PPR: początek 1942, Gwardia Ludowa, Nowotko à Findler à Gomułka

Związek Patriotów Polskich: Wanda Wasilewska, Berling, Andrzej Witos

armia Berlinga (1 Dywizja Piechoty imienia Tadeusza Kościuszki): tworzona w ZSRR od 1943,
„orzeł piastowski” (symboliczne; wróg – Niemcy, a nie parcie na wschód Jagiellonów)
KRN: 1 stycznia 1944, komuniści, uzurpacja władzy, celowo nazwa podobna do parlamentu
na uchodźctwie – Rada Narodowa, Bierut na czele, rola ustawodawcza do 47’
utworzenie PKWN i manifest (22 lipca 1944) à m.in. reforma rolna (odebranie ziemi
wielkim właścicielom ziemskim i oddanie chłopom bezrolnym, mac 50 ha/osobę)
Rząd Tymczasowy RP (pod koniec 1944)
luty 1945 – Jałta (granica na wschodzie, decyzja o utworzeniu TRJN, wybory do Sejmu)
czerwiec 1945 – Poczdam (uznanie za legalny TRJN z Osóbką-Morawskim na czele i
wicepremierami Gomułką i Mikołajczykiem, granica na północy i zachodzie)
19 stycznia 1945 decyzja Okulickiego o rozwiązaniu AK
„proces szesnastu” czerwiec 1945

Polska pojałtańska
zmiana granic (wschód: linia Curzona, zachód: Odra), przesiedlenia ludności (powrót
Polaków z obozów pracy z III Rzeszy, przesiedlenia Niemców i Ukraińców, Polacy ze
Wschodu) è kraj jednolity narodowościowo (mniejszości stanowiły ok. 2% populacji), dla
wielu przesiedlenia wiązały się z konieczności zbudowania podstaw życia od nowa (sprawy
jak suwerenność państwa schodzą na drugi plan)
aresztowania reprezentantów Polskiego Państwa Podziemnego w zajmowanych przez Armię
Czerwoną miastach
niska popularność PPR è pozory, rzekome poparcie dla Kościoła, podkreślanie
demokratycznego charakteru (w rzeczywistości dyktatura w partii rządzonej przez Gomułkę i
Bieruta), zagarnianie nazw przedwojennych partii (kryptokomunistyczne: PPS à
Cyrankiewicz, Osóbka-Morawski; SL à Władysław Kowalski; SD) è Stanisław Mikołajczyk
musiał zarejestrować swoją partię jako Polskie Stronnictwo Ludowe; taktyka „konia
trojańskiego” (instalowanie w partiach komunistów)
mimo starań komunistów PSL staje się najliczniejszą partią
TRJN (czerwiec 1945)
Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego (represje wobec przeciwników politycznych, KK,
żołnierzy AK, członków Podziemia)
styczeń 1945 – rozwiązanie AK è „Niepodległość”, kryptonim NIE è Delegatura Sił
Zbrojnych na Kraj è zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość” (Jan Rzepecki – ujęty jesienią
1945, Franciszek Niepokólczycki – aresztowany w 1946, Wincenty Kwieciński – początek
1947, Łukasz Ciepliński – ostatni prezes WiN, do jesieni 1947)
działanie zbrojnego podziemia, partyzanci
referendum 30 czerwca 1946
wybory do Sejmu Ustawodawczego 19 stycznia 1947
mała konstytucja 19 luty 1947
„bitwa o handel” Hilary Minc
wrzesień 1948 – odsunięcie Gomułki z powodu „odchyleń prawicowo-nacjonalistycznych”
è sekretarzem generalnym PPR zostaje Bierut
Kongres Zjednoczeniowy PPS i PPR 21 grudnia 1948 à Polska Zjednoczona Partia
Robotnicza (PZPR)
pogrom kielecki 1946 è prowokacja bezpieki, kompromitacja Polaków w oczach Zachodu
(tak aby zniechęcić do interwencji w kwestii sfałszowanego referendum)
silna sowietyzacja na terenach włączonych do ZSRR
wprowadzanie gospodarki centralnie planowanej à przejmowanie własności prywatnej,
upaństwowienie zakładów, przemysłu, 1947 – bitwa o handel (likwidacja handlu
prywatnego)

