Professional Documents
Culture Documents
Od A Do Z o Związku Młodzieży Socjalistycznej
Od A Do Z o Związku Młodzieży Socjalistycznej
SOCJALISTYCZNEJ
OD
HQ 799
P 6P33
DO
HOOVER
TANFORD LIBRARIE
INSTITUTION
OD A DO Z
O ZWIĄZKU
MŁODZIEŻY
SOCJALISTYCZNEJ
OD A DO Z
O ZWIĄZKU
MŁODZIEŻY
SOCJALISTYCZNEJ
1.3
ISKRY WARSZAWA 1964
1
HQ 799
P6P 33
Okładkę i stronę tytułową projektował
JERZY JAWOROWSKI
Zdjęcia : P. Barącz
W. Borewicz
R. Broniarek
L. Dzikowski
K. Gierałtowski
D. Kwiatkowski
L. Łożyński
J. Nowacki
L. Wdowiński
Cz . Zieliński
CAF
i młodzieży niezorganizowanej.
Pierwsze, podjęte na szeroką skalę, próby oraz po
ważniejsze doświadczenia organizacyjne akcji letniej
ZMS łączą się z ogólnokrajowymi imprezami o charak
terze politycznym . Do imprez takich należy przede
wszystkim zorganizowany w 1960 roku, w 550 roczni
cę historycznego zwycięstwa nad Zakonem Krzyżac
kim , Zlot Młodzieży Polskiej na polach Grunwaldu
z udziałem około 40.000 młodzieży zgrupowanej na 14
-dniowych obozach na Warmii i Mazurach. W rok póź
niej Zlot Młodzieży w Zielonej Górze pod hasłem : Mło
dzież-Pięciolatka -Ziemie Zachodnie zorganizowany zo
stał również w formie 14 -dniowych obozów , w których
5
uczestniczyło ponad 10.000 młodzieży (wziął w nim
także udział pierwszy kosmonauta świata Jurij Gaga
rin ). Akcja letnia 1964 odbywana była w ramach ob
chodów XX -lecia PRL, tuż po IV Zjeździe PZPR. Zwią
zana była ze Zlotem Młodzieży Polskiej w Warszawie
w dniu 22 lipca (patrz: ZLOT MŁODZIEŻY POL
SKIEJ) .
Te duże akcje programowo- polityczne przekonały ak
tyw ZMS o możliwości prowadzenia wśród młodzieży
pracy ideowo-wychowawczej na specjalnie organizowa
nych obozach letnich. W 1959 roku na 272 obozach
ZMS przebywało 18 451 uczestników , w 1961 roku na
529 obozach — 25 118 uczestników . W 1963 roku ilość
obozów ZMS zwiększyła się do 2 243, a ilość uczestni
ków ---- do 106 tys. osób . Do liczby tej należy ponad
to dodać 175 tys. młodzieży szkolnej i studenckiej
zrzeszonej w wakacyjnych ochotniczych hufcach pracy
(patrz: OHP) . Oblicza się, że w 1963 roku różnymi
formami akcji letniej wypoczynkowymi, szko
leniowymi i specjalistycznymi Związek objął co
piątego członka organizacji. Jeśli weźmie się także pod
uwagę najbardziej masową formę akcji letniej , jaką
jest „ Lato w mieście ” (patrz: LATO W MIEŚCIE),
wówczas okaże się, że w lecie 1963 roku organizacja
zaproponowała dwukrotnie każdemu ze swoich człon
ków uczestnictwo w jednej z imprez czy przedsięwzięć
organizacyjnych „ Lata ZMS ” .
W okresie letnim istnieje wiele możliwości zastoso
wania różnorodnych form pracy organizacyjnej , zależ
nie od miejscowych warunków, środowiska, wieku i za
interesowań członków Związku. W ciągu ostatnich lat
ukształtowały się w zasadzie cztery formy pracy , sto
sowane w akcji letniej ZMS. Są to:
• obozy wypoczynkowe (patrz: OBÓZ WYPOCZYN
KOWY );
6
obozy szkoleniowe (patrz: OBÓZ SZKOLENIOWY);
Ochotnicze Hufce Pracy ZMS i ZMW ;
lato w mieście .
Prezydium KC ZMS corocznie ustala główne kie
runki pracy ideowo -wychowawczej w czasie akcji let
niej . Oczywiście, zostawia się szeroki margines dla
rozwijania inwencji grup działania i instancji ZMS.
Kierunki programowe bowiem opracowuje się jedynie
w postaci haseł tematycznych , uwzględniających naj
ważniejsze wydarzenia krajowe i międzynarodowe oraz
propozycji metodyczno -organizacyjnych ich realizacji.
Dla przykładu: program „Lata ZMS 1964” oparty był
o następujące hasła: Nasza Partia , Nasz kraj w dwu
dziestoleciu, Młodzież w dwudziestoleciu , Jesteśmy
współgospodarzami, Nasz światopogląd i Umacniamy
grupę działania. Czyny społeczne, zajęcia sportowo-tu
rystyczne oraz rozrywki podporządkowane zostały na
stępującym hasłom : Obozowy Czyn Dwudziestolecia,
Zdobywamy Sportową Odznakę Dwudziestolecia , Po
znajemy nasz kraj i Kultura -rozrywka - zabawa.
Poszczególne obozy mogą też stosować inne różno
rodne i atrakcyjne formy pracy, takie jak spotkania
z interesującymi ludźmi, ogniska, dni tematyczne po
święcone wybranym krajom , problemom, wydarze
niom itp.
Na przestrzeni ostatnich lat ZMS wypracował sy
stem kierowania akcją letnią. Praktyka wykazała,
że najlepiej zdaje egzamin , stosowane obecnie po
wszechnie , kierowanie akcją letnią poprzez specjalne
sztaby, które działają od KC począwszy , a na komite
tach zakładowych , szkolnych i uczelnianych skończyw
szy.
Młodzież, uczestnicząca w obozach letnich ZMS,
wnosi wkład finansowy. Za dzień pobytu na obozie
młodzież pracująca płaci 15 złotych , a młodzież szkol
7
na i studencka – 10 złotych . Ponadto utworzony 2
stał Fundusz Akcji Letniej ZMS, na który składają
zarówno fundusze społeczne wypracowane przez m
dzież, jak i dotacje poszczególnych instytucji. Du
pomoc w rozbudowie stałej bazy okazują także Zwi
zkowi władze państwowe, a przede wszystkim Główr
Komitet Kultury Fizycznej.
Sprawą niezwykle istotną dla prawidłowej realizac
programu obozów ZMS jest dobór wysoko kwalifik.
wanej kadry. Kadra musi rozwiązywać wszelkie pri
blemy wychowawcze oraz organizacyjne, musi zapev
nić pełną sprawność obozu, bezpieczeństwo jego ucze
stników itp. Zdając sobie sprawę z tej niezwykle od
powiedzialnej roli, jaką bierze na siebie kadra obozó
ZMS, Komitet Centralny przyjął i od kilku lat stosu
system corocznego przeszkalania aktywistów , zajmuje
cych się zarówno realizacją programu, jak i sprawan .
organizacyjno -kwatermistrzowskimi. Rocznie szkoli si
przeciętnie na specjalnych kursach około 7000 człon
ków kadry obozów ZMS .
Równie istotnym problemem jest właściwy dobó
uczestników obozów, zwłaszcza obozów o charakterz
szkoleniowym . Od ich zainteresowań i doświadczeń, od
ich postawy zależy panująca na obozie atmosfera i moż
liwość prowadzenia pracy wychowawczej .
11
nie do zaleceń regulaminu autostopu, przepisów ad
ministracyjnych oraz przeciwpożarowych . Również cu
dzoziemcy mogą korzystać z ułatwień wędrówki auto
stopowej.
Każdy autostopowicz jest ubezpieczony od na
JUVENTur
18
w pracy społecznej. Znacznie młodsza wiekiem i do
świadczeniem jest druga z wyróżnionych brygad .
Wszyscy jej członkowie to dawni uczniowie lub sta
żyści przedsiębiorstwa, w którym obecnie pracują.
Nauczyli się nie tylko zawodu, ale także gospodarności,
dzięki której ich przedsiębiorstwo dzierży prym wśród
dwunastu innych bratnich zakładów tego typu w kraju ..
XX Lecie PRL
BPS
C
CENTRALNY OŚRODEK KSZTAŁCENIA AKTY
WU . Centralny ośrodek kształcenia aktywu jest pla
cówką Komitetu Centralnego ZMS. Prowadzi swą
działalność poprzez dłuższe i krótsze kursy stacjonar
ne, kilkudniowe seminaria oraz dyskusje . Pracownicy
COKA rekrutują się spośród młodej kadry naukowej
wyższych uczelni warszawskich .
Centralny ośrodek organizuje kursy i seminaria ,
przede wszystkim specjalistyczne (dla określonych
grup aktywu) lub poświęcone określonym wyselekcjo
rowanym problemom - np. kursy dla nowo wybra
nych sekretarzy komitetów powiatowych, miejskich
i dzielnicowych lub wielokrotnie powtarzany kurs pod
nazwą „ Propaganda jest sztuką” itp.
Na wszystkich kursach COKA znaczną uwagę przy
wiązuje się do doskonalenia umiejętności ściśle orga
nizacyjnych słuchaczy, do podnoszenia kultury ich
pracy w terenie. Stąd we wszystkich programach wy
stępują elementy wiedzy socjologicznej i pedagogicz
nej . Równocześnie COKA nastawiony jest na zaznajo
mienie aktywu Związku z nowoczesnymi środkami
przekazu i informacji a więc na wdrażanie umie
jętności posługiwania się w pracy organizacyjnej fil
mem , radiem i telewizją .
Centralny Ośrodek Kształcenia Aktywu ZMS mieści
20
się w Rozalinie pod Warszawą. Poza nim Związek
dysponuje jeszcze dwoma międzywojewódzkimi sta
cjonarnymi ośrodkami: we Wrocławiu i Gliwicach
(patrz: KSZTAŁCENIOWA DZIAŁALNOŚĆ oraz AK
TYW).
21
przyczyni się do wzrostu jej aktywności w pracach or
ganów samorządu robotniczego, a przede wszystkim
w pracach rad robotniczych przedsiębiorstwa, oddzia
łowych rad robotniczych, a także w komisjach proble
mowych i naradach wytwórczych . Stworzy to większe
możliwości udziału młodzieży w sprawowaniu funkcji
współzarządzania, stanowienia i kontroli w zakresie
działalności samorządu robotniczego.
22
szkoły, uczelni, z możliwości organizacji, oraz że zo
bowiązanie powinno być konkretne i realne .
Realizacja Czynu Młodzieży na XX-lecie PRL miała
także na celu ożywienie wszystkich dziedzin działal
ności ZMS . Dlatego też w środowisku młodzieży ro
botniczej realizacja czynu prowadziła do dalszego
zwiększenia udziału młodzieży w umacnianiu gospo
darczym kraju. Jednocześnie chodziło o pogłębienie
wiedzy ogólnej i kwalifikacji zawodowych, podejmo
wanie inicjatyw kształceniowych i propagandowych ,
upowszechnianie i wzbogacanie działalności kultural
nej i sportowej. W środowisku młodzieży szkolnej sta
rano się osiągnąć lepsze wyniki w nauce, wzbogacić
działalność ideowo -wychowawczą, podejmować róż
nego rodzaju prace społeczne na rzecz szkoły i środo
wiska . Studenci zabiegali przede wszystkim o lepsze
wyniki studiów ; podejmowano inicjatywy na rzecz
zbliżenia studentów do życia środowisk w miejscach
przyszłej pracy.
W dniu 19 grudnia 1963 roku odbylo się wspólne
posiedzenie Centralnej Rady Związków Zawodowych,
Komitetu Centralnego ZMS i Zarządu Naczelnej Or
ganizacji Technicznej , na którym podjęto uchwałę
w sprawie upowszechnienia i dalszego rozwoju czy
nów społecznych dla uczczenia XX-lecia Polski Ludo
wej . Uchwała jest próbą oceny wcześniej podjętych
zobowiązań. Zwraca ona uwagę instancjom związko
wym oraz organizacjom zakładowym ZMS i NOT na
konieczność szczegółowego dyskutowania podejmowa
nych zobowiązań na pracowniczych naradach wytwór
czych. Bardzo istotny w omawianej uchwale jest po
stulat wykorzystania czynu dla wprowadzania nowej
konieczności rekonstrukcji
techniki, uwzględniania konieczności
technicznej i modernizacji produkcji. W związku z tym
zaleca się między innymi tworzenie społecznych biur
23
konstrukcyjnych i technologicznych oraz biur analiz
ekonomicznych . Ponadto uchwała zobowiązała wszyst
kie ogniwa organizacji związkowych, ZMS i NOT, do
zwrócenia szczególnej uwagi na wychowawcze i ideo
we treści osiągane w procesie pracy i kształtowaniu
socjalistycznych zasad współżycia społecznego.
Podsumowanie Czynu Młodych na XX -lecie PRL
zostało dokonane w grupach działania i organizacjach
zakładowych, szkolnych i uczelnianych do końca
czerwca 1964 r. 1 lipca 1964 r. wyruszyła Ogólnopol
ska Sztafeta Gwiaździsta , która poprzez miasta po
wiatowe i wojewódzkie przewiozła meldunki grup
działania ZMS, kół ZMW, organizacji uczelnianych ZSP
i drużyn ZHP do Warszawy. Na Zlocie Młodzieży Pol
skiej w dniu 22 lipca 1964 roku meldunki te zostały
przekazane kierownictwu partii i rządu (patrz : ZLOT
MŁODZIEŻY POLSKIEJ).
Ogółem Czyn Młodzieży na XX-lecie PRL podjęło
ponad 2,5 mln członków ZMS, ZMW , ZHP, KMW i ZSP
oraz niezorganizowanej młodzieży pracującej i uczą.
cej się miast i wsi. Młodzi wykonali różnorodne
zobowiązania produkcyjne i społeczne o łącznej war
tości około 2 mld złotych . Między innymi młodzi
górnicy wydobyli dodatkowo 700 tys. ton węgla ,
a młodzi hutnicy wytopili ponad zadania planowe
45 tys. ton stali. Osiągnięto poważne oszczędnoś
ci poprzez zmniejszenie zużycia materiałów, surow
ców, paliw i energii elektrycznej oraz przez zastoso
wanie w produkcji ponad 2 500 zgłoszonych przez mło
dzież projektów racjonalizatorskich. Poważnie rozwi
nięto ruch socjalistycznego współzawodnictwa pracy .
Do współzawodnictwa o tytuł Brygady Pracy Socjali
stycznej przystąpiło ponad 12 tys. brygad. 1600 spo
śród nich zdobyło ten zaszczytny tytuł.
D
DEKLARACJA IDEOWO -PROGRAMOWA . De
klaracja Ideowo- Programowa ZMS jest podstawo
wym obok Statutu - dokumentem Związku. Okre
śla jego założenia ideowe i cele działania.
Pierwszą Deklarację ZMS przyjął Zjazd Konstytu
cyjny Związku 27 kwietnia 1957 roku. Dokument ten
odzwierciedlał napięcie polityczne okresu , w którym
powstał ZMS. Podkreślał on, mimo wszystkie słabości,
więź młodego pokolenia z socjalizmem , z partią i jej
programem . Był jednak na tyle dokumentem chwili,
polemiczną deklaracją wobec bieżących spraw, samo
26
Deklaracja wskazuje członkom ZMS drogę do Partii:
Nasza młodość jest młodością Partii. Pracujemy pod
ideowo-politycznym kierownictwem Polskiej Zjedno
czonej Partii Robotniczej. Chcemy, by najlepsi, spośród
nas zusłużyli sobie na przyjęcie w jej szeregi.
