ขอบเขตการนํา ISO 14001 ไปใช

„ แนวทางจัดระบบการจัดการดานสิ่งแวดลอมในองคกร
ISO 14001 „ ประยุกตไดกับองคกรทุกขนาด ทุกประเภท ไมวาจะมีความแตกตาง
ดานสังคม วัฒนธรรม กฎหมาย แตตองระบุขอบเขตการนําไป
ประยุกตใชใหชัดเจน
ระบบการจัดการสิ่งแวดลอม „ ISO 14001 มีวัตถุประสงคเพื่อรวมเขากับระบบการจัดการดาน
สิ่งแวดลอมที่องคกรมีอยูแลวมาจัดระบบและนําไปใชตามขอกําหนด
ความสําเร็จขึ้นกับความรวมมือของคนในองคกร โดยเฉพาะผูบริหาร
ระดับสูง

หลักการพื้นฐานของการนําระบบการจัดการสวล.ไปใช วงจร PCDA ของ ISO 14001

„ ๑. องคการควรเนนที่สิ่งที่จําเปนตองทํา ทําดวยความมุงมั่นตอระบบ „ การวางแผน (Plan)

การจัดการสวล. „ ๔.๒ นโยบายสิ่งแวดลอม
„ ๒. องคการควรทําแผนเพื่อทําใหนโยบายสวล.บรรลุผล „ ๔.๓.๑ ลักษณะปญหาสิง่ แวดลอมและประเมินผลกระทบ
๔.๓.๒ กฎหมายและขอกําหนดอื่น
„ ๓. องคกรควรพัฒนาความสามารถและมีกลไกสนับสนุนที่จําเปนตอ „

๔.๓.๓ วัตถุประสงคและเปาหมาย
การทํานโยบายสวล. วัตถุประสงคและบรรละเปาหมาย „

„ ๔.๓.๔ โครงการจัดการสิ่งแวดลอม
„ ๔. องคกรควรมีการวัด ติดตามและประเมินผลการปฏิบัติงานสวล.
„ การปฏิบัติ (Do)
„ ๕. องคกรควรทบทวนและปรับปรุงระบบการจัดการสวล.ใหดีขึ้นอยาง „ ๔.๔ การนําไปใชงานและการปฏิบัติ
ตอเนื่อง „ ๔.๔.๑ โครงสรางและความรับผิดชอบ
 วงจร PCDA ของ ISO 14001 วงจร PCDA ของ ISO 14001
„ ๔.๔.๒ การฝกอบรม จิตสํานึก และความสามารถ „ การตรวจ (Check)
„ ทรัพยากรมนุษย วัตถุดิบและการเงิน
„ แนวรวมและการประสานเขาดวยกันเอง „ ๔.๕ การตรวจและแกไข
ภาระหนาที่และความรับผิดชอบ
„
„ ๔.๕.๑ การเฝาติดตามและการวัด
„ ความรู ทักษะและการฝกอบรม
„ ๔.๔.๓ การสื่อสาร „ ๔.๕.๒ ขอบกพรอง และการแกไข ปองกัน
„ การสื่อสารและรายงาน
„ ปฏิบตั ิการปรับปรุง (Act)
„ ๔.๔.๔ เอกสารสําหรับระบบการจัดการสิ่งแวดลอม
„ ๔.๔.๕ การควบคุมเอกสาร „ ๔.๖ การทบทวนของฝายบริหาร
„ ๔.๔.๖ การควบคุมการปฏิบัติ
„ ๔.๔.๗ การเตรียมพรอมและตอบสนองตอภาวะฉุกเฉิน

