You are on page 1of 8

BAŞBAKANLIK OSMANLI ARŞİVİ(BOA)

Osmanlı Devleti kurulduğundan beri önemli bilgileri saklama fikri vardı. Milyonlarca belge;
kese,sandık, çuval ya da torbalarda belli usullere göre saklanmıştı. Ancak modern anlamda arşiv ilk defa
1846’da Sadrazam Mustafa Reşid Paşa’nın emriyle HAZİNE-İ EVRAK’ın kurulmasıyla başladı. Bu kurum önce
Hazine-i Evrak nezaretine,sonra Hazine-i Evrak Müdürlüğüne bağlanmış ve İmparatorluğun sonuna kadar bu
şekilde devam etmiştir. Cumhuriyetin kurulması ile hazine-i evrak başbakanlık teşkilatı içine alınıp 1937’de adı
“arşiv”e çevrilerek başbakanlık arşivi olmuştur.
100 milyonu aşkın belge ile dünyanın en büyük arşivlerinden biri olan Başbakanlık Osmanlı Arşivinde,
Balkan savaşına kadar olan belgelerin tasnifi yapılmış ve araştırmaya açılmıştır.
Arşivin önemli bölümleri; Hatt-ı Humayun, İrade, Muallim Cevdet ve Kamil Kepeci bölümleridir.
İstanbul Sultanahmet’tedir.

ARŞİVDE BULUNAN BELGELER VE DEFTERLER:


1. Divan sicilleri: Mühimme defteri.,Tevziat, Esnaf,Ahkam defteri,Vilayet defterleri (Adana,
D.bakır,Erzincan, Cezayir, Halep, İstanbul, Şam, Bosna, Maraş)......İzn-i sefine defterleri, mukavele
defterleri, gayr-ı müslim defterleri
2. Bab-ı asafi,Sadaret, nişancı, çeşitli divan kalemleri (divan defterleri)
3. Divan belgeleri (merkez evrakı)
4. Bab-ı ali defteri (buyruldu, ayniyat, nezaretler, giden-gelen, vilayetler)
5. Bab-ı defteri (muhasebe defterleri, mukataalar)
6. Tahrir kalemi defterleri (tapu tahriri)
7. Ali emiri tasnifi
8. Maliyeden müdevver defterler
9. Dahiliye nezareti defterleri
10. Diğer nezaretler
11. Yıldız tasnifi
TOPKAPI SARAYI ARŞİVİ

67 Sandık evrak/belge bulunmaktadır. Hazine-i Hassa ve Enderun kısımları çok kıymetlidir. Belgelerin en
önemlileri Bab-ı ali belgeleridir. 1935’de yeni kütüphaneye taşınan arşivin tasnifine 1937’de Macar Arşiv
uzmanı Fekete ile Afet İnan’ın ortak çalışmaları sonucu başlanmıştır.
Tasnif edilen defter (10.726) ve edilmekte olan belge (12.274) toplam sayı 200.000’i bulunmaktadır.
Arşivdeki en eski belge 1348 (Orhan Gazi zamanında ) en yeni belge 1922 tarihli saltanatın ilgasına
ilişkin belgedir. Her padişahın dönemine ait belgeler bir aradadır.

GENEL KURMAY BAŞKANLIĞI ARŞİVİ(ATASE)

( Askeri Tarih ve Stratejik Etütler) 29 Mart 1916’da İstanbul’da Kurulmuştur.


6.567.059 adet belge vardır ve tamamı tasnif edilmiştir.
Belgelerin Dağılımı:
1) Özel Atatürk Bölümü
2) İstiklal Harbi Bölümü
3) Kırım “ “ (1853-56)
4) Osm-Rus. “ (1877-78)
5) Osm-İtalya “ (1913)
6) Osm- Yunan “ (1897)
7) Kore Harbi
8) I. Dünya Savaşı (1914-1918)
İlk Belge 20.11.1854 Kırım Harb’ine aittir. Son Belge 04.09.1974 Kıbrıs Barış Harekatına aittir.

DIŞ İŞLERİ BAKANLIĞI ARŞİVİ


1920’den günümüze kadar olan belgeleri kapsamaktadır. Dışişleri arşivinde 20-25 bin klasör ve kutu belge
bulunmaktadır. ( Bu klasörler 2/3 milyon belge, 1000’den fazla orijinal mektup) tamamına yakını tasnif
edilmiştir. Paris, Roma,Viyana büyükelçiliklerinde dış arşivler mevcuttur.
MİLLİ SAV. BAK. ARŞİVİ
Bu bakanlığın arşivi büyük ölçüde Gen. Kur. Baş. daki Harp Tarihli arşivlerinden başka Kara, deniz, hava ve
Jandarma Gn. Komutanlığı arşivleri mevcuttur. En önemli kısmı deniz arşividir.
En eski belge 1912 yılına aittir. 1971’de Beşiktaş’a nakledilmiştir.

