνατοτήτων, προσπαθεί
και αλλιώς κάνουν. Και το τρίτο, είναι ότι εισάγει να ανταποκριθεί με επάρκεια σ' αυτό το ρόλο. Αλλά γι' αυτό , δεν
προστιθέμενη αξία, η οποία δεν αφορά απλά το θα κρίνουμε εμείς τον εαυτό μας. Αρμόδιοι είναι οι καθηγητές,
μουσείο, αλλά όλη την ευρύτερη περιοχή των Με- οι δάσκαλοι, αλλά και το σύνολο των μαθητών που συμμετέχει.
τεώρων. Ας αναζητήσουμε λοιπόν αυτές τις νέες Το γεγονός δε ότι τα σχόλια τους γραπτά και προφορικά, δεν
δυνατότητες. Υπάρχουν και συνήθως είναι δίπλα φείδονται επαίνων, αποτελεί για μας τη μεγαλύτερη επιβράβευ-
μας. Δεν έχουμε παρά να τις ανακαλύψουμε. ση. Για τον λόγο αυτό, θέλουμε να τους διαβεβαιώσουμε, ότι
ο δρόμος που έχουμε ανοίξει και που συνδυάζει τη μάθηση με
την ψυχαγωγία, θα εξακολουθήσει, όχι μόνον να είναι ανοιχτός,
αλλά θα περιλαμβάνει και νέες συνεχώς ανανεωμένες εμπειρίες.
Δηλητηριασμένα δολώματα
Η υπόθεση των
δηλητηριασμένων Τουρισμός εμπειρίας
δολωμάτων είναι
μια παλιά ιστορία.
Είναι ενταγμένη θα
έλεγε κανείς, στη
συνεχή προσπά-
θεια εξάπλωσης
του ανθρώπου σε
βάρος της άγριας
ζωής. Η συνεχής αυτή διεύρυνση της παρουσί-
ας του, συνδέεται ευθέως με τον περιορισμό
του περιβάλλοντος των άγριων ζώων, γεγονός
που πολλές φορές τα αναγκάζει να αναζητούν Η προηγούμενη μας αναφορά στο κυνήγι τρούφας οδήγησε τη
τροφή ανάμεσα στα χωριά και τις καλλιέργειες γραφίδα μας και σ' αυτό το σχόλιο. Βλέπουμε καθημερινά, σε
των ανθρώπων, με ότι αυτό σημαίνει σε απώλεια διάφορες ηλεκτρονικές σελίδες, τουριστικές και μη, διάφορες
εισοδημάτων τους. Όμως αυτή η σύγκρουση με- έρευνες σχετικά με αυτό που αποκαλούμε τουρισμό εμπειρίας,
ταξύ κατοίκων, κυρίως απομακρυσμένων περιο- εναλλακτικό τουρισμό κ.λ.π. Το βασικό συμπέρασμα είναι ένα:
χών, και άγριων ζώων ή και η σύγκρουση μεταξύ Ότι υπάρχει ένα συνεχώς αυξανόμενο, με ραγδαίους ρυθμούς θα
ορισμένων παραγωγών με κυνηγούς, μπορεί να λέγαμε, τουριστικό ρεύμα, που κατά τη διάρκεια των διακοπών ή
αντιμετωπιστεί με κάθε είδους «φόλες»; Ασφα- και των επισκέψεων σε μια περιοχή, επιθυμεί να βιώσει μια πρω-
λώς όχι, γιατί το αποτέλεσμα είναι ένα και μο- τόγνωρη εμπειρία. Είτε αυτή αφορά την επαφή του με τη φύση,
ναδικό: Εκατοντάδες νεκρά ζώα κάθε χρόνο. είτε τον πολιτισμό, τα ήθη και τα έθιμα, είτε τη γαστρονομία,
Ας σταματήσει επιτέλους αυτή η πρακτική και είτε έναν συνδυασμό αυτών και άλλων στοιχείων που προσφέρει
ας αναζητήσουμε τρόπους αντιμετώπισης των μια περιοχή. Αυτό με τη σειρά του σημαίνει ένα πράγμα: Ή ότι
όποιων «συγκρούσεων». Οι περιβαλλοντικές μια περιοχή ή μια χώρα θα ανταποκριθεί σ' αυτό, ή θα μείνει
οργανώσεις κάνουν μια πολύ σοβαρή δουλειά σ' απλός παρατηρητής, βλέποντας το δικό του μερίδιο αγοράς να
αυτή τη κατεύθυνση. Το μουσείο θα είναι πάντα συρρικνώνεται συνεχώς. Ας ελπίσουμε ότι όλοι θα αντιληφθούν
αρωγός σε κάθε τέτοια προσπάθεια. ότι να ανήκεις στην πρώτη κατηγορία είναι μονόδρομος.
Επιμέλεια: Ελευθερία Παπακώστα
Εκπαιδευτικός - Υπεύθυνη εκπαιδευτικών προγραμμάτων του Μουσείου
Περιβαλλοντικά
νέα Το “Δάσος των Τρολ” στη Σουηδία
Τα στρεβλωμένα δέντρα του Trollskogen ή “Δάσους
των Τρολ” είναι ηλικίας έως και 200 χρόνων και
μοιάζουν σαν να τους έχουν κάνει μάγια. Αυτό
συμβαίνει γιατί οι ισχυροί άνεμοι της Βαλτικής
έχουν γονατίσει τα καλυμμένα με λειχήνες πεύκα,
ενώ αναμεσά τους είναι και σκόρπιες γιγάντιες
βελανιδιές. Η πιο διάσημη μάλιστα είναι η Trolleken
ή Βελανιδιά των Τρολ και είναι ένα από τα πιο ηλι-
κιωμένα δέντρα στις νοτιοανατολικές ακτές της Σουηδίας. Το απόκοσμο
αυτό τοπίο συναντά κανείς στο άκρο της σουηδικής νήσου Έλαντ.
Πηγή: newsbeast.gr

Η λαθροθηρία οδηγεί σε ελέφαντες χωρίς
χαυλιόδοντες
6 Σύμφωνα με έρευνα που παρουσίασε το National Geographic, η λαθροθηρία
έχει ασκήσει τέτοια πίεση στους πληθυσμούς ελεφάντων στη Μοζαμβίκη, ώστε
υπάρχουν εξελικτικές συνέπειες. Έτσι, ενώ ιστορικά μόνον το 2 έως 4% των
θηλυκών αφρικάνικων ελεφάντων δεν είχε φυσικά χαυλιόδοντες, τώρα σχεδόν
το ένα τρίτο του πληθυσμού δεν αναπτύσσει χαυλιόδοντες. Είναι χαρακτηρι-
στικό παράδειγμα του πώς η πίεση σε ένα οικοσύστημα μπορεί να οδηγήσει σε
απίστευτες εξελικτικές προσαρμογές, με ταχύτητα ρεκόρ στην εξελικτική κλίμακα.  Πηγή: naftemporiki.gr

210 εκατομμύρια εκτοπισμένοι από την κλιματική αλλαγή
Η κλιματική αλλαγή οδηγεί σε αύξηση της συχνότητας των ακραίων καιρικών φαι-
νομένων, όπως καταιγίδες, πλημμύρες και πυρκαγιές. Έτσι, σύμφωνα με την ΜΚΟ
Ίδρυμα Περιβαλλοντικής Δικαιοσύνης, κάθε χρόνο, από το 2008, αναγκάζονται
περισσότεροι από 21 εκατομμύρια άνθρωποι να απομακρυνθούν από τις κατοικίες
τους, δηλαδή περίπου 59.600 άτομα κάθε ημέρα, ή 41 κάθε λεπτό. Εκατομμύρια
επίσης άτομα έχουν αναγκαστεί να φύγουν επειδή δεν έχουν πρόσβαση σε πόσιμο
νερό, τη δυνατότητα να καλλιεργήσουν ή να εργαστούν στον τόπο τους. Καταλή-
γοντας υποστηρίζει το αυτονόητο, ότι δηλαδή κάθε πολίτης πρέπει να εμπλακεί
ενεργότερα στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
 Πηγή: naftemporiki.gr

Σήμα κινδύνου για παράκτιες πλημμύρες
Οι ετήσιες ζημιές από τις παράκτιες πλημμύρες μπορούν να αυξηθούν κατά
30 φορές έως το 2050 και κατά 700 φορές έως το 2100, αγγίζοντας ακόμη
και το ένα τρισεκατομμύριο ευρώ το χρόνο. Αυτό προβλέπει μία νέα μελέτη
του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Joint Research
Centre-JRC), με επικεφαλής μάλιστα τον Μιχάλη Βουσδούκα, ερευνητή του
JRC. Αυτό σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές χώρες -και η Ελλάδα- θα πρέπει να
κατασκευάσουν νέα αναχώματα ύψους μισού μέτρου έως το 2050 και ενάμιση έως δύο μέτρων έως το 2100, για
να αποφύγουν μελλοντικές καταστροφές.
Πηγή: eleftherostypos.gr

Παγκόσμιος σκουπιδότοπος η Ασία
Κίνα, Ινδονησία, Φιλιππίνες, Ταϊλάνδη και Βιετνάμ, είναι οι πέντε χώρες της Ασίας
που πετούν κάθε χρόνο περισσότερα από τέσσερα εκατομμύρια τόνους πλαστικού
στη θάλασσα, δηλαδή τα μισά απορρίμματα σε παγκόσμια κλίμακα, σύμφωνα με
τη Μη Κυβερνητική Οργάνωση Ocean Conservancy. Οι εξωτικοί παράδεισοι της
Ινδονησίας κινδυνεύουν να μετατραπούν σε παγκόσμιο σκουπιδοτενεκέ απόθεσης
πλαστικών, ενώ στο Βιετνάμ οι πλαστικές σακούλες καλύπτουν του παράκτιους
βάλτους. Σύμφωνα με τους ειδικούς η αντιμετώπιση του προβλήματος αντιμετωπίζεται με την εκπαίδευση των
Ασιατών και τη βελτίωση της αποκομιδής των απορριμμάτων.  Πηγή: eleftherostypos.gr
Οι μισές βροχές ενός έτους περνούν
σε 12 μέρες.
Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τη συχνότητα αλλά και την πο-
σότητα των βροχοπτώσεων. Έτσι, σύμφωνα με δημοσίευση του
Εθνικού Κέντρου Ατμοσφαιρικής Έρευνας των ΗΠΑ, διαπιστώ-
θηκε ότι οι μισές ετήσιες βροχές πέφτουν στη διάρκεια μόνο 12
ημερών, ενώ στην πιο βροχερή μέρα οπουδήποτε στον κόσμο,
πέφτει βροχή που αντιστοιχεί στις βροχοπτώσεις ενός μήνα. Αυτά
βέβαια διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή, όμως το γενικό συμπέρασμα ισχύει. Το μέλλον δε, προβλέπεται ακόμα πιο
δυσοίωνο, αφού σε έναν θερμότερο πλανήτη, οι μέρες μειώνονται ακόμη περισσότερο.
Πηγή: newsbeast.gr

Γνωρίζετε ότι:
1. Σύμφωνα με νέα μελέτη του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης, η ανθρώπινη δραστηριότητα
αναμένεται να αυξήσει δραματικά τις καμένες εκτάσεις στη Μεσόγειο;

2. Οι περίοδοι των πυρκαγιών τη διετία 2017-2018 ήταν ασυνήθιστα έντονες σε αρκετές 7
περιοχές της Ευρώπης;

3. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1,5oC οδηγεί σε αύξηση
κατά 40% των καμένων εκτάσεων;

4. Αν η υπερθέρμανση του πλανήτη αγγίξει τους 3 βαθμούς, τότε η καμένη έκταση θα αυξηθεί
κατά 100%;

5. Απαιτείται τελικά διαφοροποίηση των στρατηγικών διαχείρισης, διότι οι συνήθεις προσπάθειες
πρόληψης των πυρκαγιών δεν αντιμετωπίζουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής;

6. Σύμφωνα με τον καθηγητή του Γέιλ, Νίκολα Σκοτ, η κλιματική αλλαγή διαφοροποιεί τον
χάρτη του πλανήτη;

7. Ξανασχεδιάζει, σύμφωνα με τον ίδιο, τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις, τους κυκλώνες, τις
ερήμους, το λιώσιμο των πάγων και τα νέα όρια των τροπικών;

8. Επηρεάζει εν ολίγοις που καλλιεργούμε τι, την πρόσβαση στο πόσιμο νερό, ακόμα και το
που ζούμε;

9. Οι πληθυσμοί είναι αναγκασμένοι να ζητήσουν νέες λύσεις, που μεγιστοποιούν μεταξύ των
άλλων και το προσφυγικό πρόβλημα;

10. Για του λόγου το αληθές, επικαλείται επιστημονικά στοιχεία που δείχνουν ότι οι τροπικοί
επεκτείνονται κατά μισή ποσοστιαία μονάδα κάθε χρόνο;

11. Η έκταση της Σαχάρας αυξήθηκε κατά 10% από το 1902;

12. Στις ΗΠΑ οι συνθήκες που ευνοούν τη δημιουργία κυκλώνων έχουν μετατοπιστεί κατά 800
χιλιόμετρα ανατολικότερα;

Σε επίπεδα ρεκόρ τα επιβλαβή αέρια το 2017
Οι εκπομπές αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκη-
πίου, στο οποίο οφείλεται η υπερθέρμανση του πλανήτη, έφτασαν
σύμφωνα με τον ΟΗΕ, σε νέα επίπεδα-ρεκόρ το 2017. δυστυχώς
δε, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Παγκόσμια Μετεωρολο-
γική Υπηρεσία, “τίποτα δεν παραπέμπει σε ανατροπή αυτής της
τάσης που οδηγεί σε άνοδο της στάθμης των θαλασσών, στην
όξυνση των ωκεανών και στην αύξηση του αριθμού της έντασης
των ακραίων μετεωρολογικών φαινομένων”.