ทีมงานของระบบการจัดการสิ่งแวดลอม คําแนะนําสําหรับทีมงาน
ผูบริหารระดับสูง
„ ผูบริหารระดับสูง ควร
„ ใหการสนับสนุนทรัพยากรและการปฏิบัติงาน
ตัวแทนฝายบริหารดานสวล. „ การทบทวนของฝายบริหาร
„ ประกันความสําเร็จของการการประยุกตระบบการจัดการสิ่งแวดลอม
„ คณะกก.ดําเนินงาน ควร
คณะกก.ดําเนินงาน ISO 14001 steering committee „ มีความรูดานขอกําหนดของ ISO 14001 และเปนทีป่ รึกษาของผูบริหารและ
พนักงาน
„ วิเคราะหสวนที่ขาดขององคกร
„ กําหนดภารกิจที่จําเปนและกําหนดวัตถุประสงคและเปาหมาย
คณะทํางาน ๑ คณะทํางาน ๒ ทีมตรวจติดตาม ทีม ERT „ กําหนดกลุมทํางาน
„ เฝาติดตามและสรางโอกาสการปรับปรุง
 คําแนะนําสําหรับทีมงาน สิ่งบงชี้ความพรอมขององคกรในการขอการรับรอง

„ กลุมทํางาน ควร „ มีหลักฐาน (evidences) การปฏิบัติตาม

„ ดําเนินโครงการจัดการสิ่งแวดลอม „ มีคูมือสิ่งแวดลอม (environmental manual) วิธีปฏิบัติ
„ ทําใหบรรลุวัตถุประสงคและเปาหมายที่รับผิดชอบ (procedures) เอกสารขาวสาร (document
„ นําผลสําเร็จจองโครงการมาจัดทําเปนวิธีการมาตรฐาน information)
„ มีการประเมินตนเอง (self assessment) และการตรวจ
ติดตาม (EMS audit) แลว
„ ไมมีสิ่งบงชี้ถึงลักษณะปญหาดานสิ่งแวดลอมที่ยังคงมีอยู

ขอกําหนด ISO 14001 ขอกําหนด ISO 14001

„ ๔.๑ ขอกําหนดทั่วไป องคกรตองจัดตั้งระบบการจัดการสิ่งแวดลอมขึ้น „ จัดลําดับความสําคัญเรงดวนของการแกปญ

 หาตามวัตถุประสงคและเปาหมายอยาง
ใหสอดคลองตามขอกําหนดทั้งหมดของขอ ๔ ในมาตรฐาน และตอง ชัดเจน
„ จัดทําโครงสรางและแผนการหรือแผนกิจกรรมที่จะทําใหบรรลุตามนโยบาย
นําไปปฏิบัติใหสอดคลองอยางสม่ําเสมอ
วัตถุประสงคและเปาหมาย
„ ระบบการจัดการสิ่งแวดลอม ISO 14001 เปนระบบการจัดการที่
„ การดําเนินการตามแผน ควบคุม ตรวจสอบ แกไขปรับปรุง ตรวจสอบ ทบทวน
เปนวัฏจักรไมหยุดนิ่ง ผานการวางแผน ปฏิบัติ ตรวจสอบ ทบทวน อยู กิจกรรมใหมั่นใจวาสอดคลองตามนโยบายและมีระบบการจัดการที่คงความเหมาะสม
ตลอดเวลา ระบบจะชวยใหองคกร
„ ปรับเปลีย่ นใหสอดคลองตามสถานการณที่เปลี่ยนไปอยูเสมอ
„ มีการจัดตั้งนโยบายใหสอดคลองกับองคกร
„ มีการคนหา วิเคราะหลักษณะปญหา (aspects)
„ จัดการตามขอกําหนดของกฎหมาย ระเบียบ
 ขอกําหนด ISO 14001 ขอกําหนด ISO 14001
„ ๔.๒ ผูบ ริหารสูงสุดขององคกรตองกําหนดนโยบายดานสิ่งแวดลอมขึน้ เพื่อให „ ๔.๒ ผูบริหารสูงสุดขององคกรตองกําหนดนโยบายดานสิ่งแวดลอมขึ้น
แนใจวา
ก) เหมาะสมกับลักษณะธุรกิจ ขนาด ปญหาดานสิง่ แวดลอมของกิจกรรม ผลิตภัณฑ และ „ นโยบาย คือ ภาพรวมของความมุงมั่นขององคกรที่จะดําเนินการเรื่อง
บริการขององคกร สิ่งแวดลอม หรือ กรอบและทิศทางที่องคกรใดตั้งขึ้นใหองคกรไดใชเปน
ข) รวมถึงความมุงมั่นทีจ่ ะมีการปรับปรุงปญหาดานสิง่ แวดลอมอยูเสมอ และปองกันปญหา กรอบปฏิบัติในทิศทางเดียวกัน
มลพิษ
ค) รวมถึงความมุงมั่นทีจ่ ะมีปฏิบัติตามกฎหมาย ระเบียบ รวมถึงขอกําหนดที่องคกรเปน
สมาชิก
ง) กําหนดกรอบในการตั้งและทบทวนวัตถุประสงคและเปาหมายดานสิง่ แวดลอม
จ) กําหนดนโยบายเปนลายลักษณอักษร นํานโยบายไปปฏิบัติจริงอยางสม่ําเสมอ พรอม
อธิบายหรือสื่อใหพนักงานเขาใจในนโยบาย
ฉ) พรอมใหสาธารณะตรวจสอบหรือขอดูได