„DOOKOŁA SWIATA ". Ilustrowany magazyn ty
godniowy „ Dookoła świata ” jest pismem ZMS. Publi
kuje artykuły i reportaże o najżywiej obchodzących
młodzież sprawach. Popularyzuje wiedzę o Polsce
i świecie w ciekawych , bogato ilustrowanych publi
kacjach. Pismo prowadziło liczne akcje, mające na celu
budzenie wśród młodzieży zainteresowań politycznych,
kulturalnych, turystycznych, np. olimpiady quizowe, >
dookola swiata
F
FESTIWAL KULTURALNY MŁODZIEŻY MIAST
I WSI. Festiwal Kulturalny Młodzieży Miast i Wsi
ogłoszony został przez Komitet Centralny ZMS i Za
rząd Główny ZMW w porozumieniu z Ministerstwem
Kultury i Sztuki i innymi zainteresowanymi organiza
cjami i instytucjami. Trwał dwa lata ( 1962–63) . Była
to impreza kulturalno -oświatowa zorganizowana w ra
mach uroczystości Tysiąclecia Państwa Polskiego
i przygotowań do obchodów XX rocznicy Powstania
PRL .
Festiwal obejmował swoim zasięgiem grupy działa
nia ZMS, koła ZMW oraz wszystkie rodzaje amator
skich zespołów artystycznych, kluby młodzieżowe,
świetlice wiejskie i inne młodzieżowe placówki kultu
ralno-oświatowe. Spowodował wielkie ożywienie kultu
ralne w małych miasteczkach , a także w miejscach no
wych inwestycji gospodarczych. Festiwal przyniósł oży
wienie działalności kulturalno -oświatowej, prowadzonej
przez wszystkie ogniwa organizacyjne , placówki ZMS
i ZMW, pokazał kulturalny i oświatowy dorobek mło
dzieży pracującej i uczącej się, przyczynił się do popu
laryzacji dorobku artystycznego młodych twórców, za
znajomił młodzież z tradycjami kulturalnymi kraju
i osiągnięciami budownictwa socjalistycznego w Polsce,
umocnił kontakty kulturalne między młodzieżą miast
28
i wsi, stanowiąc istotny element systematycznego roz
szerzania współdziałania ZMS i ZMW na polu krzewie
nia kultury i oświaty, umocnienia pracy ideowo-wy
chowawczej wśród członków organizacji oraz młodzie
ży niezorganizowanej.
Festiwal Kulturalny Młodzieży Miast i Wsi w swoim
programie zawierał wiele pokazów , festynów , świąt
kultury, zlotów i eliminacji artystycznych . Odbył się
ogólnopolski Turniej Czytelniczy ZMS i PW „ Iskry'
oraz organizowany przy współudziale „Dookoła Świata"
i „Nowej Wsi” konkurs fotograficzny pt. „ Moja Oj
czyzna” .
G
GRUPA DZIAŁANIA . Zgodnie ze sformułowaniem
Statutu Związku Młodzieży Socjalistycznej (art. 23)
podstawowym ogniwem Związku jest grupa działania
ZMS. Grupa działania tworzy się w zakładzie pracy,
szkole, wyższej uczelni, instytucji lub hufcu, gdzie
znajduje się co najmniej 5 członków ZMS.
Takie założenie statutowe ilustruje strukturalną za
sadę opierania działalności ZMS przede wszystkim
o więź produkcyjną i akcentuje przyjęty przez Związek
priorytet wychowania w toku pracy.
Tam gdzie jest to usprawiedliwione miejscowymi
warunkami, tworzy się przy zachowaniu tych samych
wymogów formalnych grupy terenowe. Powstanie każ
dej grupy działania (i każdej grupy terenowej) podlega
zatwierdzeniu przez terenowo odpowiedni komitet po
wiatowy, miejski lub dzielnicowy (patrz : GRUPA TE
RENOWA i KOMITET POWIATOWY) .
Grupa działania jest samorządną jednostką, mającą
liczne uprawnienia organizacyjne i tworzącą równo
cześnie naturalny kolektyw rówieśniczy. Jej postano
wienia obowiązują wszystkich członków. Grupa opra
cowuje, przyjmuje i realizuje własny program działa
nia , oparty o potrzeby własnego środowiska, zaintere
sowania członków i wskazania nadrzędnych władz
Związku . Grupa działania ma wyłączne prawo przyj
30
mowania młodych ludzi w szeregi ZMS. Ona też oce
nia, wyróżnia i karze – w razie potrzeby -
swoich
członków . Wybiera władze, kontroluje je i dysponuje
prawem ich odwoływania. Grupa działania reprezen
tuje całość Związku w swoim środowisku, wobec władz,
instytucji i innych organizacji, a także wobec społe
czeństwa i poszczególnych obywateli.
Cały program wychowawczy, polityczny i praktyczny
ZMS jest realizowany przede wszystkim i w coraz
większym stopniu poprzez grupy działania. Zasada, iż
dorobek organizacji we wszystkich dziedzinach jest ni
czym innym , jak tylko sumą dorobku poszczególnych
grup działania stanowi podstawę wszelkich poczynań
Związku – zarówno ogólnowychowawczych, jak i śro
dowiskowych . Dotychczasowa praktyka organizacji wy
kształciła dość znaczną samodzielność i samorządność
grup działania. Problemom tym poświęcały wiele uwa
gi wszystkie nieomal plenarne posiedzenia Komitetu
Centralnego ZMS . Przedmiotem szczególnej i długo
trwałej troski było przeniesienie do grup działania pod
stawowych form działalności wychowawczo -kształcenio
wej .
Ogólne zebranie grupy działania wybiera na roczną
kadencję komitet grupy w składzie od 3 do 7 członków.
Wszystkie grupy działania istniejące w jednym zakła
dzie pracy, szkole , uczelni lub instytucji tworzą zakła
dową, szkolną lub uczelnianą organizację ZMS , kiero
waną przez wybrany na ogólnym zebraniu członków
(na konferencji sprawozdawczo -wyborczej) komitet za
kładowy, szkolny lub uczelniany w składzie od 7 do 15
członków .
30 czerwca 1964 roku pracowało w całym kraju 33 768
grup działania (wraz z 594 grupami terenowymi). 12 727
grup było w zakładach pracy, 2 066 – w spółdzielczości
pracy , 2 682 - w urzędach i instytucjach , 14 380
-
31
w szkołach , 967 — w szkołach wyższych i 352 — w stu
diach nauczycielskich (patrz: STRUKTURA ORGANI
ZACYJNA ).
32
ZMS wciąga w orbitę swego oddziaływania młodzież
nie uczącą się i nie pracującą, często tzw. „młodzież
trudną" .
30 czerwca 1964 roku pracowało w całym kraju 594
terenowe grupy ZMS (patrz : STRUKTURA ORGANI
ZACYJNA) .
33
3 - Od A do Z O ZMS
I
38
KLUB. Klub ZMS jest społeczną placówką kultural
no- oświatową , mającą na celu oddziaływanie ideowo
-wychowawcze, zaspakajanie zainteresowań młodzieży,
organizowanie wolnego czasu , dostarczanie rozrywki.
Kluby stanowią specyficzne, uzupełniające ogniwo
ideowo-wychowawczego oddziaływania Związku na
młodzież w czasie wolnym od pracy i nauki, są ośrod
kami społeczno -kulturalnej aktywności młodzieży, pla
cówkami pracy oświatowej i samokształceniowej , miej
scem ciekawych imprez artystycznych, działalności
amatorskiej i kulturalno-twórczej , ośrodkami życia to
warzyskiego, kulturalnego wypoczynku i rozrywki.
Realizacja tych zamierzeń znajduje swoje odzwier
ciedlenie w treści, formach i stylu pracy klubów
ZMS .
Pierwsze kluby ZMS zorganizowano w 1957 roku.
Do 1964 roku powstało już 400 placówek tego rodza
ju. Istniejące w miejscach zamieszkania lub przy za
kładach pracy, domach kultury, placówkach i stowa
rzyszeniach kulturalnych, prowadzone są bądź wyłącz
nie przez ZMS, bądź przy pomocy lub współudziale in
nych organizacji i instytucji, głównie rad narodowych
i związków zawodowych.
Dynamiczny rozwój klubów świadczy o żywotności
tego typu placówek i popularności, jaką zdobyły one
wśród młodzieży. Najczęściej do organizowania klu
bów młodzież przystępuje spontanicznie , przyjmując
na siebie dobrowolnie obowiązki pracy społecznej
i świadczeń materialno- finansowych . Dzięki pracy sa
mej młodzieży zorganizowanej w ochotniczych huf
cach pracy oraz dzięki pomocy władz terenowych po
wstały między innymi takie kluby młodzieżowe jak :
„Piwnica Świdnicka" we Wrocławiu, kluby ZMS
w Kołobrzegu, Tarnowskich Górach i inne.
39
KOŁO MŁODYCH RACJONALISTÓW . Koło Mło
dych Racjonalistów jest jedną z form pracy świa
topoglądowej ZMS wśród młodzieży szkolnej. Celem
pracy Kół jest kształtowanie naukowego poglądu na
świat , poznawanie podstaw filozofii marksistowskiej,
praw rządzących życiem społecznym i norm postępo
wania wynikających z ideologii marksistowskiej.
Koła Młodych Racjonalistów rozpoczęły działalność
w 1959 roku. W 1964 roku było ich już w szkołach
średnich ponad 1000. Członkami Kół są uczniowie
klas starszych należący do ZMS lub innych organiza
cji młodzieżowych (ZMW , ZHP) oraz młodzież niezor
ganizowana. Członkowie Kół Młodych Racjonalistów
inspirują i organizują zebrania szkoleniowo-dyskusyj
ne w grupach działania ZMS, są również organizato
rami dyskusji na godzinach wychowawczych oraz
w ramach zajęć świetlicowych w internatach i świe
tlicach szkolnych .
Organizatorami Kół Młodych Racjonalistów są ko
mitety szkolne ZMS, a same koła kierowane są przez
pochodzące z wyboru rady. Program pracy powstaje
z propozycji członków i z corocznych wytycznych w tej
dziedzinie opracowanych przez KC ZMS. Dla przykła
du: program pracy światopoglądowej Kół Młodych Ra
cjonalistów na 1964 rok składa się z czterech grup te
matycznych:
• stosunki między ludźmi (pogląd na społeczeństwo,
zwłaszcza zaś na społeczeństwo socjalistyczne,
miejsce młodego człowieka w tym społeczeństwie itp.) ;
postawy (analizowanie różnych postaw spotyka
nych wśród młodzieży z punktu widzenia ich zgodno
ści bądź niezgodności z interesem społecznym , szkod
liwość postaw mieszczańskich, nastrojów konsumpcyj
nych, postulat zaangażowania społecznego oraz roli
ideałów patriotycznych ) ;
40
człowiek i religia ( źródła i przyczyny względnej
trwałości wierzeń religijnych z naukowego, marksi
stowskiego punktu widzenia , społeczna rola kościoła
katolickiego i jego doktryn , podstawy prawidłowego
zrozumienia procesów zachodzących we współczesnym
kościele) ;
problemy współczesności (drogi rozwiązania współ
czesnych problemów ludzkości) .
46
zacją partyjną, administracją, radą robotniczą i radą
zakładową opracowuje zasady i harmonogram obo
wiązującego trybu przyjmowania i wprowadzania do
pracy nowych pracowników. Podstawą do opracowania
tego dokumentu jest zarówno ocena dotychczasowego,
często bardzo skomplikowanego, trybu przyjmowania
pracowników, jak i ich opinie w tej sprawie. Zawar
te w dokumencie wskazówki zmierzają na ogół do
umożliwienia działom kadr wszechstronnego poznania
nowo przyjętego pracownika, a także do pełnego za
znajomienia nowego człowieka z zakładem, z charak
terem proponowanej mu pracy itp.
Bardzo istotną częścią działalności , prowadzonej pod
hasłem „ Kowalski nie jest sam ”, jest bezpośrednia po
moc dla nowo przyjętych ze strony grup działania i ko
mitetów zakładowych ZMS. Organizacja zakładowa
ZMS organizuje spotkania nowo zatrudnionych pra
cowników z dyrekcją oraz kierownictwem zakładowych
organizacji społecznych, wyznacza swoich aktywistów
na opiekunów , którzy przez pewien okres udzie
lają pomocy nowo zatrudnionym , stopniowo angażują
nowo zatrudnionych zgodnie z ich zainteresowania
mi i umiejętnościami – do pracy w zakładowej orga
nizacji ZMS. Na okres próby lub też przyuczania się
do zawodu grupy działania ZMS kierują nawet nowo
zatrudnionych do Brygad Pracy Socjalistycznej lub
innych zwartych kolektywów .
Organizacje zakładowe ZMS korzystając z posia
danych uprawnień wnoszą na obrady KSR pro
gram opracowanych przez siebie usprawnień. Chodzi
w nich o jak najpełniejszą realizację hasła opieki nad
nowo przyjętymi pracownikami przez wszystkie orga
nizacje społeczne działające w zakładzie.
Działalność „Kowalski nie jest sam " propaguje sy
stematycznie na swoich łamach „ Sztandar Młodych " .
47
KRAJOWA NARADA BRANŻOWA. Krajowe
narady branżowe młodzieży organizowane są przez
KC ZMS w celu podsumowania dorobku i wymiany
doświadczeń oraz przedyskutowania programu orga
nizacji ZMS, działających w określonych gałęziach
gospodarki. Tematem obrad tych konferencji są za
równo problemy właściwe danej gałęzi produkcji, jak
i formy i metody pracy ZMS.
Konferencje i narady branżowe organizowane są
sporadycznie. Uczestniczą w nich przeważnie członko
wie komitetów zakładowych oraz sekretarze grup dzia
łania ZMS wszystkich lub tylko wybranych zakładów
przemysłowych, przedsiębiorstw i instytucji określonej
branży. Formami pracy zbliżonymi do krajowych kon
ferencji branżowych i uzupełniającymi je są semina
ria i środowiskowe obozy letnie ZMS o charakterze
szkoleniowo -wypoczynkowym .
Przed III Zjazdem ZMS odbyły się dwie krajowe
narady branżowe: aktywu ZMS z przemysłu chemicz
nego i aktywu ZMS z przemysłu lekkiego.
48
ki socjalizmu, o najważniejszych politycznych, gospo
darczych , ideowych i etycznych problemach współ
czesnego świata, by zaznajomił się z najogólniejszymi
przynajmniej zasadami naukowymi marksistowskiego
wiatopoglądu.
Przyjęty w Związku i w zasadzie zdający egzamin ,
ystem pracy kształceniowej formował się w dość dłu
ziej praktyce. Zakłada on dostosowanie zajęć do zróż
hicowanego poziomu przygotowania ogólnego i poli
ycznego członków ZMS, do ich zainteresowań , odczu
vanych potrzeb.
: U podstaw tego systemu znajdują się zajęcia szko
eniowo-dyskusyjne w grupach działania, prowadzone
v oparciu o metodyczne i programowe wskazówki za
varte w miesięczniku „ Płomienie " ( patrz: „ PŁOMIE
NIE ” ).