DİĞER ARŞİVLER
Cumhurbaşkanlığı Arşivi – Cumhuriyet dönemine ait belgeler vardır.
AÜ. Türk İnkılap Tarh. Ens. Arşivi- Milli Mücadele Dönemi belgeleri.
Tapu Kadastro Arşivi –Ank.’da Genel Müdürlükte bulunmaktadır.
Vakıflar Gn. Md. Arşivi- Ank.’da Genel Müdürlükte bulunmaktadır
Maliye Bakanlığı Arşivi – Ank’ da bulunmaktadır.
Belediye arşivleri – özellikle İst. belediyesi
Kütüphane arşivleri – Süleymaniye Kütüphanesi, Ali Emiri Kütüphanesi,Türk Tarih Kurumu, Millî Kütüphane,
Banka ve sigorta arşivleri
Müzelerin Arşivleri, Özel arşivler

TARİHTE BAŞLICA KAYNAK GRUPLARI

1-TAHRİR DEFTERLERİ:
Modern nüfus sayımlarının henüz yapılmadığı dönemlerde yerleşim ve nüfus üzerinde çalışacaklar için en
güvenilir kaynaklardır. Tahrir ; lügatte yazmak, kaydetmek, ıstılahi anlamda ise nüfus ile vergi kaynaklarını
tespit etmek ve tevzi’ini belirlemek için yapılırdı. Tahrir bir ülkenin iktisadi güçlerini, mali kaynaklarını,
nüfusunu, etnik unsurlarını, din, dil ve mezhep farklılıklarını, bölgelere ait kanunları, gümrük vergilerini, yer altı
ve yer üstü kaynaklarını, tarım ve hayvancılık gelirlerini tespit etmeye yarar. Osmanlı Devleti’nde tahrir olayına
ilk defa II. Murat zamanında rastlanır. Ancak Peçevi Tarihi’nde ve Tevarih-i Ali Osman’da ilk tahririn Orhan
Gazi zamanında yapıldığına dair bilgi vardır. Fakat bu defterler elimizde mevcut değildir. Tahrir geleneği,
Mısır’da, Roma’da, Bizans’ta, Hindistan’ta ve Çin’de de görülmektedir. Emeviler ve Abbasiler; Suriye ve
Güneydoğu Anadolu’ya hakim oldukları zaman tahrir yaptırmışlardır. Tahrir defterlerine haraç defterleri adı da
verilmiş ve Divan-ı Haraç denilen yerlerde muhafaza edilmiştir. Memlüklülere ve Selçuklulara ait tahrir
defterleri günümüze ulaşmamıştır. Osmanlı yönetimi fethettiği bölgedeki idari yapıya hemen dokunmaz, önce
bölgenin tahririni yaparak, ona en uygun idari modeli seçmeye çalışırdı. Tahrir işlerinden sorumlu en üst
derecedeki yetkili “tevkii” denilen Nişancı’dır. Tahrir merkezden bölgeye gönderilen İl yazıcıları (Tahrir emini,
Mübaşir, Muharrir) tarafından yerinde yapılırdı. Tahrir defterlerine bölgenin her özelliği kaydedilirdi : Ev
sayıları, bahçeler, bağlar, göç yolları, göç şekilleri, köy ve mezralarda yaşayan halkın vergiye tabi olanları, aile
veya topluluk isimleri, tasarruf edeceklerin arazi miktarları ile vergiden muaf olanlar ayrı ayrı kaydolunurdu.
Tahrir bir çeşit tapu-kadastro defteriydi. Başlıca üç bölümdü :
1-Defteri Mufassal
2-Defter-i İcmal
3-Defter-i Evkaf
Yapılan tahririn ardından 30-50 yıl geçtikten sonra yeniden tahrir yapılmaktaydı.
Toponomi: Yer Adları bilimi hakkında bilgi verir. Nufusun yayılma alanını gösterir.