ขอกําหนด ISO 14001

„ ๔.๒ ผูบริหารสูงสุดขององคกรตองกําหนดนโยบายดานสิ่งแวดลอมขึ้น
„ ขอควรพิจารณาในการเขียนนโยบาย การวางแผน
„ ปญหาดานสิง่ แวดลอมอาจมีอยู การเขียนนโยบายอาจจะกวางแตจะสะทอนถึงความ
มุงมั่นขององคกรที่จะแกไขปญหา และเปนกรอบตั้งวัตถุประสงคและเปาหมาย
องคกรควรเขาใจปญหาของตนกอนกําหนดนโยบาย
„ ขอกฎหมายที่เกี่ยวของ
„ หากองคกรมีหลายบริษัทในกลุม อาจใชนโยบายหลักขององคกร
„ นโยบายอื่น เชน คุณภาพ ความปลอดภัย ตองสอดคลองกัน หรืออาจรวมเขาดวยกัน
„ ความพรอมขององคกร
„ ผูเกี่ยวของตาง ๆ
 การวิเคราะหลักษณะปญหาดานสิ่งแวดลอม การวิเคราะหลักษณะปญหาดานสิ่งแวดลอม
„ วัตถุประสงคของขอกําหนด คือ ตองการใหองคกรคนหาประเด็นปญหาดาน „ การวิเคราะหลักษณะปญหาดานสิ่งแวดลอม ประเด็นที่ตองพิจารณา
สิ่งแวดลอมวามีอะไร ที่ไหน จะไดนําไปวางแผนแกไขตอไป „ ขอบเขตการวิเคราะหลักษณะปญหาสิ่งแวดลอม
๑. การวิเคราะหลักษณะปญหาดานสิ่งแวดลอม ควรพิจารณา „ การควบคุมทางตรง (Direct control) เกี่ยวของกับการที่หนวยงานภายในดําเนินการ
จัดระบบเอง เชน จัดซือ้ ตรวจสอบ บรรจุ เก็บรักษา ซอมบํารุง
„ ขอบเขตการวิเคราะหลักษณะปญหาดานสิง่ แวดลอม „ การควบคุมทางออม (Indirect control) เกี่ยวของกับการที่หนวยงานควบคุม
„ ควบคุมทางตรง ออม ทางออมกับผูข าย ผูร บั ชวงงาน ผูรบั จาง ผูซอื้ ลูกคา (วัตถุดบิ บริการ สวนผสม พลังงาน)
„ ครอบคลุมอดีต ปจจุบัน อนาคต „ ครอบคลุมอดีต ปจจุบนั อนาคต สถานการณฉกุ เฉิน
„ ผลกระทบจากเหตุการณปกติ ไมปกติ ฉุกเฉิน อุบัติเหตุ „ ผลกระทบจากเหตุการณปกติ ฉุกเฉิน อุบตั ิเหตุ
„ ลักษณะปญหาดานสิง่ แวดลอม ตัวอยาง การปลอยมลพิษ การใชทรัพยากร เสียง (ขั้นตอนการวิเคราะห/ประเมินลักษณะปญหาดานสิง่ แวดลอม: รวบรวมขอมูล
การปนเปอ นดิน แรงสัน่ สะเทือน การใชพลังงาน การสรางความรําคาญ สํารวจเสนทางแหลงที่มาของมลพิษ วิเคราะห flow diagram วิเคราะห
„ การวิเคราะหลักษณะปญหาดานสิ่งแวดลอม ประเด็นที่ตองพิจารณา mass balance ตรวจสอบดูแหลงที่เกิดปญหา วิเคราะหหาสาเหตุ และ
„ ขอบเขตการวิเคราะหลักษณะปญหาสิ่งแวดลอม หาทางเลือกใหมแทน)