Podstawową formą politycznego i organizacyjnego
ształcenia aktywu są wieczorowe szkoły aktywu
patrz: WIECZOROWA SZKOŁA AKTYWU ). Temu
elowi służą różnego rodzaju doraźnie organizowane
ursy problemowe dla aktywu, odczyty, seminaria
informacje prowadzone z inicjatywy poszczególnych
astancji Związku.
Podczas akcji letniej (patrz: AKCJA LETNIA) sy
Jem ten uzupełniają skutecznie obozy szkoleniowe
batrz: OBÓZ SZKOLENIOWY). Związek posiada tak
a swoje własne ośrodki kształcenia aktywu. Niema
i część aktywistów ZMS uczestniczy obok tego w róż
ych formach szkolenia partyjnego. Oddzielna praca
rowadzona jest na specjalnych seminariach wśród
iłodzieży wstępującej dopiero do organizacji.
Cały system działalności kształceniowej, w której
dział traktowany jest jako obowiązek organizacyjny,
echuje duża elastyczność, pozostawiająca uczestnikom
nożliwość wyboru zarówno tematów, jak i form .
Od A do Z O ZMS
49
Znaczna część działalności wydawniczej Związku służy
właśnie tej pracy. Przygotowuje się specjalistyczny
aktyw zajmujący się prowadzeniem pracy kształcenio
wej, skupia wokół instancji własną kadrę wykładow
ców i lektorów .
50
Systematycznie zwiększa się rola organizacji w mo
bilizowaniu młodzieży do udziału w różnych formach
dokształcania ogólnego i zawodowego oraz w korzy
staniu z usług zawodowych placówek kulturalno
-oświatowych . W okresie ostatnich lat powstało na te
renie kraju wiele zakładowych i szkolnych sekcji za
interesowań kulturalnych i klubów dyskusyjnych.
Między innymi zorganizowano kursy dokształcania za
wodowego i ogólnego, nowe zespoły artystyczne itp.
Kontynuacją podjętych zamierzeń na rzecz ożywie
nia masowego ruchu kulturalnego był zainicjowany
w 1962 roku wśród młodzieży miast i wsi Ogólnopol
ski Festiwal Kulturalny Młodzieży Miast i Wsi (patrz:
FESTIWAL KULTURALNY MŁODZIEŻY MIAST
I WSI). Festiwal ogłoszony został przez KC ZMS i ZG
ZMW w ramach uroczystości tysiąclecia Państwa Pol
skiego i dwudziestolecia PRL.
Rozwijając działalność kulturalną instancje ZMS
podejmują coraz skuteczniejsze próby skupienia mło
dzieży twórczej między innymi poprzez organizowanie
zespołów młodych twórców przy komitetach woje
wódzkich ZMS (Gdańsk, Kielce, Koszalin, Kraków,
Łódź, Poznań, Wrocław) .
W organizacji ZMS dużą popularnością cieszą się
masowe imprezy kulturalne i kulturalno - oświatowe.
W okresie od 1962 roku ogromną karierę w grupach
działania ZMS robi Turniej Czytelniczy organizowany
wspólnie przez KC ZMS i PW ,,Iskry" (patrz: TUR
NIEJ CZYTELNICZY ). Wiele elementów wychowa
nia kulturalnego, oświaty i wiedzy o współczesnych
problemach niesie z sobą masowa impreza młodzieży
szkolnej Ogólnopolska Olimpiada Wiedzy o Polsce
i Swiecie Współczesnym (patrz: OGÓLNOPOLSKA
OLIMPIADA WIEDZY O POLSCE I ŚWIECIE
WSPÓŁCZESNYM ). Coraz bardziej ważkiego znacze
51
nia nabiera w życiu szkoły i wyższej uczelni ruch kół
przedmiotowych inspirowany i popierany przez ZMS.
W związku z istniejącymi trudnościami w zapewnie
niu dostatecznie licznej wykwalifikowanej kadry dzia
łaczy i pracowników kulturalno - oświatowych ZMS
prowadzi systematyczne dokształcanie tych kadr. Ko
mitet Centralny ZMS zapewnił aktywowi kulturalno
-oświatowemu udział w stałych państwowych formach
dokształcania i kształcenia. Między innymi zorganizo
wano przy współudziale Uniwersytetu Warszawskie
go studium eksternistyczne dla aktywu Związku.
W organizowaniu pracy kulturalnej , dokształcaniu
zajmującej się tą pracą kadry, w poradnictwie meto
dycznym ZMS korzysta z pomocy Centralnej Po
radni Amatorskiego Ruchu Artystycznego oraz Mini
sterstwa Kultury i Sztuki głównie Departamentu
Pracy Kulturalno -Oświatowej i bibliotek tego Mini
sterstwa. Rolę systematycznego poradnika metodycz
nego dla placówek kulturalnych ZMS spełnia przede
wszystkim biuletyn informacyjny dla klubów i uni
wersytetów robotniczych oraz systematycznie zamiesz
czane na łamach miesięcznika „ Płomienie ” materiały
do pracy sekcji zainteresowań .
Działalność kulturalno -oświatowa prowadzona przez
ZMS jest tylko w minimalnym stopniu finansowana
z dotacji instancji. Większość przeznaczonych na ten
cel środków powstaje w wyniku społecznego udziału
i społecznych czynów młodzieży bądź też z dotacji
innych instytucji i zakładów pracy.
L
LATO W MIEŚCIE . „Lato w mieście" jest formą pra
cy stosowaną przez grupy działania i instancje ZMS
w ramach akcji letniej ZMS (patrz: AKCJA LETNIA) .
Polega ona na wszechstronnym wykorzystaniu lokal
nych możliwości przy organizowaniu letniego wypo
czynku. Najistotniejszym walorem „ Lata w mieście”
jest pobudzenie inicjatywy samej młodzieży. „ Lato
w mieście” jest dostępne dla kieszeni tysięcy i setek
tysięcy młodzieży. Ta forma aktywności ZMS rozwi
ja się od 1962 roku .
Grupy działania i instancje ZMS zachęcają młodzież
do unowocześnienia form letniego odpoczynku bez wy
datkowania dodatkowych funduszy, głównie poprzez
wykorzystanie i poprawienie istniejących już możli
wości. Działalność tego rodzaju prowadzi się z regu
ły w porozumieniu i przy współpracy licznych sojusz
ników: związków zawodowych , rad narodowych ,
TKKF, PTTK oraz wielu innych specjalistycznych,
kulturalnych i sportowo-turystycznych organizacji .
Szkolne, uczelniane, a przede wszystkim robotnicze
grupy działania ZMS wykazują przy organizacji im
prez „ Lata w mieście ” bardzo dużo pomysłowości .
Urządza się różnorodne zabawy, festyny, spotkania
z interesującymi ludźmi , imprezy sportowe itp. Przy
53
gotowuje się miejsca stałych imprez masowych na pla
cach, dziedzińcach zabytkowych budowli, stadionach,
w parkach itp. Chodzi także o pełne wykorzystanie,
w porozumieniu ze związkami zawodowymi i kluba
mi sportowymi, obiektów sportowych .
Ponadto poszczególne organizacje miejskie ZMS
uzupełniają sieć stałych placówek kulturalnych o pla
cówki sezonowe : letnie kawiarnie , młodzieżowe klu
by w parkach lub na placach. Dla placówek tego ro
dzaju przygotowuje się odpowiedni program artystycz
no -rozrywkowy.
Ostatnio -- wykorzystując komitety blokowe, świet
lice, domy kultury itp. - ZMS tworzy zespoły orga
nizujące w oparciu o te placówki poszczególne imprezy
,,Lata w mieście " .
Dla należytego przygotowania tej akcji każdy klub
(patrz : KLUB) , kawiarnia młodzieżowa (patrz : KA
WIARNIA MŁODZIEŻOWA ), uniwersytet robotniczy
(patrz : UNIWERSYTET ROBOTNICZY) czy wieczoro
wa szkoła aktywu (patrz WSA) już w okresie wiosny
przygotowuje plan działania, realizowany następnie
przez skupioną wokół młodzież. Celem tych poczynań
jest masowy udział młodych ludzi w imprezach i ob
chodach. Jednym ze stałych a bardzo charakterystycz
nych obchodów są tzw . „ Dni młodości ” organizowane
z reguły w okresie poprzedzającym lub w trakcie świę
ta 22 Lipca.
„ Lato w mieście ” organizują wszystkie ogniwa ZMS
począwszy od KC ZMS, który opracowuje program tej
działalności, poprzez komitety wojewódzkie, powiato
we, zakładowe , uczelniane i szkolne.
56
W 1963 roku patronat nad LGOM objęła wrocławska
organizacja ZMS, zobowiązując się zwrócić szczególną
uwagę na pomoc w terminowej realizacji inwestycji,
kształcenie załogi oraz organizowanie wolnego czasu
młodzieży. Organizacja ZMS okręgu przystąpiła do
wykonywania zadań akcji „ Lubin - Wielka Miedź - -
59
Instancje ZMS czynią próby skupienia młodzieży
twórczej , między innymi organizując zespoły młodych
twórców przy komitetach wojewódzkich ZMS Kra
ków, Wrocław, Łódź, Olsztyn, Gdańsk , Kielce, Ko
szalin .
ZMS podejmuje wśród młodzieży twórczej różne
akcje mające na celu stworzenie atmosfery ideowo -po
litycznej, sprzyjającej rozwojowi twórczości społecznie
zaangażowanej . Miejscami spotkań młodych twórców
z odbiorcami są przede wszystkim kluby i uniwersytety
robotnicze, obozy letnie, wieczorowe szkoły aktywu.
Zorganizowano w ciągu ostatnich lat planową akcję
spotkań literackich , wieczorów autorskich, kiermaszów
książki, urządzano objazdowe wystawy malarskie itp.
Poza spotkaniami i dyskusjami młodych twórców
(np. spotkanie młodych literatów w Zegrzynku w 1959
roku i w Krakowie – w 1961 roku) ZMS podjął sze
reg innych inicjatyw . Między innymi wspólnie z redak
cją „ Współczesności” i Państwowym Wydawnictwem
„ Iskry ” ogłoszono konkurs na reportaż literacki o mło
dych budowniczych wielkich obiektów przemysłowych.
Zaproszonym do udziału w konkursie pisarzom i dzien
nikarzom stworzono możliwość bliższego zaznajomienia
się z młodzieżą pracującą na tych obiektach. Konkurs
dostarczył wiele ciekawego materiału do dyskusji wo
kół „ bohatera pozytywnego” młodej prozy. Był to cen
tralny punkt rozważań na II Krakowskim Spotkaniu
Młodych Pisarzy Polski Południowej zorganizowanym
przez ZMS. Wzięło w nim udział ponad 100 młodych
twórców .
Ponadto, przy pomocy zespołów młodych twórców,
ZMS organizuje cały szereg rozmaitych imprez. Wy
mienić tu można między innymi „ Spotkania ze współ
>
czesnością akcję przeprowadzoną przez KW ZMS
w Koszalinie w celu spopularyzowania polskiej współ
60
czesnej literatury i dramaturgii, doroczny turniej
,, Czerwonej Róży” w Gdańsku — konkurs na zaanga
żowany utwór poetycki. Jedną z ciekawszych inicjatyw
ZMS jest również popieranie rozwoju młodej współ
czesnej dramaturgii, którą to inicjatywę KC ZMS za
początkował w 1962 roku wspólnie z Teatrem Po
wszechnym i redakcją „Współczesności” .
다. ZMS współdziała również ze związkami twórczymi.
Między innymi jest współtwórcą --- wraz ze Związkiem
Literatów Polskich - funduszu stypendialnego im . Ta
deusza Borowskiego.
63 :
Doświadczenia na tym polu podsunęły Związkowi
myśl tworzenia zespołów inżynieryjno-technicznych
przy komitetach zakładowych, a także przy wielu ko
mitetach miejskich, powiatowych i wojewódzkich .
W skład zespołów wchodzą zarówno wykwalifikowani
robotnicy, jak i młodzi technicy, inżynierowie i ekono
miści .
Zespoły mają charakter doradczy : analizują określo
ne problemy ekonomiczno-techniczne, a następnie opra
cowują propozycje i postulaty , które ZMS wnosi na
sesjach KSR i innych organów samorządu robotniczego .
Zespoły udzielają także fachowej pomocy młodzieżo
wym brygadom produkcyjnym , klubom techniki i ra
cjonalizacji itp.
W niektórych zakładach tworzy się także tak zwane
brygady pomocy racjonalizatorom lub pogotowie tech
niczne . Wyższą formą tego rodzaju działalności, w któ
rej uczestniczy ZMS, są organizowane od 1958 roku
w wielu zakładach pracy społeczne biura konstrukcyj
ne , projektowe i technologiczne, umożliwiające wszyst
kim pracownikom zakładu branie udziału w rozwiązy
waniu problemów technicznych.
Zasady współdziałania w zakładzie pracy z inżynie
rami i technikami zrzeszonymi w NOT reguluje zawar
te dnia 8 IX 1961 r. porozumienie (patrz : POROZUMIE
NIE ZMS NOT). Porozumienie to dotyczy ścisłej
współpracy obydwu organizacji w popularyzacji wiedzy
technicznej, w ruchu współzawodnictwa pracy oraz
w rozwiązywaniu problemów polityczno -wychowaw
czych młodej kadry technicznej . Porozumienie obej
muje także opiekę nad odbywającymi w zakładzie pra
cy praktyki i wstępne staże, współpracę ze stypen
dystami zakładu , popieranie awansów młodych inży
nierów i techników, o ile wykażą się niezbędnymikwa
64
lifikacjami zawodowymi, doświadczeniem i właściwą
postawą społeczną.
Istotnym elementem działalności ZMS jest współpra
ca z zakładowymi klubami techniki i racjonalizacji.
Organizowane przy wielu klubach techniki i racjona
lizacji tak zwane młodzieżowe sekcje ogólnych proble
mów techniki mają za zadanie umożliwienie młodzieży
wstępnego zaznajomienia się z problematyką technicz
ną. Dotychczasowe doświadczenia dowodzą, że praca
w sekcjach przynosi równe efektom technicznym
i ekonomicznym -- efekty wychowawcze. Uzupełniają
tę działalność różne młodzieżowe konkursy racjonali
zatorskie, np. w Hucie „ Stalowa Wola” czy w Hucie im.
M. Nowotki. Cenne rezultaty przynoszą konkursy
ogłaszane przez organizacje ZMS obiektów patro
nackich . Między innymi komitet międzyzakładowy
ZMS w MZRiP w Płocku już dwukrotnie ogłosił
konkurs racjonalizatorski, w rezultacie którego w la
tach 1961-1963 zastosowano łącznie w produkcji 61
pomysłów. Podobny konkurs ogłoszony przez organi
zację ZMS kombinatu w Tarnobrzegu przyniósł 70
wniosków opracowanych indywidualnie lub przez całe
brygady produkcyjne . Dzięki zastosowaniu propono
wanych ulepszeń zaoszczędzono około 1,5 mln złotych.
Zasięg ogólnopolski miał ogłoszony przez KC ZMS
i redakcję „ Walki Młodych ” konkurs pod nazwą „ Eure
ka ” .
Zainteresowanie organizacji zakładowych ruchem ra
cjonalizatorskim umożliwiło zorganizowanie w 1962 ro
ku po raz pierwszy wystawy „Młodzież --- Nowej Tech
nice” , na którą zakwalifikowano prace 250 młodych ra
cjonalizatorów ze 100 zakładów pracy. W 1963 roku —
również po raz pierwszy młodzi racjonalizatorzy
uczestniczyli w organizowanej przez FDJ w Lipsku
„ IV Wystawie Mistrzów Jutra" , zdobywając tam 30 me
5 Od A do Z ZMS 65
dali i dyplomów. Wystawa ta w coraz większym stop
niu staje się przeglądem dorobku młodych racjonaliza
torów krajów socjalistycznych .