Πηγή: kathimerini.gr
Γεώργιος Χανδρινός
Ορνιθολόγος

Πουλιά που
κινδυνεύουν

Γυπαετός:
ο γενειοφόρος
φτερωτός άρχοντας
των βουνών μας

8

Ο γυπαετός Gypaetus barbatus είναι ένα από τα πολλών ανθρώπων έχει σήμερα είτε πλήρως ανακάμψει
μεγαλύτερα αρπακτικά πουλιά. Έχει βάρος 4,50-7,50κ., (Πυρηναία κλπ), είτε έχει επανεγκατασταθεί επιτυχώς σε
άνοιγμα φτερούγων που φτάνει τα 2,80.μ., μεγάλη, χώρες από τις οποίες είχε εξοντωθεί (Ελβετία, Αυστρία
ρομβοειδή ουρά, τα ενήλικα δε άτομα έχουν λευκό, κλπ). Αντίθετα, στη σημερινή Ελλάδα, ο γυπαετός
υποκίτρινο ή πυρόξανθο χρωματισμό στο κάτω μέρος αποτελεί δυστυχώς (με τον Ασπροπάρη) το σπανιότερο
του σώματος, κατακόκκινο οφθαλμικό δακτύλιο και είδος γύπα. Στις αρχές του 20ου αι. οι γυπαετοί ήταν
μια τούφα από σκληρές τρίχες στο ράμφος που μοιάζει συνηθισμένα πουλιά στην Ελλάδα, ακόμη και στα
με μούσι (εξ ού και το όνομα barbatus=γενειοφόρος). μεγάλα νησιά. Έκτοτε, η γεωγραφική τους εξάπλωση
Η εμφάνιση του αυτή σε συνδυασμό με την ικανότητα άρχισε να περιορίζεται σημαντικά, ωστόσο ακόμη και
του να πετά ώρες ατελείωτες πλανάροντας με ακίνητες μέχρι τη δεκαετία του ’60 το είδος διατηρούσε αραιά
φτερούγες–σαν αληθινό ανεμόπτερο- τον κατατάσσουν μεν αλλά ευρεία κατανομή σε όλα τα μεγάλα βουνά
αναμφίβολα, ως ένα από τα εντυπωσιακότερα πουλιά της ηπειρωτικής χώρας και της Κρήτης, με πληθυσμό
του πλανήτη μας. Ο μεγάλος αυτός γύπας έχει μία που είχε εκτιμηθεί (αρχές της δεκαετίας του '80) σε
ακόμη συνήθεια, ιδιόρρυθμη στον κόσμο των πουλιών: 25 ζευγάρια. Από τότε, ο πληθυσμός αυτός άρχισε,
τρέφεται κυρίως με κόκαλα νεκρών ζώων που, όταν είναι δυστυχώς, να συρρικνώνεται ταχύτατα με μείωση κατά
μεγάλα, τα σηκώνει στον αέρα και τα αφήνει να πέσουν 84% και περιορισμό της κατανομής του κατά 75%.
σε προ-επιλεγμένα σημεία των βράχων για να σπάσουν. Στα μέσα της δεκαετίας του '90 είχαν πλέον απομείνει
μόλις τέσσερα ζευγάρια στην Κρήτη και ένα μεμονω-
μένο άτομο στα βουνά Βόρας- Τζένα – Πίνοβο, στη
Αν και έχει ευρεία εξάπλωση στην Αφρική και, κυρίως,
Δυτική Μακεδονία. Σήμερα, ο γυπαετός δεν απαντάται
την Κεντρική Ασία, (στα Ιμαλάια είναι κοινό είδος), ο
πλέον στην ηπειρωτική Ελλάδα, παρά μόνο στην Κρήτη
γυπαετός έφτασε στα πρόθυρα της εξαφάνισης από
με συνολικό πληθυσμό που δεν ξεπερνά τα 30 άτομα
την Ευρώπη, αλλά χάρη στις επίμονες προσπάθειες
(6-7 αναπαραγόμενα ζευγάρια). Αυτός είναι πλέον και
ο μοναδικός πληθυσμός του είδους στη Ν.Α. Ευρώπη.
Ο γυπαετός είναι ορεσίβιο είδος που απαντάται σε
κοιλάδες το χειμώνα και στην αλπική ζώνη πάνω από
το δασοόριο το καλοκαίρι. Προτιμά συνήθως γυμνές
περιοχές με βράχια ή απότομες ορθοπλαγιές τόσο
στην ενδοχώρα όσο και σε παράκτιες περιοχές και σε
υψόμετρο 400μ - 2.500μ. Αν και δεν ζει ομαδικά όπως
π.χ τα όρνια, συμβιώνει άνετα με αυτά, συχνά δε οι
γυπαετοί, και ειδικά τα νεαρά άτομα, παρακολουθούν
άλλα πτωματοφάγα είδη (σαρκοφάγα θηλαστικά,
όρνια, κορακοειδή) για τον εντοπισμό της τροφής
τους, που είναι κυρίως τα κόκαλα ή τα υπολείμματα
του πτώματος. Στην Κρήτη, η επιβίωση του εξαρτάται
πλέον αποκλειστικά από τη νομαδική κτηνοτροφία,
αφού τα χιλιάδες αιγοπρόβατα που κινούνται σε όλους
τους ορεινούς όγκους του νησιού σε ημιάγρια σχεδόν
κατάσταση αποτελούν σημαντική πηγή τροφής του.
Φωλιάζει σε χαμηλό σχετικά υψόμετρο (750μ.), σε κάθε
δε επικράτεια το ζευγάρι χτίζει σε μικρές σπηλιές, 2-3
φωλιές που τις χρησιμοποιεί εναλλακτικά. Από τα μέσα
Νοεμβρίου έως τα τέλη Ιανουαρίου το θηλυκό γεννά 1-2 9
αυγά, η δε επώαση διαρκεί 53-55 ημέρες. Ο μοναδικός
νεοσσός που επιζεί εγκαταλείπει τη φωλιά μετά από
120-130 ημέρες, αλλά παραμένει στην επικράτεια της στη γενικότερη μείωση της ελεύθερης κτηνοτροφίας
φωλιάς για 3-5 μήνες ακόμα, καθοδηγούμενος από σε πολλές ορεινές περιοχές και στην καταδίωξη από
τους γονείς του. Ενηλικιώνεται σε πέντε περίπου χρόνια λαθροθήρες ή βοσκούς. Στην Κρήτη, η λαθροθηρία
Η παραγωγικότητα του είδους είναι, δυστυχώς, αρκετά και, τοπικά, η χρήση δολωμάτων για την εξολόθρευση
χαμηλή (0.25-0.60 νεοσσοί / επικράτεια / έτος). κορακιών και αδέσποτων σκύλων, παραμένουν ακό-
Όλα τα δεδομένα συγκλίνουν στο ότι η εξαφάνιση μα οι κύριες πηγές θνησιμότητας του είδους. Αν και
του γυπαετού από την ηπειρωτική Ελλάδα, οφείλεται όλες οι περιοχές αναπαραγωγής του γυπαετού στην
κυρίως στην χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων για Κρήτη ανήκουν στο δίκτυο ΖΕΠ / Natura 2000, το εί-
την -δήθεν- καταπολέμηση σαρκοφάγων θηλαστικών, δος εξακολουθεί να απειλείται επίσης από την όχληση
και την υποβάθμιση των βιοτόπων φωλιάσματος και
τροφοληψίας, που προέρχονται από την ανεξέλεγκτη
διάνοιξη αγροτικών δρόμων λόγω της ανερχόμενης
τουριστικής και οικιστικής πίεσης σε πολλές ορεινές
περιοχές, τα σχέδια εγκατάστασης ανεμογεννητριών
κλπ. Οι ανθρωπινες αυτές επεμβάσεις προκαλούν συχνά
σοβαρές δυσκολίες στην ανεύρεση τροφής ιδιαίτερα
κατα την κρίσιμη αναπαραγωγική περίοδο, που σε
συνδυασμό με το ζήτημα της ενδογαμίας (δεν έχει
ακόμη μελετηθεί επαρκώς) καθιστούν τον πληθυσμό του
γυπαετού στην Κρήτη -άρα και στην Ελλάδα- ιδίατερα
εύθραυστο. Για τον λόγο αυτό, στο ελληνικό «Κόκκινο
Βιβλίο», το είδος κατάσσεται ως «Κρισίμως Κινδυνεύον».
Ευτυχώς, εδω και 10 -15 χρόνια, το είδος παρακολου-
θείται συστηματικά και υπεύθυνα από τους επιστήμονες
του Πανεπιστημίου Κρήτης (προστασία φωλιών, παροχή
τροφής, καταγραφή των μετακινήσεων του κλπ),
ενώ ταυτόχρονα αποτελεί χαρακτηριστικό έμβλημα
περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και προβολής του νησιού.
Όσον αφορά την ηπειρωτική Ελλάδα, η εμπειρία από άλ-
λες χώρες δείχνει οτι η επανεγκατάσταση του είδους είναι
απολύτως εφικτή, αφού βεβαίως προηγηθεί ενδελεχής
μελέτη των πλεονεκτημάτων ή και των μειονεκτημάτων
ενός τέτοιου προγράμματος και η χρηματοδότηση του.
Έτσι, ίσως κάποτε να ξαναδούμε τον εντυπωσιακό αυτό
γενειοφόρο άρχοντα να γυροπετά αγέρωχα πάνω από
τις πλαγιές του Ολύμπου, τα φαράγγια της Τύμφης η
και τους βράχους των Μετεώρων όπως άλλωστε έκανε
στο όχι και τόσο μακρινό παρελθόν.
Γιώργος Κωνσταντινίδης
Μανιταρόφιλοι Ελλάδας- Μανιταρόφιλοι Δυτικής Μακεδονίας

Η μανιταροφιλία και
η μανιταρογνωσία
στον ελληνισμό

Μανιταρολόγιον
Ιουλίου - Δεκεμβρίου 2018
-Τον Ιούλιο του 2018 δημοσιεύεται στο -Τον Σεπτέμβριο του 2018 δημοσιεύ- λων Ελλάδας, προσκεκλημένη του
Plant Biosystems η εργασία των Ηλία εται στο IMA FUNGUS η εργασία των A. M. B. (Μυκητολογικού Συλλόγου
Πολέμη, Δημήτρη Δήμου, Βασιλικής R. Scambler, T. Niskanen, B. Assyov, A. Μπρεζάντολα), συμμετέχει στις
10 Φρυσούλη και Γιώργου Ζερβάκη: M. Ainsworth, J.-M. Bellanger, Μιχάλη εργασίες του 79ο Comitato Scientifico
Diversity of saproxylic basidiomy- Λοϊζίδη, P. -A. Moreau, P. M. Kirk και Nazionale (79ης Εθνικής Επιστημο-
cetes in Quercus ilex woodlands of K. Liimatainen: Diversity of Chroo- νικής Επιτροπής), στο Λέτσε της Ιτα-
central and insular Greece. gomphus (Gomphidiaceae, Bole- λίας. Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων ο
tales) in Europe, and typification Γιώργος Κωνσταντινίδης παρουσίασε
of C. rutilus. εργασία με τίτλο «Μυκητολογία στην
-Τον Ιούλιο του 2018, η Περιφερειακή
Ελλάδα» για την οποία συνεργάστηκαν
Ενότητα Γρεβενών, στο πλαίσιο της
οι Γ. Κωνσταντινίδης, Β. Καουνάς και Ε.
15ης πανελλήνιας γιορτής μανιταριού, -Τον Σεπτέμβριο του 2018, στο Κοπαό-
Κοτλίδα. Τα κείμενα μετέφρασαν στα
χρηματοδοτεί την εκτύπωση 3 νικ της Σερβίας, ο Σταύρος Ζωγράφος,
ιταλικά ο Α. Ντίνος και στα αγγλικά οι
εκπαιδευτικών αφισών με τίτλους: υπεύθυνος διαβαλκανικών σχέσεων
Ά. Παπαδημητρίου και Δ. Κλεισιάρη.
α) 20 Τρούφες της Ελλάδας β) 32 των Μανιταρόφιλων Ελλάδας, ανακη-
Υπόγειοι Ασκομύκητες της Ελλάδας ρύσσεται επίτιμο μέλος της Σερβικής
και γ) 32 Υπόγειοι Βασιδιομύκητες Μανιταροφιλικής Ομοσπονδίας.
της Ελλάδας. Τις αφίσες σχεδίασε ο
Γ. Κωνσταντινίδης, με φωτογραφίες
-Τον Σεπτέμβριο του 2018 δημοσιεύ-
των: Β. Καουνά, Γ. Κωνσταντινίδη,
εται στο Ascomycete.org η εργασία
Γ. Φ ρ α νσ ο υ ά , Τ. Τσ α μ π ά ζ η ,
των Carlo Agnello, Pablo Alvarado
Δ. Ταμπουρά, Λ. Κόττη, Β. Νάκκα,
και Μιχάλη Λοϊζίδη: Sarcopeziza
Δ. Βολοβότση, Μ. Γκίλα, Β. Μπασιάκου
(Pezizaceae, Ascomycota), a new
και Α. Παπατσάνη. Στους συλλέκτες
monotypic genus for Inzenga’s old
των δειγμάτων περιλαμβάνονται
taxon Peziza sicula.
εκτός των παραπάνω και οι Γ. Σέτκος,
Δ. Κλεισιάρη, Γ. Προυντζόπουλος,
Σ. Τσιροβασίλης, Θ. Σωτηριάδης,
Β. Κουτσούκης, Π. Παναγιωτίδης,
Σ. Νικολαΐδης, Α. Λάμπρου, Κ. Νόλα,
Φ. Καραγιάννης, Γ. Αργυρόπουλος,
Α. Κλείτσας και Ι. Βουβαλούδης.
-Τον Νοέμβριο του 2018, αντιπροσω-
πεία των Μανιταρόφιλων Ελλάδας,
-Τον Αύγουστο του 2018, η Βουλγάρα
προσκεκλημένη του Κέντρου Προώ-
μυκητολόγος Monica Slavova, μετά
θησης Παραδοσιακών Προϊόντων Κύ-
την επίσκεψή της στην 15η πανελλήνια
πρου και του Κοινοτικού Συμβουλίου
γιορτή μανιταριού, παρουσίασε στο
του ορεινού χωριού Σπήλια Λευκωσίας,
χρονολόγιό της ένα λεύκωμα 36
συμμετέχει στην 1η Παγκύπρια Γιορτή
φωτογραφιών με το σχόλιο: Conos-
Μανιταριού.
cete la città dei funghi Grevena?
Se avete l’opportunità, visitatela a
tutti i costi!!! (Γνωρίζετε τα Γρεβενά, -Τον Δεκέμβριο του 2018 κυκλο-
την πόλη των μανιταριών; Εάν έχετε την φορεί το «Ημερολόγιο Μανιταριών
-Τον Νοέμβριο του 2018, 4μελής
ευκαιρία, επισκεφθείτε την, με κάθε Σκλήθρου Φωκίδας», που σχεδίασε
αντιπροσωπεία των Μανιταρόφι-
κόστος!!!). ο Λίνος Κόττης.
Επιμέλεια: Έλενα Σελιώνη, ΜSc
Βιολόγος

Το Βρετανικό Μουσείο επέστρεψε λάφυρα του Αφγανιστάν Δράσεις
Η Μεγάλη Βρετανία επέστρεψε ιστορι- Μουσείων
κά μνημεία του Αφγανιστάν στο Εθνικό
Μουσείο στην Καμπούλ. Τα μνημεία χρο-
νολογούνται από την Εποχή του Χαλκού
και πρόκειται για 843 αντικείμενα συνο-
λικού βάρους 2 τόνων. Κατά την περίοδο
του εμφυλίου πολέμου στο Αφγανιστάν,
πριν δύο δεκαετίες, τα μουσεία και οι
χώροι ανασκαφής λεηλατήθηκαν με σκοπό την πώληση των εκθε-
μάτων στη μαύρη αγορά. Κάποια από τα εκθέματα περιήλθαν στην
κατοχή της Μεγάλης Βρετανίας μέσω τελωνειακών κατασχέσεων.
Οι ειδικοί του Βρετανικού Μουσείου αναγνώρισαν τα λάφυρα
και, αφού επιβεβαίωσαν την προέλευσή τους, τα κράτησαν στο
Απτέρα-Ελεύθερνα-Κνω-
Μουσείο μέχρι να έρθει η κατάλληλη στιγμή της επιστροφής σός: τρεις αρχαίες πόλεις
στο Αφγανιστάν. Η ασφαλής επιστροφή των μνημείων ανακοινώθηκε σε δελτίο ζωντανεύουν στο Μουσείο
τύπου που παραχώρησαν οι David Cameron και Hamid Karzai, πρωθυπουργός Κυκλαδικής Τέχνης
του Ηνωμένου Βασιλείου και πρόεδρος του Αφγανιστάν, αντίστοιχα.