การวิเคราะหลักษณะปญหาดานสิ่งแวดลอม การวิเคราะหลักษณะปญหาดานสิ่งแวดลอม

๒. ขั้นตอน ลักษณะปญหาดานสิ่งแวดลอม ๓. วิธีการวิเคราะห คนหา ลักษณะปญหาดานสิ่งแวดลอม

รวบรวมประเด็นปญหา ปจจุบัน อดีต อนาคต (กิจกรรม ผลิตภัณฑ „ ทําเพื่อคนหา วิเคราะหวามีลักษณะปญหาดานสิง่ แวดลอมหรือประเด็นปญหาดาน
บริการ) ครอบคลุม (ผูซื้อ ขาย สงมอบ) สิง่ แวดลอมใดบาง อยูที่ใด สามารถทําไดหลายวิธี จะเลือกวิธีใดนั้น ขึ้นกับปญหา
ความซับซอนของหนวยงาน
วิเคราะหลักษณะปญหาที่สําคัญ สภาพปกติ ผิดปกติ ฉุกเฉิน อุบัติเหตุ „ ศึกษาผลกระทบตอผูมีสวนไดเสีย เชน ลูกคา ชุมชน พนักงาน รัฐ
„ วิเคราะหผลกระทบในบริเวณใกลเคียง เชน ชุมชน แมน้ํา
วิเคราะหกระบวนการของหนวยงาน เชน ดูขั้นตอนบริษัท ลําดับขั้นของสวน แผนก
กําหนดวัตถุประสงคและเปาหมายจากลักษณะปญหา พิจารณาเงื่อนไขตาง ๆ
„

„ วิเคราะหผลกระทบจากผลิตภัณฑ
เชน การเงิน เทคโนโลยี กระบวนการ ผูเกี่ยวของ „ รวมวิธีตาง ๆ เขาดวยกัน หรือ life cycle analysis, mass balance, risk
assessments, etc.
 การวิเคราะหลักษณะปญหาดานสิ่งแวดลอม การวิเคราะหลักษณะปญหาดานสิ่งแวดลอม

๔. การประเมินลักษณะปญหาดานสิ่งแวดลอมที่มนี ัยสําคัญ „ แบบใหคะแนนเกณฑกําหนดเทากัน ทําโดยกําหนดเกณฑและใหคะแนนแตละเกณฑเทา ๆ กัน