Sprawa techniki i postępu technicznego jest bezpo
średnio związana ze sprawą kwalifikacji zawodowych,
których zdobycie między innymi umożliwiają uniwersy
tety robotnicze ZMS (patrz : UNIWERSYTET ROBOT
NICZY) .
o
OBÓZ SZKOLENIOWY . Obóz szkoleniowy ZMS jest
formą akcji letniej (patrz: AKCJA LETNIA) wykorzy
stywaną przez Związek w celu kształcenia w okresie
letnim różnych grup aktywu: młodych radnych, mło
dych działaczy samorządu robotniczego , aktywu eko
nomiczno - technicznego, sekretarzy komitetów zakłado
wych, młodych inżynierów i ekonomistów, kierowników
klubów, kierowników amatorskich zespołów artystycz
nych , a także aktywu pedagogicznego, członków samo
rządów uniwersytetów robotniczych , działaczy oświato
wych , słuchaczy kierunków pedagogicznych itp. Obozy
szkoleniowe ZMS wyróżniają się spośród innych więk
szą ilością zajęć programowych . Ten typ działalności
ZMS ma więc szczególne znaczenie dla rozwoju poli
tycznego i organizacyjnego młodego aktywu , a także
dla bezpośredniej wymiany doświadczeń organizacyj
nych.
Obozy szkoleniowe ZMS organizowane są najczęściej
w stałych ośrodkach campingowych, będących własno
ścią organizacji. Są to z reguły obozy staie . Wyjątkami
są obozy sportowe lub obozy, na których szkoli się ak
tyw turystyczny.
Obozy szkoleniowe ZMS organizowane są przez Ko
mitet Centralny ZMS, komitety wojewódzkie oraz przez
67
mające ku temu warunki kadrowe i należytą bazę ko
mitety powiatowe, miejskie i dzielnicowe, a także okrę
gowe komitety studenckie ZMS . Każdego roku KC ZMS
określa zakres, charakter oraz kierunki kształcenia na
obozach szkoleniowych .
Obozy te dzielą się na :
Obozy szkolące aktyw, który pełni określone funk
cje organizacyjne , np. sekretarze grup działania oraz
komitetów szkolnych i uczelnianych, kierownicy WSA
itp. Obozy te charakteryzują się szerokim programem ,
zawierającym wiele wskazówek organizatorskich oraz
przewidującym wymianę doświadczeń.
Obozy szkolące aktyw specjalistyczny, zajmujący
się wybraną dziedziną pracy ZMS. Może to być np.
obóz instruktorów sportowych, organizatorów zajęć
kulturalno -oświatowych albo technicznych, obóz akty
wu , który podejmuje się przeprowadzenia określonej
akcji lub kampanii w rodzaju turnieju czytelniczego
czy olimpiady „ Polska i Świat Współczesny”. Program
tych obozów jest podporządkowany specjalizacji ich
uczestników .
Obozy problemowe dla aktywu różnych szczebli
poświęcone analizowaniu, dyskutowaniu nad określo
nym problemem, którym ZMS ma zamiar zająć się
w najbliższym czasie.
Corocznie na różnego rodzaju obozach szkoleniowych
ZMS przebywa kilkanaście tysięcy aktywistów, którzy
w ten sposób przygotowują się do lepszego wypełniania
swoich obowiązków w organizacji. Metodyka, kierunki
pracy oraz sposób prowadzenia zajęć programowych są
tak pomyślane, aby przebywający na obozach szkole
niowych aktywiści uzyskali niezbędne kwalifikacje
i umiejętności lepszej pracy w macierzystych organi
zacjach i placówkach specjalistycznych ZMS .
68
OBÓZ WYPOCZYNKOWY . Obóz wypoczynkowy
jest jedną z form akcji letniej ZMS (patrz: AKCJA
LETNIA ). Pod względem ilości uczestników tego ro
dzaju obozy zajmują drugie miejsce po najbardziej
masowej formie akcji letniej ZMS, jaką jest „Lato
w mieście ” . Potrzeba organizowania przez ZMS let
nich obozów wypoczynkowych dla młodzieży wynika
z konieczności zagwarantowania młodym ludziom
członkom ZMS - należnego im po pracy i nauce wy
poczynku, a z drugiej strony - przekazania im w tym
okresie niezbędnej wiedzy o zadaniach, problemach
i życiu organizacji. Dlatego też program każdego obo
zu wypoczynkowego ZMS z reguły przewiduje pewną
ilość zajęć kształceniowych .
Obozy wypoczynkowe ZMS organizowane są przez
komitety zakładowe, szkolne i uczelniane ZMS. W ska
li województwa obozy takie organizują poszczególne
komitety wojewódzkie. W 1963 roku po raz pierwszy
KC ZMS zorganizował obozy wypoczynkowe: dla bry
gadzistów Brygad Pracy Socjalistycznej , dla najbar
dziej zasłużonych w rozwoju inicjatyw ekonomicznych
młodych robotników oraz dla kadry inżynieryjno
-technicznej.
Obozy wypoczynkowe ZMS mogą być stałe i wę
drowne. Pierwsze mają stałą bazę, tzn . namioty, dom
ki campingowe, ośrodki turystyczne lub specjalnie na
ten okres przygotowane obiekty, np. szkoły. Spośród
tych obozów największą popularnością cieszą się obo
zy urządzane pod namiotami lub w domkach campin
gowych.
Ilość obozów wędrownych ZMS zwiększa się z roku
na rok. Wiele z nich organizuje ZMS wspólnie ze spec
jalistycznymi organizacjami turystycznymi. Wprawdzie
ten typ obozów wymaga od ich uczestników pewnego
zahartowania i doświadczenia, ale jedno i drugie zdo
69
była już znaczna część młodzieży w czasie akcji letniej
ZMS. Najczęściej organizowane są obozy piesze, ko
larskie, motorowe, kajakowe, żeglarskie.
Formą pośrednią są obozy oparte wprawdzie o stałą
bazę, ale organizujące jedno- lub kilkudniowe wyciecz
ki turystyczne w pobliskie rejony. Forma ta szcze
gólnie przyjęła się na obozach ZMS dla młodzieży
szkolnej .
W ciągu ostatnich lat, zarówno wśród obozów ZMS
stałych, jak i wędrownych, ukształtował się nowy ro
dzaj obozy organizowane według zainteresowań lub
wręcz obozy hobbystów , gdyż wspólne zainteresowa
nia są na nich zasadniczym kryterium doboru. Bywa
ją to zarówno obozy naukowe, jak i obozy grupujące
np. filatelistów, amatorów - fotografików , wędkarzy.
Każdy obóz, prowadzony przez ZMS, niezależnie od
tego, czy jest obozem stałym , wędrownym , czy wresz
cie obozem zorganizowanym według zainteresowań , łą
czą wspólne cechy : atmosfera panująca na obozie, sa
morządność jako forma regulowania wewnętrznego ży
cia zespołu, aktywność uczestników w stosunku do
obowiązków wewnątrz obozu, jak i prac podejmowa
nych na zewnątrz. Temu wszystkiemu służy program
obozu, który jest po prostu realizacją zarówno gene
ralnej linii ZMS, jak i specyficznych zadań wycho
wawczych wobec środowiska, którego przedstawiciele
znajdują się na obozie.
72
Część stałych OHP stanowią hufce dla młodocia
nych skupiające młodzież, która znajduje się pod nie
dostateczną opieką wychowawczą rodziców lub opie
kunów. Hufce te mają charakter szkoleniowy, a zorga
nizowana w nich młodzież trzy dni w tygodniu prze
bywa w szkole ucząc się zawodu, trzy dni zaś jest
zatrudniona przy różnego rodzaju prostych pracach.
Młodzież zrzeszona w szkolnych, studenckich i wiej
skich terenowych OHP pracuje społecznie dla środo
wiska, porządkuje miasta, uczestniczy w budowie obie
któw sportowych i dróg, niwelowaniu terenów budo
wlanych , pieleniu szkółek leśnych, regulacji rzek i ko
paniu rowów melioracyjnych . Hufce te liczą przecięt
nie po 40 osób . Ich zarobki są zależne od rodzaju wy
konywanej przez hufiec pracy. Zarobki te młodzież
z reguły przeznacza na cele społeczne (wycieczki, za
kup sprzętu sportowego itp .).
Ze względu na sposób organizacji pracy terenowe
OHP dzieli się na tak zwane hufce dochodzące i wy
jazdowe. Hufce dochodzące pracują jedynie na rzecz
środowiska w określonych dniach wolnych od zajęć
w szkole lub na wyższej uczelni. Hufce wyjazdowe
natomiast, zrzeszając obok studentów jedynie uczniów
szkół miejskich, wyjeżdżają w czasie wakacji na wieś,
na dwutygodniowe turnusy.
W 1963 r., tytułem eksperymentu, studenci wyż
szych uczelni technicznych zorganizowali pierwsze
nufce remontowe maszyn rolniczych. Eksperyment
cen zdał egzamin .
· Wszystkie wyjazdowe terenowe OHP prowadzą
działalność kulturalną na rzecz środowiska, organizu
jąc dla miejscowej ludności wieczorki, spotkania i od
czyty popularnonaukowe .
Poważny wkład pracy w realizacji inwestycji rol
aych dały wiejskie OHP. Pracują one głównie przy
73
melioracji gruntów rolnych oraz przy budowie i na
prawach dróg.
W 1964 roku 16 628 OHP środowiskowych skupiało
łącznie 610 571 młodzieży :
hufce szkolne -
489 179 osób
hufce studenckie 25 202 osoby
hufce dla młodocianych 9 696 osób
hufce wiejskie 86 494 osoby
-
78
żowe, np. na terenie szkoły ZMS, ZMW i ZHP ,
w wojsku i w środowisku akademickim ZMS, ZMW
i ZSP.
W lutym 1958 roku cztery organizacje młodzieżowe
powołały Ogólnopolski Komitet Współpracy Organiza-
cji Młodzieżowych . Do jego zadań należy:
• zapewnianie udziału młodego pokolenia w rozwo
ju gospodarczym , społecznym i kulturalnym kraju ;
• zapewnianie należnego miejsca młodzieży w ży
ciu politycznym i społecznym kraju oraz troska o re
alizację praw młodzieży do pracy, nauki i wypo
czynku;
wyrażanie wspólnej opinii organizacji młodzieżo
wych wobec rządu i partii politycznych w sprawach
dotyczących całej młodzieży ;
• inicjowanie badań i dyskusji nad zasadniczymi
problemami młodzieży ;
podejmowanie wspólnych przedsięwzięć w dzie
dzinie współpracy z młodzieżą za granicą.
W skład OKWOM wchodzą przedstawiciele naczel
nych organów wykonawczych organizacji członkow
skich. Obradom Komitetu przewodniczy kolejno przed
stawiciel każdej z organizacji członkowskich , organiza
torami zaś posiedzeń zwyczajnych są kolejno po
szczególne organizacje. Uchwały Komitetu zapadają
zwykłą większością głosów i stają się prawomocne po
zaakceptowaniu ich przez organa wykonawcze poszcze
gólnych organizacji. Tak więc OKWOM nie jest in
stancją nadrzędną w stosunku do organizacji młodzie
żowych . Na zebraniach Komitetu przedstawiciele po
szczególnych organizacji informują się wzajemnie
o kierunkach działania podjętych przez te organizacje.
Na zebraniach tych ustala się wspólne inicjatywy.
Podobne formy współpracy obowiązują także na
szczeblu województwa, powiatu, miasta i dzielnicy.
79
Ze wspólnych spraw, o których decydował dotych
czas OKWOM, wyliczyć można np. udział młodzieży
polskiej w VI Światowym Festiwalu Młodzieży i Stu
dentów w Moskwie w 1957 roku oraz w VII Festiwalu
w Wiedniu w 1959 roku, obchody „ Dni Młodości",
udział młodzieży w społecznej akcji budowy szkół Ty
siąclecia, czyn produkcyjny dla uczczenia III Zjazdu
PZPR, udział w Światowym Forum Młodzieży w Mo
skwie w dniach 25 VII - 3 VIII 1961 roku, zwołanie
Zlotu Młodzieży Polskiej w Grunwaldzie w lutym
1960 roku, udział w VIII Światowym Festiwalu Mło
dzieży i Studentów w Helsinkach w 1962 roku, udział
w Międzynarodowej Konferencji Młodzieży i Studen
tów o Rozbrojenie i Niezależność Narodową w 1964
roku we Florencji, Zlot Młodzieży Polskiej na XX -le
cie PRL zwołany 22 lipca 1964 roku w Warszawie .
OKWOM jest również inicjatorem obchodów rocz
nic powstania polskich rewolucyjnych i postępowych
organizacji młodzieżowych, z których tradycji czerpią
i do których doświadczeń nawiązują organizacje człon
kowskie OKWOM. Stosunek do tradycji rewolucyj
nych i postępowych organizacji młodzieży w Polsce
określa uchwała OKWOM z maja 1958 roku „ O ob
chodach rocznic powstania organizacji młodzieżowych ”.
Stałym organem OKWOM jest Komisja Zagranicz
na , która składa się z przedstawicieli poszczególnych
organizacji młodzieżowych pełniących kolejno funkcję
przewodniczącego Komisji. Do kompetencji Komisji
należy między innymi utrzymywanie stałych kontak
tów i współdziałanie z ŚFMD , działalność informacyj
no-propagandowa dotycząca sytuacji i prac organiza
cji młodzieżowych za granicą oraz sytuacji w między
narodowym ruchu młodzieży, rozwijanie i organizo
wanie turystyki zagranicznej młodzieży.
Do spraw turystyki zagranicznej powołano specjal
: 80
ną instytucję Biuro Zagranicznej Turystyki Mło
dzieży „ Juventur” (patrz : BIURO ZAGRANICZNEJ
TURYSTYKI MŁODZIEŻY ).
82
niane organizacje, mogą być powoływane za zgodą
Komitetu 'Centralnego okręgowe komitety studen
ckie ZMS, wybierane na okręgowych konferencjach
delegatów studenckich grup działania .
Okręgowe komitety studenckie działają przy komi
tetach wojewódzkich na prawach KP, KM, KD ZMS
i mają wobec nich zastosowanie postanowienia art. 34
i 35 niniejszego Statutu.
We wszystkich innych wypadkach organizacje uczel
niane podlegają odpowiednim KP, KM, KD ZMS.
Podstawowymi dokumentami dotyczącymi działal
ności okręgowych komitetów studenckich są :
• Uchwała III Plenum KC ZMS z grudnia 1957 ro
ku — „ O budowie ZMS na wyższych uczelniach” oraz
• uchwała VIII Plenum KC ZMS z kwietnia 1959
roku „ O pracy ZMS na wyższych uczelniach ” .
Uchwała VIII Plenum precyzuje szczegółowo kie
runek rozwoju organizacji w środowisku studenckim ,
jak również określa działalność poszczególnych instan
cji. Uchwała omawia szczegółowo zadania studenckiej
organizacji ZMS w pracy polityczno-kształceniowej ,
w zakresie nauki, pracy kulturalno - oświatowej, wa
runków socjalno -bytowych , we współdziałaniu z inny
mi organizacjami oraz pracy studentów na rzecz roz
woju kontaktu ze środowiskami młodzieży szkolnej
i robotniczej.