2-ŞER’İYYE SİCİLLERİ: XIV. Yarısından başlayarak XX. Asrın ilk çeyreğine kadarki uzun bir zaman dilimi
içerisinde en azından 472 yıllık Türk Tarihini, Türk İktisadini, Türk Sosyal,Siyasi ve Hukuki hayatını yakından
ilgilendirmekte, ve kısaca Türk Kültür Tarihini temel kaynaklarının başında gelmektedir. Eski Hristiyanların
Kilise kayıtları ve Çinlilerin Sülale tarihleri ( Şu’lar) ne derece önemli ise, bizim eski mahkeme kararlarını ihtiva
eden Şer’iyye Sicilleri de o derece mühimdir. Çünkü Osmanlı Devleti’nde herhangi bir beylerbeyliğine, eyalete,
sancak ve kazaya devletin yetkili organları tarafından gönderilen emirlerin sadece bazı askeri kararlar dışında
tamamı Şer’i mahkemeleri temsil eden Kadılarca yazılırdı.
Kadıların devlet merkezi ile yaptığı yazışmaları, halkın şikayet ve dileklerini en önemlisi ait olduğu
yerin sosyal ve iktisadi hayatını yansıtan bu sicilleri incelemeden Osmanlı Devleti’nin siyasi idari ve sosyal
tarihini bilemeyiz. Şehir tarihleri ve muhtelif bölgelerdeki mahalli hayata dair ilmi araştırmaların birinci
derecede kaynağı Şer’iyye Sicilleridir. Dr. C. Truhelca tarafından yayınlanan Yaiça Kadısına ait Sicil defteri,
Şer’iyye sicillerinin bir tarih hazinesi olarak ifade ettiği değeri ortaya koyar. Bu yayın Avrupalı tarihçiler
arasında büyük ilgi uyandırmıştır. Mesela Gaziantep 1 ve 2 numaralı Şer’iyye sicillerini tetkik eden kimse
Kanuni Devrinde Antep’te mevcut mahalle,köy ve kaza isimlerini teferruatına kadar öğrenecektir.
Hukuk tarihi açısından Şer’iyye sicillerinde şahsın hukuku ile ilgili kararlar, aile hukuku, miras, eşya
borçlar ve ticaret hukukuna ait kararlar Zimmi’lerin hukukuna ait kararlar, ceza ve usul, icra ve iflas ve mali
hukuka dair kararlar, idare hukukuna ait fermanla buyruldular, tezkereler, örfi hukukun bir meyvesi olan Narh
müesseseleri yer alır.
İktisat Tarihi açısından XV ve XX. Yy arasında yaşayan Türk halkının hayat ve geçim tarzı ithalat ve
ihracat konusu olan malları, tarım ürünleri, sanayi mamüleri, sanat ve meslek çeşitleri, halktan toplanan vergiler,
devletin memurlarına ödediği tahsisatlar, tazminatlar, para arzı ve çeşitleri, kısaca hem makro ve hem de mikro
iktisada dair bütün mevzular Şer’iyye sicilleri kayıtlarından öğrenilebilir.
Sosyal yapı ve idari teşkilat açısından kaza, sancak ve eyalet taksimatı, beylerbeylik, sancakbeyliği,
kethüdalık, voyvodalık gibi idari ; kadılık, naiblik, muhzırlık, mübaşirlik, bostancıbaşılık, çavuşluk ve subaşılık
gibi adli müesseselerin hem idari yapısını hem de ifa ettikleri fonksiyonlarını Şer’iyye sicillerinden çıkarabiliriz.
Mesela Osmanlı belediye teşkilatını kaleme alan Osman Nuri Ergin’in Mecelle-i Umur-ı Belediyesindeki
bilgilerin birinci kaynağı yine Şer’iyye sicilleridir.
Askeri açıdan savaştan önce sefer hazırlıklarına dair beylerbeyi ve sancakbeylerine gönderilen emirler ve
ordunun ihtiyacı olan gıda maddeleri, gemi, at, kürekçi, araba, cephane vb. ihtiyaçların karşılanmasına dair
emirler, yani 470 yıllık harb tarihi bütün tafsilatıyla Şer’iyye sicillerinde bulunan kadılara hitaben yazılan
emirlerde buluruz.