„ แบบใหคะแนนเกณฑกําหนดไมเทากัน ประเมินตามความสําคัญของเกณฑกําหนด เชน
„ เรียงลําดับความสําคัญของปญหาทีไ่ ด และพิจารณาความสําคัญของปญหาโดยนํา ประเด็นขอกฎหมาย ความรุนแรงของผลกระทบจะมีความสําคัญมาก เปนตน
นโยบายสิง่ แวดลอมมาพิจารณาประกอบ (การปฏิบัติตามกฎหมาย การปองกันมลพิษ „ แบบวิเคราะหถงึ สาเหตุ อาจแบงได ๒ กลุม ใหญ คือ เกณฑพิจารณาความเปนไปได/โอกาส
การพัฒนาปญหาสิง่ แวดลอมอยางตอเนื่อง) เกิดปญหา และเกณฑพิจารณาผลกระทบสิ่งแวดลอม/ความปลอดภัย
„ ตัวอยางของเกณฑ เชน ความรุนแรง ระดับผลกระทบ ความสามารถในการควบคุม
ความสามารถตรวจสอบ ความยากงายตอการตรวจสอบ ขอกฎหมาย ความเสียหาย
ความยากงายตอการแกปญ  หา เปนตน
„ วิธีการประเมินมีหลายวิธี เชน
„ พิจารณาลําดับความสําคัญของปญหาและการตอบสนอง เชน สูง (ละเมิดกฎหมาย อันตราย
ปริมาณมาก) กลาง (เชน อันตรายในสถานการณผิดปกติ มีโอกาสเกิดแตตรวจวัดยาก เปนตน)
ต่ํา (เชน ผลกระทบนอย เกิดนาน ๆ ครั้ง เปนตน)

ขอกําหนด ISO 14001 ๔.๓.๓ วัตถุประสงคและเปาหมาย

„ ๔.๓.๒ กฎหมายและขอกําหนด กฎระเบียบอื่น ๆ „ องคกรตองกําหนดวัตถุประสงคและเปาหมายเปนลายลักษณอักษรใน

„ องคกรตองกําหนดใหมีวิธีดําเนินการคนหา รวบรวมขอกฎหมาย กฎระเบียบ แตละสวนกิจกรรมและแตละระดับภายในองคกร วัตถุประสงคและ
ตาง ๆ รวมถึงที่องคกรเปนสมาชิก โดยจัดใหมีหรือสามารถคนหาไดอยาง เปาหมายตองสอดคลองกับนโยบาย รวมถึงการปองกันปญหามลพิษ
สม่ําเสมอ ตองเปนขอกฎหมายที่เกี่ยวของกับลักษณะปญหาสิ่งแวดลอมอัน
เกิดจากกิจกรรม ผลิตภัณฑ และบริการขององคกรเอง องคกรตองพิจารณาขอกฎหมายและระเบียบ ปญหาดานสิ่งแวดลอมที่
„ พรบ. สงเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดลอมแหงชาติ สําคัญ เทคโนโลยีที่เกี่ยวของ ความพรอมดานการเงิน กระบวนการ
„ พรบ. โรงงาน ความตองการทางธุรกิจ และทัศนะของผูเกี่ยวของ
„ พรบ. สาธารณสุข
„ เปนผลตอเนื่องจากการคนหาปญหาดานสิ่งแวดลอม พิจารณา
„ พรบ. วัตถุอันตราย
„ พรบ. ผังเมือง พรบ. ควบคุมอาคาร ฯลฯ ผลกระทบ เรียงลําดับความสําคัญ
 ๔.๓.๓ วัตถุประสงคและเปาหมาย ๔.๓.๓ วัตถุประสงคและเปาหมาย

„ วัตถุประสงค คือ เปาหมายรวมดานสิ่งแวดลอมที่สอดคลองกับนโยบาย „ ตัวอยางของวัตถุประสงค