Okręgowe komitety studenckie ZMS powołane zo
stały w siedmiu następujących ośrodkach akademic
kich: Łódź, Kraków, Poznań , Gdańsk, Szczecin , Wro
cław i Lublin. W Warszawie i Katowicach wszystkie
funkcje OKS spełniają wydziały studenckie przy KW
ZMS. Dzieje się tak ze względu na dużą ilość wyż
szych uczelni w tych środowiskach , jak również na ich
rozmieszczenie (Katowice). Właściwą pracę z KU
83
i grupami działania prowadzą w tych ośrodkach KD
(Warszawa) oraz KM (Katowice) ZMS .
92
Podobnymi patronatami objęły obiekty budowane
na swoim terenie niektóre organizacje wojewódzkie.
Według stanu na 1 III 1964 r. następujące obiekty go
spodarcze znajdowały się pod patronatem wojewódz
kich organizacji ZMS : Zakłady Włókien Sztucznych
„ Elana" w Toruniu patronat bydgoskiej organiza
cji wojewódzkiej , Rybnicki Okręg Węglowy - patro
nat katowickiej organizacji wojewódzkiej , Olsztyńskie
Zakłady Opon Samochodowych patronat olsztyń
skiej organizacji wojewódzkiej , Zakłady Koksoche
miczne w Blachowni Śląskiej patronat opolskiej
organizacji wojewódzkiej, Kombinat Paliwowo-Ener
getyczny w Adamowie -
patronat poznańskiej orga
nizacji wojewódzkiej , Strona Wschodnia ul. Marszał
kowskiej -- patronat organizacji Warszawy.
Różnorodność budowanych obiektów, którym patro
nuje organizacja , a także konieczność uwzględniania
miejscowych warunków i potrzeb powodują , że ogól
ne założenia patronatu ZMS muszą być realizowane
w sposób elastyczny. Są one także aktualizowane
w miarę postępu robót. Niejednokrotnie inicjatywy
sztabów patronackich ZMS przy poszczególnych obiek
tach mają zasięg ogólnokrajowy, zwłaszcza jeśli cho
dzi o zapewnienie terminowych dostaw. Taką inicja
tywą był na przykład apel płockiej organizacji ZMS
„ Zielona droga dla Płocka” lub też turoszowska „ Ak
cja 400 " .
Inną formą pracy ZMS w obiektach objętych pa
tronatem jest przejmowanie tak zwanego szefostwa
na szczególnie trudnych odcinkach pracy. Kieruje się
na nie wówczas najlepsze brygady młodzieżowe . Bry
gady takie, na przykład w Zakładach Azotowych
w Puławach, na początku 1964 roku zostały skierowa
ne do budowy sześciu hoteli robotniczych . Organizuje
się tak zwane akcje „ Alarm ” lub „ Sygnał” .
93
Ambicją organizacji ZMS patronującej budowie jest
rozwijanie wszechstronnej aktywności, to znaczy ży
wy udział we wszystkich organach przedstawiciel
skich , a zwłaszcza w organach samorządu robotnicze
go, działalność kształceniowa i kulturalno-oświatowa,
upowszechnianie kultury fizycznej i sportu itp .
Uwzględnienie specyfiki każdego obiektu objętego
patronatem ZMS nie wyklucza jednak konieczności
wyciągania pewnych wniosków ogólnych. Takiej właś
nie ogólnej oceny akcji patronowania przez ZMS obie
ktom gospodarczym dokonała między innymi w dniach
21–22 lutego 1963 roku Krajowa Narada Aktywu Ro
botniczego ZMS , w której uczestniczyło 350 działają
cych w wielkich zakładach przemysłowych aktywistów
Związku .
Patronat ZMS trwa do czasu zakończenia budowy
danego obiektu i osiągnięcia przez niego pełnej zdol
ności produkcyjnej. Potem następuje drugi etap pa
tronatu praca organizacji po oddaniu obiektu do
eksploatacji. Patronaty ZMS mają znaczenie nie tyl
ko gospodarcze, pomagają również kształtować wśród
członków ZMS poczucie współodpowiedzialności za
rozwój ekonomiczny kraju oraz stanowią źródło do
świadczeń dla wszystkich organizacji robotniczych ZMS.
7 - Od A do Z ZMS 97
podstawowego 19 tys. egzemplarzy , wydania szkol
nego -- 15 tys. egzemplarzy i wydania studenckiego –
-
pilo
nic
„ POKOLENIA " . „ Pokolenia" Kwartalnik Ko
misji Historycznej KC ZMS i ZG ZMW wydawa
ny przez Państwowe Wydawnictwo „ Iskry ” dla po
trzeb propagandowych i szkoleniowych organizacji
młodzieżowych, poświęcony popularyzacji postępo
wych i rewolucyjnych tradycji międzynarodowego
i polskiego ruchu młodzieżowego .
„ Pokolenia " skupiają wokół swojej redakcji, pod
egidą Komisji Historycznej KC ZMS i ZG ZMW i przy
współudziale członków Zespołu Młodzieżowego Ruchu
Rewolucyjnego z Zakładu Historii Partii, liczne gro
no młodych historyków zajmujących się badaniem
dziejów najnowszych. Pismo przyczynia się do ożywie
nia badań nad historią postępowych i rewolucyjnych
organizacji młodzieżowych umożliwiając drukowanie
ciekawszych prac i informacji, a także m.in. będąc
współorganizatorem Konferencji Młodych Historyków
i inicjatorem konkursów na wspomnienia z okresu
ostatniego dwudziestolecia.
Problematyka wszystkich numerów kwartalnika za
twierdzana jest na posiedzeniach Prezydium Komisji
98
Historycznej. Autorami artykułów i innych prac publi
kowanych w „ Pokoleniach ” są głównie byli działacze
organizacji młodzieżowych, pracownicy Zakładu Histo
rii Partii przy KC PZPR i referatów Historii Partii
przy komitetach wojewódzkich , pracownicy naukowi
uniwersytetów i Polskiej Akademii Nauk.
Nakład pisma wynosi 3 000 egzemplarzy (Dane za
lata 1963-1964) . Adres redakcji: Warszawa, ul. Smol
na 11/13. Red. społeczno -polityczna P. W. „ Iskry ”.
PO
KO
LE
NIA
POROZUMIENIE ZWIĄZKU MŁODZIEŻY SOCJA
LISTYCZNEJ I NACZELNEJ ORGANIZACJI TECH
NICZNEJ. Związek Młodzieży Socjalistycznej, rozwi
jając działalność w zakładach przemysłowych, coraz
pełniej angażuje do swoich poczynań młodą kadrę tech
niczną, zrzeszoną w stowarzyszeniach naukowo -tech
nicznych Naczelnej Organizacji Technicznej. Dotych
czasowa praktyka wykazała, że wszędzie tam, gdzie
współdziałały zakładowe organizacje ZMS i NOT, wy
niki ich pracy były lepsze, a działalność prowadzona
w sposób bardziej konkretny. Chcąc utrwalić dorobek
obu organizacji oraz ustalić zasady dalszej współpracy
2
Prezydium KC ZMS oraz Zarząd Główny NOT na
wspólnym posiedzeniu w dniu 8 IX 1961 roku podjęły
uchwałę w sprawie współdziałania .
Uchwała wskazuje na konieczność zjednoczenią wy
siłków podstawowych ogniw i instancji obydwu orga
nizacji we wspólnym rozwiązywaniu następujących za
99
gadnień: popularyzacji wiedzy technicznej , spraw po
stępu technicznego, udziału młodych inżynierów i tech
ników w ruchu współzawodnictwa pracy, problemów
polityczno -wychowawczych młodej kadry technicznej.
Przez popularyzację wiedzy technicznej rozumie się
między innymi wspólne organizowanie w szkołach
i zakładach pracy odczytów na tematy techniczne oraz
wszelkich innych imprez zaznajamiających z problema
mi techniki, opiekę nad placówkami propagującymi
technikę, takimi jak biblioteki techniczne lub sekcje
techniczne w szkołach i klubach ZMS itp. Pożyteczną
formą popularyzacji wiedzy technicznej jest udział grup
działania ZMS i zakładowych kół NOT w przekazywa
niu szkołom, jako pomocy naukowych , maszyn i urzą
dzeń technicznych .
ZMS i NOT współdziałają z administracją zakładów
i ogniwami związków zawodowych w popularyzowaniu
i rozwijaniu wynalazczości pracowniczej organizując
konkursy, kluby oraz brygady racjonalizatorskie i inży
nieryjno-robotnicze oraz zapewniają młodym racjona
lizatorom fachową pomoc i opiekę. Nie mniej istotną
dziedziną wspólnych zainteresowań obydwu organizacji
jest dążenie do zapewnienia prawidłowej i szybkiej rea
lizacji zakładowych planów postępu technicznego
między innymi poprzez organizowanie społecznych
zespołów do rozwiązywania poszczególnych zagadnień
technicznych .
Udział młodych inżynierów i techników w ruchu
współzawodnictwa pracy oraz problemy polityczno
-wychowawcze w pracy z młodą kadrą techniczną wa
runkują powodzenie wszystkich innych postanowień
uchwały. Chodzi o pełniejsze zaangażowanie młodej ka
dry technicznej w ekonomicznym i społecznym życiu
zakładu. Drogą do tego jest między innymi angażowa
nie młodych inżynierów i techników do czynnej dzia
100
łalności w kołach stowarzyszeń naukowo- technicznych
oraz organizacjach ZMS, w komisjach problemowych
obydwu organizacji i konferencji samorządu robotnicze
go oraz popieraniè w uzasadnionych wypadkach ich
awansu zawodowego, otaczanie wszechstronną opieką
stażystów itp. Ponadto obie organizacje zobowiązują się
do udzielenia młodej kadrze technicznej pomocy w pod
noszeniu kwalifikacji zawodowych organizując kursy
zawodowe, konferencje naukowe, seminaria i wykłady
na tematy najnowszych osiągnięć nauk technicznych.
Wspólna uchwała Prezydium KC ZMS i Zarządu
Głównego NOT uznaje zakład pracy za najważniejszy
teren współdziałania obydwu organizacji. Programy
wspólnego działania organizacji zakładowych ZMS
i NOT są podstawą przy opracowywaniu planów współ
pracy organizacji wojewódzkich i krajowych ZMS
i NOT (patrz: MŁODZIEŻ - NOWEJ TECHNICE ).
108
kładów Azotowych w Puławach , licząca na początku
1963 roku — 80, a na początku 1964 roku – 250 człon
ków, rozpoczęła działalność od propagowania współza
wodnictwa pracy, rozwijania placówek kształcenia ogól
nego i zawodowego oraz zapewnienia młodzieży właści
wych warunków bytowych. W myśl tych założeń po
wołano sztab ekonomiczny patronatu i w okresie do
1 III 1964 roku opracowano regulamin współzawodni
ctwa pracy, stworzono trzy pierwsze młodzieżowe bry
gady produkcyjne, zorganizowano uniwersytet robotni
czy ZMS, a aktyw młodzieżowy skierowano na budo
wę sześciu hoteli robotniczych przeznaczonych dla czę
ści dwutysięcznej już załogi.
R
RADA ORGANIZACJI SZKOLNYCH . Rada organi
zacji szkolnych ZMS jest ciałem programująco -dorad
czym komitetu powiatowego, miejskiego lub dzielnico
wego. Składa się ona z członków odpowiedniego komi
tetu oraz innych aktywistów danego terenu. Są to
w przeważającej mierze nauczyciele i uczniowie .
Rada organizacji szkolnych programuje i koordynuje
poczynania wszystkich organizacji szkolnych ZMS swe
go terenu, służy konsultacjami w tym zakresie odpo
wiedniemu komitetowi, pośredniczy między organizacją
a administracją szkolną lub żespołami pedagogicznymi.
Rady organizacji szkolnych mają w szczególności odpo
wiedzialne zadania w przedsięwzięciach podejmowanych
przez całą szkolną organizację ZMS, takich jak np.
Ogólnopolska Olimpiada Wiedzy o Polsce i Świecie
Współczesnym (patrz: OGÓLNOPOLSKA OLIMPIADA
WIEDZY O POLSCE I ŚWIECIE WSPÓŁCZESNYM ).
Odpowiednikiem rad organizacji szkolnych na szcze
blu wojewódzkim i krajowym są komisje szkolne przy
komitetach wojewódzkich i KC (patrz: STRUKTURA
ORGANIZACYJNA ).
112
REDAKCJA MŁODZIEŻOWA POLSKIEGO RADIA .
Redakcja młodzieżowa Polskiego Radia jest komórką
zajmującą się opracowywaniem specjalnego programu,
uwzględniającego specyficzne potrzeby i zainteresowa
nia młodego człowieka. Redakcja jest częścią samo
dzielnego działu publicystyki i informacji PR . Od
1 stycznia 1963 roku uzyskała ona stałe godziny nada
wania swoich audycji: codziennie od godz. 16.35 do 17
w programie pierwszym PR.
Na całość tygodniowego programu redakcji młodzie
żowej PR składa się kilka stałych cykli tematycznych,
np.:
„ Moje miejsce w życiu " - cykl światopoglądowy ;
,,Gdzieś w gromadzie" audycje poświęcone ży
ciu młodzieży na wsi ;
„ Dzień dzisiejszy dzień jutrzejszy ” audycje
popularyzujące wychowanie politechniczne oraz nowe
interesujące i potrzebne społeczeństwu zawody;
• ,,Ewa i księżyc" – audycja dla dziewcząt wpro
wadzająca oprócz mody, piosenki i zagadnień kultury
sposobu bycia problematykę obyczajową;
„ Ambicje i starty " audycja poruszająca sprawy
absolwentów wyższych uczelni itp.
Oprócz audycji cyklicznych codziennie nadaje się fe
lieton o sprawach bieżących, które szczególnie intere
sują słuchaczy, odpowiada się na listy, pytania itp.
Według badań Biura Studiów i Oceny Programów
PR odbiorcami audycji młodzieżowych są w zasadzie
roczniki 1940—48, a więc młodzież w wieku od 14 do
23 lat. Od 1962 roku obserwuje się stały wzrost ilości
listów do redakcji młodzieżowej PR (związany między
innymi z ustaleniem stałych godzin nadawania progra
mu). W ciągu 1963 roku wpłynęło do redakcji ponad
5 000 listów , nie licząc listów przysłanych na konkursy.
8 - Od A do Z 0 ZMS 113
W ciągu 1964 roku redakcja otrzymywała przeciętnie
30—40 listów dziennie .
Redakcja młodzieżowa PR ściśle współdziała ze
Związkiem Młodzieży Socjalistycznej w prowadzeniu
i popularyzowaniu rozmaitych akcji centralnych, a tak
że ważnych przedsięwzięć regionalnych.
Adres redakcji: Polskie Radio, Warszawa, Al. Nie
podległości 77. Biuro Listów , Warszawa, ul. Noakow
skiego 12/20
Obok redakcji młodzieżowej PR istnieją także re
dakcje młodzieżowe przy większości rozgłośni regio
nalnych . Są to samodzielne redakcje (z wyjątkiem Opo
la i Gdańska, gdzie stanowią część innych redakcji).
Redakcje te dysponują różnym czasem nadawania audy
cji - od 60 min . (Opole) do 215 min . (Poznań ) mie
sięcznie w programie lokalnym .