PZPR, ZSL, SD
czystki w partii i LWP (współpracownicy Gomułki, Spychalski i oficerowie oskarżeni o
„spychalszczyznę” – ok 9 tys. oficerów)
proces TUN 1951 (od nazwisk oficerów LWP Tatar, Utnik, Nowicki)
konstytucja 1952 à sejm, Rada Państwa, rady narodowe, usunięcie urzędu prezydenta
(przewodniczącym Rady Państwa zostaje Aleksander Zawadzki), oficjalnie nazwa PRL
system nomenklatury – nadawania i odbierania posad przez przywódców PZPR
Ogólnopolski Komitet Frontu Narodowego
„Trybuna Ludu” od 1948 à tuba propagandowa KC PZPR
RWPG 1949
Konstanty Rokossowski à minister obrony narodowej, marszałek pl (od 1949, zastąpił Rolę-
Żymierskiego)
maj 1955 Układ Warszawski
dekret o obsadzaniu duchownych stanowisk kościelnych 1953 (zgoda władz na objęcie
stanowiska przez daną osobę, nakaz ślubowania wierności PRL) è reakcja episkopatu,
memoriał ‘Non possumus’
uwięzienie prymasa Wyszyńskiego 1953-56
PAX od 1952 (Bolesław Piasecki, „księża patrioci”)
5 marca 1953 – śmierć Stalina

bezpieka – potoczna nazwa organów bezpieczeństwa publicznego istniejących w czasach

PRL, mających na celu głównie utrwalenie ustroju komunistycznego i zwalczanie opozycji

odwilż
okres odwilży po śmierci Stalina à mniej represji, powolne zwolnienia ludzi z
łagrów/więzień, trzeba znaleźć kozła ofiarnego odpowiedzialnego za represje okresu
stalinowskiego (à aresztowany Ławrentij Beria)
Józef Światło – członek bezpieki, ucieka i dostaje się pod opiekę amerykańską è w radiu
wolna Europa opowiada o „tajemnicach” (à przez partię uznany za zdrajcę) è usunięte
zostaje Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, powstaje Ministerstwo Spraw
Wewnętrznych oraz Komitet do Spraw Bezp. Publicznego

Festiwal Młodzieży i Studentów (1955) à Warszawa, młodzież z całego świata

zmiana w prasie, poluzowanie cenzury à Poemat dla dorosłych – Adam Ważyk (krytyka
Nowej Huty – symbolu planu sześcioletniego); tygodnik studentów i młodej inteligencji „Po
prostu” (pojawiają się treści niewygodne dla władzy, np. „Na spotkanie z ludziom AK”)
XX Zjazd KPZR (luty 1956) à Nikita Chruszczow – tajny referat, o kulcie jednostki i jego
następstwach (poddał krytyce rządy Stalina); śmierć Bieruta è kwestia następstwa
(rywalizacja: puławianie – mniej drastyczne metody i tępo wprowadzania zmian vs grupa
natolińska) à wybrany zostaje Edward Ochab
czerwiec 1956 – Poznań, bunt robotników przeciwko nowym normom pracy oraz ogólnej
biedzie (głównie pobudki ekonomiczne) è wojsko, strzelanina, 57 ofiar (Roman
Strzałkowski – najmłodsza ofiara, 13 latek), przemówienie Cyrankiewicza („każdy kto
podniesie rękę na władzę, zostanie mu ta ręka odrąbana”) à potrzebny jest rebranding à
sekretarzem zostaje Władysław Gomułka (nie była to decyzja z Kremla) à przemówienie
przed PKiN
powstanie węgierskie 1956
uwolnienie kardynała Stefana Wyszyńskiego
listopad à Gomułka jedzie do Moskwy (porozumienie: przebieg wschodniej granicy, 2
repatriacja, stacjonowanie wojsk rosyjskich w PL); duże poparcie
desowietyzacja
wybory do sejmu 1957 – (lista frontu jedności narodu), radio Wolna Europa i Kościół
nawołują do głosowania na Gomułkę (żeby nie doszło do tego co na Węgrzech)

