ELEKTROHEMIJA
Elektrohemija je područje hemije koje proučava elektrohemijske
reakcije (redoks-reakcije) koje se dešavaju na elektrodama
Upotreba elektrohemije:
Galvanizacija - metali se zaštićuju prevlakama od različitih metala
elektrohemijskim postupkom, da se spriječi korozija ili poboljša izgled.
Elektrohemijska ćelija -To je uređaj koji se sastoji od 2 elektrode koje
imaju metalni ili poluprovodnički karakter i rastvora elektrolita u koji su
elektrode uronjene.
Oksidacija - otpuštanje elektrona (povećava se oksidacioni broj)
Redukcija - primanje elektrona (smanjuje se oksidacioni broj)
Katoda (-) : Na+ + 1 e- → Na
Anoda (+) : Cl- - 1e- → Cl2 ili Cl-→ Cl 2 + 1 e-
x 2
_____________________________________________________
2Na + Cl2 → 2 NaCl
Elektroliti – su vodeni rastvori kiselina, baza i soli koji provode struju.
Elektroda- je električni provodnik koji se koristi za ostvarivanje
kontakta sa nemetalnim dijelom (npr. elektrolitim)
ELEKTROHEMIJSKE ĆELIJE:1. GALVANSKE ĆELIJE
2. ELEKTROLITIČKE ĆELIJE
Galvanske ćelije – uređaji u kojima se zbog spontanih redoks-reakcija
koje se zbivaju same od sebe proizvodi električna struja (hemijska
energija se pretvara u električnu ).
Najpoznatija je Daniellova galvanska ćelija.
Elektrolitičke ćelije – uređaji u kojima se zbivaju redoks-reakcije pod
dejstvom spoljašnjeg izvora električne struje (elektrina energija se
pretvara u hemijsku)
-Daniellova galvanska ćelija
Cu+2 (aq) + 2 e- → Cu (s)
Joni Cu+2 se reduciraju u Cu.Pošto redukcije nema bez oksidacije
(neko mora osloboditi elektrone koje primaju Cu+2 joni), jasno je da
dolazi do reakcije:
Zn (s) → Zn 2+ + 2e-
Pri čemu se cink oksidira.
U ovoj reakciji elektroni sa cinka prelaze direktno na jone bakra i zato
se ne javlja el. struja.
Ukupna jednačina za tu reakciju može se napisati:
Cu+2(aq) + Zn (s) → Cu (s) + Zn+2 (aq)
GALVANSKI ČLANCI: 1.Primarni galvanski članci – baterije
2.Sekundarni galvanski članci- akumulatori
-Prvu bateriju je izradio Alessandro Volta 1800. godine
-Poznata je kao Voltin članak ili galvanski članak
Elektroliza
Elektroliza je hemijska reakcija koja se događa kada električna struja
prolazi kroz rastvor ili talinu. To je razlaganje hemijskog spoja na
njegove sastavne elemente pod uticajem električne struje.
Elektroliza nije spontana redoks-reakcija. Potreban joj je izvor
električne struje.
-Za elektrolizu je potrebno :
Izvor istosmjerne struje
Elektrolizer (posuda u kojoj se vrši elektroliza)
Elektrolit
Elektrode (od grafita)
Spoine žice (metalni provodnici)
Faradejevi zakoni elektrolize
Izučavajuci eksperimentalno elektrolizu,engleski fizičar Majkl Faradej je
ustanovio dva zakona elektrolize. Kasnije su oni dokazani i teorijski.
-Prvi Faradejev zakon prestavlja vezu izmedju mase supstancije m
izdojene pri elektrolizi i količine elektriciteta Q koja protekne kroz
elektrolit.
Prvi Faradejev zakon glasi (1832.) :
Masa supstance koja se izdvoji pri elektrolizi proporcionalna je količini
elektriciteta koja protekne kroz elektrolit.