REDAKCJE MŁODZIEŻOWE TELEWIZJI. Proble
matyką młodzieżową w telewizji zajmują się następu
jące redakcje : redakcja publicystyki młodzieżowej , re
dakcja programów artystycznych dla młodzieży i tele
wizyjny klub „ Proton ”. Redakcja publicystyki mło
dzieżowej jest częścią naczelnej redakcji publicystycz
no -informacyjnej TV, natomiast redakcja programów
artystycznych dla młodzieży -- naczelnej redakcji pro
-
115
zawodowej , miejscu w społeczeństwie ; wiążąc ze śro
dowiskiem , nie dopuszcza do izolowania się studentów
od społeczności ludzi pracy.
Regionalny ruch studencki znajduje się w okresie
formowania ostatecznego kształtu organizacyjnego, jak
również kierunku i metod działania.
Ruch ten rozwija się w dwóch zasadniczych formach,
z których pierwszą, powołaną do życia wspólną uchwa
łą Prezydium KC ZMS i ZG ZMW oraz Komitetu Wy
konawczego RN ZSP z grudnia 1960 roku, są regional
ne ogniska studenckie, organizowane przy powiatowych
instancjach ZMS i ZMW.
Pierwsze regionalne ogniska studenckie powstały na
przełomie lat 1960/61 . W zorganizowanej w maju 1961
roku przez KC ZMS naradzie przewodniczących ROS
wzięło udział 36 osób . Aktualnie istnieje około 50
ognisk.
Drugą formą regionalnego ruchu studenckiego są
międzyuczelniane grupy regionalne powołane wiosną
1962 roku z inicjatywy Rady Naczelnej ZSP. Ruch ten
skupia w ośrodkach akademickich młodzież rekrutują
cą się z określonego regionu , jak również bardziej
aktywnych stypendystów.
Ruch ten nie jest jednolity w formie, skupia on bo
wiem zarówno ziomków z jednostek administracyj
nych powiatów (np. gorliczanie w Krakowie), jak
również ze znacznie większych obszarów (np. koszali
nianie w Poznaniu) .
Na przestrzeni roku 1963 powstały w takich ośrod
kach, jak Kraków, Poznań , Warszawa, Wrocław czy
Gliwice nowe, dynamiczne międzyuczelniane grupy
regionalne. Są to przede wszystkim Warmiacy i Mazu
rzy oraz Lubuszanie .
Międzyuczelniane grupy regionalne mają, w odróż
nieniu od regionalnych ognisk studenckich , ułatwione
116
bardziej naturalne warunki pracy, gdyż mogą prowa
dzić działalność praktycznie na przestrzeni całego roku.
Toteż, mimo zaledwie dwu lat istnienia, mają one
znaczny dorobek i wykazują stałą tendencję rozwojową.
W kwietniu 1961 roku Urząd Rady Ministrów wy
dał pismo do przewodniczących prezydiów wojewódz
kich i powiatowych rad narodowych w sprawie pracy
i opieki nad studentami. W piśmie tym wiele uwagi po
święcono konieczności udzielania poparcia i pomocy
przez rady narodowe studenckiemu ruchowi regional
nemu .
117
Najlepsi, najbardziej świadomi i oddani sprawie soc
jalizmu członkowie ZMS. są w toku realizowanego przez
organizację procesu wychowawczego przygotowani do
ubiegania się o przynależność do partii. Przygotowanie
to obejmuje działalność ideowo -uświadamiającą oraz
kształtowanie w praktycznym działaniu właściwej po
stawy życiowej . Statut ZMS (rozdz. I, art. 4) mówi:
Zaszczytnym i odpowiedzialnym zadaniem ZMS jest
przygotowanie najlepszych swych członków do wstą
pienia w szeregi PZPR .
Wysiłki i ambicje ZMS w tej dziedzinie spotkały się
ze zrozumieniem i uznaniem partii. Statut PZPR,
uchwalony na III Zjeździe Partii w marcu 1959 roku,
dał temu wyraz postanowieniem : Dla członków ZMS
i ZMW opinia polecająca ich organizacji jest trakto
wana na równi z opinią członka partii (rozdz. I, art . 4,
pkt. b).
Znaczenie tego postanowienia statutowego polega na
rozciągnięciu na organizacje młodzieżowe wyłącznego
dotychczas uprawnienia członka partii prawa re
komendowania nowych członków . Jest ono dowodem
wielkiego zaufania partii do dojrzałości Związków . Po
stanowienie to obarcza ZMS poważną odpowiedzialno
ścią. Tak też zostało to zaszczytne uprawnienie przyję
te przez aktyw i instancje Związku .
Do dnia 1 lipca 1964 roku ponad 145 tysięcy człon
ków ZMS wstąpiło do Polskiej Zjednoczonej Partii Ro
botniczej z rekomendacji swojej organizacji.
123
SESJA POPULARNONAUKOWA MŁODZIEŻY
SZKOLNEJ, Sesje popularnonaukowe młodzieży szkol
nej organizowane były po raz pierwszy w związku
z dwudziestoleciem PRL , w okresie od lutego do lipca
1964 roku. Umożliwiły one uczniom szkół średnich po
głębienie wiedzy o przemianach społecznych i ekono
micznych, jakie zaszły w Polsce w minionym dwu
dziestoleciu . Zgodnie ze swoją nazwą sesje te miały
charakter naukowy i wymagały od uczestników
wszechstronnych przygotowań (zebranie i opracowanie
materiałów oraz informacji ilustrujących dorobek wła
dzy ludowej w regionie, w którym znajduje się szkoła ).
Organizatorami sesji w szkole były : komitet szkolny
ZMS i koła przedmiotowe. Tworzyły one zespół , który
uwzględniając specyfikę regionu, opracowywał wspól
ny plan sesji oraz sposób jego realizacji. Zespół dzielił
się następnie na sekcje, które, zależnie od obranego te
matu i kierunku zainteresowań, przeprowadzały bada
nia i opracowywały plansze, a następnie na podstawie
tych materiałów przygotowywały referat. Był on na
stępnie przedstawiany na posiedzeniu plenarnym sesji.
Sesje w szkołach były pierwszym i zasadniczym eta
pem akcji. Następnymi etapami były sesje międzyszkol
ne, wojewódzkie seminaria kół przedmiotowych oraz
zorganizowana w okresie od 8 do 22 lipca 1964 roku
sesja centralna. Zasadniczymi tematami tej sesji były
walka o narodowe i społeczne wyzwolenie Polski
w okresie okupacji oraz przemiany polityczne, społecz
ne i gospodarcze w dwudziestoleciu PRL .
Sesje popularnonaukowe młodzieży szkolnej były
przeprowadzane przy pomocy okręgowych komitetów
studenckich ZMS oraz studenckich kół naukowych . Ich
przedstawiciele uczestniczyli w wielu sesjach jako
współorganizatorzy.
Sesje popularnonaukowe młodzieży szkolnej są nową
124
formą działalności ZMS w szkołach . Dlatego też były
jednocześnie traktowane przez organizatorów jako
eksperyment wychowawczy.
125
SPARTAKIADA XX - LECIA PRL . Z inicjatywą zor
ganizowania spartakiad dla uczczenia Tysiąclecia
i XX - lecia PRL wystąpił w kwietniu 1960 roku do
władz sportowych naszego kraju II Krajowy Zjazd
ZMS. Władze sportowe inicjatywę przyjęły i uchwałą
GKKFIT został ogłoszony 5-letni ruch spartakiadowy
na lata 1960–64. Ruch spartakiadowy stał się czyn
nikiem mobilizującym i wzbogacającym formy upo
wszechnienia kultury fizycznej wśród społeczeństwa,
szczególnie w środowiskach dotąd najbardziej pod tym
względem opóźnionych. Przy ustalaniu kierunków ro
zwoju ruchu spartakiadowego wysunięto na pierwszy
plan spartakiady środowiskowe (zakład pracy , szkoła ,
wieś, gromada) oraz spartakiady powiatowe.
Dla aktywizacji poszczególnych terenów wprowadzo
no współzawodnictwo, które obejmowało następujące
elementy: ilość uczestników w imprezach sportowych,
ilość uczestników w pokazach , wyniki szkolenia aktywu
sportowego, osiągnięcia w społecznym budownictwie
urządzeń sportowych, wyniki masowej nauki pływania.
W ramach ruchu spartakiadowego rozwinęło się wiele
różnorodnych inicjatyw - na przykład ruch społecz
nego budownictwa sportowego. Dla potrzeb spartakiad
wyszkolono wiele dziesiątków tysięcy organizatorów
i sędziów sportowych, w znacznej części członków
ZMW i ZMS .
Centralna Spartakiada XX-lecia PRL , stanowiąca
podsumowanie ruchu spartakiad, odbyła się 22 lipca
1964 r. w Warszawie.
128
Związkiem Sportowym i Akademickim Związkiem
Sportowym w organizowaniu życia sportowego uczniów
i studentów. ZMS rozwija ponadto współpracę z Pol
skim Towarzystwem Turystyczno -Krajoznawczym , Li
gą Obrony Kraju oraz wieloma zrzeszeniami i związ
kami sportowymi. Na uzyskanie dotychczasowych osią
gnięć ZMS w dziedzinie upowszechniania sportu i tu
rystyki wśród młodzieży wpłynęło w dużej mierze
odbyte w 1960 roku wspólne posiedzenie Plenum KC
ZMS z CRZZ w sprawach kultury fizycznej oraz po
moc, jakiej ZMS -owi udziela GKKFIT.
Celem sportowo-turystycznej działalności ZMS jest
upowszechnienie kultury fizycznej wśród młodzieży,
stworzenie ideowej atmosfery w ruchu sportowym oraz
realizowanie zasad ścisłego powiązania szerokiego ma
sowego ruchu ze sportem wyczynowym . Dlatego też
ZMS czyni wysiłki, aby wszystkie instancje i ogniwa
organizacji interesowały się pracą klubów i organizacji
sportowych, panującą w nich atmosferą, wychowaniem
młodzieży sportowej , aby śmiało podejmowały ważne
problemy ruchu sportowego, popularyzowały ZMS
wśród sportowców oraz propagowały sport i turystykę
wśród członków i aktywu ZMS.
ZMS uznaje za najważniejszą potrzebę szerszy i bar
dziej wszechstronny rozwój kultury fizycznej w śro
dowisku młodzieży pracującej , w środowiskach mło
dzieży na dużych budowlach przemysłowych oraz
w środowiskach małomiasteczkowych . Zadania te ZMS
rozwiązuje z innymi organizacjami, a zwłaszcza związ
kami zawodowymi.
W środowisku młodzieży szkolnej ZMS realizuje pro
gram całorocznych imprez sportowo-turystycznych.
ZMS - owskie Igrzyska Sportowe ( patrz:
Szkolne
SZKOLNE IGRZYSKA SPORTOWE) przyjęte zostały
przez Ministerstwo Oświaty i Szkolny Związek Spor
9 Od A do Z O ZMS 129
towy jako podstawa masowej działalności w dziedzinie
wychowania fizycznego w szkołach średnich wszystkich
typów.
Większość praktycznych zadań koncentruje się
w grupie działania ZMS oraz w komitecie zakładowym
(szkolnym lub uczelnianym ). Organizują one z udzia
łem członków ZMS i młodzieży niezrzeszonej różno
rodne sekcje sportowo - turystyczne, prowadzą działal
ność sportowo -turystyczną w ramach zakładowego
ogniska Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej ,
zapewniają udział młodzieży w akcji letniej ZMS
(patrz: OBÓZ WYPOCZYNKOWY) w obozach urzą
dzanych własnymi siłami lub przez wyższe instancje
oraz w imprezach „ Lata w mieście" (patrz : LATO
W MIEŚCIE) wycieczkach, biwakach, rajdach tu
rystycznych itp., budują także siłami społecznymi
swych członków i młodzieży obiekty i urządzenia spor
towe - boiska do piłki ręcznej, bieżnie i skocznie lek
koatletyczne, strzelnice itp.
Ponadto grupy działania ZMS, w oparciu o istnie
jący w zakładzie pracy klub sportowy lub też własny
mi siłami, przeprowadzają wszelkiego rodzaju rozgryw
ki w popularnych wśród załogi dyscyplinach sportu,
np. w piłce nożnej, siatkówce, koszykówce , tenisie sto
łowym , kometce, szachach, sportach obronnych itd.
W roku 1963 szereg grup przystąpiło do organizowania
„ Zakładowych ZMS -owskich lig sportowych ”.
Przy komitetach powiatowych i miejskich ZMS pra
cują komisje sportu i turystyki, które inicjują i nad
zorują przebieg przedsięwzięć i akcji ZMS. Komisje
te utrzymują w imieniu instancji więź z klubami spor
towymi i organizacjami sportowo -turystycznymi. Po
nadto ich zadaniem jest ocena wychowawczej pracy
klubów i sekcji sportowych oraz współdziałanie w tym
zakresie z zarządami, instruktorami i trenerami.
130
Podobne zadania spełniają komisje sportu KW ZMS
oraz odpowiednie komórki tych komitetów . Zadania te
polegają na rozwijaniu masowej działalności sportowo
-turystycznej w wielkich miastach i znajdujących się
w budowie wielkich obiektach przemysłowych .
131
Sportowa Odznaka XX-lecia PRL może być zdoby
wana w okresie od 22 lipca 1964 r. do 22 lipca 1965
roku . Ubiegać się o nią mogą obywatele PRL urodzeni
przed styczniem 1954 roku. Warunkiem zdobycia od
znaki jest czynny udział w sportowo -turystycznych
imprezach organizowanych z okazji XX-lecia Polski
Ludowej , a mianowicie w dwóch imprezach sportowych
nie wchodzących w ramy systemu rozgrywek polskich
związków sportowych, a więc w spartakiadach, spły
wach , rajdach , nauce plywania itp. , oraz w jednej
imprezie turystyczno-krajoznawczej , przez którą rozu
mie się wycieczkę dowolnym środkiem lokomocji poza
miejsce zamieszkania, na trasie nie krótszej niż 5 km ,
połączoną ze zwiedzaniem obiektu historycznego, zakła
du przemysłowego , rezerwatu przyrody itp.
Każdy ubiegający się o Sportową Odznakę XX -le
cia PRL otrzymuje kartę uczestnictwa. Po zakończeniu
określonej imprezy sportowej lub po wycieczce tury
styczno-krajoznawczej osoba ubiegająca się o odznakę
zgłasza się do organizatora imprezy z prośbą o odnoto
wanie uczestnictwa na karcie. Po zaliczeniu uczestni
ctwa we wszystkich wymaganych regulaminem impre
zach , uzyskuje się prawo kupna i noszenia odznaki.
XX
133
STRUKTURA ORGANIZACYJNA . ZMS jest organi
zacją zbudowaną na zasadach centralizmu demokra
tycznego, który zakłada najszersze prawo wypowiedzi
i krytyki dla wszystkich członków i jednolitą dla
wszystkich członków dyscyplinę, podporządkowanie się
mniejszości w sprawach uchwalonych przez większość,
obieralność wszystkich stanowisk i obowiązek składa
nia sprawozdań przez wybrane władze z ich działalno
ści, obowiązującą moc uchwał instancji wyższych dla
niższych, jawność życia organizacyjnego.
Wybory w ZMS są tajne i zyskują prawomocność
przy obecności co najmniej 2/3 uprawnionych do gło
sowania. Na życzenie większości głosujących wybory
mogą być w grupach działania przeprowadzane jawnie.
Obowiązuje zwykła większość oddanych prawomocnie
głosów ; tym samym trybem przyjmowane są wszelkie
postanowienia przechodzące przez głosowanie.