11
Το Μουσείο Τέχνης της Χάγης φέρνει τους πίνακες του Βερμέερ
κοντά σας με ένα κλικ.
Ο Ολλανδός ζωγράφος Johannes Vermeer απο-
τελεί έναν από τους σημαντικότερους ζωγράφους
της Χρυσής εποχής της Ολλανδίας του 17ου αιώνα.
Ωστόσο, για να δει κάποιος τα έργα του, θα πρέπει Για πρώτη φορά 500
να ταξιδέψει σε διάφορα μέρη του κόσμου, όπως περίπου αρχαιότητες
στο Λονδίνο, στη Νέα Υόρκη και τέλος, στο Μαου- από τρεις πρωτεύου-
ριτσχάους (Mauritshuis) στη Χάγη, το εμβληματικό σες της «Εκατόμπο-
Μουσείο Τέχνης της Ολλανδίας, όπου φυλάσσεται λης» Κρήτης φεύγουν
το πιο γνωστό έργο του ζωγράφου, το «Κορίτσι με το από την πατρίδα τους
μαργαριταρένιο σκουλαρίκι». Το μουσείο ένωσε τις για μια περιοδική έκθεση στο Μου-
δυνάμεις του με την Google και δημιούργησαν μια εφαρμο- σείο Κυκλαδικής Τέχνης. Στην έκθεση
γή επαυξημένης πραγματικότητας, στην οποία μπορεί κανείς περιγράφεται η ιστορία τριών πόλεων,
να δει όλα τα έργα του Vermeer. Έτσι, το Μαουριτσχάους της Απτέρας, της Ελεύθερνας και της
και τα υπόλοιπα μουσεία, παραχώρησαν φωτογραφίες υψη- Κνωσού από την γέννησή τους, στην
λής ανάλυσης των έργων τέχνης του ζωγράφου, τις οποίες ακμή τους και ως την εγκατάλειψή
μπορεί κανείς να δει με την παραμικρή λεπτομέρεια από τους με παρουσιαστούν για πρώτη
το κινητό του, κάνοντας μεγέθυνση. Η υπεύθυνη του Μαουριτσχάους κα φορά ευρήματα από νεότερες ανα-
Gordenker πιστεύει ότι αυτή η κίνηση δεν θα μειώσει την επισκεψιμότητα σκαφές. Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί
του μουσείου, διότι η ψηφιακή τεχνολογία καταργεί μεν τα σύνορα, αλλά το πάτωμα της έκθεσης, όπου είναι
δεν μπορεί να υποκαταστήσει την αυθεντική εμπειρία που βιώνει όποιος αποτυπωμένη η Κρήτη και οι πόλεις
επισκέπτεται το μουσείο. που παρουσιάζονται στην έκθεση,
ώστε ο επισκέπτης να περπατά πάνω
Πυρκαγιά στο Εθνικό Μουσείο της Βραζιλίας: η επόμενη μέρα στα χώματά τους, κοιτάζοντας τα εκ-
θέματα. Ο διευθυντής του Μουσείου
Το κτίριο στο οποίο στεγαζόταν το Εθνικό Μουσείο κος Σταμπολίδης αναφέρει ότι η έκθε-
της Βραζιλίας στο Ρίο ντε Τζανέιρο υπέστη σοβαρές ση αυτή ασχολείται «…με πόλεις που
ζημιές από την πυρκαγιά που ξέσπασε τον Σεπτέμβριο λησμονήθηκαν,..αλλά ανασύρθηκαν
του 2018, με συνέπεια την καταστροφή εκθεμάτων από την λήθη από ανθρώπους που
ανυπολόγιστης αξίας. Ένα μήνα μετά, ο διευθυντής δεν ξεχνούν και έτσι ξαναζωντάνεψαν
του Μουσείου ανήγγειλε τη διάσωση του κρανίου της μέσα από τα χέρια των αρχαιολόγων,
«Λουτσία», του αρχαιότερου γνωστού ανθρώπινου των εργατών, των τεχνητών, των φοι-
απολιθώματος στην Αμερική. Το απολίθωμα είναι σπασμένο σε τητών….» Η έκθεση κλείνει με μια
κομμάτια, εκ των οποίων έχει βρεθεί περίπου το 80%, δήλωσε, και έκπληξη: πάνω στην προέκταση της
είναι ένα καλό νέο μετά από μια τραγωδία. Η «Λουτσία» είχε ανακα- θάλασσας που περιβάλλει την Κρήτη
λυφθεί σε ανασκαφή του 1975 κοντά στην πόλη Μπέλο Οριζόντε «υπερίπτανται» δύο κεφαλές ταύρων,
της Βραζιλίας και πήρε το όνομά της κατ’αναλογία με τη «Λούσι», το αφρικανικό μία από τα χέρια ενός Μινωίτη δημι-
απολίθωμα ανθρώπου ηλικίας 3,2 εκατομμυρίων ετών. Οι επιστήμονες πιστεύουν ουργού και μία του Πικάσο! Με τον
ότι το κρανίο και τα οστά της Λουτσία ανήκουν σε μια γυναίκα περίπου 20 χρονών τρόπο αυτό δίνεται η σκυτάλη στην
και ύψους 1,5μέτρου, η οποία έζησε πριν από 12.000 χρόνια. To Εθνικό Μουσείο επόμενη έκθεση που θα ακολουθή-
θα ανακατασκευασθεί και αναμένεται να λειτουργήσει μετά από περίπου τρία σει με τίτλο «Πικάσο και Αρχαιότητα:
χρόνια με τη «Λουτσία» στην συλλογή του. Γραμμή και πηλός» το 2019.
ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ
ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΕΙΟΝΟΜΙΑΣ, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΑΣ
Εργαστήριο Μουσειολογίας, Προστασίας, Αποκατάστασης και Αξιοποίησης Πολιτισμικών Αγαθών (μουσείων,
μνημείων, κ.λπ.)

Αποτελέσματα Έρευνας Κοινού του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας
Μετεώρων & Μουσείου Μανιταριών
Παναγιώτης Σαραντίδης, Γεώργιος Απ. Παπαϊωάννου, Ελευθερία Παπακώστα, Έλενα Σελιώνη*

12 Εισαγωγή που ωθούν ένα άτομο να το επισκεφτεί, η καταγραφή της
συμμετοχής στις δράσεις του (Black, 2010). Επιδιώχθηκε
Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Μετεώρων & Μουσείο
η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του μουσείου
Μανιταριών διαθέτει μια πλούσια συλλογή πτηνών και
α) στον επικοινωνιακό τομέα, β) στην παροχή υπηρεσιών
θηλαστικών. Εκθέτει περίπου τριακόσια είδη ζώων. Επί-
και γ) στους τομείς που αφορούν τη μετάδοση γνώσεων
σης, διαθέτει ένα ολοκληρωμένο μουσείο μανιταριών,
και εμπειριών. Τέλος, αποτυπώθηκαν τα στοιχεία που
που αποτελείται από γλυπτά μανιτάρια που παρουσιάζο-
ικανοποιούν ή δυσαρεστούν κατά την επίσκεψη.
νται σε τρεις φάσεις της ανάπτυξής τους. Η τοποθέτηση
των εκθεμάτων σε διοράματα που αναπαριστούν το Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο Φυσικής
οικοσύστημα που διαβιούν ενισχύει την εμπειρία της Ιστορίας Μετεώρων & Μουσείο Μανιταριών από τον
επίσκεψης. Το μουσείο είναι δημοφιλές για την ποικιλία Δεκέμβριο του 2016 μέχρι τον Μάρτιο του 2018. Προ-
και σπανιότητα των εκθεμάτων του και για τις μανιταρο- ηγήθηκε πιλοτική έρευνα τον Νοέμβριο του 2016. Συμ-
δράσεις του, όπως το κυνήγι τρούφας. Η επιθυμία του μετείχαν 661 επισκέπτες.
μουσείου να ανταποκριθεί στις σύγχρονες απαιτήσεις Η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε ήταν η ποσοτική
του κοινού, να ανιχνεύσει τη σχέση του με τους επισκέ- προσέγγιση με χρήση δομημένου ερωτηματολογίου. Το
πτες και να κατανοήσει τον βαθμό ικανοποίησής τους, ερωτηματολόγιο άλλωστε αποτελεί μια από τις πιο δημο-
οδήγησε στη συνεργασία με το Εργαστήριο Μουσειολο- φιλείς μεθόδους αξιολόγησης στα μουσεία (Οικονόμου,
γίας του Ιονίου Πανεπιστημίου προκειμένου να διεξαχθεί 2013). Ο Hein (1998) θεωρεί ότι τα ερωτηματολόγια
έρευνα κοινού. Συμπαραστάτες σε αυτή την προσπάθεια ενδείκνυνται για μεγάλους πληθυσμούς έρευνας όπως
υπήρξαν ο Διευθυντής του Μουσείου κ. Νίκος Πάλλας τους επισκέπτες μουσείων, καθώς διευκολύνουν την
και τα στελέχη του μουσείου. Πρόκειται για μια έρευνα αξιολόγηση των προτιμήσεων και των αντιλήψεών τους.
που αποσκοπεί στη συλλογή αξιοποιήσιμων δεδομένων Είναι ανάγκη να αναφέρουμε ότι κατά τη διάρκεια του
που θα χρησιμοποιηθούν για την ενίσχυση των υποδο- σχεδιασμού, της υλοποίησης και της αξιολόγησης της
μών του μουσείου και τη βελτίωση των υπηρεσιών του. έρευνας εφαρμόστηκε ένα πλαίσιο δεοντολογίας που
εξασφάλισε τη συναίνεση των συμμετεχόντων στην
έρευνα, τους ενημέρωσε για τους στόχους της και την
Περιγραφή της έρευνας αξιοποίηση των δεδομένων που θα προκύψουν και αντι-
Κύριο αντικείμενο της έρευνας αποτέλεσε η διερεύνη- μετώπισε με σεβασμό τις προσωπικές τους πληροφορίες
ση των απόψεων και των στάσεων των επισκεπτών του (NESH, 2016).
Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Μετεώρων & Μουσείου
Μανιταριών που δραστηριοποιείται στην πόλη της Καλα-
μπάκας. Στόχοι της έρευνας ορίστηκαν η καταγραφή της Δημογραφικά στοιχεία επισκεπτών
συχνότητας και των κινήτρων των επισκέψεων σε μου- Η παρουσίαση των δημογραφικών χαρακτηριστικών των
σεία γενικότερα, η ανάδειξη των αναγκών του κοινού του ερωτηθέντων σκιαγραφεί το φύλο, την ηλικία, τον τόπο
συγκεκριμένου μουσείου, η αναζήτηση των προσδοκιών κατοικίας και το επίπεδο σπουδών τους.

* Ο Παναγιώτης Σαραντίδης είναι Υποψήφιος Διδάκτορας Μουσειολογίας, του τμήματος Αρχειονομίας Βιβλιοθηκονομίας και
Μουσειολογίας του Ιονίου Πανεπιστημίου.
Ο Γεώργιος Απ. Παπαϊωάννου είναι Επίκουρος Καθηγητής του τμήματος Αρχειονομίας Βιβλιοθηκονομίας και Μουσειολογίας
του Ιονίου Πανεπιστημίου και Διευθυντής του Εργαστήριου Μουσειολογίας, Προστασίας, Αποκατάστασης και Αξιοποίησης
Πολιτισμικών Αγαθών (μνημείων, μουσείων, κ.λπ.) του παραπάνω τμήματος.
Η Ελευθερία Παπακώστα είναι Υπεύθυνη Προγραμματισμού & Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας
Μετεώρων & Μουσείο Μανιταριών.
Η Έλενα Σελιώνη (ΜSc Βιολόγος) είναι στέλεχος του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Μετεώρων & Μουσείου Μανιταριών.
376 376 250 250
400 400
270 270 199 191 199
200 200191
200 200 150 150
13 13 113 113
2 2 90 90
0 0 100 100
55 55
50 50 12
12 1 1
0 0

Διάγραμμα 1 & Διάγραμμα 2 Φύλο και ηλικία επισκεπτών

Σύμφωνα με το διάγραμμα 1 η πλειονότητα των επι- 2 διαπιστώνουμε ότι 390 (60% περίπου) από τους 661
σκεπτών που συμπλήρωσαν το ερωτηματολόγιο ήταν επισκέπτες ανήκουν στις ηλικίες 25-44 ετών και μόλις
γυναίκες (376). Αναφορικά με την κατανομή του δείγ- 12 άτομα είναι άνω των 65 ετών. Τέλος, μόλις 90 άτομα
ματος με βάση την ηλικία, μελετώντας το διάγραμμα (14%) δήλωσαν ηλικίες 18-24 ετών.

Ετικέτα τιμής Συχνότητα Ποσοστά 13
Ημιαστική περιοχή (2000-10000 κάτοικοι) 8 1,21

Αστικό κέντρο (>10000 κάτοικοι) 631 95,46
Αγροτική περιοχή (>2000 κάτοικοι) 1 0,15
ΔΞ/ΔΑ 21 3,18

Σύνολο 661 100,0

Πίνακας 1 Περιοχή κατοικίας επισκεπτών

Η συντριπτική πλειονότητα (95%) των επισκεπτών προ- Αποτελέσματα της έρευνας που αφορούν τη στάση
έρχεται από αστικά κέντρα, ενώ ελάχιστο ποσοστό κα- των επισκεπτών απέναντι στα μουσεία
τοικεί σε ημιαστικές περιοχές (Πίνακας 1). Παρόμοια Στα παρακάτω διαγράμματα αποτυπώνονται ποσοτικά
περίπου ποσοστά ισχύουν και για τον τόπο γέννησης δεδομένα που αφορούν τη συχνότητα επίσκεψης, τα
των επισκεπτών. στοιχεία της κοινωνικής διάστασης της επίσκεψης και
το είδος μουσείων που προτιμάνε οι μετέχοντες στην
100%
Επίπεδο σπουδών επισκεπτών έρευνα.

80% ποτέ: 4%
άλλο: 8% ΔΞ/ΔΑ: 0%

60%
πιο σπάνια:
10%
40% 2-3 φορές τον
40% χρόνο: 55%
24%
20% 16%
11%
1% 2% 3% 2% 1 φορά τον
1%
0% χρόνο: 23%

Διάγραμμα 4
Συχνότητα επίσκεψης σε μουσεία

Διάγραμμα 3 Επίπεδο σπουδών Η συχνότητα επίσκεψης στα μουσεία καταγράφεται
συμμετεχόντων στην έρευνα στο διάγραμμα 4. Ένας σημαντικός αριθμός συμμετε-
χόντων (55%) δήλωσαν ότι επισκέπτονται μουσείο 2-3
Το επίπεδο σπουδών των ερωτηθέντων είναι αρκετά φορές τον χρόνο και 23% μία φορά τον χρόνο. Μόλις
υψηλό. Από αυτούς το 40% είναι απόφοιτοι ΑΕΙ/ΤΕΙ και το 4% (26 άτομα) δήλωσε ότι ποτέ δεν επισκέπτεται
24% είναι κάτοχοι μεταπτυχιακού τίτλου. Αθροιστικά θα μουσεία. Μας προβληματίζει το γεγονός ότι το 33% των
λέγαμε ότι η πλειονότητα των ερωτηθέντων (67%) είναι ερωτηθέντων δηλώνουν ότι μόνο μια φορά τον χρόνο
απόφοιτοι Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, ενώ απόφοιτοι και σπανιότερα αποφασίζουν να εισέλθουν σε έναν
Δημοτικού σχολείου και Γυμνασίου είναι μόλις το 3%. μουσειακό χώρο.
επιλογές. Μόνο 22 άτομα δήλωσαν ότι τον τελευταίο
χρόνο δεν επισκέφτηκαν κανένα μουσείο. Τέλος, αρ-
δεν επισκέφτηκα κανένα μουσείο 22 κετοί από τους 99 επισκέπτες που δήλωσαν «άλλο»,
διευκρινίζουν ότι επισκέφτηκαν το μουσείο είτε με
άλλο 99
τον/την σύντροφό τους είτε μόνοι τους.
269
...με φίλους Συχνότητα

76
Τις επιλογές των επισκεπτών που αφορούν τον τύπο
...με το σχολείο
μουσείου που προτιμούν περισσότερο, καταγράφουν
...με την οικογένεια
363 τα αποτελέσματα που παρουσιάζονται στον πίνακα
2. Παρατηρούμε ότι έναν μεγάλο ποσοστό (40,7%)
0 100 200 300 400 500 600 700
δεν απάντησε σε αυτή την ερώτηση, ίσως επειδή δυ-
σκολεύτηκε να επιλέξει. Στις προτιμήσεις κυριαρχεί
Διάγραμμα 5 Επισκεφτήκατε ένα μουσείο
η επιλογή που αφορά τα μουσεία φυσικής ιστορίας.
τον τελευταίο χρόνο … (μία ή περισσότερες επιλογές)
Είναι αναμενόμενη αυτή η προτίμηση με την έννοια
ότι οι ερωτηθέντες είναι οι επισκέπτες ενός μουσεί-
Οι περισσότεροι από τους ερωτηθέντες (363) πήγαν ου φυσικής ιστορίας. Ακολουθούν σε προτίμηση τα
τον τελευταίο χρόνο σε ένα μουσείο με την οικογένεια αρχαιολογικά μουσεία και τα μουσεία καλών τεχνών.
και αρκετοί (269) με φίλους. Λιγότεροι πηγαίνουν στο Ένα ελάχιστο ποσοστό επιλέγει βυζαντινά μουσεία.
μουσείο με έναν εκπαιδευτικό φορέα ή κάνουν άλλες

14
Ετικέτα τιμής Συχνότητα Ποσοστά Έγκυρα Ποσοστά Συσσωρευτικά
Ποσοστά
Φυσικής Ιστορίας 88 13,3 22,45 99,23
Αρχαιολογικό 84 12,71 21,43 21,43
Καλών Τεχνών 70 10,59 17,86 69,13
Επιστήμης, Τεχνολογίας 43 6,51 10,97 33,67
Ιστορικό 37 5,6 9,44 51,28
Θεματικό 32 4,84 8,16 41,84
Πολεμικό 16 2,42 4,08 76,79
Λαογραφικό 14 2,12 3,57 72,7
Βυζαντινό 5 0,76 1,28 22,7
Άλλο 3 0,45 0,76 100
269 40,7 Ελλειπούσες
Σύνολο 661 100 100