BİBLİYOGRAFYA VE KATALOGLAR

KARATAY, Fehmi Edhem; İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi Türkçe Basmalar Kataloğu, 2 c, İst 1956 1729/1928
yılları arasında, matbaanın açılmasından harf devrimine kadar basılan eserleri kapsamaktadır.
1 c A/R, 2 c R/Z yazar adlarına göre alfabetik.
DUMAN, Hasan;İstanbul Kütüphaneleri Arap Harfli Süreli Yayınlar Kataloğu 1828/1928 ,İst,1986 yayın
adlarına göre(Gazete/dergi) alfabetik
KARATAY F. Edhem;Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Türkçe Yazımlar Kataloğu, 2 c İst 1961
KUT, Turgut; Türkçe Yazmalar Eserler Kataloğları Repertuarı, Türk Dili Araştırma Yıllığı ,1972 (Yabancı
ülkelerdeki)
MİLLİ KÜTÜPHANE BAŞK.; Milli kütüphanede Mevcut Arap Harfli Türkçe Kitapların Muvakkat Kataloğu,
Ank. 1968
BİNARK, İsmet “Türkiye Kütüphaneleri Yayınları Hakkında Yerli Yabancı Kaynakların Bibliyografyası “
Kütüphaneler Dergisi, c.3, Ank. 1974
KORAY, Enver; Türkiye Tarih Yayınları Bibliyografyası, 1729’dan itibaren Türkiye’de yayınlanan tarihle ilgili
eserlerin kataloğu niteliğini taşıyan 4 ciltlik bir eserdir.
I.cilt: 1729-1955 (İst. 1959). 2.cilt:1955-1968, (İst. 1971). 3.cilt:1968-1977 (İst. 1985). 4.cilt: 1978-1984 (İst.
1987). Dergiler, Hatıralar, Konferanslar, Ans-Lügatlar ve genel eserler şeklinde eser türlerine göre alfabetik
ŞENALP, Leman; İstanbul Üniversitesi Yayınları Bibliyografyası, İst. 1980
MAARİF VEKALETİ, Türkiye Bibliyografyası, Ank. 1939. Önce harf devrimi 1933 cumhuriyetin 10. yılına
kadar olay yay. tanıtmaya amaçlıyordu.
I.c. 1928-38 Resmi yayınlar II. c. 1928-38 Hususi yayınlar
III. c. 1938-48 arası resmi ve hususi yay. halinde yayınlandı.
MİLLİ KTUP. BŞK; Türkiye Makaleler Bibliyografyası, 1952’den beri konular, aylık, 20 cilt çıkmış.
Devlet Yayınları Bibliyografyası; Milli Kütüphane tarafından Tebliğler Dergisi Türkiye Büyük Millet
Meclisi Tutanak Yargıtay, R. Gazete, Kronolojik olarak verilmektedir.
ÇETİN Atilla; “Fransız Milli Kütüphanesinde Bulunan Türkçe Yazmalar Koleksiyonu “Türk Dünyası Ar. Der.
Yıl: 1 Sayı: 2 Şubat 1987 İst.
ERZİ, Adnan; Belleten Dizini, Ank. 1971-72 c.xxv s.1-100 / s.100 c.26.35
MERÇİL, Erdoğan, Belleten Dizini III 141-200. sayı Ank. 1999
GÖKMAN, Muzaffer, Atatürk ve Devrimleri Tarihi Bibliyografyası ve Eki, Meb yay.,İstanbul 1968-1974

ANSİKLOPEDİ VE LUGATLAR

Ali Süavi; Kamus el Ulum ve’l- Maarif, Paris 1287.


Emrullah Efendi ; Muhit El Maarif İst. 1318 .
Pieere Lacausse; 1866-76
Şemseddin Sami; Kamus el- Âlam 6 cilt, İst .1306- 1316
Şemseddin Sami; Kamus Türki İst. 1317
Mehmet Selahi; Kamus- ı Osmanî , İst. 1313
Mualim Naci; Lügat-ı Naci, İst. Tarihsiz.
DEVELLİOĞLU, Ferit; Osmanlıca- Türkçe Ansiklopedik Lügat, Ank. 1986
A.Vefik Paşa; Lehçe-i Osmanî, İst. 1306
ÖZÖN M. Nihat; Osmanlıca-Türkçe Sözlük, İst. 1979
PAKALIN, M.Zeki ; Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, 3 cilt, MEB. İst 1983
Sosyalizm ve Toplumsal Mücadeleler Ansiklopedisi, İletişim 8 cilt
Yirminci Yüzyılda Çağdaş Liderler Ansiklopedisi, İletişim, 6 cilt
İslam Ansiklopedisi, MEB Tarafından 1940-1986 yılları arasında 15 cilt olarak çıkarıldı. Fransızca İslam
ansiklopedisinden te’lif, tadil, ikmal ve tercüme suretiyle neşredildi.
Tanzimattan Cumhuriyete Türkiye Ansiklopedisi, 6 cilt, İst 1985 (alfabetik)
Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi iletişim yayınları 10cilt alfabetik, İst. 1983
Devrimler ve Karşı Devrimler Tarihi Ansiklopedisi, 1976 4 cilt, İtalyanca’dan çeviri
Anadolu Uygarlıkları Ansiklopedisi, Görsel Yay. 6 cilt İst 1982 . Kronolojik.
I .c: Hitit öncesi Hitit Urartu, 2.c: Pers-Yunan- Roma, 3 cilt: Bizans- Selçuklu 4.cilt: Osmanlı, 5. c : Mimari –
Sanat 6.cilt: Cumhuriyet dönemi-VİLAYETLER .
Yurt Ansiklopedisi, İst. 1981, 10cilt, I. cilt Türkiye geneli. Diğer ciltler il il alfabetik.
İnönü (Türk) Ansiklopedisi. 1943’de Maarif Vekaleti tarafından yayınlanmaya başlandı. 33 cilt. İlk 5 cildi
İnönü, 6.cilt (1953)den itibaren Türk Ansiklopedisi adıyla yayınlandı.1984’te tamamlandı.
Türk ve Dünya Tarihi Ansiklopedisi. Gelişim yay. ist. 1985, 8 cilt.
Osmanlı Ansiklopedisi:Yeni Türkiye yayınları, 12 cilt, Ankara, 2000. Konu tasnifli