Najwyższą władzą Związku na każdym szczeblu jest
odpowiednie zebranie ogólne członków lub konferencja
delegatów. Poza prawem wybierania władz (komite
tów) odpowiedniego szczebla, zgodnie ze Statutem
ZMS (rozdz. IV, art. 42) konferencje podejmują
uchwały, określające kierunek działalności Związku na
swoim terenie, zgodnie z programem Związku i uchwa
łami władz wyższych, dokonują oceny działalności
organizacji, komitetów, sekretariatów i ich członków .
Obok komitetów konferencje (zjazdy) wybierają na
odpowiednich szczeblach komisje rewizyjne (patrz:
KOMISJA REWIZYJNA) i sądy koleżeńskie (patrz:
SĄD KOLEŻEŃSKI) .
Komitety wybierają ze swego składu sekretariaty od
powiednich szczebli oraz powołują jako ciała progra
mująco-pomocnicze komisje problemowe lub rady, zaj
mujące się poszczególnymi dziedzinami działalności
Związku.
134
Podstawowym ogniwem ZMS jest grupa działania
(patrz: GRUPA DZIAŁANIA ) tworzona w miejscu pra
cy lub nauki członków ZMS, kierowana przez komitet
grupy wraz z sekretarzem grupy . Na tych samych za
sadach co grupa działania jest zbudowana grupa tere
nowa (patrz: GRUPA TERENOWA) skupiająca mło
dzież nie związaną wspólnym miejscem pracy lub nau
ki.
136
uzupełniają inne formy kształcenia o charakterze spe
cjalistycznym (kursy, obozy kształceniowe itp.), roz
wijane przez ZMS w środowiskach studenckich.
138
Sztab patronatu, zależnie od aktualnych potrzeb,
przyjmuje często dodatkowo patronat wycinkowy dla
zapewnienia realizacji szczególnie trudnych i pilnych
zadań zarówno gospodarczych , jak i socjalnych. Może
to być np. budowa określonej części obiektu, zapew
nienie terminowych dostaw , werbunek pracowników
lub problemy bytowe pracującej młodzieży. Typowym
przykładem takiej koncentracji wysiłku ZMS była
przeprowadzona przez sztab patronatu Kombinatu
Górniczo - Energetycznego Turów w latach 1961–1962
„ Akcja 400 ” , w czasie której między innymi interwe
niowano w 120 zakładach produkcyjnych w całym
kraju, lub budowa osiedla mieszkaniowego im . Patro
natu ZMS na 5 tys. mieszkańców w Płocku .
140
PRL ); w wielu zaś województwach Czyn był bezpo
średnią kontynuacją Sztafety, a zobowiązania podjęte
w jego ramach były jednocześnie zobowiązaniami
Sztafety.
141
tującego zamieszczone informacje. W zespole redak
cyjnym pracuje wielu laureatów nagrody im . J. Bru
na przyznawanej corocznie najzdolniejszym młodym
dziennikarzom .
1 stycznia 1964 roku nakład ,, Sztandaru Młodych "
wynosił 120 000 egzemplarzy.
Adres redakcji: Warszawa, ul. Wspólna 61 ,
M
YC AR
H
OD ND
ME ZTA
S S
Ś
SWIATOWA FEDERACJA MŁODZIEŻY DEMO
KRATYCZNEJ. Swiatowa Federacja Młodzieży Demo-
kratycznej jest międzynarodowym demokratycznym
stowarzyszeniem organizacji młodzieżowych . Skupia
ona postępowe i demokratyczne organizacje ze 130 kra-
jów świata, zrzeszające łącznie około 110 mln młodzie
ży. Komitet Wykonawczy, Biuro i Komisja Rewizyjna.
ŚFMD mieszczą się w Budapeszcie.
Najwyższą władzą ŚFMD jest Zgromadzenie Orga-
nizacji Członkowskich . Członkami ŚFMD są m. in .
trzy polskie organizacje Związek Młodzieży Socja
listycznej, Związek Młodzieży Wiejskiej i Związek
Harcerstwa Polskiego. Zrzeszenie Studentów Polskich
jest członkiem Międzynarodowego Związku Studentów ..
ŚFMD powstała w 1945 roku w Londynie. Utworzo
no ją w myśl decyzji konferencji przedstawicieli mło- .
dzieży 63 krajów świata, poświęconej sprawom walki .
o pokój , przyjaźni między narodami i szczęśliwej przy
szłości młodzieży. Na konferencji londyńskiej Polskę
reprezentowało 19 delegatów działających wtedy orga
nizacji młodzieżowych, to jest: ZWM , ZMW RP „Wi
ci ”, OM TUR, ZMD i ZHP. Uczestnicy konferencji
londyńskiej ślubowali: ...umacniać jedność młodzieży
na całym świecie. Młodzieży różnych ras, koloru skó- .
ry, narodowości i wierzeń . Przyrzekamy zlikwidować
143 ,
wszelkie ślady faszyzmu, ustanowić między wszystki
mi ludźmi na świecie szczerą przyjaźń. Przyrzekamy
strzec słusznego i trwałego pokoju, walczyć o zlikwi
dowanie nędzy ...
Cele i zadania ŚFMD określa Statut Federacji:
W ŚFMD skupiają się organizacje młodzieżowe róż
nych krajów o różnych programach politycznych , wie
rzeniach, o rozmaitych formach działania , które na
bazie równości i w duchu poszanowania całkowitej nie
zależności wyrażają zgodę na wzajemne koordynowa
nie swoich wysiłków w celu lepszego zaspakajania
potrzeb i dążeń młodzieży, w walce o demokrację,
przyjaźń i pokój na świecie.
Do ŚFMD należą związki i ugrupowania młodzieży
o zasięgu krajowym . Statut rozróżnia dwie kategorie
członków: rzeczywistych i zrzeszonych . Organizacje
należące do Federacji, jako członkowie zrzeszeni, nie
są obowiązane do przyjmowania całego programu
ŚFMD . Uczestniczą one w pracach Federacji, przyj
mując odpowiadającą im część programu.
ŚFMD jest członkiem Komitetu Międzynarodowych
Organizacji Pozarządowych przy UNESCO. Wnosi na
międzynarodowe forum problemy młodego pokolenia.
Działalność Federacji przybiera bardzo różnorodne
formy. Na szczególne podkreślenie zasługuje to wszyst
ko, co robi ona w celu rozwijania solidarności z mło
dzieżą krajów wyzwalających się spod jarzma kolonia
lizmu oraz niesienia pomocy krajom nowo wyzwolo
nym . W tym celu istnieje przy ŚFMD Międzynarodo
wy Fundusz Solidarności. Federacja była organizato
rem kampanii młodzieżowych przeciw wojnie w Wiet
namie , Korei i w Algierii, przeciw agresji na Kubie.
Opracowała szereg dokumentów o sytuacji młodzieży
na świecie i przedstawiła je opinii publicznej oraz
Organizacji Narodów Zjednoczonych.
144
W czasie Zgromadzenia Organizacji Członkowskich ,
które odbyło się w Warszawie w dniach 10—16 VIII
1962 roku , ustalono najważniejszy w obecnej chwili
kierunek działania Federacji: walkę o zaprzestanie
prób z bronią jądrową, o zawarcie układu o powszech
nym i całkowitym rozbrojeniu pod kontrolą międzyna
rodową, o likwidację baz na obcych terytoriach, utwo
rzenie stref bezatomowych oraz rozwiązanie problemu
Niemiec i Berlina Zachodniego . Zgromadzenie przyję
ło wówczas do ŚFMD 47 nowych organizacji młodzie
żowych z 28 krajów.
Poprzednie kongresy Zgromadzenia Organizacji
Członkowskich odbywały się: założycielski w Londy
nie w 1945 roku , w Budapeszcie w 1949 roku, w Bu
kareszcie w 1959 roku, w Kijowie w 1957 roku (na
kongresie tym dokonano analizy błędów popełnionych
w poprzednim okresie oraz zmieniono nazwę najwyż
szego organu ŚFMD na Generalne Zgromadzenie Orga
nizacji Członkowskich ) i w Pradze w 1959 roku.
Najpopularniejszą formą działalności ŚFMD są Fe
stiwale Młodzieży i Studentów o Pokój i Przyjaźń . Fe
stiwale odbyły się dotychczas: w Pradze - w 1947 ro
ku, w Budapeszcie w 1949 roku, w Berlinie w 1951
-
LA P
ST EA
IN CE
FO
TH UNITE
FORWARD TOP
G
R
YOU
FEDERATION
WORLD FED
DEMOCRATIC YOUTH
1
T
TARNOBRZEG. Ogromne, bo sięgające 120 mln ton
czystej siarki, tarnobrzeskie zloża rudy siarkowej są -
po złożach amerykańskich - najbogatszymi w świecie.
Do prac wstępnych przy ich eksploatacji przystąpiono
w 1957 roku . Wtedy to rozpoczęto w okolicach Tarno
brzegu budowę: w Piasecznie - kopalni siarki i w Ma
chowie — zakładu przetwórczego. W 1958 roku pierw
sze transporty rudy siarki powędrowały z Tarnobrzegu
do zakładu eksperymentalnego w Ogorzelcu na Dolnym
Śląsku. Tam też otrzymano pierwszą czystą tarnobrze
ską siarkę. W 1958 roku – 9 tys. ton, w 1959 roku –
- -
147
dukcyjną dostarczy rocznie 400 tys. ton kwasu siarko
wego. Z części tego kwasu będzie się produkować około
600 tys. ton superfosfatu rocznie, a więc tyle, ile w 1959
roku produkował cały krajowy przemysł chemiczny.
Wykorzystanie tego nawozu mineralnego umożliwi
zwiększenie w skali rocznej plonów zbóż o około 850
tys. ton. Wiele wydziałów kombinatu produkować bę
dzie także w oparciu o siarkę inne potrzebne gospodar
ce narodowej produkty.
Kopalnie i Zakłady Przetwórcze Siarki im . M. No
wotki są obiektem gospodarczym znajdującym się od
1961 roku pod patronatem krajowej organizacji ZMS.
W pierwszym roku patronatu przy budowie kombinatu
pracowało 525 członków ZMS . Według danych z dnia
1 I 1964 roku tarnobrzeska organizacja ZMS liczyła już
900 członków na około 4 000 pracowników . Są oni zrze
szeni w 36 grupach działania. W kopalniach i zakła
dach przetwórczych siarki pracuje 68 brygad, z któ
rych 9 zdobyło tytuł Brygady Pracy Socjalistycznej .
Do realizacji szczególnie trudnych zadań zostały skie
rowane brygady młodzieżowe, które pracują przy taś
mociągach, przy zdejmowaniu w kopalniach odkrywko
wych tak zwanego nakładu i w elektrociepłowni. Sztab
interwencyjny ZMS zwrócił ponadto szczególną uwagę
na kwalifikacje załogi. Z inicjatywy sztabu KSR kom
binatu zatwierdziła perspektywiczny plan kształcenia
kadr . Ponadto zorganizowano uniwersytet robotniczy
i technikum. Sztab troszczy się również o terminowość
dostaw niezbędnych urządzeń, które dla potrzeb ko
palni produkuje aż 96 różnych zakładów przemysło
wych z terenu całej Polski.
152
czerwiec 1963 r . ), ruchowi ludowemu i Związkowi Mło
dzieży Wiejskiej RP „ Wici”. Literaturę, mówiącą o tra
dycjach i historii rewolucyjnego ruchu młodzieżowe
go W Polsce , wydaje Państwowe Wydawnictwo
„ Iskry ”.
159
np. numer Walki Młodych " z czerwca 1945 r. sygno
wany jest jako nr 19 /47 / rok III .
Pod tym tytułem i jako tygodnik organ ZG
ZWM -
wychodziła „Walka Młodych ” do zjednocze
nia ruchu młodzieżowego w 1948 roku . Ostatni numer
pisma wyszedł z datą 20 VII 1949 r. Był to numer
28-29 / 199-200 /rok VI .
W 1954 roku zaczęło wychodzić nowe pismo, organ
ZG ZMP, które w wyniku konkursu otrzymało także
nazwę: „ Walka Młodych ” . Był to miesięcznik ; pierw
>
WAKA
MIODYCH
11 Od A do Z O ZMS 161
w KSR, radnych młodzieżowych lub działaczy kultu
ralnych .
Absolwenci WSA otrzymują specjalne zaświadczenia
o ukończeniu kursu. Jednym z zasadniczych zadań słu
chaczy i absolwentów WSA jest prowadzenie pracy
kształceniowej i dyskusyjnej w ich macierzystych gru
pach działania . Kierownicy WSA odbywają specjalne
kursy i seminaria organizowane przez wojewódzkie
ośrodki kształcenia aktywu (patrz: WOJEWÓDZKI
OŚRODEK KSZTAŁCENIA AKTYWU ) i przez cen
tralny ośrodek kształcenia aktywu (patrz : CENTRAL
NY OŚRODEK KSZTAŁCENIA AKTYWU ).
1 stycznia 1964 roku pracowało w całym kraju 1 293
wieczorowe szkoły aktywu, skupiające 53 tysiące słu
chaczy, wśród których było około 30 tysięcy młodzieży
pracującej , około 21 tysięcy uczniów i około 2 tysięcy
studentów (wraz ze słuchaczami studiów nauczyciel
skich). Do roku 1964 ukończyło wieczorowe szkoły
aktywu łącznie ponad 130 tysięcy młodzieży (patrz :
AKTYW oraz KSZTAŁCENIOWA DZIAŁALNOŚĆ ).
WOJEWÓDZKI OŚRODEK KSZTAŁCENIA AKTY
WU. Wojewódzkie ośrodki kształcenia aktywu pracują
przy wszystkich komitetach wojewódzkich. Ich two
rzenie zostało zalecone uchwałą VI Plenum KC ZMS
w październiku 1958 roku .
Wojewódzkie ośrodki mają za zadanie prowadzenie
tej części działalności kształceniowej , która przebiega
poza grupami działania (patrz : GRUPA DZIAŁANIA )
i wieczorowymi szkołami aktywu (patrz: WIECZORO
WA SZKOŁA AKTYWU ). Udzielają też pomocy w pra
cy kształceniowej całej wojewódzkiej organizacji . Pro
wadzą więc we własnym zakresie krótkoterminowe
kursy specjalistyczne , seminaria i dyskusje dla aktywu
wojewódzkiego lub jego wyspecjalizowanych grup.
162
Obok tegu służą pomocą instruktażową i metodyczną
szkołom wieczorowym i grupom działania.
Specyficzną formą działalności wojewódzkich ośrod
ków kształcenia aktywu jest organizowanie i koordy
nowanie pracy wojewódzkich zespołów lektorskich.
Członkowie tych zespołów mają zajęcia w części wie
czorowych szkół aktywu oraz prowadzą działalność
odczytową w zakładowych, szkolnych i uczelnianych
organizacjach ZMS.
Wojewódzkie ośrodki kształcenia aktywu współdzia
łają ściśle z wydziałami propagandy komitetów woje
wódzkich , a podlegają organizacyjnie bezpośrednio se
kretariatom tych komitetów (patrz: KSZTAŁCENIO
WA DZIAŁALNOŚĆ oraz AKTYW ).
166
Dla dalszego rozwoju tego współzawodnictwa duże
znaczenie ma uchwała Rady Ministrów i CRZZ podję
ta w dniu 1 czerwca 1962 roku w sprawie zapewnienia
warunków współzawodnictwa pracy (Monitor Polski
nr 52 poz. 253, 1962 r.). Uchwała ta jest odpowiedzią na
zgłaszane przez załogi fabryczne postulaty, w których
wskazywano na konieczność ścisłego współdziałania
administracji zakładu z organizatorami współzawodni
ctwa i udzielania pomocy współzawodniczącym .