และลักษณะปญหาสิ่งแวดลอมที่สําคัญ องคกรกําหนดเอง และตรวจวัด „ การลดการใชสารอันตราย
ได „ การลดมลพิษ พลังงาน
„ เปาหมาย คือ รายละเอียดคําบงชี้ที่แสดงผลดานลักษณะปญหา „ ตัวอยางวัตถุประสงคและเปาหมาย
สิ่งแวดลอม (เชน บีโอดี) การกําหนดเปาหมายตองระบุระยะเวลาที่ทํา „ ๑ วัตถุประสงค ลดการใชพลังงานในการผลิต
ใหบรรลุผลได „ ๑ เปาหมาย ลดการใชพลังงาน ๑๐% เทียบกับป ๒๕๔๘
„ ๑ การตรวจวัด ปริมาณน้ํามันและไฟฟาตอหนวยการผลิต
„ การตั้งวัตถุประสงคและเปาหมายควรครอบคลุมการปองกันปญหา „ ๒ วัตถุประสงค ลดการปลอยสารเบนซีนออกสูส งิ่ แวดลอม
มลพิษ และการพัฒนาอยางตอเนื่อง „ ๒ เปาหมาย ลดการใชสารเบนซีน ๑๐% ภายในป ๒๕๔๙
„ ๒ การตรวจวัด ปริมาณสารเบนซีนที่ใชและปลอยสูส งิ่ แวดลอม

๔.๓.๔ แผนกิจกรรม โครงการดานสิ่งแวดลอม

„ องคกรตองกําหนดแผนการเพื่อแสดงการบรรลุตามวัตถุประสงคและเปาหมาย
รวมถึง การนําไปปฏิบัติ
„ การมอบหนาที่ความรับผิดชอบเพื่อบรรลุวัตถุประสงคและเปาหมายในแตละสวนของ
องคกร
„ วิธีการ ระยะเวลาดําเนินการใหบรรลุวัตถุประสงคและเปาหมาย
„ ขอกําหนดเกี่ยวของกับการอธิบายวาหนวยงานมีการดําเนินการหรือกิจกรรอะไรที่
จะทําใหบรรลุวัตถุประสงคและเปาหมาย
„ ตัวอยางแผนกิจกรรม
„ ชื่อโครงการ กิจกรรม ระยะเวลา ผูรับผิดชอบ ผูตรวจสอบ งบประมาณ
 ๔.๔.๑ โครงสรางการจัดการและหนาที่ความรับผิดชอบ ๔.๔.๒ การอบรม สรางจิตสํานึก ขีดความสามารถ

„ บทบาท หนาที่รับผิดชอบควรระบุชัดเจน เปนลายลักษณอักษร ฝาย „ องคกรตองระบุ แจกแจงวาบุคลากรควรไดรับการอบรมอะไร โดย

บริหารตองหาทรัพยากรในการปฏิบัติงาน ควบคุมจัดการสิ่งแวดลอม บุคลากรที่เกีย่ วของกับลักษณะปญหาสิ่งแวดลอมที่สําคัญตองไดรับการ
ผูบริหารสูงสุดตองตั้งตัวแทนฝายบริหารขึ้นโดยเฉพาะ เพื่อจัดใหมี อบรมอยางเหมาะสม และตองกําหนดวิธีการใหบุคลากรในองคกร
ระบบการจัดการสิ่งแวดลอมตามขอกําหนด นําระบบไปปฏิบัติใหมี ตระหนักถึง
„ ความสําคัญของการปฏิบัติใหสอดคลองตามนโยบาย วิธีการ และขอกําหนด
ประสิทธิผลและสม่ําเสมอ รายงานผลเพื่อทบทวน ปรับปรุงระบบการ ของการจัดการสิ่งแวดลอม
จัดการสิ่งแวดลอมอยางสม่ําเสมอ „ ผลกระทบสิ่งแวดลอมที่สําคัญ และปรับปรุงงานในสวนที่ตนรับผิดชอบ
„ เกี่ยวของกับการมอบอํานาจ หนาที่ ความรับผิดชอบเปนลายลักษณ „ บทบาท หนาที่ ความรับผิดชอบของบุคลากรที่จะทําใหบรรลุตามนโยบาย
อักษร และถายทอดใหพนักงานเขาใจ มีผังการบังคับบัญชา job de „ ผลที่อาจเกิดจากการไมปฏิบัติตามวิธีการตาง ๆ ของกระบวนการ