Πίνακας 2 Ποιος τύπος μουσείου σας ενδιαφέρει περισσότερο; (μία επιλογή)

Παρουσίαση αποτελεσμάτων έρευνας που αφορούν
το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Μετεώρων & Μουσείο Μανιταριών

Προκειμένου ένα μουσείο να βελτιώσει τις υπηρεσί-
ες του και τις εκθέσεις του είναι απαραίτητο να συμ- 205 197

βουλεύεται και να ακούει το κοινό του, που αποτελεί
σημαντικό παράγοντα στη διαδικασία της μουσειακής 117

αξιολόγησης (Νικονάνου, Μπούνια, Φιλιππουπολίτη, 57
70
40
Χουρμουζιάδη και Γιαννούτσου, 2015). Επίσης, ένας 15 5 18 3

από τους στόχους του μουσείου είναι να κάνει αισθη-
τή την παρουσία του στην κοινωνία και πρωτίστως να
ενημερώνει τον πληθυσμό για την παρουσία του. Τα εν-
διαφέροντα των επισκεπτών είναι συνήθως αποκλίνοντα
και διαφορετικά και γι’ αυτόν τον λόγο είναι αδύνατο
για ένα μουσείο να ικανοποιήσει τις προσδοκίες όλων Διάγραμμα 6 Από πού ενημερωθήκατε για το μου-
των επισκεπτών του (Durbin, 1996). σείο μας; (μία ή περισσότερες επιλογές)
Στο παραπάνω διάγραμμα αποτυπώνονται οι τρόποι προσλάβει πληροφορία και να βιώσει εμπειρίες. Σε 252
μέσω των οποίων οι επισκέπτες ενημερώθηκαν για το (19%) περιπτώσεις αναφέρθηκε ως λόγος επίσκεψης
Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Μετεώρων & Μουσείο η περιέργεια. Σε αυτή την περίπτωση προφανώς ο επι-
Μανιταριών. Το ένα τρίτο περίπου από αυτούς πλη- σκέπτης αναμένει να δει ζώα υπό εξαφάνιση, παράξενα
ροφορήθηκε για το μουσείο από άτομο του οικείου και σπάνια πτηνά, αλλά και τη συλλογή μανιταριών που
περιβάλλοντος. Ένας επίσης μεγάλος αριθμός επισκε- αποτελεί πόλο έλξης λόγω της σπανιότητάς της. Μπο-
πτών (197) ενημερώθηκε από τουριστικό οδηγό, γε- ρούμε επομένως να θεωρήσουμε ότι η ιδιαιτερότητα της
γονός που σημαίνει ότι το συγκεκριμένο μουσείο έχει συλλογής μανιταριών και η συλλογή σπάνιων ζώων και
ενταχθεί σε αυτούς τους οδηγούς και αποτελεί ένα πτηνών ενταγμένα σε μοναδικά διοράματα, αποτελούν
από τα σημεία αναφοράς της επίσκεψης στην πόλη της λόγους επίσκεψης σε αυτό το μουσείο.
Καλαμπάκας. Παρατηρείται επίσης ότι ελάχιστοι επισκέ- Ένα μουσείο προσφέρει μάθηση μέσω εκπαιδευτικών
πτες ενημερώθηκαν για το μουσείο από τον τύπο, την προγραμμάτων και δράσεων. Αυτές οι δραστηριότητες
τηλεόραση και το ραδιόφωνο (38 άτομα αθροιστικά). απευθύνονται σε οικογένειες, παιδιά, νέους, ενηλίκους,
Σε 167 περιπτώσεις (23%) το μουσείο έγινε γνωστό άτομα με αναπηρία κ.ά. (Ambrose & Paine, 2012). Το
μέσω του διαδικτύου (ιστοσελίδες και μέσα κοινωνικής 7% περίπου των απαντήσεων αναφέρονται στην εκπαί-
δικτύωσης). Ειδικότερα, την ιστοσελίδα του μουσείου δευση ως λόγο επίσκεψης στο συγκεκριμένο μουσείο.
συμβουλεύτηκαν 57 άτομα, δηλαδή το 9% των περιπτώ- Πρόκειται για ένα περιορισμένο ποσοστό αν λάβου-
σεων. Τέλος, 117 επισκέπτες αναφέρουν άλλες πηγές με υπόψη ότι το μουσείο ήδη προσφέρει μια ποικιλία
πληροφόρησης για το μουσείο όπως πληροφόρηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Το ποσοστό αυτό θα
από: «συνεργάτη του μουσείου», «ταξιδιωτικό γραφείο», μπορούσε να αυξηθεί με την κατάλληλη εκπαιδευτική
«πινακίδες», «Μύλο των Ξωτικών»,«σχολείο του παιδιού στρατηγική και την ανάλογη πληροφόρηση του κοινού. 15
μου», «ξενοδοχείο», «τοπικό χάρτη της πόλης», «info Το 2% των επισκεπτών (23 άτομα) δήλωσε ότι βρίσκεται
tourist point της πόλης». στο μουσείο για ερευνητικούς λόγους. Αυτό αποτελεί
ένα ενθαρρυντικό ποσοστό με την έννοια ότι στο συγκε-
Άλλος λόγος κριμένο μουσείο επιτελείται η λειτουργία της έρευνας,
1% ΔΞ/ΔΑ 0% έστω και σε μικρό βαθμό. Τέλος, το 14% περίπου των
Ψυχαγωγία Γνώση και
14%
ερωτηθέντων (185 άτομα) γράφει ότι επισκέφτηκε το
πληροφόρηση
σχετικά με το μουσείο, για να ψυχαγωγηθεί.
περιβάλλον
Συνοδός 27%
παιδιών 7%

300 263
250 224
208
200 143 141
150
Περιέργεια 75
100 63
19%
Γνώση και 50 1
πληροφόρηση 0
σχετικά με τα
Ερευνητικοί μανιτάρια
λόγοι 2% 23%
Εκπαίδευση
7%

Διάγραμμα 7 Γιατί επισκεφτήκατε το μουσείο μας;
(μία ή περισσότερεςεπιλογές)

Διάγραμμα 8 Προτιμήσεις σχετικά με τις
Η απεικόνιση των αναγκών του κοινού είναι σημαντική δράσεις σχετικές με τα μανιτάρια
για ένα μουσείο προκειμένου να αξιολογήσει αν το υλι- (μία ή περισσότερες επιλογές)
κό και η πληροφορία που προσφέρει ανταποκρίνονται
σε αυτά που απαιτούν οι επισκέπτες του (Black, 2010). Σε μια προσπάθεια να ερευνηθούν οι προτιμήσεις των
Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Μετεώρων & Μουσείο επισκεπτών αναφορικά με τις δράσεις του μουσείου που
Μανιταριών, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, διαθέτει αφορούν τα μανιτάρια τέθηκε το ερώτημα: «Σε ποια
συλλογές πτηνών, θηλαστικών και μανιταριών. Επίσης, από τις μανιταροδράσεις του μουσείου θα επιθυμού-
εντάσσει τα παραπάνω εκθέματα μέσα στο οικοσύστη- σατε να συμμετάσχετε;». Έχουμε 263 απαντήσεις που
μα που διαβιούν. Προσφέρει μεταξύ άλλων μια σειρά αφορούν το κυνήγι τρούφας και ακολουθεί η μαγειρική
εκπαιδευτικών προγραμμάτων που απευθύνονται σε μανιταριών με 224 επιλογές. Επιπρόσθετα, οι επισκέπτες
ενήλικες και παιδιά. Ζητήθηκε από τους επισκέπτες ενδιαφέρονται για την ταυτοποίηση των μανιταριών
να καταγράψουν τον λόγο της επίσκεψης στο μουσείο, (208 περιπτώσεις). Οι απαντήσεις σε ένα τέτοιο ερώ-
κυρίως για να καταγραφούν τα κίνητρά τους αλλά και τημα ενισχύουν το μουσείο στην προσπάθειά του να
να ανιχνευτούν οι προσδοκίες τους. Όπως παρατηρούμε σχεδιάσει και να προγραμματίσει τις μανιταροδράσεις
στο παραπάνω διάγραμμα η γνώση και η πληροφόρηση με βάση τις προτιμήσεις. Επίσης, δίνεται η δυνατότητα
σχετικά με το περιβάλλον (27%) και τα μανιτάρια (23%) να βελτιωθούν κάποιες δραστηριότητες, ώστε να εστι-
αποτελούν βασικά κίνητρα της επίσκεψης. Το κοινό άσουν στις ανάγκες του κοινού και να ικανοποιήσουν
θεωρεί ότι σε ένα μουσείο φυσικής ιστορίας μπορεί να τις απαιτήσεις του.
326

122
130
6
24 53

5΄-15΄
15΄-30΄
30΄- 60΄
60΄- 90΄
90΄+
ΔΞ/ΔΑ

Διάγραμμα 9 Πόσα λεπτά διήρκεσε η επίσκεψή σας;

Η διάρκεια επίσκεψης σε ένα μουσείο καταδεικνύει τα παιδιά τους. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν
τη δυνατότητα του μουσείου να κρατήσει ενεργό το ότι περίπου οι μισοί (326 άτομα) από τους επισκέπτες
ενδιαφέρον του επισκέπτη και να του προσφέρει πα- που συμπλήρωσαν το ερωτηματολόγιο αφιέρωσαν στο
ραστάσεις, γνώση, εμπειρία και ψυχαγωγία στο πλαίσιο μουσείο 30 με 60 λεπτά, ενώ το ένα πέμπτο των επι-
ποιοτικού χρόνου. Πολλοί από τους επισκέπτες του σκεπτών (130 άτομα) έως και 90 λεπτά. Ωστόσο, 122
συγκεκριμένου μουσείου είναι τουρίστες (Έλληνες και επισκέπτες έμειναν στο μουσείο από 15 μέχρι 30 λεπτά,
ξένοι), άλλοι είναι διερχόμενοι από την πόλη της Καλα- χρόνος περιορισμένος, για να επεξεργαστούν και να
16
μπάκας, μερικοί συνδυάζουν την επίσκεψη στα Μετέω- κατανοήσουν το περιεχόμενο των συλλογών.
ρα με την επίσκεψη στο μουσείο, κάποιοι συνοδεύουν

100,0%

80,0%
56%
60,0%

36%
40,0%

20,0%
6%
1%
0,0%
0,0% 1%

Διάγραμμα 10 Είστε ικανοποιημένοι από το πληροφοριακό
υλικό που παρέχει το μουσείο;

Η παροχή ουσιαστικής και τεκμηριωμένης πληροφορίας στις προσδοκίες ενός κοινού με διαφορετικές οπτικές
σχετικά με τις συλλογές, τα αντικείμενα και το πλαίσιο και ενδιαφέροντα (μαθητές διάφορων βαθμίδων, ενή-
που τα περιβάλλει αποτελεί έναν από τους στόχους λικοι και ειδικότερα ερευνητές, τουρίστες κ.ά.). Στο
κάθε μουσειακού οργανισμού. Ειδικότερα σε ένα μου- διάγραμμα 10 παριστάνεται ο βαθμός ικανοποίησης
σείο φυσικής ιστορίας αυτή η απαίτηση είναι εντονό- του κοινού από το πληροφοριακό υλικό που παρέχει το
τερη, με την έννοια ότι είναι ανάγκη να προσφερθεί μουσείο. Η συντριπτική πλειοψηφία των ερωτηθέντων
ένα ολοκληρωμένο σύνολο πληροφοριών που αφορά (92%) είναι πολύ έως παρά πολύ ικανοποιημένη από
όχι μόνο τα επιμέρους εκθέματα αλλά και τα στοιχεία τις πληροφορίες που συλλέγει και αυτό αποτελεί μια
του οικοσυστήματος που τα φιλοξενεί. Μάλιστα αυ- πολύ θετική διαπίστωση.
τές οι πληροφορίες είναι ανάγκη να ανταποκρίνονται
Πίνακας 3 Αξιολόγηση συστήματος ξενάγησης με QR κωδικούς

Οι νέες τεχνολογίες υιοθετούνται συνεχώς από τους τη δυνατότητα στον επισκέπτη να επιλέξει και να αντλή-
πολιτιστικούς οργανισμούς. Τα μουσεία εντάσσουν σει με ευκολία την πληροφορία που επιθυμεί. Μόνο
στις εκθέσεις τους ψηφιακές εφαρμογές (Deliyiannis 22% των ατόμων που απάντησαν στο ερωτηματολόγια
& Papaioannou, 2013). Η χρήση QR κωδικών τα τε- αξιολόγησαν το σύστημα ξενάγησης με QR κωδικούς
λευταία χρόνια είναι ιδιαίτερα δημοφιλής λόγω της του συγκεκριμένου μουσείου. Από τα 146 άτομα που
μεγάλης δυνατότητας αποθήκευσης της πληροφορίας αξιολόγησαν την εφαρμογή τα 99 θεώρησαν ότι τους
και της ταχύτατης αναγνωσιμότητάς τους. Το Μουσείο βοήθησε πολύ έως πάρα πολύ όπως συμπεραίνουμε
17
Φυσικής Ιστορίας Μετεώρων & Μουσείο Μανιταριών από τον Πίνακα 3.
χρησιμοποιεί αυτή την πρακτική προκειμένου να δώσει

ΔΞ/ΔΑ Καθόλου
3% 2%
Λίγο
5%

Πάρα
πολύ
Μέτρια
33%
20%

Πολύ
37%

Διάγραμμα 11 Πιστεύετε ότι το μουσείο μας ευαισθητοποιεί τον
επισκέπτη για τα περιβαλλοντικά προβλήματα της εποχής μας;

Ένας από τους στόχους ενός μουσείου φυσικής ιστο- μόρφωση της περιβαλλοντικής συνείδησης. Ευαισθη-
ρίας είναι να ενημερώνει τους επισκέπτες του για πε- τοποιεί το κοινό του σε θέματα περιβαλλοντικά και
ριβαλλοντικά προβλήματα, όπως είναι η μόλυνση του αυτό αντικατοπτρίζεται στο διάγραμμα 11. Η έρευνα
περιβάλλοντος και οι κλιματολογικές αλλαγές και να κοινού κατέδειξε ότι το 33% των ερωτηθέντων θεωρεί
πληροφορεί για θέματα όπως η σημασία της βιοποικι- ότι η παραπάνω λειτουργία επιτελείται «παρά πολύ»
λότητας και η προστασία της χλωρίδας και της πανίδας. και το 37% ότι επιτελείται «πολύ». Το ένα πέμπτο των
Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Μετεώρων & Μουσείο ερωτηθέντων την αξιολογεί ως «μέτρια».
Μανιταριών έχει εντάξει στη φιλοσοφία του τη δια-
100%
80%
60%
35%
25% 31%
40%
20% 1% 2% 6%

0%
Καθόλου Λίγο Μέτρια Πολύ Πάρα πολύ ΔΞ/ΔΑ

Διάγραμμα 12 Θεωρείτε ότι παρέχονται από το μουσείο μας διευκολύνσεις για τα ΑμεΑ;

Με την έννοια προσβασιμότητα δεν εννοούμε μόνο με πρώτο μέλημα την άρση αρχιτεκτονικών φραγμών ή
τη δυνατότητα των επισκεπτών να προσεγγίζουν τα άλλων εμποδίων, που δυσχεραίνουν την πρόσβαση και
εκθέματα, αλλά και τη φυσική - σωματική, αισθητική, την ελεύθερη κίνηση στους χώρους του μουσείου. Οι
πνευματική, πρόσβαση στη γνώση, στην πληροφορία, επισκέπτες κλήθηκαν να αξιολογήσουν αν το μουσείο
στον πολιτισμό. Ο επισκέπτης αναμένει γνώση, εμπειρία, παρέχει διευκολύνσεις για τα ΑμεΑ. Αν και το 35% δεν
ψυχαγωγία. Μεταξύ άλλων το μουσείο καλείται να προ- απάντησε σε αυτή την ερώτηση το 31% αξιολογεί ως
18 σφέρει όλες τις διευκολύνσεις που διασφαλίζουν την «παρά πολύ καλή» την πρόσβαση για τα ΑμεΑ και το
επιτυχία της επίσκεψης και για τα Άτομα με Αναπηρία, 25% ως «πολύ καλή».