Gdje je:
m - masa supstance izdvojene na elektrodi (g),
Q - ukupna količina naboja koja je protekla kroz rastvor (C) ,
z - broj elektrona koji učestvuje u reakciji na elektrodi,
M - molarna masa supstance (g/mol).
Uvođenjem elektrohemijskog ekvivalenta “k”, jednačina dobija oblik:
Drugi Faradejev zakon :
-količine različitih elemenata, koje izluči jednaka količina elektriciteta su
u omjeru njihovih ekvivalentnih masa.
Za izdvajanje jednog mola ma koje supstance potrebno je z faradeja.
Spajanjem I i II Faradejevog zakona dolazimo do jednačine:
Masa supstance koja se pri elektrolizi izdvoji na elektrodi proporcionalna
je količini proteklog elektriciteta i molekulskoj masi supstance, a obrnuto
proporcionalna broju elektrona koji učestvuju u reakciji na elektrodi.
Elektrodni potencijal, E
-Elektrodni potencijal (simbol E) pokazuje mogućnost elektrode za
proizvodnju električnog napona u jednom elektrolitu, ili koji je napon
potreban (npr. pri elektrolizi) da se održi stabilno stanje.
-To je jedan od najvažnijih faktora za opis stanja elektrode.
-Elektrodni potencijali dozvoljavaju izračunavanje električnog napona u
baterijama i akumulatorima ili napona koji su potrebni za određenu
elektrolizu.
-Elektroni, koji su negativno nabijeni, teže putovati prema područjima
pozitivnog električnog potencijala i zato putuju od jedne elektrode
prema drugoj u galvanskom članku.
-Između metala i otopine postoji polje određenog potencijala – električni
potencijal, ali je problem što se razlika potencijala na jednoj graničnoj
površini metal - otopina ne može mjeriti.
Elektrodni potencijal predstavlja razliku potencijala između elektrode i
okoline.
-Mjeriti se može razlika potencijala (∆V) između dviju elektroda (dva
polučlanka).
-Ona je jednaka elektromotornoj sili ili skraćeno EMS (EMF).
-Svaka elektroda članka doprinosi ukupnom potencijalu članka
- Nije moguće mjeriti potencijal svake elektrode pojedinačno, nego
razliku njihovih potencijala
-Moguće je jednoj od elektroda proizvoljno dodijeliti vrijednost nultog
potencijala, pa se tako može odrediti potencijal druge elektrode,
U tu svrhu odabrana je standardna vodikova elektroda (SHE).
-Svaka elektroda članka doprinosi ukupnom potencijalu članka
-Nije moguće mjeriti potencijal svake elektrode pojedinačno, nego
razliku njihovih potencijala
-Moguće je jednoj od elektroda proizvoljno dodijeliti vrijednost nultog
potencijala, pa se tako može odrediti potencijal druge elektrode,
U tu svrhu odabrana je standardna vodikova elektroda (SHE).
-Galvanski ćelija se sastoji od određene/aktualne elektrode kao katode i
standardne vodikove elektrode kao anode, sa sljedećim polureakcijama:
Cu2+ + 2e- ⇋Cu H2 (g) ⇋2H+(aq) + 2e-
redukcija se uvijek odvija na katodi , a oksidacija na anodi
-prema IUPAC-ovoj konvenciji (The International Union of Pure and
Applied Chemistry) elektrodni potencijal (točnije relativni elektrodni
potencijal) namijenjen je isključivo za polureakcije napisane kao
redukcije
-prema konvenciji spomenuti članak označava se tako da se oksidirani
oblik uvijek piše prvi:
Pt(s)|H2 (g) |H+ (aq)||Cu2+(aq)|Cu(s)
E = ER – EL
Naponski ili Voltin niz metala
-Elektrodni potencijal po definiciji je redukcijski potencijal. Što je
negativniji standardni elektrodni potencijal to je metal elektropozitivniji,
i može reducirati elektronegativnije elemente (elemente ispod sebe u
elektrokemijskom nizu).