SÜRELİ YAYINLAR
I.TARİHİ KAYNAKLAR:

Gazete: 16 yy. ortalarında Venedik’te yayımlanan haber ve dedikodu bülteni 17.yy(1665) İngiltere’de
gerçek anlamda ilk gazete Oxford Gazete.
Osmanlı İmparatorluğunda ilk gazete 25 Cemaziye’l Evvel 1247’de (1831) çıkan Takvim-i Vekayi’dir.
Bunu 1 Cemaziye’l Evvel dir 1256(1840’da) İng. Churchill tarafından çıkarılan Ceride-i Havadis (sonradan)
Ruzname-i Ceride-i Havadis izledi.
1848’de ist. Journal da Costantinopole(Fransızca)
1849’da Gazete Medicale (Fr.) ist.
1855’de Dt.’da Miratü’l- Ahval (ar)
6 Rebiyyü’l-ahir 1277(1861)de Tercüman-i ahval
30 Zilhicce 1278(1862) de Tasvir-i Efkar
1867’de İst Tuhfetül-tıb , 1868 (Londra) Hürriyet (yeni Eser)
1864’de Matbuat Nizamnamesi yayınlandı.
1914’de Osm. Dev’ de çıkan gazete + Dergi 73 iken 1915’de bu sayı 6’ya düştü
İbret 1870-73 haftalık ve günlük çıktı. Namık Kemal’in 1. sürgün arası gazetesi. Muhalefet gaz. N.Kemal ve
Nuri Paşa çıkarmış.
1866 Basın Nizamnamesi (Ali Paşa baskıcı ve otoriterdir.)

SALNAMELER(YILLIKLAR):
Geçmiş yıllardaki önemli olayları özetleyen ve bulunduğu yılın özelliklerini ayrıntılarıyla ortaya koyan
yayınlardır. Aynı anlamda New-Sal ( Resmi kurumları Rütbe nisam, tayin işlerini kapsar) Almanak (ev idaresi
Fıkra yemek vs.) ve takvim ile karıştırmamak gerekir.
ilk salname Said. Reşit Paşa , A. Vefik Paşa ve A. Cevdet Paşa tarafından 1847’de çıkarıldı.
1888’den itibaren devlet eliyle çıkarılmaya başlandı. İlk 35’i taş baskıdır.
Örn: Harbiye Nezareti Salnamesi, Rasadhane-i Amire Salnamesi, Salname-i Nezaret-i Umur-ı Hariciye ,
Rüsumat Salnamesi (1334), İlmiye Salnamesi , Maarif Nezareti salnamesi (1316).
Vilayet Salnameleri 1282 (1865-66) Trabzon , Adana 1288, 1287 Bursa Diyarbakır.
1925-41 (6 sayı ) Devlet Salnamesi 1947-1948 (2 adet.).
Türkiye Yıllığı ilk defa Fransa’da 1793’de çıkarılan “Cumhuriyet Yıllığı” örnek alınarak çıkarıldı.
Hürriyet, Meşveret, Mizan, Terakki, İctihad, İkdam, Sabah, Tercüman, Saadet,Tasvir-i Efkar ve Zaman

II.ARAŞTIRMALAR:

BELLETEN : Türk Tarih Kurumu Süreli Yayını. Dört ayda bir yayınlanır. Yılda 3 sayı= 1 cilt olur. İlk
sayı: I. Kanun-u evvel (Aralık) 1937’de yayınlanmıştır. Düzenli şekilde devam ediyor. 55 cilt 212 sayı çıkmıştır.
BELGELERLE TÜRK TARİHİ: aylık dergi. Sahibi: Hidayet Menteş. Yayın Md. E. Zekai Ökte. İlk
sayı: Ekim 1967 İst. 6 aylık ( 6 sayı ) = 1 cilt
Ciltlerin sonunda sayı konu ve yazar adlarına göre fihristi var. Yayın kurulunda Münir Aktepe , Şahabettin
Tekindağ, Cengiz Orhonlu , Halil Salihoğlu , Cevdet Türkay bulunmaktadır. İlk 30 sayı çok kıymetli belge ve
yazılardan oluşur. Sonradan bu özelliğini kaybetmiştir.
TARİH-İ OSMANİ ENCÜMENİ MECMUASI (TOEM):İlk bilimsel tarih dergisi. 1 Nisan 1326
(1910)tarihinde İstanbul’da yayınlanmaya başlandı. 2 ayda bir düzenli çıkmıştır. Abdurrahman Şeref(son vaka-i
nüvis) , A. Refik Altınay , Halil Edhem Eldem, Ali Emiri Efendi gibi yazarların araştırmaları yayınlanmıştır. 1
Ağ. 1339’da 50 sayıdan sonra Türk Tarihi Encümeni Mecmuası adını almıştır. Kemal İnal, Necip Asım Yusuf
Akçura , M.Zeki Pakalın 1928’e harf devrimine kadar sürmüştür.