Λίγο 1%,
ΔΞ/ΔΑ 2%, Καθόλου 0%
5 επισκέπτες
Μέτρια 7%,
13 επισκέπτες
44 επισκέπτες

Πολύ 36%,
241 επισκέπτες

Πάρα πολύ 54%,
358 επισκέπτες

Διάγραμμα 13 Σε ποιο βαθμό η επίσκεψη
ικανοποίησε τις προσδοκίες σας; 

Αρκετά μεγάλο ποσοστό συγκεντρώνει η ικανοποίηση ικανοποίηση. Ο βαθμός ικανοποίησης των προσδοκιών
των επισκεπτών από την επίσκεψη στο μουσείο. Αθροι- ενός επισκέπτη απεικονίζει και τη δυνατότητα του μου-
στικά, το 90% των επισκεπτών είναι πολύ έως πάρα πολύ σείου να ανταποκριθεί στις ανάγκες του και να δημιουρ-
ικανοποιημένοι! Μόλις το 7% αποτυπώνει μια μέτρια γήσει τις προϋποθέσεις για μια μελλοντική επίσκεψη.
Στοιχεία που εντυπωσίασαν τους επισκέπτες και άτομο ανακαλύπτει και κατανοεί με τον δικό του τρόπο
παρατηρήσεις τα εκθέματα, κάτι που εξαρτάται τόσο από τα κίνητρά
Κατά τη διάρκεια μιας μουσειακής επίσκεψης ο επι- του όσο και από την ποιότητα των υπηρεσιών που προ-
σκέπτης βιώνει εμπειρίες, δέχεται ερεθίσματα. Κάθε σφέρονται (Black,2018).

μουσείο μανιταριών 122
όλα 94
πτηνά 64
ζώα 49
μανιτάρια 41
αετοί 28
ταριχευμένα ζώα - πτηνά 22
μουσείο φυσικής… 18
εξαφανισμένα είδη 14
πληροφορίες 13
διοράματα 13
λύγκας 11
αρκούδα 11
παρουσίαση εκθεμάτων 10
19
θηλαστικά 10
μονοπάτι μανιταριών 10

0 50 100 150

Διάγραμμα 14 Τι σας εντυπωσίασε περισσότερο;

Στην παρούσα έρευνα οι επισκέπτες κατέγραψαν τα 94 περιπτώσεις η απάντηση είναι «όλα», γεγονός που
εκθέματα και τα στοιχεία γενικότερα που τους εντυ- μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ένα μεγάλος αριθμός
πωσίασαν περισσότερο. Από τους 661 ερωτηθέντες επισκεπτών ικανοποιήθηκε από το σύνολο των συλλο-
οι 89 (13,5%) δεν απάντησαν σε αυτή την ανοιχτού γών. Υψηλής εκτίμησης τυγχάνουν τα πτηνά, τα ζώα, τα
τύπου ερώτηση. Όπως παρατηρούμε στο διάγραμμα μανιτάρια και ακολουθούν σε προτίμηση οι αετοί και
14 σε 122 περιπτώσεις οι επισκέπτες εντυπωσιάστη- τα ταριχευμένα ζώα - πτηνά.
καν συγκεκριμένα από «το μουσείο μανιταριών». Σε

μουσείο μανιταριών 122
μανιτάρια 41
μονοπάτι μανιταριών 10
γλυπτά μανιτάρια 3
δάσος μανιταριών 2
ιστορία μανιταριών 2
τρούφες 2
δηλητηριώδη μανιτάρια 1
ονομασίες μανιταριών 1
μανιταροπροϊόντα 1
εδώδιμα & τοξικά μανιτάρια 1
ομοιώματα μανιταριών 1

0 20 40 60 80 100 120 140

Διάγραμμα 15 Τι άρεσε στους επισκέπτες
σχετικά με τα μανιτάρια

Ωστόσο πέρα από την ικανοποίηση που εκφράζεται αποκλειστικά τα μανιτάρια: «το μονοπάτι μανιταριών»,
για το μουσείο μανιταριών υπάρχουν και πιο εξειδι- «τα γλυπτά μανιτάρια», «το δάσος των μανιταριών», «η
κευμένες - μεμονωμένες θετικές κρίσεις που αφορούν ιστορία τους», «οι τρούφες» κ.ά.
Τι άρεσε στους επισκέπτες σχετικά με τα ζώα Τι άρεσε στους επισκέπτες σχετικά με τα πτηνά

ζώα 49 πτηνά 64
αρκούδα 11 αετοί 31
λύγκας 11 άγρια πτηνά 7
θηλαστικά 10 κουκουβάγιες 7
άγρια ζώα 6 κόνδορας 6
σπάνια ζώα 6 γύπες 5
λύκος 5 φλαμίνγκο 4
ελάφι 2 όρνιο 3
νυκτόβια ζώα 2 αρπακτικά 2
λευκός ασβός 1 λεπτομύτα 2
αλεπού 1 κόκκινη ίβις 1
αγριογούρουνο 1 μπούφος 1
νυκτόβια πτηνά 1
πάπιες 1
20
Πίνακας 4 Τι άρεσε στους επισκέπτες σχετικά με τα ζώα και τα πτηνά

Από τη μελέτη του πίνακα 4 προκύπτει ότι ιδιαίτερα ζώα. Στη συλλογή των πτηνών δημοφιλείς είναι οι αετοί
θετικά εκφράστηκε το κοινό για τα εκθέματα ζώων και με εξειδικευμένες αναφορές στους: γυπαετό, χρυσαετό,
πτηνών με 49 και 64 θετικές κρίσεις αντίστοιχα. Στην πε- θαλασσαετό και λευκοκέφαλο αετό. Ακολουθούν τα
ρίπτωση των ζώων υπάρχουν αναφορές στην αρκούδα, άγρια πτηνά, οι κουκουβάγιες και οι κόνδορες.
στον λύγκα, σε σπάνια και υπό εξαφάνιση ζώα, σε άγρια

Αξίζει να αναφερθούν μερικές μεμονωμένες απαντή- δηλαδή «μια πραγματική καλλιέργεια μανιταριών».
σεις που εκφράζουν θετικά σχόλια επισκεπτών: «Πολύ Αναφορικά με τα διοράματα κάποιοι ανέφεραν ότι
ενδιαφέρον το διόραμα με το αφιέρωμα στον γύπα ήταν «στριμωγμένα» και ότι χρειάζονται περισσότερη
των Μετεώρων και των υπόλοιπων ζώων της περιοχής», ανάλυση.
«μου άρεσε πολύ η απεικόνιση του περιβάλλοντος των
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ταριχευμένη αρκούδα
νυκτόβιων ζώων και γενικά η οργάνωση των εκθεμάτων
δίπλα στην οποία οι επισκέπτες έχουν τη δυνατότητα
ήταν απρόσμενα εντυπωσιακή», «μου άρεσε το επίπεδο
να βγουν αναμνηστική φωτογραφία επί πληρωμή. Ειδι-
της λεπτομέρειας στην παρουσίαση τωνζώων».
κότερα 8 επισκέπτες εκφράζουν τη δυσαρέσκεια τους
Η τελευταία ερώτηση ανοιχτού τύπου, που τέθηκε ήταν για αυτό το γεγονός.
η εξής: «Είναι αποδεκτό να υπάρχουν πράγματα που
Κάποιες παρατηρήσεις αφορούν τον μουσειακό χώρο
δεν σας άρεσαν στο μουσείο μας. Θα μπορούσατε να
και την τοποθεσία του μουσείου. Παραθέτουμε μερικές:
αναφερθείτε σε κάποιο από αυτά;». Σε αυτό το ερώ-
«Πιο μεγάλο μουσείο να φτιάξετε», «περιορισμένος
τημα ανταποκρίθηκε το 16% των επισκεπτών που απά-
χώρος όταν υπάρχουν πολλοί επισκέπτες».
ντησαν στο ερωτηματολόγιο, δηλαδή 107 άτομα. Οι
παρατηρήσεις αφορούσαν κατά κύριο λόγο ζητήματα Μεμονωμένοι ξένοι επισκέπτες έγραψαν ότι «χρειά-
σχετικά με την ελλιπή παροχή πληροφοριών σε κάποιες ζονται πιο επαγγελματικές αγγλικές ορολογίες», «δε
περιπτώσεις, την αληθοφάνεια των γλυπτών μανιταριών, μεταφράζονται όλα στα αγγλικά» και ότι στο πωλητήριο
την παρουσίαση των ζώων, τον μουσειακό χώρο, τα διο- υπάρχει έλλειψη βιβλίων στα αγγλικά.
ράματα, τα βίντεο, τη διαδραστικότητα και τις τιμές. Οι Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι προτάσεις βελτίωσης της
περισσότερες από αυτές τις κρίσεις είναι μεμονωμένες, μουσειακής εμπειρίας:
όποτε δεν υπάρχει η δυνατότητα γενίκευσης. «χρειάζεται βιωματική ξενάγηση», «θα ήταν χρήσιμος
Πιο συγκεκριμένα κάποιοι επισκέπτες ζητάνε περισσότε- ένας τομέας γεωλογικών πληροφοριών», «να αριθμού-
ρη πληροφορία. Αυτή η πληροφορία αφορά τα εκθέματα νται τα εκθέματα των πτηνών», «θα ήταν ωραιότερα αν
των ζώων και το περιβάλλον τους. Επίσης, ενδιαφέρονται υπήρχε μουσική», «περισσότερο έντυπο υλικό», «τα
να πληροφορηθούν τόσο για την τοπική χλωρίδα και εκθέματα μανιταριών να είναι αληθινά», «περισσότερο
πανίδα, όσο και για τους γεωλογικούς σχηματισμούς των φως σε κάποια εκθέματα».
Μετεώρων. Θα επιθυμούσαν να υπάρχει περισσότερο Είναι φανερό ότι οι παραπάνω παρατηρήσεις, έστω και
ενημερωτικό υλικό για τα μανιτάρια και ειδικότερα για μεμονωμένες, είναι ουσιαστικές και στοιχειοθετούν
τις ιατρικές και θεραπευτικές χρήσεις τους. υλικό προς επεξεργασία από τη μεριά του μουσείου,
Υπάρχουν και κάποιες καλοπροαίρετες παρατηρήσεις ώστε να αντιληφτεί στοιχεία που χρήζουν βελτίωσης
σχετικά με τα μανιτάρια. Σε 12 περιπτώσεις οι επισκέ- και προσοχής.
πτες έγραψαν ότι περίμεναν να δουν αληθινά μανιτάρια,
Συμπεράσματα

Η διεξαγωγή της έρευνας κοινού στο Μουσείο Φυσικής ότι η παρουσίαση των εκθεμάτων ευαισθητοποιεί τον
Ιστορίας Μετεώρων & Μουσείο Μανιταριών έδωσε επισκέπτη για τα περιβαλλοντικά προβλήματα. Επίσης,
την ευκαιρία να αναδειχθούν ενδιαφέροντα στοιχεία αναγνωρίζεται ότι το μουσείο παρέχει στα ΑμεΑ δυνατό-
που αφορούν τις αντιλήψεις των επισκεπτών του. Οι τητες πρόσβασης στις συλλογές. Από τα ευρήματα της
περισσότεροι από τους επισκέπτες που συμμετείχαν έρευνας πρόεκυψε ότι οι επισκέπτες δεν είναι αρκετά
στην έρευνα ανήκουν στην ηλικιακή ομάδα 25-44 ετών, εξοικειωμένοι με τη χρήση των QR κωδικών που παρέχει
κατοικούν σε αστικά κέντρα και έχουν υψηλό επίπεδο το μουσείο. Η συντριπτική πλειοψηφία των συμμετεχό-
σπουδών. Πάνω από τους μισούς επισκέπτονται μουσεία ντων αξιολόγησαν θετικά την επίσκεψή τους. Οι αναφο-
2-3 φορές τον χρόνο, κυρίως με την οικογένεια και με ρές στα εκθέματα που τους εντυπωσίασαν δίνουν την
φίλους. Η πλειονότητα των ατόμων που συμπλήρωσαν ευκαιρία στο μουσείο να αντιληφθεί τα στοιχεία που
το ερωτηματολόγιο προτιμούν να επισκέπτονται μουσεία ενδιαφέρουν, συγκινούν και ενθουσιάζουν το κοινό.
φυσικής ιστορίας, αρχαιολογικά μουσεία και μουσεία Από την άλλη πλευρά, οι παρατηρήσεις τους σχετικά με
καλών τεχνών. Αναφορικά με το μουσείο Φυσικής Ιστο- στοιχεία που δεν τους εντυπωσίασαν ήταν μεμονωμένες
ρίας Μετεώρων & Μουσείο Μανιταριών δήλωσαν ότι αλλά ουσιαστικές και παρέχουν στους υπεύθυνους την
πληροφορήθηκαν για αυτό από το οικείο τους περι- ευκαιρία για διορθωτικές κινήσεις.
βάλλον, τους τουριστικούς οδηγούς και το διαδίκτυο. Με την παρούσα ποσοτική έρευνα το Μουσείο Φυσι-
Ως κίνητρα επίσκεψης αναφέρονται η πληροφόρηση κής Ιστορίας Μετεώρων & Μουσείο Μανιταριών, ένα
σχετικά με το περιβάλλον και τα μανιτάρια, η περιέργεια επαρχιακό μουσείο, για πρώτη φορά επιχείρησε μέσω 21
και λιγότερο η συμμετοχή στα εκπαιδευτικά προγράμ- ερωτηματολογίου να προσεγγίσει τους επισκέπτες του
ματα του μουσείου. Η ανάλυση των αποτελεσμάτων και να αντλήσει στάσεις, γνώμες και θέσεις, ώστε να
της έρευνας ανέδειξε τις προτιμήσεις των επισκεπτών τους κατανοήσει. Μια μελλοντική έρευνα θα μπορούσε
σχετικά με τις μανιταροδράσεις με κυρίαρχες τάσεις να διεξαχθεί μέσω συνεντεύξεων, ώστε να προκύψουν
το κυνήγι τρούφας και τη μαγειρική μανιταριών. Επίσης, ποιοτικά δεδομένα σε συγκεκριμένα ζητήματα που αφο-
σύμφωνα με τα ποσοτικά στοιχεία που πρόεκυψαν, για ρούν τα εκπαιδευτικά προγράμματα και την ερμηνεία
τους μισούς από τους επισκέπτες η επίσκεψη διαρκεί των συλλογών. Ευελπιστούμε ότι αυτή η προσπάθεια θα
μισή με μία ώρα. Όπως διαπιστώθηκε η πλειονότητα αποτελέσει παράγοντα ενδυνάμωσης και αυτοβελτίωσης
των συμμετεχόντων είναι ικανοποιημένη από το πλη- του μουσείου και ότι θα το οδηγήσει στην αναβάθμιση
ροφοριακό υλικό που παρέχει το μουσείο και θεωρεί των υπηρεσιών του και στην επίτευξη των στόχων του.