mała stabilizacja – okres rządów Gomułki, nieformalne porozumienie (złagodzenie reżimu

komunistycznego)
à próba kupienia poparcia wsi – zgoda na wycofanie się z kolektywizacji (1956) è z jednej
strony produkcja jest skupiona w rękach prywatnych, ale dystrybucją żywności zajmuje się
państwo (podłoże kryzysów na rynku żywności)
à rebranding, powstaje Służba Bezpieczeństwa
à ZOMO (zmechanizowane obwody milicji obywatelskiej) – formacja milicyjne, której
głównym celem było rozpędzanie masowych demonstracji
à październik 1957 – manifestacje studenckie związane z zablokowaniem wydawania
tygodnika „Po prostu”, powstaje tygodnik „Polityka” (nie jest opozycyjne, ale dosyć
‘postępowe’, staje się popularne w całym bloku państw sowieckich)
à produkcja Syrenki (samochód)
à pojawiają się małe sklepiki
à rozwinięcie budownictwa mieszkalnego
à otwarcie granic (nie ma aż takich utrudnień w wyjeździe)

pierwsze zgrzyty:
List 34 (list podpisany przez intelektualistów, zaadresowany do premiera Cyrankiewicza,
sprzeciw przeciwko zaostrzonej cenzurze i brakom papieru) à list został przeczytany w
radiu Wolna Europa, władza reaguje è kary (np. zapis – uniemożliwiał publikowanie,
wydawanie czegokolwiek)
konflikt z KK – zbliżają się uroczystości związane z milenium chrztu (dla władzy po prostu
powstanie państwa PL), przewożenie obrazu z Jasnej Góry (‘aresztowanie obrazu’); brak
zgody na religię w szkołach; zniesienie Święta Trzech Króli; wzywanie do wojska
seminarzystów (szkolących się na duchownych) – próba odwodzenia ich od drogi
duchownej; list do biskupów niemieckich 1965 („przebaczamy i prosimy o przebaczenie”) è
narracja rządu: KK jako poplecznicy Niemców (wśród Polaków nadal silne antyniemieckie
nastroje)

1000 szkół na 1000-lecie powstania Państwa Polskiego à władza finansuje część budowy,
częściowo wkład rodziców (np. poprzez pracę nad budową)
konspiracja
organizacja RUCH (1965-70) à Czuma, Niesiołowski; działania antyrządowe, ulotki, pism
(„Biuletyn”, „Informator”)
Jacek Kuroń, Karol Modzelewski à „List otwarty do partii” 1965 (krytyka i podważenie
komunizmu Gomułki); grupa młodych wyznawców – środowisko komandosów (np. pojawili
się na partyjnych odczytach, uroczystościach itp. i zadawali niewygodne, trudne pytania)

lata 1966-68: narasta niezadowolenie społeczne à dorastają ludzie, którzy nie pamiętają
wojny è wyższe oczekiwania
Mieczysław Moczar à funkcjonariusz UB, na czele ZBOWID (związek bojowników o wolność
i demokrację – organizacja kombatancka), aspiracje do przejęcia władzy
wojny na Bliskim Wschodzie (wojna sześciodniowa 1967, później: wojna Jom Kipur 1973) è
poparcie/sympatia dla Izraela wśród środowisk o korzeniach żydowskich, wykorzystywanie
konfliktu do zaognienia sytuacji wśród członków partii
wypowiedź Gomułki w 1967 (nazwanie Żydów w PL ‘piątą kolumną’ – bardzo mocne,
obraźliwe) à sygnał do rozliczeń w partii, oskarżenia o syjonizm è nagonka, doszukiwanie
się wroga wewnętrznego (ukazują się antysemickie nastroje)
obchody rocznicy rewolucji październikowej à inscenizacja „Dziadów” Dejmka (Mickiewicz
jako przyjaciel Puszkina, przykład przyjaźni pol-ros) è zdjęcie z afisza à manifestacja
studentów, złożenie kwiatów pod pomnikiem Mickiewicza à aresztowania
ataki na inteligencje à „dyktatura ciemniaków”
wyrzucenie 2 studentów z uczelni (m.in. Adam Michnik) è w obronie występuje młodzież
akademicka, 8 marca 1968 – wiec studentów è pacyfikacja
wewnątrz partii walka o władzę
o protesty i podżeganie do protestów oskarża się syjonistów
è czystki na uczelniach wśród wykładowców oraz studentów, wprowadzenie punktów za
pochodzenie (dla pochodzących z rodzin rolników, robotników), praktyki robotnicze
(obowiązkowa praca fizyczna dla studentów); 500 doktorów, którzy nie zrobili habilitacji
zostali docentami - wyższe stanowisko (marcowi docenci); emigracja (trzeba było zrzec się
obywatelstwa polskiego, można było zabrać ograniczoną ilość rzeczy)