MİLİ TETTEBBULAR MECMUASI:


Köprülüzade M. Fuad , W. Barthold ve Ziya Gökalp’in İçinde bulunduğu seçkin bir bilim heyeti tarafından
çıkarıldı. 2 ayda bir düzenli Medeniyet, Hukuk, sanat, sosyal yaşantı, Teşkilat Konularına ağırlık verildi.
5 sayı ( 2 cilt ) çıkarabildi.TOEM’den daha geniş sosyal bilim dergisidir.
DTCF DERGİSİ: 1942 Eylül ayından itibaren iki ayda bir 1970’e kadar kısmen düzenli xxx. cilt
1982 haziranından itibaren düzensiz.

DTCF TARİH ARAŞTIRMALARI DERGİSİ : 1961’den itibaren 6 ayda bir (2 sayı = 1cilt ) şeklinde
planlanmış düzenli olarak çıkarılamamıştır. Halen yayımlanmaktadır. 1981’de 100.yıl dergisini çıkardı.Daha
sonra kesildi.2000’de bir tane daha çıkardı.
İST. ÜN. ED. FAK. TARİH DERGİSİ :
1948’den itibaren yıllık olarak planlanmış, düzenli olarak çıkarılamamıştır. Devam etmektedir.
TÜRK TARİH ARKEOLOGYA VE ETNOĞRAFYA DERGİSİ:
1928 ‘den itibaren 4 yılda bir çıkarıldı 1936’da 3 1940’da 4. cilt yayımlandı 1956-1967 Türk arkeoloji 1957-
67’de Türk Etnografya dergisi( yılda bir iki yılda bir) düzensiz eski eserler ve Müzeler Genel Müd. Bağlı çıktı.
VAKIFLAR DERGİSİ: 1938’den itibaren yıllık olarak çıkarılmaktadır. devam ediyor.
HARB TARİHİ VESİKALARI DERGİSİ: Gn. Kur. Harp Tarihi Dairesi tarafından 3 ayda 1 (yılda 4
sayı ) olarak çıkarılmaktadır. ( 4 sayı = 1 cilt ) ilk sayısı eylül 1952’de kurtuluş savaşı ile ilgili çok kıymetli
belgelerin faksimile ve transkripsiyonu yayımlanmaktadır.
TARİH ve TOPLUM DERGİSİ: İletişim yay. Ocak 84’den beri aylık. Bilim, basın , Ede. Sanat Tarihi,
Avrupa tarihi, Dinler Tarihi, Siyasi , Eko. sosyal tarih.
ATAM (ATATÜRK Araş. Mer.)
ERDEM (ATATÜRK Kül. Mer.)
OTAM (Osmanlı Tarih Araş. Mer.)
Yeni Türkiye Dergisi:
Türkiye Günlüğü:
Türk Dünyası Araş. Dergisi Turan Vakfı Yay.
Bilim Tarihi Dergisi

TTK. BELGELER DERGİSİ : 1964 yılında yılda iki sayı olarak çıkarılmaya başlanmış üç yılda 1 sayı
çıkar hale gelmiştir. son sayı xıv. c. s 18, 1989-92 ( 500 sayfa )
Şinasi Altındağ, Ö.L Barkan , Adnan Erzi, Halil İnancık gibi sahalarında otorite kabul edilen bilim
adamları yazı yazmaktadır.
TOPLUM VE BİLİM : 1977’den beri İst’da 3 ayda bir yayımlanan, ekonomi sosyoloji, tarih, felsefe
dergisi. Kurum üyeler Sencer Divitcioğlu , Asaf Savaş Akat
Yazı Kurulu:Murat Belge , Şerif Mardin, Zafer Toprak , Şevket Pamuk, İlhan Tekeli, Selim İlkin, Huricihan
İnan