Βιβλιογραφία

Ambrose, T., & Paine, C. (2012). Museum Basics. London: Routledge.
Black, G. (2010). Το ελκυστικό μουσείο. Μουσεία και επισκέπτες, μτφ. Κωτίδου Σ., Αθήνα: Πολιτιστικό Ίδρυμα
Ομίλου Πειραιώς.
Deliyiannis, I., & Papaioannou, G. (2013). Augmented Reality for Archaeological Environments on mobile devices:
a novel open framework. Mediterranean Archaeology & Archaeometry, Vol.14, No.4, 1-10.
Durbin, G. (Ed.). (1996). Developing Museum Exhibitions for Lifelong Learning. London: The Stationery Office
for Group for Education in Museums.
Hein, G.E. (1998). Learning in the Museum. New York: Routledge.
Νικονάνου, Ν., Μπούνια, Α., Φιλιππουπολίτη, Α., Χουρμουζιάδη, Α., Γιαννούτσου, Ν., 2015. Μουσειακή μάθηση
και εμπειρία στον 21ο αιώνα. [ηλεκτρ. βιβλ.] Αθήνα: Σύνδεσμος Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών. Διαθέσιμο
στο: http://hdl.handle.net/11419/712 (προσπέλαση: 27/11/2018)
Οικονόμου, Μ. (2003). Μουσείο: Αποθήκη ή ζωντανός οργανισμός; Μουσειολογικοί προβληματισμοί και ζητή-
ματα. Αθήνα: Κριτική.
NESH 2016, Guidelines for Research Ethics in the Social Sciences, Humanities, Law and Theology, by the The
Norwegian National Research Ethics Committees. Διαθέσιμο στο: https://www.etikkom.no/globalassets/
documents/english-publications/60127_fek_guidelines_nesh_digital_corr.pdf (προσπέλαση: 27/11/2018)
Η σελίδα της
Δράσης Έχει πολλά ζώα εδώ! Ηρεμία δε βρίσκεις! Όλοι
για την μιλάνε διαρκώς για το πως τραυματίστηκαν,
κάθε ζώο και μια ιστορία, πτηνά, θηλαστικά,
Άγρια Ζωή ερπετά. Εγώ είμαι μια αλεπού. Βγήκα για κυνήγι

ανθρώπους ότι αποξηράνανε τους υγροτόπους. Διανύουν
μεγάλες αποστάσεις χωρίς ένα μέρος να ξεκουραστούν
και στα λίγα που απομένουν, μπορεί να δηλητηριαστούν
ή κάποιος άνθρωπος να τα πυροβολήσει για πλάκα.
Μια λιβαδοχελώνα, η Νο341, που είναι καιρό εδώ μέσα
και έχει ακούσει αμέτρητες ιστορίες, λέει πως για όλα
φταίει ο άνθρωπος. Έχουν περάσει από εδώ όλων των
ειδών ζώα, ασβοί, πέρδικες, κουκουβάγιες, αλεπούδες,
φλώροι, σταχτάρες και ποιον δεν έχει γνωρίσει εδώ μέσα
η Νο341! Όλοι σε ένα συμφωνούν… από ανθρώπου
χέρι τους βρήκε το κακό! Ευτυχώς υπάρχουν λέει και
εξαιρέσεις, να όπως αυτοί εδώ πάνω από τα κεφάλια μας,
εθελοντές στην Δράση για την Άγρια Ζωή, έτσι τους λένε.
Εσύ που διαβάζεις αυτό το κείμενο αν θέλεις μπορείς να
έρθεις να μας γνωρίσεις και να βοηθήσεις.
Σημείωση: Τα περιστατικά που αναφέρονται είναι
βασισμένα σε πραγματικά αίτια εισαγωγής ζώων που
προσκομίστηκαν στη Δράση για την Άγρια Ζωή.
ώστε να φέρω τροφή στα δύο παιδιά μου. Ξαφνικά είδα
ένα εκτυφλωτικό φως κι άκουσα ένα δυνατό θόρυβο.
Έπεσα στο σκληρό και κρύο έδαφος σφαδάζοντας στον
πόνο. Προσπάθησα να περπατήσω αλλά δεν μπορούσα.
Πλέον είμαι ένας από τους ασθενείς του κέντρου περί-
θαλψης Δράση για την Άγρια Ζωή.
Με έχουν απομονωμένη, αλλά ακούω τους υπόλοιπους
που ψιθυρίζουν ασταμάτητα. Τα μικρόπουλα λένε πως
πιάστηκαν σε παγίδες, ξόβεργες και καπατσέδες, όπως
τα ονομάζουν οι άνθρωποι. Τα αρπακτικά, είναι πολλά και
δεν ξεχωρίζω τις φωνές τους γερακίνες, κιρκινέζια, ένας
σφηκιάρης και δυο ξεφτέρια έχουν λέει όλα πυροβοληθεί!
Το ίδιο ωρύονται πως τους συνέβη ένας πελεκάνος και μία
πάπια, δηλαδή πως τους πυροβόλησαν άνθρωποι… Τρεις
πελαργοί φωνάζουν συνεχώς πως φταίνε τα γυμνά ηλε- Δράσε μαζί μας!
κτροφόρα καλώδια! Συμφωνούν μαζί τους ένας μπούφος www.drasi-agriazoi.gr
κι ένας καλαμόκιρκος. Οι σκαντζόχοιροι και οι χελώνες τα https://www.facebook.com/drasiagriazoi
έχουν βάλει με τα αυτοκίνητα που τρέχουν! Κι εγώ το ίδιο mail@drasi-agriazoi.gr
όπως καταλάβατε. Ο Σφηκιάρης, μετανάστης, κραυγάζει Διεύθυνση: 9ο χλμ Θεσσαλονίκης – Αθήνας
πως αν γίνει καλά του χρόνου δε θα πετάξει από εδώ, θα
τηλέφωνο 6979914852
ακολουθήσει άλλο δρόμο. Τα φλαμίνγκο κατηγορούν τους
Η σελίδα της
Ελληνικής
Ορνιθολογικής
Εταιρείας

Πώς τα
23
πήγαν φέτος
οι Ασπροπάρηδες
στην Ελλάδα;
Για ακόμη μία χρονιά, πιστοί στο τυχημένων προσπαθειών! Προς τα τέλη Αυγούστου, οι τέσσερις
ετήσιο ραντεβού τους μαζί μας εδώ Ασπροπάρηδες αποχαιρέτησαν τα βράχια των Μετεώρων και
και χιλιάδες χρόνια, οι Ασπροπάρη- ξεκίνησαν το μεταναστευτικό τους ταξίδι.
δες διένυσαν χιλιάδες χιλιόμετρα Η περιοχή την Μετεώρων είχαμε συνολικά τέσσερα 4 ζευγά-
από την Αφρική για να φωλιάσουν ρια Ασπροπάρηδων. Τα τρία ζευγάρια της Δαδιάς φώλιασαν
στα βράχια της ελληνικής υπαί- με επιτυχία, αλλά μόνο τα δύο από αυτά κατάφεραν να απο-
θρου. κτήσουν νεοσσούς. Όλα τα μικρά πέταξαν από τις φωλιές τους
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της με επιτυχία και αναχώρησαν για το (πρώτο) μεταναστευτικό
παρακολούθησης της Ελληνικής τους ταξίδι.
ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗΣ Εταιρείας και Στην Ήπειρο, ο Αώος, ο ενήλικος Ασπροπάρης που σημάνθηκε
του WWF Ελλάς, στο πλαίσιο του με δορυφορικό πομπό από την ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ το 2015, επέ-
Προγράμματος LIFE «ΖΩΗ για τον στρεψε και φέτος από το μακρινό Τσαντ όπου διαχειμάζει. Ο
Ασπροπάρη», η αναπαραγωγική Αώος δεν κατάφερε φέτος να φωλιάσει με επιτυχία (φωλιάζει
περίοδος για το 2018 δεν είχε στην Αλβανία και χρησιμοποιεί την περιοχή της Κόνιτσας για
πολλές διαφορές με αυτή του τροφοληψία) και ξεκίνησε το μακρύ του ταξίδι για την Αφρική
προηγούμενου έτους. Σε εθνικό στα μέσα Αυγούστου, φτάνοντας με ασφάλεια στον χειμερινό
επίπεδο είχαμε τον ίδιο αριθμό επι- προορισμό του στην υποσαχάρια Αφρική.
κρατειών (6), ίδιο αριθμό ζευγαριών
Ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα της αναπαραγωγικής
(5), ίδιο αριθμό αναπαραγόμενων
περιόδου, εκτός του μεγαλύτερου αριθμού νεοσσών, είναι ότι
ζευγαριών (4), αλλά μεγαλύτερο
δεν είχαμε καμία απώλεια Ασπροπάρη από δηλητηριασμένα
αριθμό νεοσσών (5 νεοσσοί), που
δολώματα. Για έναν πληθυσμό που έχει υποστεί τόσο ραγδαία
κατάφεραν να μεγαλώσουν και να
μείωση, όσο αυτός του Ασπροπάρη κατά τις τελευταίες δε-
πετάξουν επιτυχώς!
καετίες, τα αποτελέσματα της φετινής χρονιάς αποτελούν
Η περιοχή την Μετεώρων ξεχώρι- σπουδαίο γεγονός.
σε τη φετινή χρόνια κατακτώντας
Ευχόμαστε οι Ασπροπάρηδές μας να περάσουν με ασφάλεια τη
δύο πρωτιές: η πρώτη ήρθε στις 19
χειμερινή περίοδο στην Αφρική και να τους ανταμώσουμε και
Μαρτίου με την πρώτη παρατήρηση
πάλι την ερχόμενη άνοιξη στον ελληνικό ουρανό, φέρνοντας
Ασπροπάρη στην Ελλάδα και στα Βαλκάνια, που αφορούσε τον
μαζί τους και νέα μέλη στην ομάδα!
γνωστό «Στραβοουρά», τον μοναχικό αρσενικό Ασπροπάρη τον
Μετεώρων που δυστυχώς έμεινε και φέτος μόνος του μέχρι το Περισσότερα για το Πρόγραμμα LIFE «ΖΩΗ για τον
τέλος της αναπαραγωγικής περιόδου. Η δεύτερη πρωτιά, ήρθε Ασπροπάρη»: www.lifenophron.eu
στις 22 Μαΐου, όταν εκκολάφθηκε στα Μετέωρα ο πρώτος
νεοσσός Ασπροπάρη των Βαλκανίων. Όμως η μεγαλύτερη
επιτυχία του τελευταίου ζευγαριού των Μετεώρων ήταν ότι
κατάφερε να μεγαλώσει το μικρό του μετά από 4 χρόνια απο-
Η σελίδα της
Καλλιστώ -
Περιβαλλοντική
οργάνωση για την
άγρια ζωή
και τη φύση
24

LIFE AMYBEAR:
Δράσεις κατάρτισης και ανταλλαγής καλών
πρακτικών σε Μέτσοβο και Αμύνταιο
Η υλοποίηση διαχειριστικών δράσεων για τη βελτίωση των σή τους πάνω σε ζητήματα που άπτονται στη διαχείριση πε-
συνθηκών συνύπαρξης ανθρώπου-αρκούδας, η εξάλειψη ή ριστατικών προσέγγισης πληθυσμών αρκούδας σε κατοικη-
ο περιορισμός σε ανεκτά επίπεδα των αρνητικών αλληλεπι- μένες περιοχές. Η επιτόπια επίσκεψη σε περιοχές εφαρμογής
δράσεων όσο και η ενίσχυση και διάχυση των κοινωνικοοικο- διαχειριστικών δράσεων και μέτρων που υλοποιήθηκαν στην
νομικών ωφελειών και της τεχνογνωσίας που συνεπάγεται η περιοχή του Μετσόβου από το έργο LIFE ARCPIN (LIFE12
παρουσία και συνύπαρξη της αρκούδας με τον άνθρωπο στην NAT/GR/000784), ολοκλήρωσε τον κύκλο ενημέρωσης των
περιοχή του Δήμου Αμυνταίου, αποτελούν τις βασικές επιδι- εταίρων του έργου LIFE AMYBEAR και μελών Ομάδων Άμε-
ώξεις του προγράμματος LIFE AMYBEAR, το οποίο πραγμα- σης Επέμβασης, παρέχοντας τους τη δυνατότητα να λάβουν
τεύεται μέσα από καταγεγραμμένα περιστατικά προσέγγισης, σημαντικές συμβουλές και τεχνικές πληροφορίες.
τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ ανθρώπου και αρκούδας στην Την Δευτέρα 17-12-2018 στα πλαίσιο υλοποίησης της δρά-
ευρύτερη περιοχή του Δήμου Αμυνταίου. Ένα σημαντικό τμήμα σης C2 του έργου «Βελτίωση των συνθηκών συνύπαρξης
των δράσεων του έργου αφιερώνεται σε δράσεις ενημέρωσης, ανθρώπου-αρκούδας στο Δήμο Αμυνταίου», στο Πνευματικό
ανταλλαγής καλών πρακτικών και κατάρτισης προσωπικού. Κέντρο του Δήμου Αμυνταίου, πραγματοποιήθηκε ο δεύτε-
Στις 10-12-2018 στο Μετσόβιο Κέντρο Διεπιστημονικών ρος επιμορφωτικός κύκλος κατάρτισης του προσωπικού των
Ερευνών, πραγματοποιήθηκε συνάντηση ανταλλαγής εμπειρί- Δασικών Υπηρεσιών της Αποκεντρωμένης Διοίκησης και των
ας και καλών πρακτικών στη διαχείριση πληθυσμών αρκούδας φορέων που εμπλέκονται στη διαχείριση πληθυσμών αρκού-
στην περιοχή της δας. Κεντρικό θέμα του σεμιναρίου ήταν η επιμόρφωσης του
Πίνδου με άξονα προσωπικού των Ομάδων Άμεσης Επέμβασης σε θέματα αντι-
δράσης το έργο μετώπισης περιστατικών παράνομης χρήσης δηλητηριασμένων
LIFE ARCPIN. δολωμάτων με αντίστοιχη επίδειξη στο πεδίο περιστατικών
Η σ υ νά ν τ η σ η εξιχνίασης από εκπαιδευμένο σκύλο καθώς και επίδειξη του
αφορούσε πρω- κυτίου πρώτων βοηθειών για την αντιμετώπιση περιστατικών
δηλητηρίασης σκύλων από δηλητηριασμένα δολώματα. Τις
εισηγήσεις ολοκλήρωσε αναφορά για περιστατικά επέμβασης
των Ομάδων Άμεσης Επέμβασης στην περιοχή εκτέλεσης του
τίστως τα μέλη των Ομά- έργου με έμφαση στην αντιμετώπιση πρακτικών προβλημάτων.
δων Άμεσης Επέμβασης Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε εδώ: http://www.
για την αρκούδα και lifeamybear.eu/
στόχευε στην περαιτέρω
εξειδικευμένη ενημέρω-
Η σελίδα του
Φορέα
Διαχείρισης
Δάσους
Δαδιάς-
Λευκίμης-
Σουφλίου

25

Ολοκληρώθηκε για φέτος το πρόγραμμα
σύλληψης και τοποθέτησης
δορυφορικών πομπών σε άτομα
Μαυρόγυπα στο Εθνικό Πάρκο δάσους
Δαδιάς-Λευκίμης-Σουφλίου
γραφή των κύριων περιοχών που χρησιμοποιούν και την
διερεύνηση των αιτιών θανάτου τους. Οι 8 έχουν τοπο-
θετηθεί στο πλαίσιο του ΕΠΠΕΡΑΑ (ΈΣΠΑ 2007-2013),
βασικού προγράμματος χρηματοδότησης του Φορέα
Διαχείρισης και οι 20 στο πλαίσιο του προγράμματος
LIFE (LIFE RE-VULTURES), στο οποίο ο Φορέας Διαχείρι-
σης συμμετέχει ως εξωτερικός συνεργάτης.

Συνολικά 28 δορυφορικοί πομποί έχουν
τοποθετηθεί σε Μαυρόγυπες από το Φο-
ρέα Διαχείρισης τα τελευταία δύο χρόνια,
με σκοπό την ακριβή παρακολούθηση
των μετακινήσεων των πουλιών, την κατα-
Η σελίδα του
Αρκτούρου

Προστατευόμενα Είδη
Ελάφι
26

Στη μεγάλη πυρκαγιά της Πάρνηθας το 2007 ο πλη-
θυσμός των ελαφιών υπέστη σοβαρές απώλειες (18
ελάφια βρέθηκαν απανθρακωμένα) και υπήρξε σοβαρή
καταστροφή του ενδιαιτήματός του.