Brygady współzawodniczące o tytuł BPS podejmują
zadania produkcyjne, a także zobowiązują się do zdo
bywania wiedzy ogólnej i zawodowej, doskonalenia
kwalifikacji zawodowych, udziału w pracy społecznej
i życiu kulturalnym zakładu . Są to wszystko niezbędne
i równorzędnie traktowane warunki uczestnictwa we
współzawodnictwie, zdobycia tytułu BPS i utrzymania
go. Ponadto, w oparciu o te same kryteria rozwija się
zarówno współzawodnictwo indywidualne o tytuł Przo
downika Socjalistycznej Pracy oraz Zasłużonego Przo
downika Socjalistycznej Pracy, jak i współzawodnictwo
zespołowe o tytuł Oddziału Pracy Socjalistycznej i Za
łogi Pracy Socjalistycznej. W związku z dwudziestole
ciem PRL -
zgodnie z uchwałą prezydiów KC ZMS
i CRZZ z dnia 14 stycznia 1964 roku brygady pro
dukcyjne, które zdobyły już tytuł BPS lub walczą
o przyznanie tego tytułu , mogą się ubiegać o tytuł BPS
XX-lecia PRL (patrz: BRYGADA PRACY SOCJALI
STYCZNEJ XX-LECIA PRL ) podejmując i realizując
zobowiązania dla uczczenia XX-lecia PRL.
Współzawodnictwo o tytuł BPS jest obecnie najbar
dziej popularną i najbardziej dynamicznie rozwijającą
się formą współzawodnictwa pracy brygad produkcyj
nych.
Jednocześnie rozwija się współzawodnictwo o tytuł
Oddziału Pracy Socjalistycznej. Spośród ubiegających
167
się o tytuł OPS w 1964 roku oddziałów i wydziałów
produkcyjnych tytuł ten przyznano do dnia 1.III.1964
roku - 57 z nich.
Ruchowi współzawodnictwa pracy o tytuł BPS to
warzyszą stale różnorodne inicjatywy produkcyjne
ZMS, które przyczyniają się do wzbogacenia tego ru
chu o nowe treści i do jego dalszego rozwoju. Inicja
tywą taką był np. „Czyn Młodzieży” dla uczczenia
XX-lecia PRL i IV Zjazdu PZPR. Realizacja podję
tych zobowiązań przyczyniła się do znacznej aktywi
zacji społecznej oraz zawodowej młodzieży i do rozwo
ju ruchu współzawodnictwa pracy.
Obok współzawodnictwa o tytuł BPS rozwijają się
w zakładach pracy pod patronatem związków zawodo
w.ych inne formy współzawodnictwa zespołowego i in
dywidualnego, których organizatorami są grupy dzia
łania i zakładowe organizacje ZMS . Jest to przede
wszystkim współzawodnictwo międzyzakładowe: ogól
nokrajowe - o sztandar przechodni Prezesa Rady Mi
nistrów i CRZZ, oraz branżowe - o sztandar prze
chodni Ministra i Zarządu Głównego Związku Zawodo
wego określonej branży . W poszczególnych zakładach
współzawodniczą ze sobą o tytuł najlepszego wydziały
i brygady produkcyjne. Ponadto, w niektórych zakła
dach, wprowadzono eksperymentalnie, jako wstęp do
współzawodnictwa o tytuł BPS, współzawodnictwo
o tytuł brygady wzorcowej pracy.
Rozwijają się również różnorodne formy współza
wodnictwa indywidualnego o tytuł najlepszego i ty
tuł mistrza w zawodzie, o tytuł najlepszego bryga
dzisty i najlepszego ucznia itp.
Ogółem w 1964 roku uczestniczy w różnych formach
zespołowego socjalistycznego współzawodnictwa pracy
około 45 tys. brygad produkcyjnych . Biorąc również
168
pod uwagę indywidualne współzawodnictwo pracy sza
cunkowo ocenia się ilość współzawodniczących na oko
ło 300 tys. osób .
176
ZLOT MŁODZIEŻY POLSKIEJ NA XX-LECIE PRL.
Zlot Młodzieży Polskiej na XX-lecie Polskiej Rzeczy
pospolitej Ludowej był wspólnym przedsięwzięciem
pięciu organizacji : Związku Młodzieży Socjalistycznej,
Związku Młodzieży Wiejskiej , Zrzeszenia Studentów
Polskich, Związku Harcerstwa Polskiego i Kół Młodzie
ży Wojskowej . Brała w nim także liczny udział mło
dzież niezrzeszona ze wszystkich środowisk .
Zlot obejmował 150 obozów i zgrupowań młodzieży
ulokowanych w przeważającej większości w Warszawie
i jej okolicach. Na obozach przebywało 25 tysięcy de
legatów wybranych na Zlot przez swoje organizacje
macierzyste, przez młodzież swoich środowisk . Byli to
przodujący w zawodzie i wyróżniający się w pracy spo
łecznej pracownicy przemysłu i rolnictwa, uczniowie ,
studenci i żołnierze. Delegaci na Zlot opłacali sami
swój pobyt na obozach (młodzież pracująca -
15 zł na
dzień, młodzież ucząca się — 10 zł za dzień). Za każ
dego z nich ponadto wpłacała jego udział macierzysta
organizacja (560 zł za młodzież pracującą i 360 za
młodzież uczącą się).
Zlot rozpoczął się oficjalnie 12 lipca 1964 roku otwar
ciem centralnego obozu międzyorganizacyjnego w Za
lesiu pod Warszawą. Zakończył się 22 lipca 1964 roku
wielką manifestacją jedności młodego pokolenia w War
szawie .
Wszystkie obozy zlotowe realizowały szerokie pro
gramy polityczne, kulturalne i sportowe oraz prowa
dziły prace społeczne. Odbyło się setki spotkań i dy
skusji z udziałem najwybitniejszych działaczy partyj
nych i państwowych, ludzi nauki i kultury. Zespoły
artystyczne miały dziesiątki występów . Zdobywano ma
SOWO Sportową Odznakę Dwudziestolecia (patrz:
SPORTOWA ODZNAKA DWUDZIESTOLECIA ).
W manifestacji młodzieży 22 lipca 1964 roku, obok
12 Od A do Z O ZMS 177
delegatów na Zlot, wzięło także udział 15 tysięcy mło
dzieży -
ZM
s
„ ZOBACZ, ZROZUM, ZRÓB" . Książka pod tytułem
„ Zobacz, zrozum , zrób” jest podstawowym wydawni
ctwem programowym przeznaczonym dla wieczorowych
szkół aktywu (patrz: WIECZOROWA SZKOŁA AKTY
WU ). Wydawana jest w zasadzie corocznie i obejmuje
programy na następny rok szkoleniowy. Po raz pierw
178
szy ukazała się w 1959 roku. Tom z roku 1964 jest
czwartym z kolei .
Wydawnictwo zawiera opracowanie w tezach wszyst
kich tematów przerabianych na kursach WSA, biblio
grafię do tych tematów oraz wskazówki metodyczne.
W razie potrzeby wydawane są aktualne suplementy do
„ Zobacz, zrozum , zrób ” .
Tytuł wydawnictwa określa rodzaj pracy kształce
niowej w Związku, która ma na celu zaznajomienie
młodzieży z podstawowymi problemami współczesnego
świata (zobacz ), wyjaśnienie tych problemów (zrozum )
oraz wdrożenie młodzieży umiejętności społecznego
działania (zrób ).
„Zobacz, zrozum, zrób ” stanowi także pomoc meto
dyczną dla zespołów lektorskich , całego aktywu propa
gandowego , a także służy pracy kształceniowej w bar
dziej zaawansowanych grupach działania (patrz: GRU
PA DZIAŁANIA ).
CALENDARIUM
1957
3.1 Powstanie Związku Młodzieży Socjalistycznej
4.1 : - Powołanie Tymczasowego Komitetu Centralnego
ZMS
18.1 List otwarty TKC ZMS do młodzieży w spra
wie wyborów do Sejmu PRL
28.III -
Pierwsze posiedzenie komisji programowo -sta
tutowej ZMS
31.III „ Walka Młodych " zostaje uznana organem pra
sowym TKC ZMS
25–27.IV -
180
12.VI I Krajowa Konferencja Młodzieży Pracującej
13.VI Uchwała Rady Ministrów powołująca do życia
Ochotnicze Hufce Pracy ZMS
18.VII Uchwała Sekretariatu KC ZMS i Prezydium ZG
ZMW w sprawie organizacji młodzieżowych
w Siłach Zbrojnych i Wojskach Wewnętrznych
PRL
21.X Ogólnopolskie Spotkanie Aktywu ZMS
20-21.X VI Plenum KC ZMS. Temat: „ O polityczne i or
ganizacyjne umocnienie ZMS”
1.XI Ukazuje się pierwszy numer miesięcznika KC
ZMS „ Płomienie ".
1959
19.1 . VII Plenum KC ZMS. Temat : „ Działalność ZMS
przed III Zjazdem PZPR "
4-5.V VIII Plenum KC ZMS. Temat : „ Aktualne pro
blemy pracy ZMS wśród młodzieży uczącej się”
20—21.VI Zlot Młodych Budowniczych Nowej Huty
w dziesiątą rocznicę rozruchu kombinatu
25-26.IX IX Plenum KC ZMS. Temat : „ Przed II Kra
jowym Zjazdem ZMS” (podjęcie uchwały o zwo
łaniu Zjazdu)
20.XI Wspólna uchwała prezydiów CRZZ i KC ZMS
w sprawie dalszego rozwoju ruchu współzawod
nictwa pracy
20–21.XI Krajowa Narada Aktywu Studenckiego ZMS na
temat zadań organizacji studenckiej przed II
Zjazdem ZMS
10.XII Spotkanie młodych inżynierów z kierownictwem
ZMS.
1960
6—7.II X Plenum KC ZMS. Temat : „ O zadaniach ZMS
i roli młodej inteligencji technicznej w walce
o rozwój techniki"
25—29.IV II Zjazd ZMS. Przyjęcie statutu i deklaracji
ideowo -programowej ZMS. Objęcie patronatu
nad budową kombinatu petrochemicznego
w Płocku
29.IV I Plenum KC ZMS w sprawach organizacyjnych
-
20.V II Plenum KC ZMS . Temat : „ Zadania po II
Zjeździe ZMS”
6–17.VII Zlot Młodzieży Polskiej w Grunwaldzie
181
10.VII Spotkanie młodzieży pracującej miast i wsi
w Ostródzie
17.VII Ślubowanie młodych na Zlocie Grunwaldzkim
3.1x II Krajowa Narada Aktywu Robotniczego ZMS
w Katowicach
24-25.X III Plenum KC ZMS. Temat : „ Zadania orga
nizacji szkolnej ZMS” .
1961
7.III IV Plenum KC ZMS i ZG ZMW uchwala pro
gram działania organizacji w kampanii wybor
czej do rad narodowych i Sejmu PRL
17-18.III Krajowa Narada Uczestników Socjalistycznego
Współzawodnictwa Pracy
22.VI V Plenum KC ZMS . Temat : „ Lepiej organi
zować życie młodzieży po pracy i nauce”
14.IX. Krajowa narada sztabów interwencyjnych obiek
tów przemysłowych znajdujących się pod patro
natem ZMS.
1962
2.1 Młodzież 11 warszawskich zakładów pracy rzu
ca hasło masowego współzawodnictwa „ Mło
dzież pięciolatce "
20–21.III VII Plenum KC ZMS . Temat : „ Udział ZMS
w pracach samorządu robotniczego i we współ
gospodarzeniu zakładami pracy'
22.III - Podjęcie przez prezydia CRZZ i KC ZMS uchwa
ły o współzawodnictwie pracy o tytuł brygady,
oddziału i przodownika pracy socjalistycznej
13.VI VIII Plenum KC ZMS na tematy aktualne
Związku ( m . inn. kampania sprawozd. -wyborcza
i akcja letnia)
15—16.XI IX Plenum KC ZMS. Temat : „ ZMS wobec pro
blemów młodzieży małych miast ”
10.XII - Otwarcie wystawy młodych racjonalizatorów
i wynalazców pod hasłem „Młodzież -
nowej
technice " .
1963
8.II -
182
(m. inn. wnioski po krajowej naradzie aktywu
robotniczego )
25.IX OKWOM wzywa młodzież polską do uczczenia
czynem produkcyjnym XX - lecia PRL
3.X XI Plenum KC ZMS. Temat : „ Zadania ZMS
w świetle wskazań XIII Plenum KC PZPR ” .
24.XI Studenckie dożynki i krajowa narada aktywu
studenckiego pracującego w OHP (Szczecin)
19.XII Wspólne Plenum CRZZ, KC ZMS i Zarządu
NOT. Uchwała w sprawie upowszechnienia dal
szego rozwoju czynów dla uczczenia XX-lecia
PRL.
1964
14.I Prezydia KC ZMS i CRZZ podejmują uchwałę
o ustanowieniu odznaki i tytułu Brygady Pracy
Socjalistycznej XX-lecia PRL
23.- 24.III XIII Plenum KC ZMS. Temat : ,,Zadania ZMS
przed IV Zjazdem PZPR ” oraz „ Problemy pra
cy ZMS wśród młodzieży 16—18 -letniej”
27.V XIV Plenum KC ZMS. Temat : „ O dalsze umoc
nienie więzi ideowej i politycznej ZMS z Par
tią "
12.VII Otwarcie Zlotu Młodzieży Polskiej
22.VII
Zlot Młodzieży Polskiej . Centralne uroczystości
w Warszawie.
30.IX XV Plenum KC ZMS podejmuje uchwałę o zwo
łaniu III Zjazdu ZMS
SPIS HASEŁ :
(cyfry w nawiasach oznaczają strony)
HYMN (34)
„ ISKRY ” (35—37)
TARNOBRZEG (147–148 )
TOWARZYSTWO KRZEWIENIA KULTURY FIZYCZNEJ ( 148—150 )
TRADYCJE ( 150—153)
TURNIEJ CZYTELNICZY ( 153–154)
TUROSZÓW ( 154—155 )
Wspólna wycieczka W
góry
M
Autostopem zwiedzamy kraj
Spotkania z interesującymi ludźmi na obozach szko- .
leniowo-wypoczynkowych
A *** V1
presc
bezatomowe
ec
Xoju
VINY
DZIENNIK
KURIER
REE
ZM
Działalność sportowa i turystyczna ZMS
Działalność sportowa i turystyczna ZMS
Obóz szkoleniowo -wypoczynkowy w ośrodku campingowym
wości w w miejscowości uzdrowiskowej Wysowa w Beskidzie Niskim
MOCI in $
Szkolne Igrzyska Sportowe
90 9
Spartakiada XX-lecia
HT
LE
OSIEYDCH
MŁOD
ZT
S M SPÉSTELNA MESZWEN UNA
PI
PR .
SASOSICE NAKANDYO
UD O WA
Z POLS
111
KA
ROSLIS MY
1
Zlot Młodzieży Polskiej na XX -lecic Polski Ludowej, War
szawa , lipiec 1964 r.
9
HQ 799 .P6 P33
Od A do Z o Zwiazku ModANL4789
Hoover Institution Library
HQ 799
PeP33
3 6105 082 683 876
STANFORD LIBRARIES
To avoid fine, this book should be returned on
or before the date last stamped below
10M - 7-64-7991
Cena zł 15 ,
ZM