BİYOGRAFİK ESERLER

Ünlü kişileri ve eserlerini konu alan eserlere biyografya ( biyografik eser) denir. İki türü vardır:
1. Tekil veya Özel Biyografya : Bu tür eserler yalnız bir kişiyi konu edinir.
Ş.S Aydemir’in Tek adam ve İkinci adam adlı eserleri buna örnek teşkil eder.
Oto Biyografi: Bu kişinin kendi hayatını ele aldığı kitaplardır. Ş.S Aydemir, Suyu Arayan Adam, Celal Bayar,
Bende yazdım, Rıza Nur, Hayatım ve Hatıralarım ; gibi
2. Genel biyografya; Birden Çok kişinin hayatı ve eserleri alfabetik bir düzenleme ile eserin konusunu
oluşturuyorsa burada genel biyografyadan söz edilir.
Mehmet Süreyya; Sicill-i Osmani ,İst. 1308-1315 ( 1890-97) 4 cilt
Bursalı Mehmet Tahir ; Osmanlı Müellifleri, İst 1333-1342 ( 1917-26) 3 cilt
İNAL, İbnül Emin Mahmut Kemal ; Osmanlı Devrinde Son Sadrazamlar , İst. 1940-53 4 cilt
PAKALIN, Mehmet Zeki; Son Sadrazamlar ve Padişahlar , İst. 1940-48 5 cilt
Ali Rıza -Mehmet Galip; XIII. Asr-ı Hicride Osmanlı Ricali
(Çetin Derin tarafından “Geçen Asırda Devlet Adamlarımız” adıyla , I-II , İst . 1977 yeniden basılmıştır. )
BABİNGER, Franz; Osmanlı Tarih Yazarları ve Eserleri ( Çev. Çoşkun Üçok )KB yay. Ank .1981 (1927’de Almanca
Baskısının çevirisi)
NEBİOĞLU, Osman; Türkiye’de Kim Kimdir? İst. 1961-62

ANTLAŞMALAR

SOSYAL, İsmail, Türkiye’nin Dış Münasebetleriyle İlgili Başlıca Siyası Antlaşmaları, Ankara 1965
SOSYAL, İsmail, Türk Antlaşmalar Rehberi, Ankara 1978
KOCU,Reşat Ekrem, Osmanlı Muahedeleri ve Kapitülasyonlar ( 1300-1920)
“ “ ,Lozan Antlaşması ( 24 tenmmuz 1923 ), İst. 1934
Ahmet Salahattin, Hukuk-i Umumiye Muahedat ve Mukavelat-ı Düveliye ,İst. 1328
Mahmut Mesut Paşa: Mecmua-i Muahedat İst. 1294-98
İmtiyazat ve Mukavelat Mecmuası ist,1302
MERAY Seha;Lozan Barış Görüşmeleri(Tutanaklar /Belgeler),Ank 1976(6cilt)
MERAY Seha;Moutreux Boğazlar Sözleşmesi ,Ank. 1977
ERİM Nihat ; Devletler Arası Hukuk ve Siyasi Tarih Metinleri, Ank. 1953

VAKANUVİS ESERLERİ

Tarihi hadislerin kayıt ve zaptına tayin olunan resmi devlet görevlilerine verilen ünvandır. Divan-ı
Hümayun dairesinde çalışan:
1)Mektupcu: Nezaret ve vilayetlerde yazı işlerini yürütür.
2)Beylikçi: Divan-ı Hümayun defterlerini tutan kişidir.(Ferman, berat ...vb.)
3)Amedi: Yeniçeri defterlerini tutan kişidir. ( gelmek manasında )
Vakanüvis,mektupçu,beylikçi,amedi kalemleri tarafından verilen belge ve belgeler ile ilgili kendi gözlemlerini
yazardı. 1591 ‘de kurulan Vakanüvislik Osm . İmp. sonuna kadar devam etmiştir. İlk Vakanüvis Halepli
Mustafa Naima Efendi’dir.
Vakanüvislerin eserleri ve kaydettikleri tarihler :
1-Mustafa Naima 1591-1659 (H.1000 )
2- Raşit 1660-1727
3- Suphi 1730-1743
4- İzzi 1744-1751
5-Vasıf 1752- 1773
6- Cevdet 1774-1811
7-Asım 1787-1807
8-Şanizade 1808-1817
9 Lütfi Efendi 1825-1876 8 cilt basıldı + 7 cilt
10 Abduhrahman Şeref sonuna kadar
Vakanüvis eserleri dışında Aşık Paşa Tarihi, Oruç Bey Tarihi,
Dustürname(Enveri), Şeyhname, Siyasetname türü serbest eserler yazılmıştır.