Γνωρίζατε ότι
• Είναι το μεγαλύτερο φυτοφάγο που ζει στη χώρα
μας.
• Το κόκκινο ελάφι που ζει στην Ελλάδα, αντίθετα
απ’ ό,τι δηλώνει το όνομά του, έχει καφεκόκκινο
τρίχωμα το καλοκαίρι και γκρίζο το χειμώνα.
• Μόνο τα αρσενικά έχουν κέρατα, τα οποία μεγα-
λώνουν μέχρι και 2,5 εκ. την ημέρα.
• Όταν τα κέρατα αναπτυχθούν τελείως πέφτουν και
Το ελάφι εξαπλώνεται σε ολόκληρη σχεδόν την Ευρώ- βγαίνουν νέα κάθε χρόνο!
πη, τη βόρεια Αφρική, τις περισσότερες οροσειρές της • Το μόνο όπλο για την άμυνά του είναι το γρήγορο
κεντρικής Ασίας, τη Σιβηρία, την Άπω Ανατολή και τη τρέξιμό του κι οι οξύτατες αισθήσεις του.
βόρεια Αμερική. Το χειμώνα προτιμά τα δάση, ενώ το • Κυλιέται στη λάσπη προκειμένου να καθαρίσει το
καλοκαίρι επιλέγει να κινηθεί σε μεγαλύτερο υψόμε- σώμα του από τα παράσιτα.
τρο όπου η τροφή αφθονεί. Σύμφωνα με την ελληνική
• Το αρσενικό είναι πολυγαμικό είδος (σε κάθε ενή-
μυθολογία η Άρτεμις το έθεσε υπό την προστασία της
λικο αναλογούν 8-10 θηλυκά)!
από θαυμασμό για τον ελεύθερο κι ατίθασο χαρακτήρα
του. Στην Ελλάδα παλιότερα ευημερούσε σε όλη την Το κείμενο προέρχεται από την ιστοσελίδα του Αρκτούρου
επικράτεια. Δυστυχώς όμως σήμερα, εντοπίζεται μόνο
στην Πάρνηθα και σε περιορισμένους πληθυσμούς στην
Ροδόπη και την Ήπειρο. Ο πληθυσμός του Κόκκινου
Ελαφιού έχει συρρικνωθεί σε τέτοιο βαθμό (περίπου
600 άτομα) ώστε το είδος να βρίσκεται στα πρόθυρα
της εξαφάνισης και να χαρακτηρίζεται ως Κρισίμως
Κινδυνεύον σύμφωνα με το Κόκκινο Βιβλίο των Απει-
λούμενων Ζώων της Ελλάδας.

Απειλές
Το παράνομο κυνήγι αποτελεί τη πιο βασική απειλή.
Η υποβάθμιση του βιοτόπου κι η παρεμβολή στο φυσικό
του χώρο από τον άνθρωπο.
Η σελίδα της
WWF Ελλάς

27

Πρόσκληση στη διαδραστική έκθεση
WWF Ελλάς για τη βιώσιμη διατροφή:
«Υγιή παιδιά, υγιής πλανήτης»

Αγαπητοί φίλοι εκπαιδευτικοί, Ιστορικό Αρχείο του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου
Έχουμε τη χαρά να σας ανακοινώσουμε ότι η διαδραστική Πειραιώς, Δωρίδος 2 & Λεωφόρος Ειρήνης 14, 177 78
έκθεση του WWF Ελλάς για τη βιώσιμη διατροφή, με Ταύρος, με την ευγενική παραχώρηση του Πολιτιστικού
τίτλο «Υγιή παιδιά, υγιής πλανήτης», που πέρυσι ταξίδεψε ΙδρύματοςΠειραιώς. Για προκράτηση επίσκεψης συμπλη-
σε όλη την Ελλάδα φέτος θα βρίσκεται στην Αττική και ρώστε εδώ https://doodle.com/poll/2nau3ivtbe8kudis
συγκεκριμένα τον χειμώνα θα φιλοξενηθεί στο Ιστορικό 4 Μαρτίου 2019-19 Απριλίου 2019 στο Μητροπο-
Αρχείο του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς, λιτικό Πάρκο «Αντώνης Τρίτσης», Σπ. Μουστακλή 23,
μετά από ευγενική παραχώρηση του χώρου. Την άνοιξη 13121 Ίλιον. Σε συνεργασία με τον Φορέα Διαχείρισης
θα φιλοξενηθεί στο Πάρκο Τρίτση σε συνεργασία με τον τουΠάρκου. Για προκράτηση επίσκεψης συμπληρώστε εδώ
Φορέα Διαχείρισης του Πάρκου. https://doodle.com/poll/hr5agieu4a372gct
Στελεχωμένη από εμψυχωτές του WWF, η έκθεση αποτε- Σε ποιους απευθύνεται: παιδιά νηπιαγωγείου και δημοτικού
λείται από 5 περίπτερα-παιχνίδια και βασίζεται σε παιδα- Ημέρες και ώρες λειτουργίας: Δευτέρα, Τετάρτη και
γωγικό υλικό που έχει εγκριθεί από το Υπουργείο Παιδείας Παρασκευή, 9.00 – 12.30
(και μπορείτε να βρείτε εδώ: https://food.wwf.gr/schools). Διάρκεια προγράμματος: μία ώρα
Συγκεκριμένα, η έκθεση μάς προσκαλεί να ανακαλύψουμε Αριθμός μαθητών: μέχρι 25 παιδιά (ένα σχολικό τμήμα
τη μυστική σύνδεση της διατροφής μας με το περιβάλ- τη φορά). Θα υπάρχει η δυνατότητα παράλληλης απασχό-
λον μέσα από εκπαιδευτικά περίπτερα-σταθμούς. Θα λησης δευτερου τμήματος με εκπαιδευτικό πρόγραμμα
μάθουμε παίζοντας με ποιον τρόπο η επιλογή τοπικών και για το χαρτί από το Πολιτιστικό Ιδρυμα Πειραιώς και η
εποχικών φρούτων και λαχανικών, η μείωση της κατανά- δυνατότητα περιπάτου στο Πάρκο Τρίτση.
λωσης επεξεργασμένων τροφίμων, καθώς και η υπεύθυνη Δεν υπάρχει οικονομική επιβάρυνση για το πρόγραμμα.
κατανάλωση ψαρικών σε συνδυασμό με την αποφυγή της Δηλώστε συμμετοχή κάνοντας προκράτηση. Για να θε-
σπατάλης φαγητού, προστατεύουν την υγεία μας αλλά και ωρήσετε ότι ισχύει η κράτησή σας θα πρέπει να λάβετε
την υγεία του πλανήτη. πρώτα mail επιβεβαίωσης από το WWF Ελλάς.
Χώρος και χρόνος διεξαγωγής: Η έκθεση θα λειτουρ- Περισσότερες πληροφορίες: Mαρίνα Συμβουλίδου,
γήσει: 23 Ιανουαρίου 2019- 1 Μαρτίου 2019 στο m.symvoulidou@wwf.gr , 210 33 14 893, εσωτ. 414.
Επιμέλεια: Βίκυ Πάλλα
Εκπαιδευτικός - Yπεύθυνη έκδοσης Περιοδικού

Βιβλιοπαρουσιάσεις

Το Μουσείο στα πλαίσια της συνεργασίας του με τον εκδοτικό οίκο Λιβάνη, συνεχίζει τις πα-
ρουσιάσεις των βιβλίων του. Σε αυτό το τεύχος σας παρουσιάζουμε, Η ΣΜΥΡΝΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΥ-
ΛΙΣΜΟΥ, ΠΗΓΑΙΝΕ ΟΠΟΥ ΣΕ ΠΑΕΙ Η ΚΑΡΔΙΑ & Ο ΠΑΠΠΟΥΣ ΕΥΤΥΧΗΣ. Καλή ανάγνωση!

ΜΠΑΜΠΗΣ ΡΑΚΗΣ SUSANNA TAMARO ΔΗΜΗΤΡΑ Π. ΠΥΡΓΕΛΗ
Η ΣΜΥΡΝΙΑ ΠΗΓΑΙΝΕ ΟΠΟΥ ΣΕ ΠΑΕΙ Η ΚΑΡΔΙΑ Ο ΠΑΠΠΟΎΣ ΕΥΤΎΧΗΣ
ΤΟΥ ΚΑΤΑΥΛΙΣΜΟΥ
Στη ζωή κάθε Όταν ήµουν µικρός,
Είναι δυνατόν άντρα υπάρχει προσπαθούσα να
δυο άνθρωποι μόνο μία γυναί- κρατήσω τα βλέφα-
από διαφορετι- κα με την οποία ρά µου ανοιχτά για
κούς κόσμους θα φτάσει στην να σε δω!
να αγαπηθούν τέλεια ένωση και Τα χρόνια πέρασαν...
για πάντα; Να ξε- στη ζωή κάθε Η αγάπη µου όµως
περάσουν τα αξε- γυναίκας υπάρ- για σένα δεν έσβησε.
πέραστα, αυτά χει μόνο ένας Τώρα πια µεγάλωσα. Τα µαλλιά µου
που οι κοινωνίες άντρας με τον άσπρισαν.
Οι ρυτίδες στο µέτωπό µου φανερώνουν
28 καταδικάζουν; οποίο θα νιώσει
πως ξεµάκρυνα από την πρώτη µου νιότη.
Η Φιλιώ έρχεται την απόλυτη ολοκλήρωση. Όταν θ’
στην Ελλάδα χωρίς όνειρα, χωρίς αύριο, ανοιχτούν μπροστά σου πολλοί δρόμοι Όσο κι αν µεγάλωσα, δεν έπαψα να
με μόνη προίκα το παρελθόν της στη Μι- και δε θα ξέρεις ποιον να διαλέξεις, χαίροµαι σαν µικρό παιδί για όλα αυτά
κρά Ασία. Η καταστροφή την αφήνει πάμ- μην πάρεις έναν στην τύχη. Κάθισε και που έζησα, αλλά και να ανυποµονώ για
φτωχη, γυμνή από συναισθήματα, και τη περίμενε. Πάρε βαθιές, γεμάτες εμπι- όλα εκείνα που θα ’ρθουν.
στέλνει σε έναν προσφυγικό καταυλισμό. στοσύνη αναπνοές, όπως όταν πρωτο- Φέτος δε θέλω να µου φέρεις δώρο.
Όμως εκεί καραδοκεί η μοίρα, αυτή ήρθες στη ζωή, και μην αφήσεις τίποτα Θα σε περιµένω εγώ µε δώρα και σου
που ορίζει τις ζωές. Και η μοίρα θα τη να σε διακόψει. υπόσχοµαι να µην κλείσουν τα βλέφαρά
φέρει κοντά στον άνθρωπο που θα την Περίμενε, περίμενε όσο μπορείς. Μείνε µου.
αλλάξει… ακίνητη, σιωπηλή, κι άκουσε την καρδιά
Ένα βιβλίο ύμνος στην αγάπη, γεμάτο σου. Κι όταν σου μιλήσει, πήγαινε όπου ΔΗΜΗΤΡΑ Π. ΠΥΡΓΕΛΗ
ανατροπές, με πρωταγωνίστρια τη μοίρα, σου πει εκείνη. Γεννήθηκε και ζει στην Ξάνθη. Εργάζεται
να παίζει και να υφαίνει τα παιχνίδια της. Μετάφραση ΔΑΦΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ στο βιβλιοπωλείο της. Κάνει εκπομπές
Άνοιγε ένα νέο και σημαντικό κεφάλαιο Διατήρησα μόνο τις αναμνήσεις από στο Ράδιο Ξάνθη 93,5 fm, επισκέπτεται
στη ζωή του νεαρού χρυσού κληρονό- τότε που ήσουνα μικρούλα, ένα εύ- σχολεία και αφηγείται παραμύθια, δημι-
μου, που μοιραία διαμόρφωνε μέσα του θραυστο και σαστισμένο κουταβάκι. Σ’ ουργώντας σχέσεις με το πιο «άναρχο»
έναν διαφορετικό κόσμο. εκείνη απευθύνομαι μ’ αυτό το γράμμα, υλικό της ανθρωπότητας, τα παιδιά. Θα
Είχε να αντιμετωπίσει ανθρώπους που κι όχι στο πλάσμα που είχες εξελιχθεί ήθελε να φωνάξει σε όλους πως η ζήση
ποτέ δεν είχε γνωρίσει. Ήταν ο κόσμος τον τελευταίο καιρό, το αλαζονικό, που είναι πολύτιμη και πως τη σπαταλάει
του χρήματος, που σου δίνει ταυτόχρονα ένιωθε συνέχεια την ανάγκη να αμυνθεί. όποιος απομακρύνεται από την αγάπη
και τεράστια εξουσία. Φτάνει να μη σε Ξέρω πως ένα από τα πράγματα που και την ομορφιά.
παρασύρει σε απάνθρωπα μονοπάτια. είχαμε συμφωνήσει όταν έφυγες ήταν Η πρώτη δημόσια κατάθεσή της στον
Θυμήθηκε προς στιγμή τα λόγια της μητέ- ότι δε θ’ αλληλογραφούμε, και το σέ- κόσμο του παραμυθιού ήταν Η Μικρή
ρας του όταν τη ρώτησε επιστρέφοντας βομαι, αν και ουδέποτε με χαροποίησε. Μπότα του Αϊ-Βασίλη από τις Εκδόσεις
από τον συμβολαιογράφο: Γι’ αυτό και τούτες οι αράδες δε θα πε- Λιβάνη και ακολούθησαν Ο Καπετά-
«Τι είναι για μένα η Φιλιώ;». Κι εκείνη του τάξουν ποτέ για να σε ανταμώσουν στην νιος στην Μπανιέρα από τις Εκδόσεις
απάντησε: «Είναι ο φύλακας άγγελός Αμερική. Αν δε με βρεις όταν γυρίσεις, Καλειδοσκόπιο, Οι Μικρές Ιστορίες για
σου, που θα σε προστατεύει σε δύσκο- θα σε περιμένουν αυτές εδώ. το Μεγάλο μας Κόσμο από τις Εκδό-
λες ώρες». σεις Παρρησία, Τα Δυο Αδέρφια και Το
Η Σουζάνα Ταμάρο γεννήθηκε το 1957 Φεγγάρι από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο, το
Ο Μπάμπης Ράκης γεννήθηκε στην Αλε- στην Τεργέστη και ζει στη Ρώμη. Εμφα- διήγημα «Χωρίς Ψεγάδι» από τη συλλογή
ξάνδρεια της Αιγύπτου. Μετανάστευσε νίστηκε στα γράμματα το 1989 με το Η Ελλάδα που Αγαπώ – Μακεδονία από
στην Κύπρο, όπου εργάστηκε ως δημο- μυθιστόρημα Το Κεφάλι στα Σύννεφα. τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος, Ταξίδεψε
σιογράφος σε εφημερίδες και στο ρα- Εκτός από μυθιστορήματα, έχει γρά- Μαζί μου από τις Εκδόσεις Λιβάνη, το
διόφωνο. Τα γεγονότα του 1974 όμως ψει και παιδικά βιβλία. Έχει τιμηθεί διήγημα «Ο Δάσκαλος που Αλφάδιασε
τον ανάγκασαν να μεταναστεύσει στην με πολλά βραβεία, ενώ τα βιβλία της το Μέλλον» από τη συλλογή Πατρίδες
Αυστραλία. Εκεί εργάστηκε σε ελληνικές έχουν μεταφραστεί σε τριάντα τέσσερις Αλησμόνητες – Μικρά Ασία - Πόντος
εφημερίδες του Σίδνεϊ, καθώς και στο γλώσσες. από τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος, το
τμήμα ειδήσεων του ελληνικού τμήμα- Το μυθιστόρημά της Πήγαινε Όπου σε διήγημα «Ο Άνθρωπος Αντέχει» από τη
τος του κρατικού πολυεθνικού σταθμού Πάει η Καρδιά έγινε παγκόσμιο best συλλογή Θάλασσες που μας Ενώνουν.
SBS. Έχει εκδώσει συλλογή διηγημάτων. seller, ξεπερνώντας τα δεκαέξι εκατομ- Η Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας
Σήμερα ζει και εργάζεται στην Κύπρο. μύρια αντίτυπα. και Θράκης το 2018 τη βράβευσε για
Η Ταμάρο προσφέρει αφιλοκερδώς τις την προσφορά της στην εκπαίδευση και
Επικοινωνία με τον συγγραφέα: υπηρεσίες της σε διάφορους φιλανθρω- στον πολιτισμό.
bambisrakis@cytanet.com.cy πικούς οργανισμούς.
Κεραμετσίδης Γιώργος
Βιολόγος