praska wiosna 1968 – Czechosłowacja, Dubcek, interwencja wojsk sowieckich i państw

Układu Warszawskiego
samospalenie Ryszarda Siwca à protest przeciwko interwencji w Czechosłowacji

(na Zachodzie dochodzi do demonstracji studentów we Francji (środowisk lewicowych);

USA – śmierć Kendy’ego i dzieci kwiaty)

7 grudzień 1970 – układ między PL, a Niemiecką Republiką Federalną – RFN (potwierdzenie
granic) à największy sukces dyplomatyczny Gomułki

kryzys
podwyżka cen żywności (nazwana regulacją cen, bo równocześnie obniżono ceny na
luksusowe sprzęty) è strajki na wybrzeżu (podstawy ekonomiczne, Gdańska, Szczecin,
Gdynia), użycie broni przez władzę, czarny czwartek à Gdynia, 17 grudnia 1970 è
kompromitacja Gomułki, potrzeba zmiany władzy aka rebranding
lata 70’
premier: Cyrankiewicz à Jaroszewicz
I sekretarz: Gomułka à Gierek

Gierek à „Pomożecie?”, marketing polityczny (3 role: ‘mąż stanu’ – wyjazdy zagraniczne,

przyjmowanie polityków, wizyta w Watykanie – Paweł VI; ‘ojciec narodu’ – odbudowa
Zamku Królewskiego w Warszawie, Centrum Zdrowia Dziecka; ‘dobry gospodarz’ –
intensywna propaganda w telewizji, afirmacji decyzji Gierka, inwestycje np. port płn. w Gd,
Huta Katowice, KONCEPCJA SAMOSPŁATY – pożyczamy pieniądze à kupujemy licencje,
produkujemy à sprzedajemy à mamy pieniądze è de facto ogromne zadłużenie, eksport
wewnętrzny – sieć sklepów PEWEX powszechnie dostępnych gdzie płaciło się zachodnimi
walutami)
zamrożenie cen, pensje rosną à w odczuciu jest lepiej, w sklepach jest więcej, pojawiają się
symboliczne produkty – cocacola, marlboro
nowy podział administracyjny, przywrócono gminy, zamiast 17 à 49 województw
zmiana konstytucji (przewodnia rola PZPR, sojusz z ZSRR) à jeden poseł wstrzymał się od
głosu - Stanisław Stomma
czerwiec 1976 à podniesienie cen (próba zatuszowania, rekompensata dla
najbiedniejszych, konsultacja na pozór demokratyczna) à protesty: Ursus, Radom à
nazwanie protestujących warchoły z Radomia i Ursusa, kontr-manifestacje popierające
Gierka
„represje” wobec uczestników/organizatorów protestów à tworzą się opozycyjne grupy
wspierające te osoby (Chojecki, Macierewicz, Romaszewski, Lipiński)à powstaje Komitet
Obrony Robotników (KOR), ROPCiO, Studencki Komitet Solidarności 1977 (tajemnicza
śmierć Pyjasa), Wolne Związki Zawodowe (Borusewicz, Gwiazda), Konfederacja Polski
Niepodległej (Leszek Moczulski, określała się jako partia polityczna, jej celem było odebrania
władzy PZPR)
kontra SB: bardziej „wysublimowane” sposoby represji (przypadek Kazimierza Świtonia)
bibuła (wydawnictwa drugiego obiegu, bezdebitowe) – nielegalne wydawnictwa
Towarzystwo Kursów Naukowych (latający uniwersytet)
narastający kryzys ekonomiczny, coraz dłuższe kolejki, powrót kartek na artykuły pierwszej
potrzeby (sierpień 1976 – cukier, czerwiec 1980 – mleko w proszku)
1978 à polski samochód – polonez, Piotr Klimuk i Mirosław Hermaszewski (Polak w
kosmosie!), Jan Paweł II papieżem
czerwiec 1979 – pielgrzymka papieża do PL
zima stulecia 79’ à produkcja niższa niż w roku poprzednim, braki węgla
premier: Jaroszewicz à Edward Babiuch
lipiec 1980 – kolejna próba podwyżki (wprowadzenie różnych cen na stołówce)