YAKINÇAĞ TARİHÇİLERİ

M. Nuri Paşa: Netayicü’l-Vukuat, Neşet Çağatay, Ank. 1980


Hayrullah Efendi ; Tarih-i Devlet-i Ali Osman ( 16. c başlangıçtan 1600’e kadar )
Tayyarzade Ahmet Ata : Tarihi Ata
M. Celaleddin Paşa ; Mir’at- ı Hakikat
Ahmet Saip ; Vekayi-i Sultan Abdülaziz
“ “ ; Tarih-i Sultan Murat-ı Hamis
“ “ ; Abdülhamit-i Sani Evail-i Saltanatı
Sait ve Kamil Paşa Hatıraları
Hakkı Tarık Us ; Meclis-i Mebusan
İbnül Emin Mahmut Kemal İnal, Osmanlı Devletinde Son sadrazamlar
“ “ ,Osmanlı Müellifleri
Ali Fuat Türkgeldi ; Görüp işittiklerim
;Mesail-i Mühimme-i Siyasiye
Halil Menteşe’nin Anıları (2.meş.’ te mebus)
Mizancı Murat; Tarihi Ebu’l Faruk, 6.c, osmanlı tarihidir
“ “ Tarihi Umumi, 4.c genel dünya tarihi
Sait Halim Paşa, Buhranlarımız,
Namık kemal ; Osmanlı Tarihi
Sarı Mehmet Paşa, Nasihatü’l vüzera ve’l Ümera
Gelibolulu Ali, Künhü’l- ahbar 1591
Lütfü Paşa, Asafname
Koçi Bey Risalesi (4. Murad’a sunulmuş.)

SEFİRLER VE SEFARETNAMELER

UNAT, F, Reşit; Osmanlı Sefirleri ve Sefaretnameleri, Ank. 1968, 2. basım 1987


Ebubekir Ratıb Ef.1 ( 17 il) Avusturya
Ahmet Azmi Ef. ( 1793) Prusya
Rasih Paşa ( 1792) Rusya
Esseyit Ali Ef. (1795) Fra.
Halet Ef. ( 1802) Fr.
KURAN Ercüment; Avrupa’da Osmanlı İkamet Elçiliklerinin Kuruluşu ve İlk Elçilerin Siyasi Faaliyetleri
( 1793-1821) Ank. 1988

TAKVİMLER

Sümer ve Mısır’dan başlayarak günümüze kadar çeşitli takvimler kullanılmıştır. Bu takvimler güneş ve
ay takvimleri olarak ikiye ayrılabilir. Türkler de İslamiyet’in kabulünden önce 12 Hayvanlı Türk Takvimi ,
İslamiyet’in kabülünden sonra Takvim-i Celali adlı takvimleri kullanmışlardır.
Batıda kullanılan Miladi takvimler Julian ve Gregoryan olmak üzere iki türlüdür. Julian Takvimi
1582’de Papa 13. Gregor tarafından düzenlenerek bugünkü halini almış ve 1 ocak yılbaşı olarak kabul edilmiştir.
İslam ülkelerinde ise hicreti başlangıç kabul eden ay esasına dayalı Hicri Takvim kullanılmıştır. Bu takvim
güneş takvimine göre yılda 11 gün eksik olduğundan 33 yılda bir yıllık fark ortaya çıkar. Osmanlı devletinde
1677’den itibaren 33 yılda bir yıl atlatılarak mali kayıtlar tutulur. 13 Mart 1840’tan itibaren maliye ve nüfus
işlerinde hicreti başlangıç kabul eden fakat güneş takvimini esas alan Rumi Takvim kullanılmıştır. 1Mart
1917’den itibaren Gregoryan esaslı Rumi Takvim kullanılmıştır. Böylece 13 günlük fark ortadan kalkmıştır.
1Aralık 1925’te Miladi Takvime geçilmiştir. 10 Ocak 1945’te bazı ay adları Türkçeleştirilmiştir.
(Teşrinievvel=ekim, Teşrinisani= kasım, Kanunuevvel= aralık, Kanunusani= ocak )
Hicri tarihi miladiye çevirmek için: Hicri tarih: 33= x Hicri tarih-x + 622
Rumi tarihi Miladiye çevirmek için: Rumi tarih+584 + 13 gün (1917’ye kadarki tarihler için)
“ “ “ : Rumi tarih+584(1917’den sonraki tarihler için)

Hicri Takvimde Aylar: Muharrem, Rebiyü’l-evvel, Rebiyü’l-ahir, Cemaziye’l-evvel, Cemaziye’l-ahir, Recep,


Şaban, Ramazan, Şevval, Zilkade, Zilhicce

KAYNAKÇA
TURAN,Osman, On İki Hayvanlı Türk Takvimi, Ankara 1941
UNAT, Faik Reşit, Hicri Tarihleri Miladi Tarihlere Çevirme Kılavuzu, Ankara 1984
Gazi Ahmet Muhtar Paşa, Takvimü’s-Sinin, Ankara 1993