O “Moby-dick” και οι Αρθρογραφία

γίγαντες της θάλασσας
στα ελληνικά νερά
Πολλοί από εσάς θα γνωρίζετε ή τουλάχιστον θα έχετε ότι οι ελληνικές θάλασσες-αλλά κυρίως το Ιόνιο- αποτελούν
ακουστά το διάσημο μυθιστόρημα του Herman Melville, σπίτι για το δεύτερο μεγαλύτερο ζώο του πλανήτη, την
“Moby-dick”, το οποίο, μετά την έκδοσή του το 1851, πτεροφάλαινα (Balaenoptera physalus). Το συγκεκριμένο
μεταφέρθηκε σε διάφορες διασκευές στη μικρή και μεγάλη είδος μπορεί να φτάσει τα 22 μέτρα σε μήκος και τους 80
οθόνη. Το βιβλίο πραγματεύεται την ιστορία του καπε- τόνους σε βάρος. Στον παρακάτω πίνακα φαίνονται όλα
τάνιου ενός φαλαινοθηρικού πλοίου ο οποίος θέλει να τα είδη κητωδών που ζουν στις ελληνικές θάλασσες. Από
πάρει εκδίκηση σκοτώνοντας μια τεράστια λευκή φάλαινα αυτά, αξίζει να γίνει ιδιαίτερη αναφορά στο Ζιφιό, ένα
η οποία, σε προηγούμενο ταξίδι του, είχε προκαλέσει μεγά- ακριβοθώρητο βαθύβιο ζώο που φτάνει τα 7 μέτρα και
λα δεινά στο πλήρωμα και το πλοίο του ενώ είχε επιτεθεί συναντάται συχνά-αν και, συνήθως, νεκρό ξεβρασμένο
αγρίως και τραυματίσει τον ίδιο. σε παραλίες- στην Ελλάδα. Τέλος, ενδιαφέρουσα είναι η
Μόνο στην ανάγνωση ή θέαση του “Moby-dick’’, ο παρουσία ενός ακόμα ντροπαλού ζώου, της φώκαινας, που,
μέσος Έλληνας αναγνώστης/θεατής κυριεύεται από στη χώρα μας, συναντάται κυρίως στο Βορειοανατολικό
συναισθήματα όπως περιέργεια, δέος, θαυμασμό -ίσως Αιγαίο ενώ το βάρος της δεν ξεπερνά τα 65 κιλά! 29
και λίγο φόβο- για το περίφημο φερόμενο ως ειδεχθές *Ελληνική Ταφρος (Hellenic Trench) είναι μια στενή γεωλογι-
γιγάντιο κήτος, τα οποία, αργότερα, απαλύνονται στη κή κοιλότητα στον πυθμένα η οποία εκτίνεται από το Βόρειο
σκέψη ότι ευτυχώς στις θάλασσές μας δεν υπάρχουν τέτοια Ιόνιο πέλαγος έως το βορειοδυτικό τμήμα της Θάλασσας
πλάσματα. Η πραγματικότητα, ωτόσο, για τα κητώδη -τα της Λεβαντίνης (ανατολικότερο τμήμα της Μεσογείου)
κοινά σε όλους μας φάλαινες και δελφίνια καθώς και τις ** Οι διαστάσεις που παρατίθενται στον πίνακα
λιγότερο γνωστές φώκαινες- των ελληνικών θαλασσών αντιπροσωπεύουν μέσες τιμές από άτομα του κάθε είδους
είναι κάπως διαφορετική! παγκοσμίως. Τα άτομα που απαντούν στη Μεσόγειο τείνουν
Το πρώτο, λοιπόν, ανατρεπτικό νέο είναι ότι ο “Moby-dick” να είναι λίγο μικρότερα
που, στην πραγματικότητα, δεν είναι κάτι άλλο παρά ένας Τα κητώδη είναι θαλάσσια θηλαστικά και διακρίνονται
φυσητήρας (Physeter macrocephalus), πιθανότατα, αν ζού- σε οδοντοκήτη (κήτη με δόντια), όπως τα δελφίνια, οι
σε, θα έβρισκε πολλά άτομα του είδους του να κολυμπούν φώκαινες, ο φυσητήρας κ.α. και σε μυστακοκήτη (κήτη
στο Αιγαίο και στο Ιόνιο Πέλαγος. Μάλιστα, σύμφωνα με με μπαλένες), όπως η πτεροφάλαινα και το μεγαλύτερο ζώο
δημοσιευμένες έρευνες σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά που υπήρξε ποτέ στη Γη, η γαλάζια φάλαινα. Οι μπαλένες
και άλλες έγκυρες δημοσιευμένες αναφορές, φαίνεται ότι είναι κερατοειδείς σχηματισμοί στο στόμα του ζώου, που
στην Ελλάδα και, ειδικότερα, κατά μήκος της Ελληνικής του επιτρέπουν να φιλτράρει μεγάλες ποσότητες νερού και
Τάφρου*, συναντάται ο μεγαλύτερος αναπαραγωγικός να παγιδεύει την τροφή του (π.χ. μικρά ψάρια, καρκινοειδή).
πληθυσμός του είδους στη Μεσόγειο! Με απλά λόγια, αυτό Είναι φτιαγμένες από κερατίνη, τη ίδια ουσία με τα νύχια
σημαίνει ότι αν σαλπάρετε καμιά φορά στα ανοιχτά του και τα δόντια. Όλα τα κητώδη περνούν ολόκληρη τη ζωή
Ιονίου ή της Νότιας Κρήτης και είστε τυχεροί, μπορεί να τους στο νερό παρότι έχουν προέλθει από χερσόβιους
έχετε μια αναπάντεχη συνάντηση με ένα φυσητήρα μήκους προγόνους και ο κοντινότερος συγγενής τους, στις μέρες
έως 18 μέτρων! Παρά τη φήμη, βέβαια, που συνοδεύει μας, είναι ο ιπποπόταμος.
αυτά τα πλάσματα, δεν υπάρχει η παραμικρή πιθανότητα
Κλείνοντας, πρέπει να σημειωθεί ότι τα μοναδικά αυτά ζώα
να επιτεθούν στο σκάφος σας. Το μόνο που έχετε να κάνε-
βρίσκονται σε μεγάλο κίνδυνο, στην εποχή μας. Η κλιματι-
τε σε μια τέτοια σπάνια περίπτωση είναι να τηρήσετε μια
κή αλλαγή, η ρύπανση των θαλασσών, η ηχορύπανση και
απόσταση ασφαλείας για να μην τρομοκρατήσετε το ζώο
η αλιεία είναι όλες ανθρωπογενείς δραστηριότητες που
και, έτσι, να έχετε την ευκαιρία να το απολαύσετε ακόμα
πλήττουν καθημερινά αυτά τα πλάσματα και δημιουργούν
περισσότερο.
ένα αβέβαιο μέλλον για την επιβίωση τους.
Εκτός από τους φυσητήρες, φυσικά, λίγοι θα φαντάζονται
Amazon.com - fineartamerica.com - ptes.org

Είδος Κοινή ονομασία Μήκος (m) ** Βάρος (tn) **
Balaenoptera physalus Πτεροφάλαινα 18-22 30-80
Physeter macrocephalus Φυσητήρας 11-18 20-50
Ziphius cavirostris Ζιφιός 5,5-7 2-3
Grampus griseus Σταχτοδέλφινο 2,6-3,8 0,3-0,5
Tursiops truncatus Ρινοδέλφινο 1,9-3,9 0,15-0,65
Stenella coeruleoalba Ζωνοδέλφινο 1,8-2,5 0,09-0,15
Delphinus delphis Κοινό δελφίνι 1,7-2,4 0,07-0,11
Phocoena phocoena relicta Φώκαινα 1,4-1,9 0,055-0,065
Μικρή συνέντευξη

Mε τον Παναγιώτη Σαραντίδη
Υποψήφιο Διδάκτορα του Τμήματος
Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και
Μουσειολογίας του Ιονίου Παν/μίου
Ποια ανάγκη ωθεί ένα μουσείο να διεξάγει μια έρευνα ρια στοιχεία και ότι με τη συστηματική έρευνα θα έχουμε
κοινού; μελλοντικά τη δυνατότητα να προβούμε σε συγκεκριμένες
Είναι κοινή η παραδοχή ότι το μουσείο υπάρχει και δραστη- διαπιστώσεις και γενικεύσεις.
ριοποιείται, όχι μόνο για να συντηρεί, να διαφυλάττει και
να εκθέτει τις συλλογές του αλλά κυρίως, για να ικανοποιεί
Ποιες είναι οι δυσκολίες μιας έρευνας κοινού σε ένα
τις ανάγκες του ανθρώπου για γνώση, εμπειρία, ψυχαγωγία
μουσείο;
και αναψυχή. Από τις ιδιωτικές συλλογές και τα μουσεία
Η έρευνα, για να επιτύχει τους στόχους της και να είναι
για λίγους έχουμε φτάσει στο μουσείο για όλους σε μια
30 αποτελεσματική θα πρέπει να έχει ξεκάθαρους στόχους,
κοινωνία πολυπολιτισμική. Σε αυτό το πλαίσιο κάθε μουσείο
επαγγελματικό σχεδιασμό, οργανωμένη εκτέλεση και να
αισθάνεται την ανάγκη να διερευνήσει τις αντιλήψεις, τις
διενεργείται σε ένα πλαίσιο δεοντολογίας. Ο ερευνητής
κρίσεις, τις ανάγκες και τις προσδοκίες του κοινού του.
πρέπει να είναι έμπειρος, ώστε να διαχειριστεί κατάλληλα
τους επισκέπτες, να αξιολογήσει και να εκτιμήσει τις πλη-
Τι προσφέρει μια έρευνα κοινού και πώς αξιοποιείται ροφορίες που θα συλλεχθούν. Πάντοτε υπάρχουν διαχει-
από ένα μουσείο; ριστικές ή πρακτικές δυσκολίες που σχετίζονται με θέματα
Μια έρευνα κοινού παρέχει τη δυνατότητα στο μουσείο διαδικαστικά, το σημαντικό ωστόσο είναι να μην εστιάζουμε
να προσεγγίσει τόσο τους επισκέπτες του όσο και τους μη στις δυσκολίες αλλά να τις ξεπερνάμε.
επισκέπτες του και να τους κατανοήσει. Η έρευνα κοινού
εκμαιεύει γνώμες και θέσεις για διάφορα ζητήματα, ανα-
Δεδομένης της ανομοιογένειας των επισκεπτών, πώς ένα
δεικνύει προβλήματα και αξιολογεί την αποτελεσματικότητα
μουσείο αξιολογεί τις μουσειακές ανάγκες διάφορων
του μουσείου. Το μουσείο αξιοποιεί τα ερευνητικά πορίσματα
κοινωνικών ομάδων;
και τις διαπιστώσεις, ώστε να κάνει αλλαγές και να βελτιώσει
Κάθε δυσκολία είναι μαζί και μια πρόκληση ερευνητικά
την εικόνα του, τη λειτουργία του και την ποιότητα παροχής
και πρακτικά. Όσο περισσότερη έρευνα γίνεται τόσο οι
των υπηρεσιών του.
προκλήσεις αυτές αντιμετωπίζονται αποτελεσματικότερα.
Ποιος ο λόγος που οι έρευνες κοινού, είναι ιδιαίτερα
περιορισμένες σε μουσεία της χώρας μας; Μπορεί η χρήση νέων τεχνολογιών να συμβάλει στη
Για να είμαστε ειλικρινείς στον τομέα αυτό, σε σχέση με τη διαμόρφωση μιας νέας σχέσης κοινού-μουσείων;
Δυτική Ευρώπη, υστερούμε. Τα τελευταία χρόνια όλο και πε- Τα μουσεία σε ένα μεταβαλλόμενο κόσμο καλούνται να
ρισσότερα μουσεία επιδιώκουν να συλλέξουν πληροφορίες αποτελέσουν χώρους επικοινωνίας και να ανταποκριθούν
για τα ενδιαφέροντα και τις επιθυμίες των επισκεπτών τους. στις σύγχρονες προκλήσεις. Η νέες τεχνολογίες προσφέρουν
Θα πρέπει να παραδεχτούμε όμως ότι οι έρευνες κοινού που νέους τρόπους επικοινωνίας, διευκολύνουν τη μάθηση, την
υλοποιούνται στα ελληνικά μουσεία είναι πολύ περισσότερες ερμηνεία και την αλληλεπίδραση μέσα στο μουσείο. Επίσης,
από αυτές που βγαίνουν προς τα έξω και δημοσιεύονται. συντελούν στην παροχή πληροφοριακού υλικού και συμ-
Επίσης, υπάρχει η πρόθεση για έρευνα αλλά πολλά μουσεία φραζομένων για τα αντικείμενα. Άρα, διαμορφώνουν και μια
δε διαθέτουν τους πόρους, τις συνεργασίες, την εμπειρία και νέα σχέση κοινού και μουσείων που πρέπει να γίνει σεβαστή
το προσωπικό, ώστε να υλοποιήσουν αξιολόγηση και έρευνα και αξιοποιήσιμη και από τις δύο πλευρές.
κοινού. Αυτό συμβαίνει, επειδή είναι ανάγκη να δώσουν
προτεραιότητα σε άλλα ζητήματα, για να ικανοποιήσουν Ένα γενικό συμπέρασμα για την έρευνα που κάνατε με
πιο βασικές λειτουργίες τους. Σε αυτό το σημείο κρίνεται το μουσείο μας;
σημαντική η συμβολή των πανεπιστημίων, καθώς με την Πιστεύουμε ότι είναι ανάγκη τα Πανεπιστήμια να χαρακτη-
ανάπτυξη του τομέα της μουσειολογίας έχουμε έρευνες ρίζονται από εξωστρέφεια και ότι πρέπει τα μουσεία να
κοινού από φοιτητές, οι οποίες πρέπει να δημοσιεύονται σε έχουνε κατεύθυνση ακαδημαϊκή και ερευνητική. Με αυτή
επιστημονικά περιοδικά και να ανακοινώνονται σε συνέδρια. την έννοια το Εργαστήριο Μουσειολογίας του τμήματος
Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και Μουσειολογίας του
Υπάρχουν σήμερα σαφώς καταγεγραμμένα κριτήρια Ιονίου Πανεπιστημίου με ιδιαίτερη χαρά δέχτηκε να συμ-
που αποδεικνύουν τη σχέση των Ελλήνων με τα μουσεία; βάλει στην υλοποίηση της έρευνας κοινού του Μουσείου
Τα κριτήρια συνεχώς αλλάζουν, καθώς τα τελευταία χρόνια Φυσικής Ιστορίας Μετεώρων & Μουσείου Μανιταριών.
η επίσκεψη στο μουσείο είναι μια διαδικασία δυναμική και Τέτοιες συνεργασίες αποτελούν πρωτοβουλίες που οδηγούν
μεταβαλλόμενη. Θεωρώ ότι συνεχώς προκύπτουν καινού- σε εξαιρετικά αποτελέσματα και μελλοντικές συνεργασίες.
Όποια κι αν είναι η ιδέα σας,
την τυπώνουµε σε χαρτί!
Στη Λυχνία αγαπάµε τις ιδέες και τα όνειρα και µας γοητεύει να τα κάνουµε πράξη!
Γι’ αυτό επενδύουµε συνεχώς σε τεχνολογία υψηλών προδιαγραφών, για να
µπορούµε να παράγουµε ποιοτικές εκτυπώσεις και να σας προσφέρουµε
ανταγωνιστικές, ολοκληρωµένες λύσεις που ανταποκρίνονται στις ανάγκες σας.
Λύσεις που ξεκινούν από µια απλή επαγγελµατική κάρτα και καταλήγουν στην
πιο απαιτητική εκτύπωση και βιβλιοδεσία.
Στη Λυχνία είναι καθηµερινό µέληµά µας να βάζουµε µε αφοσίωση και συνέπεια
τις ιδέες σας στο χαρτί!

Ανδραβίδας 7
136 71 Χαµόµυλο Αχαρνών
Τ.: 210 3410436
F.: 210 3425967
www.lyhnia.com
info@lyhnia.com Πιστοποίηση για τη χρήση τεχνολογιών
Πιστοποίηση Σ∆Π
Αρ. Πιστοπ:
3

Λυχνία Α.Ε. Lyhnia S.A. @LYHNIAsa Lyhnia S.A. lyhnia ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9001:2000
Aρ. Πιστοπ. 738/∆/2008
Ανακaλύψτε
την πλούσια συλλογή µας!
Στα καταστήματα ΕΛΤΑ