początki solidarności
zwolnienie Walentynowicz
strajki w Gdańsku
Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (16/17 sierpnia)
na przywódcę wybrano Lecha Wałęsę
21 postulatów (m.in. akceptacja niezależnych od partii związków zawodowych,
zagwarantowanie prawa do strajku, wolne soboty)
30 sierpnia – podpisanie porozumienia w Szczecinie
17 września 1980 – NSZZ „Solidarność”

I sekretarz: Gierek à Kania (6 września 1980)

premier: Babiuch à Pińkowski

„karnawał” – okres 16 miesięcznej legalnej działalności Solidarności

‘zielona’ solidarność – organizacja wiejska
NZS (niezależne zrzeszenie studentów)
Tygodnik Solidarność
grudzień 1980 – odsłonięcie w Gdańsku Pomnika Poległych Stoczniowców
luty 1981 - premier: Pińkowski à Jaruzelski
kryzys bydgoski – posiedzenie Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy, pobicie
Rulewskiego (członka Solidarności) è nagła mobilizacja Solidarności, przygotowanie do
strajku generalnego à zawieszenie strajku (w wyniku porozumienia z władzą, ostatnie tak
zmobilizowane działanie)
REGLAMENTACJA!!
dwa zjazdy: IX Nadzwyczajny Zjazd PZPR; I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ Solidarność
strajki na uczelniach (SGPiS)
I sekretarz: Kania à Jaruzelski (minister obrony narodowej, premier, I sekretarz)
13 grudnia 1981 – stan wojenny (formalnie wprowadzony przez Radę Państwa, nielegalnie –
w trakcie obrad sejmowych, WRON – wojskowa rada ocalenia narodowego) è wojsko na
ulicach, tworzenie atmosfery kontroli (cenzura, komunikaty podsłuchiwania rozmów
telefonicznych itp.), internowania è niezbyt liczne protesty, m.in. kopalnia „Wujek” (9
zabitych), „Piast”, huta „Katowice”
1 stycznia 1983 – zawieszenie stanu wojennego
symboliczna śmierć, pobity na śmierć przez milicję - Grzegorz Przemyk
pokojowa nagroda Nobla dla Wałęsy w 83’
kult generała à porównywanie do Piłsudskiego, Sikorskiego, decyzja przedstawiana jako
konieczna ostateczność
Jerzy Urban – twarz propagandy
Jerzy Popiełuszko – zamordowany w 1984
pomarańczowa alternatywa à happeningi, krasnale na murach
22 lipca 1983 – zniesienie stanu wojennego
premier: Jaruzelski à Zbigniew Messner
Przewodniczący Rady Państwa: Jabłoński à Jaruzelski
referendum 1987 (reforma gospodarcza i „głęboka demokratyzacja życia publicznego”)
premier: Messner à Mieczysław Rakowski
30 listopada 1988 - telewizyjna debata między Wałęsą a Alfredem Miodowiczem
luty 1989 – okrągły stół
Magdalenka à Kiszczak (strona rządowa), Wałęsa
ustalenia okrągłego stołu: 35% mandatów do sejmu do objęcia w wolnych wyborach,
powrót senatu (100% mandatów w wolnych wyborach, wraca urząd prezydenta, powrót
NSZZ Solidarność)
przeciwnicy: Solidarność walcząca
Komitet Obywatelski „Solidarność’
wybory 1989
premierem zostaje Tadeusz Mazowiecki
Wojciech Jaruzelski